Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1622/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 116
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Włodzimierz Gurba, sędzia WSA Radosław Teresiak, Protokolant specjalista Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2020 r. sprawy ze skargi R. F. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne okresy rozliczeniowe 2014 r., 2015 r., 2016 r. oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2019 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy wydaną wobec R. F. decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z [...] marca 2018 r.

Z akt sprawy wynika, że decyzją tą organ I instancji orzekł, iż odpowiedzialność za zaległości D. sp. z o.o. z tytułu wpłat na PFRON za okres listopad 2014 r. - październik 2016 r. ponosi Skarżący jako były prezes zarządu solidarnie ze spółką.

Od tej decyzji Skarżący odwołał się.

Wydając zaskarżoną decyzję Minister przypomniał na wstępie, iż w postępowaniu w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu organy obowiązane są wykazać jedynie, że zaległości, których ta odpowiedzialność dotyczy, powstały w okresie pełnienia funkcji przez tego członka zarządu oraz że egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna. Natomiast ciężar wykazania którejkolwiek okoliczności uwalniającej od tej odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu.

Dalej wskazał, iż w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka, o jakiej mowa w art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 - dalej: "O.p."), a mianowicie Skarżący w okresie którego dotyczy decyzja organu I instancji pełnił funkcję prezesa zarządu w D. sp. z o.o.

Zdaniem organu odwoławczego w sprawie spełniona została również druga z pozytywnych przesłanek odpowiedzialności członka zarządu, tj. bezskuteczność egzekucji z majątku spółki. Zauważył, że zaległości powstały wskutek nieuregulowania zobowiązań wynikających z decyzji oraz deklaracji DEK-I-0. Zaległości te zostały objęte tytułami wykonawczymi. W trakcie postępowania egzekucyjnego nie uzyskano jednak żadnej kwoty. W efekcie postanowieniem z [..] września 2017 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. w W. stwierdził bezskuteczność egzekucji z majątku spółki i umorzył prowadzone postępowanie.

Następnie organ odwoławczy stwierdził, że Skarżący nie wykazał, iż we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości, ani nie przedstawił dowodów potwierdzających, że nie ponosi winy za niezgłoszenie we właściwym czasie takiego wniosku. Wyjaśnił, że jedną z przesłanek świadczącą o niewypłacalności dłużnika i obligującą do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań. Zauważył, że data wymagalności pierwszego niezapłaconego zobowiązania za listopad 2014 r. przypadała na dzień [...] grudnia 2014 r. Wobec niedokonania zapłaty wniosek o upadłość powinien zostać złożony do [...] stycznia 2015 r. i odpowiednio wobec zobowiązań za okres grudzień 2014 r. – listopad 2015 r. Natomiast data wymagalności niezapłaconego zobowiązania za grudzień 2015 r. przypadała na dzień [...] stycznia 2016 r. Wobec niedokonania zapłaty wniosek o upadłość powinien zostać złożony do [...] lutego 2016 r. i odpowiednio wobec pozostałych zobowiązań za okres styczeń – październik 2016 r. Minister podkreślił, że za okres grudzień 2015 r. - październik 2016 r. przesłanka złożenia wniosku o upadłość zaistniała także wtedy, gdy zobowiązania pieniężne przekroczyły wartość majątku spółki, a stan ten utrzymywał się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.

Zdaniem Ministra na brak odpowiedzialności nie wpływa argumentacja Skarżącego, iż był zmuszony dokonać wyboru czy wypłacić wynagrodzenia pracownikom czy też zapłacić inne ciążące na spółce zobowiązania. Podejmując takie ryzyko Skarżący musiał się bowiem liczyć z koniecznością poniesienia odpowiedzialności finansowej. Minister nie podzielił także stanowiska Skarżącego jakoby właściwym czasem na złożenie wniosku o upadłość był marzec 2017 r. Podkreślił, że postanowieniem z [...] września 2017 r. Sąd [...] dla [...] W. oddalił wniosek spółki o ogłoszenie upadłości z uwagi na to, że majątek dłużnika nie wystarczał na zaspokojenie kosztów postępowania. Okoliczność ta niezaprzeczalnie potwierdziła, że wniosek został złożony zbyt późno, co w rezultacie skutkowało tym, że PFRON nie uzyskał kwot zaspokajających zgłoszoną wierzytelność. Tym samym - zdaniem Ministra - podstawy do złożenia wniosku o upadłość spółki zaistniały wcześniej niż w dniu w którym został on zgłoszony.

Skarżący nie wskazał również majątku spółki, z którego egzekucja mogłaby umożliwić zaspokojenie zaległości w znacznej części.

W skardze na powyższą decyzję Skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieuzasadnionym przyjęciu, że jako prezes zarządu ponosi odpowiedzialność za zaległości z tytułu wpłat na PFRON z uwagi na brak zgłoszenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki.

Na tej podstawie Skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji. W uzasadnieniu skargi podkreślił, że wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony niezwłocznie po decyzji zarządu spółki o braku możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Powodem takiego stanu rzeczy były działania głównego kontrahenta spółki. Skarżący zwrócił też uwagę na przysługujące spółce wierzytelności na kwotę niemal 5 mln zł.

W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Spór w sprawie sprowadza się do ustalenia, czy zgodne z prawem jest orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności Skarżącego jako prezesa zarządu za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON.

Zdaniem organów w sprawie wystąpiły wszystkie przesłanki pozytywne tej odpowiedzialności i jednocześnie nie wystąpiła żadna przesłanka wyłączająca tę odpowiedzialność. Natomiast w ocenie Skarżącego brak było podstaw do orzekania w tym przedmiocie, gdyż nie ponosi on winy w rzekomym opóźnieniu w złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki.

Jak wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 26 czerwca 2018 r. (III SA/Wa 3422/17) w prawie podatkowym obowiązek zapłaty podatku, a co za tym idzie towarzysząca mu odpowiedzialność, ciąży co do zasady na podatniku. Zasada ta doznaje jednak istotnego wyjątku, ponieważ przepisy rozdziału 15 działu III O.p. przyznają organom podatkowym prawo do orzekania o odpowiedzialności osób trzecich. Odpowiedzialność osób trzecich za zaległości podatkowe ma miejsce w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania podatkowego przez podatnika (płatnika) lub jego następcę prawnego. Odpowiedzialność osób trzecich ma charakter akcesoryjny, gdyż nie może powstać bez uprzedniego powstania obowiązku wobec pierwotnego dłużnika. Jest to także odpowiedzialność subsydiarna (posiłkowa), ponieważ wierzyciel podatkowy nie ma swobody w kolejności zgłaszania roszczenia do podatnika lub osoby trzeciej, lecz kolejność ta jest ściśle określona przez przepisy prawa podatkowego. Możliwość orzekania o odpowiedzialności osoby trzeciej warunkowana jest wcześniejszym niewykonaniem zobowiązania przez podatnika, a prowadzenie wobec niej egzekucji dopuszczalne jest jedynie w przypadku, gdy egzekucja z majątku podatnika okazała się w całości lub w części bezskuteczna. Osoby trzecie odpowiadają za należności podatnika całym swoim majątkiem, co oznacza, że ich odpowiedzialność ma charakter osobisty. Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich ukształtowana została jako solidarna z podatnikiem. Ten sam reżim odpowiedzialności obowiązuje także członków zarządu osób prawnych. Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich uzależniona jest od spełnienia wymogów ogólnych wskazanych w przepisach art. 107 – 109 O.p., natomiast krąg podmiotów, które ponoszą odpowiedzialność z tytułu cudzych zaległości podatkowych został określony w art. 110 – 117b O.p. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2016 r.). Zgodnie z art. 116 § 1 O.p. za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe – zaś od 1 stycznia 2016 r. postępowanie restrukturyzacyjne albo postępowanie o zatwierdzenie układu) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy (pkt 1 lit. a i b), bądź też nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części (pkt 2). Odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1, obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu (art. 116 § 2 O.p.). Przepisy § 1-3 stosuje się również do byłego członka zarządu (art. 116 § 4 O.p.).

Z powyższego wynika zatem, że wydanie decyzji o odpowiedzialności członka zarządu wymaga wykazania zarówno przesłanek pozytywnych tej odpowiedzialności, jak również wykazania, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność. Przesłankami pozytywnymi są: pełnienie funkcji członka zarządu w czasie, gdy powstała zaległość podatkowa spółki oraz bezskuteczność egzekucji z majątku spółki. Do przesłanek uwalniających od odpowiedzialności należą natomiast: zgłoszenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego (od 1 stycznia 2016 r. postępowania restrukturyzacyjnego albo postępowania o zatwierdzenie układu) bądź brak winy w niezgłoszeniu tych wniosków oraz wskazanie mienia spółki umożliwiającego zaspokojenie znacznej części zaległości podatkowych.

Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio do wpłat na PFRON, o czym stanowi art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 426).

W niniejszej sprawie zaległości spółki wynikają z nieuregulowania kwot zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON, których wysokość określona została trzema decyzjami Prezesa Zarządu z [...] i [...] grudnia 2016 r. za okres listopad 2014 r. – kwiecień 2016 r. oraz z nieuregulowania kwot wynikających ze złożonych deklaracji DEK-I-0 za okres maj 2016 r. - październik 2016 r. Istnienia tych zobowiązań Skarżący nie podważa. W związku z istniejącymi ww. zaległościami wystawiono wymienione w zaskarżonej decyzji tytuły wykonawcze obejmujące wspomniane wyżej zobowiązania. W trakcie postępowania egzekucyjnego nie uzyskano jednak żadnej kwoty. W efekcie postanowieniem z [...] września 2017 r. organ egzekucyjny umorzył prowadzone postępowanie. Określony przepisami art. 108 § 2 pkt 2 lit. a i pkt 3 O.p. warunek dopuszczalności wszczęcia postępowania w sprawie odpowiedzialności członka zarządu został więc spełniony, bowiem postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności Skarżącego wszczęto dopiero postanowieniem z [...] lutego 2018 r. (doręczonym [...] lutego 2018 r.), a zatem już po doręczeniu decyzji Prezesa Zarządu, jak też już po wszczęciu i zakończeniu postępowań egzekucyjnych prowadzonych w stosunku do spółki.

W rozpoznanej sprawie organy wykazały, że w czasie upływu terminu płatności wspomnianych zobowiązań (przypadającego na 20 dzień następnego miesiąca po miesiącu, którego dotyczy obowiązek wpłaty) Skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu. Potwierdza to wprost treść uchwały [...], jak również informacja z Krajowego Rejestru Sądowego. Z dokumentów tych wynika mianowicie, że Skarżący został powołany w skład zarządu z dniem [...] listopada 2014 r. na stanowisko prezesa. Funkcję tę pełnił nieprzerwanie w okresie upływu terminów płatności zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON za listopad 2014 r. - październik 2016 r. W okresie tym Skarżący był jedynym członkiem zarządu spółki, faktycznie wykonywał on związane z pełnioną funkcją czynności zarządcze, na nim spoczywał obowiązek regulowania zobowiązań spółki i to on był władny zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości spółki w razie jej niewypłacalności.

Tym samym za spełnioną należało uznać przesłankę odpowiedzialności, o której mowa w art. 116 § 2 O.p.

W ocenie Sądu organy wykazały również fakt bezskuteczności egzekucji z majątku spółki. Bezskuteczność egzekucji w całości lub w części, o której mowa w art. 116 § 1 O.p., oznacza stan, gdy wierzyciel podatkowy nie uzyskał zaspokojenia mimo przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego. Może być ona stwierdzona każdym prawnie dopuszczalnym dowodem i świadczyć o niej może również brak skuteczności czynności egzekucyjnych dokonanych w toku innego postępowania egzekucyjnego (uchwała NSA z 8 grudnia 2008 r., II FPS 6/08; ONSAiWSA 2009/2/19).

W niniejszej sprawie wobec spółki toczyło się postępowanie egzekucyjne obejmujące zobowiązania, za które orzeczona została odpowiedzialność Skarżącego. Na stronie 3 i 4 zaskarżonej decyzji opisane zostały wszystkie czynności podejmowane przez organ egzekucyjny, które jednak nie doprowadziły do zaspokojenia tych zobowiązań. Przede wszystkim zaś nie udało się ustalić i pozyskać żadnych składników majątkowych. W efekcie postanowieniem z [...] września 2017 r. umorzono prowadzone wobec spółki postępowanie egzekucyjne. O bezskuteczności egzekucji świadczy także fakt wydania postanowienia z [...] września 2017 r. o oddaleniu wniosku spółki o ogłoszenie upadłości z uwagi na brak środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania upadłościowego. W orzecznictwie i literaturze nie budzi bowiem wątpliwości, że upadłość jest również egzekucją, którą prowadzi się wobec całego majątku upadłego dłużnika celem przymusowego, ale wspólnego i w zasadzie równego (poprzez proporcjonalny podział uzyskanych z masy upadłości środków) zaspokojenia wszystkich wierzycieli, którzy zgłosili w sposób prawidłowy swój udział w tym postępowaniu. Tym samym niemożliwość realizacji tego celu z uwagi na to, że majątek dłużnika nie wystarczy nawet na zaspokojenie kosztów postępowania, jest równoznaczna z bezskutecznością egzekucji, co odnosi się do wszystkich zobowiązań niewypłacalnego dłużnika i wszystkich jego wierzycieli. O bezskuteczności egzekucji można więc mówić nie tylko wtedy, gdy sam wierzyciel dysponuje postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego ze względu na jego bezskuteczność, ale także wtedy gdy zostało wydane postanowienie o umorzeniu postępowania upadłościowego, bądź o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2011 r., I FSK 474/11 i przywołane tam orzecznictwo i literatura).

Taka właśnie sytuacja miała miejsce w kontrolowanej sprawie. Zdaniem Sądu, powyższe uprawniało organy do uznania, że w sprawie tej zachodzi przesłanka określona w art. 116 § 1 O.p., tj. egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna.

Mając na względzie, że spełnione zostały obie pozytywne przesłanki warunkujące odpowiedzialność członka zarządu za zaległości spółki do rozważenia przez Sąd pozostawała zatem kwestia, czy Skarżący wykazał, że wystąpiła którakolwiek z okoliczności uwalniających go od tej odpowiedzialności.

W tym miejscu należy przypomnieć, że członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe, gdy wykaże, iż we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe - zaś od [...] stycznia 2016 r. postępowanie restrukturyzacyjne albo postępowanie o zatwierdzenie układu) albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy. W każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, gdyż tylko niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 O.p. Odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłości. Z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, że ponosi winę za jego niewypełnienie. W każdym przypadku należy zatem ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony (uchwała NSA z 10 sierpnia 2009 r., II FPS 3/09).

W niniejszej sprawie wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony, sporna zaś jest terminowość jego złożenia. Oceny tej kwestii należy dokonać w świetle art. 21 ust. 1 w zw. z art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r., poz. 2171 ze zm., dalej: "u.p.u."). Ustalenie, czy we właściwym czasie zgłoszono upadłość wymaga uprzedniego stwierdzenia co do tego, czy i kiedy dłużnik stał się niewypłacalny. Zgodnie bowiem z art. 10 u.p.u. upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Przepis art. 11 ust. 1 i 2 u.p.u. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r.) stanowi zaś, iż dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań. Dłużnika będącego osobą prawną uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje. Począwszy od 1 stycznia 2016 r. przepisy te stanowią z kolei, że dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się, że dłużnik utracił tę zdolność, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a). Dłużnik będący osobą prawną jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.

Ustawodawca przewidział więc dwie niezależne przesłanki ogłoszenia upadłości dłużnika będącego osobą prawną. Wystąpienie którejkolwiek z nich obliguje członka zarządu do zgłoszenia wniosku o upadłość spółki.

W świetle zgromadzonego materiału dowodowego, uznać należy, że trafnie organy przyjęły, iż poczynając od zobowiązania za listopad 2014 r. spółka zaprzestała regulować te zobowiązania. Jej zadłużenie wzrastało w kolejnych okresach rozliczeniowych. Ilość tych zobowiązań oraz czas ich powstania wskazują, że zwłoka w spłacie zobowiązań nie miała charakteru krótkotrwałego i przejściowego. Niewątpliwie zatem Skarżący jeszcze przed marcem 2017 r. powinien był podjąć kroki zmierzające do ogłoszenia upadłości spółki. Co istotne Skarżący miał świadomość wystąpienia stanu niewypłacalności spółki w okresie, kiedy pełnił funkcję prezesa zarządu, co wynika z faktu zaprzestania płacenia należnych i wymagalnych zobowiązań wobec PFRON ze względu na – jak to podkreślił w skardze – posiadanie przez spółkę ograniczonych zasobów finansowych spowodowanych notorycznym opóźnianiem się przez głównego kontrahenta.

Rację ma zatem Minister wskazując, że złożony w marcu 2017 r. wniosek o ogłoszenie upadłości spółki nie może być uznany za złożony we właściwym czasie. Na to, że wniosek ten nie był złożony we właściwym czasie wskazuje też postanowienie Sądu [...] z [...] września 2017 r. ([...]), który wniosek ten oddalił. Postanowienie to ma znaczenie przy ocenie właściwego czasu na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Oddalenie wniosku z uwagi na to, że majątek spółki nie wystarczał na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego już samo w sobie rozstrzyga, że w dacie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, wniosek ten był spóźniony. Stwierdzenie to implikuje z kolei konstatację, że wniosek ten nie był złożony "we właściwym czasie" w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p. Stanowisko to jest w pełni aprobowane w orzecznictwie (por. wyrok NSA z 22 lutego 2018 r., II FSK 257/16).

W związku z argumentacją Skarżącego, iż nie ponosi "jakiejkolwiek winy w rzekomym opóźnieniu zgłoszenia wniosku o upadłość" podnieść należy, że przesłanką wyłączającą odpowiedzialność członka zarządu jest wykazanie, iż we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości (art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p.) bądź wykazanie, że niezgłoszenie tego wniosku nastąpiło bez winy członka zarządu spółki (art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p.). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 maja 2017 r. (I FSK 1660/15) wykładnia językowa art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i b) O.p. wymaga rozróżnienia sytuacji, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości nie został zgłoszony w ogóle, od przypadku, gdy wniosek ten został zgłoszony, jednakże po terminie, o którym mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p. (a więc nie we "właściwym czasie"). Pierwsza ze wskazanych okoliczności otwiera członkowi zarządu możliwość wykazania, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy. Druga z opisanych sytuacji skutkuje uznaniem, że nie można wykazywać zaistnienia przesłanki wyłączającej odpowiedzialność z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p., gdyż przepis ten nie znajduje w takim przypadku zastosowania. Innymi słowy do badania istnienia przesłanki winy bądź jej braku można przejść jedynie wtedy, gdy ustalono, że nie został zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości. Gdy wniosek taki został zgłoszony, art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p. nie znajduje w ogóle zastosowania i nie ma potrzeby rozważania przesłanki winy (jej braku) po stronie członka zarządu spółki. W art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p. ustawodawca nie odwołał się bowiem do "właściwego czasu", tak jak to zrobił w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) tej ustawy, co nie może pozostać bez wpływu na wynik wykładni tego przepisu.

Stanowisko to akceptuje skład orzekający w niniejszej sprawie.

Skoro zatem w okolicznościach tej sprawy nastąpiło zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a jedynie nie miało ono miejsca "we właściwym czasie", uznać należy, że nie została spełniona przesłanka egzoneracyjna z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p. (nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie), a co za tym idzie nie znajduje zastosowania w sprawie przesłanka z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p. (bowiem nie nastąpiło niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości) i to niezależnie od zawinienia członka zarządu, czy też jego braku. Innymi słowy w związku z tym, że Skarżący złożył wniosek o ogłoszenie upadłości spółki, organy zobowiązane były jedynie zbadać, czy został on zgłoszony we właściwym momencie, co też uczyniły, nie miały natomiast obowiązku ani powodu ustalać, czy spóźnione zgłoszenie wniosku było przez Skarżącego zawinione.

Nawet jednak gdyby przyjąć, że organy miały prawo oceniać przesłankę braku winy Skarżącego w niezgłoszeniu wniosku o upadłość w terminie, to w ocenie Sądu podnoszone przez Skarżącego argumenty nie uzasadniają uznania braku jego winy w niezłożeniu tego wniosku w terminie. Skarżący wskazał mianowicie na konieczność dokonywania trudnych wyborów w zakresie rodzaju podmiotów i kolejności pokrywania zobowiązań spółki, a to z uwagi na posiadanie ograniczonych zasobów finansowych spowodowanych notorycznym opóźnianiem się z płatnościami przez głównego kontrahenta. Podkreślił też, że podjęto wówczas decyzję o wypłacie w pierwszej kolejności wynagrodzeń zatrudnionym w spółce pracownikom.

Sąd nie neguje dobrych intencji, którymi kierował się Skarżący, niemniej dla uwolnienia się od odpowiedzialności nie mają znaczenia przyczyny powstania kłopotów finansowych spółki i podejmowane działania celem poprawy jej sytuacji finansowej. Nie stanowią one bowiem przesłanek egzoneracyjnych z art. 116 § 1 O.p. Niewątpliwie zarząd spółki ma prawo podejmować działania w celu poprawy sytuacji finansowej spółki. Podjęcie takich działań stanowi ryzyko, jakie przyjmuje na siebie zarząd spółki i to on ponosi odpowiedzialność za negatywne skutki podjętych decyzji. Podejmując działania naprawcze mające na celu ratowanie spółki, członek zarządu jako organ zarządzający podejmuje działania należące do kategorii tzw. ryzyka gospodarczego. Co oczywiste, nie można odmówić członkowi zarządu prawa do podjęcia ryzyka i niezgłoszenia wniosku o upadłość mimo wystąpienia stosownych ku temu przesłanek ustawowych w sytuacji, gdy według jego oceny uda się opanować sytuację finansową spółki i w konsekwencji spłacić całość zobowiązań. Jednak jeśli zarządzający czy współzarządzający spółką takie ryzyko podejmuje, to musi to czynić ze świadomością odpowiedzialności z tym związanej i liczyć się z tym, że w przypadku dokonania błędnej oceny sytuacji rodzącej w konsekwencji choćby częściową niemożność zaspokojenia długów przez spółkę, sam będzie musiał ponieść subsydiarną odpowiedzialność finansową.

Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 czerwca 2018 r. (II FSK 2143/16) wartości, jakimi są dobro spółki, możliwość poprawy jej wyników gospodarczych czy nawet przetrwanie spółki na rynku nie mogą zostać uznane za ważniejsze od ustawowego wymogu zgłoszenia wniosku o upadłość we właściwym czasie. Podstawowym celem postępowania upadłościowego, jak wyraźnie wynika z art. 2 ust. 1 u.p.u., nie jest podtrzymanie działalności podmiotu, który stał się niewypłacalny (aczkolwiek w miarę racjonalnych względów przedsiębiorstwo dłużnika powinno być zachowane), ale zaspokojenie w jak najwyższym stopniu jego wierzycieli, którzy mogliby swoich wierzytelności nie odzyskać w związku z niewypłacalnością dłużnika. Właściwe postępowanie dłużnika mają zabezpieczać nie tylko przepisy u.p.u., ale również uregulowania całego systemu prawa, w tym art. 116 § 1 O.p. Nie można zatem przyjąć, że jeżeli członek zarządu spółki, nie realizuje nakazu ustawowego, poprzez złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w razie spełnienia jej przesłanek, czym naraża wierzycieli na niezaspokojenie ich roszczeń, to jego działanie oceniać można jako niezawinione.

Sąd w składzie orzekającym pogląd ten podziela.

Należy zgodzić się też ze stanowiskiem organów, iż Skarżący nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja może być prowadzona.

Reasumując skoro w niniejszej sprawie organy wykazały przesłanki przeniesienia na Skarżącego odpowiedzialności za zaległości spółki, zaś Skarżący nie wykazał wystąpienia przesłanek wyłączających tę odpowiedzialność, to organy te prawidłowo zastosowały przepisy art. 116 § 1 pkt 1 i 2 O.p.

Z tych względów chybiony okazał się postawiony w skardze zarzut błędu w ustaleniach faktycznych poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że Skarżący jako prezes zarządu ponosi odpowiedzialność za zaległości z tytułu wpłat na PFRON z uwagi na brak zgłoszenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Wbrew też twierdzeniom Skarżącego nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza niewypłacalność dłużnika w rozumieniu art. 11 u.p.u.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) oddalił skargę jako niezasadną.

-----------------------

11