Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 889/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 103 ust. 1 i 2, art. 75 ust. 1 i 3, art. 77, art. 72 ust. 1, art. 81 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych
article: art. 478-505
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia NSA del. Jerzy Solarski Protokolant: asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 marca 2010r. sygn. akt IV SA/Po 913/09 w sprawie ze skargi S. Z. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...] września 2009r. nr [...] w przedmiocie odsetek od wypłaconego uposażenia i zwrotu potrącenia z uposażenia oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 marca 2010 r. (sygn. akt IV SA/Po 913/09) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu – orzekając na skutek skargi S. Z. - uchylił decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] września 2009 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O. W. z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] wydane w przedmiocie przyznania odsetek od wypłaconego uposażenia i przyznania świadczenia potrąconego przy jego wypłacie - w części, w jakiej decyzje te odmawiały przyznania odsetek za okres od dnia [...] lipca 2006 r. do dnia [...] sierpnia 2006 r., w pozostałym zaś zakresie skargę oddalił.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. nr [....] Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego wypowiedział st. chor. szt. S. Z. stosunek zawodowej służby wojskowej i wydał rozkaz zwalniający żołnierza ze służby przenosząc go rezerwy.

W dniu [...] maja 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych decyzją nr [...] stwierdził nieważność w/w decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego następstwem czego S. Z. stawił się do miejsca pełnienia służby wojskowej ( jego stanowisko nie istniało od dnia [...] listopada 2003 r.) i został przyjęty do ewidencji jako rezerwa kadrowa.

Dla celów ewidencyjno-finansowych od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej żołnierzowi przyznano zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Wypłatę ich jednak pomniejszono o kwotę wypłaconych wcześniej stronie świadczeń z tytułu: odprawy, ekwiwalentu za urlop i odszkodowania za skrócenie okresu wypowiedzenia.

W związku z powyższym S. Z. ( po otrzymaniu w/w świadczeń) pismem z dnia [...] lipca 2009 r. wniósł o cyt. " (...) załatwienie spraw związanych z przyznaniem i wypłatą należności finansowych wraz z odsetkami ustawowymi do dnia zapłaty w szczególności: 1. niewypłaconych uposażeń przysługujących za okres od [...] października 2003 r. do dnia [...] lipca 2006 r. w wysokości [...] zł. z ustawowymi odsetkami począwszy od dnia [...] sierpnia 2006 r. do dnia zapłaty; 2. niewypłaconych należności w postaci odsetek ustawowych w wysokości [...] zł. z ustawowymi odsetkami do dnia zapłaty, począwszy od dnia [...] sierpnia 2006 r. od uposażeń wypłaconych ze zwłoką w dniu [...] sierpnia 2006 r., obejmujących okres od dnia [...] października 2003 r. do dnia [...] lipca 2006 r.".

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] Komendant Uzupełnień w O. W. – działając z urzędu i na zasadzie art. 104 § 1, art. 61 § 1 k.p.a. i art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej a także rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie wojewódzkich sztabów wojskowych i wojskowych komend uzupełnień - odmówił st. chor. sztab. rez. S. Z. przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia, o które pomniejszono wypłatę uposażenia.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ powołał się na pismo Departamentu Kadr MON z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w sprawie postępowania i uprawnień żołnierzy, którym stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu ich ze służby wojskowej a w którym to piśmie zobowiązano organy wojskowe do wypłaty uposażenia (zwaloryzowanego zgodnie z przepisami) za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą a świadczenia wypłacone po zwolnieniu ze służby uznano za świadczenia nienależne, bowiem w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby, odpadła podstawa tych świadczeń.

W kwestii odsetek wskazywano, że art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. Instytucja zwłoki, określona w art. 476 k.c., w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 k.c.) warunkowana jest jednak winą a w tym przypadku nie sposób było przypisać winę organowi obowiązanemu do zapłaty uposażenia.

Podkreślono też, że choć decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o stwierdzeniu nieważności decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego wywiera skutki ex tunc, to wydana została w określonym czasie, a realizacja wynikających stąd zwaloryzowanych świadczeń została spełniona bez zwłoki. W spornym okresie strona nie pełniła służby wojskowej, a w tym czasie otrzymywała z MON należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. W szczególności w związku ze zwolnieniem ze służby wojskowej żołnierz otrzymał od Skarbu Państwa - jednostki organizacyjnej MON - przewidziane ustawą o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i ustawą o uposażeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych: dwunastomiesięczne uposażenie, odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia i ekwiwalent za urlop a także ( do chwili przywrócenia do służby wojskowej ) od resortu MON otrzymywał emeryturę wojskową wynoszącą 50-75% uposażenia.

Po przywróceniu do służby żołnierz odmówił przy tym zwrotu powyższych świadczeń.

Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej, na skutek odwołania wniesionego przez S. Z., Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu swego stanowiska organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i poglądy prawne Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O. W. a nadto wskazał, że prawo żołnierza do uposażenia powstaje pod warunkiem faktycznego stawienia się w celu pełnienia służby i rzeczywistej realizacji tej służby. Stąd stwierdzenie nieważności decyzji zwalniającej ze służby, nie uprawnia jeszcze żołnierza do uposażenia za czas przypadający między datą zwolnienia a datą rozpoczęcia ponownego pełnienia służby po wydaniu decyzji o stwierdzeniu nieważności.

W niniejszej sprawie nie miała miejsca kontynuacja pełnienia służby, gdyż żołnierz służby nie pełnił. Zaprzestał on pełnienia służby wojskowej i korzystał z praw socjalnych i ubezpieczeniowych dla zwolnionych ze służby żołnierzy, do czego uzyskał tytuł na podstawie ostatecznych, wykonalnych decyzji: 1) Ministra – o zwolnieniu ze służby; 2) wojskowego organu emerytalnego - przyznającej roczne uposażenie dla zwolnionych żołnierzy, odprawę wraz z dodatkami, następnie emeryturę wojskową.

Zaakcentowano, że skutku polegającego na niepełnieniu służby nie uchyla z mocą wsteczną ani wyrok uwzględniający skargę na decyzję zwalniającą ze służby, ani decyzja o stwierdzeniu jej nieważności, ani kolejne decyzje organu emerytalnego orzekające częściowy zwrot świadczenia emerytalnego, za okres pozostawania w stosunku służbowym. Stronę należy traktować jako pozostającego w spornym okresie w stosunku służbowym, ale nie jako faktycznie pełniącego wówczas czynną służbę wojskową.

Podkreślono przy tym, że okres pozostawania w służbie, w którym żołnierz nie pełnił służby z powodu niezgodnego z prawem zwolnienia, dodatkowo został mu zaliczony do stażu służby, uprawniającego do wojskowej emerytury.

Od wyżej przedstawionej decyzji S. Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o uchylenie w całości decyzji wydanych w tej sprawie przez organy obu instancji.

W skardze zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 75 ust. 3, art. 77, 81 ust. 1 i art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych , art. 87 i nast. Kodeksu pracy, art. 410 k.c. i art. 156 § 1 pkt 2 kpa a także naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności: art. 6, 7, 9, 11, 77 k.p.a.

Uchylając – na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 20002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwaną dalej p.p.s.a. ) - obie wydane w tej sprawie decyzje - w części, w jakiej w jakiej odmawiały one przyznania odsetek za okres od dnia [...] lipca 2006 r. do dnia [...] sierpnia 2006 r.- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że skarga w tym zakresie była uzasadniona. W motywach wyroku Sąd podniósł, że po stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej, oświadczeniem z dnia [...] czerwca 2006 r. st. chor. szt. S. Z. zgłosił z dniem [...] lipca 2006 r. gotowość do wykonywania obowiązków służbowych na stanowisku inspektora ds. środków transportowych i w związku z tym Komendant WKU polecił zaliczyć go do stanu ewidencyjnego WKU i przyjąć na wszelkiego rodzaju zaopatrzenie z dniem przybycia, polecając również objęcie z datą obowiązków służbowych.

Sąd wyjaśnił zatem, że roszczenie o zaległe uposażenie staje się w tym momencie wymagalne bowiem w dniu [...] lipca 2006 r. żołnierz nie tylko pozostawał w stosunku służby wojskowej, ale również wyraził gotowość do rzeczywistego jej pełnienia. Biorąc zatem powyższe pod uwagę, że skarżącemu wypłacono przysługujące mu należności dniu [...] sierpnia 2006 r., tj. po okresie ich wymagalności, przysługiwały mu – na podstawie art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - odsetki za zwłokę za okres od dnia [...] lipca 2006 r. do dnia [...] sierpnia 2006 r.

Oddalając natomiast – na zasadzie art. 151 p.p.s.a. – w pozostałej części skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że w tym zakresie skarga ta nie była zasadna.

Sąd wyjaśnił przy tym, że choć decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji jest niewątpliwe aktem o charakterze deklaratoryjnym, działającym wstecz, tzn. od dnia wejścia do obrotu prawnego decyzji dotkniętej wadą nieważności to jednak fakt ten nie przesądza jeszcze o tym, że jest ona pod każdym względem, zarówno w sferze materialnoprawnej, jak i formalnoprawnej, wyłącznie aktem o charakterze deklaratoryjnym. W doktrynie wskazuje się bowiem, że stwierdzenie nieważności nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również doniosłe elementy nowego stanu prawnego i wywiera jeszcze inne skutki w obrocie prawnym.

Z tego względu usunięcie z obrotu prawnego nieważnej decyzji, nie powoduje absolutnego przywrócenia stanu pierwotnego, lecz ma służyć dopiero usunięciu szeregu następstw jej obowiązywania.

Odnosząc powyższe do przedmiotowego stanu faktycznego Sąd zauważył, że decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego, choć dotknięta wadliwością prawną, do czasu stwierdzenia jej nieważności zachowała moc erga omnes i korzystając z domniemania ważności, wywołała określone skutki prawne. W jej następstwie doszło do skutecznego zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej. W okresie obowiązywania tej decyzji zatem skarżący przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, a uzyskał nowy status - przeniesionego do rezerwy i emeryta wojskowego. W tym czasie zaktualizowały się wobec niego inne uprawnienia finansowe tj. prawo do świadczeń przysługujących w związku z rozwiązaniem stosunku służbowego i świadczeń ubezpieczeniowych, a nie prawo do należności z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Skoro więc skarżący przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, to nie przysługiwało mu prawo do uposażenia, a tym samym nie powstawało roszczenie o jego zapłatę.

Ponadto Sąd powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił, że reaktywowanie stosunku służbowego z mocą wsteczną stwarza jedynie fikcję prawną, że żołnierz pozostawał cały czas w służbie. Uposażenie przysługuje zaś żołnierzowi zawodowemu nie za okres pozostawania w stosunku służbowym lecz za pełnienie służby. Pozostawanie w stosunku służbowym bez podejmowania służby, ewentualnie bez gotowości i zdolności do jej pełnienia, nie rodzi prawa do uposażenia. Poza tym świadczenie emerytalne jest świadczeniem konkurencyjnym w stosunku do uposażenia. Żołnierzowi przeniesionemu do rezerwy, pobierającemu emeryturę, nie przysługuje prawo do uposażenia należnego żołnierzowi w czynnej służbie zawodowej

W rezultacie zatem Sąd Wojewódzki uznał, że w okresie między dokonanym wypowiedzeniem stosunku służbowego a ostatecznym stwierdzeniem nieważności w/w, organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty (poza okresem od dnia [...] lipca 2006 r. do dnia [...] sierpnia 2006 r. ) odsetek od wypłaconego uposażenia, gdyż nie doszło do zwłoki w jego wypłacie, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Odnosząc się do kwestii potrącenia Sąd podkreślił, że art. 103 ust. 1 omawianej ustawy stanowi, iż z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. W myśl natomiast art. 87 § 1 i art. 91 § 1 k.p.a. w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, wymagany jest tytuł wykonawczy, o ile pracownik nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie.

W niniejszej sprawie skarżący takiego oświadczenia nie złożył, więc na tej podstawie prawnej organ nie był uprawniony do dokonania potrąceń. Tym niemniej – zdaniem Sądu Wojewódzkiego nie oznaczało to, że organ niezasadnie odmówił zwrotu dokonanego potrącenia.

Sąd pierwszej instancji wskazał bowiem, że skoro art. 103 u stawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych odsyła do przepisów Kodeksu pracy, to prócz wyżej wymienionych przepisów art. 87 § 1 i art. 91 § 1 k.p., znajdują również zastosowanie przepisy ogólne prawa pracy m. in. art. 8 k.p. Zgodnie zaś z tym przepisem, nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Każda ze stron stosunku pracy musi bowiem postępować przy wykonywaniu swych uprawnień zgodnie z wymaganiami moralności i uznanymi regułami obyczajowymi, co oznacza, że w stosunkach pracy liczy się nie sama "litera prawa", lecz także owe pozaprawne reguły nazwane w art. 8 zasadami współżycia społecznego.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że wykorzystywanie przez skarżącego jego uprawnienia do ochrony uposażenia od dokonywania potrąceń bez jego zgody w sytuacji, gdy pobrał on już inne świadczenia, było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i nie do pogodzenia z zasadą uczciwości i zasadą sprawiedliwości (w zakresie równego traktowania pracowników – odpowiednio- żołnierzy). Otrzymał on jako żołnierz zawodowy zarówno świadczenia z tytułu zwolnienia go zawodowej służby wojskowej a następnie domagał się otrzymania uposażenia za ten sam okres, tak jakby pozostawał w służbie.

Uzasadniając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania Sąd Wojewódzki wskazał, iż zapadło ono na podstawie art. 200 i art. 206 p.p.s.a., które pozwalały - w razie częściowego uwzględnienia skargi - na zasądzenie na rzecz skarżącego od organu tylko części kosztów. Zwłaszcza w sytuacji, która wystąpiła w niniejszej sprawie, w której skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.

W złożonej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej S. Z., zaskarżając wyrok w części dotyczącej pkt 2 ( oddalenie skargi ) i pkt 3 (odmowa zasądzenia na rzecz skarżącego części kosztów zastępstwa procesowego w kwocie [...] zł - do łącznej wysokości [...] zł.), zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu naruszenie prawa materialnego ( art. 174 pkt 1 p.p.s.a) w postaci:

a) art. 8 k.p. poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie w niniejszej sprawie, w której przepis ten nie ma zastosowania oraz oparcie na tym przepisie rozstrzygnięcia pomimo stwierdzenia naruszenia art. 103 ustawy pragmatycznej w zw. z art. 87 § 1 i 91 § 1 Kodeksu Pracy;

b) art. 103 ustawy pragmatycznej w zw. z art. 87 § 1 i 91 § 1 k.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie, polegające na odmowie oparcia o nie rozstrzygnięcia, podczas gdy wyznaczają one granice dokonywania potrąceń ze świadczeń należnych żołnierzom zawodowym;

c) art. 10 ustawy z dnia 17.12.1974 r. o uposażeniu żołnierzy (który choć już nie obowiązuje, to jednak ma zastosowanie do świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku ze zwolnieniem ze służby w 2003 r. a którego odpowiednikiem jest obecnie art. 77 ustawy pragmatycznej), polegające na jego niezastosowaniu w sprawie i w konsekwencji potraktowanie świadczeń wypłaconych skarżącemu w 2003 r. jako świadczeń, nienależnych, podczas gdy zgodnie z tym przepisem nie można obecnie żądać zwrotu świadczeń z 2003 r. (a więc także zaliczać go na poczet obecnie przysługujących świadczeń);

d) art. 156 k.p.a., poprzez błędną jego wykładnię i nieprawidłowe ustalenie konsekwencji prawnych stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu, która to okoliczność nie ma automatycznego wypływu na potraktowanie świadczeń wypłaconych po takim zwolnieniu za nienależne, tymczasem Sąd przyjął inaczej,

e) art. 71 ust. 1 w zw. z art. 72 ust. 1 w zw. z art. 74, art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej poprzez błędną ich wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, iż możliwe jest ustalenie wypłaty świadczenia w innej wysokości niż przysługująca z mocy przepisów, które to stwierdzenie jest konsekwencją przyjęcia, iż można było zaliczyć świadczenia pobrane w 2003 r. na poczet świadczeń z lat 2003-2006 r. wypłaconych po "przywróceniu" do służby i dokonać potrącenia w tym zakresie.

Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną S. Z. wnosił o: uchylenie - na podstawie art. 188 p.p.s.a. – wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w zaskarżonej części oraz rozpoznanie skargi i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uchylenie skarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O. W. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. w części, w jakiej odmówiono skarżącemu świadczenia w kwocie [...] zł. potrąconego przy wypłacie uposażenia, a także zasądzenie - na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu wg norm przepisanych (tj. w brakującej części [...] zł), ewentualnie wnosił o uchylenie - na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. – zaskarżonego wyroku w w/w części oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie wraz z zasądzeniem kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym tj. w kwocie [...] zł., ewentualnie w kwocie [...] zł. (w razie niestawienictwa pełnomocnika na rozprawie).

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej twierdzono, że Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem dokonał błędnej oceny prawnej stanu faktycznego w niniejszej sprawie a także niewłaściwie zastosował przepisy regulujące problematykę dokonywania potrąceń ze świadczeń przysługujących żołnierzom zawodowym z tytułu pełnionej służby.

Skarżący wywodził, że bezspornym było jego prawo do świadczeń finansowych, należnych mu jako żołnierzowi zawodowemu za okres od dnia [...] października 2003 r. do dnia [...] lipca 2006 r. i w związku z tym bezprawnym była odmowa wypłaty mu świadczeń z powodu dokonanego na podstawie art. 498 k.c. potrącenia świadczeń uznanych za nienależne - w rozumieniu art. 410 k.c.

Twierdził także, że świadczeń pobranych przez niego, po zwolnieniu ze służby w 2003 r., nie można traktować jako świadczeń nienależnych, bo obowiązujący w czasie jego zwolnienia art. 18 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy ( t. j. Dz. U. 2002 r. Nr 76 poz. 693 z późn. zm. - zwanej dalej ustawą o uposażeniu) i (obowiązujący obecnie) art. 73 pkt 9 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ( Dz. U. Nr 179.1750 z późn. zm. - zwanej dalej ustawą pragmatyczną z 2003 r.) wśród innych należności przysługujących żołnierzom zawodowym wymieniały należności związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. Zaliczała się do nich również odprawa po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, która w 2003 r. została przyznana i wypłacona na podstawie art. 17 ust. 1 w/w ustawy o uposażeniu żołnierzy.

Podstawą zaś przyznania skarżącemu jednorazowego odszkodowania z tytułu skróconego okresu wypowiedzenia był art. 14 ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2001-2006 (Dz. U. z 2001 r., Nr 76, poz. 804).

Skarżący kasacyjnie stał na stanowisku, że również po stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby nie odpadła przesłanka nabycia przez niego prawa do w/w świadczeń wypłaconych w 2003 r.

Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego w sprawach emerytalnych, S. Z. wywodził, że skutki stwierdzenia nieważności dotyczą tylko decyzji, której nieważność stwierdzono a wszystkie inne rozstrzygnięcia, jakie zapadły w związku z tą decyzją, pozostają w mocy. Skoro więc organom wojskowym nie przysługiwała wierzytelność do potrącenia, to - wg skarżącego – nie mogła być ona skutecznie potrącona ( nie mogło dojść do wzajemnego umorzenia obu wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej).

Podkreślano, że świadczenia wypłacane żołnierzom zawodowym podlegają szczególnej ochronie i nie podlegają zwrotowi a skoro nie należy zwracać w/w należności, to nie chodzi tu tylko o żądanie organu, ale o każdą inną formę w której organ miałby zostać zaspokojony w tym zakresie.

Skarżący podkreślał także, że mające zastosowanie w sprawach żołnierzy zawodowych przepisy wyłączają w ogóle możliwość takiego potrącenia (art. 505 pkt 4 k.c., art. 87 i nast. Kodeksu Pracy w zw. z art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych), przez co dla oceny zasadności potrącenia nie ma znaczenia czy przedstawiona do potrącenia przez organ wierzytelność jest świadczeniem należnym, czy nienależnym. Przez uposażenie zaś w tym wypadku należy rozumieć uposażenie wymienione w art. 72 ust. 1, dodatkowe uposażenie roczne, o którym mowa w art. 83, dodatkowe wynagrodzenie, o którym mowa w art. 88, odprawę z tytułu zwolnienia zawodowej służby wojskowej, o której mowa w art. 94 ustawy pragmatycznej.

Wskazywano także na orzecznictwo wykluczające możliwość potrącenia wierzytelności cywilnoprawnej (taką jest wierzytelność z tytułu nienależnego świadczenia) z wierzytelnością publicznoprawną (tj. np. wynikającą z administracyjnoprawnego stosunku służbowego). Stosowanie instytucji potrącenia przewidzianej kodeksem cywilnym dotyczy bowiem jedynie wierzytelności cywilnoprawnych i nie można stosować ich do zobowiązań publicznoprawnych.

Do dokonania potrącenia wierzytelności o zróżnicowanym charakterze, tj. publicznym i cywilnoprawnym konieczne jest istnienie szczególnej podstawy prawnej. Która w tej sprawie nie wystąpiła.

W konkluzji skarżący twierdził, że nawet, jeśliby zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż świadczenia wypłacone skarżącemu w 2003 r. nie powinny być wtedy wypłacone (gdyż w rzeczywistości do zwolnienia nie doszło), to organ powinien żądać ich zwrotu w innym trybie niż zastosowany w niniejszej sprawie. Wskazywano w tym miejscu na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2010 r. (sygn. akt I OSK 904/09) i z dnia 18 stycznia 2010 r. ( sygn. akt I OSK 977/09), w których Sąd uznał, że powyższy zwrot winien nastąpić poprzez wystąpienie organu do sądu cywilnego z powództwem z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia.

Odnosząc się do kwestii możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 8 k.p., skarżący kasacyjnie twierdził, że administracyjnoprawny charakter stosunku służbowego przesądzał, iż zastosowanie do niego innych przepisów możliwe jest tylko i wyłącznie w zakresie wynikającym z ustawy regulującej ten stosunek służbowy.

Odnośnie kosztów zastępstwa procesowego – w ocenie skarżącego - w niniejszej sprawie zastosowanie powinny mieć przepisy art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1349), jako że skarżący kwestionuje działania organu dotyczące należności pieniężnych w kwocie [...] zł.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstawy kasacyjnej, przytoczonej w skardze kasacyjnej.

Zarzuty jej sprowadzały się wyłącznie do obrazy prawa materialnego i choć część zarzutów okazała się zasadna, to jednak fakt ten nie uzasadniał uchylenia zaskarżonego wyroku, gdyż pomimo wadliwego w części jego uzasadnienia, wyrok ten odpowiadał prawu.

Przede wszystkim trzeba zauważyć, że zarzuty skargi kasacyjnej dotyczyły jedynie prawa materialnego ( art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) zatem nieuprawnionym było twierdzenie, zawarte w uzasadnieniu skargi, że Sąd Wojewódzki dokonał błędnych ustaleń stanu faktycznego. Tego rodzaju zarzut może być bowiem poodnoszony, ale jedynie w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., która w tym przypadku nie została w ogóle powołana. W związku z powyższym przyjęty przez Sąd Wojewódzki stan faktyczny był dla Naczelnego Sądu Administracyjnego wiążący.

Odnosząc się zatem do zarzutów materialnoprawnych sformułowanych w skardze kasacyjnej należy podzielić stanowisko skarżącego dotyczące art. 8 k.p. Sąd Wojewódzki przepis ten bowiem zastosował w niniejszej sprawie w sposób nieusprawiedliwiony. Przepis ten stanowiąc, że nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego bo takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony zawiera jedną z ogólnych zasad prawa pracy. Z tego też powodu umiejscowiony został w rozdziale I Przepisy wstępne w Dziale I Przepisy Ogólne.

W stosunkach administracyjnych a takim jest stosunek służby żołnierza zawodowego, nie jest natomiast możliwe stosowanie przepisów kodeksu pracy, chyba że przepis szczególny na to zezwala.

Odesłanie zawarte w art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ( zwanej dalej swżz) dotyczy jednak jedynie przepisów o wynagrodzeniu za pracę a w związku z tym tylko w tym, wąskim zakresie jest możliwe poddawanie stosunku służby żołnierza zawodowego reżimowi prawa pracy.

Natomiast zarzut dotyczący art. 103 swżz poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przez Sąd był o tyle zasadny, że przepis ten w niniejszej sprawie nie miał w ogóle zastosowania. Zgodnie z ust. 1 tegoż artykułu z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, z zastrzeżeniem ust. 2-4.

Jak wyżej jednak wspomniano, omawiany stan faktyczny dotyczył stosunku służbowego a więc mającego charakter administracyjny.

Instytucja potrącenia uregulowana jest natomiast w kodeksie cywilnym w art. 498 – 505 i - jak zgodnie podnosi się w doktrynie i orzecznictwie - ma zasadniczo zastosowanie do należności wynikających ze stosunków cywilnoprawnych ( prywatnoprawnych). Przemawia za tym treść art. 1 k.c., który ogranicza zasięg regulacji kodeksowej do tej sfery stosunków prawnych. W związku z powyższym instytucja potrącenia, uregulowana w kodeksie cywilnym, odnosi się jedynie do wierzytelności cywilnoprawnych a dokonanie potrącenia wierzytelności o zróżnicowanym charakterze ( wierzytelności publicznoprawnych z należnością cywilnoprawną) jest możliwe, o ile przewidują to konkretne przepisy prawa.

W niniejszym stanie faktycznym zatem, choć treść wydanych w tej sprawie decyzji mogłaby sugerować, że z uposażenia żołnierza zawodowego dokonano potrącenia ( bo takim terminem posługiwały się organy), to w rzeczywistości nie doszło do tego rodzaju kompensacji.

Na skutek stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej S. Z. przyznano zwaloryzowane należności, wynikające z pełnienia zawodowej służby wojskowej a jedynie – przy ich wypłacie – odliczono od nich wysokość wypłaconych wcześniej, w związku ze zwolnieniem ze służby, świadczeń w postaci : odprawy wojskowej, ekwiwalentu za urlop i odszkodowania za urlop. W ten sposób organ odliczył dokonaną wcześniej na rzecz żołnierza wypłatę środków pieniężnych od kwoty należnego mu uposażenia.

Podnieść trzeba, że wypłacone żołnierzowi świadczenia w związku ze zwolnieniem ze stosunku służby są świadczeniami jednorodnymi z uposażeniem w ścisłym tego słowa znaczeniu. Prawo do tych świadczeń wynika z tego samego stosunku administracyjnego a dokonanie wypłaty odprawy może nastąpić jedynie po zakończeniu służby. Świadczenia te mają jednakowy okres przedawnienia i jednolicie dla nich określono prawo do żądania odsetek w przypadku zwłoki w wypłacie ( art. 75 ust. 1 i 3 swżz). Podlegają one też jednakowej ochronie prawnej przewidzianej art. 103 ust. 1 i 2 (swzż).

W tych warunkach - skład orzekający w tej sprawie - stanął na stanowisku, że należało uznać, iż organ był uprawniony obecnie do odliczenia od uposażenia żołnierza, należnego mu za okres, w którym nie pełnił faktycznie służby, wypłaconych wcześniej z tytułu służby wojskowej kwot pieniężnych i właściwego ich rozdysponowania.

Zaliczenie wcześniej wypłaconych środków pieniężnych na poczet obecnie wypłacanych należności nie może być przy tym traktowane jako naruszenie art. 77 (swżz), zgodnie z którym pobrane przez żołnierza uposażenie i inne należności określone w art. 73 w/w ustawy, przysługujące mu w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi. Czym innym jest bowiem zwrot należności ( czyli oddanie ich ) a czym innym jest ich odliczenie od obecnie wypłacanych stronie kwot.

Odnosząc się do kwestii odsetek, których przyznania domagał się skarżący, skład orzekający podziela w tej mierze wielokrotnie prezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny pogląd, że dopiero z chwilą stwierdzenia nieważności decyzji wypowiadającej stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej obalone zostaje domniemanie ważności tej decyzji a zatem w okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu stosunku służby żołnierzowi nie przysługiwało prawo do uposażenia. Zgodnie bowiem z art. 72 ust. 2 swżz żołnierz zawodowy otrzymuje uposażenie z tytułu pełnienia służby. Skoro zatem między dokonanym wypowiedzeniem stosunku służbowego a stwierdzeniem nieważności decyzji organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty uposażenia ( skarżący nie pozostawał w służbie) to nie mogło dojść do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej wg terminów określonych w art. 81 ust. 1 swżz.

Z tych względów nie można było twierdzić, że zaskarżona decyzja a następnie Sąd Wojewódzki niewłaściwie zastosowały w niniejszej sprawie przepisy ustawy pragmatycznej, regulującej kwestie uposażeń żołnierzy.

Wskazać też w tym miejscu wypada, że ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych reguluje kompleksowo zagadnienia związane ze służbą wojskową. Z tego względu wydaje się, że nie ma w tym wypadku konieczności ani uzasadnionych podstaw by traktować w sposób rozdzielny roszczenie żołnierza - jako roszczenie realizowane na drodze administracyjnej a roszczenie organu - jako roszczenie cywilne, pod warunkiem oczywiście, że oba roszczenia mają źródło w tym samym stosunku administracyjnym łączącym żołnierza i organ. Tym bardziej więc nieuprawnionym jest powoływanie się w sprawach wynikających ze stosunków administracyjnych (stosunków służbowych żołnierzy zawodowych) na orzecznictwo dotyczące kwestii emerytalnych.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 156 k.p.a. trzeba podkreślić, że artykuł ten ma dwa paragrafy a pierwszy z nich składa się z siedmiu punktów, z których każdy dotyczy innej sytuacji prawnej. W skardze kasacyjnej nie określono żadnej jednostki redakcyjnej w/w artykułu, podnosząc jedynie, że Sąd Wojewódzki dokonał błędnej wykładni "art. 156 k.p.a." i nieprawidłowo ustalił konsekwencje prawne stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu. Tak ogólnikowo postawiony zarzut praktycznie uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny jego prawidłowości. Sąd kasacyjny nie ma uprawnień do uściślania, czy korygowania zarzutów kasacyjnych. W zaistniałej sytuacji nie można określić konkretnie granic zaskarżenia. Sąd Wojewódzki dość szeroko omówił skutki stwierdzenia nieważności decyzji i brak konkretyzacji zarzutu powoduje, że nie jest wiadomym, jaki dokładnie pogląd skarżący miał na uwadze.

Zgodnie z art. 239 pkt 1 d) p.p.s.a. nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strony skarżące działanie lub bezczynność organu w sprawach ze stosunków pracy i stosunków służbowych. Określenie natomiast "sprawa ze stosunku pracy" czy "ze stosunku służbowego" oznacza, że chodzi w tym wypadku o sprawę, której przedmiot ma swoją podstawę w stosunku pracy lub stosunku służbowym ( vide: uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2006 r. sygn. akt I OPS 7/05, ONSAiWSA 2007/1/2). Z tego powodu należy przyjąć, że istotą skargi ze stosunku służbowego, niezależnie czy dotyczy ona roszczenia o określonej wysokości pieniężnej, czy odnosi się ona do innego rodzaju prawa, jest rozstrzygnięcie co do zasady. Kwestia wysokości świadczenia ( w przypadku roszczenia pieniężnego) jest w tym przypadku rzeczą wtórną, zależną od prawidłowości wyliczenia. O zasadności zaś samego roszczenia decyduje legalność rozstrzygnięcia w kwestii przyznania lub pozbawienia strony prawa wynikającego ze stosunku służbowego.

W związku z powyższym wysokość wynagrodzenia radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego w postępowaniu przez sądem wojewódzkim w sprawach dotyczących skarg wynikających ze stosunków służbowych określa §14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm. ). Wynagrodzenie to, przy zastosowaniu stawki minimalnej, wynosi 240 zł.

Zatem wobec faktu, że skarga S. Z. została uwzględniona przez Sąd Wojewódzki jedynie w części, pozwalało to Sądowi na zmiarkowanie wysokości zwrotu kosztów postępowania zasądzonego na rzecz skarżącego – na zasadzie art. 206 p.p.s.a., do kwoty [...] zł.

Biorąc zatem pod uwagę, że skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, bo zaskarżony wyrok mimo częściowo nieprawidłowego uzasadnienia odpowiadał prawu - Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji.