Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 162/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2016r., nr [...], Burmistrz Miasta i Gminy [...] (zwany dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji") przyznał M. A. prawo do świadczenia wychowawczego na córkę J. A. (pkt 1) oraz na córkę O. A. (pkt 2) - w wysokości po [...] zł miesięcznie, na okres [...].04.2016r. - [...].09.2017r. Decyzja ta stała się ostateczna, a M. A. wypłacono świadczenia za wskazany okres w łącznej kwocie [...]zł.

Decyzją z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], wydaną po wznowieniu postępowania administracyjnego, ww. decyzja ostateczna została uchylona w całości w trybie art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.). Jednocześnie Burmistrz ustalił M. A. prawo do świadczenia wychowawczego na córkę J. A. w kwocie [...]zł miesięcznie na okres [...].04.2016 r. - [...].09.2017 r. oraz na córkę O. na okres [...].09.2016 r. - [...].11.2016 r. i [...].03.2017 r. – [...].09.2017 r., odmówił natomiast przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na córkę O. A. na okres [...].04.2016r. - [...].08.2016 r. oraz na okres [...].12.2016 r. - [...].02.2017 r. Do wznowienia postępowania doszło na skutek ustalenia, że w okresach, na które ostatecznie świadczenie nie zostało przyznane, dochód rodziny, wyliczony z pominięciem w jej składzie mieszkającego wraz z ojcem syna Skarżącej, przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do pobierania tej formy wsparcia na dzieci.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "SKO w [...]" lub "Kolegium) decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...], utrzymało w mocy ww. decyzję Burmistrza wydaną w trybie wznowieniowym.

W dalszej kolejności zawiadomieniem z dnia [...] września 2019 r. Burmistrz wszczął postępowanie w sprawie ustalenia i zwrotu przez M. A. nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przyznanego na córkę O. A. ostateczną decyzją z dnia [...] maja 2016r. – w zakresie, w jakim decyzją z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], odmówiono stronie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na to dziecko.

Decyzją z dnia [...] września 2019 r., nr [...], Burmistrz ustalił, że M. A. zostało wypłacone nienależne świadczenie wychowawcze przyznane w kwocie łącznej [...] zł. za okres [...].04.2016 r. - [...].08.2016 oraz na okres [...].12.2016 r. - [...].02.2017 r. Ponadto, organ zobowiązał M. A. do zwrotu tej kwoty jako nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

W uzasadnieniu decyzji organ w pierwszej kolejności wyjaśnił, że ustawa z dnia 11 kwietnia 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2134 z późn. zm., dalej w skrócie: "ustawa"), na podstawie której ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, została znowelizowana. Na mocy art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924, dalej w skrócie: "nowelizacja ustawy") w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia [...] czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Ustawa w znowelizowanym brzmieniu obowiązuje od dnia [...] lipca 2019 r. Zdaniem organu w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy w brzmieniu przed dokonaną nowelizacją, gdyż świadczenie, którego dotyczy postępowanie, dotyczy okresu sprzed [...] czerwca 2019 r. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego. Ponadto, jak stanowi art. 28 ustawy, w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

Burmistrz wyjaśnił, że skoro organ I instancji ostateczną decyzją podjętą w wyniku wznowienia postępowania uchylił decyzję własną, którą pierwotnie przyznano stronie świadczenie wychowawcze na dwójkę dzieci i jednocześnie orzekł o odmowie prawa do wnioskowanego świadczenia na córkę O. - w odniesieniu do wskazanych w decyzji okresów, to konieczne i uzasadnione jest wydanie decyzji o ustaleniu, że pobrane świadczenia na to dziecko są nienależnie pobrane oraz o obowiązku ich zwrotu.

Organ I instancji wyjaśnił, że już sam fakt wydania decyzji, w wyniku której w wznowionym postępowaniu orzeczono o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie i stronie odmówiono prawa do świadczenia - stanowi podstawę do wszczęcia i prowadzenia postępowania w sprawie ustalenia i zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Natomiast okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i dochodowej były już przedmiotem innego postępowania administracyjnego i zostały przez organ odwoławczy zweryfikowane w ten sposób, że ustalenia te nie dały podstaw do uchylenia decyzji z dnia [...] maja 2019 r.

W terminowo wniesionym odwołaniu od ww. decyzji Burmistrza z dnia [...] września 2019 r. M. A. podniosła, że organ wadliwie uznał, iż doszło do przyznania nienależnego świadczenia wychowawczego na córkę O. .. Nie zgadzając się na zwrot pobranych świadczeń strona podniosła, że zaskarżyła ww. decyzję SKO w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zatem zaskarżona decyzja nie jest ostateczna na dzień wniesienia odwołania. Na tej podstawie strona wniosła o wstrzymanie działań zmierzających do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W przypadku nie podzielenia tej argumentacji strona wniosła o umorzenie sprawy, z uwagi na to iż jest samotną matką i posiada niewysokie dochody, a otrzymane środki zostały przeznaczone na potrzeby dzieci.

Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], SKO w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] września 2019 r. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy zaistniały przesłanki uznania pobranego przez M. A., świadczenia wychowawczego na córkę O. w okresie [...].04.2016 r. - [...].08.2016 r. oraz w okresie [...].12.2016 r.- [...].02.2017 r., w łącznej kwocie [...]zł, za świadczenia nienależnie pobrane.

Kolegium podzieliło stanowisko, że w sprawie zastosowanie miał art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym do dnia [...] czerwca 2019 r. W takim przypadku organ I instancji (a w konsekwencji i Kolegium), był związany ostateczną decyzją administracyjną z dnia [...] czerwca 2019 r., wydaną w wyniku wznowienia postępowania. Okoliczności sprawy, przeświadczenie M. A. o stanie faktycznym, czy też jej świadomość (nieświadomość), a także kwestie ewentualnego nieświadomego wprowadzenia organu w błąd - nie miały znaczenia przy rozstrzyganiu tego rodzaju sprawy. Organ administracji publicznej nie ocenia bowiem, jak np. w przypadku z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, czy skarżąca miała świadomość co do powyższej sytuacji, czy też nie. Organ nie podejmuje zatem decyzji o świadczeniu nienależnie pobranym według swojego uznania bądź na podstawie oceny stanu świadomości skarżącej. W trybie art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy organ był związany ostateczną decyzją administracyjną i nie mógł we własnym zakresie ingerować w jej treść. Wyeliminowanie decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze m.in. w trybie wznowienia postępowania, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie (decyzja z dnia [...] czerwca 2019 r.) skutkuje wydaniem decyzji o uznaniu wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane. Zatem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami ustawy.

Kolegium wyjaśniło, że dla zaistnienia podstawy prawnej przewidzianej w wyżej cytowanym art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy, decydujące znaczenie miało wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie stwierdzające, w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., nieważność decyzji przyznającej świadczenie, albo decyzję, która po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 k.p.a., uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego udzielenia. Regulacja ta, jako stanowiąca samodzielną podstawę do wydania stosownego rozstrzygnięcia w sprawie, nie wymagała ani ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia, ani istnienia po stronie wnioskodawcy określonego stanu świadomości o tym, czy uprawnienie do otrzymywania świadczenia przysługuje. Wobec tego organ I instancji był zobowiązany do wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych świadczeń i orzeczeniu o ich zwrocie w sytuacji, gdy świadczenia te zostały wypłacone na podstawie decyzji, którą w trybie nadzwyczajnym wznowienia postępowania wyeliminowano z obrotu prawnego i odmówiono stronie prawa do wnioskowanego świadczenia.

Kolegium podkreśliło, że norma zawarta w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy jest odmienną regulacją od pozostałych, zamieszczonych w art. 25 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 ustawy. W jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia. Dlatego też w sprawie o zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie można skutecznie kwestionować podstaw prawnych ostatecznej decyzji wydanej po przeprowadzeniu postępowania nadzwyczajnego.

Odnosząc się do zarzutów strony zawartych w odwołaniu dot. wydania przez organ I instancji przedmiotowej decyzji mimo złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję z dnia [...] czerwca 2019 r. Kolegium wskazało, że złożenie skargi do Sądu nie wstrzymuje wykonania decyzji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wywiodła M. A. (zwana dalej "Skarżącą"), działając samodzielnie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o przyznanie adwokata z urzędu.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że w tutejszym Sądzie równolegle toczy się sprawa o uznanie przez Burmistrza i utrzymanej decyzji przez Kolegium dotyczącej otrzymanego świadczenia wychowawczego jako nienależnie pobranego. Skarżąca zwróciła uwagę, że organ II instancji utrzymując w mocy decyzję Burmistrza o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, wydał ją w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy, które to przepisy z dniem [...] lipca 2019 r. zostały uchylone. Zatem przepis wskazany jako podstawa orzeczenia w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń został uchylony przez ustawodawcę i nie obowiązywał w momencie wydania decyzji przez Burmistrza.

Podkreślono także, że od 2019 r. pomoc państwa w wychowywaniu dzieci przysługuje także na pierwsze dziecko, zatem w dacie wydania kwestionowanych decyzji nie obowiązywały już przepisy dotyczące spornych kwestii. W związku z uchyleniem ww. przepisów powstała wątpliwość co do sprawiedliwości wydanych decyzji i orzeczeń wobec niej. Ponadto istotnym argumentem w sprawie jest przysługująca Skarżącej pełnia władzy rodzicielskiej, którą w sposób nieprzerwany i nieograniczony wykonuje nad swoimi dziećmi zamiennie z byłym mężem, co zawsze oświadczała w instytucji przyznającej świadczenie wychowawcze i co zostało zignorowane. Orzeczenie sądowe stanowi jedynie propozycję kontaktów z dzieckiem i nie wyklucza szerszych ustaleń rodziców, w tym takich o charakterze opieki naprzemiennej, co do jej sprawowania, co miało miejsce w sprawie Skarżącej.

W odpowiedzi na skargę SKO w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia [...] lipca 2020 r. stanowisko Skarżącej uzupełnił jej pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego Skarżącej prawa pomocy.

Rozwijając zarzuty skargi pełnomocnik Skarżącej podniósł zarzut naruszenia art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy w związku z art. 6 nowelizacji ustawy - w brzmieniu na dzień wydawania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji - poprzez dokonanie błędnej ich wykładni i w konsekwencji niezasadne zastosowanie, przejawiające się w przyjęciu, że okoliczność "świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego" stanowi podstawę do uznania świadczenia wychowawczego za pobrane nienależnie, co w konsekwencji rodzi obowiązek zwrotu tego świadczenia, podczas gdy w momencie orzekania przez organ I oraz II instancji przepis ten (od dnia [...] lipca 2019 r.) nie obowiązywał i nie mógł mieć zastosowanie do świadczeń wychowawczych przysługujących i wypłaconych za okres [...].04.2016 r. - [...].08.2017 r. oraz za okres [...].12.2016 r. - [...].02.2017 r. Tym samym podstawa prawna do wydania zobowiązania zwrotu tych środków od dnia [...] lipca 2019 r. nie obowiązuje - i nie może mieć zastosowania do decyzji wydawanych po tej dacie, nawet jeżeli decyzje dotyczą okresu wypłaty świadczenia przed dniem [...] lipca 2019 r.

Nie jest również uprawnionym przyjęcie, że w sprawie nieneijszej mają zastosowanie przepisy ustawy o pomocy w brzmieniu do dnia [...] lipca 2019 r. Taką sprawą - do której stosuje się przepisy w poprzednim brzmieniu - mogła być co najwyżej sprawa, w której wydano decyzję o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Skoro postępowanie o ustalenie wypłacenia nienależnego świadczenia jest postępowaniem odrębnym, w którym dochodzi do wydania odrębnej decyzji - to na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji dotyczyły sprawy świadczenia wychowawczego po dniu [...] czerwca 2019 r. Przepis art. 6 ust. 1 pkt 1 nowelizacji ustawy wyraźnie wskazuje na: "w sprawach o świadczenie wychowawcze", nie zaś na: "w zakresie świadczenia wychowawczego" z danego okresu. Sprawa, w której zapadło skarżone orzeczenie, jest sprawą, w której rozstrzygnięcie zapadło po dniu [...] czerwca 2019 r., a zatem już w reżimie nowych przepisów.

Wskazano, że wykładnia literalna omawianego przepisu jest oczywista, a za takim rozumieniem regulacji przemawia też wykładnia celowościowa. Ustawodawca zrezygnował zatem z opisywanej w skardze podstawy wymierzenia sankcji w postaci zwrotu świadczenia. Skarżąca nie może zatem przyjąć, by sprawiedliwe względem niej - wobec zmiany przepisów i aktualnego ich brzmienia - jej sytuacja miałaby zostać oceniona inaczej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest nieuzasadniona.

Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów."

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.") w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Zaskarżoną decyzją SKO w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] września 2019 r., nr [...], którą organ ten uznał za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze wypłacone Skarżącej za okres [...].04.2016 r. - [...].08.2016 oraz na okres [...].12.2016 r. - [...].02.2017 r. oraz zobowiązał do jego zwrotu w łącznej kwocie [...]zł.

Materialno-prawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy Państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.) w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924).

Istota sporu pomiędzy organem a Skarżącą wymaga rozważenia, czy organy administracji prawidłowo przyjęły, że w sprawie świadczeń wypłaconych Skarżącej w okresach sprzed nowelizacji ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. za okresy do dnia [...] lipca 2019 r.) zastosowanie ma ustawa w brzmieniu wówczas obowiązującym.

Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko Kolegium o konieczności zastosowania art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 11 kwietnia 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2134 z późn. zm., dalej w skrócie: "ustawa"), w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 924, dalej w skrócie: "nowelizacja ustawy"). Do dnia [...] czerwca 2019 r. obowiązywały przepisy ustawy, zgodnie z którymi przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko było uzależnione od spełnienia ustawowego kryterium dochodowego. Ustawodawca w art. 1 pkt 23 lit. a tiret pierwsze nowelizacji ustawy uchylił art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy. Jednakże w art. 6 ust. 1 pkt 1 nowelizacji ustawy wskazał, że: "W sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia [...] czerwca 2019 r. stosuje się: przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, (...)" Z kolei, zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu: "W sprawach o świadczenie wychowawcze na okres po dniu [...] czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą."

Nie sposób nie zauważyć, że wprowadzając przepisy przejściowe ustawodawca postanowił uporządkować stosowanie prawa według brzmienia przedmiotowej ustawy do dnia 30 czerwca 2019 r. i po tej dacie. Ustawodawca wypełnił zatem ciążący na nim obowiązek wynikający z § 30 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 283), stanowiący o obowiązku uregulowania zagadnień intertemporalnych.

Należy zauważyć, że poczyniony zabieg ustawodawcy doprowadził do wykonalności przepisów ustawy, której brzmienie uległo zmianie. Przyjmując punkt widzenia Skarżącej i jej pełnomocnika doszłoby do niedopuszczalnej sytuacji, w której prawomocnie uchylone prawo do świadczenia wychowawczego nie mogłoby zostać wyegzekwowane przez zwrot świadczenia nienależnie pobranego z uwagi na zmianę przepisów. W tym miejscu Sąd wskazuje, że na dzień rozpatrywania niniejszej sprawy decyzja SKO w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. ma walor prawomocnej, bowiem tut. Sąd postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Po 937/19, odrzucił skargę M. A. wniesioną na tę decyzję.

W świetle omawianego przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy w brzmieniu sprzed nowelizacji, świadczenie wypłacone na podstawie decyzji następnie uchylonej, należało uznać za nienależnie pobrane. Jednakże według strony skarżącej nie było możliwości żądania zwrotu takiego świadczenia. Taki stan rzeczy należałoby natomiast ocenić jako nieskuteczność prawa administracyjnego i działań administracji publicznej. Taka nieskuteczność prowadzi do stanu, w którym cel ustawodawcy nie może być osiągnięty, co wskazuje na słabość instytucji państwa. Skuteczność prawa jest "wyznaczeniem minimalnego poziomu zgodności skutków działania prawa z wytyczonym celem, przekroczenie którego pozwala przypisać prawu cechę skuteczności." (za: Z. Kmieciak, "Skuteczność regulacji administracyjnoprawnej", Łódź 1994, s. 2.). Należy w tym miejscu dopowiedzieć, że skuteczność prawa tak samo dotyczy prawa uchylonego, które z uwagi na przepisy intertemporalne nadal znajdują zastosowanie. Skuteczność prawa stanowi zatem wyznacznik tego, czy wprowadzona regulacja prawna spełnia zamierzony przez ustawodawcę cel, a tym samym jest podstawą oceny prawidłowości działania instytucji prawnych.

Nie sposób zaakceptować podnoszony wynik wykładni przepisu art. 6 ust. 1 pkt 1 nowelizacji ustawy, którą zaprezentował pełnomocnik Skarżącej. Pełnomocnik wskazał, że "zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji dotyczyły sprawy świadczenia wychowawczego po dniu [...] czerwca 2019 r. Przepis art. 6 ust. 1 pkt 1 nowelizacji ustawy wyraźnie wskazuje na: »w sprawach o świadczenie wychowawcze«, nie zaś na: »w zakresie świadczenia wychowawczego« z danego okresu. Sprawa, w której zapadło skarżone orzeczenie jest sprawą, w której rozstrzygnięcie zapadło po dniu [...] czerwca 2019 r., a zatem już w reżimie nowych przepisów." Odnosząc się do tego stanowiska wskazać należy, że świadczenie wychowawcze stanowi główny przedmiot regulacji ustawy. Należy zatem stwierdzić, że każda sprawa dotycząca świadczenia wychowawczego – jego przyznania, uchylenia tego prawa, zwrot świadczenia etc. – jest sprawą o świadczenie wychowawcze. Odrębność trybu stosowania przepisów ustawy nie może prowadzić do wniosków o odrębności kategorii spraw. Każda z nich dotyczy świadczenia wychowawczego. Zasadnie podkreślił to także organ II instancji, wskazując na związek zaskarżonej decyzją z ostateczną decyzją wydaną w trybie wznowieniowym, która stanowiła przesłankę do wszczęcia postępowania o ustalenie i zobowiązanie do zwrotu świadczenia uznanego za nienależnie pobrane. W toku postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją nie badano okoliczności przyznania świadczenia, a następnie uchylenia tego prawa. Ostateczność decyzji wznowieniowej stanowiła natomiast przesłankę aktualizującą obowiązek wszczęcia przedmiotowego postępowania.

Skoro więc wolą ustawodawcy było zastosowanie przepisów ustawy sprzed nowelizacji po dacie [...] czerwca 2019 r., należało uznać zasadność stosowania art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy.

Wykładnia językowa art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z ust. 2 nowelizacji ustawy znajduje również uzasadnienie w zamiarze, jaki przyświecał racjonalnemu ustawodawcy. Ta sama racjonalność nie podlega gradacji. Nie można zatem przyjąć, że racjonalność ustawodawcy była większa w momencie dokonania nowelizacji ustawy, niż w dniu uchwalania ustawy. Do dnia [...] czerwca 2019 r. obowiązywało kryterium dochodowe, stanowiące wyznacznik według którego należało przyznać świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko. W sprawach o świadczenia wychowawcze do tej daty należało stosować przepisy ustawy w brzmieniu dotychczasowym, co w pełni urzeczywistniało wolę ustawodawcy z dnia uchwalenia ustawy. Zgodnie z art. 6 ust. 2 powołanego przepisu, w sprawach o świadczenie wychowawcze po dacie [...] czerwca 2019 r. należało stosować reżim ustawy po jej nowelizacji. Ustawodawca przyjmując art. 6 ust. 1 i 2 nowelizacji ustawy dał wyraz poszanowania własnych zamiarów, które przyświecały mu w dniu uchwalenia ustawy – 11 kwietnia 2016 r. Wówczas obowiązywało kryterium dochodowe. Dokonując nowelizacji ustawy, ustawodawca rezygnuje z tego kryterium, ale zobowiązuje organy administracji publicznej do stosowania przepisów dotychczasowych w sprawach o świadczenia wychowawcze za okres do dnia [...] czerwca 2019 r.

Mając na względzie zasobność państwa w zakresie środków finansowych przeznaczonych na cel, jakim jest wypłacanie świadczeń wychowawczych oraz skalę realizacji tego zadania publicznego, należy podkreślić, że zamiar ustawodawcy został należycie zrekonstruowany na podstawie przepisów nowelizacji ustawy (art. 6 ust. 1 pkt 1). Wolą ustawodawcy było, aby sprawy za okres do dnia [...] czerwca 2019 r. były regulowane według brzmienia dotychczasowego. Skoro zwrot świadczenia wpisuje się w dyspozycję art. 6 ust. 1 pkt 1 nowelizacji ustawy, organy administracji publicznej obu instancji zasadnie uznały, że przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy powinien znaleźć zastosowanie. Podobną ocenę stanu prawnego intertemporalnego wyraził tut. Sąd: "Należy wskazać, że art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.w.d. zostały uchylony ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924), która weszła w życie 1 lipca 2019 r. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia [...] czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Wobec tego w niniejszej sprawie organ zobowiązany był zastosować przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.w.d. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 651/20, dostępny na stronie: https://cbois.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych].

Reasumując, należało uznać, że zastosowanie przepisu art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy było uprawnione z uwagi na brzmienie art. 6 ust. 1 pkt 1 nowelizacji ustawy. Gdyby przyjąć punkt widzenia pełnomocnika Skarżącej, doszłoby do niedopuszczalnej sytuacji niemożności wyegzekwowania świadczenia, które zostało prawomocnie uchylone. To z kolei stanowiłoby zaprzeczenie istoty demokratycznego państwa prawa, gdyż instytucje prawne utworzone przez ustawodawcę byłyby nieskuteczne.

Argumentacja Skarżącej dotycząca przeznaczenia świadczenia na cele związane z utrzymaniem dziecka nie ma wpływu na wynik niniejszej sprawy. Sytuacja dochodowa Skarżącej może natomiast stanowić podstawę do oceny zasadności zastosowania instytucji umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, zgodnie z art. 25 ust. 10 ustawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd nie znalazł także innych podstaw do uchylenia decyzji Kolegium. W związku z tym, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.