Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1185/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Skarżony organ: Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), , Sędzia WSA Daria Gawlak – Nowakowska, Sędzia WSA Ewa Machlejd, Protokolant Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi [...], I. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie obowiązku zapłaty odszkodowania skargę oddala.


UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (zwanej dalej k.p.a.) w związku z art. 205 b ust. 1 pkt 2 oraz art. 205 b ust. 3 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (Dz. U. z 2006r. Nr 100, poz. 696 ze. zm.) w zw. z art. 2 lit. l w zw. z art. 5 ust. 1, 3 i 4 rozporządzenia nr 261/2004/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91/EWG (Dz. Urz. UE L 46 z 17 lutego 2004 r.) - utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2008 r. stwierdzającą naruszenie przez przewoźnika lotniczego [...] art. 7 ust. 1 lit. a w związku z art. 5 ust. 1 lit. c, art. 9 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 1 lit. c oraz art. 14 ust. 2, ww. rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, poprzez niedopełnienie obowiązku wypłaty odszkodowania w kwocie po 250 euro za każdy lot, opieki, a w szczególności zapewnienia pasażerce możliwości odbycia dwóch bezpłatnych rozmów telefonicznych, dwóch dalekopisów, przesyłek faksowych czy e-mailowych, oraz poinformowania pasażerki o przysługujących jej prawach i ustalającą termin usunięcia ww. nieprawidłowości na 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż pasażerka M. S. posiadała potwierdzoną rezerwację na loty [...]-[...] z dnia [...] marca 2007 r. oraz [...]-[...] z dnia [...] marca 2007 r. Jednakże po stawieniu się na lotnisko w dniu [...] marca 2007 r. została poinformowana o odwołaniu obu lotów, albowiem doszło do okresowej zmiany rozkładu lotów przewoźnika dokonanej w dniu 20 lutego 2007 r. Modyfikacja ta spowodowana została pojawianiem się dzikich zwierząt w pobliżu pasów startowych na lotnisku [...]. A zatem odwołanie przedmiotowych rejsów nie wynikało z nadzwyczajnych okoliczności wymagających doraźnej, nagłej i niespodziewanej decyzji przewoźnika. W tej sytuacji przewoźnik miał obowiązek poinformowania pasażerki o dokonanej zmianie. Poza tym, na podstawie oświadczenia pasażerki ustalono, że nie została ona powiadomiona o odwołaniu lotów. Z przedłożonych przez przewoźnika w trakcie postępowania administracyjnego dokumentów wynikało natomiast, iż podejmował on próby kontaktu elektronicznego, jednakże żaden z dokumentów nie potwierdzał, że zainteresowana faktycznie została powiadomiona o dokonanej zmianie. W ocenie organu przewoźnik, dysponując innymi danymi pasażerki w postaci adresu miejsca zamieszkania i numeru telefonu powinien podjąć także próby zawiadomienia zainteresowanej poprzez przeprowadzenie rozmowy telefonicznej jak również wysłania zawiadomienia pocztą.

Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wskazał ponadto, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. c rozporządzenia w przypadku odwołania lotu, pasażerowie, których to odwołanie dotyczy mają prawo do odszkodowania od obsługującego przewoźnika lotniczego, zgodnie z art. 7, chyba że: i) zostali poinformowani o odwołaniu co najmniej dwa tygodnie przed planowym czasem odlotu; lub ii) zostali poinformowani o odwołaniu w okresie od dwóch tygodni do siedmiu dni przed planowym czasem odlotu i zaoferowano im zmianę planu podróży, umożliwiającą im wylot najpóźniej dwie godziny przed planowym czasem odlotu i dotarcie do ich miejsca docelowego najwyżej cztery godziny po planowym czasie przylotu; lub iii) zostali poinformowani o odwołaniu w okresie krótszym niż siedem dni przed planowym czasem odlotu i zaoferowano im zmianę planu podróży, umożliwiającą im wylot nie więcej niż godzinę przed planowym czasem odlotu i dotarcie do ich miejsca docelowego najwyżej dwie godziny po planowym czasie przylotu. Natomiast w myśl art. 5 ust. 4 omawianego rozporządzenia ciężar dowodu czy i kiedy pasażerowie zostali poinformowani o odwołaniu lotu spoczywa na obsługującym przewoźniku lotniczym.

Organ wyjaśnił, że art. 5 ust. 3 rozporządzenia stanowi, że w przypadku odwołania lotu, obsługujący przewoźnik lotniczy nie jest zobowiązany do wypłaty rekompensaty przewidzianej w art. 7, jeżeli może dowieść, iż odwołanie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Stosownie do treści postanowień (14) preambuły rozporządzenia nr 261/2004/WE podobnie jak w konwencji montrealskiej, zobowiązania przewoźników powinny być ograniczone lub ich odpowiedzialność wyłączona w przypadku, gdy zdarzenie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć mimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Okoliczności te mogą, w szczególności, zaistnieć w przypadku destabilizacji politycznej, warunków meteorologicznych uniemożliwiających dany lot, zagrożenia bezpieczeństwa, nieoczekiwanych wad mogących wpłynąć na bezpieczeństwo lotu oraz strajków mających wpływ na działalność przewoźnika.

W konkluzji Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego uznał, iż odwołanie rejsów nie wynikało z nagłej przyczyny albowiem o pojawieniu się dzikich zwierząt przewoźnik wiedział już co najmniej od 20 lutego 2007 r., a zatem miał dostatecznie dużo czasu by skutecznie poinformować pasażerkę o zmianie rozkładu lotów. Ponadto przewoźnik nie udowodnił, że pasażerka została poinformowana o odwołaniu lotów co najmniej 14 dni przed planowanym odlotem. Zatem w tej sytuacji pasażerce przysługuje odszkodowanie w postaci po 250 euro za każdy lot. Poza tym, ponieważ pasażerce nie umożliwiono bezpłatnego odbycia dwóch rozmów telefonicznych, jak również nie udzielono pisemnej informacji o przepisach na temat odszkodowania i pomocy organ stwierdził także naruszenie przez przewoźnika art. 9 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 lit b oraz art. 14 ust. 2 ww. rozporządzenia.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przez [...].

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i wstrzymanie jej wykonania oraz zasądzenie kosztów postępowania. W skardze podniesiono zarzut naruszenia prawa procesowego tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez m.in. zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność obecności jeleni na lotnisku w okresie luty-marzec 2007 r. oraz treści ogólnych warunków umownych określających sposób informowania pasażerów o zmianach lotów, nieprawidłową ocenę stanu faktycznego co skutkowało przyjęciem, iż w sprawie nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności oraz przyjęciem nieskutecznego powiadomienia pasażerki, błędne oparcie się wyłącznie na oświadczeniu pasażerki, iż nie otrzymała elektronicznego powiadomienia a także niewłaściwe uzasadnienie decyzji, jak również zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 61 § 2 kc, art. 5 ust. 3 i ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów poprzez m.in. błędną wykładnię terminu nadzwyczajnych okoliczności, błędne uznanie, że obecność jeleni w pobliżu pasa startowego nie tworzy nadzwyczajnych okoliczności, błędne uznanie, iż skarżąca nie wykazała, iż powiadomiła pasażerkę, błędne przyjęcie, iż zostaje zobowiązana do wypłaty odszkodowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wywodziła m.in., iż sporne loty zostały odwołane z uwagi na zagrożenie bezpieczeństwa spowodowane pojawieniem się na lotnisku dzikich zwierząt. Sytuacja ta była okolicznością nadzwyczajną, której przewoźnik nie mógł ani przewidzieć ani zapobiec albowiem rozwiązanie problemu dzikich zwierząt pozostawało w sferze obowiązków Międzynarodowego Portu Lotniczego w [...]. W ocenie skarżącej zwalniało to przewoźnika z odpowiedzialności odszkodowawczej za odwołanie lotów. Natomiast, organ nie uwzględnił ogólnych warunków umownych, zgodnie z którymi adres poczty elektronicznej jest adresem do korespondencji i przesądza o tym, iż dowód nadania korespondencji na taki adres wystarczy do wykazania, że pasażer został powiadomiony o zmianie lotów. Przedłożone w sprawie dowody wskazują, iż zawiadomienie zostało wysłane, a biorąc pod uwagę współczesne możliwości techniczne przyjmuje się, iż korespondencja elektroniczna dotarła do adresata o ile nie nadszedł raport o jej niedoręczeniu. Oświadczenie pasażerki o nieotrzymaniu informacji nie stanowią dowodu, gdyż nie można wykluczyć przeciążenia skrzynki e-mailowej, włączenia systemu antyspamowego czy też zawirusowania komputera. Na taką okoliczność organ winien przeprowadzić postępowanie dowodowe z urzędu w tym również dopuścić dowód z opinii biegłego.

Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 stycznia 2009 r., wydanym w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 2278/08 uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia i z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - zwanej dalej p.p.s.a) skargę oddalił.

W uzasadnieniu wyroku podano, iż w działaniu organu nie dopatrzono się nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Uznano bowiem, iż wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca. Zdaniem Sądu, ustalona przez organ sytuacja faktyczna i jej implikacje prawne uzasadniały stwierdzenie przez Prezesa UCL naruszenia przez przewoźnika lotniczego [...]. art. 7 ust. 1 lit. a w związku z art. 5 ust. 1 lit. c, art. 9 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 1 lit. c oraz art. 14 ust. 2, rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. poprzez niedopełnienie obowiązku wypłaty odszkodowania w kwocie po 250 euro za każdy lot, opieki, a w szczególności zapewnienia pasażerce możliwości odbycia dwóch bezpłatnych rozmów telefonicznych, dwóch dalekopisów, przesyłek faksowych czy e-mailowych, oraz poinformowania pasażerki o przysługujących jej prawach i ustalającą termin usunięcia ww. nieprawidłowości na 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł [...] z siedzibą w [...] i zaskarżając go w całości zarzucił:

I. na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. nieważność postępowania wskutek naruszenia art. 10, art. 90 ust. 1, art. 106 § 1 i 2 i art. 133 § 1 p.p.s.a., a także art. 45 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z uwagi na pozbawienie stron możności obrony ich praw przez niewywołanie sprawy w dniu 27 stycznia 2009 r. i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu które odbyło się w tym dniu, bez udziału pełnomocników stron, pomimo ich stawiennictwa w sądzie na termin rozprawy zgodnie z zawiadomieniem;

II. naruszenie przepisów postępowania, których to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 10, art. 90 ust. 1, art. 106 § 1 i 2 oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. przez niewywołanie rozprawy w dniu 27 stycznia 2009 r. i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu w tym samym dniu bez udziału pełnomocników obu stron, pomimo ich przybycia na termin rozprawy zgodnie z zawiadomieniem;

b) art. 141 § 4 p.p.s.a przez niewyjaśnienie przez Sąd podstaw prawnych rozstrzygnięcia w uzasadnieniu wyroku, co uniemożliwia jego kontrolę instancyjną;

c) art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a przez nierozpoznanie przez Sąd zarzutów skarżącego zgłoszonych w skardze na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego;

d) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 7, 77 § 1 oraz k.p.a. polegające na tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, w szczególności w postaci uchylenia zaskarżonej decyzji, pomimo iż organ administracyjny ustalił stan faktyczny w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym tj.:

- Sąd i organ błędnie ustalił, że przyczyny odwołania lotów tj. zagrożenie bezpieczeństwa manewrów w porcie lotniczym [...], czyli obecności dzikich zwierząt na terenie lotniska, nie miały charakteru nadzwyczajnego, podczas gdy obecność stada dzikich zwierząt na lotnisku nie jest zwyczajną okolicznością, ponieważ wymogi bezpieczeństwa lotnisk nie dopuszczają obecności dzikich zwierząt na ich terenie,

- Sąd i organ błędnie ustalił, że w dniach, w których miały odbyć się sporne loty, tj. 7 i 11 marca 2007 r. w godzinach nocnych nie nastąpiły przyczyny uzasadniające odwołanie lotów, podczas gdy z materiału dowodowego wynikała, niesporna pomiędzy stronami okoliczność, że w okresie od grudnia 2006 r. do końca marca 2007 r. na lotnisku [...] istniało zagrożenie bezpieczeństwa manewrów startu i lądowania - zwłaszcza w porze nocnej, po zmroku - w związku z obecnością na terenie lotniska dużej grupy saren. Zagrożenie to trwało zarówno 7 jak i 11 marca 2007 r.,

- Sąd i organ błędnie ustalił, że skarżący mógł zapobiec powyższym przyczynom odwołania lotów, podczas, gdy są to okoliczności, którym - z powodów oczywistych - przewoźnik lotniczy nie może zapobiec, ponieważ zapewnienie bezpieczeństwa na lotniskach jest obowiązkiem nie - przewoźnika, tylko władz lotniska,

- Sąd i organ błędnie ustalił, że skarżący nie wykazał, że zawiadomił M. S. ("Pasażerka") o odwołaniu lotów, pomimo tego, że przedstawione przez Skarżącego w toku postępowania administracyjnego dowody są wystarczające do stwierdzenia doręczenia oświadczenia woli drogą elektroniczną na podstawie art. 60 § 1 Kodeksu cywilnego ("k.c."),

- Sąd i organ błędnie ustalił, że pasażerka oświadczyła, że nie została zawiadomiona o odwołaniu lotów; ustalenie to pozostaje w sprzeczności z treścią oświadczenia złożonego przez pasażerkę w toku postępowania prowadzonego przez ULC. Pasażerka przyznała, że nie przeczytała części wiadomości, które wpłynęły na jej skrzynkę oznaczonych jako spam.

e) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 7, 75 § 1, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. polegające na tym, że Sąd nie przeprowadził należytej kontroli legalności działalności administracji publicznej i nie zastosował środka określonego w p.p.s.a., w szczególności w postaci uchylenia decyzji Prezesa ULC, mimo że zebrany przez organ administracyjny materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, przy czym uzupełnienie materiału dowodowego mogło przemawiać na korzyść skarżącego i mieć w związku z tym istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, że organ administracyjny nie przeprowadził w stopniu dostatecznym postępowania dowodowego na okoliczność przyczyn, dla których - jak utrzymuje pasażerka - nie otrzymała ona zawiadomienia skarżącego o odwołanych lotach, w szczególności tego, czy po stronie pasażerki nie zaistniały okoliczności uniemożliwiające odbiór tego rodzaju informacji, np. w postaci programu antyspamowego, działania wirusa komputerowego, niepoprawnego skomunikowania klienta poczty elektronicznej z serwerem;

f) art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 227, 232 i 233 Kodeksu postępowania cywilnego ("k.p.c.") przez uznanie, iż skarżący nie wnosił o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów załączonych do skargi na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, podczas gdy skarżący powołał się na okoliczności stwierdzone w treści tych dokumentów, a tym samym wniósł o przeprowadzenie dowodów z tych dokumentów i wniosek taki był zgodny z p.p.s.a.

III. naruszenie przepisów prawa materialnego: (i) Rozporządzenia 261/2004/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91 (Dz. U. UE L46 z 17 lutego 2004r., zwanego dalej "Rozporządzeniem') oraz (ii) przepisów k.c., poprzez przez błędną ich wykładnie lub niewłaściwe zastosowanie:

a) błędną wykładnię art. 5 ust. 3 Rozporządzenia polegającą na nieprzeprowadzeniu wykładni językowej i celowościowej tego przepisu, a także nieprzeprowadzenie wykładni prowspólnotowej. W konsekwencji Sąd błędnie uznał, że "nadzwyczajne okoliczności" obejmują wyłącznie zdarzenia nagłe i niespodziewane, następuje w dacie odwołanego lotu, wbrew literalnemu brzmieniu art. 5 ust. 3 Rozporządzenia;

b) zaniechanie wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym do ETS, tj. wnioskiem o dokonanie wykładni art. 5 ust. 3 Rozporządzenia, pomimo tego, że zaistniały podstawy do tego wniosku, w związku z ujawnionymi w toku postępowania istotnymi rozbieżnościami co do wykładni tego przepisu i brakiem wyroków ETS wyjaśniających pojęcie "nadzwyczajnych okoliczności" w kontekście zdarzeń zagrożenia bezpieczeństwa na lotniskach;

c) Niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 3 Rozporządzenia i uznanie, że potencjalne zagrożenie bezpieczeństwa manewrów startu i lądowania wywołane obecnością grupy dzikich zwierząt - saren - nie jest "nadzwyczajną okolicznością", o której w art. 5 ust. 3 Rozporządzenia i że owa nadzwyczajna okoliczność nie występowała w dniu 7 i 11 marca 2007r. Błędne zastosowanie art. 5 ust. 3 Rozporządzenia i uznanie, że skarżący nie przedstawił dowodów potwierdzających, Iż w dniach 7 i 11 marca 2007r. wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, o których mowa w art. 5 Rozporządzenia;

d) Niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 7 Rozporządzenia i ustalenie, że skarżący zobowiązany jest do zapłaty określonego tam odszkodowania w związku z odwołaniem lotów, pomimo tego, że w sprawie odpowiedzialność odszkodowawcza skarżącego została wyłączona ze względu na treść art. 5 ust. 3 Rozporządzenia;

e) Błędną wykładnię art. 61 § 2 k.c. i zawartego tam szczególnego reżimu składania oświadczeń woli drogą elektroniczną;

f) Niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 4 Rozporządzenia poprzez uznanie, że skarżący nie udowodnił, że zawiadomił pasażerkę o odwołaniu lotów.

Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniósł o ewentualne rozszerzenie zakresu pytanie prejudycjalnego do ETS tj. czy w przypadku kiedy przewoźnik zmienia rozkład lotów i wie o przyczynach zmiany z dużym wyprzedzeniem czasowym (ponad dwutygodniowym), czy nadal może zasłaniać się tzw. nadzwyczajnymi okolicznościami i nie informować pasażerów o odwołanych lotach.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 maja 2010 r., w sprawie sygn. akt I OSK 933/09 uchylił zaskarżony wyrok Sądu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna, posiada usprawiedliwione podstawy, gdyż została wyczerpana przesłanka, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., tzn. skarżący [...] został pozbawiony możności obrony swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem zaskarżonego wyroku, bez względu na przywołane w skardze kasacyjnej również inne podstawy do których Sąd Naczelny w takiej sytuacji odnosić się nie musiał.

Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego, obowiązującego w dacie wydania decyzji.

Choć sprawa rozpoznawana była przez Naczelny Sąd Administracyjny, to jednak uchylając rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2009 r., Sąd Naczelny stwierdził, iż charakter uchybień Sądu I instancji skutkował uchyleniem zaskarżonego wyroku, przy czym do innych zarzutów skargi kasacyjnej Sąd Naczelny w takiej sytuacji odnosić się nie musiał.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego, analizowana ponownie skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia 28 sierpnia 2008 r. nie narusza prawa.

Przedmiotową decyzją Prezes ULC słusznie wskazał na naruszenie przez skarżącego przewoźnika lotniczego [...]. art. 7 ust. 1 lit. a w związku z art. 5 ust. 1 lit. c, art. 9 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 1 lit. c oraz art. 14 ust. 2, rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz. Urz. UE L 46 z dnia 17 lutego 2004r.) poprzez niedopełnienie obowiązku wypłaty odszkodowania w kwocie po 250 euro za każdy lot, opieki, oraz zapewnienia pasażerce możliwości odbycia dwóch bezpłatnych rozmów telefonicznych, dwóch dalekopisów, przesyłek faksowych czy emailowych, oraz poinformowania pasażerki o przysługujących jej prawach.

W myśl art. 5 ust. 1 lit. c ww. rozporządzenia nr 261/2004/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, w przypadku odwołania lotu obsługujący przewoźnik lotniczy powinien wypłacić pasażerowi odszkodowanie na zasadach określonych w art. 7 w kwocie zależnej od długości trasy przelotu.

Okoliczności wyłączające odpowiedzialność odszkodowawczą określone zostały w art. 5 ust. 1 lit. c pkt i, ii, iii stanowiącym, iż pasażerom nie należy się odszkodowanie jeżeli m.in. zostaną poinformowani o odwołaniu lotu co najmniej dwa tygodnie przed planowanym odlotem, oraz w art. 5 ust. 3 zgodnie z którym przewoźnik zwolniony jest z tego obowiązku jeżeli może dowieść, iż odwołanie zostało spowodowanie zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć mimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków.

Należy podkreślić, iż ciężar dowodu tego czy i kiedy pasażerowie zostali poinformowani o odwołaniu lotu spoczywa na przewoźniku - art. 5 ust. 4 rozporządzenia. Również art. 205b ust. 3 ustawy Prawo lotnicze stanowi, iż ciężar udowodnienia, że uprawnienia przysługujące pasażerowi, w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub opóźnienia lotu, zgodnie z rozporządzeniem nie zostały naruszone, obciąża przewoźnika lotniczego.

Stosownie do treści postanowień (14) preambuły rozporządzenia nr 261/2004/WE, zobowiązania przewoźników powinny być ograniczone lub ich odpowiedzialność wyłączona w przypadku, gdy zdarzenie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć mimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Okoliczności te mogą, w szczególności, zaistnieć w przypadku destabilizacji politycznej, warunków meteorologicznych uniemożliwiających dany lot, zagrożenia bezpieczeństwa, nieoczekiwanych wad mogących wpłynąć na bezpieczeństwo lotu oraz strajków mających wpływ na działalność przewoźnika.

Zgodnie z art. 9 w zw. z art. 5 ust. 1 lit. b omawianego rozporządzenia w przypadku odwołania lotu pasażer ma prawo m.in. do dwóch bezpłatnych rozmów telefonicznych, natomiast jak stanowi art. 14 ust. 2 przewoźnik ma obowiązek wręczyć każdemu pasażerowi, którego to dotyczy pisemną informację o przepisach na temat odszkodowania i pomocy.

Pasażerka M. S. posiadała potwierdzoną rezerwację na lot [...] dnia [...] marca 2007 r. oraz lot powrotny w dniu [...] marca 2007 r. Po przybyciu na lotnisko w dniu [...] marca 2007 r. została poinformowana o odwołaniu lotów.

Należy podkreślić, że loty zostały odwołane decyzją przewoźnika z dnia 20 lutego 2007 roku o zmianie rozkładu lotów w okresie luty-marzec-kwiecień, zatem na okres trzech miesięcy. Podyktowane było to pojawianiem się w rejonie lotniska dzikiej zwierzyny.

Jak wynika z dokonanej internetowo rezerwacji, pasażerka podała przy jej dokonywaniu trzy adresy do korespondencji – adres e-mail, adres miejsca zamieszkania oraz numer telefonu.

Z oświadczenia M. S., złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej, wynikało, iż nie została poinformowana o odwołaniu przedmiotowych rejsów. Skarżący przewoźnik twierdził natomiast, iż powiadomił pasażerkę poprzez wysłanie do niej wiadomości za pośrednictwem poczty elektronicznej.

Trafnym jest stanowisko organu, iż w takiej sytuacji to skarżący powinien wykazać okoliczności uwalniające go od ponoszenia odpowiedzialności związanej z nieodbytymi rejsami.

W ocenie Sądu słusznie organ uznał, iż w niniejszej sprawie przewoźnik nie wykazał, że zawiadomił pasażerkę w terminie 14 dni o odwołaniu lotów, a było to możliwe i powodowałoby uwolnienie się przewoźnika od odpowiedzialności odszkodowawczej.

Skarżący przewoźnik podnosił, że samo wysłanie wiadomości e-mail drogą elektroniczną wypełnia dowód tego ze zawiadomił pasażerkę o odwołaniu lotów. Organ słusznie jednak uznał, że fakt ten sam w sobie nie świadczy o tym, iż adresat korespondencję otrzymał.

Dokumenty w postaci kopii wydruków wysłanych e-maili i oświadczenia pracownika, przedłożone przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego nie są tymi dowodami, które potwierdziłyby fakt dostarczenia wiadomości na skrzynkę pocztową pasażerki. W interesie przewoźnika odwołującego loty, było wykazanie, iż użył takiego sposobu informowania pasażera, który dowodzi jego powiadomienia i tym samym uniknąłby odpowiedzialności odszkodowawczej.

Sąd podziela pogląd organu, iż jednostronna zmiana umowy polegająca na odwołaniu lotów jest oświadczeniem woli kształtującym stosunek prawny między dwoma stronami.

Zgodnie z teorią doręczenia obowiązującą w polskim prawie cywilnym oświadczenie woli zostaje złożone innej osobie z chwilą, gdy treść tego oświadczenia dojdzie do wiadomości tej osoby w taki sposób, by mogła się z nią zapoznać.

Przepis art. 61 § 2 kodeksu cywilnego stanowi, że oświadczenie woli wyrażone w postaci elektronicznej jest złożone innej osobie z chwilą, gdy wprowadzono je do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, żeby osoba ta mogła zapoznać się z jego treścią.

W przypadku przesyłania oświadczeń drogą elektroniczną na nadawcy spoczywa ryzyko skutecznego przekazu w postaci dotarcia do adresata. Zatem, w przypadku gdy zostanie przedstawiony dowód, iż wiadomość dotarła do serwera skrzynki mailowej adresata, należy przyjąć, że oświadczenie zostało doręczone. Jednocześnie adresat, który dał podstawy do kontaktowania się z nim przy wykorzystaniu drogi elektronicznej (to zagadnienie w sprawie nie jest sporne), bierze na siebie obowiązek odpowiednio regularnego sprawdzania, czy nie są do niego kierowane kolejne wiadomości.

Zatem adresat ponosi ryzyko zbyt rzadkiego lub nieumiejętnego korzystania z danego urządzenia, oraz ewentualnej jego wadliwości (w tym działania programów antyspamowych) natomiast na przewoźniku ciąży dowód wykazania, że wiadomość dotarła do serwera skrzynki mailowej adresata.

Skoro ciężar dowodu, iż oświadczenie woli doszło do adresata w sposób umożliwiający mu zapoznanie się z treścią, spoczywa na składającym je przewoźniku, to tym samym nie mają znaczenia bezpodstawne w okolicznościach sprawy przypuszczenia, że mogło dojść do przeciążenia skrzynki e-mailowej, włączenia systemu antyspamowego czy też zawirusowania komputera pasażerki, gdyż nie one w tej sprawie decydują o uznania oświadczenia za doręczone.

W toku postępowania administracyjnego skarżąca spółka wykazała jedynie fakt nadania wiadomości pocztą elektroniczną w dniach 21 i 22 lutego 2007 r. jednakże w sposób jednoznaczny nie udowodniła, iż którakolwiek z tych wiadomości została dostarczona na serwer poczty pasażerki, a co za tym idzie nie udowodniła, iż poinformowała pasażerkę o odwołaniu lotów.

Organ słusznie ustalił, że pasażerka nie została zawiadomiona o odwołaniu lotów, ustalenie to nie pozostaje w sprzeczności z treścią oświadczenia złożonego przez pasażerkę w toku postępowania prowadzonego przez Prezesa ULC. Pasażerka przyznała bowiem jedynie, że nie czytała wiadomości oznaczonych jako spam, jednocześnie brak jest jakichkolwiek dowodów na to, że przedmiotowa wiadomość dotarła na serwer portalu onet.pl.

W tej sytuacji konieczna była analiza przesłanki będącej, zdaniem skarżącej, podstawą do wyłączenia odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźnika na mocy art. 5 ust. 3 ww. rozporządzenia. W oparciu o całokształt materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie, Sąd doszedł do przekonania, że przyczyny nieodbycia się lotów w dniach 7 i 11 marca 2007r. nie wystąpiły nagle.

Przyczyną odwołania rejsów, na które pasażerka posiadała rezerwację, była dokonana przez przewoźnika w dniu 20 lutego 2007 r. okresowa zmiana rozkładu lotów. Powodem zmiany była informacja o możliwości pojawienia się jeleni na pasie startowym lotniska w [...]. Odwołanie rejsów nie wynikało więc z nagłej lub niespodziewanej decyzji przewoźnika. Trudno zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, iż potencjalna możliwość pojawienia się dzikich zwierząt, o której to przewoźnik wiedział co najmniej od dnia 20 lutego 2007 r., stanowiła zdarzenie nagłe i niespodziewane mimo, iż oczywistym jest że były to okoliczności od przewoźnika niezależne.

Organ zasadnie ustalił, że przyczyna odwołania lotów tj. zagrożenie bezpieczeństwa manewrów w porcie lotniczym [...], poprzez obecność dzikich zwierząt na terenie lotniska, nie miała w dniach [...] i [...] marca 2007 r. charakteru nadzwyczajnego. W tych dniach obecność stada dzikich zwierząt na lotnisku była okolicznością znaną i stałą co najmniej od 20 lutego 2007r.

To, że skarżący przewoźnik nie miał wpływu na szybkość usunięcia dzikiej zwierzyny gdyż, zajmowały się tym władze lotniska, nie skutkuje jeszcze uznaniem istnienia "nadzwyczajnych okoliczności". Do cechy okoliczności nadzwyczajnych nie można zdaniem sądu zaliczyć trwałości i przewidywalności tych wydarzeń.

Tym samym odpadła możliwość uwolnienia się przewoźnika od odpowiedzialności odszkodowawczej wskazana w art. 5 ust. 3 ww. rozporządzenia nr 261/2004/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r.

Prawidłowym jest także stanowisko organu, iż niekorzystne warunki umowne nie mogą wyłączać stosowania aktu prawnego jakim jest rozporządzenie. Art. 15 omawianego rozporządzenia stanowi wprost, iż "nie można ograniczyć ani uchylić się od odpowiedzialności w stosunku do pasażerów wynikającej z niniejszego rozporządzenia, szczególnie w drodze klauzuli wyłączającej lub ograniczającej zawartej w umowie przewozu".

Za zasadne uznać należy także stanowisko organu co do naruszenia przez przewoźnika art. 9 ust. 2 rozporządzenia nr 261/2004 zgodnie, z którym przewoźnik był zobowiązany do zapewnienia pasażerce pomocy w postaci m.in. dwóch rozmów telefonicznych. Organ ustalił na podstawie skargi wniesionej przez pasażerkę, iż usiłowała się ona skontaktować z przewoźnikiem jednakże nie umożliwiono jej wykonania dwóch bezpłatnych rozmów telefonicznych.

W ocenie Sądu organ prawidłowo ocenił także naruszenie przez przewoźnika obowiązków określonych w art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 261/2004, a więc obowiązku poinformowania pasażerki o przysługujących jej prawach. Przewoźnik nie umieścił w widocznym miejscu tekstu, o treści określonej w art. 14 ust. 1 rozporządzenia, informującego pasażerów o ich prawach oraz nie poinformował o przepisach dotyczących przysługujących uprawnieniach, do czego był zobowiązany na mocy art. 14 ust. 2 rozporządzenia. Tym samym zasadne było w ocenie Sądu uznanie, że naruszył takim działaniem treść powyższych zapisów.

W odniesieniu do dowodów z dokumentów dopuszczonych przez Sąd w trybie art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a., wymienionych w wykazie załączników do skargi ( str. 21 ) pod pozycją 2, 3, 4 i 5 - uznać należy, iż nie wniosły one do sprawy nic nowego bowiem potraktować je należało jako własne oświadczenie o zawiadomieniu pasażerki o odwołaniu lotu, tak jak z drugiej strony istnieje dowód w postaci oświadczenia pasażerki o braku otrzymania takiej wiadomości. Natomiast wskazany w poz. 5 wyrok Sądu Grodzkiego w [...], nie koresponduje bezpośrednio z niniejszą sprawą z uwagi na odmienność ujawnionego tam stanu faktycznego.

Nadto podkreślić trzeba, że niesporna była pomiędzy stronami okoliczność, że w okresie od grudnia 2006 r. do końca marca 2007 r. na lotnisku [...] istniało zagrożenie bezpieczeństwa manewrów startu i lądowania - zwłaszcza po zmroku - w związku z obecnością na terenie lotniska dużej grupy saren.

Przy czym Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do zwracania się z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich, w trybie art. 234 TWE, o dokonanie wykładni pojęcia "nadzwyczajnych okoliczności" wskazanych w art. 5 ust. 3 Rozporządzenia, w kontekście zdarzeń na lotniku w Balicach, uznając, iż wykładnia pojęcia "nadzwyczajnych okoliczności" pozostaje w kompetencji tutejszego Sądu.

Zebrany przez organ materiał dowodowy Sąd ocenił jako wystarczający i brak było podstaw do jego dalszego uzupełnienia. W szczególności organ administracyjny nie musiał przeprowadzić postępowania dowodowego na okoliczność przyczyn, dla których pasażerka nie otrzymała zawiadomienia o odwołanych lotach i tego, czy po stronie pasażerki nie zaistniały okoliczności uniemożliwiające odbiór tego rodzaju informacji, albowiem jak wyżej wykazano ciężar dowodu spoczywał na przewoźniku.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które Sąd ma obowiązek badać z urzędu - Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.