Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 902/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi T.W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] na rzecz skarżącego kwotę [...],- zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z [...] sierpnia 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z [...] czerwca 2019 r. odmawiające T. W., zwanemu dalej skarżącym, wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie rozpoznania skargi na czynność egzekucyjną z [...] listopada 2018 r. oraz pobrania [...] kwietnia 2019 r. środków z rachunku bankowego zobowiązanego prowadzonego przez [...] Bank [...] S.A. w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z [...] listopada 2018 r.

Podejmując powyższe rozstrzygnięcie organ przyjął następujące ustalenia.

Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie własnego tytuły wykonawczego z [...] listopada 2018 r. obejmującego nieuregulowany podatek dochodowy od osób fizycznych za 2016 r. w kwocie [...]zł należności głównej, odsetki wynoszące na dzień wystawienia tytułu wykonawczego [...] zł oraz koszty upomnienia w wysokości [...] zł. Odpis tytułu wykonawczego skarżący odebrał osobiście [...] listopada 2018 r.

Bankowi [...] S.A. [...] listopada 2018 r. doręczono zawiadomienie z o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego skarżącego. Odpis zawiadomienia o dokonanym zajęciu doręczono skarżącemu [...] grudnia 2018 r. w trybie art. 44 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., zwanej dalej K.p.a.). Odpowiadając na zawiadomienie dłużnik (bank) poinformował organ, że zajęcie nie może być zrealizowane z uwagi na saldo rachunku wynoszące [...] zł.

Skarżący [...] listopada 2018 r. wniósł zarzuty w sprawie egzekucji prowadzonej na podstawie ww. tytułu wykonawczego z [...] listopada 2018 r. Wobec powyższego organ postanowieniem z [...] grudnia 2018 r. zawiesił prowadzone postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia ws. wniesionych zarzutów. Następnie postanowieniem z [...] stycznia 2019 r. uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego [...] kwietnia 2019 r.) utrzymał powyższe postanowienie w mocy. Rozstrzygnięcie to zostało zaskarżone do WSA w Poznaniu.

Bank [...] kwietnia 2019 r. przelał z rachunku bankowego skarżącego na konto Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] środki w wysokości [...] zł tytułem spłaty części zajęcia z [...] listopada 2018 r.

Pismem z [...] czerwca 2019 r. (data nadania) skarżący, reprezentowany przez adwokata, wniósł skargę na czynność egzekucyjną Naczelnika dokonaną [...] kwietnia 2019 r. polegającą na pobraniu z rachunku bankowego skarżącego kwoty [...]zł, domagając się jej uchylenia i zwrotu równowartości pobranej kwoty. Skarżący zarzucił naruszenie art. 35 § 1 i art. 79 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., zwanej dalej u.p.e.a.) i art. 15 ust. 1 ustawy z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej w zw. z art. 139 ust. 1 pkt 5 i art. 141 ust. 1 pkt 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez pobranie środków podlegających zwolnieniu spod egzekucji.

Postanowieniem z [...] czerwca 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie rozpoznania skargi na czynność egzekucyjną z [...] listopada 2018 r. oraz pobrania [...] kwietnia 2019 r. środków z rachunku bankowego zobowiązanego w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z [...] listopada 2018 r. Orzeczenie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego [...] lipca 2019 r.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie art. 54 § 1 w zw. z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że pobranie [...] kwietnia 2019 r. z rachunku kwoty [...]zł nie stanowi czynności egzekucyjnej, na którą przysługuje skarga i jednoczesne przyjęcie, że skarga złożona na tę czynność dotyczyła zajęcia przedmiotowego rachunku, art. 54 § 4 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że skarżący nie dochował 14-dniowego terminu do złożenia skargi, podczas gdy o zaskarżonej czynności dowiedział się [...] maja 2019 r., a skargę złożył [...] czerwca 2019 r. oraz naruszenie art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 61a § 1 K.p.a. poprzez bezpodstawną odmowę wszczęcia postępowania

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z 26 sierpnia 2019 r., wskazanym we wstępie, utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w całości w mocy.

W uzasadnieniu organ przytoczył stan faktyczny i stosowne przepisy. Wskazał, że nie można potraktować jako czynności egzekucyjnej, tak jak było nią zajęcie rachunku bankowego, przekazania przez bank zajętych na rachunku środków organowi egzekucyjnemu, ponieważ przekazanie [...] kwietnia 2019 r. kwoty [...]zł z rachunku bankowego skarżącego stanowiło realizację ww. zajęcia wierzytelności. Przekazanie to nie było czynnością organu egzekucyjnego, lecz dłużnika zajętej wierzytelności – banku. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, zgodnie z art. 80 § 2 u.p.e.a., jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i obejmuje także kwoty wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Kwota wpłacona [...] kwietnia 2019 r. na rachunek zajęty [...] listopada 2018 r. była objęta tym zajęciem i właśnie na to zajęcie dokonane na podstawie zawiadomienia z [...] listopada 2018 r. przysługiwała skarżącemu skarga z art. 54 § 1 u.p.e.a. Na samo pobranie z rachunku zajętej egzekucyjnie kwoty skarga nie przysługuje. Termin 14 dni do wniesienia skargi – wobec doręczenia skarżącemu zawiadomienia o zajęciu wraz z pouczeniem o przysługującej skardze na zajęcie egzekucyjne [...] grudnia 2018 r. upłynął [...] grudnia 2018 r. Złożenie skargi [...] czerwca 2019 r. nastąpiło zatem po terminie do jej wniesienia i organ był zobowiązany odmówić wszczęcia postępowania w sprawie złożonej skargi.

W skardze na powyższe postanowienie skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący, reprezentowany przez adwokata, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów. Zarzucił naruszenie:

1) art. 54 § 1 w zw. z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że pobranie [...] kwietnia 2019 r. z rachunku bankowego skarżącego w kwocie [...]zł nie stanowi samodzielnej czynności egzekucyjnej, na którą przysługuje skarga,

2) art. 54 § 4 u.p.e.a. przez bezpodstawne uznanie, że zobowiązany nie dochował 14-dniowego terminu do złożenia skargi na czynność organu egzekucyjnego, podczas gdy o zaskarżonej czynności (o której nie został formalnie zawiadomiony) dowiedział się [...] maja 2019 r., a skarga została złożona [...] czerwca 2019 r. - w konsekwencji zachowano termin do zaskarżenia wyrażony w przepisie powołanym w podstawie zarzutu,

3) art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 61a § 1 K.p.a. poprzez bezpodstawne utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie skargi złożonej przez skarżącego

W uzasadnieniu skargi rozwinięto argumentację zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Organy w niniejszej sprawie, powołując art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1314, zwanej dalej u.p.e.a.) w zw. z art. 61a § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., zwanej dalej K.p.a.) odmówiły wszczęcia postępowania administracyjnego wobec stwierdzenia przekroczenia terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną zajęcia rachunku bankowego.

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 54 § 1 i 4-5a u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonych postanowień:

§ 1. Zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego.

§ 4. Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej.

§ 5. W sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie.

§ 5a. W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności.

Jak przyjmuje się w orzecznictwie, wniesienie skargi na czynności egzekucyjne nie może być traktowane w kategoriach wniosku o wszczęcie postępowania, a co za tym idzie organ administracji nie jest uprawniony do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a K.pa. W wyniku wniesienia skargi na czynności egzekucyjne strona postępowania egzekucyjnego domaga się bowiem incydentalnej kontroli w toku już wszczętego postępowania egzekucyjnego. Celem postępowania w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne jest zbadanie prawidłowości dokonania konkretnej czynności egzekucyjnej o charakterze wykonawczym. Zbadanie jednej czynności egzekucyjnej zobowiązanego, który jest skarżącym w rozpatrywanej sprawie, nie zamyka zatem drogi do zbadania prawidłowości innej czynności egzekucyjnej. Postępowanie to nie służy bowiem zbadaniu ogółu czynności składających się na tok postępowania egzekucyjnego i nie jest wszczynane w celu weryfikacji czynności o charakterze procesowym. Skarga na czynność egzekucyjną jest rozpatrywana w ramach postępowania egzekucyjnego już wszczętego i nie powoduje wszczęcia samoistnego, odrębnego postępowania. Sposób jej załatwienia określa art. 54 § 5 u.p.e.a., z którego to przepisu wynika, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w przedmiocie tej skargi, przy czym tylko w przypadku oddalenia skargi, na takie postanowienie przysługuje zażalenie. Oddalenie skargi może nastąpić z różnych przyczyn – zarówno z przyczyn merytorycznych, ale też z przyczyn formalnych takich jak wniesienie skargi z uchybieniem terminu. Przepis art. 54 § 5 ww. ustawy określa sposób załatwienia skargi, również wniesionej z uchybieniem terminu do jej wniesienia, nie ma podstawy do odpowiedniego stosowania art. 61 a KPA na podstawie art. 18 ww. ustawy (zob. m.in. wyroki NSA z 10 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 264/20, z 19 września 2018 r., sygn. akt II FSK 2291/16).

Wobec powyższego organ egzekucyjny nieprawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie, rozpoznając skargę na czynność egzekucyjną, przyjmując błędnie, że toczy się odrębne postępowanie w tej sprawie.

Sąd nie podziela stanowiska Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, że dłużnikowi nie przysługuje skarga na czynność przekazania przez bank środków z rachunku bankowego, ponieważ jest to czynność techniczna.

Zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. czynnościami egzekucyjnymi są wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, przy czym organ egzekucyjny ma obowiązek stosować wyłącznie środki egzekucyjne przewidziane w ustawie (art. 7 § 1 u.p.e.a.). Środki egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym co do należności pieniężnych zostały wymienione w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., a jednym z nich jest egzekucja z rachunków bankowych. Zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego organ egzekucyjny dokonuje w świetle art. 80 u.p.e.a. poprzez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego.

Mając na uwadze powyższe przepisy w ocenie Sądu za czynność egzekucyjną, od której przysługuje skarga należy rozumieć wszelkie podejmowane działania prawne oraz faktyczne, które zmierzają do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, jeśli przepisy prawa nie przewidują innego środka prawnego.

W niniejszej sprawie skarżący złożył skargę na czynność faktyczną związaną z zajęciem rachunku bankowego - przekazania zajętej wierzytelności na rachunku bankowym wierzycielowi, podnosząc, że na rachunek bankowy wpłynęły środki z renty socjalnej, które podlegają ograniczeniu egzekucji.

Strona nie kwestionowała samego zajęcia rachunku bankowego, ale uznała, że przekazanie całej kwoty należności z tytułu renty socjalnej (bez ograniczenia zakresu egzekucji przewidzianej w art. 10 § 1 u.p.e.a.) narusza obowiązujące prawo.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony przez WSA w Gdańsku w wyroku z 24 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 2149/19, że przedmiotem zajęcia z rachunku bankowego nie mogą być wierzytelności pieniężne bez względu na źródło ich pochodzenia. Przeciwny pogląd prowadziłby do sytuacji, w której przewidziane przepisami prawa ograniczenia egzekucji, mające na celu pozostawienie dłużnikowi kwoty potrzebnej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, nie byłby realizowany w każdej sytuacji, gdy świadczenie byłoby przekazywane na rachunek bankowy dłużnika.

Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że świadczenia, które wpływają na rachunek bankowy dłużnika nie zmieniają swojego charakteru. Świadczenie z tytułu renty socjalnej pozostaje tym samym świadczeniem, gdy wpłynie na rachunek bankowy. Prowadzenie egzekucji w stosunku do kwot wolnych spod egzekucji na podstawie zajęcia rachunku bankowego, na który to rachunek te kwoty zostały przelane, praktycznie pozbawiałoby sensu i zaprzeczało celom, jakie przyświecały ustawodawcy ustanawiającemu wyżej wymienione zwolnienie ustawowe.

W związku z tym tylko skarga na czynność egzekucyjną po przekazaniu kwoty z rachunku bankowego zapewni dłużnikowi ochronę wynikającą z art. 10 § 1 u.p.e.a. z naruszeniem przepisów przewidujących ograniczenie egzekucji.

Powyższe stanowisko potwierdza, zdaniem Sądu, również ugruntowane orzecznictwo w zakresie kosztów egzekucyjnych, tj. opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., że opłata egzekucyjna z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej może być naliczona przez organ egzekucyjny jedynie wówczas, gdy na zajętym przez organ rachunku bankowym są środki pieniężne, konieczne jest zajęcie wierzytelności na rachunku bankowym a nie samego rachunku. (zob. m.in. wyroki NSA z 20 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 1805/19, z 29 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 1529/19, z 30 maja 2019 r., sygn. akt. II FSK 613/19).

Rozpoznając skargę ponownie, organy wezmą pod uwagę powyższe rozważania.

Mając na uwadze stwierdzone powyżej naruszenia Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) oddalił skargę. O kosztach (pkt II sentencji) Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 ww. ustawy.