Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 3869/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 133
journal: Dz.U. 2014 poz 1741
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Korzeniowski, Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska, sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.), Protokolant ref. Bartłomiej Grzybowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi Z. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz Z. N. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] października 2015 r., nr [...] Wojewoda [...] uchylił w całości skierowaną do Z.N. (urodzony jako Z.C., dalej wskazywany jako skarżący), decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w C. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] oraz umarzył w całości postępowanie przed organem I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił następujący stan sprawy.

Pismem z dnia 7 maja 2015 r. skarżący wniósł do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w C. wniosek o wydanie zaświadczenia o nieposiadaniu księgi stanu cywilnego dotyczącej urodzenia z dnia [...] stycznia 1939 r. na imię i nazwisko Z.C. Dnia [...] maja 2015 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w C. wydał zaświadczenie o braku księgi stanu cywilnego. Następnie skarżący w dniu 27 lipca 2015 r. wniósł wniosek o odtworzenie treści aktu urodzenia, jednak [...] sierpnia 2015 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w C. wydał decyzję odmawiającą odtworzenia treści aktu urodzenia, argumentując ją tym, że wydane dnia [...] maja 2015 r. zaświadczenie jest nieprawidłowe, a zatem, nie ma podstawy do odtworzenia treści aktu urodzenia na podstawie art. 133 ust. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 1741, poz. i 888; z 2015 r. poz. 262, określanej dalej jako Pasc).

Organ podniósł, że zgodnie z art. 133 Pasc w razie wydania zaświadczenia o nieposiadaniu księgi stanu cywilnego prowadzonej przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy na podstawie przepisów dotychczasowych (tj. obowiązujących do 1 marca 2015 r.), treść aktu stanu cywilnego podlega odtworzeniu, w formie czynności materialno-technicznej, na wniosek osoby, której akt dotyczy, osoby, która posiada w tym interes prawny, a w przypadku odtworzenia aktu zgonu również osoby, która wykaże interes faktyczny. Zaświadczenie o nieposiadaniu księgi stanu cywilnego wydaje kierownik urzędu stanu cywilnego lub upoważniony przez kierownika urzędu stanu cywilnego lub wójta (burmistrza, prezydenta miasta) pracownik, na wniosek osoby uprawnionej do odtworzenia treści aktu stanu cywilnego, jeżeli księga stanu cywilnego prowadzona przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy na podstawie przepisów dotychczasowych zaginęła lub została zniszczona (art. 133 ust. 3 Pasc). W ocenie organu z treści przepisów należy wnosić, że warunkiem formalnym wszczęcia procedury odtworzenia treści aktu stanu cywilnego jest złożenie zaświadczenia o braku w danym urzędzie stanu cywilnego określonej księgi stanu cywilnego.

W przedmiotowej sprawie Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w C. takie zaświadczenie wydał wnioskodawcy. W decyzji z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] organ I instancji wyjaśnił jednak, że popełnił błąd, ponieważ zaświadczenie zostało sporządzone niezgodnie ze stanem faktycznym. Urząd Stanu Cywilnego w C. posiada księgę urodzeń za 1939 r., lecz nie figuruje w niej akt urodzenia na imię i nazwisko Z.C. Okoliczność ta powoduje, że postępowanie o odtworzenie aktu urodzenia Z.C. nie mogło być wszczęte i zakończone wydaniem decyzji administracyjnej. Organ argumentował, że wbrew stanowisku skarżącego, ustalenie, że organ I instancji posiada w swoich zbiorach księgę urodzeń za 1939 r. i w konsekwencji wydane w dniu [...] maja 2015 r. zaświadczenie potwierdza nieprawdziwe dane, ma fundamentalne znaczenie dla możliwości odtworzenia aktu stanu cywilnego. Skoro omawiana księga urodzeń istnieje, ale nie zawiera aktu urodzenia wnioskodawcy, to rodzi się wątpliwość, czy akt ten kiedykolwiek został sporządzony. Ponadto fakt istnienia w ww. księdze aktu urodzenia brata skarżącego nie potwierdza faktu sporządzenia aktu urodzenia Z.C., a jedynie pozwala domniemywać powyższe. Nie jest to jednak okoliczność, która pozwalałaby na odtworzenie aktu urodzenia skarżącego. Kierownik urzędu stanu cywilnego nie jest bowiem kreatorem, a tylko rejestratorem zdarzeń mających wpływ na stan cywilny. Oznacza to, że organ administracji publicznej nie może domniemywać istnienia określonego zdarzenia z zakresu rejestracji stanu cywilnego, a jedynie stwierdzać je poprzez sporządzenie odpowiedniego aktu stanu cywilnego. W myśl art. 3 Pasc, akty stanu cywilnego stanowią bowiem wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych.

W skardze z dnia 19 listopada 2015 r. Z.N. wniósł o uchylenie decyzji oraz przekazanie sprawy Wojewodzie [...] do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie od Wojewody [...] na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wnioski poparł zarzutami:

1. naruszenia prawa materialnego w postaci :

a. art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, z późn. zm., określanej dalej jako K.p.a., w zw. z art. 133 Pasc poprzez jego błędną wykładnię, która skutkowała przyjęciem bezprzedmiotowości postępowania w sprawie odtworzenia treści aktu urodzenia,

b. art. 217 § 1 K.p.a. poprzez jego błędną wykładnie, która skutkowała przyjęciem, że posiadanie przez USC w C. księgi urodzeń za 1939 r. uniemożliwia wydanie zaświadczenia o braku księgi stanu cywilnego.

Podniósł ponadto naruszenie interesu prawnego skarżącego w postaci odtworzenia treści aktu urodzenia.

Skarżący argumentował, że nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Wojewody [...], bowiem okoliczność, że urodzenie jednego z jego rodzeństwa zostało zarejestrowane w księgach stanu cywilnego uprawdopodabnia fakt, że jego urodzenie też zostało zarejestrowane w księdze, która z jakichkolwiek powodów została zniszczona lub zaginiona. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego wydał zaświadczenie o braku księgi urodzeń, zatem urzędowo potwierdził stan faktyczny, zgodnie z którym w księgach stanu cywilnego nie ma aktu urodzenia skarżącego.

Przepis art. 219 K.p.a. przewiduje możliwość odmowy wydania zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie w drodze postanowienia, co świadczy o tym, że w razie, gdyby zaświadczenie nie odzwierciedlało prawidłowego stanu faktycznego, organ może odmówić jego wydania, a ubiegająca się o nie osoba może zaskarżyć to postanowienie.

Dalej skarżący wywodził, że z przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynika jednoznacznie, że urodził się on [...] stycznia 1939 r. w C. Natomiast Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego nie wykazał, że księga stanu cywilnego jest kompletna, a żadna z jej części nie została utracona lub zniszczona. Nie wykazał również, że brakuje wyłącznie aktu urodzenia skarżącego. Zatem skarżący nie może podzielić stanowiska organu, zgodnie z którym sytuacja istnienia księgi urodzeń za 1939 r. oraz brak w niej aktu urodzenia skarżącego rodzi wątpliwości, czy akt ten kiedykolwiek został sporządzony. Bardzo możliwe, że powyższy akt znajdował się w utraconej części tej księgi. Skarżący uprawdopodobnił fakt, że jego akt urodzenia znajdował się w zaginionej lub zniszczonej księdze, czego wyrazem jest m. in to, że organ nie odmówił na początku wydania zaświadczenia o nieposiadaniu księgi urodzeń. Należy zatem uznać, że zaświadczenie z dnia [...] maja 2015 r. zostało wydane prawidłowo.

W związku z powyższym, skarżący podniósł, że postępowanie w niniejszej sprawie nie może być uznane za bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a., gdyż skarżący przedstawił komplet dokumentów wymaganych dla odtworzenia treści aktu urodzenia wymaganych na postawie art. 133 ust. 1 Pasc.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej zwanej "P.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi uznał, iż skarga nie jest zasadna.

Trafna jest konstatacja organów co do przesłanki wszczęcia procedury odtworzenia treści aktu stanu cywilnego w postaci braku w danym urzędzie stanu cywilnego określonej księgi stanu cywilnego.

Zaświadczenie o nieposiadaniu księgi stanu cywilnego wydaje kierownik urzędu stanu cywilnego lub upoważniony przez kierownika urzędu stanu cywilnego lub wójta (burmistrza, prezydenta miasta) pracownik, na wniosek osoby uprawnionej do odtworzenia treści aktu stanu cywilnego, jeżeli księga stanu cywilnego prowadzona przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy na podstawie przepisów dotychczasowych zaginęła lub została zniszczona (art. 133 ust. 3 Pasc). W literaturze uznaje się, że przesłankami odtworzenia aktu stanu cywilnego są: sporządzenie takiego aktu, zaginięcie lub zniszczenie całości lub części księgi stanu cywilnego, w której akt był sporządzony oraz brak odpisu aktu stanu cywilnego. Nie można ustalić treści aktu stanu cywilnego w postępowaniu administracyjnym, gdy niemożliwe jest ustalenie faktu sporządzenia aktu oraz urzędu, który akt sporządził. Nie jest również możliwe odtworzenie aktu stanu cywilnego, który nie został sporządzony (A. Czajkowska [w]: A. Czajkowska, E. Pachniewska, Prawo o aktach stanu cywilnego. Komentarz. Orzecznictwo. Wzory pism i dokumentów, Warszawa 2011, s. 86-87). Kierownik urzędu stanu cywilnego może odtworzyć treść aktu stanu cywilnego w oparciu o dokumenty, które potwierdzają w sposób absolutnie pewny dane, które były wpisane w sporządzonym akcie urodzenia (imię i nazwisko osoby, data i miejsce urodzenia, pochodzenie od określonych rodziców) – por. wyrok NSA z 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 615/14, CBOSA.

Do odtworzenia aktu stanu cywilnego w trybie administracyjnym nie wystarcza jedynie uprawdopodobnienie faktu sporządzenia aktu urodzenia wnioskodawcy, lecz konieczne jest pozyskanie dowodu potwierdzającego tę okoliczność. W przeciwnym razie właściwą drogą do odtworzenia aktu urodzenia wnioskodawcy jest postępowanie przed sądem powszechnym. Akty stanu cywilnego stanowią bowiem wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, co oznacza, że nie mogą poświadczać nieprawdziwych danych. Jak słusznie zauważył organ - kierownikowi USC ustawodawca przypisał jedynie rolę rejestratora, a nie kreatora zdarzeń wpływających na stan cywilny osób, w związku z czym do aktów stanu cywilnego wpisuje on zdarzenia, które niewątpliwie miały miejsce.

Jednak w przedmiotowej sprawie z decyzji obu instancji nie wynika, czy księga urodzeń jest kompletna i nie została w części np. zniszczona, a jej stan pozwala na jej odczytanie. Gdyby księga ta nie obejmowała wszystkich urodzeń w danym roku zasadnie można byłoby wywodzić, że z faktu istnienia w ww. księdze aktu urodzenia brata skarżącego wnika domniemanie, że skarżący również posiadał tam akt urodzenia.

Z uwagi na to, że organ nie wypowiedział się na ten temat, a kwestia ta może mieć znaczenie dla dalszego postępowania (z uwagi na to, że przesłankami odtworzenia aktu stanu cywilnego są m. in. zaginięcie lub zniszczenie całości lub części księgi stanu cywilnego, w której akt był sporządzony), Sąd stwierdził, że uchybienie to, polegające na naruszeniu art. 7, 77, i 107 K.p.a. miało istotny wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., wobec czego uchylił zaskarżoną decyzję.

W przedmiocie kosztów postępowania (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 490), a na kwotę zwrotu składa się uiszczony przez skarżącego wpis w wysokości 100 zł, opłata skarbowa od czynności pełnomocnictwa w wysokości 17 zł oraz kwota 240 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego.