Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 888/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-09-07 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Podatek akcyzowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Zwolniono od uiszczenia wpisu w części
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i §4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 7 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w części przekraczającej kwotę 1.500 (jeden tysiąc pięćset) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wraz ze skargą na w/w decyzję Dyrektora Izby Celnej, skarżąca L. Z. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku, zawartym na urzędowym formularzu PPF, strona uzasadniła swoje żądanie brakiem środków finansowych, spowodowanych blokadą kont bankowych prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa. Blokada została dokonana przez organ celny i w efekcie uniemożliwiła stronie bieżący zakup paliw i akcesoria do handlu. Strona oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności i nie może zbyć żadnej części wspólnego majątku, ponieważ został on zabezpieczony przez organ celny na poczet zaległych zobowiązań z tytułu podatku akcyzowego.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżąca nadesłała określone dokumenty, a w piśmie przewodnim z dnia 14 lipca 2011 r. stwierdziła, że jej córka P. jest właścicielką domu, w którym zamieszkuje strona i to ona płaci podatek od nieruchomości. W nieruchomości tej zameldowana jest skarżąca, jej dwie córki (P.i K.) oraz mąż W..

Wnioskodawca oświadczyła, że ze swoim mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej i nie ma żadnych informacji o składnikach jego majątku (o nieruchomościach, oszczędnościach, papierach wartościowych). Mąż wnioskodawcy pokrywa jednak koszty utrzymania tej nieruchomości w kwocie około 400 zł miesięcznie.

Postanowieniem z dnia 26 lipca 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy.

W uzasadnieniu tego postanowienia, referendarz stwierdził, że z analizy przedstawionych przez skarżącą dokumentów wynika, że strata poniesiona przez firmę strony nie wynika z nierentowności jej firmy, lecz wynika z wysokich kosztów ponoszonych przy prowadzeniu jej działalności gospodarczej. Zdaniem rozpoznającego wniosek, nic nie stoi na przeszkodzie, aby to w ramach tych wysokich kosztów znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sadowego. Ponadto skarżąca nie wykazała dochodów i stanu majątkowego swoich córek.

Od postanowienia tego strona wniosła sprzeciw.

W uzasadnieniu wnioskodawca stwierdziła, że nie sposób się zgodzić ze stwierdzeniem, że prowadząc działalność gospodarczą znacznych rozmiarów w okresie od stycznia do czerwca 2011 r. dokonała operacji księgowych na łączną kwotę 242.185.490,89 zł. Kwota ta bowiem nie stanowi w istocie przychodu uzyskiwanego z działalności gospodarczej. W efekcie nie ma podstaw do wysnuwania wniosków o rentowności prowadzonej działalności i poniesionej straty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd.

Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.).

W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że L. Z. składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy brak jest w ocenie Sądu wystarczających podstaw do przyjęcia w sposób jednoznaczny, iż skarżąca nie ma żadnej możliwości sfinansowania przynajmniej części kosztów sądowych. Nie można bowiem pomijać faktu, iż L. Z. prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, w ramach której od stycznia 2011 r. do czerwca 2011 r. obracała środkami w kwocie 242.185.490,89 zł. Podobnie w deklaracjach VAT-7 wykazała następujące podstawy opodatkowania: 682.602 zł (kwiecień 2011 r.), 606.732 zł (maj 2011 r.) i 673.413 zł (czerwiec 2011 r.). Tym samym twierdzenia, iż poniosła stratę rzędu 85.172,88 zł (a w poprzednim roku podatkowym strata wyniosła 12.864.848,75 zł) nie należy utożsamiać z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności (wydruki księgi handlowej za okres od kwietnia do czerwca 2011 r.).

W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44).

W świetle powyższego brak było wystarczających podstaw do uznania jakoby skarżąca nie była w stanie ponieść jakichkolwiek obciążeń związanych z kosztami zainicjowanego postępowania, skoro jak wynika z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych uzyskuje ona przychód nie tylko ze sprzedaży paliw, ale również usług restauracyjnych w związku z prowadzonym zajazdem. Co więcej na ocenę jej sytuacji finansowej wpływa również to, że pozostaje w związku małżeńskim z W. Z.. Wprawdzie między małżonkami ustanowiona została rozdzielność majątkowa (akt notarialny z dnia [...] r.), niemniej jednak fakt, iż pomimo separacji, nadal wspólnie zamieszkują i zarządzają wspólnym majątkiem w postaci "A" ma istotne znaczenie w sprawie, albowiem w judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113-116/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125-126/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08 – niepubl.). Dlatego też okoliczność, iż mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, z której pomimo niewielkich przychodów (ewidencja przychodów za ostatnie trzy miesiące, gdzie wykazano następujące kwoty: 5.504,87 zł, 5.227,65 zł, 5.369,65 zł) opłaca koszty utrzymania domu należącego do ich córki zgodnie z oświadczeniem skarżącej w kwocie średnio 400 zł miesięcznie. W aktach znajdują się rachunki za energię elektryczną, dostawę wody oraz za usługi telekomunikacyjne. Ma to istotne znaczenie w sprawie, jako że nie można tracić z pola widzenia faktu, iż figuruje on jeszcze na rachunku bankowym "A", z którego podejmuje stosowne środki na wypłatę wynagrodzeń. Nie bez znaczenia jest ponadto wskazana w treści pisma z dnia 14 lipca 2011 r. informacja, iż nieruchomość położona przy ul. [...] w K. została darowana przez skarżącą i jej męża ich córce (akt notarialny z dnia [...] r.). Zgodnie bowiem z art. 897 Kodeksu cywilnego w przypadku, gdy po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może również zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia, zwłaszcza że jak ustalono z nadesłanego do akt materiału źródłowego córka skarżącej zameldowana jest w Warszawie (zaświadczenie wystawione przez Urząd Pracy w W.), a zatem posiada wystarczające możliwości by osiągnąć adekwatny do zdobytego wykształcenia pułap ekonomicznej samodzielności.

Mając jednak na uwadze fakt, iż skarżąca jest stroną w wielu sprawach, które zostały zapoczątkowane na skutek wniesionych przez nią do tutejszego Sądu skarg, uznać należało, iż jej sytuacja majątkowa (szczegółowo opisana wyżej) nie pozwala uiścić pełnego wpisu sądowego w tej, jak i w równolegle prowadzonych kilkunastu innych sprawach. Wpis sądowy od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 15.275 zł Stanowi on rzeczywiście zbyt duże obciążenie finansowe dla skarżącej oraz jej rodziny i może spowodować uszczerbek w ich koniecznym utrzymaniu. Dlatego też za zasadne uznano przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym polegającym na zwolnieniu jej z należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie powyżej 1.500 zł. Stanowi ona bowiem około 1/10 należnego wpisu od skargi, a jej poniesienie nie doprowadzi zdaniem Sądu do powstania niedostatku w utrzymaniu rodziny skarżącej, przeciwnie leży w granicach jej możliwości finansowych. Ponadto stanowi ono gwarancję konstytucyjnego prawa strony do Sądu, jako że ten zakres zwolnienia pozwala na rozłożone w czasie gromadzenie środków na poniesienie dalszych, wszak niepewnych opłat sądowych. Pomoc Państwa nie może bowiem całkowicie zastępować starań podmiotu w zabezpieczeniu środków na prowadzenie procesu sądowego. Tym bardziej, że nie można też wykluczyć zmiany sytuacji finansowej strony skarżącej, która w tym okresie może przecież nastąpić.

Dlatego też działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i § 4 ustawy P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.