Wyrok NSA, sygn. akt OSK 920/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki, Sędziowie NSA Izabella Kulig-Maciszewska, Alicja Plucińska-Filipowicz (spr), , Protokolant Beata Smulska, po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Podkarpackiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 marca 2004 r. sygn. akt S.A./Rz 1963/03 w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 21 listopada 2003 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 marca 2004 r. Sygn. akt SA/Rz 1963/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu skargi S. G. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 21 listopada 2003 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza Miasta Jarosławia.

W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż w postępowaniu administracyjnym zostało ustalone, że o wymeldowanie S. G. wystąpili Z. i J. W. podając, że wyprowadziła się ona dobrowolnie i przechowuje w domu przy ul. [...] w Jarosławiu jedynie swoje rzeczy. Mieszkanie wymaga remontu, jest nie ogrzewane. Pełnomocnikiem S. G. został ustanowiony M. D., który zeznał, że jego mocodawczyni 19 lat temu została przez ówczesną właścicielkę domu zameldowana w przedmiotowym lokalu jako najemca na podstawie umowy z dnia 3 lutego 1998 r., który opuszczała w zimie na okres ok. 3 miesięcy, mieszkając kątem u rodziny, zaś do mieszkania udawała się aby odbierać rentę. W dniu 2 kwietnia 2003 r. zastała zdjęte drzwi od zajmowanego przez nią mieszkania, a następnie, po ponownym zainstalowaniu drzwi, nie mogła dostać się do mieszkania ze względu na zmianę zamków o czym powiadomiła policję. Wizja lokalna w lokalu wykazała, że nie znajdują się w nim rzeczy osobiste S. G. a jedynie skromne umeblowanie ze starymi firankami i zasłonkami, zaś lokal sprawia wrażenie nie zamieszkiwanego. Decyzja o wymeldowaniu podyktowana była tym, iż w lokalu nie ma rzeczy osobistych strony, która odwiedzała go tylko w celu comiesięcznego odbioru renty, przy czym lokal nie nadaje się do zamieszkania. Brak okoliczności potwierdzających wolę wewnętrzną strony skoncentrowania swoich interesów życiowych w danym miejscu jak też przez opuszczenie lokalu należy rozumieć sytuację, w której osoba dotychczas zameldowania została przez dysponenta lokalu usunięta i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie S. G. podniosła, iż zostały ograniczone jej prawa strony w postępowaniu, nie opuściła lokalu, zaś swoje rzeczy osobiste, których ma niewiele, trzyma w podręcznej walizce. Nie zachodzi też przesłanka określona w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych do wymeldowania, to jest brak danych o miejscu jej pobytu, które jest znane. Wojewoda Podkarpacki wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji podkreślając, że stosownie do motywów wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. zameldowanie ma charakter rejestracyjny, chybione są też zarzuty naruszenia przepisów procesowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż w myśl art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz. U. z 2001r. Nr 87, poz. 960 ze zm./ organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego albo osoby, która bez wymeldowania sie opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Dla ustalenia, że zachodzi podstawa do wymeldowania Sąd uznał za konieczne stwierdzenie, że strona opuściła dotychczasowe miejsce pobytu bez wymeldowania. W ocenie Sądu stanowisko w tym względnie organów orzekających jest przedwczesne, oparte tylko na niektórych dowodach, z pominięciem innych aspektów sprawy.

Jeżeli strona została usunięta w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 marca 2001 r. sygn. akt V SA 2950/00, który akceptuje Sąd w zaskarżonym wyroku. Opuszczenie lokalu musi mieć charakter trwały i dobrowolny, a ustalenie tej okoliczności musi być poprzedzone szczególnie wnikliwym postępowaniem wyjaśniającym.

Sąd uznał, że w sprawie administracyjnej nie wzięto pod uwagę, iż brak wyposażenia lokalu mógł wpłynąć na ograniczenie korzystania z niego w okresie zimy, przy jednak comiesięcznym powrocie strony do lokalu w celu odbioru świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Nie przesłuchano wnioskodawców na okoliczność wymiany zamków w drzwiach wejściowych, nie udostępnienia nowych kluczy skarżącej, a także kwestii ewentualnego związania stron umową najmu. W postępowaniu administracyjnym nie powiadomiono też skarżącej o możliwości skorzystania z "drogi o przywrócenie posiadania", stosownie do art. 9 kpa. Termin do skorzystania z drogi sądowej w tym zakresie jeszcze nie upłynął w dacie orzeczenia o wymeldowaniu.

Reasumując, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, mając na uwadze, że zapadły one z naruszeniem przepisów o postępowaniu administracyjnym, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd podkreślił przy tym, że można oczekiwać, iż obowiązek skrupulatnej oceny organy będą wypełniać wobec strony starszej, ubogiej i niezaradnej życiowo.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Wojewoda Podkarpacki, reprezentowany przez radcę prawnego T. F., zaskarżył wyrok w całości i jako podstawy skargi kasacyjnej wskazał:

1/ naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię, w szczególności art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r., wobec przyjęcia, że treść tego przepisu nie pozwala na przyjęcie, że S. G. opuściła miejsce pobytu stałego w przedmiotowym lokalu,

2/ naruszenie postępowania, to jest art. 7, 77 ( 1 kpa mogące mieć wpływ na wynik sprawy poprzez błędne przyjęcie, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie był wystarczający do wydania decyzji o wymeldowaniu oraz art. 86 kpa poprzez błędną ocenę znaczenia jako środka dowodowego potrzeby przesłuchania Z. i J. W. na okoliczność wymiany zamków i umowy najmu lokalu a także art. 9 kpa przez przyjęcie, że organy miały obowiązek informowania o możliwości wniesienia powództwa posesoryjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreśla się, iż sama wola strony w utrzymaniu dotychczasowego meldunku nie może być przeszkodą do wymeldowania, gdyż ma ona charakter subiektywny, zaś współwłaściciele lokalu Z.i J. W. nie zgadzają się na pobyt S. G. w ich lokalu. Nie ma znaczenia okoliczność, czy opuściła ona lokal dobrowolnie, w tym zakresie występuje rozbieżność orzecznictwa NSA. Przyjęte przez Sąd stanowisko w zakresie interpretacji art. 15 ust. 2 prowadzi do niekorzystnego zatarcia kryteriów wymeldowania. Stanowisko Sądu pozostaje w sprzeczności z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. potwierdzonym też w tezie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2002 r. sygn. akt III RN 183/01 /OSNP 2003/20/477/ co do rejestracyjnego charakteru meldunku, który ma odzwierciedlać stan faktyczny lokalu, a nie stan prawny. Sąd nie wziął przy tym pod rozwagę, że w lokalu brak rzeczy osobistych skarżącej mogących świadczyć o zamieszkiwaniu jak też, że pomieszczenie kuchni nie nadaje się do użytku, zaś fakt znajdowania się w mieszkaniu mebli skarżącej nie może przesądzać o jej zamieszkaniu, skoro przychodziła tam tylko po odbiór renty. Bezcelowe zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną jest przesłuchanie Józefa i Zuzanny Wojtaszek na okoliczność charakteru opuszczenia przez skarżąca mieszkania oraz umowy najmu lokalu. Postępowanie karne z jej doniesienia zostało prawomocnie umorzone. Niezasadnie też Sąd wskazał na konieczność poinformowania przez organ skarżącej o możliwości wniesienia powództwa posesoryjnego /art. 9 kpa/, gdyż nie ma to związku ze sprawą dotyczącą wymeldowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest oparta na usprawiedliwionej podstawie.

W skardze kasacyjnej w pierwszym rzędzie /podstawa kasacji określona w pkt 1/ postawiono zarzut błędnej wykładni przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez uznanie przez Sąd I instancji, że treść tego przepisu "nie pozwala na przyjęcie, że S. G. opuściła miejsce pobytu stałego" w przedmiotowym lokalu. Zarzut ten należy rozpatrywać łącznie z zarzutem naruszenia przepisów postępowania /podstawa kasacji określona w pkt 2/ to jest przepisów art. 7, art. 77 ( 1 kpa, ‘poprzez błędne przyjęcie, że zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie był wystarczający do wydania decyzji administracyjnej o wymeldowaniu".

Wbrew twierdzeniu wnoszącego skargę kasacyjną, iż podstawa wskazana w pkt 1 odnosi się do naruszenia prawa materialnego, w istocie zarzut ten może być analizowany jedynie jako zarzut naruszenia prawa procesowego, bowiem faktycznie to nie treść cytowanego przepisu /jego wykładnia/ w rozpoznawanej sprawie może sprzeciwić się przyjęciu, że zaistniała, lub też nie zaistniała przesłanka "opuszczenia lokalu", lecz dokonana przez Sąd I instancji ocena zgromadzonego w aktach sprawy administracyjnej materiału dowodowego. Do tego zresztą właśnie dąży wnoszący skargę kasacyjną w pkt 2 zarzucając naruszenie przepisów postępowania poprzez błędne przyjęcie, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie był wystarczający do wydania decyzji o wymeldowaniu, a faktycznie do stwierdzenia przez Sąd I instancji, że nie została w wystarczającym stopniu udowodniona w sprawie wymagana przepisem art. 15 ust. 2 przesłanka opuszczenia lokalu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oceniając legalność zaskarżonej do tego Sądu decyzji o wymeldowaniu S. G. z przedmiotowego lokalu dał wyraz w uzasadnieniu wyroku temu, iż w sprawie dotyczącej wymeldowania ubogiej, starszej, niezaradnej życiowo kobiety z lokalu, który wynajmowała od obcych osób na podstawie umowy najmu i co do której właściciele lokalu podejmowali działania ograniczające jej prawa /zdjęcie drzwi, wymiana zamków w drzwiach/ oraz wystąpili z wnioskiem o wymeldowanie, należy podchodzić z należytą starannością i delikatnością. Temu służy właśnie stwierdzenie Sądu, iż prowadząc postępowanie organ powinien skorzystać z wszelkich dostępnych środków dowodowych celem jednoznacznego ustalenia wymaganej ustawą przesłanki opuszczenia lokalu, zwłaszcza iż wizja lokalna przeprowadzona w tym lokalu "nie mogła prowadzić do jednoznacznego wniosku", iż strona opuściła lokal, skoro w nim znajdowały się jej meble i niektóre rzeczy, zaś rzeczy osobiste mogła mieć w niewielkiej walizce /jako osoba uboga/. Braki w wyposażeniu lokalu uzasadniały też brak korzystania z niego w okresie zimy, jednakże udawała się do niego w celu odbioru comiesięcznego świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

Takiej ocenie Sądu I instancji nie można zarzucić, że nie uwzględnia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a także iż w jakikolwiek sposób narusza przepis prawa materialnego /art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych/.

Sąd I instancji, jak to jednoznacznie wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, słusznie uwzględnił, iż wymeldowanie lokatora na wniosek właściciela domu poprzedzone dodatkowo podejmowanymi przez niego pozaprawnymi czynnościami zmierzającymi do usunięcia lokatora, nie może zastępować środka prawnego jakim jest wystąpienie z powództwem o eksmisję z lokalu. Wyrażony w skardze kasacyjnej pogląd, iż fakt, iż właściciele domu nie godzą się na pobyt lokatorki w ich lokalu /str. 3 kasacji/ ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy jest błędny. Takie stanowisko właściciela lokalu może być wyłącznie podstawą do wytoczenia powództwa przed sądem powszechnym. Naczelny Sąd Administracyjny wyraża też pogląd, że słusznie przyjął w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji, iż dla uznania, że nastąpiło opuszczenie lokalu nie ma znaczenia, czy osoba, której utrudnia się dostęp do tego lokalu wytoczyła przed sądem powszechnym powództwo o ochronę naruszonego posiadania.

Pozostałe podniesione w skardze kasacyjnej /pkt 3 i 4/ zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a to art. 86 i 9 kpa mającego istotny wpływ na wynik sprawy wobec wskazania przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż organ miał obowiązek stosownie do art. 9 kpa pouczyć stronę o możliwości wniesienia powództwa posesoryjnego oraz powinien przesłuchać właścicieli domu w kwestii warunków umowy najmu i wymiany zamków oraz nie udostępnienia nowych kluczy, nie mogą być uznane za uzasadnione. Twierdzenie Sądu I instancji, iż organ powinien w myśl art. 9 kpa informować o możliwości wystąpienia z powództwem posesoryjnym faktycznie nie odpowiada wprawdzie określonym w tym przepisie obowiązkom organu, ponieważ nie wiąże się w sposób bezpośredni z przedmiotem sprawy administracyjnej, jednakże trudno tu postawić Sądowi zarzut naruszenia prawa w takim stopniu, który miałoby wpływ na rozstrzygnięcie, nadto w sytuacji, gdy Sąd kierował się względami humanitarnymi - rozpoznając sprawę przyszedł do przekonania, że możliwe jest, iż doznała pokrzywdzenia starsza, niezaradna, wymagająca szczególnej opieki osoba. Ocena Sądu co do kierunków przyszłego postępowania dowodowego w sprawie /przesłuchanie właścicieli domu/, również nie narusza przepisów postępowania, w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji z mocy art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./.