Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 673/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Zatrudnienie
Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 76 ust. 7
journal: Dz.U. 2016 poz 645
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (spr.), Sędzia NSA Julia Szczygielska, Protokolant: Asystent sędziego Marcin Jarecki, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 lutego 2018 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia I. oddala skargę w całości; II. przyznaje radcy prawnemu T. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 złotych (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) w tym 23 % podatku VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

R. W. (dalej jako strona lub skarżąca) wnioskiem z dnia 5 stycznia 2017 r. wystąpiła o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia (zasiłku dla bezrobotnych) w wysokości 8.404,40 zł, ustalonego ostateczną decyzją Prezydenta Miasta W. (dalej jako organ I instancji lub Prezydent Miasta) z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...]. Skarżąca przedstawiła przebieg dotychczasowego postępowania oraz podała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, gdyż sama wychowuje syna, który uczęszcza do [...] klasy gimnazjum i utrzymuje się wyłącznie z dodatku rodzinnego (125 zł), świadczenia wychowawczego (500 zł), dodatku mieszkaniowego (235 zł) oraz alimentów (800 zł). Jest osobą bezrobotną, bezskutecznie poszukującą pracy, która nie posiada żadnych oszczędności i majątku i dlatego też zwrot kwoty ponad 8.000 zł znajduje się poza zasięgiem jej możliwości materialnych.

Na podstawie oceny sytuacji materialno-bytowej przeprowadzonej w dniu 13 lutego 2017 r. na zlecenie organu I instancji przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. ustalono, że rodzina skarżącej – poza nią – składa się również z jej syna – ucznia gimnazjum oraz niepracującego partnera. Łączna wysokość dochodów wynosi 885,26 zł miesięcznie i obejmuje dodatek mieszkaniowy (245,58 zł), dodatek energetyczny (15,68 zł), zasiłek rodzinny (124 zł) oraz alimenty (500 zł). Poza tym skarżąca pobiera również świadczenie wychowawcze. Na stałe obciążenia finansowe składają się natomiast czynsz (360 zł) oraz opłaty za energię elektryczną (90 zł). Strona posiada również zadłużenie mieszkaniowe w wysokości 8.000 zł.

Pismem z dnia 19 maja 2017 r. organ I instancji zwrócił się do skarżącej o wskazanie: wysokości miesięcznego wynagrodzenia netto otrzymywanego z tytułu zatrudnienia podjętego od dnia 1 kwietnia 2017 r., wysokości alimentów otrzymywanych na syna oraz wysokości ewentualnych świadczeń otrzymywanych z pomocy społecznej.

W odpowiedzi skarżąca przedstawiła zaświadczenie o zarobkach w wysokości 763,24 zł netto z tytułu zatrudnienia w ramach ½ etatu oraz podała, że choć alimenty zostały zasądzone w kwocie 800 zł, to ich faktyczna wysokość wpłacana przez matkę zobowiązanego wynosi 500 zł. Strona wyjaśniła również, że w dalszym ciągu korzysta z pomocy społecznej w formie dodatku mieszkaniowego (231,12 zł), dodatku energetycznego (15,58 zł), dodatku rodzinnego (124 zł) oraz świadczenia wychowawczego (500 zł). Dodała, że miesięczne koszty utrzymania rodziny kształtują się na poziomie 1200 zł i obejmują także spłatę zadłużenia mieszkaniowego. Na bieżące wydatki pozostaje jej zaś ok. 900 zł.

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., działając na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. d, art. 7, art. 10 ust. 7 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 6 oraz art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. jedno.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1065 ze zm., dalej u.p.z.i.r.p.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej k.p.a.) oraz art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935), odmówił umorzenia nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 8.404.40 zł.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że opierając się głównie na materiale dowodowym zgromadzonym w karcie rejestracyjnej i negatywnej opinii powiatowej rady rynku pracy z dnia 10 kwietnia 2017 r. nie znalazł podstaw do uwzględnienia żądania skarżącej. Prezydent Miasta wyjaśnił, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia następuje w drodze uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo dokonania wyboru sposobu załatwienia sprawy, mając na względzie nie tylko słuszny interes strony, ale także interes społeczny. Winien on przy tym także wziąć pod uwagę przesłanki umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, które zostały określone w art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p. Zdaniem organu I instancji, w niniejszej sprawie żadna z zawartych w tym przepisie okoliczności nie zachodzi. Nie prowadzono bowiem jeszcze w stosunku do skarżącej postępowania egzekucyjnego, w którym zostałby stwierdzony brak wystarczającego majątku, z którego można dochodzić należności, albo zaistniałoby przypuszczenie, że nie odzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, którego wysokość jest znaczna. W ocenie Prezydenta Miasta nie zachodziło również niebezpieczeństwo pozbawienia skarżącej niezbędnych środków utrzymania, gdyż skarżąca jest osobą zatrudnioną na czas nieokreślony i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepracującym partnerem, który również jest zobligowany do ponoszenia kosztów życia codziennego. Z oczywistych względów nie zachodzi też przesłanka, o której mowa w art. 76 ust. 7 pkt 3 u.p.z.i.r.p. Poza tym strona nie skorzystała z możliwości rozłożenia należności na raty, których wysokość mogłaby określić samodzielnie. W takiej sytuacji – w ocenie organu I instancji – nie było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia.

Odwołując się od powyższej decyzji skarżąca podkreśliła, że jej sytuacja materialna jest bardzo trudna, zaś faktycznie środki na utrzymanie wynoszą ok. 30-40 zł dziennie. W takiej sytuacji nie jest w stanie spłacać należności nawet ratalnie. Dodała również, że nie może liczyć na wsparcie finansowe ze strony swojego partnera. Do odwołania skarżąca dołączyła dokumentację źródłową obrazująca jej sytuację materialną.

Wojewoda D. (dalej jako organ odwoławczy lub Wojewoda) decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy zaznaczył na wstępie, że zarzuty skarżącej dotyczące powstania zobowiązania nie mogły zostać uwzględnione na tym etapie postępowania, gdyż sprawa nie dotyczyła stwierdzenia, że zasiłek dla bezrobotnych został pobrany nienależnie, ale obejmowała kwestię jego umorzenia. Wojewoda podkreślił, że umorzenie nienależnie pobranego świadczenia ma szczególny charakter i powinno być stosowane jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Choć decyzje wydawane w tym przedmiocie odznaczają się cechą uznaniowości, to działanie organu administracji publicznej nie jest całkowicie dowolne. Z art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p. wynikają bowiem cztery samodzielne przesłanki warunkujące umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, które wyznaczają w ten sposób granice uznania administracyjnego.

W niniejszej sprawie nie można było umorzyć należności na podstawie art. 76 ust. 7 pkt 3 u.p.z.i.r.p., gdyż przepis ten dotyczy osób, które zmarły. Nie zachodziły również przesłanki, o których mowa w punktach 1 i 4 przywołanego przepisu. Przeciwko skarżącej nie został wystawiony jeszcze tytuł egzekucyjny i nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, w ramach którego można byłoby stwierdzić brak majątku służącego do dochodzenia należności. Nie zaistniały również przesłanki do stwierdzenia, że organ egzekucyjny nie uzyska kwoty nienależnie pobranego świadczenia, przewyższającej wydatki egzekucyjne, albowiem czynności egzekucyjne nie zostały jeszcze zainicjowane, a zadłużenie jest w znacznej wysokości. Skarżąca posiada poza tym źródło stałego dochodu i nie jest pozbawiona majątku, na który składa się spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Choć przysługujące jej rzeczowe prawo do lokalu obciążone jest hipoteką, to nie można jeszcze wykluczyć, że organ egzekucyjny nie uzyska kwoty nienależnie pobranego świadczenia przewyższającego wydatki egzekucyjne. Nie można również wykluczyć, że nie będzie możliwe przymusowe dochodzenia jego zwrotu z wynagrodzenia za pracę, jeżeli skarżąca zakończy przyuczenie do zawodu i zwiększy wymiar czasu pracy, a więc także i wysokość otrzymywanych dochodów.

W ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie nie zachodzi również przesłanka z art. 76 ust. 7 pkt 2 u.p.z.i.r.p. Mimo, że pojęcie niezbędnych środków utrzymania nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, można je dookreślić poprzez porównanie sytuacji materialnej strony z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako najniższe. Aktualnie wysokość najniższej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oraz renty rodzinnej wynosi 1000 zł brutto miesięcznie. Takie też wynagrodzenie pobiera skarżąca z tytułu zatrudnienia i jak sama wskazuje, po dokonaniu opłat pozostaje jej na dzienne utrzymanie 30 – 40 zł (ok. 900 zł miesięcznie). Z takiej zaś kwoty – zdaniem organu – można dokonać spłaty zadłużenia w systemie niewielkich rat. Nie pozbawi to niezbędnych środków utrzymania dziecka pozostającego na jej utrzymaniu, na które pobiera alimenty, choć w wysokości mniejszej aniżeli zasądzona, świadczenie wychowawcze i dodatek rodzinny. Nie jest również wykluczone, że partner strony podejmie zatrudnienie, a tym samym zwiększy dochód gospodarstwa domowego.

Mając powyższe okoliczności na uwadze organ odwoławczy uznał, że mimo wysokiej kwoty należności i posiadania innych zobowiązań finansowych, skarżąca będzie w stanie spłacić zadłużenie w formie ratalnej. Może również wnioskować o odroczenie terminu płatności. W jej sytuacji nie jest natomiast możliwe umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, bowiem są to środki publiczne, przeznaczone na zwalczanie bezrobocia i łagodzenie jego skutków, które co do zasady winny zostać zwrócone.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła decyzji organu odwoławczego naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p., poprzez nierozważenie sytuacji materialnej, rodzinnej i prawnej skarżącej i w konsekwencji nierozważenie interesu publicznego i słusznego interesu strony oraz przyjęcie, że nie spełnia ona żadnego z warunków określonych w art. 76 ust. 7 tej ustawy.

W uzasadnieniu skarżąca podała, że ustalenia organu odwoławczego zostały oparte na niepełnej analizie jej dochodów oraz wydatków. Aktualnie skarżąca zarabia 763,24 zł netto, pobiera dodatek rodzinny (124 zł), świadczenie wychowawcze (500 zł), dodatek mieszkaniowy (231,12 zł) oraz dodatek energetyczny (15,58 zł). Czasami pożycza pieniądze od przyjaciół. Od września 2016 r. otrzymuje miesięczne alimenty na syna w kwocie 500 zł i nie jest możliwe wyegzekwowanie pełnej kwoty alimentów. Łącznie dysponuje kwotą ok. 1.900 zł miesięcznie.

Do wydatków skarżącej zalicza się czynsz (550 zł), opłaty eksploatacyjne (ok. 300 zł) oraz koszty utrzymania, tj. łącznie (ok. 700-900 zł). Strona posiada poza tym zadłużenie czynszowe w wysokości 5.610,82 zł (stan na dzień wniesienia skargi bez odsetek i zasądzonych kosztów), zadłużenie na dwóch kartach kredytowych w łącznej wysokości ok. 18.000 zł oraz niespłacony kredyt w banku w wysokości ok. 20.000 zł. Z powodu trudnej sytuacji materialnej skarżąca zaprzestała w ogóle spłacania kredytu hipotecznego za mieszkanie, a pozostałe należności reguluje w miarę swoich aktualnych możliwości.

Obecnie, w gospodarstwie domowym skarżącej zamieszkują 4 osoby - jej partner i dwoje dzieci: [...] syn i [...] córka. Oboje dzieci uczą się jeszcze i pozostają na utrzymaniu matki. Ponadto syn skarżącej – z uwagi na zdiagnozowaną u niego w 2016 r. chorobę – musi być poddawany stałej rehabilitacji i leczeniu, co także wiąże się z dodatkowymi kosztami. Wspólnie z nią zamieszkujący partner nie jest jej mężem w związku z czym nie ma obowiązku zapewnienia jej wsparcia finansowego. Fakt pozostawania przez niego bez zatrudnienia powinien pozostać zatem poza rozważaniami organu odwoławczego.

Mając powyższe okoliczność na uwadze organ błędnie – zdaniem skarżącej – przyjął, że będzie ona mogła spłacić nienależnie pobrane świadczenie w niskich ratach, po ok. 10 zł miesięcznie. Pogląd ten prowadziłby do absurdu, gdyż strona nie byłaby w stanie w ten sposób spłacić zadłużenia do końca swojego życia. Opłacanie nawet niewielkich kwot może doprowadzić do pozbawienia jej i jej rodziny niezbędnych środków utrzymania. Organ zaś sam przyznał, że jej sytuacja jest trudna i nie jest ona w stanie jej przezwyciężyć. Zbadanie, czy dochodzenie należności może pozbawić daną osobę niezbędnych środków utrzymania, wymaga nie tylko ustalenia wysokości dochodów uzyskiwanych w rodzinie wnioskodawcy, lecz także przeanalizowania koniecznych wydatków, a takich pod uwagę nie wziął w ogóle organ odwoławczy.

Skarżąca podkreśliła, że umorzenie należności staje się w istocie pewną formą udzielenia pomocy społecznej, gdyż przeciwdziałanie pozbawieniu niezbędnych środków utrzymania, jest rodzajem wsparcia w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W konsekwencji organ przed wydaniem decyzji w sprawie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych winien zebrać materiał dowodowy zawierający dane pozwalające na weryfikację tej przesłanki ustawowej, w sposób umożliwiający zobrazowanie sytuacji majątkowej skarżącej. W świetle powyższych okoliczności skarżąca wskazała, że nie można także wykluczyć, że organ egzekucyjny nie uzyska kwoty nienależnie pobranego świadczenia przewyższającej wydatki egzekucyjne. Skarżąca posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu obciążone hipoteką umowną na kwotę 483.981,87 zł, ustanowioną na zabezpieczenie kredytu hipotecznego w wysokości 284.695,22 zł, będącego jej jedynym składnikiem majątkowym, z którego można prowadzić skutecznie egzekucję. W przedstawionych okolicznościach istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że egzekucja stanie się nieefektywna ekonomicznie.

Skarżąca podniosła także, że rozstrzygnięcie wydane w ramach tzw. uznania administracyjnego powinno wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy. Wydając decyzję organ odwoławczy nie powinien zaś w sposób bezkrytyczny opierać się na negatywnej opinii powiatowej rady rynku pracy, ponieważ opinia ta nie ma charakteru wiążącego i nie ma wpływu na rozstrzygnięcie, a ustawodawca nie wskazał na konieczność wyrażenia zgody powiatowej rady zatrudnienia na umorzenie należności. Wydanie decyzji powinno zostać poprzedzone samodzielnym, rzetelnym postępowaniem dowodowym, poprawną oceną zgromadzonych dowodów oraz wyjaśnieniem powodów podjętego rozstrzygnięcia. W ramach tego uznania administracyjnego organ może także podjąć decyzję o częściowym umorzeniu należności, jeżeli uzna, że umorzenie w całości będzie zbyt daleko idące.

W ocenie skarżącej zaskarżona decyzja została wydana z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Dowody i materiały zgromadzone w toku postępowania w sposób oczywisty potwierdzały wystąpienie co najmniej jednej z przesłanek określonych w art. 76 ust 7 u.p.z.i.r.p., nadto umożliwiały wydanie decyzji umarzającej należność co najmniej częściowo.

Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej u.p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 u.p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należało podkreślić, że przedmiotem niniejszej sprawy była wyłącznie kwestia umorzenia nienależnie pobranego świadczenia (zasiłku dla bezrobotnych) w wysokości 8.404.40 zł. Poza granicami sprawy pozostawała natomiast zasadność uznania tego świadczenia za nienależnie pobrane, gdyż zostało to już ostatecznie przesądzone decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...].

Podstawą materialną zaskarżonego rozstrzygnięcia był art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p., zgodnie z którym starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jednak z przesłanek:

1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności;

2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania;

3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;

4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Należy podkreślić, że decyzja wydana na podstawie przywołanego przepisu ma charakter uznaniowy, co oznacza przyznanie organowi administracji publicznej pewnego stopnia swobody przy jej podejmowaniu. Decyzja taka nie podlega kontroli sądowoadministracyjnej z punktu widzenia owej celowości, lecz sprowadza się do oceny, czy organ administracji publicznej uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji publicznej poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu czy należycie przeprowadzono postępowanie dowodowe oraz czy prawidłowo ustalono stan faktyczny, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 k.p.a. W sytuacji w której organy wyjaśnią wszelkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia z zachowaniem wymogów ustawowych i w sposób przekonywający uargumentują swoją decyzję wydaną w ramach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1156/10, czy też z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 3119/12 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że organ odwoławczy, odmawiając umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Zgromadził on bowiem materiał dowodowy wystarczający dla rzetelnej oceny sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącej. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że w toku postępowania strona nie sygnalizowała, aby w skład jej gospodarstwa domowego wchodzi dodatkowo córka, ani że poza zaległościami czynszowymi i kredytem hipotecznym, posiada również inne zadłużenie na łączną kwotę ok. 38.000,00 zł. Nie wspomniała także o chorobie syna i wydatkach z tym związanych. Wskazane okoliczności faktyczne nie wynikały również z akt sprawy, w tym w szczególności z karty informacyjnej sporządzonej przez pracownika socjalnego w dniu 13 lutego 2017 r. Wskazane okoliczności zostały przez stronę podniesione dopiero w skardze. Wobec tego nie można było organom zatrudnienia czynić zarzutu, że przeprowadzone postępowanie dowodowe było niepełne i okazało się wadliwe. Skarżąca winna również pamiętać, że inicjatywa dowodowa spoczywała nie tylko na organach administracji publicznej, ale na mocy art. 7 k.p.a. obejmowała również strony postępowania. Mogła ona zatem samodzielnie, na każdym etapie sprawy występować z dodatkowymi informacjami i dokumentami dotyczącymi jej sytuacji rodzinnej i dochodowej. Było to zaś tym bardziej uzasadnione, jeśli ta sytuacja ulegała zmianie. Co również istotne to to, iż zmiany w stanie faktycznym sprawy jakie zaszły po wydaniu zaskarżonej decyzji nie mogły być z oczywistych względów przedmiotem rozważań organu odwoławczego, a tym samym również nie mogły być brane pod uwagę w toku kontroli sadowej, gdyż sąd administracyjny rozstrzyga sprawę według stanu faktyczno-prawnego istniejącego na dzień wydania zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu, za niezasadne należało uznać również i te zarzuty, które odnosiły się do dokonanej przez organy zatrudnienia błędnej oceny sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej, zwłaszcza w kontekście przesłanek, o których mowa w art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p.

Organy zasadnie podkreśliły, że przyznanie ulgi w postaci umorzenia nienależnie pobranych świadczeń należy traktować w sposób wyjątkowy. Instytucja ta powinna być stosowana wyłącznie w przypadkach szczególnych, zwłaszcza wówczas, gdy sytuacja osoby zobowiązanej jest niezwykle ciężka i nie rokuje żadnych szans poprawy. Jeśli jednak położenie zobowiązanego pozwala na stwierdzenie, że będzie on w stanie uregulować wymaganą należność w dłuższej perspektywie czasowej, przy dołożeniu większej staranności i podjęciu dodatkowych działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji, to wówczas umorzenie należności było niezasadne i należało wziąć pod uwagę przede wszystkim możliwość odroczenia terminu płatności, czy też rozłożenia należności na raty.

Z taką też sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skarżąca bowiem zamiast rozważyć ewentualność odroczenia terminu płatności, względnie ratalnej zapłaty zaległych świadczeń, od razu wystąpiła o ich umorzenie i to w całości. Dokonana przez organ ocena jej sytuacji rodzinnej i dochodowej nie wskazywała jednak aktualnie na potrzebę zastosowania tej instytucji.

W szczególności należało podkreślić, że nie zachodziły w jej sprawie okoliczności, o których mowa w art. 76 ust. 7 pkt 1 i pkt 4 u.p.z.i.r.p. Nie zostało bowiem jeszcze wszczęte postępowania egzekucyjne, w ramach którego stwierdzono, że skarżąca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności. Jak również na podstawie innych okoliczności bądź dokumentów nie zachodziło uzasadnione przypuszczenie, że takiego majątku strona nie posiada bądź też, że nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zaspokojenie należności mogłoby się bowiem odbyć z innych składników majątkowych, niż spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Nie było również podstaw do stwierdzenia, że egzekucja dokonana z tego prawa okaże się nieefektywna ekonomicznie.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodziła również przesłanka, o której mowa w art. 76 ust. 7 pkt 3 u.p.z.i.r.p., odnosząca się do osób zmarłych, ani przesłanka z pkt 2 powołanego przepisu.

Trafnie bowiem podkreślono, że skarżąca dysponuje stałym źródłem dochodu z tytułu zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy wynoszącym 763,24 zł netto. Dodatkowo pobiera zasiłek rodzinny (124 zł), świadczenie wychowawcze (500 zł), dodatek mieszkaniowy (231,12 zł) oraz dodatek energetyczny (15,58 zł). Poza tym otrzymuje jeszcze alimenty na małoletniego syna w wysokości 500 zł oraz czasami pożycza pieniądze od przyjaciół.

Po uiszczeniu niezbędnych opłat mieszkaniowych (czynsz i media) pozostaje jej ok. 700-900 zł miesięcznie, które przeznacza na koszty bieżącego utrzymania siebie i rodziny.

Choć niewątpliwie sytuacja skarżącej jest trudna – czego ani Sąd, ani organy zatrudnienia nie kwestionują – to jednakże nie zachodzą jeszcze przesłanki do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia z uwagi na pozbawienie skarżącej bądź któregoś z członków jej rodziny niezbędnych środków utrzymania. Umorzenie zaległości byłoby bowiem działaniem przedwczesnym, w sytuacji gdy skarżąca nie skorzystała jeszcze z możliwości odroczenia płatności, bądź rozłożenia jej na raty. Należy przy tym dodać, że występując o rozłożenie na raty strona mogłaby sama zaproponować ich wysokość, która wcale nie musiałaby być kwotą znaczną. Pozwoliłoby to jednak na sukcesywne zmniejszenie zadłużenia, a w konsekwencji na całkowitą spłatę należności. Nie można przy tym zaaprobować stanowiska skarżącej, że wskazana przez organ jedynie przykładowo wysokość rat po 10 zł miesięcznie prowadziłaby do absurdu, gdyż skarżąca w ten sposób nie spłaciłaby zadłużenia do końca swojego życia. To od strony zależałoby bowiem określenie wysokości przyjętych zobowiązań ratalnych, jak i możliwość przedterminowej spłaty całości zadłużenia, jeżeli pojawiłaby się taka możliwość.

Jeśli natomiast w chwili obecnej skarżąca nie byłaby w stanie uiszczać nawet tych najmniejszych rat, choćby z uwagi na spłatę innych zaległość, to winna ona rozważyć możliwość zwrócenia się o odroczenie płatności należności do czasu poprawy jej sytuacji dochodowej. Skarżąca winna bowiem dostrzec, że jej sytuacja osobista i materialna może ulec polepszeniu. Przykładowo – jak zasadnie powołał to organ odwoławczy – skarżąca może zwiększyć wymiar swojego zatrudnienia, zmniejszyć opłaty za korzystanie z internetu, czy też zwrócić się o przyznanie dodatkowego wsparcia z pomocy społecznej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Również pozostali członkowie wchodzący w skład jej gospodarstwa domowego mogą podjąć starania w celu choćby częściowego partycypowania w kosztach bieżącego utrzymania. Prowadziłoby to z jednej strony do poprawy warunków bytowych skarżącej, z drugiej zaś pozwoliłoby na zwiększenie jej możliwości płatniczych.

Poza tym skarżąca winna podjąć działania w celu wyegzekwowania pełnej kwoty należnych alimentów, których wysokość jest przecież o 300 zł większa, aniżeli kwota alimentów faktycznie otrzymywanych. Twierdzenie zaś skarżącej o bezskuteczności takiego działania – bez podjęcia choćby próby jego zweryfikowania – należało uznać za niezasadne.

Odnosząc się do pozostałych podniesionych w skardze zarzutów należało podzielić stanowisko organu odwoławczego, że przedmiotem prowadzonej przez niego sprawy było wyłącznie umorzenie należności w całości. Nie mógł on zatem orzekać o zasadności umorzenia świadczenia w części, skoro skarżąca nie była tą kwestią zainteresowana.

Należało również podkreślić, że decyzja w przedmiotowej sprawie została wydana po uzyskania opinii powiatowej rady rynku pracy, która – jak zasadnie zauważyła skarżąca – nie miała wiążącego charakteru. Niemniej jednak rozstrzygnięcie organu zapadło w ramach uznania administracyjnego i zostało oparte na niezależnej od rady ocenie sytuacji rodzinnej i materialnej strony skarżącej.

Reasumując stwierdzić należało, że w niniejszej sprawie organy obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego przy rozpatrzeniu wniosku strony skarżącej o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Ustaliły one bowiem w sposób wyczerpujący wszystkie istotne okoliczności związane z sytuacją dochodową skarżącej i ewentualnymi możliwościami spłaty zadłużenia. Dokonały także ich wystarczającej oceny, dając temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, które przystają do standardów rozstrzygnięcia wydanego w granicach uznania administracyjnego.

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 u.p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.

W przedmiocie wynagrodzenia radcy prawnego ustanowionego w ramach pomocy prawnej orzeczono zgodnie z art. 250 § 1 u.p.p.s.a. w zw. z § 21ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1715).