Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 747/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 1, art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1, art. 2 pkt 7, art. 28 ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane oraz zobowiązania do zwrotu ww. świadczenia wraz z odsetkami oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a."), art. 2 pkt 7 lit. d, art. 23 ust. 1 w zw. z art. 12 ust. 1, art. 19 ust. 1, art. 20 ust. 2, art. 25 oraz art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 169, ze zm., zwanej dalej: "u.p.o.u.a."), Prezydent Miasta S. orzekł o uznaniu pobranego przez M. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w wysokości [...] zł, na rzecz osoby uprawnionej K. S., w okresie od 1 października 2012 r. do 31 maja 2013 r. oraz od 1 lipca 2013 r. do 30 września 2013 r., do wysokości otrzymywanych w tym okresie alimentów, za nienależnie pobrane. Jednocześnie organ orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie [...] zł, wyliczonym na dzień wydania decyzji.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent wyjaśnił, iż w dniu [...] r. wydał decyzję orzekającą o przyznaniu stronie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej K. S., na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. Zauważył, że w decyzji tej strona została pouczona, stosownie do art. 19 u.p.o.u.a., o zobowiązaniu do niezwłocznego powiadomienia organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w tym otrzymywania przez osobę uprawnioną lub jej przedstawiciela ustawowego, w okresie pobierania tych świadczeń, kwot od dłużnika alimentacyjnego lub komornika sądowego niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 u.p.o.u.a.

Organ wskazał, że w dniu 24 września 2014 r. wpłynęła informacja od dłużnika alimentacyjnego o dokonywaniu wpłat na konto wierzyciela tytułem spłaty alimentów. Dłużnik podał, że od listopada 2013 r., zgodnie z wyrokiem sądowym, do alimentacji na rzecz K. S. zobowiązana jest także G. R. (matka dłużnika), w wysokości [...]zł miesięcznie. W załączeniu dłużnik przysłał zaświadczenie z dnia 9 września 2014 r. pełnomocnika Banku Pocztowego S.A. o zleceniach stałych dokonywanych przez matkę dłużnika alimentacyjnego, które dotyczyły m.in. przekazywania alimentów na rzecz M. S. tytułem "M. R. ... ALIMENTY", z dyspozycją realizacji co miesiąc począwszy od 14 listopada 2010 r. do listopada 2013 r.

W związku z powyższym organ wezwał M. S. do złożenia wyjaśnień. W dniu 4 listopada 2014 r. wpłynęła informacja od komornika sądowego wskazująca, że dłużnik alimentacyjny, na dzień 29 października 2014 r., zalega z płatnością rat alimentów na kwotę [...] zł na rzecz wierzyciela, a na rzecz funduszu alimentacyjnego [...] zł.

Postanowieniem z dnia [...] r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., Prezydent Miasta S. wznowił postępowanie administracyjne zakończone decyzją ostateczną z dnia [...] r. Następnie decyzją z dnia [...] r. organ uchylił ww. decyzję z dnia [...] r. i odmówił stronie przyznania przedmiotowego świadczenia na rzecz osoby uprawnionej za okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. W wyniku rozpoznania odwołania strony, decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r.

Organ pierwszej instancji wskazał dalej, że w dniu [...] r. wydał decyzję o uznaniu pobranego przez stronę świadczenia z funduszu alimentacyjnego

na rzecz osoby uprawnionej, w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września

2013 r., w wysokości [...] zł, za świadczenie nienależnie pobrane.

Organ zauważył, że wyrokiem z dnia 3 grudnia 2015r., sygn. akt II SA/Sz 669/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił ww. decyzję Kolegium z dnia [...] r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] r. W wyroku tym Sąd wskazał m.in. na brak ustaleń organu, w kwestii jakie kwoty i w jakim okresie strona otrzymała bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego lub jego matki, kiedy została wszczęta egzekucja komornicza alimentów i czy w momencie jej wszczęcia istniało już zadłużenie. Sąd wskazał też,

że nie ustalono z jakich tytułów matka dłużnika alimentacyjnego dokonywała wpłat

na rachunek bankowy strony.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ ustalił, że egzekucja komornicza została wszczęta w dniu [...] r., a na dzień ten zadłużenie (dłużnika) wynosiło [...] zł. Wskazał, że strona (działając przez swojego pełnomocnika), potwierdziła otrzymanie kwot alimentów należnych od dłużnika alimentacyjnego na rzecz K. S., wpłacanych przez matkę dłużnika. Organ przedstawił daty spłat i ich wysokość,

w okresie od 13 października 2010 r. do 11 lipca 2014 r. Według organu, niepoinformowanie przez stronę o otrzymywaniu alimentów, co prawda w niepełnej wysokości, równolegle z ubieganiem się o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowiło podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Mając na względzie wskazania Sądu z ww. wyroku, organ wyjaśnił, iż w informacji pełnomocnika Banku Pocztowego S.A. z dnia 9 września 2014 r. wyszczególniono zlecenia stałe wraz z tytułem na podstawie, którego ich dokonywano (tj. koszty wyprawki, alimenty oraz zwrot kosztów zastępstwa procesowego), a organ brał pod uwagę wyłącznie zlecenia stałe na rzecz M. S. tytułem "M. R....Alimenty" z dyspozycją realizacji co miesiąc począwszy od 14 listopada 2010 r. do listopada 2013 r. (kwota [...] zł, w okresie od listopada 2010 r. do grudnia 2011 r.; kwota [...] zł , w okresie od stycznia 2012 r. do października 2012 r.; kwota [...] zł od listopada 2012 r. do listopada 2013 r.).

Prezydent wskazał dalej, że w dniu [...] r. została wydana decyzja organu pierwszej instancji orzekająca o odmowie uchylenia decyzji z dnia

[...] r. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że pomimo dokonywanych przez dłużnika wpłat, egzekucja świadczeń alimentacyjnych jest dalej bezskuteczna. Podkreślał też, że w zależności od tego jakie rozstrzygnięcie podejmie organ odwoławczy w stosunku do decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r., zostanie podjęta decyzja co do dalszego postępowania. Następnie podniósł, że decyzją z dnia [...] r. Kolegium uchyliło ww. decyzję

z dnia [...] r. i umorzyło postępowanie w przedmiocie uznania przedmiotowego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane przez stronę.

W ocenie organu w świetle powyższych ustaleń mimo, iż prawo do przedmiotowego świadczenia nie mogło zostać uchylone z uwagi na stan bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych, to zgodnie z art. 28 u.p.o.u.a., w okresie pobierania przedmiotowego świadczenia wszelkie wpłaty dokonywane przez dłużnika powinny zostać przeznaczone na spłatę zadłużenia wynikającego z pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez M. S. na rzecz osoby uprawnionej. Prezydent stwierdził, że strona nie zgłosiła organowi wypłacającemu przedmiotowe świadczenie o otrzymywaniu alimentów od dłużnika. Uznał, że zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d ww. ustawy, jest to świadczenie nienależnie pobrane, ale wyłącznie do wysokości otrzymywanych w tym okresie alimentów. Organ wskazał, że strona działając przez swojego pełnomocnika potwierdziła, że w okresie od października 2012 r. do maja 2013 r. oraz w okresie od lipca 2013 r. do września 2013 r. otrzymywała kwoty po [...] zł miesięcznie, tytułem alimentów należnych od dłużnika alimentacyjnego na rzecz K. S., co łącznie dało kwotę [...] zł, stanowiącą nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Organ wyjaśnił, że za miesiąc czerwiec 2013 r. nie uznał przedmiotowego świadczenia za nienależnie pobrane i nie będzie dochodził jego zwrotu. Uznał bowiem świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone do wysokości należnych w tym okresie alimentów, wyłącznie za okres, w którym strona potwierdziła faktyczne otrzymanie alimentów, a z pisma przedstawiciela Banku Pocztowego S.A. nie można było ustalić, czy (ww. miesiącu) na koncie zlecającego znajdowały się środki w wystarczającej wysokości, aby pokryć spłatę alimentów należnych od dłużnika alimentacyjnego.

Organ wyjaśnił zarazem, że od dnia 18 września 2015 r. uległy zmianie przepisy proceduralne, umożliwiające organowi jednoczesne orzekanie o uznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i dochodzenie ich zwrotu. Kierując się powyższym, na podstawie art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a., organ orzekł w tym zakresie o zwrocie przez stronę kwoty [...] zł nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Odwołanie od powyższej decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r. wniosła M. S., reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym.

Kwestionowanej decyzji strona zarzuciła naruszenie:

- art. 61 § 1 k.p.a. w zw. z art. 16 k.p.a., poprzez wszczęcie i prowadzenie postępowania w przedmiotowej sprawie, mimo pozostawania w obrocie prawnym decyzji własnej z dnia [...] r., orzekającej o odmowie uchylenia decyzji

z dnia [...] r. w sprawie przyznania M. S. na rzecz osoby uprawnionej K. S., na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r., co stanowi rażące naruszenie prawa, gdyż wydanie decyzji w sprawie już rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w trybie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.,

- art. 9, art. 10 § 1 k.p.a., poprzez nie informowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na jej prawa i obowiązki oraz niezapewnienie stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu,

a w szczególności przed wydaniem kwestionowanej decyzji, która została wydana bez umożliwienia stronie końcowego wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań tym bardziej, że organ prowadził dwa odrębne postępowania, tj. jedno w przedmiocie zwrotu pobranych przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej K. S., w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r., a drugie w sprawie uznania tychże świadczeń za nienależnie pobrane, a wydał łączną decyzję orzekającą o uznaniu ww. świadczeń za nienależne i o ich zwrocie.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 pkt 7 lit. a, art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] r.

Kolegium w uzasadnieniu swej decyzji podniosło, że na podstawie decyzji z dnia [...] r. stronie przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej, w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r., w wysokości [...] zł miesięcznie. Wskazało, że w ww. okresie świadczeniowym, dłużnik alimentacyjny dokonywał wpłat alimentów, lecz w niepełnych kwotach, za pośrednictwem swojej matki, w sumie [...] zł.

W oparciu o akta organu pierwszej instancji, organ odwoławczy stwierdził,

iż składając wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego strona nie poinformowała organu, że oprócz świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również kwoty bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego, tytułem zasądzonych alimentów. Wskazał, że o okolicznościach tych organ dowiedział się dopiero w dniu 24 września 2014 r., kiedy to dłużnik poinformował organ o dokonywaniu wpłat na konto wierzycielki – M. S., która potwierdziła, że w okresie objętym niniejszą decyzją otrzymywała wpłaty od dłużnika tytułem alimentów, za pośrednictwem jego matki w okresie od 15 października 2012 r. do 14 września 2013r.

Kolegium stwierdziło, że w tych okolicznościach sprawy, prawidłowo organ pierwszej instancji ustalił, że pobierane przez stronę w ww. okresie świadczenia

z funduszu alimentacyjnego są świadczeniami nienależnie pobranymi. Argumentowało, że podobnie jak pod rządami poprzedniej ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, dłużnik alimentacyjny ma zakaz uiszczania zaległych alimentów bezpośrednio na rzecz osoby uprawnionej, której przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego.

Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji nie naruszył przepisów prawa stanowiących podstawę rozstrzygnięcia sprawy oraz wskazanych w odwołaniu przepisów k.p.a., w szczególności w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Kolegium dodatkowo podniosło, że zakwalifikowanie świadczenia do nienależnie pobranego w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a., nie wymaga spełnienia dodatkowej przesłanki w postaci świadomości, czy zawinienia osoby uprawnionej w pobraniu należności.

W odniesieniu do zarzutu odwołania o naruszeniu art. 9 i 10 k.p.a., organ odwoławczy uznał go za bezzasadny. Wskazał, że w aktach sprawy znajduje się zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia 28 października 2016 r.

w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane oraz postanowienie organu z dnia [...] r. o podjęciu z urzędu postępowania administracyjnego wszczętego w dniu 13 maja 2015 r., w którym strona (reprezentowana przez pełnomocnika) została poinformowana o jej uprawnieniach wynikających z treści art. 10 k.p.a.

Kolegium nie podzieliło zarzutu odwołania dotyczącego naruszenia art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Organ argumentował, że wskazana przez stronę decyzja z dnia [...] r. została wydana wskutek wszczętego wcześniej postępowania i zakończyła, to postępowanie rozstrzygając o odmowie uchylenia decyzji z dnia [...] r. Wskazał, że niniejsza decyzja dotyczy oceny, czy świadczenia pobrane w czasie objętym decyzją z dnia [...] r., tj. od 1 października 2012r. do 31 maja 2013 r. oraz od 1 lipca 2013 r. do 30 września 2013 r., w wysokości [...] zł, były świadczeniami nienależnymi i nakazania ich zwrotu. Dodatkowo organ wyjaśnił, że załączone do odwołania zaświadczenia komornicze z dnia [...] r. informujące o dokonanych za jego pośrednictwem wpłatach, pozostają bez wpływu na niniejszą sprawę, ponieważ nie dotyczą okresu objętego niniejszą decyzją. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że w podobnej sprawie, dotyczącej innego okresu świadczeniowego, wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, który w wyroku z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 1279/16 oddalił skargę strony na decyzję organu odwoławczego.

M. S., reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wystąpiła ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Szczecinie na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. wnosząc o stwierdzenie jej nieważności w całości oraz o rozważenie możliwości stwierdzenia nieważności w całości decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r.

Kwestionowanej decyzji strona zarzuciła naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 2 pkt 7 lit d. i art. 28 u.p.o.u.a., poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, poprzez uznanie, iż wystąpiła tożsamość czasookresu pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego i długów alimentacyjnych, w sytuacji gdy kwoty uzyskane od dłużnika alimentacyjnego zostały zaliczone na poczet długów z okresu poprzedzającego okres pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego,

- art. 451 § 1 i 3 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 5 Kodeksu cywilnego, poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż organ pierwszej instancji może wpływać na sposób zaliczenia wpływów dłużnika, podczas gdy to wierzyciel decyduje, który dług chce zaspokoić,

2) przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7,

art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez uchybienie obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy, a także oceny tego materiału, a w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i wydanie decyzji w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej K. S. za okres od 1 października 2012 r. do 31 maja 2013 r. oraz od 1 lipca 2013 r. do 30 września 2013 r. i uznania świadczenia za nienależnie pobrane przez skarżącą, co nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa materialnego.

W uzasadnieniu skargi strona podnosiła, że organ pierwszej instancji

nie dostrzegł, że w niniejszej sprawie znajdują zastosowanie przepisy art. 451 § 1 i 3

w zw. z art. 5 Kodeksu cywilnego. Argumentowała, że brak było tożsamości okresów, za które strona otrzymała alimenty od dłużnika alimentacyjnego oraz świadczenia

z funduszu alimentacyjnego. Podniosła, że dłużnik alimentacyjny zobowiązany został

do comiesięcznego uiszczania kwoty [...] zł tytułem alimentów na rzecz uprawnionego małoletniego, począwszy od dnia 12 kwietnia 2010 r. (zgodnie z orzeczeniem sądowym). Z tego względu, skarżąca uważa, że mogła zaliczyć wszelkie wpłaty dokonane przez matkę dłużnika na poczet należności najstarszych, a zatem począwszy od 12 kwietnia 2010 r., czyli za okres niebędący tożsamym z okresem wskazanym w zaskarżonej decyzji.

Skarżąca uważa, że w ww. okresie nie otrzymywała alimentów

od zobowiązanego, a także nie korzystała z pomocy ośrodka pomocy społecznej,

co świadczy o tym, że posiadała wierzytelność w stosunku do dłużnika alimentacyjnego i wartość tej wierzytelności w momencie pierwszej wpłaty dłużnika przewyższała wysokość uzyskanych należności od dłużnika.

Stwierdziła, że dopiero po ustaleniu, na poczet którego długu (bieżącego czy zaległego i za który miesiąc) uiszczona dobrowolnie przez dłużnika alimentacyjnego kwota ma być zaliczona, możliwa staje się ocena, czy osoba uprawniona otrzymała alimenty w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zaznaczyła przy tym, że jeżeli kwota otrzymanych alimentów nie zaspokaja wszystkich zaległych alimentów, nie można jej zaliczyć na bieżące zaspokojenie potrzeb (równoległych

do wypłaconych zaliczek alimentacyjnych z funduszu), to nie sposób uznać, że mamy do czynienia z jednoczesnym otrzymaniem ich z tego samego tytułu.

Według skarżącej, świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy świadomości (woli) lub określonego działania (zaniechania) i obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze wiedząc, że mu się ono nie należy. Z tego względu, skarżąca uważa, że nie sposób uznać, że kierując się złą wolą zataiła przed organami informacje o otrzymanych zaległych alimentach. Uważa, że przy zachowaniu najwyższej staranności miała prawo przyjąć, że dobrowolnie opłacane kwoty przez matkę dłużnika alimentacyjnego, nie są tożsame z zaistnieniem przesłanek z art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. Zaznaczyła, że kwoty otrzymane od dłużnika były znikome i nie pokrywały wysokości bieżących zobowiązań w znaczącej części, aby móc uznać, że otrzymywała świadczenia alimentacyjne od dwóch podmiotów jednocześnie.

Odnosząc się do podniesionych zarzutów dotyczących naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego, skarżąca stwierdziła, że nie ma w aktach sprawy dowodu wskazującego, iż otrzymane dobrowolnie sumy przez skarżącą powinny zostać zaliczane na należności bieżących alimentów dłużnika. Skarżąca uważa, że było przeciwnie, gdyż jej pisemne wyjaśnienia, brak pełnomocnictwa dla matki dłużnika i zaświadczenie komornika o bezskuteczności egzekucji wskazują, iż przekazywane przez matkę dłużnika kwoty mogły i były zaliczane przez skarżącą na poczet zaległości alimentacyjnych.

Według skarżącej, organ pierwszej instancji nie uwzględnił okoliczności dobrej wiary i braku winy skarżącej przy pobieraniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego za sporny okres. Uważa, że organ ten nie uwzględnił jej pism, w których informowała o sposobie zaliczenia kwot uzyskanych od dłużnika. Skarżąca oświadczyła, że zaliczała uzyskane alimenty na poczet zaległych długów datowanych na okres poprzedzający okres świadczeniowy. Stwierdziła, że uznanie przez organ,

że ww. okoliczność jest irrelewantna w sprawie, doprowadziło do niezgodnego

z prawem zakwalifikowania spornego świadczenia pobranego przez skarżącą, jako świadczenie nienależnie pobrane i świadczy o tym, że organ oraz Sąd dokonał wadliwej oceny dowodów zebranych w sprawie, nie odnosząc się do całokształtu materiału dowodowego.

Skarżąca podkreślała, że nie jest już wzbogacona. Oświadczyła,

że przedmiotowe środki traktowała jako jałmużnę, gdyż trudno nazwać tak niewielkie wpłaty w stosunku do potrzeb dziecka, nawet jako symboliczne. Uważa, iż nie należy pomijać okoliczności, że środki otrzymywane z funduszu alimentacyjnego w kwocie

[...] zł, są w mniejszej wysokości od alimentów zasądzonych od dłużnika, zgodnie

z orzeczeniem sądowym, które wynoszą [...] zł. Uważa, że wpłaty dokonywane przez zobowiązanego do alimentacji nie pokrywały więc nawet różnicy między środkami

z funduszu alimentacyjnego a zasądzonymi alimentami. Biorąc powyższe pod uwagę, skarżąca stwierdziła, że zużywając otrzymane korzyści, nie powinna liczyć się z obowiązkiem ich zwrotu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Na rozprawie w dni 31 sierpnia 2017 r., pełnomocnik skarżącej poparł skargę

i zarzuty w niej zawarte oraz wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji

ją poprzedzającej. Wskazał ponadto, że w jego ocenie art. 2 pkt 7 lit d u.p.o.u.a.,

nie mógł mieć zastosowania w tej sprawie. Argumentował, że przepis ten zawiera odesłanie do art. 28 ww. ustawy, w której jest mowa o kwocie uzyskanej z egzekucji dłużnika. Uważa, że w niniejszej sprawie skarżąca otrzymała należności z tytułu alimentów od matki dłużnika z pominięciem postępowania egzekucyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ sądowa kontrola zgodności

z prawem zaskarżonej decyzji nie wykazała, że akt ten narusza prawo w sposób zarzucany skargą, ani w żaden inny sposób uzasadniający wyeliminowanie tego aktu

z obrotu prawnego.

Przedmiot sprawy objętej skargą dotyczy decyzji wydanej przez organ administracji publicznej w sprawie uznania pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązania do zwrotu ww. świadczenia wraz z odsetkami.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 169 ze. zm. – dalej u.p.o.u.a.), świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej

do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole

lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo.

Osobą uprawnioną w rozumieniu ustawy jest zaś osoba uprawniona

do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez Sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna, (art. 2 pkt 11 u.p.o.u.a.).

Jak wynika z art. 19 ust. 1 u.p.o.u.a., w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia.

Natomiast art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. stanowi, że osoba, która pobrała nienależne świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

W myśl art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a., za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie, wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie

i odmówiono prawa do świadczenia, wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona

w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, iż Skarżąca już

w dacie złożenia wniosku otrzymywała od dłużnika alimentacyjnego wpłaty tytułem alimentów, o czym nie poinformowała organu przyznającego świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Kwestią sporną pozostaje natomiast to, czy dopuszczalne było – jak chce tego Skarżąca, zastosowanie w odniesieniu do otrzymanych wpłat ogólnych, wynikających z Kodeksu cywilnego, reguł.

W ocenie Sądu wywody Skarżącej w tym zakresie nie mogły zostać uwzględnione przede wszystkim z tego powodu, że przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zawierają całkowitą i kompletną regulację w tym zakresie, stanowiącą lex specialis w stosunku do przepisów wskazywanych przez Skarżącą (art. 451 k.c.). W art. 28 ust. 1 tej ustawy ustawodawca przewidział kolejność zaspokojenia roszczeń z tytułu alimentów w przypadku, gdy osoba uprawniona korzysta ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jakkolwiek – na co słusznie zwraca uwagę Skarżąca, w przepisie jest mowa o kwotach uzyskanych z egzekucji, to jednak wskazana w treści przepisu kolejność zaspokajania wierzytelności ma istotne znaczenie, zważywszy na treść art. 2 pkt 7 lit. d ustawy. Ustawodawca założył bowiem, że wszelkie wpłaty dokonywane przez dłużnika alimentacyjnego w okresie pobierania przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w pierwszej kolejności przeznaczane są na zmniejszenie długu w stosunku do funduszu, którego zadaniem jest zastępcze zaspokojenie potrzeb osób uprawnionych do alimentów, w sytuacji, gdy osoba zobowiązana nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego. Jednocześnie otrzymywanie alimentów w niepełnej wysokości od dłużnika alimentacyjnego, nie wyklucza możliwości skorzystania przez osobę uprawnioną z pomocy państwa, przy założeniu, że spełnia ona pozostałe – poza bezskutecznością egzekucji, przewidziane ustawą kryteria. W takim przypadku jednak kwota świadczeń otrzymywanych

z funduszu alimentacyjnego ulega pomniejszeniu o kwotę uzyskiwaną od dłużnika alimentacyjnego. Zatem i w tym przypadku reguły, o których mowa w art. 451 k.c. nie mogą mieć zastosowania.

Mając na uwadze treść art. 28 ust. 2 u.p.o.u.a., który określa kolejność zaspokojenia roszczeń z tytułu alimentów po zaprzestaniu wypłaty świadczeń,

w przypadku, gdy w okresie wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej nie zostaną zaspokojone, należałoby uznać, że w okresie wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak również i po tym okresie możliwość samodzielnego dysponowania przez osobę uprawnioną do alimentów, które z roszczeń i w jakiej kolejności mają być zaspokojone, jest wyłączona z mocy ustawy. W miejsce ogólnych zasad wchodzą bowiem regulacje szczególne, przewidziane w art. 28 u.p.o.u.a. Bez znaczenia przy tym pozostaje, czy alimenty skarżąca otrzymała bezpośrednio do dłużnika alimentacyjnego, czy też za pośrednictwem jego matki.

Kluczowym w niniejszej sprawie jest to, że Skarżąca o obowiązku poinformowania organu przyznającego świadczenie, o wszelkich okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczeń, została pouczona. W treści decyzji z dnia

[...] r. zawarto szczegółowe informacje w przedmiocie tego, jakie zmiany w sytuacji osoby otrzymującej świadczenia uważane są za takie, które mają wpływ na prawo do świadczeń. W punkcie 9, 10 i 11 pouczenia wskazano wytłuszczonym drukiem na te okoliczności, które dotyczą samego obowiązku alimentacyjnego, w tym konieczność poinformowania organu o otrzymywaniu przez osobę uprawnioną w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego kwot od dłużnika alimentacyjnego lub komornika sądowego, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

W świetle zgromadzonych w niniejszej sprawie dowodów nie ulega wątpliwości, że Skarżąca nie poinformowała organu o otrzymywaniu świadczeń bezpośrednio od dłużnika, z pominięciem postępowania egzekucyjnego, a takie postępowanie na podstawie art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, kwalifikowane jest jako nienależne pobranie świadczenia.

Wbrew wywodom skargi w okolicznościach niniejszej sprawy nie można mówić o braku winy, czy braku świadomości Skarżącej w odniesieniu do obowiązku informowania organu o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczeń.

Jak już bowiem wyżej wskazano, strona o obowiązkach wynikających z ustawy została wyczerpująco pouczona. Z tych samych względów nie można czynić organom zarzutu, iż nie wzięły pod uwagę składanych przez M. S. oświadczeń, dotyczących sposobu zaliczenia otrzymanych wpłat. Oświadczenia te zostały bowiem złożone już w toku postępowania, a w świetle art. 28 ust. 1 i art. 2 pkt 7 lit. c nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Nie doszło zatem do naruszenia wskazanych przepisów, bowiem zostały one przez organy prawidłowo zinterpretowane i zastosowane.

Niezasadnym okazał się również zarzut naruszenia norm procesowych, bowiem akta postępowania zostały uzupełnione w sposób wskazany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 669/15. Organy zgromadziły wyczerpujący materiał dowodowy w niniejszej sprawie i dokonały jego rzetelnej analizy, która doprowadziła do wyciągnięcia prawidłowych wniosków, co z kolei znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Kontrola Sądu nie potwierdziła zasadności wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Sąd nie dopatrzył się bowiem takich uchybień w postępowaniu, które wskazywałyby na istnienie jednej z wad kwalifikowanych, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako bezzasadną oddalił.