Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1002/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienie II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie WSA Inga Gołowska WSA Jarosław Wiśniewski (spr.) Protokolant specjalista Krystyna Mech po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 listopada 2019 r. sprawy ze skargi P. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 2 lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie [...]zł ([...] złotych).


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia 2 lipca 2019r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. z dnia 25 kwietnia 2019r., nr [....] w sprawie obciążenia wierzyciela Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, kosztami postępowania egzekucyjnego.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Naczelnik [..] Urzędu Skarbowego w T., jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego D.N. na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], wystawionych przez wierzyciela Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w [...] SA oraz [...] SA. Zajęcia okazały się nieskuteczne, gdyż na zajętych rachunkach bankowych brak było środków pieniężnych.

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. postanowieniem z dnia 28 marca 2019r., nr [...] umorzył prowadzone wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne uznając, iż w przedmiotowym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ egzekucyjny stwierdził, że nie posiada informacji na temat aktualnego miejsca przebywania zobowiązanego. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydane zostało w oparciu o przepis art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. Wierzyciel nie złożył zażalenia na powyższe postanowienie.

Pismem z dnia 28 marca 2019r., nr [...] organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. Następnie na jego wniosek, wydał postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego na łączną kwotę 23.041,53 zł (postanowienie z dnia 25 kwietnia 2019r.). Postanowienie doręczono wierzycielowi w dniu 20 maja 2019r.

Na postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, pismem z dnia 24 maja 2019r. wierzyciel złożył zażalenie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wierzyciel w zażaleniu zakwestionował doręczenie zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych, jako warunku koniecznego do naliczenia opłat za czynności egzekucyjne, wobec braku wiedzy organu egzekucyjnego o miejscu zamieszkania zobowiązanego. Wierzyciel podkreślił również, że w przypadku zajęć rachunków bankowych nie doszło do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności, gdyż na rachunkach bankowych nie było środków pieniężnych. W zażaleniu podniesiono, że przepisy dotyczące naliczenia kosztów egzekucyjnych zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP (wyrok z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14) Zdaniem wierzyciela, naliczone przez organ egzekucyjny opłaty za zajęcie rachunku bankowego 19.258,65 zł, jak i opłaty manipulacyjne w łącznej kwocie 3.780,68 zł są niewspółmierne do nakładu pracy organu i winny być zmiarkowane.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. w dniu 2 lipca 2019r. wydał postanowienie, o którym mowa na wstępie. W uzasadnieniu przytoczono m.in. treść art. 64c § 2-4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz.U. z 2018r. poz. 1314 dalej: "u.p.e.a.") i poczyniono rozważania w tym zakresie. Następnie wskazano, że w niniejszej sprawie, podstawą wydania przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było umorzenie postępowania egzekucyjnego, postanowieniem z dnia 28 marca 2019r., w związku z zaistnieniem okoliczności przewidzianych w art. 59 § 2 cytowanej ustawy tj. z uwagi na ustalenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zwrócono uwagę, że wierzyciel w zażaleniu zakwestionował doręczenie zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych, jako warunku koniecznego do naliczenia opłat za czynności egzekucyjne. Zgodnie z powołanym w zażaleniu art. 64 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Odpisy tytułów wykonawczych zostały doręczone wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego w [...] w trybie art. 44 k.p.a. z dniem 26 lipca 2017r. na adres wskazany w tytule wykonawczym T., ul. [...]. Również zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego w E. S.A. zostało doręczone w sposób zastępczy z dniem 24 października 2017r. Wierzyciel zakwestionował również naliczenie kosztów za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w sytuacji, gdy na zajętym rachunku brak było środków na realizację zajęcia. Odpowiadając na powyższy zarzut organ odwoławczy wyjaśnił, że nie podziela argumentacji przywołanej przez wierzyciela w zażaleniu. Zauważono bowiem, że określony w ustawie obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych nie zależy od efektywności postępowania egzekucyjnego, co oznacza, że w przypadku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego opłata jest pobierana bez względu na to, czy na zajętym rachunku znajdują się środki pieniężne, czy też nie. Środek egzekucyjny staje się skuteczny, gdy zobowiązany posiada rachunek w banku, w którym dokonano zajęcia. Odwołując się do przepisu art. 80 § 2 u.p.e.a. podano, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu. Powołano się także na treść art. 64 § 1 pkt 4, § 7, § 9 pkt 2 u.p.e.a. i uznano, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego powstał z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje, że w sytuacji, gdy dokonane zajęcie nie zostanie zrealizowane lub środki pieniężne uzyskane w wyniku jego realizacji nie pokryją w całości kosztów egzekucyjnych, to opłata za czynność zostaje umorzona. Skoro na gruncie przedmiotowej sprawy dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, w wyniku czego, powstał obowiązek uiszczenia opłaty za czynność egzekucyjną, a przy tym prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z powodu jego bezskuteczności, organ egzekucyjny był zobligowany do obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, co uczyniono w zaskarżonym postanowieniu. Odpowiadając na zarzut nieuwzględnienia przez organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu orzeczenia wydanego przez Trybunał Konstytucyjny, organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do art. 64c § 1 u.p.e.a., zarówno opłaty za czynności egzekucyjne, jak i opłata manipulacyjna wraz z poniesionymi przez organ egzekucyjny wydatkami wchodzą w skład kosztów egzekucyjnych. Koszty te powstają w związku z podjęciem przez organy egzekucyjne czynności egzekucyjnych, a ich egzekucja następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W postępowaniu egzekucyjnym w administracji koszty egzekucyjne, co do zasady ponosi zobowiązany. Zdaniem organu, zgodnie z istniejącym stanem prawnym, obowiązek uiszczenia kosztów egzekucji nie zależy od efektów całego postępowania egzekucyjnego. Podobny pogląd reprezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 28 stycznia 2014r., sygn. akt I SA/Bd 1009/13). Skoro zostały podjęte czynności egzekucyjne, to nawet, jeśli nie doprowadziły do wyegzekwowania obowiązku objętego tytułem wykonawczym, zobowiązany powinien ponieść powstałe koszty egzekucyjne. Odnosząc się bezpośrednio do argumentów wierzyciela, zawartych w zażaleniu, dotyczących wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14, organ odwoławczy zauważył, że ustawodawca nie uregulował expressis verbis skutków temporalnych, jakie wiążą się z wydaniem orzeczenia przez TK, w którego sentencji stwierdzono o niezgodności przepisu prawa z Konstytucją RP. Sposób wykonania każdego z wyroków TK zależy od skutków, jakie wyrok ten wywołuje. Dla określenia przedmiotowych skutków w analizowanym przypadku, kluczowe znaczenie ma konstatacja, że orzeczenie to dotyczy tzw. "pominięcia prawodawczego". Problem skutków wyroków stwierdzających "pominięcie prawodawcze" należy do złożonych i spornych w doktrynie prawa konstytucyjnego oraz niejednolicie rozstrzyganych przez TK. Szeroko prezentowany jest pogląd, że wyroki takie wywołują wyłącznie skutek zobowiązujący (ustalający), tzn. jedynie nakładają na ustawodawcę obowiązek uchwalenia nowelizacji usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną, nie derogując przy tym uznanych za niekonstytucyjne przepisów (wyrok TK z dnia 13 grudnia 2005r. sygn. akt SK 53/04, wyrok TK z dnia 23 października 2007r. sygn. akt P 10/07). Wydanie wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14 nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4 art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a., z tym, że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał pominięciem prawodawczym. Zatem biorąc pod uwagę wszystkie przytoczone powyżej argumenty, organ zażaleniowy stwierdził, że aktualnie przepisy podważone przez TK są prawem obowiązującym. Tym samym nie doszło do naruszenia przez organ egzekucyjny art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., gdyż opłatę za zajęcie rachunku bankowego zobowiązanej spółki i opłatę manipulacyjną, organ naliczył według stawek podanych w ww. przepisach. W tych okolicznościach organ uznał, że postanowienie organu I instancji jest prawidłowe.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie strona skarżąca ww. postanowieniu zarzuciła naruszenie:

- art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych, mimo że nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, gdyż na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, iż organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej skarżącej wobec banków nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych;

- art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. z 25 kwietnia 2019r., nr [....], mimo że organ powinien był na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi l instancji - które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi, strona skarżąca przedstawiła uzasadnienie merytoryczne ww. zarzutów z przytoczeniem orzecznictwa w tym zakresie. Zdaniem strony skarżącej, organ nie powinien bagatelizować wytworzonej w przedmiotowym zakresie linii orzecznictwa i reguły elementarnej adekwatności poniesionych środków do osiągniętych rezultatów, a zajęcie pustego rachunku bankowego nie wywołuje jakiegokolwiek efektywnego skutku materialnego. Konkludując, zdaniem strony, naliczona opłata egzekucyjna powinna odzwierciedlać racjonalną zależność między wysokością opłat, a czynnością faktyczną organu egzekucyjnego, za podjęcie której, opłaty te zostały naliczone. Wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

Mając na uwadze powyższe zarzuty i argumentację skargi, wniesiono o uwzględnienie skargi na ww. postanowienie i w konsekwencji uchylenie zaskarżonego postanowienia przez Sąd w całości; wniesiono też o rozważenie przez Sąd uchylenia w całości postanowienia organu I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W zakresie zarzutów skargi, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonego postanowienia. W konsekwencji wniesiono o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 1302 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje także środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia organu I i II instancji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych przepisów, Sąd uznał, że zawierają one wady, powodujące konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. W konsekwencji skarga Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 2 lipca 2019r., nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. z dnia 25 kwietnia 2019r., nr [...] w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

W tym miejscu wskazać należy, że stan faktyczny przedmiotowej sprawy nie jest objęty sporem między stronami. Sporna jest natomiast zasadność obciążenia Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, kosztami prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] wobec zobowiązanego D.N. w łącznej kwocie 23.041,53 zł.

Zdaniem organu, ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje, że w sytuacji, gdy dokonane zajęcie nie zostanie zrealizowane lub środki pieniężne uzyskane w wyniku jego realizacji nie pokryją w całości kosztów egzekucyjnych, to opłata za czynność zostaje umorzona. Skoro na gruncie przedmiotowej sprawy dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, w wyniku czego, powstał obowiązek uiszczenia opłaty za czynność egzekucyjną, a przy tym prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z powodu jego bezskuteczności, organ egzekucyjny był zobligowany do obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, co uczyniono w zaskarżonym postanowieniu.

Natomiast strona skarżąca w toku trwającego postępowania podnosiła, że przepisy dotyczące naliczenia kosztów egzekucyjnych zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP (wyrok z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14). Zdaniem wierzyciela naliczone przez organ egzekucyjny opłaty za zajęcie rachunku bankowego w kwocie 19.258,65 zł, jak i opłaty manipulacyjne w łącznej kwocie 3.780,68 zł były niewspółmierne do nakładu pracy organu i powinny być zmiarkowane.

W kontrolowanej sprawie, podstawą wydania przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było umorzenie postępowania egzekucyjnego, postanowieniem z dnia 28 marca 2019r., w związku z zaistnieniem okoliczności przewidzianych w art. 59 § 2 u.p.e.a. z uwagi na ustalenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Na gruncie badanej sprawy istotnym jest to, (na co zwracała uwagę także strona skarżąca), że zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14 (Dz.U. z 2016r. poz. 1244), którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi, przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W wyroku tym Trybunał orzekł, że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

3. art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

4. art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji; oraz umorzył na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417, z 2009 r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011r. Nr 112, poz. 654) w związku z art. 134 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. z 2016 r. poz. 293) postępowanie w pozostałym zakresie.

Należy zauważyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, gdzie użyto sformułowania, że badany przepis jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty.

Istotny w niniejszej sprawie jest zakres stwierdzonej niekonstytucyjności kontrolowanego przepisu. W pozostałym zakresie - niezakwestionowanym przez Trybunał - przepis ten należy nadal stosować. Jednocześnie w celu uniknięcia naruszenia zasad konstytucyjnych, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Analogiczne stanowisko zostało przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny – między innymi – w wyroku z dnia 6 marca 2018r., sygn. akt II FSK 2206/17 (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W konsekwencji nie budzi wątpliwości, że przepisy, które stanowiły materialnoprawną podstawę obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP z powodów wskazanych w sentencji wyroku Trybunału. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie Trybunału za sprzeczną z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego należy uznać także normę prawną, zgodnie z którą dłużnik zostaje obciążony pełną wysokością opłaty w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela. Norma ta nie tylko nie motywuje do dobrowolnego spełnienia świadczeń dochodzonych w egzekucji, ale wykazuje wręcz cechy swoistej kary finansowej, nakładanej za zachowanie pożądane i zgodne z prawem.

Na kanwie kontrolowanej sprawy, organ egzekucyjny pominął omawiany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, a Dyrektor Izby Administracji Skarbowej poparł to stanowisko, utrzymując w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T.

Należy również podnieść, że w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, odnosząc się bezpośrednio do argumentów wierzyciela, zawartych w zażaleniu, dotyczących wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., zdaje się nie zauważać istoty tego wyroku.

Nadto zauważyć należy, że organy obu instancji w zaskarżonych postanowieniach, nie odniosły się w żaden sposób do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w kwocie 23.041,53 zł, względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Nie odniosły się również do zagadnienia, iż wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat, powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów (uwzględniającymi m.in. nakład pracy, stopień ich skomplikowania, czasochłonność), za podjęcie których, opłaty te zostały naliczone tak, aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary i nie stanowiły sankcji finansowej. Innymi słowy, organy zupełnie pominęły te argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału - zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.

Ustalając wysokość opłaty należy wykazać, jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Podkreślenia wymaga, że miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty, przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Organy powinny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego, czego nie sposób doszukać się na gruncie badanej sprawy.

Należy przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia.

Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym, reprezentowany jest pogląd, że pozbawienie przepisu, stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności, rodzi po stronie Sądu obowiązek uwzględnienia wyroku Trybunału. Art. 190 ust. 4 Konstytucji stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Przepis ten wprost odnosi się do możliwości wzruszania w trybach nadzwyczajnych, prawomocnych orzeczeń sądowych, ostatecznych decyzji administracyjnych lub rozstrzygnięć w innych sprawach. W zakresie postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego odpowiednie postanowienia w tym zakresie zawierają art. 145a K.p.a., art. 240 § 1 pkt 8 i art. 241 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 900) oraz art. 272 § 1 i § 2 P.p.s.a.

W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopuszczalne jest wznowienie postępowania po negatywnym wyroku dotyczącym pominięcia prawodawczego (wyrok NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 10 marca 2009r., sygn. akt II OPS 2/09, M. Wyrzykowski, M. Ziółkowski, Prawo do wznowienia postępowania administracyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego (w:) System Prawa Administracyjnego, t. 2, Konstytucyjne podstawy funkcjonowania administracji publicznej, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2012, s. 348-349).

Zauważyć trzeba, że wprawdzie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP odnosi się wprost do postępowań prawomocnie zakończonych, ale skoro nawet prawomocne rozstrzygnięcia sądowe powinny podlegać weryfikacji z tego powodu, to tym bardziej sąd powinien uwzględnić istniejący stan niekonstytucyjności w postępowaniu niezakończonym prawomocnym rozstrzygnięciem (por. wyroki NSA: z dnia 8 listopada 2013r., sygn. akt II FSK 2626/12; z dnia 30 listopada 2013r., sygn. akt II FSK 745/13; z 23 września 2014r., sygn. akt II FSK 2328/14 oraz z dnia 27 września 2016r., sygn. akt II FSK 2066/14).

Wobec treści art. 190 ust. 1 i ust. 4 Konstytucji RP oraz mając na względzie to, że przepisy stanowiące podstawę prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów egzekucyjnych, były przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w przywoływanym wyroku sygn. akt SK 31/14 i Trybunał uznał je za niezgodne z Konstytucją, Sąd postanowił uchylić zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T.

Dodatkowo wskazać należy, że Sąd badający przedmiotową sprawę w pełni podziela poglądy zaprezentowane m.in. w wyrokach: NSA z dnia 26 kwietnia 2018r., sygn. akt II FSK 2621/17; WSA w Krakowie: z dnia 11 grudnia 2017r, sygn. akt I SA/Kr 1150/17, z dnia 27 kwietnia 2017r., sygn. akt I SA/Kr 83/17, z dnia 5 lipca 2018r. sygn. akt I SA/Kr 421/18 oraz z dnia 29 października 2018r., sygn. akt I SA/Kr 1072/18; WSA w Lublinie z dnia 31 stycznia 2017r., sygn. akt I SA/Lu 854/16; WSA w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2018r., sygn. akt I SA/Gd 165/18; WSA w Szczecinie z dnia 16 maja 2018r., sygn. akt I SA/Sz 299/18; WSA w Poznaniu z dnia 21 czerwca 2017r., sygn. akt I SA/Po 1694/16; w których to orzeczeniach przedmiotem sporu było podobne zagadnienie prawne, jak to, które zaistniało na gruncie przedmiotowej sprawy. Powyższe orzeczenia potwierdzają jednolitą i ukształtowaną już linię orzeczniczą w badanym zakresie.

Rozstrzygnięcie kwestii obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego będzie zatem wymagało uwzględnienia skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego.

W tym zakresie Sąd za zasadny uznaje kluczowy zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. i w pełni go podziela. Należy zgodzić się ze stanowiskiem strony skarżącej, że organ nie powinien bagatelizować wytworzonej w przedmiotowym zakresie linii orzeczniczej i reguły elementarnej adekwatności poniesionych środków do osiągniętych rezultatów, a zajęcie pustego rachunku bankowego nie wywołuje jakiegokolwiek efektywnego skutku materialnego. Naliczona opłata egzekucyjna powinna bowiem odzwierciedlać racjonalną zależność między wysokością opłat, a czynnością faktyczną organu egzekucyjnego, za podjęcie której, opłaty te zostały naliczone. Wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

W konsekwencji, na poparcie zasługuje także zarzut dotyczący naruszenia przez organ art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a., poprzez bezpodstawne utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, zważając na okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ egzekucyjny, obciążając wierzyciela kosztami postepowania egzekucyjnego, zobowiązany będzie uwzględnić powyższą wykładnię, zaprezentowaną w przedmiotowym uzasadnieniu, a także zobowiązany będzie do wydania rozstrzygnięcia zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, do którego Sąd odniósł się szczegółowo powyżej, ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, a stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Naliczone koszty postępowania nie mogą stać się dochodem organu nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji (pkt I wyroku).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018r. poz. 265 ze zm.). Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł, na którą składa się kwota: 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi, pobranego stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) oraz kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, o czym orzeczono w punkcie II wyroku.