Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 488/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7-9
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 16, art. 30, art. 32
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie NSA Paweł Miładowski WSA Maciej Dybowski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 05 lutego 2009 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1.uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta [...] z dnia [...] r. nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana /-/P.Miładowski /-/J.Stankowski /-/M.Dybowski


UZASADNIENIE

Dnia [...] kwietnia 2006 r. do Urzędu Gminy w [...] wpłynął wniosek A. K. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Wnioskodawczyni wskazała, że wnosi o przyznanie świadczenia z tytułu niepełnosprawności. Do wniosku załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] r., zaliczający Wnioskodawczynię do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] r. a orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter trwały i orzeczenie wydaje się na stałe. Wniosek został złożony na urzędowym formularzu. Tego samego dnia Wójt Gminy [...] (dalej Wójt) decyzją nr [...] , na podstawie art. 16, art. 20 ust. 2, art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 228/03/2255 ze zm., obecnie t. j. Dz. U.139/06/992 ze zm.- dalej uśr lub ustawa o świadczeniach rodzinnych) przyznał A. K. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 144 zł miesięcznie, bezterminowo, począwszy od dnia [...] kwietnia 2006 r. W lakonicznym uzasadnieniu organ napisał, że po rozpatrzeniu wniosku stwierdza się, że strona spełnia przesłanki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W pouczeniu wskazano, że od decyzji służy prawo wniesienia odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], za pośrednictwem Wójta Gminy [...] w terminie 14 dni od daty doręczenia.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt podwyższył kwotę przyznanego i wypłacanego zasiłku pielęgnacyjnego do kwoty 153 zł miesięcznie począwszy od 01 września 2006 r. W uzasadnieniu ponownie napisano, że strona spełnia przesłanki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych, a w pouczeniu ponownie wskazano, że od decyzji służy prawo wniesienia odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], za pośrednictwem Wójta Gminy [...], w terminie 14 dni od daty doręczenia.

Decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...] Wójt Gminy Szydłowo:

1. uchylił z dniem [...] sierpnia 2006 r. decyzję przyznającą zasiłek pielęgnacyjny,

2. uchylił z dniem [...] września 2006 r. decyzję podwyższającą wysokość zasiłku pielęgnacyjnego,

3. odmówił wypłaty świadczenia od dnia [...] października 2007 r.,

4. ustalił zasiłek pielęgnacyjny, przyznany za okres [...] sierpnia 2006 do [...] września 2007 r. w kwocie 2.133 zł jako świadczenie nienależnie pobrane.

W uzasadnieniu napisano, że dnia [...] października 2007 r. wpłynęła do Urzędu decyzja ZUS przyznająca stronie dodatek pielęgnacyjny z dniem [...] sierpnia 2006 r. O fakcie tym Urząd nie został wcześniej poinformowany. Zgodnie z art. 16 uśr, zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Stosowne pouczenie o obowiązku powiadamiania o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, znajduje się we wniosku osobiście podpisanym przez Stronę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej SKO) decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i skierowało sprawę do ponownego rozpatrzenia. SKO wskazało, że materiał dowodowy potwierdza zarzut strony nieposzanowania Jej prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Wyjaśnienia wymaga kwestia, czy osoba uprawniona do świadczeń została prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących ustanie prawa do ich pobierania.

Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] Wójt Gminy [...]:

1. uchylił z dniem [...] sierpnia 2006 r. decyzję przyznającą zasiłek pielęgnacyjny,

2. uchylił z dniem [...] września 2006 r. decyzję podwyższającą kwotę przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego,

3. odmówił wypłaty świadczenia począwszy od dnia [...] października 2007 r.

Jak wynika z akt administracyjnych decyzja ta uzyskała przymiot decyzji ostatecznej.

Decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] maja 2008 r.) Wójt Gminy [...] , na podstawie art. 20 ust. 3 w zw. z art. 3 pkt 11, art. 16 ust. 6 oraz art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 98/00/1071 ze zm.- dalej kpa)

1. uznał zasiłek pielęgnacyjny, pobrany od [...] sierpnia 2006 r. do [...] września 2007 r. jako pobrany nienależnie,

2. określił wysokość nienależnie pobranego świadczenia na kwotę 2133,00 zł i wyliczył kwotę 290,22 zł. ustawowych odsetek,

3. nakazał zwrot nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami w terminie 30 dni od daty otrzymania decyzji.

W uzasadnieniu Wójt wskazał, że zgodnie z art. 30 uśr osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Wskazał, że stosowne pouczenie o obowiązku poinformowania o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego znajduje się we wniosku, podpisanym przez stronę.

W odwołaniu Strona napisała, że zaprzecza, by osobiście składała wniosek o zasiłek pielęgnacyjny i została pouczona. Na wniosek Urzędu, w celu podpisania wniosku został poproszony mąż Strony, przy czym wniosek sporządziła urzędniczka. Ponieważ mąż Strony nie miał okularów przy sobie, podpisał wniosek nie czytając jego treści, nie był też pouczony co do przepisów. Po upływie 14 miesięcy mąż dowiedział się, że zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny nie mogą być wypłacane jednocześnie i w związku z tym poinformował Urząd.

SKO w [...] decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] uchyliło decyzję z dnia [...] maja 2008 r. wyłącznie w jej punkcie 3 i w tym zakresie orzekło o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, wraz z odsetkami, w terminie 30 dni od dnia w którym decyzja zyska walor ostatecznej; w pozostałej części SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 16 ust. 6 uśr, zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Strona, w dacie ustalania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, spełniała warunki konieczne do przyznania tego świadczenia. Ponieważ ZUS swą decyzją przyznał stronie dodatek pielęgnacyjny od dnia [...] sierpnia 2006 r. tj. od osiągnięcia wieku 75 lat, należy stwierdzić, że od dnia [...] sierpnia 2006 r. Stronie nie przysługiwał zasiłek pielęgnacyjny, gdyż stała się uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego. Składając w imieniu Strony wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, mąż Strony złożył oświadczenie, między innymi, że osoba której wniosek dotyczy, nie jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego – co w dacie składania oświadczenia było zgodne z prawdą. Jednocześnie oświadczył, że w przypadku każdej zmiany mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, zobowiązuje się niezwłocznie powiadomić wypłacającego to świadczenie. Na tej samej stronie druku oświadczenia znajduje się pouczenie między innymi o tym, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. SKO wskazało, że trudno uznać za wiarygodne, że Strona nie została stosownie pouczona, skoro występujący w jej imieniu małżonek złożył podpis pod oświadczeniem. Obowiązkiem Strony uczestniczącej w obrocie prawnym jest wykazanie niezbędnej aktywności w ustalaniu swej sytuacji prawnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżąca napisała, że świadczenie pobierała do czasu poinformowania organu I instancji o nabytym prawie do dodatku pielęgnacyjnego. Sprawa była już przedmiotem postępowania SKO, które przekazując sprawę do ponownego rozpoznania udzieliło wytycznych, nakazując zapewnić Stronie czynny udział w postępowaniu oraz wyjaśnić okoliczności pouczenia Strony o sytuacji, w której traci ona uprawnienia do przyznanego świadczenia, co ma istotne znaczenie dla uznania świadczeń za nienależnie pobrane. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji wykonał wytyczne tylko w zakresie zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, a SKO nie wyjaśniło w uzasadnieniu swej decyzji, dlaczego ten sam materiał dowodowy obecnie mógł stanowić podstawę rozstrzygnięcia, a wcześniej nie mógł. W sprawie nie przeprowadzono uzupełniającego postępowania dowodowego.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie mogą się ostać, aczkolwiek z powodów innych niż podniesione w skardze.

Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa) sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej w danym postępowaniu. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa).

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć zapadłych w analizowanej sprawie stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie budzi wątpliwości, że w chwili składania wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, oraz w chwili wydawania decyzji przyznającej prawo do otrzymywania świadczenia, Skarżąca spełniała ustawowe warunki jego przyznania. Poza sporem jest również, że w trakcie pobierania zasiłku pielęgnacyjnego nastąpiła zmiana, mająca wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego – ZUS przyznał Skarżącej dodatek pielęgnacyjny. Sporne w sprawie jest to, czy pobierane przez Skarżącą świadczenie jest świadczeniem nienależnym w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Art. 30 ust. 1 uśr stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Art. 30 ust. 2 uśr, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się – w zakresie dotyczącym analizowanej sprawy:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.

Ustawodawca zezwolił na to, że organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba ta, między innymi, nienależnie pobrała świadczenie (art. 32 uśr). W ocenie Sądu zawarcie ustawowego upoważnienia organów administracji do wydawania decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oznacza upoważnienie do wydawania decyzji pod warunkami określonymi przez ustawodawcę. Zatem, tylko w wypadku wypełnienia przesłanek określonych w art. 30 uśr, organ administracji może wydać decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego.

Podobne uregulowanie dotyczące zwrotu nienależnego świadczenia zawiera ustawa z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. 39/2004/353 ze zm.- dalej ustawa o FUS). Zgodnie z art. 138 ust 1 ustawy o FUS, obowiązek zwrotu dotyczy świadczeń, które zostały pobrane nienależnie w rozumieniu definicji nienależnego świadczenia zawartej w dalszej części przepisu. Art. 138 ust. 2 ustawy o FUS stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu ust. 1 uważa się: 1 ) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania, 2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia. Na tle powyższych przepisów ukształtowało się bogate i jednolite orzecznictwo dotyczące charakteru pouczenia udzielanego świadczeniobiorcy przez organ. Pojęcie to w prawie ubezpieczenia społecznego definiowane jest z punktu widzenia osoby, która je pobierała (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 11.09.1996 r.- III Aur 105/96- OSA 7-8/97/21). Przyjmuje się, że dla ustalenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, decydujące znaczenie ma świadomość i zamiar osoby pobierającej świadczenie, która pobrała świadczenie w złej wierze (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 listopada 2004 r.- I UK 3/04, OSNP 8/05/116).

Uznaje się powszechnie, że pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku. Zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem, wspomniane pouczenie winno być adekwatne do obowiązujących przepisów, odnosić się do konkretnie otrzymywanego świadczenia i operować zwrotami zrozumiałymi dla adresata tak, by mógł je uwzględnić w ocenie własnej sytuacji (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 16 stycznia 2008 r.- II SA/Go 759/07, dostępny na internetowej stronie NSA i przywołane tam orzecznictwo: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1979 r. - II URN 51/80- OSNCP 10/80/202, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 1985 r.- II URN 207/85- PiZS 3/86/71, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 1995 r.- II URN 46/95- OSNP 12/96/174, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2005 r.- I UK 136/04- OSNP 16/05/252, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2006 r.- I UK 161/05- OSNP 5-6/07/78).

Przepisy stanowią, że wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego składa się na urzędowym formularzu. Formularz jest tak skonstruowany, że osoba składająca wniosek musi przeczytać oświadczenie służące ustaleniu uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego i podpisać wniosek. W treści oświadczenia zawarte jest, między innymi, zobowiązanie do niezwłocznego powiadomienia podmiotu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Pouczenie, które również jest zamieszczone w formularzu wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, jest ogólnikowe i "uniwersalne" tj. dotyczy wszystkich możliwych warunków przyznania tego świadczenia. Wynika to z faktu, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz osobie, która ukończyła 75 lat, i to wtedy, jeśli spełnione są pozostałe warunki. Zatem zasiłek pielęgnacyjny, kierowany jest do różnych osób, w różnym wieku, o różnym stopniu sprawności fizycznej i psychicznej, zróżnicowanym poziomie rozwoju intelektualnego, niejednakowych zdolnościach percepcyjnych. Słusznie wskazał WSA w Gorzowie Wlkp. w wyroku z dnia 16.1.2008 r.- II SA/Go 759/07, że pouczenia, które są do świadczeniobiorców kierowane, winny być zrozumiałe. Ocena, czy świadczeniobiorca został prawidłowo pouczony, wymaga zatem pewnej indywidualizacji. Przede wszystkim pouczenie winno być jasne pod względem językowym, czytelne redakcyjnie i przejrzyste konstrukcyjnie. Pouczenie winno być zindywidualizowane, dostosowane do świadczenia przyznanego i wypłacanego. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela również wykładnię art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr, przyjętą w cytowanym wyroku, zgodnie z którą pouczenie winno być zawarte w treści decyzji ustalającej prawo do świadczenia albo w ulotce wydawanej stronie za potwierdzeniem odbioru (J. Ostałowski "Ustawa o świadczeniach rodzinnych - świadczenia nienależnie pobrane" Samorząd Terytorialny" 4/06/48; W. Maciejko w: "Świadczenia rodzinne. Komentarz" CH. Beck 2008 str. 421-422 nb 7). Dopiero w takiej sytuacji można uznać, że osoba pobierająca świadczenie przejmuje na siebie obowiązek powiadomienia organu o okolicznościach wpływających na jego utratę.

W ocenie Sądu- w niniejszej sprawie- nie można uznać, że Strona została w stopniu dostatecznym skutecznie pouczona o zasadach i warunkach dotyczących ustania prawa do pobierania świadczenia, jeśli pouczenie to zostało zawarte tylko w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa do tego świadczenia, a całkowicie zabrakło pouczenia, w decyzji przyznającej świadczenie bądź w odrębnym druku. Pouczenie Skarżącej w decyzji przyznającej świadczenie, tylko o prawie do odwołania, sposobie i terminie jego wniesienia, było w niniejszej sprawie głęboko niewystarczające i stanowiło również naruszenie zasad zawartych w art. 8 i 9 kpa. Zgodnie z art. 9 kpa, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, by strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Sąd orzekający w sprawie w pełni aprobuje pogląd Sądu Najwyższego zawarty w wyroku z dnia 23 lipca 1992 r.- III ARN 40/92, akceptowany przez: B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski "Kpa. Komentarz" 9 wyd., C.H. Beck 2008 s. 82-83 nb 2, z akceptującymi glosami W. Tarasa i J. Zimmermanna (odpowiednio- PiP: 3/93/110, 8/93/116), zgodnie z którym "obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 kpa) winien być rozumiany szeroko, jak to tylko jest możliwe. Udowodnienie naruszenia tego obowiązku powinno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie wówczas, gdy urzędnik stwierdza (lub winien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dla niej z niekorzystnymi skutkami, lub nawet z ryzykiem wystąpienia podobnych skutków. W takim wypadku urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami".

W ocenie Sądu odstąpienie przez organ, z naruszeniem wymienionych przepisów, od merytorycznego pouczenia Skarżącej o aspektach materialnoprawnych przyznanego świadczenia, powoduje, w kontekście całej sprawy, że pobrany przez Skarżącą zasiłek pielęgnacyjny nie może zostać uznany za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. W szczególności Wójt na podstawie kserokopii dowodu osobistego Wnioskodawczyni, odpisu orzeczenia z dnia [...] kwietnia 2006 r. i numeru PESEL Wnioskodawczyni we wniosku z dnia [...] kwietnia 2006 r. (k.1-3 akt administracyjnych) winien był pouczyć Wnioskodawczynię i działająca w charakterze pełnomocnika Jej męża (art. 33 § 1 i 4 kpa), że z chwilą ukończenia 75 roku życia i uzyskania prawa do dodatku pielęgnacyjnego z ZUS (art. 75 ust. 1 ustawy o FUS) , winna powiadomić Wójta o zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych- pod rygorem uznania, że uzyskiwane po tej dacie świadczenie będzie świadczeniem nienależnie pobranym (art. 16 ust. 6 i art. 25 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i art. 32 ust. 2 uśr w zw. z art. 9 kpa). Już w czasie, kiedy bezspornie Skarżącej nie powinien być wypłacany zasiłek pielęgnacyjny, organ I instancji decyzją administracyjną, działając z urzędu, podwyższył wysokość wypłacanego świadczenia. Uzasadnienie tej decyzji, bliźniaczo podobne do uzasadnienia decyzji przyznającej świadczenie, głosiło, że po rozpoznaniu wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego stwierdza się, że Adresatka decyzji spełnia przesłanki do przyznania świadczenia. Również i w tej decyzji odstąpiono, z naruszeniem przepisów postępowania, od pouczenia strony prawach i obowiązkach rządzących przyznanym świadczeniem. Następnie, po upływie czasu organ uznał wypłacone świadczenie, za świadczenie nienależnie pobrane. Art. 8 kpa nakazuje prowadzić postępowanie w taki sposób, by pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. W ocenie Sądu uprzednie naruszenie także i tej zasady nie może negatywnie obciążać Skarżącej.

Konsekwencją braku należytego pouczenia Skarżącej- osoby mającej w dacie składania wniosku ukończone 74 lata i będącą w znacznym stopniu niepełnosprawną- zarówno w decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny, jak i decyzji podnoszącej wysokość przyznanego zasiłku, winna być niemożność nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji poczyni ustalenia faktyczne, które pozwoliłby jednoznacznie ocenić, w okolicznościach konkretnej sprawy, czy Skarżąca została skutecznie pouczona o braku prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego w przypadku uzyskania dodatku pielęgnacyjnego i obowiązku powiadomienia o takiej zmianie- pod rygorem uznania zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależne. Niemożność poczynienia takich, jednoznacznych ustaleń, winna skutkować umorzeniem postępowania w tej materii.

W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż wskazane wyżej naruszenia tak prawa materialnego jak i procesowego w sposób istotny wpłynęły na wynik sprawy, co powoduje konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w zw. z art. 135 ppsa. Wobec uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 152 ppsa orzekł, iż wskazane wyżej decyzje nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

/-/ P. Miładowski /-/ J. Stankowski /-/ M. Dybowski

JH