Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 515/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 2 ust. 1, par. 18 ust. 1 pkt 2, par. 19 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Edyta Anyżewska po rozpoznaniu w dniu 18 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 lipca 2007 r. sygn. akt I SA/Gl 220/05 w zakresie oddalenia wniosku adwokata J. P. o przyznanie wynagrodzenia za udzielenie z urzędu nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 lipca 2007 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek adwokata J. P. o przyznanie wynagrodzenia za udzielenie z urzędu nieopłaconej pomocy prawnej.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wyjaśnił, że wyrokiem z dnia 30 listopada 2005 r. Sąd ten uchylił zaskarżoną przez R. S. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.

Od wskazanego orzeczenia skargę kasacyjną złożył Dyrektor Izby Skarbowej.

Odpowiedź na skargę kasacyjną sporządziła osobiście skarżąca, wnosząc jednocześnie o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu.

Z uwagi na to, że skarżąca uprzednio już zwolniona została od kosztów sądowych w całości, postanowieniem z dnia 19 maja 2006 r. referendarz sądowy orzekł o przyznaniu jej adwokata z urzędu. Na pełnomocnika Okręgowa Rada Adwokacka w K. wyznaczyła adwokata J. P., który przy piśmie procesowym z dnia 7 sierpnia 2006 r. przedłożył wymagane pełnomocnictwo, udzielone przez skarżącą.

Wyrokiem z dnia 15 marca 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu.

W piśmie z dnia 10 maja 2007 r. adwokat J. P. wniósł o przyznanie mu wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej, świadczonej na rzecz skarżącej z urzędu. Zarazem pełnomocnik ten oświadczył, iż opłaty z tytułu udzielonej pomocy prawnej nie zostały zapłacone w całości, ani w części.

Orzekając o oddaleniu wniosku Sąd wojewódzki stwierdził, że zgodnie z art. 250 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Przepisy te zawarte są m.in. w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).

Zgodnie z § 2 ust. 1 w/w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Podstawę zasądzenia opłaty, o której mowa w ust. 1, stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3-5 rozporządzenia (§ 2 ust. 2 rozporządzenia).

Stawki minimalne w postępowaniu przed Sądem administracyjnym w II instancji, które mogłyby mieć zastosowanie w niniejszej sprawie (pełnomocnik z urzędu ustanowiony został już po zakończeniu postępowania w I instancji), określone zostały w § 18 ust. 1 pkt 2 cytowanego rozporządzenia. Stawki te dotyczą czynności takich jak sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, udział w rozprawie przez Naczelnym Sądem Administracyjnym oraz udział w postępowaniu zażaleniowym.

W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik procesowy nie dokonał żadnej ze wskazanych wyżej czynności. Co prawda skarga kasacyjna wniesiona została przez stronę przeciwną zaś odpowiedź na tę skargę sporządzona została przez samą skarżącą, jednakże pełnomocnik nie przejawił jakiejkolwiek inicjatywy procesowej za wyjątkiem złożenia dokumentu pełnomocnictwa. Nie wziął on udziału w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, nie składał także pism procesowych, mogących stanowić uzupełnienie odpowiedzi skarżącej na skargę kasacyjną.

W związku z powyższym Sąd I instancji wskazał, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 ustawy p.p.s.a. w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, ONSAiWSA 2005 nr 5, poz. 93; por. również S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek: Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). Innymi słowy, wynagrodzenie przysługuje pełnomocnikowi za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Za taką pomoc trudno zdaniem Sądu uznać samo złożenie podpisanego przez skarżącą pełnomocnictwa procesowego, przy jednoczesnym powstrzymaniu się pełnomocnika od innych działań procesowych.

W złożonym wniosku pełnomocnik nie udokumentował ponadto niezbędnych wydatków podlegających zaliczeniu do kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, o których mowa w § 19 pkt 2 w/w rozporządzenia, co dotyczy w szczególności opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W zażaleniu na powyższe postanowienie wspomniany adwokat zarzucił naruszenie art. 250 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż pełnomocnik nie udzielił skarżącej rzeczywistej pomocy prawnej. Na tej podstawie wniesiono o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia za udzielenie skarżącej z urzędu nieopłaconej pomocy prawnej.

W motywach środka odwoławczego J. P. podniósł, że podziela poglądy prezentowane w orzecznictwie i literaturze przywołanej przez Sąd wojewódzki, iż pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 p.p.s.a., w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej. Zaznaczył również, iż z uwagi na okoliczności sprawy (skarga kasacyjna wniesiona została przez stronę przeciwną, a odpowiedź na nią sporządziła skarżąca osobiście, zaś stawiennictwo na rozprawie przez Sądem kasacyjnym było nieobowiązkowe) nie było potrzeby ustanawiania na rzecz strony zawodowego pełnomocnika. Mimo to referendarz sądowy orzekł o ustanowieniu dla skarżącej adwokata, stąd też należy się temu pełnomocnikowi stosowne wynagrodzenie.

Ponadto wskazano w zażaleniu, że adwokat skarżącej poniósł koszty opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (poprzez naklejenie na umocowaniu znaków tejże opłaty o wartości 15 zł). Niezasadne jest więc twierdzenie Sądu, iż pełnomocnik nie udokumentował poniesionej opłaty.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie niesporne jest, iż udział adwokata skarżącej w postępowaniu kasacyjnym – w którym został ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy – ograniczył się do złożenia do akt sprawy pełnomocnictwa procesowego. De facto zatem nie udzielił on swojemu mocodawcy pomocy prawnej. W szczególności nie był obecny na rozprawie i nie składał żadnych pism procesowych w imieniu strony, w tym zwłaszcza odpowiedzi na skargę kasacyjną. Nie dokonywał więc czynności za które § 18 ust. 1 pkt 2 w/w rozporządzenia wykonawczego przewiduje stawki minimalne wynagrodzenia w postępowaniu przed Sądem administracyjnym II instancji.

Żalący się adwokat usiłuje w istocie wykazać, że już z uwagi na samo ustanowienie go pełnomocnikiem strony w trybie przepisów Działu V, Rozdziału 3, Oddziału 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Prawo pomocy), należy mu się wynagrodzenie od Skarbu Państwa z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wnioskowanie to jest tym bardziej zaskakujące, że jak wynika z zażalenia, w/w adwokat podziela w całości stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także doktryny (wyżej powołane), iż pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 p.p.s.a. w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej.

Sąd kasacyjny w obecnym składzie również powyższy pogląd podziela, nie mając zarazem wątpliwości, co do braku w tej sprawie realnej pomocy prawnej dla skarżącej ze strony ustanowionego dla niej pełnomocnika procesowego. Przytoczone stanowisko znajduje umocowanie nie tylko w wykładni funkcjonalnej art. 250 p.p.s.a. (szerzej por. w/w orzeczenie o sygn. akt OZ 720/04), ale także bezpośrednio w § 2 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia, do którego odsyła w/w przepis ustawy procesowej. Zgodnie z tym ostatnim unormowaniem zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Biorąc pod uwagę brak jakiegokolwiek nakładu pracy ze strony wyznaczonego w przedmiotowej sprawie adwokata, nie powinna budzić wątpliwości ocena, co do braku podstaw do zasądzenia na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że w myśl stosowanego przez Sąd wojewódzki art. 250 p.p.s.a. (zob. też § 19 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego) wyznaczony pełnomocnik (tu adwokat), poza wynagrodzeniem związanym z nieopłaconą pomocą prawną, ma także prawo do zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Tych jednak pełnomocnik strony się nie domagał, gdyż z jego wniosku z dnia 10 maja 2007 r. wynika jednoznacznie, iż żądał "wynagrodzenia z tytułu świadczonej skarżącej z urzędu pomocy prawnej". Sąd wojewódzki nie był zatem władny rozstrzygać o dodatkowych wydatkach J. P.. Chybione jest w konsekwencji powoływanie się na etapie postępowania zażaleniowego na okoliczność udokumentowania (stosownymi znakami) wydatków związanych z uiszczeniem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, skoro o zwrot kosztów z tego tytułu poniesionych w/w adwokat nie wnosił.

W tym stanie rzeczy zażalenie należało oddalić na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.