Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 776/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 137 ust. 1, art. 216 ust. 1, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 2, art. 140 ust. 4, art. 152 ust. 2, art. 153 ust. 1, art. 217 ust. 2, art. 227, art. 95 pkt 4
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: WSA Marek Leszczyński WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Kinga Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi Prezydenta W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta W., decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r. orzekającą o zwrocie nieruchomości, położonej w W., w [...], przy ul. [...]; stanowiącej część nieruchomości, z ogólnej powierzchni [...] ha, położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako część ówczesnej działki nr [...] z obrębu [...], aktualnie oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] z obrębu [...], licząca [...] m2.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Umową z dnia [...] kwietnia 1973 r., zawartą w akcie notarialnym [...], F. M., J. M. i P. M. sprzedali Skarbowi Państwa-Miejskiemu Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji nieruchomość położoną w W., ówcześnie w [...], przy ul. [...], stanowiącą dawną działkę ewidencyjną nr [...] w obrębie [...]. Nieruchomość licząca [...] ha przeznaczona była pod budowę magistrali wodociągowej, stosownie do decyzji o lokalizacji inwestycji nr [...], wydanej dnia [...] lipca 1972 r. przez Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...], Wydział Architektury Nadzoru Budowlanego i Geodezji. W § 2 i § 11 umowy wprost powołano art. 6 i 45 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Tytuł prawny poprzednich właścicieli wynikał z nabycia nieruchomości przez W. M. w drodze umowy o dział spadku z dnia [...] czerwca 1937 r. (akt notarialny nr [...]), a następnie ze stwierdzenia nabycia spadku po W. M. Należy podkreślić, iż trojgu zbywcom nieruchomości, zgody na sprzedaż udzielili pozostali współspadkobiercy W. M. – I. K., W. M., S. K. i J. L.

Podaniem z dnia 4 października 2006 r. M. O., J. L., W. M., H. M., M. M., G. W., A. K., A. K., H. K., M. J., M. B., wnieśli o zwrot nieruchomości o pow. [...] m2, położonej w W., przy ul. [...]. Podnieśli, że pod realizację magistrali wodociągowej wykorzystano jedynie część nieruchomości. Pozostała część gruntu stanowi dzisiaj niezagospodarowany obszar. Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w W., które było inwestorem planowanego na działce nr [...] wodociągu w przyszłości nie planuje tam żadnej realizacji. Dnia 10 października 2011 r. wniosek zwrotowy poparli Z. W. i B. L.

Prezydent W. ustalił że nieruchomości nabytej na warunkach wywłaszczenia odpowiadają obecnie działki ewidencyjne: nr [...] i [...] z obrębu [...] oraz działki z obrębu [...], oznaczone nr [...], [...], [...] i [...]. Do W. należy m.in. skomunalizowana działka nr [...] z obrębu [...].

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] października 2010 r. Prezydent W. wyłączył się od rozpoznania części wniosku zwrotowego, dotyczącego działki nr [...] z obrębu [...].

Wojewoda [...], postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2010 r. wyznaczył Starostę [...] do załatwienia części wniosku o zwrot, dotyczącego tej części nieruchomości, która należy do W.y, w tym działki nr [...] z obrębu [...].

Dnia [...] listopada 2011 r. decyzją nr [...] Starosta [...] zwrócił część nieruchomości, położonej w W. przy ul. [...], liczącą [...] ha, aktualnie oznaczoną jako działka nr [...] w obrębie [...]. Beneficjentów zwrotu zobowiązano do wpłacenia na rzecz W. kwoty [...] zł jako zwaloryzowanej sumy odszkodowania. Zdaniem organu pierwszej instancji, na przedmiotowej części nieruchomości nie zrealizowano celu wywłaszczenia. Chociaż budowę magistrali wodociągowej w ul. [...] sﬁnalizowano, to inwestycja ominęła obecną działkę nr [...] z obrębu [...], koncentrując się w całości na aktualnej działce nr [...] z obrębu [...]. Dokumentacja powykonawcza, usytuowanie urządzeń przesyłowych i tzw. pasa eksploatacyjnego, niezbędnego do konserwacji magistrali wodociągowej, nie dotyczą działki nr [...]. Aktualny stan nieruchomości, zobrazowany protokołem z oględzin, potwierdza brak przeszkód do zwrotu tej części wnioskowanej nieruchomości.

Od decyzji orzekającej zwrot działki oznaczonej nr [...] odwołanie wniósł Prezydent W. Zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 Kpa oraz art. 136 ust. 3 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) – zwanej dalej "ugn". Odwołujący podkreślił, że nabycie wywłaszczeniowe nieprzypadkowo objęło całą nieruchomość ([...]m2), gdyż na całej działce miała być realizowana inwestycja. Do maja 1974 r. budowę magistrali wodociągowej zakończono, co właśnie zmusiło MPWiK do wnioskowania o przejęcie także aktualnej działki nr [...], aby uniknąć następczej zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Wniosek o przejęcie dotyczył całej nieruchomości, w tym działki nr [...] z obrębu [...], na której bezspornie osiągnięto cel wywłaszczenia. Konieczność przejęcia terenu nie oznacza, że celu częściowo nie zrealizowano (na działce nr [...]). Przeciwnie, cel osiągnięto na całej nieruchomości, a tylko MPWiK nie planowało już dalszych inwestycji, co mogło grozić utratą przez podmiot publiczny całej zainwestowanej działki. Późniejszy podział całkowicie wykorzystanej nieruchomości na odrębne działki nie niweczy uprzedniej pełnej realizacji celu nabycia. Stąd nieuzasadnione było rozdzielenie postępowania i odrębne orzekanie o obecnych działkach ewidencyjnych. Zdaniem Prezydenta W. należało jednolicie odmówić zwrotu całej nieruchomości objętej wnioskiem złożonym dopiero w 2006 r.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że podziela rozstrzygnięcie i uzasadnienie decyzji Starosty [...], w części liczącej [...] m2, dotyczącej działki nr [...] nieruchomość stała się zbędna na cel nabycia wywłaszczeniowego. Dowodzi tego przestrzenne usytuowanie magistrali wodociągowej i przebieg tzw. pasa konserwacyjnego poza wnioskowaną działką, a pośrednio również wynik oględzin, wykluczający urządzenia infrastruktury technicznej na zwracanej części nieruchomości. Wojewoda [...] uznał za prawidłowe zastosowanie w sprawie art. 137 ust. 2 ugn, skoro wnioskowana część nieruchomości stała się zbędna na cel nabycia wywłaszczeniowego. Według art. 136 ust. 3 ugn poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Artykuł 137 ugn zawiera ustawową deﬁnicję zbędności nieruchomości. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Zgodnie zaś z art. 216 ust. 1 ugn przepisy rozdziału 6 działu III ugn (normujące zwrot wywłaszczonych nieruchomości) stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, tak jak wskazano w § 3 umowy sprzedaży wywłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 1973 r.

Wojewoda [...] uznał za prawidłowe stanowisko Starosty [...], że część wnioskowanej nieruchomości stała się zbędna na cel nabycia wywłaszczeniowego, zważywszy brak terminowego i kierunkowego zagospodarowania obecnej działki nr [...] z obrębu [...]. Bezspornie celem nabycia wywłaszczeniowego była budowa magistrali wodociągowej w ulicy [...], stosownie do decyzji o lokalizacji inwestycji nr [...], wydanej dnia [...] lipca 1972 r. przez Prezydium Rady Narodowej W. Ewidentnie przeznaczenie nieruchomości terminowo osiągnięto. Jednakże celu sprzedaży wywłaszczeniowej nie zrealizowano jednolicie na całej nieruchomości, na co wskazuje jednoznacznie właśnie brak przebiegu magistrali wodociągowej przez aktualną działkę nr [...] z obrębu [...]. Wojewoda stwierdził, że magistralę wodociągową zbudowano na działce nr [...] z obrębu [...], natomiast inwestycja ta nie dotyczy części wnioskowanej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...]. Dowodzi tego pismo Urzędu W. Biura Gospodarki Nieruchomościami z dnia 28 sierpnia 2009r. ([...]). Plan sytuacyjny przebiegu magistrali wodociągowej w ul. [...] potwierdza, brak posadowienia urządzenia, czy koniecznej infrastruktury na wnioskowanej działce nr [...] - ówcześnie [...] nr [...]. Pismem z dnia 6 października 2009 r. Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w W. SA zapewniło, że ewentualny pas konserwacyjny, gwarantujący dostęp do magistrali wodociągowej wynosi tylko 3 m., zaś ograniczenia w zabudowie sięgają 5 m. od krawędzi magistrali wodociągowej. Zakres oddziaływania magistrali wodociągowej nie obejmuje więc działki nr [...].

Organ odwoławczy podkreślił, że opisane limity korzystania z nieruchomości, nawet gdyby kryła urządzenie przesyłowe, wynikają z wewnętrznych wytycznych eksploatacyjnych Spółki. Choć są uzasadnione technicznie i względami bezpieczeństwa, to regulacje nie mają mocy prawa powszechnie obowiązującego. Ponadto w aktach sprawy nie odnotowano podstawy prawnej do korzystania z wnioskowanej nieruchomości przez MPWiK SA. W szczególności na działce nr [...], przez którą nie przebiega magistrala wodociągowa, nie ustanowiono użytkowania, służebności, czy dzierżawy, choćby pośrednio świadczących o konieczności dostępu MPWiK SA do tej części nieruchomości, związanej z jej zainwestowaniem. Kompleksowe wytyczne urbanistyczne do lokalizacji magistrali wodociągowej w ul. [...] na odc. od ul. [...] do ul. [...] wiązały przestrzennie i czasowo budowę magistrali wodociągowej z planowaną realizacją jezdni wraz z torowiskiem tramwajowym. Magistrala wodociągowa miała być projektowana w oparciu o trasy geodezyjne ulic w uzgodnieniu z Zarządem Dróg i Mostów oraz Miejskimi Zakładami Komunikacyjnymi, które były ówczesnymi inwestorami dla budowy ulic i tramwaju. Projektowanego stanu i sprzężenia inwestycji drogowych z celem nabycia wywłaszczeniowego nie osiągnięto na działce nr [...] z obrębu [...], lecz na działkach nr [...], [...] i [...]. Wynika to z ostatecznej decyzji nr [...] z dnia [...] września 2010r. Prezydenta W. oraz pism Tramwaje [...] sp. z o. o. z dnia 3 marca 2008 r. i dnia 11 maja 2009 r.

Z protokołu oględzin oraz załączonych fotograﬁi, sporządzonych dnia 20 kwietnia 2011 r. wynika, że działka stanowi teren zielony (pomiędzy ul. [...], a linią tramwajową) oraz asfaltowy chodnik - pozostałość wjazdu na dawną posesję [...]. Brak tu zatem ulicy i torowiska, które miały być powiązane przestrzennie z inwestycją budowy magistrali wodociągowej. Podobny stan obrazują fotograﬁe załączone do operatu szacunkowego oraz obserwacja biegłego, że chodzi o grunt niezabudowany, teren zielony, zaś na przedmiotowej części wywłaszczonej nieruchomości nie poczyniono nakładów, które zwiększyłyby bądź zmniejszyły wartość działki. Nie sposób natomiast wyciągać daleko idących konkluzji z podania MPWiK w W., wystosowanego dnia 29 maja 1974 r.- wniosku o przejęcie terenu. Wnioskowana podstawa przejęcia - rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r. w sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach dowodzi, że chodziło o przekazanie terenu państwowej jednostce organizacyjnej. Wbrew nazwie wniosku, nie chodziło o przejęcie już nabytego przez Państwo terenu, lecz o przekazanie (udostępnienie do zarządu albo użytkowania) nieruchomości w ramach jednolitej własności państwowej. Dlatego nie można też dosłownie rozumieć innych określeń wniosku. Sformułowanie, że "po wybudowaniu magistrali wodociągowej w ul. [...] wyżej opisany teren stał się zbędny dla celów, które stanowiły podstawę wywłaszczenia..." oznacza, że wykonawca wykluczył dalsze prace na nieruchomości. Nie przesądza natomiast zbędności, czy braku zbędności w rozumieniu obecnego art. 137 ugn. Z pisma nie wynika, że roboty objęły całą nieruchomość. Zgromadzone w aktach mapy oraz stan nieruchomości pozwalające wnioskować o przebiegu magistrali dowodzą, że przedsięwzięcie uznano za zakończone w 1974 r., mimo braku ingerencji w część nieruchomości aktualnie stanowiącą działkę nr [...]. Po drugie - ówcześnie obowiązujący art. 34 uztwn (podobnie jak obecny art.137 ugn) wykluczał tzw. zbędność następczą nieruchomości. Nieruchomość, którą (jak twierdzi odwołujący się) w całości zagospodarowano na cel nabycia wywłaszczeniowego, nie mogłaby już stać się zbędna po osiągnięciu celu nabycia. Wniosku o przejęcie rzekomo zagospodarowanej w pełni nieruchomości nie złożono, by uniknąć jej zwrotu poprzednim właścicielom. Artykuł 34 ust. 1 uztwn zapobiegał zwrotowi nieruchomości, które w całości wykorzystano na cel wywłaszczenia. Niemożliwy byłby zatem zwrot nieruchomości (choćby części), jeżeli została w zupełności użyta na cel wywłaszczenia. Brzmienie art. 34 ust. 1 uztwn nie przewidywało zwrotu nieruchomości nabytej w trybie art. 6 uztwn, w braku orzeczenia o wywłaszczeniu. Sporny fragment wniosku z dnia 29 maja 1974 r. nie mógł więc dowodzić, że cel nabycia osiągnięto na całej nieruchomości, a wniosek o przejęcie zainwestowanej nieruchomości miał zapobiec jej zwrotowi. Jeśli wykorzystano by całą powierzchnię nieruchomości, to jakikolwiek zwrot byłby wówczas prawnie wykluczony. Niefortunne sformułowanie wniosku, że "teren stał się zbędny dla celów, które stanowiły podstawę wywłaszczenia" sygnalizuje deﬁnitywny koniec prac przy magistrali wodociągowej na gruncie, nie przesądzając ich zasięgu przestrzennego. Tymczasem bezsporne usytuowanie zrealizowanego urządzenia wskazuje, że prace uznano za zakończone, choć nie zajęto i nie dokonano ingerencji w tą część nieruchomości, którą stanowi aktualnie działka nr [...]. Wnioskiem z dnia 29 maja 1974 r. MPWiK w W. chciało uzyskać tzw. przekazanie terenu do korzystania, na cele inne niż związane z budową magistrali wodociągowej. Nie oznaczało to natomiast, że cel wywłaszczeniowy zrealizowano na całej przestrzeni nabytej nieruchomości. Usytuowanie magistrali dowodzi przeciwieństwa-część nieruchomości okazała się zbędna do budowy, skoro pozostaje wolna od urządzenia jego jakiejkolwiek infrastruktury technicznej, czy choćby prawnej (np. pasa konserwacyjnego). Także w odpowiedzi MPWiK w W. udzielonej dnia 5 kwietnia 1993 r. wskazano, że po zakończeniu budowy magistrali teren stał się zbędny dla celów, które stanowiły podstawę jego nabycia i został przekazany do Urzędu Dzielnicowego W. W celu zapewnienia prawidłowej eksploatacji niezbędny jest jedynie dostęp dla służb eksploatacyjnych MPWiK na całej długości magistrali (w odległości 6 m od osi magistrali nie wolno wznosić urządzeń budowlanych i sadzić drzew). Opisany stan i ograniczenia nie objęły obecnej działki nr [...].

Wojewoda uznał też, że słusznie organ pierwszej instancji przyjął za podstawę rozliczeń operat szacunkowy rzeczoznawcy majątkowego A. S. Opinia z dnia 4 sierpnia 2011 r. jest nadal aktualna. Stosowano art. 4, art. 134, art. 150-158, art. 217 ugn, normy wykonawcze i standardy zawodowe rzeczoznawców majątkowych. Przyjęte podejście porównawcze i metoda korygowania ceny średniej doprowadziły do wyrażenia wartości zwracanej działki kwotą [...] zł. Uzyskana na stronie 13 operatu, wartość 1 m2 wycenianej nieruchomości gruntowej ([...] zł/m2) koresponduje z cenami transakcyjnymi uzyskanymi w umowach sprzedaży, mających za przedmiot nieruchomości podobne. Kwota zwaloryzowanego odszkodowania wyniosła [...] zł. Zwaloryzowana należność związana ze zwrotem nie przekracza 50% aktualnej rynkowej wartości działki – [...] zł. Beneficjentów zwrotu działki zasadnie więc zobowiązano do jednorazowej wpłaty na rzecz W. całej zwaloryzowanej kwoty odszkodowania (art. 217 ust. 2 ugn). Jednak niefortunnie zakreślono beneficjentom zwrotu, aby kwotę zwaloryzowanego odszkodowania wpłacili w terminie 14 dni od dnia, w której niniejsza decyzja stanie się ostateczna. Organ odwoławczy podkreślił, że w przypadku wniesienia odwołania płatność lepiej uzależniać od wykonalności decyzji zwrotowej, wzorując się na art. 9 ugn. Logiczna spójność i poprawność operatu w świetle regulacji ustawowych i wykonawczych nie budzi zastrzeżeń. Nieścisłość na str. 2 operatu (ulica "[...]", zamiast ,,[...]") skorygował i parafował sam biegły. Mylnie podany miesiąc przeprowadzenia oględzin (s. 4 operatu) to oczywista omyłka pisarska. Prawidłowa data jest na str. 2, 5 i 14 operatu. Zwracane odszkodowanie poprawnie zwaloryzowano na 30 czerwca 2011 r. (str. 1,2 i 13 operatu), a nie na dzień 30 września 2010 r., jak omyłkowo napisano na str. 7 operatu. Zdaniem Wojewody, powyższe nieścisłości nie wpłynęły na wynik rzetelnych ustaleń biegłego. Zarówno wybór metody, jej przeprowadzenie oraz sam wynik wyceny, zaproponowane w opinii biegłego nie nasuwają kontrowersji. Opinia rzeczoznawcy jest logiczna, spójna i zawiera konieczne elementy treści, odpowiadając formie przewidzianej prawem. Dlatego organ pierwszej instancji prawidłowo rozliczył na tej podstawie strony stosunku wywłaszczeniowego. Prawidłowo też Starosta zweryfikował operat szacunkowy. Opinia zawiera zbiór 12 adekwatnych transakcji sprzedaży prawa własności nieruchomości podobnych, a zwłaszcza niezwykle skrupulatne zreferowanie przyjętej metodologii wyceny.

Od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] Prezydent W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucił organowi naruszenie: 1) przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności: - art. 7 Kpa polegające na jego niezastosowaniu; - art. 77 i art. 80 Kpa polegające na nie zebraniu wyczerpującego materiału dowodowego i jego nienależytym rozpatrzeniu; 2) przepisów prawa materialnego: - art. 136 ust. 3 i 137 ust. 1 ugn poprzez błędną ich wykładnię, tj. przyjęcie, że zostały spełnione przesłanki do zwrotu nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...]. W skardze skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...] listopada 2011 r.; 2) orzeczenie o odmowie zwrotu działki ewidencyjnej nr [...] bądź przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji; 2) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący podał, że jak wynika z przepisu art. 137 ust. 1 ugn istotnym zagadnieniem dla sprawy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest ustalenie co działo się z nieruchomością w okresie 10 lat od wywłaszczenia. Na mocy aktu notarialnego Rep. nr [...] z dnia [...] kwietnia 1973 r. wywłaszczono nieruchomość o powierzchni [...] m2, stanowiącą działkę nr [...] z obrębu [...], położoną przy ul. [...], będącą własnością F. M., J. M., P. M., I. K., W. M., S. K., J. L. Postępowanie wywłaszczeniowe zostało przeprowadzone w związku z wydaniem decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 1972 r. o lokalizacji inwestycji polegającej na budowie magistrali wodociągowej w ul. [...] (odcinek ulicy [...], [...]). Zgodnie z powołaną decyzją lokalizacyjną trasa magistrali wodociągowej w ul. [...] przebiegała przez ww. nieruchomość. Zdaniem skarżącego, ustawowe przesłanki określone w art. 137 ust. 1 ugn deﬁniujące zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia warunkują dopuszczalność zwrotu nieruchomości wywłaszczonej. W niniejszej sprawie istotne jest, że wywłaszczenie nieruchomości położonej przy ul. [...] zostało przeprowadzone w stosunku do całej działki nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2, ponieważ na tej działce miała być zrealizowana inwestycja zgodnie z celem wywłaszczenia. Niewątpliwie do maja 1974 r. budowa magistrali wodociągowej zgodnie z decyzją nr [...] została zakończona, ponieważ 29 maja 1974 r. Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji wystąpiło do Urzędu W. Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z wnioskiem o przejęcie m.in. terenu położonego przy ul. [...]. O tym, że cała nieruchomość niezbędna była do realizacji inwestycji może świadczyć to, że w trakcie jej realizacji zostały rozebrane zabudowania znajdujące się na gruncie, co wynika z wyżej wymienionego pisma. Na te okoliczność zarówno organy nie przeprowadziły żadnych ustaleń. Tak więc cel wywłaszczenia został zrealizowany na działce [...], a późniejsze podziały nieruchomości wywłaszczonej nie powinny mieć wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. W orzecznictwie sądowym ugruntowany został pogląd, że nie można mówić o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, gdy po wywłaszczeniu nieruchomość ta została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, a dopiero później zmienione zostało jej przeznaczenie. Jeżeli cel nabycia nieruchomości został definitywnie osiągnięty, to nie istnieje możliwość jej zwrotu, mimo późniejszej zmiany jej przeznaczenia. Wychodząc z tych założeń trzeba przyjąć, że obowiązkiem organu było przeprowadzenie postępowania dowodowego celem wyjaśnienia okoliczności wskazanych w art. 136 i art. 137 ugn. Postępowanie to powinno odpowiadać ogólnym zasadom przewidzianym w art. 7 i art. 77 kpa, co oznacza obowiązek organu administracji zebrania koniecznego materiału i następnie rozpatrzenia go. Organ rozpatrując dowody nie może w swojej analizie pominąć żadnego z nich. Nieprzeprowadzenie całościowej analizy materiału dowodowego budzi bowiem zawsze wątpliwości, co do trafności dokonanej oceny. Organy nie wyjaśniły i nie przedstawiły żadnego dokumentu na poparcie swych twierdzeń, z którego jednoznacznie wynika, że zamierzona inwestycja nie została zrealizowana na omawianej nieruchomości. Organy wysnuły wniosek, że cel został zrealizowany tylko na części nieruchomości. Skarżący podkreślił, że w czasie wywłaszczenia była to jedna nieruchomość - ul. [...] i jedna działka. Z całości nieruchomości usunięto zabudowania i całą powierzchnię nieruchomości wykorzystywano w trakcie trwania inwestycji. Inwestycja była zrealizowana w latach 70-tych. Żaden z organów nie ustalił, czy dla ówczesnych potrzeb inwestycji niezbędna była cała powierzchnia nieruchomości, czy jedynie jej część. Organy naruszyły zatem przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa, ponieważ nie dokonały wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i nie dokonały jego należytego rozpatrzenia, a także przepisy art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ugn poprzez błędną ich wykładnię, tj. przyjęcie, że zostały spełnione przesłanki do zwrotu nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości to, na jaki cel została nabyta dawna nieruchomość położona w W. przy ul. [...], która stała się własnością Skarbu Państwa, na mocy umowy z dnia [...] kwietnia 1973 r. zawartej w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Z decyzji o lokalizacji inwestycji nr [...], wydanej dnia [...] lipca 1972 r. przez Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej W., Wydział Architektury Nadzoru Budowlanego i Geodezji wynika bowiem, że przedmiotowa nieruchomość została nabyta pod budowę magistrali wodociągowej w ul. [...].

Poza sporem jest też to, że inwestycja ta została rozpoczęta i zrealizowana w terminach, o których mowa w art. 137 ust. 1 ugn. Z umowy sprzedaży wynika, że nieruchomość została nabyta [...] kwietnia 1973 r. Z wniosku o przejęcie terenu z dnia 29 maja 1974 r. oraz decyzji Naczelnika Dzielnicy W. z dnia [...] lipca 1974 r. o wygaśnięciu prawa użytkowania terenu (w tym m.in. użytkowania gruntu przy ul. [...]) wynika, że inwestycja ta została zrealizowana przez Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w W. Jak wynika ze szkicu zdawczo – odbiorczego magistrali wodociągowej Ø 600 w ul. [...] – odcinek od ul. [...] do ul. [...] przewód wodociągowy przyjęto do eksploatacji 18 lutego 1975 r.

W niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do tego, czy obecna działka nr [...] o pow. [...] ha - część dawnej nieruchomości przy ul. [...] o pow. [...] m2, nabytej umową z dnia [...] kwietnia 1973 r. przez Skarb Państwa w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości stała się "zbędna" na cel nabycia, w rozumieniu art. 137 w zw. z art. 216 ust. 1 ugn.

Z porównania: planu sytuacyjnego wodoc. Ø 600 w ul. [...], wydruku z Systemu Geo-Map w skali 1:1500 załączonego do decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] nr [...] oraz materiału zdjęciowego wynika, że magistrala wodociągowa przecina ul. [...]. Materiały te wskazują jednak, że magistrala ta przebiega w znacznej odległości od działki nr [...]. Usytuowanie działki nr [...] względem magistrali wodociągowej wskazuje na to, że jej granice pozostają poza strefą ochronną tej inwestycji (pasem eksploatacyjnym o szer. 3 m i strefą wolną od zabudowy szer. 5 m – pismo MPWiK w W. SA z dnia 6 października 2009 r.). Z protokołu oględzin z dnia 20 kwietnia 2011 r. oraz oględzin dokonanych przez rzeczoznawcę majątkowego A. S. (operat szacunkowy z dnia 4 sierpnia 2011 r.) wynika, że na działce znajduje się asfaltowy chodnik – stary wjazd na posesję przy ul. [...], a w pozostałej części grunt stanowi teren zielony.

Wobec powyższego za trafne Sąd uznał ustalenia Wojewody [...], co do tego, że na części dawnej nieruchomości oznaczonej nr [...] (obecnie działka ewidencyjna nr [...]) nie zrealizowano celu wywłaszczenia – nie wybudowano żadnego elementu związanego z magistralą wodociągową lub niezbędną do jej obsługi infrastrukturą. W tej sytuacji organ trafnie przyjął, że skoro na tej części nabywanego gruntu, pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym zawarto umowę sprzedaży przedmiotowego gruntu, cel ten nie został zrealizowany, to spełniła się przesłanka, o której mowa w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 2 w zw. z art. 216 ust. 1 ugn, do zwrotu tej konkretnej nieruchomości.

Nie budzi zastrzeżeń Sądu stanowisko Wojewody [...], co do prawidłowości zwrotu na rzecz Miasta W. należności z tytułu zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości [...] zł. Podstawę do ustalenia zwracanej kwoty stanowił ważny operat szacunkowy z dnia 4 sierpnia 2011 r. Z treści operatu wynika, że został on sporządzony dla celu ustalenia zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania. W wycenie biegły ustalił stan nieruchomości z dnia nabycia i z dnia zwrotu, a wartość rynkową z dnia zwrotu (art. 140 ust. 4 ugn), szacując grunt w podejściu porównawczym, metodą korygowania ceny średniej (art. 152 ust. 2 w zw. z art. 153 ust. 1 ugn). Z operatu wynika, że biegły sporządzał wycenę i ustalał zwrot zwaloryzowanego odszkodowania mając na uwadze przepisy art. 140 ust. 2, art. 217 ust. 2 i art. 227 ugn.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wskazuje, że dla niniejszej sprawy nie miała znaczenia wynikająca z pisma MPWiK z dnia 29 maja 1974 r. okoliczność rozebrania zabudowań znajdujących się na gruncie. Po pierwsze - skarżący pomija to, że cel wywłaszczenia obejmował realizację magistrali wodociągowej, a nie rozbiórkę budynków prywatnych, a zatem tego rodzaju roboty budowlane należało wiązać z rozpoczęciem inwestycji głównej. Po drugie - dla zwrotu nieruchomości wystarczające jest ustalenie chociażby jednej z przesłanek "zbędności" nieruchomości na cel wywłaszczenia, o których mowa w art. 137 ust. 1 ugn. Po trzecie – jeżeli chodzi o zwrot części nieruchomości art. 137 ust. 2 nawiązuje do przesłanki z pkt 2 ust. 1 art. 137 ugn (niezrealizowania celu wywłaszczenia na części nieruchomości, pomimo upływu 10 lat licząc od dnia nabycia nieruchomości), która w niniejszej sprawie wystąpiła, a nie do przesłanki z pkt 1 ust. 1 art. 137 ugn (nierozpoczęcia realizacji inwestycji, pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym nastąpiło nabycie nieruchomości).

Jeżeli natomiast chodzi o to, że organ nie ustalił, czy dla ówczesnych potrzeb inwestycyjnych niezbędna była cała powierzchnia nieruchomości, czy jedynie jej część trzeba wskazać, że tego rodzaju zagadnienie wiąże się z prawidłowością ustalenia przestrzennych granic terenu inwestycyjnego w decyzji lokalizacyjnej nr [...] z dnia [...] lipca 1972 r., wydanej na podstawie art. 30 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 7, poz. 47), która była podstawą nabycia przedmiotowej nieruchomości w formie umowy sprzedaży. Tego rodzaju zagadnienie nie jest przedmiotem oceny w sprawie o zwrot nieruchomości nabytej na cel publiczny – budowę miejskich urządzeń przesyłowych.

Sąd nie podziela prezentowanego przez Prezydenta W. w odwołaniu stanowiska odnośnie wadliwości rozdzielenia postępowania zwrotowego w zależności od obecnego stanu ewidencyjnego działek gruntu. Uszło uwadze skarżącego, że osoba mająca interes prawny celem realizacji roszczeń do części nieruchomości, wynikających z przepisów ugn (a więc i roszczeń o zwrot części nieruchomości – art. 136 ust. 3 ugn ) może wystąpić o podział nieruchomości w trybie art. 95 pkt 4 ugn. Wówczas to organ prowadzi postępowanie zwrotowe w stosunku do wydzielonej części nieruchomości oceniając sprawę w oparciu o przepis art. 137 ust. 2 ugn.

Wobec tego w niniejszej sprawie nie można było zarzucić organom obu instancji wydania decyzji z naruszeniem art. 7, art. 77, art. 80 Kpa oraz naruszenia art. 136 ust. 3 i art. 137 ugn, ponieważ istotne dla sprawy okoliczności zostały przez organy wyjaśnione, a w uzasadnieniu decyzji organy przytoczyły i właściwie oceniły dowody stanowiące podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia.

Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.