Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 844/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 3, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 250 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 8, art. 44, art. 58 par. 1, par. 2, par. 3, art. 59 par. 2, art. 63 par. 1, par. 3a, art. 64 par. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: par. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c, par. 4 ust. 3
journal: Dz.U. 2019 poz 18
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 23 lutego 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędziowie: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lutego 2023 roku sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 28 lipca 2022 r., nr SKO.4111.40-41.2022 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o uznaniu za nienależnie pobrane i zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi K. B. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł.przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. MR


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 28 lipca 2022 r. nr SKO.4111.40-41.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi odmówiło M. J. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 28 lutego 2022 r. nr SOCVI.554.343AR.2022.198741.FA.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z 28 lutego 2022 r. nr SOCVI.554.343AR.2022.198741.FA Prezydent Miasta Łodzi orzekł: pkt 1 - o uznaniu za nienależnie pobrane przez M. J. świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 01-10-2020 r. do 30-06-2021 r. w kwocie 170 zł miesięcznie; pkt 2 - o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 01-10-2020 r. do 30-06-2021 r. w kwocie 1530 zł.

Powyższa decyzja została doręczona stronie w trybie art. 44 k.p.a. na adres [...].

Wobec braku spłaty zadłużenia 27 maja 2022 r. został wystawiony tytuł wykonawczy nr SOCV.314.171.2022.198741.FA, który doręczono M. J. 22 czerwca 2022 r.

Pismem z 27 czerwca 2022 r. M. J. złożyła "Wniosek o przywrócenie terminu odwołania skutkującego możliwością odwołania się oraz ustosunkowania się wobec treści decyzji". W jego treści strona podniosła: "wnoszę o przywrócenie terminu z możliwością odwołania się oraz ustosunkowania się do skutków prawnych, wynikających z treści powyższych decyzji. Powyższe decyzje w żaden sposób skuteczny nie zostały dostarczone do moich rąk własnych, a skutki wynikające z tych decyzji mogą być nie do pogodzenia. Od dnia 01.05.2022 do 21.06.2022 w mojej skrzynce pocztowej nie było żadnej przesyłki dostarczonej przez Pocztę Polską, zarówno zwykła jak i polecona. Ten stan jest bardzo istotny bo nie wiem na jaki adres i gdzie trafiła przesyłka oraz czy w ogóle została wysłana oraz do jakich rąk trafiła. Ponadto wniosek nasuwa się jeden czy prawidłowo zostały nadane przesyłki. Listonosz osobiście dostarczył do moich rąk własnych przesyłkę prawidłowo zaadresowaną w dniu 22.06.2022 od nadawcy (...). Poczta Polska w moim miejscu zamieszkania dostarcza przesyłki, jednak powyższych przesyłek do dnia dzisiejszego do rąk własnych nie otrzymałam. Na podstawie art. 58 K.P.A. z powodu braku możliwości zapoznania się z treścią powyższych decyzji zasadny jest mój wniosek o przywrócenie terminu na moją prośbę z powodu, że uchybienie jakie nastąpiło bez mojej winy. W dniu dzisiejszym złożyłam wniosek w tutejszym urzędzie o dostarczenie powyższych przesyłek, oraz złożyłam reklamacje w Poczcie Polskiej na okoliczność wyjaśniającą prawidłowe niedostarczenia przesyłki".

Wskazanym na wstępie postanowieniem z 28 lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 123 w związku z art. 134, art. 58 i art. 59 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn.zm. – dalej w skrócie "k.p.a."), odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ stwierdził, że warunkiem skuteczności czynności procesowej, jaką jest wniesienie odwołania, jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Od negatywnych skutków uchybienia terminu zainteresowany może bronić się wyłącznie składając prośbę o przywrócenie terminu, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Kolegium wyjaśniło następnie, że warunkiem dopuszczalności przywrócenia stronie terminu do dokonania czynności procesowej jaką jest złożenie odwołania jest łączne spełnienie przesłanek określonych w art. 58 § 1 i § 2 k.p.a.: złożenie takiej prośby w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; dopełnienie czynności, (złożenie odwołania), dla której określony był termin jednocześnie z wniesieniem prośby o przywrócenie terminu; uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy wnoszącego prośbę.

W rozpatrywanej sprawie M. J. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania w ustawowym 7-dniowym terminie, ponieważ tytuł wykonawczy wystawiony 27 maja 2022 r. nr SOCV.314.171.2022.198741.FA został jej doręczony, jak sama stwierdziła we wniosku o przywrócenie terminu 22 czerwca 2022 r., natomiast wniosek o przywrócenie terminu został złożony 27 czerwca 2022 r. Przyjąć zatem należało, że wnioskodawczyni dowiedziała się o wydaniu decyzji stanowiącej podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego 22 czerwca 2022 r. Strona wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania nie dopełniła czynności, dla której określony był termin, a mianowicie nie złożyła odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 28 lutego 2022 r. nr SOCVI.554.343AR. 2022.198741.FA, co stanowi warunek konieczny rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W świetle art. 58 § 2 k.p.a. przywrócenie terminu do złożenia odwołania jest niedopuszczalne w przypadku gdy strona złoży wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania bez dokonania czynności procesowej, dla której uchybiła terminowi.

Powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi M. J. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wnosząc o jego uchylenie i przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, ustanowienie adwokata z urzędu oraz wstrzymanie wykonania decyzji organu pierwszej instancji. Zdaniem skarżącej postanowienie Kolegium zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 k.p.a. poprzez niezebranie całego materiału dowodowego, nieuwzględnienie wniosku dowodowego a tym samym brak ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych.

Motywując skargę jej autorka przedstawiła sytuację osobistą i finansową w jakiej się znajduje. Zakwestionowała fakt skutecznego doręczenia jej decyzji organu pierwszej instancji. Podkreśliła, że w skrzynce pocztowej, którą sprawdza przynajmniej raz w tygodniu nie było żadnego awiza. Jej zdaniem zaskarżone postanowienie zostało wydane przedwcześnie, ponieważ organ nie poczekał na rozstrzygnięcie przez Pocztę Polską zgłoszonej przez nią sprawy niedostarczenia przesyłki. Nadto skarżąca uważa, że uchybienie terminu było przez nią niezawinione, zaś ona uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji. Warunkiem przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu, a nie jej udowodnienie. Skoro przesyłka zawierająca decyzję nie została skarżącej dostarczona bez jej winy, to organ odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia odwołania działał sprzecznie z prawem. Konsekwencje wynikające z tej decyzji narażają skarżącą na negatywne skutki.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonego postanowienia.

Postanowieniem z 18 listopada 2022 r. sygn. akt II SPP/Łd 160/22 referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata i umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Postanowieniem z 30 stycznia 2023 r. Sąd odmówił wstrzymania wykonania decyzji organu pierwszej instancji.

W piśmie procesowym z 22 lutego 2023 r. pełnomocnik skarżącej poparł skargę wraz z przedstawioną w niej argumentacją i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji; dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci pisma Poczty Polskiej S.A. w przedmiocie złożonej reklamacji; zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości, ani w części. W jego uzasadnieniu autor pisma stwierdził, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów art. 8 § 1 i 2 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a. Podniósł również, że zaskarżona decyzja nie została skarżącej faktycznie doręczona, lecz uznana za doręczoną w drodze fikcji przewidzianej w art. 44 k.p.a. Skarżąca wszczęła procedurę reklamacyjną przed operatorem pocztowym i z odpowiedzi udzielonej przez Pocztę Polską S.A. wynika, że nie jest ona w stanie jednoznacznie ustalić, czy osoba odpowiedzialna za doręczenie przesyłki i awizację zaniedbała swoje obowiązki. Skarżącej w momencie składania wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji nie została doręczona decyzja organu pierwszej instancji. Nie znała ona treści tej decyzji i nie miała możliwości złożenia odwołania oraz sformułowania merytorycznych zarzutów wobec decyzji. Organ powinien więc w trybie art. 64 § 2 k.p.a. wezwać skarżącą do usunięcia braków formalnych złożonego pisma. Ponadto organ powinien rozważyć, czy w stanie faktycznym sprawy decyzja została doręczona. Pełnomocnik wskazał również, że skarżąca nie została powiadomiona o wszczęciu postępowania, w którym została wydana wspomniana decyzja, ani też o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszym rzędzie wyjaśnić należy, że niniejsza sprawa zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 259 z późn.zm. – dalej w skrócie "p.p.s.a."), została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Przepis ten stanowi mianowicie, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Sąd oceniając w świetle przywołanych wyżej kryteriów legalność zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi o odmowie przywrócenia M. J. terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 28 lutego 2022 r. o uznaniu za nienależnie pobrane i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego stwierdził, że zostało ono wydane naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 58 i art. 59 § 2 k.p.a. Zgodnie z brzmieniem art. 58 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). O przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia (art. 59 § 2 k.p.a.).

Instytucja przywrócenia terminu ma na celu zapewnienie jednostce ochrony przed ujemnymi skutkami niedopełnienia w terminie określonej czynności procesowej. Umożliwia ona podmiotowi, który z przyczyn przez niego niezawinionych nie dotrzymał terminu do dokonania określonej czynności procesowej, skuteczne jej dokonanie. Instytucja ta ma zastosowanie wyłącznie do terminów procesowych, przywróceniu nie podlegają bowiem terminy prawa materialnego. Jednocześnie podkreślić trzeba, że ma ona charakter wyjątkowy ponieważ stanowi odstępstwo od zasady trwałości decyzji ostatecznej i pewności obrotu. Warunkiem przywrócenia terminu jest łączne spełnienie czterech przesłanek. Po pierwsze, zainteresowany złożył prośbę (wniosek) o przywrócenie terminu. Wniosek o przywrócenie terminu może być złożony w każdej przewidzianej w przepisie art. 63 § 1 i § 3a dla podania formie, w tym z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej. Organ administracji publicznej nie może przywrócić terminu z urzędu, nie dysponując wnioskiem uprawnionego podmiotu. Po drugie, prośba o przywrócenie terminu została złożona w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Po trzecie, uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego podmiotu i brak winy zostanie przez niego uprawdopodobniony. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, nie dającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Przy ocenie braku winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy, nie jest wobec tego możliwe, gdy strona dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa. O braku winy można mówić tylko wówczas gdy zainteresowany podmiot nie mógł usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się między innymi przerwę w komunikacji, nagłą i ciężką chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, pożar, powódź, huragan, strajk (por. wyroki NSA z 19 lutego 2000 r. sygn. akt I SA 1072/00 – Lex 55307 i 14 kwietnia 2010 r. sygn. akt II OSK 22/09 – Lex nr 597496 oraz B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, s. 364). Po czwarte, jednocześnie ze złożeniem prośby o przywrócenie terminu wnioskodawca powinien dopełnić czynności, dla której określony był termin. Innymi słowy, jeśli wniosek dotyczy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, to równocześnie ze wspomnianym wnioskiem należy wnieść odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji.

Podkreślić dodatkowo trzeba, że warunkiem rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu jest jednoznaczne i nie budzące wątpliwości ustalenie przez organ, że termin do dokonania konkretnej czynności procesowej upłynął. Termin do wniesienia odwołania od decyzji rozpoczyna swój bieg od momentu jej doręczenia stronie i wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie (art. 129 § 2 k.p.a.). Jeżeli prawidłowe (skuteczne) doręczenie decyzji nie nastąpiło, to nie jest możliwe przywrócenie terminu do wniesienia od niej odwołania, ponieważ termin ten nie rozpoczął jeszcze biegu.

W rozpatrywanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi odmówiło skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania twierdząc, że zgodnie z art. 58 § 2 k.p.a. przywrócenie terminu jest niedopuszczalne w przypadku gdy strona złoży wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania bez dokonania czynności procesowej, dla której uchybiła terminowi. W rozpatrywanej sprawie strona nie złożyła odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 28 lutego 2022 r., zatem - w ocenie organu - nie jest możliwe rozpatrzenie wniosku o przywrócenie terminu.

Stanowisko to jest jednak błędne. Zdaniem Sądu w przypadku stwierdzenia przez organ, że strona wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie dokonała czynności procesowej, dla której określony był termin (czyli tak jak w rozpatrywanej sprawie nie złożyła odwołania), obligowało organ do wezwania strony, na podstawie art. 64 § 2 k.p.a., do uzupełnienia braku formalnego wniosku przez dokonanie tej czynności w terminie 7 dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. W orzecznictwie materialny charakter przypisuje się wyłącznie przesłankom wymienionym w przepisie art. 58 § 1 k.p.a. (por. wyrok NSA z 16 marca 2017 r. sygn. akt II OSK 1822/15 - Lex nr 2299890). Wobec tego ewentualną konsekwencją nieuzupełnienia tego braku w wyznaczonym terminie powinno być pozostawienie wniosku o przywrócenie terminu bez rozpoznania. Natomiast w przypadku złożenia odwołania, organ powinien ocenić wniosek o przywrócenie terminu pod kątem przesłanek sprecyzowanych w art. 58 § 1 k.p.a.

Podkreślić trzeba, że problematyka obowiązków spoczywających na organie administracji publicznej w razie złożenia przez stronę wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w razie niedopełnienia jednocześnie obowiązku złożenia odwołania była przedmiotem rozważań 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale z 21 kwietnia 2009 r. sygn. akt II FPS 9/08 (opubl. ONSAiWSA 2009/4/65, Glosa 2009/2/135-144, POP 2009/3/237-243, Prok.i Pr.-wkł. 2010/3/49, ZNSA 2009/4/103-108, Lex nr 488737) wskazał, że niedopełnienie obowiązku złożenia odwołania jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu jego wniesienia, o którym mowa w art. 162 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), stanowi brak formalny podania. W przypadku jego wystąpienia organ podatkowy właściwy do rozpoznania odwołania powinien wezwać stronę - na podstawie art. 169 § 1 wspomnianej ustawy - do usunięcia braku w terminie 7 dni z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia.

Co prawda wspomniana uchwała dotyczy zastosowania art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej, niemniej jednak z uwagi na to, że zawiera rozważania natury ogólnej oraz niemalże identyczne brzmienie art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej i art. 58 § 2 k.p.a. oraz art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej i art. 64 § 2 k.p.a., stanowisko w niej zaprezentowane ma zastosowanie także na gruncie uregulowań Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu uchwały NSA wyjaśnił, że treść pisma zawierającego środek odwoławczy, nie jest objęta badaniem podmiotu rozpoznającego wniosek o przywrócenie terminu. Skoro dopełnienie czynności, dla której zastrzeżono dany termin, nie determinuje wyniku przeprowadzanej w tym przedmiocie oceny i służy jedynie formalnemu "powiązaniu" postępowań prowadzonych w sprawie ubocznej, to jest w sprawie będącej następstwem złożenia wniosku o przywrócenie terminu i w sprawie głównej, musi ono być - w związku z wyliczonymi dalej przepisami Ordynacji podatkowej - traktowane jako brak formalny, uzasadniający konieczność podjęcia stosownych działań naprawczych, zmierzających do jego usunięcia.

Wobec powyższego stwierdzić trzeba, że wniosek o przywrócenie terminu na gruncie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego wszczyna postępowanie incydentalne. W świetle przepisów k.p.a. treść odwołania, które winno być złożone łącznie z wnioskiem o przywrócenie terminu nie determinuje wyniku oceny zasadności wniosku o przywrócenie terminu. Zatem niedołączenie odwołania do wniosku o przywrócenie terminu musi być uznane za brak formalny, uzasadniający zastosowanie art. 64 § 2 k.p.a. W konsekwencji, nie można uznać by dołączenie odwołania do wniosku o przywrócenie terminu stanowiło materialnoprawną przesłankę wniosku o przywrócenie terminu. Powyższy pogląd jest aprobowany zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych jak i w doktrynie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 sierpnia 2000 r. sygn. akt SA/Bk 142/00 - OSP 2002/5, poz. 72, 4 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 3332/18 - Lex nr 2763190, 23 stycznia 2014 r. sygn. akt II OSK 1989/12 - Lex nr 1452835, wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: Opolu z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Op 106/21 - Lex nr 3199167, Poznaniu z 15 lipca 2021 r. sygn. akt IV SA/Po 287/21 - Lex nr 3198548, Łodzi z 28 stycznia 2009 r. sygn. akt III SA/Łd 627/08 - Lex nr 478281 a także A. Gołęba [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod red. H. Knysiak - Sudyki, A. Cebery, J.G. Firlusa, T. Kiełkowskiego, K. Klonowskiego, M. Romańskiej, wyd. II, opubl. WKP 2019; J. Wegner [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod red. W. Chróścielewskiego, Z. Kmieciaka, A. Krawczyk, opubl. WKP 2019; P.M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, opubl. Lex 2022).

Jak wyjaśnił NSA w wyroku z 14 maja 2007 r. sygn. akt II OSK 762/06 (Lex nr 347861) jednoczesność podjęcia czynności procesowej i złożenia wniosku o przywrócenie terminu może polegać na: 1) złożeniu odrębnego wniosku o przywrócenie uchybionego terminu i wraz z tym wnioskiem dokonaniu czynności, dla której zastrzeżony termin został przez stronę uchybiony; 2) dokonaniu czynności procesowej i w jego treści zawarciu wniosku o przywrócenie uchybionego terminu; 3) złożeniu wniosku o przywrócenie uchybionego terminu i w treści tego wniosku zamieszczeniu również treści odpowiadającej czynności, dla której określony był termin, a więc np. wyrażeniu niezadowolenia z treści wydanej decyzji, wyczerpującego pojęcie odwołania.

Stwierdzić wobec tego trzeba, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wydając zaskarżone postanowienie, bez uprzedniego wezwania skarżącej do usunięcia w trybie art. 64 § 2 k.p.a. braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, poprzez złożenie odwołania w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, naruszyło art. 58 § 2 k.p.a. w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy. Zachowanie organu na gruncie kontrolowanej sprawy narusza obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadę praworządności wyrażoną w art. 6 k.p.a. oraz zasady prawdy obiektywnej i uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli zdefiniowane w art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., a także zasadę pogłębiania zaufania obywateli określoną w art. 8 k.p.a., który to przepis nakłada na organ obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Powyższe uchybienia skutkowały koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Niezależnie od powyższego stwierdzić trzeba, że w sytuacji, gdy organ uznaje skuteczność doręczenia decyzji organu pierwszej instancji w trybie art. 44 k.p.a., co z kolei skarżąca stara się podważyć w treści wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, za niedostateczne uznać należy stwierdzenie zamieszczone w treści zaskarżonego postanowienia ograniczające się do jednego zdania: "Powyższa decyzja została wysłana stronie - a następnie uznana za prawidłowo doręczoną w trybie art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego – na adres [...]. Przypomnieć trzeba, że zasadą zdefiniowaną w art. 42 i art. 43 k.p.a. jest doręczenie pisma adresatowi, a - w przypadku jego nieobecności - dorosłemu domownikowi. W sytuacji, w której nie można doręczyć pisma w sposób wskazany w art. 42 i art. 43 k.p.a., zastosowanie ma art. 44 § 1 pkt 1 k.p.a., według którego operator pocztowy przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (art. 44 § 2 k.p.a.). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (art. 44 § 3 k.p.a.). Z kolei art. 44 § 4 k.p.a. stanowi, że pismo doręczone w ww. trybie pozostawia się w aktach sprawy, a doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. Doręczenie to opiera się na domniemaniu prawnym, że przesyłka dotarła do rąk adresata (zob. wyrok NSA z 5 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 186/18, Lex nr 2778167). Co istotne uznanie przesyłki za doręczoną w trybie art. 44 k.p.a. jest uwarunkowane łącznym spełnieniem przesłanek określonych w tym przepisie. Po pierwsze, niemożnością doręczenia pisma adresatowi pod prawidłowo oznaczonym adresem jego miejsca zamieszkania, jego dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy. Po drugie, pozostawieniem przesyłki dla adresata w oddawczym urzędzie pocztowym i dwukrotnym umieszczeniem zawiadomienia o dacie i miejscu pozostawienia przesyłki w skrzynce na korespondencję lub w innych miejscach wskazanych w art. 44 § 2 k.p.a. Po trzecie, upływem czternastodniowego terminu przechowywania pisma w placówce pocztowej oraz udokumentowaniem powyższego w materiale dowodowym sprawy, zwłaszcza zaś w tzw. zwrotnym potwierdzeniu odbioru dołączonym do doręczanej przesyłki (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 2020 r. sygn. akt II OSK 2171/19 - Lex nr 3047123). W tym stanie rzeczy organ w uzasadnieniu postanowienia powinien przekonująco wyjaśnić na jakiej podstawie i z jaką datą uznał skuteczność doręczenia decyzji organu pierwszej instancji w trybie art. 44 k.p.a.

Na zakończenie powyższych rozważań Sąd mając na uwadze fakt, że skarżąca, po doręczeniu jej tytułu wykonawczego zwróciła się bezpośrednio do Poczty Polskiej o wyjaśnianie powodów braku pozostawienia dokumentów awiza pierwszego i powtórnego w skrzynce pocztowej podkreśla, że zakwestionowanie fikcji doręczenia na podstawie art. 44 k.p.a. powinno nastąpić w przewidzianym do tego trybie wynikającym z art. 92 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 896). Przepis ten stanowi, że w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania usługi pocztowej prawo wniesienia reklamacji przysługuje: pkt 1 - nadawcy albo, pkt 2 - adresatowi - w przypadku gdy nadawca zrzeknie się na jego rzecz prawa dochodzenia roszczeń albo gdy przesyłka pocztowa lub kwota pieniężna określona w przekazie pocztowym zostanie doręczona adresatowi. Reklamacja może zostać wniesiona nie później niż w terminie 12 miesięcy od dnia nadania przesyłki pocztowej albo przekazu pocztowego.

Sąd odnosząc się do zawartego w skardze wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wyjaśnia, iż nie posiada w tym zakresie kompetencji. Rolą sądu administracyjnego, o czym była mowa na wstępie rozważań jest wyłącznie ocena zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia jego zgodności z prawem, co zresztą tutejszy Sąd uczynił. O przywróceniu terminu może rozstrzygnąć wyłącznie organ. Także z uwagi na przedmiot zaskarżenia poza zakresem rozważań Sądu pozostawała ocena legalności decyzji organu pierwszej instancji i postępowania administracyjnego poprzedzającego jej wydanie.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie, o czym orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej Sąd, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz. 18), orzekł jak w punkcie 2 sentencji wyroku.

Rozpoznając sprawę ponownie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi uwzględni poczynione wyżej rozważania i w trybie art. 64 § 2 k.p.a. wezwie skarżącą do usunięcia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu, poprzez złożenie odwołania. Jeśli skarżąca nie dopełni w terminie 7 dni czynności, dla której ustanowiony był termin, organ pozostawi wniosek o przywrócenie terminu bez rozpoznania. Natomiast, w sytuacji gdy brak wniosku zostanie usunięty i skarżąca złoży odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji, organ powinien merytorycznie rozpoznać wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, w tym ocenić przesłankę braku winy. Ponadto konieczne jest jednoznaczne ustalenie czy, a jeśli tak, to z jaką datą decyzja organu pierwszej instancji została skarżącej skutecznie doręczona.

dj