Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 59/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6239 Inne o symbolu podstawowym 623
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno  Spożywczych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 5, art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 2, art. 7 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2005 nr 187 poz 1577
law: Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych - tekst jednolity
article: art. 45 ust. 2, art. 46 ust. 1 pkt 1, art. 48 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 136 poz 914
law: Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia - tekst jednolity
article: art. 6, art. 7, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi A. S.A. z siedzibą w M. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie nakazu zmiany oznaczenia partii zafałszowanego przetworu mięsnego oddala skargę


UZASADNIENIE

A. S.A. w M. (dalej też jako: strona, skarżąca) wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję nr [...] z dnia [...] października 2010 r., w której Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno – Spożywczych, działając na podstawie:

- art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), dalej też k.p.a.,

- art. 29, ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno – spożywczych (Dz. U. z 2005 r. Nr 187, poz. 1577, z późn. zm.) - dalej też ustawa o jakości handlowej,

- art. 45 ust. 2, art. 46 ust. 1 pkt 1, art. 47 i art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U, z 2010 r. Nr 136, poz. 914, z późn. zm.) – dalej też ustawa o bezpieczeństwie żywności,

- § 2 ust. 1 pkt 5 lit. a, § 5 ust. 5 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 lipca 2007 r. w sprawie znakowania środków spożywczych (Dz. U., Nr 137, poz. 966 z późn. zm.) - dalej też jako rozporządzenie w sprawie znakowania, rozporządzenie,

- art. 3 pkt 8, art. 8 ust. 1, art. 16 i art. 17 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady prawa żywnościowego powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. Urz. L 31, z 01.02.2002, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. Polskie Wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 463, z późn. zm.) – zwane dalej też jako rozporządzenie (WE) nr 178/2002,

- art. 1, art. 5 ust. 1 i art. 17 dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 marca 2000 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do etykietowania, prezentacji i reklamy środków spożywczych (Dz. Urz. WE L109, z 06.05.2000, str. 29, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie Wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 5, str. 75), zwane dalej też jako dyrektywa 2000/13/WE;

po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno – Spożywczych (dalej też WIJHARS) z dnia [...] czerwca 2010 r. znak: [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, która nakazywała zmianę oznakowania partii zafałszowanego przetworu mięsnego o nazwie "S." konserwa sterylizowana a’160 g. z partii 1013,76 kg (6336 szt. opakowań), oznaczonej "Najlepiej spożyć przed: data i nr partii na wieczku, tj. 29.10.2011. [...]", zarzucając:

1. podanie w nazwie handlowej "S.", podczas gdy w wykazie składników podano także tłuszcz wieprzowy,

2. brak podania w składzie "aromatu", chociaż podany jest w składzie "ekstrakt pieprzu" zawierający aromat,

oraz nadała decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Organ odwoławczy poczynił następujące ustalenia faktyczne:

W dniach [...] i [...] maja 2010 r. oraz [...] i [...] czerwca 2010 r. upoważnieni inspektorzy z WIJHARS w [...] przeprowadzili kontrolę jakości handlowej przetworów mięsnych w A. S.A. w M., sporządzając protokół kontroli Nr [...] z dnia [...].06.2010 r. Sprawdzili m.in. prawidłowość znakowania produktu o nazwie "S." konserwa sterylizowana a’160 g. z partii 1013,76 kg (6336 szt. opakowań), oznaczonej "Najlepiej spożyć przed: data i nr partii na wieczku, tj. 29.10.2011. [...]". Protokół oględzin artykułu rolno-spożywczego z dnia [...].06.2010 r. stanowi załącznik Nr 17 do Protokołu kontroli z dnia [...].06.2010 r., zaś zdjęcie etykiety załącznik Nr 19.

Ustalili, że w oznakowaniu produktu zamieszczono nazwę "K.", a także napis "S.". Poniżej podano informację o składzie w następujący sposób: "Skład: mięso z piersi kurcząt (69%), woda, tłuszcz wieprzowy, stabilizatory – skrobia modyfikowana, E-1412, E-451, E-452, cukier, ekstrakt pieprzu, przeciwutleniacz E-316, substancja konserwująca E-250". Oznakowanie zawierało również dane identyfikacyjne producenta, informację o warunkach przechowywania oraz o dacie minimalnej trwałości. Oględziny wskazały, że w/w artykuł nie spełnia wymagań jakości handlowej odnoszących się do znakowania środków spożywczych.

Ustalono również, że zgodnie z normą zakładową ZN-K/AD/3/2006 (Załącznik Nr 10 do Protokołu kontroli z dnia [...].06.2010 r.) produkt zawiera 7,69% tłuszczu wieprzowego, co stanowi 10% surowców pozyskanych z ubijanych zwierząt i ptaków, których użyto do wytworzenia danego artykułu.

W związku z powyższym [...] Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno – Spożywczych w dniu [...] czerwca 2010 r. wydał decyzję znak: [...], nakazującą zmianę oznakowania partii zafałszowanego przetworu mięsnego o nazwie "S." konserwa sterylizowana a’160 g. z partii 1013,76 kg (6336 szt. opakowań), oznaczonej "Najlepiej spożyć przed: data i nr partii na wieczku, tj. 29.10.2011. [...]" i nadał tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

W odwołaniu od decyzji strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wstrzymanie natychmiastowego jej wykonania. Zarzuciła naruszenie:

1. § 5 ust. 1 i 5, § 6 ust. 1 pkt 3 lit. a, § 8 oraz § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie znakowania;

2. art. 3 pkt 10, art.6 ust. 2 i art. 7 ustawy o jakości handlowej, w zw. z art. 46 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz art. 47 ust. 1 ustawy o bezpieczeństwie żywności;

3. art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 178/2002;

4. art. 1, art. 5 ust. 1 i art. 17 dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 marca 2000 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do etykietowania, prezentacji i reklamy środków spożywczych (Dz. Urz. WE L109, z 06.05.2000, str. 29, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie Wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 5, str. 75);

5. art. 6, art. 7 i art. 80 k.p.a.

Omawiając szeroko podstawę prawną zastosowanych norm prawa materialnego organ odwoławczy podważył prawidłowość ustaleń faktycznych co do tego, że przedmiotowy produkt został wytworzony przy udziale surowców wieprzowych, czyli tłuszczu wieprzowego. Z tego względu stwierdził, że zastosowana nazwa produktu "S." sprawia, że konsument może być wprowadzony w błąd co do rodzaju i pochodzenia produktu w sytuacji, gdy prawo żywnościowe, zgodnie z art. 8 ust. 1 lit. c rozporządzenia (WE) nr 178/2002 ma na celu zapobieganie wszelkim praktykom mogącym wprowadzać konsumenta w błąd.

Organ odwoławczy wskazał, że brak jest w Polsce zwyczaju, by przetwory drobiowo-wieprzowe traktować jako "drobiowe". Nie uzasadnia to także wykorzystania nazwy "szynka" dla konserwy mięsnej – mielonki drobiowo-wieprzowej. Wprawdzie, jak wskazał, Polskie Normy są do dobrowolnego stosowania, ale wykorzystywał je do interpretacji nazwy zwyczajowej "szynka drobiowa". Szynka mielona to, wg pkt 1.3.12 Polskiej Normy PN-A-822022, "konserwa blokowa wyprodukowana z mięśni szynki wieprzowej średniorozdrobnionej z dodatkiem substancji dodatkowych dozwolonych, z dodatkiem lub bez dodatku surowców uzupełniających zwiększających wodochłonność". Podkreślił, że powszechnie rozumiana nazwa zwyczajowa "szynka" to właśnie produkt wytworzony z mięśni szynki wieprzowej.

Organ wskazał także, że obecnie nie budzi już zastrzeżeń używanie nazwy "szynka drobiowa", chociaż nie jest to szynka w ścisłym znaczeniu. Jednak uznał, że szynka drobiowa stała się nazwą zwyczajową i konsumenci nie oczekują, że jest to produkt wytworzony z mięśni szynki wieprzowej lub wołowej. Tym niemniej wskazał, że nabywcy mogą oczekiwać, że produkt oznakowany jako "szynka drobiowa" został wyprodukowany z mięsa drobiowego, a nie z mięsa drobiowego i tłuszczu wieprzowego. Wskazał zatem, że przedmiotowy produkt nie jest z całą pewnością ani "szynką", ani "szynką drobiową" w powszechnym znaczeniu. Należy go zakwalifikować do innego rodzaju konserw mięsnych: drobiowo-wieprzowych.

Odwołując się do pkt 1.3.2. Polskiej Normy PN-A82022 stwierdził, że produkt powinien być określony jako "konserwa mięsna". Zgodnie z tą normą w skład konserwy mięsnej wchodzą głównie surowce mięsne z dodatkiem surowców tłuszczowych lub pochodzących ze zwierząt łownych lub rzeźnych, przyprawy, substancje dodatkowe dozwolone i ewentualnie surowce uzupełniające. Z tego względu ocenił, że producent powinien stosować nazwę, która właściwie charakteryzuje produkt. Dodatkowe określenie w nazwie rodzajowej powinno ilustrować z jakich zwierząt rzeźnych pochodzą surowce użyte do produkcji danego artykułu rolno-spożywczego, co jest istotne z punktu widzenia konsumenta.

Organ odwoławczy uznał, że podanie w składzie produktu surowców wieprzowych nie zwalnia z obowiązku stosowania nazwy zgodnej z rzeczywistym składem. Organ odwołał się do wyroku tutejszego Sądu z dnia 21 kwietnia 2009 r. sygn. akt VISA/Wa 359/09, który dotyczył przetworu mięsnego wyprodukowanego z surowców drobiowych i wieprzowych. Stąd nazwa środka spożywczego ma precyzyjnie informować konsumenta o rodzaju środka spożywczego, umożliwić odróżnienie podobnych produktów. Za poglądem prezentowanym w cytowanym wyroku organ wskazał, że nazwa jest jednym z obligatoryjnych elementów oznaczenia środka spożywczego. Jej funkcją jest przekazanie precyzyjnej informacji, odnośnie rodzaju produktu, ma umożliwiać odróżnienie tego produktu od innych mu podobnych. Nie może wprowadzać konsumentów w błąd także co do składu tego produktu. Ocenił, że użycie nazwy "S." sugeruje, że jest to produkt czysto drobiowy, wytworzony z mięśni kurczaków i bez dodatku surowców pochodzących z uboju innych zwierząt. W niniejszym produkcie zaś 7.69% to tłuszcz wieprzowy, zatem uznał, że nazwa jest niezgodna z prawdą. Produkt ten nie jest bowiem ani "szynką" ani "szynką drobiową". Nie jest też konserwą mięsną czysto drobiową.

Organ odwoławczy nie zgodził się z twierdzeniem strony, że tłuszcz wieprzowy pełni w produkcie jedynie "funkcję technologiczną". Podkreślił bowiem, że używanie tłuszczu wieprzowego przy wyrobie przetworów drobiowych nie jest konieczne. Ponadto organ zwrócił uwagę, że w składzie produktu podano stabilizatory E 451 i E 452, podczas gdy w rzeczywistości w produkcie występował tylko jeden z nich: E 451. Tym samym podany do oznakowania skład produktu nie jest zgodny z prawdą.

Odnosząc się do wskazanej procentowej zawartości tłuszczu wieprzowego w produkcie wskazał na uregulowanie § 9 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia w sprawie znakowania. O ile obowiązek podawania procentowej zawartości tłuszczu w produkcie nie wynika z § 9 ust. 1 pkt 1, to wynika on z § 9 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Podniósł, że wbrew zarzutowi odwołania, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, żeby organ przyjął, że tłuszcz wieprzowy jest mięsem.

Ponadto zarzucił, że producent nie dopełnił obowiązku określonego w § 6 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 3 lit. a w/w rozporządzenia nie wskazując składników wchodzących w skład "ekstraktu pieprzu" użytego do wytworzenia przedmiotowego środka spożywczego. Wbrew twierdzeniom strony, § 5 ust. 5 pkt 1 cyt. rozporządzania nie zwalnia od podania informacji o aromatach zawartych w składniku.

Powołał się na zasadę wynikającą z art. 17 ust. 1 rozporządzenie (WE) nr 178/2002 określającą, iż podmioty działające na rynku spożywczym i pasz zapewniają na wszystkich etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji zgodność tej żywności lub pasz z wymogami prawa żywnościowego oraz kontrolowanie tych wymogów.

Ocenił, że oznacza to brak przesłanek zwalniających przedsiębiorcę z obowiązku podania nazwy produktu oraz składników zgodnie z wymogami jakości handlowej. W konsekwencji, wobec wyników kontroli jakie zostały poczynione w niniejszej sprawie – zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy o jakości handlowej – inspektor był uprawniony do wskazania, w drodze decyzji, poddanie artykułu niespełniającego wymagań określonym zabiegom, a decyzji nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. Zdaniem organu odwoławczego z przepisu art. 29 ust. 3 wynika jednoznacznie, że decyzje wydane w w/w trybie podlegają natychmiastowemu wykonaniu.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów procesowych wskazał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Decyzja został wydana na podstawie przepisów prawa, po wyczerpaniu postępowania dowodowego, przy uwzględnieniu interesu społecznego i zasady swobodnej oceny dowodów. Innymi słowy uznał, że zachowane zostały rygory zawarte w art. 6, 7 i 80 k.p.a.

W zakresie obowiązku znakowania środka spożywczego poprzez podanie danych identyfikujących osobę fizyczną, osobę prawną albo jednostkę nieposiadającą osobowości prawnej powołał się na § 2 ust. 1 pkt 5 lit. a rozporządzenia w sprawie znakowania.

W skardze na powyższą decyzję, skarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi II instancji do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem kosztów postępowania.

Zarzuciła naruszenie przepisów:

- art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a.;

- art. 6 ust. 2 ustawy o jakości handlowej;

- art. 7 ust. 2 ustawy o jakości handlowej w zw. z 47 ust. 1 pkt lit. a ustawy o bezpieczeństwie żywności;

- § 9 ust. 1 pkt. 1 i 3 rozporządzenia w sprawie znakowania.

Wskazywała m.in., że Polska Norma PN-92-A-86521 dopuszcza nazywanie produktu, którego dotyczy decyzja jako "drobiowy", ponieważ większość surowców jest pochodzenia drobiowego i inna nazwa byłaby tu niewłaściwa. Zdaniem skarżącej nazwę produktu "szynka drobiowa" należy traktować jako nazwę fantazyjną produktu mięsnego. Ponadto podnosiła, że zastosowana nazwa produktu jest dla niego adekwatna, ponieważ tłuszcz wieprzowy użyty przy jego produkcji nie stanowi o rodzaju i charakterystyce przedmiotowego środka spożywczego i dlatego też nie jest konieczne podanie jego zawartości procentowej.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do argumentu skarżącej, że zgodnie z Polską Normą "szynka drobiowa" może mieć w swoim składzie tłuszcz wieprzowy wskazał, że strona niewłaściwie ją interpretuje. Powołał się na zasadę jaka określa przetwór drobiowy jako wyrób mięsny lub tłuszczowy gotowy do spożycia, otrzymany w wyniku określonego procesu technologicznego z surowca drobiowego będących jedynym lub przeważającym składnikiem tego wyrobu. (pkt 2.2.1 Polskiej Normy PN-92-A-86521). Wskazał, że w myśl pkt 2.2.4 Polskiej Normy PN-92-A-86521 wędlina drobiowa to przetwór drobiowy zawierający w składzie ponad 50% surowca drobiowego. Można użyć także innych surowców, skrobia, jaja, warzywa, białko roślinne, sól, przyprawy itp., bez których to nie jest możliwe wyprodukowanie danego artykułu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.02.153.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej przy czym kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną/uchwałę/lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada celowości czy też słuszności zaskarżonego aktu.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.02.153.1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.02.153.1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 3 pkt 5 ustawy o jakości handlowej, jakość handlowa to cechy artykułu rolno-spożywczego dotyczące jego właściwości organoleptycznych, fizykochemicznych i mikrobiologicznych w zakresie technologii produkcji, wielkości lub masy oraz wymagania wynikające ze sposobu produkcji, opakowania, prezentacji i oznakowania, nieobjęte wymaganiami sanitarnymi, weterynaryjnymi lub fitosanitarnymi.

Stosownie do art. 4 ust. 1 tej ustawy, wprowadzane do obrotu artykuły rolno-spożywcze powinny spełniać wymagania w zakresie jakości handlowej, jeżeli w przepisach o jakości handlowej zostały określone takie wymagania oraz dodatkowe wymagania dotyczące tych artykułów, jeżeli ich spełnienie zostało zadeklarowane przez producenta. W związku z tym niespełnienie wymagań w zakresie znakowania artykułu rolno-spożywczego jest niespełnieniem wymagań jakości handlowej.

Należy podnieść, że zgodnie z art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) Nr 178/2002 prawo żywnościowe ma na celu ochronę interesów konsumentów i powinno stanowić podstawę dokonywania przez konsumentów świadomego wyboru związanego ze spożywaną przez nich żywnością. Ma na celu zapobieganie:

a) oszukańczym lub podstępnym praktykom;

b) fałszowaniu żywności, oraz

c) wszelkim innym praktykom mogącym wprowadzać konsumenta w błąd.

Stosownie do art. 16 rozporządzenie (WE) Nr 178/2002, bez uszczerbku dla bardziej szczegółowych przepisów prawa żywnościowego, etykietowanie, reklama i prezentacja żywności lub pasz, z uwzględnieniem ich kształtu, wyglądu lub opakowania, używanych opakowań, sposobu ułożenia i miejsca wystawienia oraz informacji udostępnionych na ich temat w jakikolwiek sposób, nie może wprowadzać konsumentów w błąd. Oznacza to, że przepisy prawa żywnościowego sprzeciwiają się każdej praktyce, m.in. dotyczącej znakowania artykułów rolno-spożywczych, mogącej w jakikolwiek sposób wprowadzić w błąd konsumenta.

Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy o jakości handlowej do znakowania artykułów rolno-spożywczych stosuje się odpowiednio wymagania określone w art. 45 ust. 2, art. 46 ust. 1 pkt 1 i art. 48 ust. 1 ustawy o bezpieczeństwie żywności.

Przepis art. 45 ust. 2 tej ustawy stanowi, że oznakowanie środka spożywczego obejmuje wszelkie informacje w postaci napisów i innych oznaczeń, w tym znaki towarowe, nazwy handlowe, elementy graficzne i symbole, dotyczące środka spożywczego i umieszczone na opakowaniu, etykiecie, obwolucie, ulotce, zawieszce oraz w dokumentach, które są dołączone do tego środka spożywczego lub odnoszą się do niego.

Stosownie do art. 46 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o bezpieczeństwie żywności oznakowanie środka spożywczego nie może wprowadzać konsumenta w błąd, w szczególności co do charakterystyki środka spożywczego, w tym jego nazwy, rodzaju, właściwości, składu, ilości, trwałości, źródła lub miejsca pochodzenia, metod wytwarzania lub produkcji.

Na podstawie art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy o jakości handlowej w przypadku artykułu rolno-spożywczego będącego środkiem spożywczym nazwa powinna odpowiadać wymaganiom określonym w art. 47 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Stosownie zaś do art. 47 ust. 1 tej ustawy, nazwa środka spożywczego powinna odpowiadać nazwie ustalonej dla danego rodzaju środków spożywczych w przepisach prawa żywnościowego, a w przypadku braku takich przepisów powinna być nazwą zwyczajową środka spożywczego lub składać się z opisu tego środka spożywczego lub sposobu jego użycia, tak aby umożliwić konsumentowi rozpoznanie rodzaju i właściwości środka spożywczego oraz odróżnienie go od innych produktów.

Oznakowaniami są zatem wszelkie informacje w postaci wyrazów, opisów, znaku towarowego, firmy, elementów graficznych, symboli. Znakowanie musi być wykonane w języku polskim, a także w sposób czytelny, zrozumiały i widoczny. Ponadto oznakowanie artykułu rolno-spożywczego nie może m.in. wprowadzać błąd konsumenta co do tożsamości tego artykułu, w tym jego rodzaju, właściwości, składu, ilości, trwałości, pochodzenia oraz sposoby produkcji. W związku z tym wszelkie elementy etykiety i opakowania (nawet pełniące zadanie dekoracyjne), także gdy są zastrzeżonym znakiem towarowym, stanowią oznakowanie w rozumieniu powyższych przepisów..

Ma rację organ, że stosownie do § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie znakowania, mięśnie szkieletów ssaków i ptaków gatunków uznanych za zdatne do spożycie przez ludzi wraz z przeponą i żwaczem, z wyłączeniem serca, języka, mięśni głowy innych niż żwacze, mięśni nadgarstka, stępu i ogona, wraz z naturalnie zawartą lub przynależną tkanką (mięso ssaków i ptaków), z wyłączeniem mięsa oddzielonego mechanicznie, stanowiące składnik środka spożywczego, podaje się w wykazie składników poprzez użycie określenia "mięso", z podaniem nazwy wskazującej na gatunek zwierzęcia, z którego ono pochodzi. Zgodnie z ust. 5 tego paragrafu, mięso oddzielone mechanicznie, stanowiące składnik środka spożywczego, podaje się w wykazie składników poprzez użycie określenia "mięso oddzielone mechanicznie", z podaniem nazwy gatunku zwierzęcia, z którego ono pochodzi. Podobna zasada dotyczy również podawania informacji o częściach zwierząt i ptaków inne niż mięso, stanowiące składnik środka spożywczego, podaje się w wykazie składników poprzez użycie ich nazwy wraz z podaniem nazwy gatunku zwierzęcia, z którego pochodzą (ust. 6). Przepisy tego paragrafu stanowią wprost, że konieczne jest podanie gatunku zwierzęcia, z którego uzyskano surowiec. A zatem producent zobowiązany jest do podania pełnej informacji o gatunku zwierząt, z których pochodzi mięso, mięso oddzielone mechanicznie, czy inne części zwierząt np. podroby, tłuszcz.

Wskazać należy, że z art. 17 dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 marca 2000 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do etykietowania, prezentacji i reklamy środków spożywczych wynika, że Państwa Członkowskie zasadniczo nie powinny ustalać bardziej rygorystycznych wymagań w zakresie znakowania niż określone w tej dyrektywie. Należy zatem podkreślić, że w niniejszej sprawie prawo polskie nie jest bardziej rygorystyczne. Stosownie do art. 5 ust. 1 dyrektywy 2000/13/WE nazwa, pod którą sprzedawany jest środek spożywczy, jest nazwą przewidzianą w przepisach wspólnotowych, mających do niego zastosowanie. Jednak jeśli brak takich przepisów "nazwa, pod którą produkt jest sprzedawany, jest nazwą przewidzianą w przepisach ustawowych, wykonawczych i administracyjnych mających zastosowanie w Państwie Członkowskim, w którym produkt jest sprzedawany konsumentowi końcowemu lub zakładom żywienia zbiorowego". Jeżeli zaś nie ustanowiono takich przepisów nazwa powinna być "nazwą zwyczajową w Państwie Członkowskim, w którym produkt jest sprzedawany konsumentowi końcowemu lub zakładom żywienia zbiorowego, lub opisem środka spożywczego oraz, jeżeli to niezbędne, opisem jego użycia, który jest wystarczająco zrozumiały, by umożliwić nabywcy rozpoznanie jego prawdziwego rodzaju oraz odróżnienie go od innych produktów, z którymi może być on mylony".

Z interpretacji wskazanych przepisów wynika, że w przypadku braku określenia nazwy w przepisach prawa, należy stosować nazwy zwyczajowe. Strona próbuje wywieść z tego, że zastosowana nazwa produktu jest podana prawidłowo. Brak jest jednak w Polsce zwyczaju według którego przetwory drobiowo-wieprzowe należy znakować jako "drobiowe".

Należy przy tym powołać się na pogląd wyrażony przez tutejszy Sąd w wyroku z 21 kwietnia 2009 r. w sprawie sygn. akt VISA/Wa 359/09, gdzie w uzasadnieniu wskazano, że "nazwa środka spożywczego ma precyzyjnie informować konsumenta o rodzaju środka spożywczego, umożliwiać odróżnienie go od podobnych środków spożywczych. Nazwie powinny towarzyszyć informacje dotyczące postaci środka spożywczego lub procesów technologicznych stosowanych w produkcji, w szczególności określające, czy jest to środek: sproszkowany, liofilizowany, głęboko mrożony, zagęszczony, wędzony - w przypadku gdy brak tej informacji może wprowadzić konsumenta w błąd."

Sąd w składzie orzekającym podzielił pogląd, że: "że nazwa jest jednym z obligatoryjnych elementów oznaczenia środka spożywczego. Główną funkcją nazwy jest; po pierwsze przekazanie precyzyjnej informacji odnośnie rodzaju produktu, po drugie nazwa ma za zadanie umożliwiać odróżnienie danego produktu od podobnych produktów. Innymi słowy, mając na względzie także treść art. 6 ust. 5 ustawy o jakości, nazwa produktu musi być tak sformułowana aby nie stwarzała niebezpieczeństwa wprowadzenia konsumenta w błąd także co do składu tego produktu."

Nie ma zatem racji strona podnosząc w skardze "fantazyjność" tej nazwy, bowiem nazwa – w myśl cytowanych wyżej regulacji prawnych - nie może konsumenta wprowadzać błąd co do składu produktu spożywczego.

Na gruncie okoliczności niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, organy inspekcji handlowej słusznie uznały, że umieszczona na etykiecie nazwa "szynka drobiowa" jest myląca dla konsumenta z uwagi na skład szynki do produkcji, której użyto także składników innego rodzaju: tłuszczu wieprzowego, co i technologicznie nie jest uzasadnione.

O znaczeniu informacji na etykiecie wypowiedział się także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 1774/07: "etykiety i kontretykiety mają znaczenie dla decyzji konsumenta. Faktem jest, że w aktualnych warunkach rynkowych konsumenci świadomi są ogromnej różnorodności oferowanych im towarów i z rozwagą podchodzą do sposobu, w jaki są one prezentowane, ale producent nie może wykorzystywać oznaczeń do wywoływania skojarzeń z zupełnie innym produktem."

Sąd podziela pogląd organu, że użycie przez producenta nazwy "S." sugeruje, iż jest to produkt czysto drobiowy, wytworzony z mięśni kurczaków, bez dodatku surowców pochodzących z uboju innych zwierząt. Ma rację organ, że podanie w oznakowaniu konserw mięsnych sterylizowanych nazwy "S.", kiedy przedmiotowe konserwy wyprodukowano przy udziale 7,69% tłuszczu wieprzowego, jest podaniem nazwy niezgodnej z prawdą. Po pierwsze, produkt ten nie jest szynką, ani szynką drobiową. Po drugie, nie jest to konserwa mięsna, czysto drobiowa. Co istotne, z ustaleń organu wynikało także, że używanie tłuszczu wieprzowego przy wyrobie przetworów drobiowych nie jest konieczne, także jako uzasadnione technologicznie.

Należy podnieść, że nie zostały zakwestionowane przez skarżąca ustalenia, że w składzie produktu podano stabilizatory E 451 i E 452, gdy w rzeczywistości w produkcie występował tylko jeden z nich (E 451). Oznacza to także, że skład produktu w oznakowaniu nie jest zgodny z prawdą.

Podkreślić należy, że artykuł rolno-spożywczy zafałszowany to produkt, którego skład jest niezgodny z przepisami dotyczącymi jakości handlowej poszczególnych artykułów rolno-spożywczych, albo produkt, w którym zostały wprowadzone zmiany, w tym zmiany dotyczące oznakowania, mające na celu ukrycie jego rzeczywistego składu lub innych właściwości, jeżeli niezgodności te lub zmiany w istotny sposób naruszają interesy konsumentów (art. 3 pkt 10 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych). Stosownie do art. 3 pkt 10 lit. b tej ustawy z produktem zafałszowanym mamy do czynienia w każdym przypadku, kiedy w oznakowaniu podano nazwę niezgodną z przepisami dotyczącymi jakości handlowej poszczególnych artykułów rolno - spożywczych albo niezgodną z prawdą.

Przyjmując nawet, że działanie producenta było niezamierzone, to w ocenie Sądu - produkt zupełnie odmienny rodzajowo od użytej w oznakowaniu skład jest produktem zafałszowanym. Należy się zgodzić ze stanowiskiem organu, że zafałszowanie może być świadome bądź nie, ale sam fakt zafałszowania został udowodniony w toku postępowania. Odpierając zarzut naruszenia art. 46 ust. 1 pkt 1 lit. a i art. 47 ust. 1 ustawy o bezpieczeństwie żywności oraz art. 3 pkt 10 lit. b, art. 6 ust. 2 i art. 7 ustawy o jakości handlowej, nie znajduje on uzasadnienia, ponieważ de facto nazwa produktu jest niezgodna ze stanem faktycznym.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie znakowania, z uwagi na zobowiązanie do wskazania procentowej zawartości tłuszczu wieprzowego w produkcie, należy wskazać, że zgodnie z § 9 ust. 1 pkt 1 i 3 tego rozporządzenia, w oznakowaniu opakowanego środka spożywczego podaje się ilościową zawartość składnika lub kategorii składników tego środka spożywczego, jeżeli:

- nazwa składnika lub kategorii składników występuje w nazwie środka spożywczego lub nazwa tego środka spożywczego jest zazwyczaj kojarzona przez konsumenta z zawartością składnika lub kategorii składników w tym środku spożywczym (pkt 1),

- składnik lub kategoria składników jest istotna dla scharakteryzowania środka spożywczego i odróżnienia go od innych środków spożywczych, z którymi może być mylony ze względu na podobieństwo nazwy lub wyglądu (pkt 3).

Ma rację organ odwoławczy, że częściowo uzasadniony jest zarzut strony, iż z § 9 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia nie wypływa obowiązek podawania procentowej zawartości tłuszczu w produkcie, ale obowiązek ten wynika z § 9 ust. 1 pkt 3 w/w rozporządzenia. Jest to składnik istotny dla scharakteryzowania środka spożywczego i odróżnienia go od innych środków, z którymi może być mylony ze względu na podobieństwo wyglądu. W szczególności dotyczy to konserw wytworzonych z surowców drobiowych, bez dodatku surowców wieprzowych.

Nie znajduje podstaw zarzut naruszenia art. 1 dyrektywy 2001/101/WE oraz § 8 rozporządzenia w sprawie znakowania "przez uznanie w składzie tłuszczu wieprzowego w ilości 8% jako mięsa", ponieważ z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, by organ przyjął, że tłuszcz wieprzowy jest mięsem.

Sąd podzielił argument organu odwoławczego, iż zgodne z § 6 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 3 lit. a rozporządzenia w sprawie znakowania zamieszczając w wykazie składników środki aromatyzujące (aromaty), podaje się, z zastrzeżeniem ust. 4, określenia "aromat(y)" albo bardziej szczegółową nazwę, albo opis danego środka aromatyzującego, jeżeli składnik aromatyzujący zawiera środki aromatyzujące., tj. w oznakowaniu tego wyrobu należy zamieścić informację o występującym składniku aromatyzującym w postaci "aromat". Skarżący nie dopełnił tego obowiązku, ponieważ nie wskazał składników wchodzących w skład "ekstraktu pieprzu", który został użyty do wytworzenia przedmiotowego środka spożywczego. Przepis § 5 ust. 5 pkt 1 w/w rozporządzenia, który stanowi, że podawanie wykazu składników składnika złożonego z kilku składników nie jest wymagane w przypadku gdy skład składnika złożonego jest określony w przepisach dotyczących poszczególnych artykułów rolno-spożywczych i składnik ten stanowi mniej niż 2 % gotowego środka spożywczego, nie zwalnia od podania informacji o aromatach zawartych w składniku. Z tego względu zarzuty strony nie znajdują uzasadnienia.

Także powołany w decyzji art. 17 ust. 1 rozporządzenia (WE) Nr 178/2002 stanowiący, iż podmioty działające na rynku spożywczym i pasz zapewniają, na wszystkich etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji w przedsiębiorstwach będących pod ich kontrolą, zgodność tej żywności lub pasz z wymogami prawa żywnościowego właściwymi dla ich działalności oraz kontrolowania przestrzegania tych wymogów, jednoznacznie określa, iż nie ma żadnych przesłanek zwalniających przedsiębiorcę z obowiązku podania nazwy produktu oraz składników zgodnie z wymaganiami jakości handlowej.

Naruszenie powyższych norm przez skarżącą uzasadniało zatem, nakazanie przez organ poddania artykułu niespełniającego wymagań jakości handlowej określonym zabiegom, a stosownie do ust. 3 decyzji takiej nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności.

Z powyższego względu należy uznać, że zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja nakazująca poddanie artykułu określonym zabiegom, wobec nie spełnienia wymagań jakości handlowej, ma na celu eliminację z rynku potencjalnych zagrożeń dla ekonomicznych interesów konsumenta, bowiem zgodnie z art. 8 ust. 1 lit. c rozporządzenia (WE) Nr 178/2002, prawo żywnościowe zapobiegać ma wszelkim praktykom mogącym wprowadzić konsumenta w błąd.

W ocenie Sądu, organy nie naruszyły prawa procesowego ani materialnego, prawidłowo formułując w sentencji decyzji treść obowiązku strony, przywołując podstawę prawną, uzasadnienie faktyczne i prawne. Zastosowana interpretacja przepisów prawa żywnościowego nie budzi wątpliwości i jest prawidłowa. Zdaniem Sądu, organ nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, szczegółowo wyjaśnił stan faktyczny i wydał decyzję uwzględniając interes społeczny (art. 7 k.p.a.).

Sąd nie podzielił także zarzutu naruszenia art. 6, art. 7 i art. 80 k.p.a., ani twierdzeń strony o naruszeniu przepisów prawa materialnego, które wymagałyby wyeliminowania rozstrzygnięcia organu z obrotu prawnego. Podniósł także, że w oznakowaniu podano niepełne dane producenta – wbrew art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy o jakości handlowej. Stanowi on, że w przypadku artykułu rolno-spożywczego będącego środkiem spożywczym oznakowanie opakowanych środków spożywczych zawiera dane identyfikujące producenta albo producentów, w tym firmę albo nazwę i adres, albo imię, nazwisko i adres. Jednoznaczny obowiązek umieszczenia na oznakowaniu opakowanych produktów mięsnych firmy oraz adresu producenta wynika z § 2 ust. 1 pkt 5 lit. a rozporządzenia w sprawie znakowania środków spożywczych.

Nie ma racji skarżący zarzucając decyzji rygoryzm. Zgodnie z art. 17 dyrektywy 2000/13/WE, Państwa Członkowskie przy wdrażaniu dyrektywy zasadniczo nie powinny ustalać bardziej rygorystycznych wymagań w zakresie znakowania niż określone w tej dyrektywie. W niniejszej sprawie prawo polskie nie jest bardziej rygorystyczne.

Stosownie do art. 5 ust. 1 dyrektywy 2000/13/WE, nazwa, pod którą sprzedawany jest środek spożywczy, jest nazwą przewidzianą w przepisach wspólnotowych mających do niego zastosowanie. Jednak jeśli brak takich przepisów "nazwa, pod którą produkt jest sprzedawany, jest nazwą przewidzianą w przepisach ustawowych, wykonawczych i administracyjnych mających zastosowanie w Państwie Członkowskim, w którym produkt jest sprzedawany konsumentowi końcowemu lub zakładom żywienia zbiorowego".

Jeżeli zaś nie ustanowiono takich przepisów, nazwa powinna być "nazwą zwyczajową w Państwie Członkowskim, w którym produkt jest sprzedawany konsumentowi końcowemu lub zakładom żywienia zbiorowego, lub opisem środka spożywczego, oraz jeżeli to niezbędne, opisem jego użycia, który jest wystarczająco zrozumiały, by umożliwić nabywcy rozpoznanie jego prawdziwego rodzaju oraz odróżnienia od innych produktów, z którymi może być on mylony".

W ocenie Sądu została dokonana prawidłowa interpretacja zastosowanych przepisów, co wskazuje, że w przypadku braku określenia nazwy w przepisach prawa należy stosować nazwy zwyczajowe. Jednakże należy za prawidłowe uznać ustalenie, że brak jest w Polsce zwyczaju, według którego, przetwory drobiowo-wieprzowe należy znakować jako "drobiowe".

Logiczna jest zasada, że producent środków spożywczych powinien stosować nazwę, która właściwie charakteryzuje produkt. Stąd "nazwa fantazyjna" nie może wprowadzać konsumenta w błąd.

Sąd podziela stanowisko organu, że określenie, mające na celu umożliwienie odróżnienia go od innych podobnych artykułów (konserw mięsnych), powinno ilustrować, z jakich zwierząt rzeźnych pochodzą surowce użyte do produkcji danego artykułu rolno-spożywczego. Jest to istotne z punktu widzenia konsumenta. Podanie w składzie produktu surowców wieprzowych nie zwalnia z obowiązku stosowania nazwy zgodnej z rzeczywistym składem.

Użycie przez producenta nazwy "S." sugeruje, iż jest to produkt czysto drobiowy, wytworzony z mięśni kurczaków, bez dodatku surowców pochodzących z uboju innych zwierząt, a podanie w oznakowaniu konserw mięsnych sterylizowanych nazwy "S.", kiedy przedmiotowe konserwy wyprodukowane przy udziale 7.69% tłuszczu wieprzowego, jest podaniem nazwy niezgodnej z prawdą.

Z powyższych względów Sąd skargę oddalił, mając na uwadze art. 151 p.p.s.a.