Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1007/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 6 listopada 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi S D na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P z dnia ... . nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P z dnia 4 czerwca 2012 r. nr ... ; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

W dniu 5 stycznia 2011 r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P wniosek S D o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz odsetek i kosztów upomnienia. Wniosek był umotywowany trudną sytuacją życiową i zdrowotną.

Decyzją z dnia 2 marca 2011 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych – działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) – po rozpatrzeniu wniosku S D odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w łącznej kwocie 25.717,96 zł., w tym z tytułu:

1) składek ubezpieczenia społeczne za okres 03/2000 – 06/2002 w kwocie 9.307,88 zł.;

2) składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2002 – 06/2002 w kwocie 481,51 zł.;

3) składek na Fundusz Pracy za okres 03/2000 - 06/2002 w kwocie 667,97 zł.;

4) odsetek naliczonych na dzień 5 stycznia 2011 r. w kwocie 14.803,00 zł.;

5) kosztów upomnienia w kwocie 457,60 zł.

Decyzją z dnia 28 kwietnia 2011 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych – działając na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego – po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 2 marca 2011 r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że kwestia podlegania zobowiązanego ubezpieczeniom społecznym w okresie, którego dotyczy niniejsze postępowanie została rozstrzygnięta ostatecznie prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 25 września 2009 r., sygn. akt VII.U. 782/08, który oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P z dnia 2 kwietnia 2008 r., o objęciu ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto, jak wskazał organ, art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (w brzmieniu obwiązującym od dnia 01.01.2003 r.) stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Biorąc pod uwagę, że w stosunku do zadłużenia wnioskodawcy były prowadzone czynności egzekucyjne, które miały wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia, organ stwierdził, że te zobowiązania wobec Zakładu są w dalszym ciągu wymagalne.

Zakład w całości podzielił ustalenia faktyczne dokonane w zaskarżonej decyzji. Stwierdził, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału ustalił, iż obecnie zobowiązany nadal nie prowadzi działalności gospodarczej, w związku z powyższy w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy regulujące pomoc publiczną. Gospodarstwo domowe zobowiązany prowadzi samotnie. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w C. Wnioskodawca jest zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych na rzecz małoletniego syna w kwocie 300,00 zł miesięcznie. Miejski Ośrodek Pomocy Społeczne w C w piśmie z dnia 3 lutego 2011 r. stwierdził, że ubezpieczony nie korzysta ze świadczeń finansowych pomocy społecznej. Organ rentowy ustalił, że zobowiązany nie wskazał źródeł swojego utrzymania, jednakże w toku postępowania umorzeniowego zakończonego decyzją ZUS z dnia 1 grudnia 2010 r., stwierdził, że głównym źródłem jego utrzymania jest wsparcie finansowe ze strony rodziny. Przy czym aktualnie niniejsza sytuacja nie uległa zmianie. Zdaniem Zakładu dowody zebrane w toku postępowania pierwszej instancji, dotyczące stanu zdrowia wnioskodawcy, nie wskazują jednoznacznie braku możliwości podjęcia zatrudnienia, lecz jedynie świadczą o istnieniu okoliczności utrudniających jego podjęcie. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w C w dniu 24 stycznia 2011 r. stwierdził bowiem, że zobowiązany jest niepełnosprawny w stopniu lekkim na czas określony do dnia 25 stycznia 2013 r. W treści orzeczenia wyrażono stanowisko, że podjęta przez ubezpieczonego praca winna być lekka z ograniczeniem dźwigania i wysiłku fizycznego. Zakład uznał, iż jako osoba bezrobotna wnioskodawca może korzystać z ofert aktywizacji zawodowej, z poradnictwa zawodowego oraz szkoleń oferowanych przez właściwe urzędy zwłaszcza, że legitymuje się ustalonym stopniem niepełnosprawności. Dlatego też stwierdził brak podstaw do przyjęcia, że zobowiązany nie ma szans na poprawę warunków egzystencji.

Wobec powyższego organ rentowy nie stwierdził przesłanki całkowitej nieściągalności wymienionej w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazał, że w toku postępowania nie wyczerpano wszystkich środków egzekucyjnych. Ubezpieczony posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, wobec czego istnieje możliwość ustanowienia zabezpieczenia hipotecznego.

Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności organ rentowy nie zdecydował się również na umorzenie zadłużenia na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365).

Po rozpatrzeniu skargi strony Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 7 grudnia 2011 r. ( sygn. akt III SA/Po 525/11 ) uchylił decyzje obu instancji.

W uzasadnieniu wyroku wskazano, że materialnoprawną podstawę rozpoznania wniosku skarżącego o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowi art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007r Nr 11, poz. 74 z późn. zm.). Zgodnie z ust. 1 powołanego przepisu należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi zaś wtedy, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Cytowany powyżej przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w ust. 3a przewiduje ponadto możliwość umorzenia należności z tytułu składek w razie stwierdzenia istnienia uzasadnionego przypadku – innego niż całkowita nieściągalność. Zgodnie z powołanym przepisem należności z tytułu składek na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W § 3 ust. 1 rozporządzenia wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dokonując w przedmiotowej sprawie oceny legalności działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Sąd podkreślił, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek podejmowane przez Zakład na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. oparte są na uznaniu administracyjnym. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona ocena stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Rozstrzyganie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), przy podejmowaniu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z kolei, ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego – w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Oceniając w świetle powyższego decyzje organów obu instancji Sąd stwierdził, że organ rentowy naruszył przepisy procesowe - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż nie uwzględnił i nie ocenił wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy dowodów, czym przekroczył granice uznania administracyjnego. Analiza uzasadnień obu decyzji prowadziła do wniosku, że organ w swoich rozważaniach nie odniósł się do zaświadczenia z dnia 14 września 2000 r., wydanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P Inspektorat w C, które mogło mieć istotny wpływ na prawidłowe ustalenie okresu zalegania z płatnością składek na ubezpieczenia społeczne. Zakład winien był zauważyć, że z treści powołanego zaświadczenia wynika, iż skarżący S D prowadzący działalność gospodarczą w zakresie R z siedzibą w C na dzień 14 września 2000 r. po obciążeniu m-ca 07/2000 nie zalega z opłaceniem składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Powyższe zaświadczenie zostało przedłożone przez skarżącego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym (k. 70 akt adm.). Jednak w decyzji z dnia 2 marca 2011 r. organ rentowy poza wymienieniem tego zaświadczenia wśród dokumentów stanowiących podstawę dokonania przez niego ustaleń faktycznych, w żaden inny sposób nie ustosunkował się do niego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący, powołując się na omawiane zaświadczenie, podniósł, że był pewny, iż nie zalega z opłacaniem składek w 2000 r. Pomimo wyraźnego zarzutu zobowiązanego, Zakład również w zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie odniósł się do przedmiotowego zaświadczenia. Nie dokonał oceny jego wpływu na okres zalegania z zapłatą składek, tym bardziej, że wniosek o umorzenie dotyczył m.in. okresu od 03/2000 – 06/2002 r. (składki na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy).

Sąd stwierdził, że organ rentowy nie uwzględnił i nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., zaś wskazane uchybienia, jako naruszające granice uznania administracyjnego, w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę, organ rentowy zobowiązany został do uwzględnienia uwag Sądu. W szczególności mając na uwadze treść zaświadczenia z dnia 14 września 2000 r. Zakład prawidłowo ustalić miał okres zalegania przez skarżącego z płatnością składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien też na nowo ustalić stan faktyczny sprawy mając na uwadze okoliczności aktualne na dzień wydania decyzji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia 4 czerwca 2012 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych – działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) – po rozpatrzeniu wniosku S D odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, w tym z tytułu:

- składek na ubezpieczenia społeczne za okres 07/2000 – 08/2000 i 12/2000-06/2002 w kwocie 20.540,20 zł.;

- składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2002 – 06/2002 w kwocie 1.090,31 zł.;

- składek na Fundusz Pracy za okres 07/2000 – 08/2000 i 12/2000-06/2002 w kwocie 1.648,19 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, gdyż istnieją składniki umożliwiające skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego w postaci własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, wobec którego zastosować można zabezpieczenie hipoteczne. Dłużnik jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w C. Wnioskodawca jest zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych na rzecz małoletniego syna w kwocie 300,00 zł. miesięcznie. Wysokość miesięcznego utrzymania wynosi 300 – 330 zł. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w C uznał, że dłużnik ma niepełnosprawność stopnia lekkiego na czas określony z możliwością podjęcia pracy lekkiej z ograniczeniem wysiłku fizycznego. Z treści zaświadczenia lekarskiego z 7/2008 r. wynika zakaz pracy na wysokościach. W ocenie organu nie zachodzą okoliczności z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Organ ZUS odniósł się ponadto do zaświadczenia o niezaleganiu z dnia 14.09.2000 r. wydanego przez ZUS Oddział w P Inspektorat w C na podstawie zestawienia dokumentów rozliczeniowych ZUS DRA i dokonanych wpłat na dzień wydania zaświadczenia. Wyjaśniono, że kwestia podlegania zobowiązanego ubezpieczeniom społecznym w okresie, którego dotyczy niniejsze postępowanie została rozstrzygnięta ostatecznie prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 25 września 2009 r., sygn. akt VII.U. 782/08, który oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P z dnia 2 kwietnia 2008 r., o objęciu ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresach 03/2000-04/2000, 07/2000-08/2000, 12/2000-06/2002. Decyzja została wydana przed upływem okresu przedawnienia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła kwestie dotyczące niespójnych, zmieniających się wysokości zadłużenia wobec ZUS oraz zarzut nieodniesienia się do powyższego zaświadczenia z 14.09.2000 r. Podkreśliła też swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną.

Decyzją z dnia 13 lipca 2012 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych – działając na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego – po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając generalnie ustalenia faktyczne i rozważania prawne organu I instancji.

Organ wskazał, że zaświadczenie z 14.09.2000 r. nie miało wpływu na stwierdzenie zalegania z określonymi składkami na rzecz ZUS, co stanowiło podstawę do wydania prawomocnej decyzji z 2.04.2008 r. Dochodzone należności nie uległy przy tym przedawnieniu. Organ powtórzył ponadto tezę o braku przesłanki całkowitej nieściągalności z powodu własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, który może stanowić przedmiot postępowania egzekucyjnego.

W skardze do Sądu S D podniósł zarzut naruszenia art. 11, 107 § 3 kpa, 80 kpa, 7 kpa oraz art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 rozporządzenia z 31.07.2003 poprzez pominięcie wartości dowodowej zaświadczenia z 14.09.2000 r. oraz przyjęcie braku podstaw do umorzenia długu pomimo braku dochodów i stanu zdrowia uniemożliwiającego zatrudnienie. Skarżący korzysta z pomocy finansowej rodziny, a spieniężenie posiadanego mieszkania w ramach egzekucji pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia elementarnych potrzeb mieszkaniowych. Strona szuka aktywnie pracy jako zarejestrowany bezrobotny, ale nie otrzymuje żadnych ofert.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje :

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd ora organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.

W wyroku WSA z dnia 7.12.2011 r. organ rentowy zobowiązany został do uwzględnienia treści zaświadczenia z dnia 14 września 2000 r. i prawidłowego ustalenia okresu zalegania przez skarżącego z płatnością składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien też na nowo ustalić stan faktyczny sprawy mając na uwadze okoliczności aktualne na dzień wydania decyzji.

Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy stwierdził, że powyższe wytyczne zostały uwzględnione przez organ w zakresie ustalenia okresu zalegania składek przez skarżącego, natomiast nie dokonano w ocenie Sądu wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie oraz wszechstronnej oceny istnienia przesłanek do umorzenia spornego długu.

W uzasadnieniach decyzji obu instancji ZUS odniósł się do treści zaświadczenia z 14.09.2000r., wskazując, że nie mogło mieć ono bezpośredniego wpływu na prawidłowość ustalenia okresu zaległości skarżącego wobec Zakładu. Kwestia ta była badana szczegółowo w odrębnym postępowaniu administracyjnym, zakończonym wydaniem decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P z dnia 2 kwietnia 2008 r., o objęciu strony ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresach 03/2000-04/2000, 07/2000-08/2000, 12/2000-06/2002. Decyzja została wydana przed upływem okresu przedawnienia i stała się prawomocna, na skutek wyroku Sądu Okręgowego z dnia 25 września 2009 r., sygn. akt VII.U. 782/08, który oddalił odwołanie wnioskodawcy. Podkreślić należy w tym miejscu, że w postępowaniu dotyczącym umorzenia długu wobec ZUS nie bada się generalnie okoliczności dotyczących zasadności naliczenia samego długu, skoro kwestia ta stanowiła przedmiot odrębnego postępowania administracyjnego, zakończonego ostateczną i prawomocną decyzją o objęciu strony ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej we wskazanych okresach.

W kwestii ustaleń dotyczących istnienia przesłanek do umorzenia zaległości wskazać należy natomiast, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy a to oznacza, ż nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., V S.A./Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009 r., I S.A./Gd 874/08, lex nr 483118 ). Uznaniowa ocena istnienia lub nieistnienia przesłanek skutkujących umorzeniem należności winna być przy tym odzwierciedlona odpowiednio w uzasadnieniu decyzji – zgodnie z rygorami wskazanymi w art. 107 § 3 kpa ( wyrok WSA w Warszawie z 15.12.2006 r., III S.A./Wa 2994/06, lex nr 306945; wyrok WSA w Gliwicach z 06.02.2009 r., III S.A./Gl 1421/08, lex nr 484073 ).

W omawianej sprawie dokonując takiej kontroli legalności decyzji Sąd stwierdził, że organ nie zadziałał prawidłowo.

Zgodnie z art. 7 kpa organ administracji publicznej winien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący ( art. 77 § 1 kpa ). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu ( zasada oficjalności postępowania ) oraz wnioskowane przez stronę ( zob. m. in., B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 68-69 ).

Organ ubezpieczeniowy zbyt arbitralnie uznał w ocenie Sądu brak w niniejszej sprawie poszczególnych przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i dotyczących całkowitej nieściągalności spornego zobowiązania publicznoprawnego. W jego ocenie istnienie spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego uzasadnia tezę o istnieniu składnika majątkowego umożliwiającego przeprowadzenie skutecznej egzekucji. Organ nie poczynił jednak w uzasadnieniu decyzji szczegółowych wyjaśnień w zakresie tego, że skuteczna egzekucja z powyższego prawa majątkowego pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia elementarnych potrzeb mieszkaniowych, co doprowadzić może m. in. do wygenerowania nowych kosztów publicznych związanych z zapewnieniem odpowiedniej pomocy społecznej itd. Organ nie dokonał zatem odpowiednich rozważań w zakresie tego, czy potencjalna egzekucja służyć będzie interesowi społecznemu w rozumieniu art. 8 kpa.

W ocenie Sądu nie dokonano ponadto wyczerpujących ustaleń faktycznych w zakresie niezbędnym do podjęcia jednoznacznej oceny istnienia przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 powołanego powyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ) i dotyczących wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić dochodzonych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny ( opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych bądź też istnieje przewlekła choroba zobowiązanego pozbawiająca go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności ).

Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, winien m. in. porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody ( rzeczywiste czy potencjalne ), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia ( wyrok NSA z 10.10.2007 r., II GSK 176/07, lex nr 399183 ). Należy ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania ( wyrok WSA w Warszawie z 23.11.2007 r., V S.A./Wa 2247/07, lex nr 484964 ).

Możliwości majątkowe, płatnicze i zarobkowe nie mogą być przy tym rozpatrywane w oderwaniu od sytuacji rodzinnej zobowiązanego ( obowiązków alimentacyjnych itd. ), która może wpływać bezpośrednio na odpowiednie zmniejszenie tych możliwości.

W uzasadnieniu decyzji I instancji organ podał, że dłużnik jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w C. Wnioskodawca jest zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych na rzecz małoletniego syna w kwocie 300,00 zł. miesięcznie. Wysokość miesięcznego utrzymania wynosi 300 – 330 zł. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w C uznał, że dłużnik ma niepełnosprawność stopnia lekkiego na czas określony z możliwością podjęcia pracy lekkiej z ograniczeniem wysiłku fizycznego. Z treści zaświadczenia lekarskiego z 7/2008 r. wynika zakaz pracy na wysokościach. W uzasadnieniu decyzji II instancji organ praktycznie w ogóle nie odniósł się do kwestii stanu majątkowego, zarobkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS praktycznie nie zbadał kwestii aktualnego źródła przychodów skarżącego i ich wysokości.

Tak lakoniczne twierdzenia organu naruszały przepisy art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa, gdyż nie poczyniono w uzasadnieniach decyzji praktycznie elementarnych ustaleń w zakresie dochodów i wydatków strony skarżącej ( umożliwiających dokonanie wszechstronnej i wyczerpującej oceny jej możliwości płatniczych ). Organ winien zatem ustalić w toku postępowania ( biorąc pod uwagę ustaloną odpowiednio wysokość dochodów i stałych wydatków ), czy jest ona w stanie zaspokoić swoje elementarne potrzeby życiowe ( żywność, ubranie itd. ) przy uwzględnieniu stałego zobowiązania alimentacyjnego.

W celu uzyskania tych informacji należy wezwać stronę o dodatkowe wyjaśnienia, a być może przeprowadzić dowód z jej zeznań.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, zdaniem Sądu organ administracji zbyt arbitralnie przyjął brak podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie przedmiotowych należności publicznoprawnych, nie dokonując niezbędnych ustaleń w zakresie jego aktualnej sytuacji materialno - rodzinnej i wynikających z niej realnych możliwości zawodowych i płatniczych.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien zatem dokonać szczegółowych ustaleń faktycznych w zakresie aktualnego stanu finansowego skarżącego i wydatków ponoszonych przez niego, jak również dokonać odpowiedniej oceny jego możliwości płatniczych oraz zawodowych. Dopiero bowiem wnikliwe ustalenie rzeczywistej sytuacji skarżącego umożliwi organowi podjęcie odpowiedniej decyzji w przedmiocie jego wniosku o umorzenie przedmiotowych należności publicznoprawnych.

Ze względu na naruszenie przepisów postępowania ( art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa ) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd orzekł w pkt. 1 wyroku o uchyleniu decyzji obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ). O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono na podstawie art. 152 tego aktu prawnego.