Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 720/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2021-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 124, art. 129 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Asesor WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 marca 2021 r. sprawy ze skargi R.G., M.G. na decyzję Wojewody z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta, na podstawie art. 129 ust. 1 i ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 132 ust. 1a i 2, art. 134 i art. 154 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (DZ.U. z 2020 r. poz. 65) oraz art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1pkt 5 kpa, po wznowieniu postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] lutego 2019 r. w sprawie ustalenia na rzecz M. i R.G. odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości obejmującej działkę gruntu nr [...] w związku z zajęciem jej części pod napowietrzną linię zasilającą kablową, orzekł:

1) uchylić ostateczną decyzję nr [...] z dnia [...]lutego 2019 r. w sprawie ustalenia na rzecz M. i R.G. odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości obejmującej działkę gruntu nr [...] w związku z zajęciem jej części pod napowietrzną linię zasilającą kablową,

2) ustalić odszkodowanie rzecz M. i R. małżonków G. w wysokości 50.587 zł za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości obejmującej działkę gruntu nr [...] o pow. 51. 384 m2 z obrębu [...] oraz działkę nr [...] o pow. 14.052 m 2 z obrębu [...], położonej w [...] w związku z zajęciem jej części pod napowietrzne linie zasilające kablowe,

3) wypłata odszkodowania w kwocie opisanej w pkt 2, pomniejszonej o dokonane wypłaty na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] lutego 2019 r. nastąpi jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna. Odszkodowanie zostanie wypłacone przez właściciela urządzeń służących do przesyłu energii elektrycznej E sp. z o.o. Oddział dystrybucji

4) do skutków zwłoki lub opóźnienia w wypłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisu kodeksu cywilnego.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że ostateczną decyzję nr [...] z dnia [...] lutego 2019 r. Prezydent Miasta orzekł o ustaleniu na rzecz M. i R.G. odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości obejmującej działkę gruntu nr [...] w związku z zajęciem jej części pod napowietrzną linię zasilającą kablową. Wnioskiem z dnia [...] marca 2019 r. R.G. zwróciła się o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego w.w. decyzją. Jako przyczynę wznowienia wnioskodawczyni wskazała brak zapewnienia jej udziału jako stronie w postępowaniu administracyjnym. Postanowieniem z dnia [...] maja 2019 r. wznowiono postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości przy ul. [...] należącej do M. i R.G., w związku z zajęciem jej części pod napowietrzną linię zasilającą kablową. W toku postępowania ustalono, że w decyzji z dnia [...] lutego 2019 r. nie ustalono odszkodowania za działkę nr [...]. Dla tej nieruchomości sporządzony został operat szacunkowy, ponadto sporządzono nowy operat szacunkowy dla działki nr [...], ponieważ operat poprzedni stracił swoją aktualność.

Organ wskazał, że ostateczna decyzja Prezydent Miasta z dnia [...] lutego 2019 r. dotknięta jest wadą prawną, gdyż strona bez własnej winy nie brała w nim udziału. W toku postępowania wznowieniowego wyszły na jaw nowe, istotne okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji, a nieznanie organowi, który ją wydał. Strona zgłosiła bowiem, że wyceną nie objęto działki nr [...], przez którą również przebiega linia wysokiego napięcia 110kV. Błędnie również założono, ze względu na brak dokumentów żródłowych, że działka nr [...] powstała w wyniku zmian danych ewidencyjnych działek nr [...]. Faktycznie działki te zmieniły oznaczenie i stanowią obecnie teren działki nr [...], natomiast działka gruntu oznaczona numerem ewid. [...] stanowi obecnie działkę nr [...].

W toku postępowania ustalono, że decyzjami z dnia [...] lipca 1978 r. Wiceprezydent Miasta zezwolił Zakładom [...] (obecnie - Zakład [...]) na zajęcie terenu obejmującego działki gruntu Nr [...] oraz działkę nr [...] przy ul. [...], w celu zainstalowania i przeprowadzenia - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - przewodów służących do przesyłania elektryczności oraz urządzeń technicznych niezbędnych do korzystania z tych przewodów. Przepisy art. 129 ust. 5 przewidują możliwość ustalenia odszkodowania w odrębnej decyzji, w przypadku odjęcia, przejęcia lub ograniczenia prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania, w sytuacji gdy obecne przepisy przewidują takie odszkodowanie. W niniejszej sprawie ustalono, że nie doszło do wypłaty odszkodowania przez właściciela sieci. Wysokość odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości – działek nr [...] - ustalono na podstawie operatów szacunkowych.

Od powyższej decyzji E sp. z o.o. wniosła odwołanie. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie art. art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poprzez jego zastosowanie, art. 128 ust. 1 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że osobą uprawnioną do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania może być każdoczesny właściciel nieruchomości, a nie tylko właściciel gruntu będący stroną decyzji wywłaszczeniowej. W uzasadnieniu strona podniosła, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jest odszkodowaniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu, a nie każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości. Uczestnicy postępowania nie byli właścicielami nieruchomości w dacie ograniczenia prawa własności. Wskazany w decyzji z dnia [...] lipca 1978 r. T.S. sprzedał opisaną nieruchomość w dniu [...] listopada 1982 r., a M. i R.G. stali się kolejnymi właścicielami nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] pażdziernika 2020 r. nr [...] Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 151 § 1 kpa uchylił decyzję organu I instancji i orzekł: uchylić ostateczną decyzję Prezydenta Miasta Nr [...] z dnia [...] lutego 2019 r. i wydać nową decyzję o odmowie ustalenia odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości położonej w [...] oznaczonej nr działki [...] o pow. 5,1384 ha oraz obręb [...] oznaczonej nr działki [...] o pow. 1,4052 ha ([...]) w związku z zajęciem części tych działek pod napowietrzne linie zasilające kablowe.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że stosownie do treści art. 128ust. 1 i ust. 4 u.g.n. wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i art. 124 u.g.n. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadająca temu zmniejszeniu.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzjami z dnia [...] lipca 1978 r. znak: [...] Prezydent Miasta, działając na wniosek Zakładu [...], na podstawie art. 35 w.zw. z art. 40 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zezwolił na zajęcie nieruchomości oznaczonej nr działek: [...] o łącznej powierzchni 1.06 ha oraz [...] o pow. 5,87 ha, stanowiących własność T.S.. Powyższe nastąpiło z uwagi na pilną potrzebę zainstalowania, przeprowadzenia ciągów drenażowych, przewodów służących do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzeń technicznych łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne i nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Umową przekazania gospodarstwa rolnego właścicielami przedmiotowej nieruchomości zostali M. i R.G.. Dalej organ podniósł, że skutek decyzji zezwalającej na realizację linii energetycznej, a tym samym ograniczającej prawo własności nieruchomości nastąpił w czasie wydania tej decyzji, a tym samym należy go odnieść do podmiotu, któremu przysługiwało owe prawo w czasie wydania decyzji. Podmiotem tym był T.S.. Obecni właściciele nabywając nieruchomość w 1988 r. nabyli ją już wraz u urządzeniami przesyłowymi. Oznacza to, że M. i R.G. nie byli podmiotami, do których skierowano w.w. decyzje Prezydenta Miasta z dnia [...] lipca 1978 r. zezwalające na zajęcie nieruchomości. Nie budzi wątpliwości, że skarżący są kolejnymi właścicielami przedmiotowej nieruchomości, którą nabyli na zasadzie sukcesji syngularnej. Ustalenie, że obecni właściciele nie byli osobami wywłaszczonymi, wyklucza dopuszczalność ustalenia na ich rzecz odszkodowania w trybie administracyjnym na podstawie współczesnych przepisów u.gn. w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Podmiotami uprawnionymi do odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g. są jedynie osoby wywłaszczone oraz ich sukcesorzy pod tytułem uniwersalnym, a nie syngularnym.

Od powyższej decyzji Wojewody R.G. i M.G. wnieśli skargę. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili naruszenie art. 78 w zw. z art. 77 § 1 kpa poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, pominięcie faktu wywłaszczenia przez Skarb Państwa darczyńców z ich nieruchomości i wskazaniu im przedmiotowej nieruchomości jako wolnej od obciążeń porównywalnej do nieruchomości, której byli właścicielami przed wywłaszczeniem. W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że w dniu [...] listopada 1969 r. oraz w dniu [...] grudnia 1972 r. Z.D. nabyła nieruchomości położone w [...] (obecnie zajęte pod [...],[...] i budynki mieszkalne). Na nabytych nieruchomościach prowadziła duże gospodarstwo rolne. Dniach [...] listopada 1977 r. oraz [...] grudnia 1979 r. w.w została wywłaszczona przez Skarb Państwa. W dniu [...] listopada 1982 r. Z.D. nabyła od T.S. nieruchomość wskazaną przez Skarb Państwa jako adekwatną do utraconego gospodarstwa rolnego położona w [...] (obecnie ul. [...]). Zatem nieruchomość tę nabyła nieomal pod przymusem administracyjnym. Obecnie właścicielami tej nieruchomości są małżonkowie R. i M.G., którzy otrzymali ją w darowiźnie od matki M.G. – Z.D.. Według wiedzy skarżących zbywca przedmiotowej nieruchomości nie otrzymał odszkodowania za zajęcie gruntów przez zakład energetyczny. Zdaniem skarżących, skoro osobie uprawnionej tj. właścicielowi lub jego następcy prawnemu nie zostało przyznane i wypłacone odszkodowanie za wywłaszczenie i zajęcie przedmiotowej nieruchomości to istnieją podstawy do wypłaty tego odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. obecnym właścicielom, którzy ponoszą skutki owego zajęcia. Ponadto skarżący zarzucili, że uchylając ostateczną decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] lutego 2019 r. organ orzekł poza granice odwołania, które dotyczyło decyzji z dnia [...] sierpnia 2020 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, sąd że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Rozpoznając skargę w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie było ustalenie czy skarżącym, którzy nabyli przedmiotową nieruchomość na podstawie aktu darowizny sporządzonego w formie aktu notarialnego w dniu [...] grudnia 1988 r. (sukcesja syngularna) przysługuje roszczenie o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości na cele przesyłowe, które nastąpiło na podstawie w.w. decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] lipca 1978 r.

Zgodnie z treścią art. 124. ust. 1 u.g.n. starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego.

W myśl art. 129 ust. 5 u.g.n. starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu:

1)w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126;

2)na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości;

3)gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przytoczony powyżej przepis art. 129 ust. 5 ma zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, o których mowa w art. 120 i art. 124 -126 u.g.n., a odszkodowanie, o jakim w nim mowa wynikać może zarówno z przepisu art. 128 u.g.n. w sytuacji pozbawienia prawa, jak i z art.128 ust. 4 u.g.n. w razie jego ograniczenia. Wskazuje się przy tym, że art.125 ust. 5 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości należy zaś kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia i do zagadnień odszkodowawczych powstałych na tle tego szczególnego sposobu wywłaszczenia stosować przepisy u.g.n. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2018 r. sygn. I OSK 2899/16 oraz przywołane tam bogate orzecznictwo - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W związku z powyższym nie może budzić wątpliwości, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie do tych wszystkich stanów faktycznych, w których nastąpiło odjęcie lub ograniczenie prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Posadowienie linii energetycznej na cudzej nieruchomości niewątpliwie jest ograniczeniem prawa własności.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że ograniczenie praw do nieruchomości nastąpiło w oparciu o decyzje Prezydenta Miasta z dnia [...] lipca 1978 r. znak: [...]. Na ich podstawie Prezydent Miasta, działając na wniosek Zakładu [...], na podstawie art. 35 w.zw. z art. 40 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zezwolił na zajęcie nieruchomości oznaczonej nr działek: [...] o łącznej powierzchni 1.06 ha oraz [...] o pow. 5,87 ha, stanowiących własność T.S.. Powyższe nastąpiło z uwagi na potrzebę zainstalowania, przewodów służących do przesyłania elektryczności. Z powyższego bezspornie wynika, że w dacie ograniczenia prawa własności nieruchomości skarżący nie byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości, natomiast na dzień wydania ww. decyzji ich właścicielem był T.S.. Na podstawie umowy przeniesienia własności nieruchomości T.S. przeniósł prawo własności nieruchomości na rzecz matki skarżącego – Z.D. (akt notarialny rep. A nr [...]), natomiast skarżący prawo własności do przedmiotowych nieruchomości nabyli w od Z.D. na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego (akt notarialny rep. A nr [...] z dnia [...] grudnia 1988 r).

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do ustalenia, czy uprawnienie do odszkodowania, o którym mowa w 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., skarżący nabyli wraz z prawem własności do przedmiotowych nieruchomości.

Wskazać należy, że orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w omawianym przedmiocie prezentowane były trzy poglądy. Pierwszy z nich, podnoszony w zaskarżonej decyzji, opiera się na założeniu, że odszkodowanie przyjmuje tylko temu podmiotowi, który był właścicielem nieruchomości w dacie wywłaszczenia (wyroki w sprawach sygn. I OSK 875/17, I OSK 4191/18, I OSK 993/19, I OSK 740/19, I OSK 402/19. Według drugiego poglądu o odszkodowanie mogą ubiegać się również spadkobiercy takiej osoby tj. podmioty, które weszły w prawa i obowiązki poprzedniego właściciela pod tytułem ogólnym (wyroki w sprawach sygn. I OSK 2781/15,I OSK 3233/15, I OSK 2885/17). Wreszcie zgodnie z trzecim poglądem o odszkodowanie może ubiegać się każdoczesny właściciel obciążonej nieruchomości, niezależnie od tego, czy wstąpił w prawa poprzedniego właściciela, jako jego następca prawny ogólny, czy też syngularny np. na skutek umowy sprzedaży nieruchomości (sprawa sygn. I OSK 23/16).

Wobec rozbieżności orzecznictwa sądowego, w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny. W uchwale sygn. akt I OPS 1/20 z dnia 22 lutego 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził stanowisko zgodnie z którym odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Jednocześnie NSA w powyższej uchwale stwierdził, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W uzasadnieniu uchwały NSA wskazał, że istota zagadnienia (w omawianym tu zakresie przedmiotu sprawy) polega na tym, czy nabywca nieruchomości, co do której prawo własności zostało ograniczone w sposób, o którym mowa w art. 35 ust. 1 i 2 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nabywa jednocześnie uprawnienie do ustalenia wysokości odszkodowania za straty wynikłe z takich działań. Innymi słowy, czy skutkiem prawnym umowy na podstawie której dochodzi do nabycia własności nieruchomości obciążonej w sposób o którym mowa w art. 35 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, jest przeniesienie na jej nabywcę uprawnienia do żądania ustalenia przez właściwy organ administracji publicznej wysokości odszkodowania w sposób określony w art. 36 ust. 1 powołanej ustawy. NSA podkreślił, że zgodnie z art. 36 ust. 1 ww. ustawy z 12 marca 1958 r. zasadą było ustalenie wysokości odszkodowania za obciążenie własności nieruchomości w drodze porozumienia stron, a więc beneficjenta obciążenia gruntu i właściciela tego gruntu. Podjęcie rokowań pomiędzy stronami i ich negatywny skutek stanowiło jedynie warunek sine qua non powstania uprawnienia do złożenia przez właściciela wniosku do organu administracji o ustalenie wysokości odszkodowania, które miał zapłacić beneficjent obciążenia gruntu, a więc organ administracji państwowej, instytucja i przedsiębiorstwo państwowe, zakładające i przeprowadzające na nieruchomościach ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Dopiero bowiem w sytuacji, gdy nieruchomość nie nadawała się do dalszego racjonalnego użytkowania przez właściciela na cele dotychczasowe z powodu założenia i przeprowadzenia przewodów i urządzeń, podlegała wywłaszczeniu w trybie i według zasad przewidzianych w ustawie dla wywłaszczenia nieruchomości (art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości). W takiej sytuacji należałoby rozważyć, czy nabycie w drodze umowy prawa własności nieruchomości, które wcześniej zostało ograniczone w sposób, o którym mowa w art. 35 ust. 1 i 2 i 2 ustawy z 12 marca 1958 r., uprawnia nabywcę nieruchomości do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie odszkodowania, o którym mowa w art. 36 ust. 1 tej ustawy. Tym samym, czy z żądaniem ustalenia odszkodowania, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r., mogą wystąpić aktualni właściciele nieruchomości, którzy prawo własności nabyli w drodze czynności prawnej, a więc następstwa, które ma charakter następstwa pod tytułem szczególnym (sukcesji singularnej), a więc ich pozycja prawna jest zdecydowanie inna niż w przypadku spadkobierców poprzedniego właściciela, których następstwo ma charakter następstwa pod tytułem ogólnym (sukcesji uniwersalnej). Nie mniej jednak należy stwierdzić, że skutek decyzji w postaci ograniczenia prawa własności dotyczy właściciela nieruchomości, albowiem to jego prawo zostało ograniczone. Jeżeli zatem doszło do zbycia nieruchomości po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., to nabywca tej nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej nabywa ją już w takim stanie prawnym, jaki wynika z dokonanego ograniczenia prawa własności. W konsekwencji skutek wydanej wcześniej decyzji w postaci ograniczenia prawa nie spowodował ograniczenia praw nabywcy, który ich wówczas nie posiadał, natomiast ukształtował stan prawny nieruchomości w ten sposób, że prawo własności nieruchomości zostało ograniczone i w takim kształcie prawnym nabywca nabył nieruchomość.

NSA wskazał, że literalna wykładnia art. 129 ust. 5 pkt 3 prowadzi wprost do wniosku, że dyspozycją tego przepisu objęta jest wyłącznie taka sytuacja, gdy nastąpiło pozbawienie właściciela praw do nieruchomości, bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Skoro do złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania w trybie art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości uprawniony był wyłącznie ten właściciel nieruchomości, któremu prawo własności przysługiwało na dzień wydania zezwolenia na czasowe ograniczenie korzystania z gruntu, to w sytuacji niewystąpienia przez niego z takim wnioskiem, późniejszy nabywca tej nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej nie mógł już skutecznie domagać się działania organu i ustalenia wysokości odszkodowania.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę jest związany wykładnią prawa przeprowadzoną w formie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego, jednocześnie Sąd podziela stanowisko wyrażone w w.w. uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OPS 1/20 z dnia 22 lutego 2021 r.

W tym stanie sprawy należało stwierdzić, że rozstrzygniecie organu jest zgodne z przepisami prawa. Nie budzi wątpliwości, że w dacie ograniczenia praw do przedmiotowych nieruchomości skarżący nie byli ich właścicielami, a przysługujące im obecnie prawo własności nabyli w następstwie zawarcia umowy przeniesienia własności, a zatem pod tytułem szczególnym (sukcesja syngularna), a nie w wyniku wejścia w ogół praw poprzednika prawnego (sukcesja uniwersalna).

Nie był również zasadny kolejny zarzut skargi. Wskazać należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzją organu I instancji zapadły w postępowaniu wznowieniowym, które jest jednym z nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznych. Przedmiotem wznowienia postępowania w rozpatrywanej sprawie była ostateczna decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] lutego 2019 r. w sprawie ustalenia na rzecz M. i R.G. odszkodowania w wysokości 18.270,zł za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości obejmującej działkę gruntu nr [...] przy ul. [...] w związku z zajęciem jej części pod napowietrzną linię zasilającą kablową.

Formę rozstrzygnięcia w postępowaniu wznowieniowym reguluje art. 151 kpa. Zgodnie z treści art. 151 § 1 kpa organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której:

1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, albo

2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

Decyzja administracyjna wydana przez organ odwoławczy musi mieć oparcie w art. 138 kpa. W myśl art. 138 § 1 kpa organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:

1)utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo

2)uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo

3)umarza postępowanie odwoławcze.

Zgodnie z treścią art. 138 § 2 organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Analiza przytoczonych powyżej przepisów art. 151 § 1 oraz art. 138 § 1 i § 2 dowodzi, że orzekając merytorycznie w trybie wznowieniowym, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, organ odwoławczy był uprawniony do tego, aby rozstrzygnięciem objąć decyzję ostateczną, która była przedmiotem postępowania wznowieniowego. Wskazany tu przepis art. 138 § 1 pkt 2 kpa upoważnia organ odwoławczy do wydania orzeczenia co do istoty sprawy, którą w postępowaniu wznowieniowym jest zgodność z prawem decyzji ostatecznej. Zauważyć przy tym należy, że zasadą postępowania administracyjnego jest dwukrotne merytoryczne rozpoznanie sprawy w administracyjnym toku instancji. Oznacza, to że obowiązkiem organu odwoławczego jest przede wszystkim rozpoznanie sprawy co do istoty, a wydanie decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 kpa ograniczone zostało jedynie do sytuacji gdy zachodzi potrzeba przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

W tym stanie sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.