Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1998/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 23 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 922
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska, Danuta Kania, Protokolant specjalista Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych (dalej również jako Generalny Inspektor lub organ) decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 12 pkt 2, art. 23 ust. 1 pkt 2 i art. 22 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 922), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] odmawiającą uwzględnienia wniosku w sprawie skargi W. M. na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez Ośrodek Pomocy Społecznej [...](dalej jako OPS).

W uzasadnieniu powyższej decyzji Generalny Inspektor wskazał, iż W. M. zawnioskował o zbadanie nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez OPS. Skarżący zakwestionował udostępnienie przez OPS umowy darowizny skarżącego na rzecz jego dzieci, jak też pozyskanie przez OPS od spółki "[...] s.c. z siedzibą w [...] numeru księgi wieczystej tego mieszkania oraz załączenie tych informacji do akt postępowania toczącego się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie.

Generalny Inspektor w toku postępowania wyjaśniającego ustalił, iż:

1. skarżący odwołał się od decyzji OPS w sprawie udzielenia pomocy społecznej, na skutek czego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako SKO) zbadało zasadność wydanej decyzji oraz jej zgodność z przepisami prawa; w wyniku powyższego SKO decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. o sygn. [...] uchyliło decyzję OPS oraz wskazało na konieczność ustalenia stanu majątkowego skarżącego poprzez m.in. ustalenie treści umowy darowizny i jej charakteru;

2. informacje dot. darowizny i mieszkania OPS pozyskał z ww. decyzji SKO, w której wskazano nr księgi wieczystej, dane właścicieli oraz datę sporządzenia umowy darowizny; w toku czynności kontrolnych Generalny Inspektor nie stwierdził umowy darowizny w aktach postępowania OPS;

3. w wykonaniu wskazań zawartych w decyzji kasatoryjnej, OPS wystąpił do skarżącego

o przedłożenie umowy darowizny, jednakże skarżący nie udostępnił żądanej umowy;

4. OPS wskazał, iż na podstawie wniosku skarżącego wszczął postępowanie o udzielenie pomocy społecznej i w związku z zaistniałymi rozbieżnościami w składanych oświadczeniach majątkowych skarżącego organ pomocy społecznej był zobowiązany do ustalenia faktycznej sytuacji majątkowej skarżącego; w toku postępowania OPS pozyskał do akt postępowania informacje dotyczące księgi wieczystej, właścicieli nieruchomości przy ul. [...] i treści umowy darowizny;

4. pracownik OPS telefonicznie ustalił u zarządcy nieruchomości przy ul. [...], tj. [...] s.c., że właścicielem mieszkania nr [...] jest skarżący; powyższe udokumentowano w formie notatki służbowej;

5. w związku ze skargą na decyzję administracyjną SKO akta postępowania skarżącego zostały przekazane przez OPS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie; akta zawierały decyzję SKO z dnia [...] sierpnia 2013 r. sygn. [...], w której zawarte były informacje dotyczące darowizny.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wydał decyzję administracyjną z dnia [...] kwietnia 2017 r., mocą której odmówił uwzględnienia wniosku w przedmiotowej sprawie.

Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, rozstrzygniętej ww. decyzją wskazując na liczne nieprawidłowości w działalności OPS. Podniósł m.in., iż w aktach sprawy o sygn. akt I SA/WA 454/14 "leżały luźno włożone, nienumerowane, informacje dotyczące zawartości księgi wieczystej mieszkania moich dzieci, które nie ubiegały się w OPS o pomoc społeczną. OPS pozyskało dane bez mojej zgody i wiedzy oraz bez zgody właścicieli mieszkania od firmy [...] administrującej budynkiem (...). W mojej ocenie 90% dokumentów znajdujących się w moich aktach sąd powinien ocenić podobnie. Ich kolekcjonowanie przez OPS w nieskończoność nie służy pomocy społecznej ani dobru klienta OPS (...)".

Generalny Inspektor nie stwierdził podstaw do uwzględnienia wniosku odwoławczego i orzekł jak na wstępie.

W motywach rozstrzygnięcia organ podkreślił, iż Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych dokonuje wyłącznie oceny legalności przetwarzania danych osobowych. Ustawodawca w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych posługuje się pojęciem "przetwarzania danych osobowych" odnosząc je zawsze do danych osobowych, nie zaś do zawierających je dokumentów. Ustawa nie reguluje zatem zasad posługiwania się dokumentami, lecz przetwarzania danych osobowych. Przepisy te nie przyznają organowi ochrony danych osobowych kompetencji do podejmowania rozstrzygnięć, których przedmiotem jest nakaz lub zakaz przetwarzania określonych dokumentów będących nośnikami przetwarzanych danych. Tym samym na gruncie ustawy o ochronie danych osobowych ocenie w niniejszym postępowaniu podlegać mogły wyłącznie kwestia przetwarzania danych osobowych, a nie dokumentów, które je zawierają.

W myśl art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.) decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zgodnie z art. 107 ust. 1 ww. ustawy rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. Pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (ust. 5). Ponadto w myśl art. 107 ust. 5b ustawy o pomocy społecznej, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby lub rodziny ustała się na pod wskazanych w tym przepisie dokumentów. Jednakże, w przypadku gdy okoliczności sprawy, mające wpływ na prawo do świadczeń, wymagają potwierdzenia innym oświadczeniem lub dokumentem nie wymienionym w ust. 5b, można domagać się takiego oświadczenia lub dokumentu.

Przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej. To oznacza, że postępowanie, o którym mowa powyżej prowadzone jest w trybie i na zasadach określonych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. 2016 r. poz. 23). Zgodnie bowiem z art. 14 ustawy o pomocy społecznej, w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie, stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. Oznacza to, że w toku postępowania OPS winien stosować się do zasad w z ustawy o pomocy społecznej, jak i tych, które wynikają z k.p.a. W szczególności art. 7 k.p.a. stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto, na podstawie art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Mając powyższe regulacje na względzie organ ochrony danych osobowych podniósł, iż OPS pozyskał informacje o umowie darowizny skarżącego z decyzji SKO, której rozstrzygnięciem został jednocześnie zobligowany do zweryfikowania tej informacji, jako mającej znaczenie dla przyznania świadczenia z pomocy społecznej, o którą wnioskował skarżący. Nie ulega wątpliwości, że prawo do otrzymania świadczeń z pomocy społecznej dotyczy osób, których sytuacja materialna spełnia przesłanki do jej otrzymania. Jak wskazał OPS, w przedstawianych przez skarżącego oświadczeniach o stanie majątkowym nastąpiły rozbieżności co do tytułu prawnego do zajmowanego lokalu. Jednocześnie, pomimo wezwania OPS, skarżący nie przedstawił umowy darowizny. Nieprzedstawienie dowodu nie powoduje, że OPS swoim uprawnionym działaniem nie maże podjąć starań do ustalenia stanu faktycznego. Jednym ze środków uzyskania takich informacji w niniejszej sprawie było zwrócenie się do samego zainteresowanego i zarządcy nieruchomości. W świetle powyższego, nie można stwierdzić naruszenia przez OPS przepisów o ochronie danych osobowych przy żądaniu od skarżącego informacji dotyczących umowy darowizny, gdyż znajduje to swoje uzasadnienie w przepisach ustawy o pomocy społecznej oraz k.p.a. Postępowanie administracyjne dotyczące udzielania pomocy społecznej powinno zostać przeprowadzone wnikliwie z uwzględnieniem wszelkich okoliczności wpływających na tę decyzję, ale także z poszanowaniem prywatności osób, których to postępowanie dotyczy. Niemniej jednak decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania takiej pomocy nie może zostać wydana bez odpowiedniej weryfikacji potrzeb osoby, której ta pomoc ma dotyczyć. Wszelkie ustalenia w postępowaniu dotyczącym skarżącego prowadzonym przez OPS wiążą się z koniecznością przetwarzania dotyczących go danych osobowych.

Odwołując się do stanowiska doktryny Generalny Inspektor podkreślił, iż "...wywiad nie jest jedynym możliwym dowodem, a w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy dopuścić także inne dowody z odpowiednim zastosowaniem kodeksu postępowania administracyjnego, zwłaszcza gdy występują przeszkody w przeprowadzeniu wywiadu. Sytuacja taka może być spowodowana bierną lub negatywną postawą strony postępowania lub innymi przeszkodami (np. nieznane miejsce pobytu zainteresowanego). Wówczas, w miarę możliwości, należy przeprowadzić wywiad z rodziną osoby zainteresowanej, dokonać oględzin miejsca zamieszkania, zebrać dane posiadane z urzędu oraz dopuścić inne możliwe dowody. Dowodem może być wszystko, co przyczyni się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, np. zeznania świadków. Podobne stanowisko jest przyjmowane w orzecznictwie sądowym. W wyroku z dnia 27 września 2011 r., I OSK 692/11, LEX nr 1068528, NSA uznał, że prowadzenie dowodów wskazanych w ustawie o pomocy społecznej, które są obowiązkowe, nie wyklucza wcale możliwości posłużenia się innymi dowodami przewidzianymi prawem, skoro celem postępowania jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Tylko takie działanie, tj. polegające na posłużeniu się różnymi środkami dowodowymi, realizuje zasadę prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. Dopiero po zgromadzeniu wszystkich dostępnych dowodów organ ocenia, czy zostały spełnione przesłanki udzielenia pomocy, i na tej podstawie wydaje decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania pomocy" - I. Sierpowska, Komentarz do art. 107 [w] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. III, LEX 2014.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ ochrony danych osobowych wskazał, że informacje pozyskane przez OPS stanowią część materiału dowodowego postępowania o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, o które wnioskował sam skarżący. Generalny Inspektor nie dokonuje zaś oceny prawidłowości stosowania przez OPS procedury związanej z prowadzeniem sprawy o przyznanie świadczeń pomocy finansowej. Nie może on bowiem ingerować w tok ani w sposób prowadzonych postępowań przez inne, uprawnione na podstawie odrębnych przepisów, organy. Jak wskazuje się w orzecznictwie, art. 12 ustawy o ochronie danych osobowych nie uprawnia Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych do ingerowania w określone ustawowo kompetencje innych organów i sądów, wkraczania w prowadzone w zakresie ich właściwości postępowania i dokonywania merytorycznej oceny poszczególnych czynności wykonywanych w ramach tych postępowań (tak w wyroku WSA w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 2848/2011). Podobnie w wyroku z dnia 2 marca 2001 r. sygn. akt II SA 401/00 NSA stwierdził, że Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych nie jest organem kontrolujących ani nadzorującym prawidłowość stosowania prawa materialnego i procesowego w sprawach należących do właściwości innych organów, służb czy sądów, których orzeczenia podlegają ocenom w toku instancji czy inny sposób określony odpowiednimi procedurami.

Generalny Inspektor zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie prawidłowość wydanej decyzji przez OPS została zweryfikowana w toku instancyjnym przez SKO. W związku z powyższym Generalny Inspektor nie mógł uznać zarzutów skarżącego dotyczących zbierania danych osobowych skarżącego na potrzeby postępowania administracyjnego dotyczącego przyznania pomocy społecznej. Ponadto sprawa, w której SKO wydało decyzję z dnia [...] sierpnia 2013 r. o sygn. [...], została przekazana do sądu w związku ze złożoną skargą. Zgodnie natomiast z art. 54 § 2 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) organ, którego działanie jest przedmiotem skargi, przekazuje ją sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. OPS był zatem zobowiązany przepisem prawa do przesłania sądowi akt, odzwierciedlających historię i zakres prowadzonych czynności wraz z pozyskanym materiałem będący podstawą rozstrzygnięcia podjętego przez ten organ. Przekazania akt sprawy wraz ze wszelkimi informacjami, danymi, dowodami, nie można zatem rozpatrywać w kategorii nieuprawnionego udostępnienia danych osobowych w nich zebranych.

Mając powyższe na uwadze Generalny Inspektor stwierdził, że OPS podejmując czynności ściśle związane z przyznanymi mu i wynikającymi z przepisów prawa uprawnieniami i obowiązkami, był upoważniony do przetwarzania danych osobowych skarżącego, z uwagi na spełnienie przesłanki z art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy. Jednocześnie organ ochrony danych osobowych nie dopatrzył się przesłanek pozwalających na zakwalifikowanie działań administratora danych jako działań bezprawnych, w związku z tym brak było podstaw dla uwzględnienia skargi i wydania decyzji nakazującej przywrócenie stanu zgodnego z prawem, stosownie do treści ww. art. 18 ust. 1 ustawy.

Odnosząc się natomiast do zgłaszanych przez skarżącego szeregu nowych naruszeń OPS, które to naruszenia zostały wskazane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Generalny Inspektor stwierdził, że są one niezwiązane z ochroną danych osobowych. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych jest organem do spraw ochrony danych osobowych, którego zakres zadań został określony w art. 12 ustawy. Dokonuje więc wyłącznie oceny legalności przetwarzania danych osobowych. Nie natomiast oceny cyt. ".OPS potrafi jesienią przesunąć środki pierwotnie przeznaczone na pomoc najbiedniejszym na inny ładnie nazwany cel pozostający poza kontrolą". Tego typu sprawy wykraczają poza zakres kompetencji Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych.

Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] października 2017 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez W. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W ocenie skarżącego kwestionowana decyzja narusza prawo, albowiem błędnie przedstawia stan faktyczny sprawy opierając się wyłącznie na wyjaśnieniach przedstawicieli Prezydenta [...], które nie są obiektywne. Zdaniem skarżącego prawo do opieki społecznej jest przez organy orzekające błędnie rozumiane, co prowadzi do nadmiernej "inwigilacji rodziny i znajomych klienta OPS". Organ ochrony danych osobowych wyłącza z treści wniosku skarżącego nowe sygnalizowane naruszenia przepisów ustawy o ochronie danych osobowych przez przedstawicieli Prezydenta [...] Burmistrz Dzielnicy [...] bez potrzeby, wiedzy i zgody skarżącego, z naruszeniem powołanej ustawy, zażądał od OPS dokumentacji skarżącego (ponad 300 stron) gromadzonej od 2006 r. i przez ponad pół roku dowolnie nią dysponował.

Skarżący zarzucił organowi ochrony danych osobowych naruszenie zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a., poprzez nierówne traktowanie stron oraz bagatelizowanie argumentów skarżącego wskazujących na nadużywanie prawa do inwigilacji oraz możliwym dysponowaniu pozyskaną informacją w celu sprzecznym z udzieleniem pomocy społecznej.

Skarżący zawnioskował o nakazanie Generalnemu Inspektorowi przedłożenia Sądowi wniosku wraz załącznikami, które zostały wyłączone z akt niniejszej sprawy na podstawie postanowienia z dnia [...] maja 2017 r.

W odpowiedzi na skargę Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ stwierdził, iż kwestia poruszana w piśmie z dnia [...] marca 2017 r. w swoim zakresie wykracza poza postępowanie przeprowadzone w niniejszej sprawie i zasadnie została wyłączona do odrębnego postępowania. Z pism skarżącego wynikało bowiem, że żądanie dotyczy udostępnienia jego danych osobowych zawartych w aktach osobowych przez OPS na rzecz Burmistrza Dzielnicy [...]. Nie odnosiło się zatem do kwestii żądania przez OPS umowy darowizny i działań tego organu poczynionych w kierunku ustalenia właściciela mieszkania nr [...] przy ul. [...]. Stąd też nie można uznać zarzutów skarżącego dotyczących błędnych ustaleń faktycznych za uzasadnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Generalnego Inspektora z dnia [...] października 2017 r. nie narusza prawa w stopniu kwalifikującym do eliminacji z obrotu prawnego.

Na wstępie zaznaczyć należy, że przedmiotem postępowania zakończonego ww. decyzją była ocena działań OPS, wskazanych w skardze do Generalnego Inspektora z dnia [...] listopada 2014 r., polegających na pozyskaniu informacji o umowie darowizny mieszkania stanowiącego własność skarżącego na rzecz jego dzieci, o stanie własnościowym lokalu od [...] s.c. w [...] oraz nr księgi wieczystej tej nieruchomości, jak też przekazaniu pozyskanych danych wraz ze skargą i aktami administracyjnymi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Tak zakreślone granice postępowania wyznaczają przedmiot sprawy administracyjnej oraz przedmiot kontroli sądowej w niniejszej sprawie. Sąd nie mógł zatem, w ramach tego postępowania, dokonać oceny innych podnoszonych przez skarżącego kwestii, dotyczących prawidłowości przetwarzania jego danych osobowych przez Burmistrza Dzielnicy [...]. Te zagadnienia nie mieszczą się w granicach rozpoznania Sądu, które są wyznaczone granicami sprawy administracyjnej. Pismo skarżącego z dnia [...] marca 2017 r., stanowiące w istocie odrębny wniosek o wszczęcie postępowania wobec formułowania nowych zarzutów naruszenia prawa przez inny niż w niniejszej sprawie podmiot, zostało postanowieniem Generalnego Inspektora z dnia [...] kwietnia 2017 r. (załączonym do skargi i znajdującym się w aktach administracyjnych) wyłączone z akt postępowania niniejszej sprawy administracyjnej. Innymi słowy, sprawa z wniosku z dnia [...] października 2017 r. stanowi odrębny od niniejszego przedmiot rozpoznania administracyjnego, a konsekwencji i sądowego. Z tych też powodów nie było potrzeby uzupełniania materiału aktowego o dokumenty nie mające istotnego znaczenia dla rozpoznania analizowanej sprawy.

Przechodząc do oceny merytorycznej niniejszej sprawy wskazać należy, że zadaniem ustawy o ochronie danych osobowych nie jest jedynie stanie na straży interesów tych, których przetwarzane dane osobowe dotyczą. Podstawową zasadą ustawy nie jest też zakaz przetwarzania danych osobowych, lecz przestrzeganie zakresu i trybu ich przetwarzania. W art. 1 obowiązującej w dacie orzekania organu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 922 - dalej jako u.o.d.o.) stwierdza się, że przetwarzanie danych osobowych może mieć miejsce jeżeli służy to dobru publicznemu, dobru osoby, której dane dotyczą lub dobru osób trzecich. Ochrona danych osobowych, na podstawie przepisów powołanej ustawy, nie powinna być oderwana od przepisów służących ochronie innych wartości.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.o.d.o. ustawę stosuje się do organów państwowych, organów samorządu terytorialnego oraz do państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych. Ustawę stosuje się również do: (1) podmiotów niepublicznych realizujących zadania publiczne, (2) osób fizycznych i osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, jeżeli przetwarzają dane osobowe w związku z działalnością zarobkową, zawodową lub dla realizacji celów statutowych - które mają siedzibę albo miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, albo w państwie trzecim, o ile przetwarzają dane osobowe przy wykorzystaniu środków technicznych znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 2).

Przepis art. 6 ust. 1 u.o.d.o. stanowi, iż w rozumieniu ustawy za dane osobowe uważa się wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej. Osobą możliwą do zidentyfikowania jest osoba, której tożsamość można określić bezpośrednio lub pośrednio, w szczególności przez powołanie się na numer identyfikacyjny albo jeden lub kilka specyficznych czynników określających jej cechy fizyczne, fizjologiczne, umysłowe, ekonomiczne, kulturowe lub społeczne (ust. 2). Informacji nie uważa się za umożliwiającą określenie tożsamości osoby, jeżeli wymagałoby to nadmiernych kosztów, czasu lub działań (ust. 3).

Jak podkreśla się w piśmiennictwie, informacja wtedy "dotyczy osoby fizycznej" gdy przekazuje (komunikuje) coś na jej temat. Chodzi zatem o informację, która daje się powiązać z osobą, która powoduje, że możliwe jest jej odniesienie do konkretnej osoby fizycznej - zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania, przy czym identyfikacja odbywa się na podstawie całokształtu posiadanych informacji. O tym, czy określona informacja ma charakter danych osobowych, czy też nie, decyduje jej przydatność do ustalenia tożsamości osoby, której ta informacja dotyczy (A. Szewc, Z problematyki, cz. III, s. 24 [w:] P. Barta, P. Litwiński, Ustawa o ochronie danych osobowych. Komentarz, 4 wydanie C.H. Beck, 2016). Powyższe stanowisko aprobuje również orzecznictwo, gdzie wskazuje się, że jeżeli komunikat można powiązać z konkretną osobą fizyczną, wówczas jego treść należy uznać za dane osobowe. Warto w tym względzie powołać pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 listopada 2009 r. sygn. akt I OSK 667/09 (publ. j.w.), zgodnie z którym pojęcie "dane osobowe" na gruncie prawa polskiego obejmuje wszelkie informacje dotyczące osoby fizycznej, jeśli możliwe jest określenie jej tożsamości i zidentyfikowanie. Dane osobowe to zespół wiadomości (komunikatów) o konkretnym człowieku na tyle zintegrowany, że pozwala na jego zindywidualizowanie. Obejmuje co najmniej informacje niezbędne do identyfikacji (imię, nazwisko, miejsce zamieszkania), jednakże do tego się nie ogranicza, bowiem mieszczą się w nim również dalsze informacje, wzmacniające stopień identyfikacji.

Stosownie do treści art. 7 pkt 2 u.o.d.o., przez przetwarzanie danych osobowych rozumie się jakiekolwiek operacje wykonywane na danych osobowych, takie jak zbieranie, utrwalanie, przechowywanie, opracowywanie, zmienianie, udostępnianie i usuwanie, a zwłaszcza te, które wykonuje się w systemach informatycznych.

Przepis art. 8 ust. 1 u.o.d.o. stanowi, że organem do spraw ochrony danych osobowych jest Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych. Do jego zadań, w myśl art. 12 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.d.o. należy w szczególności: kontrola zgodności przetwarzania danych z przepisami o ochronie danych osobowych oraz wydawanie decyzji administracyjnych i rozpatrywanie skarg w sprawach wykonania przepisów o ochronie danych osobowych. W przypadku naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych Generalny Inspektor z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej, w drodze decyzji administracyjnej, nakazuje przywrócenie stanu zgodnego z prawem, a w szczególności: (1) usunięcie uchybień, (2) uzupełnienie, uaktualnienie, sprostowanie, udostępnienie lub nieudostępnienie danych osobowych, (3) zastosowanie dodatkowych środków zabezpieczających zgromadzone dane osobowe, (4) wstrzymanie przekazywania danych osobowych do państwa trzeciego, (5) zabezpieczenie danych lub przekazanie ich innym podmiotom, (6) usunięcie danych osobowych (art. 18 ust. 1).

Z kolei w art. 23 § 1 u.o.d.o. zostały wymienione przesłanki legalizujące przetwarzanie danych osobowych. Zgodnie z jego treścią przetwarzanie danych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy: (1) osoba, której dane dotyczą, wyrazi na to zgodę, chyba że chodzi o usunięcie dotyczących jej danych, (2) jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa, (3) jest to konieczne do realizacji umowy, gdy osoba, której dane dotyczą, jest jej stroną lub gdy jest to niezbędne do podjęcia działań przed zawarciem umowy na żądanie osoby, której dane dotyczą, (4) jest niezbędne do wykonania określonych prawem zadań realizowanych dla dobra publicznego, (5) jest to niezbędne dla wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów realizowanych przez administratorów danych albo odbiorców danych, a przetwarzanie nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą.

Powyższa regulacja określa ogólne, materialne przesłanki przetwarzania danych osobowych. Przesłanki te mają charakter generalny, odnoszą się do wszelkich form przetwarzania danych, w tym zarówno do przetwarzania "na własne potrzeby" administratora, jak i "na zewnątrz". Są one co do zasady równoprawne, mają charakter autonomiczny i niezależny, co oznacza, że wystarczy wystąpienie jednej z nich, by przetwarzanie danych mogło być uznane za usprawiedliwione. Oznacza to także, że zgoda osoby, której dane dotyczą, nie jest wyłączną przesłanką przetwarzania danych osobowych.

Przepis art. 23 ust. 1 pkt 2 u.o.d.o. dopuszcza przetwarzanie danych przewidując dwa wymogi: istnienie odpowiedniego przepisu prawa, który przyznaje podmiotowi uprawnienie lub nakłada na niego obowiązek, oraz niezbędność przetwarzania danych do zrealizowania tego uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z tego przepisu. Wymogi te które powinny być spełnione łącznie.

W przypadku, gdy przepis prawa nakłada na podmiot obowiązek przetwarzania danych, nie ulega wątpliwości, że przetwarzanie danych jest dopuszczalne na podstawie art. 23 ust 1 pkt 2 u.o.d.o., jako że przetwarzanie jest wówczas niezbędne do spełnienia obowiązku wynikającego z tego przepisu. Podobnie, gdy chodzi o jednoznacznie określone w przepisach prawa uprawnienie do przetwarzania danych osobowych, przetwarzanie danych jest dopuszczalne, gdyż nie sposób byłoby zrealizować uprawnienia, nie przetwarzając danych. Natomiast w przypadkach, w których z przepisów prawa wynikają określone uprawnienia lub obowiązki niedotyczące wprost przetwarzania danych osobowych, ale do których wykonania potrzebne jest przetwarzanie danych, konieczne jest dokonanie oceny, czy przetwarzanie danych jest niezbędne do zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa (innymi słowy, czy możliwa byłaby realizacja uprawnienia lub spełnienie obowiązku bez przetwarzania danych). Jeżeli na to pytanie o niezbędność przetwarzania danych można udzielić odpowiedzi twierdzącej, to przetwarzanie danych w oparciu o ww. przesłankę uznać należy za dopuszczalne. Zatem nawet, jeżeli przepis prawa nie mówi wprost o przetwarzaniu danych, ale przyznaje podmiotowi uprawnienie, do którego realizacji niezbędne jest przetwarzanie danych, to podmiot ten ma prawo przetwarzać dane na analizowanej podstawie (por. J. Barta, P. Fajgielski, R. Markiewicz "Ochrona danych osobowych. Komentarz.", publ. System Informacji Prawnej LEX 2016).

W sprawie niniejszej, jak zasadnie wskazał Generalny Inspektor, podstawę przetwarzania danych osobowych skarżącego przez OPS, poprzez pozyskanie nr księgi wieczystej nieruchomości stanowiącej własność skarżącego i darowanej jego córkom umową darowizny, której przedłożenia również zażądał OPS od skarżącego, stanowiły przepisy materialnoprawne - art. 106 i 107 ustawy o pomocy społecznej oraz procesowe – art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 14 ustawy o pomocy społecznej.

Nie powielając zatem trafnej argumentacji organu zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (przedstawionej we wstępnej części uzasadnienia wyroku) należy stwierdzić, iż powołane przepisy prawne nakładają na organ przyznający wnioskowaną pomoc społeczną obowiązek zgromadzenia materiału dowodowego, który ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy o przyznaniu lub wysokości świadczeń z pomocy społecznej.

Osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej musi się liczyć z tym, iż ubiegając się o pomoc publiczną będzie obowiązana przedstawić, z uwagi na zasadę pisemności postępowania administracyjnego (art. 14 § 1 k.p.a.), dowody przemawiająca za uwzględnieniem jej wniosku. Brzmienie art. 106 ust. 1 i art.. 107 o pomocy społecznej wskazuje, iż decyzję administracyjną w tej sprawie wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Skoro, jak wynika z akt sprawy, skarżący w postępowaniu prowadzonym przez pracowników OPS odmówił przedstawienia ww. umowy darowizny, która niewątpliwie obrazuje sytuację majątkową jego i zamieszkałym wraz z nim członków rodziny, to kierując się naczelną zasada k.p.a. dochodzenia do prawdy obiektywnej, organ przyznający świadczenie winien był poczynić własne (z urzędu) niezbędne w tym zakresie ustalenia, na co pozwala mu też art. 107 ust. 5d ustawy o pomocy społecznej (może domagać się złożenia oświadczenia lub dokumentu).

Wprawdzie art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej przewiduje, iż pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, zaś odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia, to jednak wydanie takiego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przez OPS nie spotkało się z akceptacją organu odwoławczego. Bowiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchylając decyzję odmowną OPS decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] zobowiązało OPS do wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącego, w tym ustalenia treści umowy darowizny i jej charakteru. Zalecenia organu odwoławczego mają charakter wiążący. Zatem działania podjęte przez OPS w ramach realizacji zaleceń organu odwoławczego, skierowane zarówno do strony jak i innego podmiotu, z którym łączy skarżącego stosunek prawny w ramach zarządzania nieruchomością należącą do jego rodziny - spółki [...] s.c., oceniane być muszą jako legalne, wyczerpujące przesłanki z art. 23 ust. 1 pkt 2 u.o.d.o.

Z tego samego przymiotu legalności korzysta też czynność przekazania Sądowi akt sprawy administracyjnej wraz ze skargą W. M. na decyzje w przedmiocie odmowy przyznania pomocy społecznej. Bowiem taki obowiązek wynika wprost z art. 54 § 2 p.p.s.a.

Podkreślenia wymaga, iż art. 12 u.o.d.o. nie uprawnia Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych do ingerowania w określone ustawowo kompetencje innych organów i sądów, wkraczania w prowadzone w zakresie ich właściwości postępowania i dokonywania merytorycznej oceny poszczególnych czynności wykonywanych w ramach tych postępowań. Prezentowany pogląd jest powszechnie akceptowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 2079/06, LEX nr 319395). Rolą organu ochrony danych osobowych w niniejszym postępowaniu nie była zatem ocena celowości pozyskiwania określonych dowodów sprawie, lecz zbadanie, czy konkretne działanie organu pomocy społecznej jest legitymowane (tzw. przesłanką legalizującą) przepisami prawa.

Konkludując stwierdzić należy, że wobec wystąpienia przesłanki legalizującej przetwarzanie danych osobowych skarżącego przez OPS, o której mowa w art. 23 ust. 1 pkt 2 u.o.d.o., brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego i wydania przez organ rozstrzygnięcia w przedmiocie przywrócenia stanu zgodnego z prawem w oparciu o art. 18 ust. 1 u.o.d.o.

Generalny Inspektor, stosownie do art. 24 u.o.d.o. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przeprowadził postępowanie w zakresie adekwatnym do wydania decyzji w niniejszej sprawie, ustalił istotne okoliczności faktyczne w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy i dokonał ich oceny w oparciu o właściwe przepisy prawa.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.