Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 938/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-12-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 pkt. 10, art. 4 ust. 2, art. 89 ust. 1 pkt. 3, art. 89 ust. 2 pkt. 3, art. 91
journal: Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.
article: art. 122, art. 187 par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. a i c, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi I. H. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia (...) nr (...) w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu uczestnictwa w grze hazardowej urządzanej bez wymaganego zezwolenia; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia (...) nr (...), II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej kwotę (...),- zł (trzy ...) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) sierpnia 2010 r. nr (...), Naczelnik Urzędu Celnego w L., działając na podstawie art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej op) w związku z art. 91 oraz art. 2 ust. 1 pkt. 10, art. 3, art. 4 ust. 2, art. 7 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 3, art. 89 ust. 2 pkt. 3, art. 90 ust. 1 i 2 ustawy z dnia19 listopada 2009 roku o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r Nr 201, poz. 1540) wymierzył I. H. karę pieniężną w wysokości (...) zł z tytułu uczestnictwa w grze hazardowej, tj. loterii promocyjnej, urządzanej bez wymaganego zezwolenia.

W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, iż czynności kontrolne przeprowadzone przez Urząd Celny w L. u Z. S. – F. prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą: "A", ul. (...), (...), z których sporządzono protokół kontroli z dnia (...) kwietnia 2010 r., wykazały, że w dniach od (...) lutego 2010 r. do (...) kwietnia 2010 r. kontrolowana przeprowadziła "Konkurs świąteczny". Z regulaminu konkursu wynika, iż był on związany ze sprzedażą premiowaną – aby wziąć w nim udział należało nabyć od Firmy "A" towary, za co najmniej 25 zł lub zapłacić za usługę gastronomiczną kwotę co najmniej 25 zł w określonych sklepach firmowych lub patronackich i restauracjach "B". Po dokonanym zakupie towaru lub usługi otrzymany paragon należało opisać czytelnym imieniem i nazwiskiem wraz z numerem telefonu, a następnie wrzucić go do urn znajdujących się w sklepach lub restauracjach. Uczestnicy konkursu mogli wygrać nagrody rzeczowe, a główną nagrodą był samochód osobowy marki (...) o wartości fakturowej (...) zł. Losowanie nagród odbyło się w dniu (...) kwietnia 2010 r., a ze sporządzonego komisyjnego protokołu kontroli wynika, że nagroda główna wylosowana została na kupon opisany na nazwisko I. H.

W ocenie Naczelnika Urzędu Celnego w L. warunki konkursu urządzanego przez Firmę [...] wyczerpały ustawowe wymogi określone w art. 2 ust. 1 pkt. 10 ustawy o grach losowych, kwalifikujące go jako grę losową (loterię promocyjną), dla zorganizowania której niezbędne było uprzednie uzyskanie stosownego zezwolenia właściwego dyrektora izby celnej. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego wynika bowiem, iż podział nagród i osób, które je otrzymają, zależał od wyników losowania, a więc od przypadku. Co więcej dokonano losowania wygrywających paragonów spośród wielu paragonów wrzuconych do urn usytuowanych w wielu określonych punktach. Z uwagi na fakt, iż organizator konkursu nie otrzymał stosownego zezwolenia, organ był uprawniony, na podstawie art. 89 ust 1 pkt. 3 ustawy o grach hazardowych, do nałożenia na I. H., jako zwycięzcę przedmiotowego konkursu, kary pieniężnej odpowiadającej 100% uzyskanej wygranej.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła I. H., wnosząc o jej uchylenie. Jak podała skarżąca, biorąc udział w przedmiotowym "Konkursie świątecznym" była przekonana, iż jest on legalny, w czym utwierdzał ją fakt szerokiego reklamowania organizowanej loterii. Zdaniem skarżącej o legalności konkursu przesądzał też fakt, że organy nie kwestionowały zasad jego przeprowadzenia w trakcie trwania konkursu, zaś w samej loterii wzięło udział parę tysięcy osób. Nałożona obecnie kara finansowa jest dla skarżącej krzywdząca, gdyż poniosła już koszty związane z odebraniem nagrody, a jest osobą starszą, będącą jedynie konsumentem, którą obecnie traktuje się jak osobę prowadzącą nielegalną działalność hazardowa.

Decyzją z dnia (...) lipca 2011 r., nr (...), Dyrektor Izby Celnej w P. na podstawie art. 233 § 1 pkt. 1 op utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia (...) sierpnia 2010 r. W podstawie prawnej decyzji powołano także przepisy ustawy o grach hazardowych – art. 2 ust.1, art. 3, art. 7 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 pkt 3.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył dotychczasowy przebieg postępowania wskazując dodatkowo, iż podczas czynności kontrolnych właściciel Firmy "A" wyjaśnił, że przez niestaranność i nieuwagę nie umieścił w regulaminie konkursu pytań, na które należało odpowiedzieć by wygrać nagrodę, podobnie jak w analogicznych konkursach z lat poprzednich. Co więcej, z przeprowadzonego losowania przedsiębiorstwo nie uzyskało żadnych korzyści finansowych. W ocenie organu odwoławczego twierdzenia powyższe nie zmieniają oceny prawnej sprawy, gdyż w świetle podjętych ustaleń, a w szczególności z regulaminu konkursu wynika, iż konkurs był grą losową – loterią promocyjną, dla zorganizowania której wymagane było uzyskanie zezwolenia. Stanowisko powyższe zostało podparte orzeczeniami sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego. W konsekwencji organ odwoławczy uznał, iż Naczelnik Urzędu Celnego obowiązany był do nałożenia na skarżącą kary pieniężnej, czego nie zmienia również fakt przekonania skarżącej o legalności konkursu.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu I. H. reprezentowana przez B. P. – S. wnosząc o jej uchylenie oraz o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie, czy art. 89 ust. 1 pkt. 3 oraz art. 89 ust. 2 pkt. 3 ustawy o grach hazardowych są zgodne z art. 2, art. 7 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji w zakresie, w jakim nie zezwalają na indywidualizację oceny przesłanek udziału w grze hazardowej, w szczególności w zakresie zrównania odpowiedzialności uczestnika gry hazardowej z sytuacją organizatora gry. W opinii skarżącej zastosowana kara była nieproporcjonalna do naruszenia przepisów, jakiego miała się ona dopuścić, tym bardziej, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby miała ona świadomość uczestnictwa w nielegalnej grze hazardowej. Skarżąca zapoznała się bowiem z regulaminem konkursu, dochowując tym samym wszelkiej staranności, jakiej można wymagać od uczestnika gry hazardowej. Tym samym ponosi ona obecnie konsekwencje zaniechań, jakich dopuścił się inny podmiot – organizator konkursu.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Celnej, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skarżącej organ wskazał, iż przepisy ustawy o grach hazardowych nie uzależniają możliwości nałożenia kary od zachowania osoby, na która ją nałożono lub też jej świadomości prawnej dotyczącej obowiązujących ustaw regulujących problematykę gier hazardowych. Sama wysokość kary, stanowiąca jedynie przepadek korzyści, jakie osiągnięto z faktu udziału w nielegalnym przedsięwzięciu, wynika natomiast wprost z ustawy. Podkreślono, że obowiązkiem osoby zamierzającej uczestniczyć w konkursie było dokładne zapoznanie się z jego regulaminem oraz uzyskanie wiedzy, czy konkurs został zgłoszony właściwym organom. Zdaniem organu istotnym jest również to, iż media szeroko omawiały kwestie związane z wejściem w życie przepisów ustawy o grach hazardowych. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ podkreślił, że uczestnictwo w konkursach, loteriach promocyjnych należy łączyć z nabywaniem towarów i usług, a głównym celem loterii promocyjnej jest zwiększenie sprzedaży towarów i usług oraz wzrost zysków podmiotów prowadzących tego rodzaju działalność. Nie zmienia charakteru gry losowej (loterii promocyjnej) okoliczność, że od uczestników przystępując do konkursu wymaga się udzielenia prawidłowej odpowiedzi na pytanie konkursowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna aczkolwiek z innych powodów, aniżeli w niej podniesione.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia (...) sierpnia 2010 r. w przedmiocie nałożenia na skarżącą I. H. kary pieniężnej z tytułu uczestnictwa w grze hazardowej tj. loterii promocyjnej urządzanej bez wymaganego zezwolenia. Podstawę prawną wymierzonej kary stanowił przepis art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. Nr 201 poz. 1540 z 2010 r. ze zm.), zgodnie z którym karze pieniężnej podlega uczestnik w grze hazardowej urządzanej bez koncesji lub zezwolenia. Wysokość kary ustalono w oparciu o przepis art. 89 ust. 2 pkt 3 tej ustawy, w wymiarze 100% uzyskanej wygranej.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zgłoszonego przez skarżącą wniosku o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania dotyczącego zgodności art. 89 ust. 1 pkt. 3 oraz art. 89 ust. 2 pkt. 3 ustawy o grach hazardowych z art. 2, art. 7 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji wskazać należy, iż wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy, iż jak przyznał sam autor skargi, celem wprowadzenia do ustawy o grach hazardowych kar pieniężnych z tytułu korzyści uzyskanych z uczestnictwa w grze hazardowej urządzanej bez koncesji lub zezwolenia jest realizacja celu prospołecznego, jakim jest ochrona przed uzależnieniami, ochrona nieletnich oraz walka ze szarą strefą (zob. uzasadnienie projektu ustawy dostępne na stronach internetowych Sejmu RP). Podkreślenia wymaga, że ustawa o grach hazardowych nie stanowi jedynego aktu prawnego, który łączy fakt naruszenia przepisów ustawy z obowiązkiem ponoszenia określonych ciężarów finansowych przez osobę dopuszczającą się naruszeń – obowiązujące przepisy prawne dopuszczają możliwość nałożenia, w drodze decyzji administracyjnej, kary z tytułu naruszenia przepisów ustawy. Co charakterystyczne, możliwość nałożenia stosowanych kar pieniężnych, jako reakcji na naruszenie ustawowych obowiązków, nie budzi wątpliwości w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyrok TK z 15 stycznia 2007 r., sygn. P 19/06, OTK ZU nr 1/A/2007, poz. 2). Mieć bowiem należy na względzie, iż administracyjne kary pieniężne – jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z 01 marca 1994 r. w sprawie o sygn. U. 7/93 – stanowią w istocie środki mające na celu mobilizowanie podmiotów do terminowego i prawidłowego wykonywania obowiązków na rzecz państwa (OTK 1994, cz. I, poz. 5). Wobec tego sankcje administracyjne – stosowane automatycznie, z mocy ustawy – mają przede wszystkim znaczenie prewencyjne, gdyż istotą kary administracyjnej jest przymuszenie do respektowania nakazów i zakazów wynikających z przepisów prawa. Jak wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 stycznia 2007 r., sygn. akt P 19/06, OTK-A 2007 Nr 1, poz. 2, proces wymierzania kar pieniężnych należy postrzegać w kontekście stosowania instrumentów władztwa administracyjnego. Kara administracyjna nie jest konsekwencją dopuszczenia się czynu zabronionego, lecz skutkiem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, co sprawia, że ocena stosunku sprawcy do czynu nie mieści się w reżimie odpowiedzialności obiektywnej. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę analogiczna sytuacja występuje w rozpatrywanym przypadku. Nałożenie kary, o jakiej mowa w art. 89 ust. 1 pkt. 3 ustawy o grach hazardowych na uczestnika gry hazardowej urządzanej bez zezwolenia w wysokości określonej w art. 89 ust. 2 pkt. 3 powyższej ustawy, nie może być postrzegane w charakterze represji z tytułu uczestnictwa w nielegalnej grze hazardowej, lecz stanowi gwarancję, iż osoba, która uzyskała z tego tytułu korzyści nie będzie mogła ich skonsumować. Brak powyższej sankcji skutkowałby naruszeniem zasad współżycia społecznego, gdyż mógłby prowadzić do powstania sytuacji, w której możliwe byłoby skonsumowanie nielegalnie odniesionych korzyści materialnych. Podważałoby to również zasadność niezwykle restrykcyjnych zasad dotyczących organizacji gier hazardowych, umożliwiając czerpanie korzyści z wartości materialnych uzyskanych z naruszeniem przepisów ustawy. Tym samym w ocenie Sądu rozpatrującego przedmiotową sprawę przepisy art. 89 ust. 1 pkt. 3 oraz art. 89 ust. 2 pkt. 3 ustawy o grach hazardowych, umożliwiające nałożenie na uczestnika nielegalnej gry hazardowej kary administracyjnej w wysokości 100% uzyskanej wygranej, jest zgodny z Konstytucją. Warunkiem nałożenia powyższej kary jest jednakże ustalenie, iż korzyści, jakie odniósł adresat kary były rezultatem uczestnictwa w grze hazardowej zorganizowanej bez stosownego zezwolenia, zaś wymierzona kara administracyjna musi odpowiadać realnemu przysporzeniu majątkowemu po stronie uczestnika gry hazardowej. W konsekwencji brak jest podstaw do uznania, aby kryteriami zwalniającymi skarżącą z nałożonego obowiązku było kryterium braku świadomości prawnej, czy też dochowania należytej staranności. Nałożenie kary, o jakiej mowa w omawianym artykule ustawy o grach hazardowych, nie jest bowiem uzależnione od kryterium winy, a jej wysokości wynika wprost z ustawy i nie może być miarkowana na zasadach oceny zawinienia obowiązanego. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, nie było powodów do zwracania się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego dotyczącym zgodności art. 89 ust. 1 pkt. 3 oraz art. 89 ust. 2 pkt. 3 ustawy o grach hazardowych z art. 2, art. 7 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Podstawą nałożenia na skarżącą kary administracyjnej było uznanie przez organy celne, iż "Konkurs świąteczny" przeprowadzony przez przedsiębiorstwo "A" w dniach od (...) lutego 2010 r. do (...) kwietnia 2010 r., stanowił loterię promocyjną, o jakiej mowa w art. 2 ust. 1 pkt. 10 ustawy o grach hazardowych. Jak wskazał organ I instancji, z regulaminu przedmiotowego konkursu wynikało, iż był on związany ze sprzedażą premiowaną – aby wziąć w nim udział należało nabyć od Firmy "A" towary, za co najmniej 25 zł lub zapłacić za usługę gastronomiczną kwotę co najmniej 25 zł w określonych sklepach firmowych lub patronackich i restauracjach "B". Po dokonanym zakupie towaru lub usługi otrzymany paragon należało opisać czytelnym imieniem i nazwiskiem wraz z numerem telefonu, a następnie wrzucić go do urn znajdujących się w sklepach lub restauracjach. Z zebranych kuponów konkursowych wylosowano w dniu (...) kwietnia 2010 r., zwycięzców. Tym samym konkurs stanowił zorganizowaną bez zezwolenia loterię promocyjną, której uczestnikami byli nabywcy towaru, a której podmiot urządzający oferował wygrane pieniężne lub rzeczowe. Stanowisko powyższe nie znajduje jednak oparcia w zebranym materiale dowodowym.

Sąd wskazuje, iż w zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej zwrócił uwagę, iż podczas przeprowadzanych czynności kontrolnych właściciel Firmy "A" wyjaśnił, że przez niestaranność i nieuwagę nie umieszczono w regulaminie konkursu pytań, na które należało odpowiedzieć by wygrać nagrodę, podobnie jak w analogicznych konkursach z lat poprzednich. Istotnie, jak wskazuje protokół kontroli z dnia (...) kwietnia 2010 r., Z. S. – F. złożyła powyższe oświadczenie. Organ II instancji uznał jednakże, iż w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych fakt uzależnienia otrzymania nagrody od odpowiedzi na postawione pytanie nie zmienił charakteru konkursu jako gry hazardowej (loterii promocyjnej). Sąd wskazuje jednakże, iż jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 05 lipca 2007 r., sygn. akt II GSK 87/07 (LEX 368221), na tle obowiązującego w dacie orzekania art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 1992 roku o grach i zakładach wzajemnych (tekst jedn. Dz.U. z 2004r. Nr 4, poz. 27, ze zm.), uznanie danej gry za grę losową jest możliwe jedynie w przypadku, gdy stan faktyczny sprawy ustalony na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego, ocenionego w granicach prawem przyznanej swobody, pozwala na powyższą kwalifikację. W przedmiotowej sprawie organ zaniechał wyjaśnienia powstałych wątpliwości opierając się wyłącznie na regulaminie konkursu oraz własnej ocenie prawnej, według której nawet ewentualny fakt, iż uzyskanie nagrody musiało zostać poprzedzone odpowiedzią na pytanie konkursowe, nie zmienia charakteru konkursu jako loterii premiowej. Działanie powyższe w ocenie Sądu stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania określonych w op. Nie kwestionując stanowiska zawartego w powołanych przez Dyrektora Izby Celnej orzeczeniach sądów administracyjnych wskazać jednakże należy, iż obowiązkiem organu administracyjnego przed wydaniem decyzji nakładającej karę finansową jest wszechstronne zebranie i rozważenie materiału dowodowego. Obowiązek powyższy wynika wprost z art. 187 § 1 op, który na mocy przepisu odsyłającego, zawartego w art. 91 ustawy o grach hazardowych, niewątpliwie musi znaleźć zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Zważyć bowiem należy, że loterie promocyjne zostały zaliczone do gier losowych w wyniku nowelizacji poprzednio obowiązującej ustawy o grach hazardowych i zakładach wzajemnych, od dnia 1 stycznia 1997 r. To wówczas w art. 2 ust. 1 pkt 9 pojawiła się definicja loterii promocyjnej, rozumianej jako gra losowa w której uczestniczy się przez nabycie towaru lub usługi i tym samym nieodpłatnie uczestniczy się w loterii, a podmiot urządzający loterie oferuje wygrane pieniężne lub rzeczowe. Tożsama definicja zawarta została w przepisie art. 2 ust. 1 pkt 10 aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach losowych. Ustawa ta w art. 4 ust. 2 stanowi, iż ilekroć w ustawie jest mowa o grach hazardowych, rozumie się przez to również gry losowe. Aby jednakże dany konkurs mógł zostać uznany za grę losową, a przez to za grę hazardową, należy ocenić, czy wynik konkursu zależał jedynie od przypadku. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym przez organ II instancji w odpowiedzi na skargę wyroku z dnia 4 lutego 1998 r., sygn. II SA 1273/97 "zależność wyniku konkursu odnośnie podziału nagród od przypadku nie oznacza jego uzależnienia tylko i wyłącznie od przypadku. W każdym bowiem konkursie mogą być określane warunki precyzujące sposób zachowania się osoby pragnącej w nim uczestniczyć. Do warunków takich można zaliczyć np. obowiązek udzielenia odpowiedzi na zadane w czasie konkursu pytanie". W regulaminie przedmiotowego konkursu nie wspomniano o warunku udzielenia odpowiedzi na pytanie konkursowe. Zważywszy jednakże na okoliczność, że w konkursach organizowanych w latach poprzednich warunkiem wygranej było udzielenie odpowiedzi na pytanie konkursowe oraz na wyjaśnienia złożone przez właściciela firmy organizującej konkurs co do przebiegu losowania i wykonanego wówczas telefonu do skarżącej, kwestia ta nie jest oczywista i wymaga wyjaśnienia.

Sąd podkreśla, iż przed wydaniem decyzji o nałożeniu kary finansowej organ powinien był w szczególności uzyskać od skarżącej, członków komisji konkursowej oraz innych uczestników konkursu wyjaśnienia dotyczące przebiegu losowania, co umożliwiłoby jednoznaczne wyjaśnienie charakteru przeprowadzonego "Konkursu świątecznego". Brak powyższych ustaleń oraz oparcie zaskarżonej decyzji wyłącznie na sporządzonym w dniu (...) kwietnia 2010 r. protokole kontroli uznać należało za działanie wadliwe, naruszające art. 122 op.

W tym miejscu podkreślić należy, iż jak wskazała skarżąca w odwołaniu od decyzji organu I instancji, biorąc udział w przedmiotowym losowaniu występowała w nim jako konsument. Nie ulega wątpliwości Sądu, iż skarżąca dokonując zakupu towaru od Firmy "A", co skutkowało jej udziałem w "Konkursie świątecznym", była konsumentem w rozumieniu art. 221 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1963 r. Nr 16, poz. 93), a więc była osobą fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Podkreślenia wymaga, że analogiczną definicję konsumenta zawiera Dyrektywa 2005/29 WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. w sprawie dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniająca dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. U. UE L 2005 Nr 149, poz. 22). Dyrektywa powyższa, wskazuje w art. 5 ust. 2, iż praktyka handlowa jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z wymogami staranności zawodowej i w sposób istotny zniekształca lub może w sposób istotny zniekształcić zachowanie gospodarcze względem produktu przeciętnego konsumenta, do którego dociera bądź do którego jest skierowana, lub przeciętnego członka grupy konsumentów, jeżeli praktyka handlowa skierowana jest do określonej grupy konsumentów. W przedmiotowej sprawie zakupując przedmiotowy towar i biorąc udział w konkursie skarżąca nie była świadoma, iż konkurs stanowi grę hazardową oraz, że może być organizowany bez stosownej zgody organów celnych. Jak uprzednio wskazano, okoliczności powyższe nie zwalniają jej z odpowiedzialności administracyjnej. Jednakże, jak podkreślił Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 14 stycznia 2010 r., w sprawie C-304/08 (Lex nr 533981), dyrektywę 2005/29 dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które z zasady zakazują praktyk handlowych uzależniających udział konsumentów w konkursie z nagrodami lub loterii od nabycia towaru lub usługi, bez względu na konkretne okoliczności właściwe dla danego przypadku. Twierdzenie powyższe jest aktualne również w przedmiotowej sprawie, z tym, że w opinii Sądu, wskazać należy, że dyrektywa 2005/29 stoi na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które z zasady nakładają obowiązkiem ukarania karą wszystkich uczestników gry hazardowej (loterii promocyjnej) bez względu na konkretne okoliczności właściwe dla danego przypadku.

W tym miejscu wskazać należy, iż co do zasady akt prawa unijnego, jakim jest dyrektywa, nie stanowi aktu bezpośrednio obowiązującego. Równocześnie, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 grudnia 2010 r., sygn. akt I FSK 17/10, samo przyjęcie środków krajowych prawidłowo implementujących dyrektywę nie wyczerpuje skutków dyrektywy, gdyż należy jeszcze zapewnić, aby środek krajowy prawidłowo implementujący dyrektywę był stosowany w sposób, jaki pozwala na realizację celu, do którego zmierza dyrektywa. Przedmiotowa dyrektywa została włączona do polskiego porządku prawnego ustawą z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1206). Podkreślenia jednakże wymaga, że jeżeli norma prawa krajowego odbiega od treści normy dyrektywy w sposób, który zdaniem jednostki godzi w jej interesy, a przepis dyrektywy, jeżeli chodzi o jego treść, jest bezwarunkowy i dostatecznie precyzyjny, obywatel może się powoływać na jego postanowienia przeciwko jakiemukolwiek przepisowi prawa krajowego, który jest sprzeczny z dyrektywą, lub w takim zakresie, w jakim przepisy dyrektywy określają, jakich praw jednostki mogą dochodzić od państwa (por. wyrok ETS z 19 stycznia 1982 r. w sprawie C-8/81 Ursula Becker przeciwko Finanzamt Munster-Innenstadt). W takiej sytuacji Sąd krajowy ma obowiązek, w interesie obywatela, zastosować normę dyrektywy z pominięciem wadliwego unormowania krajowego, a więc gdy mamy do czynienia z wykładnią prowspólnotową podejmowaną przez sąd w obronie obywatela, który pragnie skorzystać z korzystnego dla niego bezwarunkowego i dostatecznie precyzyjnego unormowania unijnego, nieprzyjętego przez jego państwo lub wadliwie implementowanego do porządku prawnego tego państwa.

Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, iż w przedmiotowej sprawie zachodzi konieczność odniesienia dyrektywy również do sytuacji nałożenia kary administracyjnej na uczestnika gry hazardowej zorganizowanej bez wymaganego zezwolenia. Poza sporem pozostaje, iż na konsumenta nie można nałożyć kary administracyjnej, która w istocie przewyższy korzyści, jakie uzyskał on z otrzymanej nagrody. Czym innym jest bowiem obowiązek zwrotu korzyści majątkowej, uzyskanej z faktu uczestnictwa w nielegalnej grze hazardowej, a czym innym jest obowiązek znoszenia obciążenia przewyższającego uzyskaną korzyść. W przedmiotowej sprawie, jak wywiodła skarżąca, poniosła ona już określone koszty związane z dopuszczeniem samochodu do ruch drogowego. Co więcej, przedmiotowy samochód został przez nią wygrany w roku 2010, co przesądza, iż jego wartość w dniu wydania decyzji ostatecznej oraz aktualnie musi odbiegać od wartości fakturowej, będącej podstawą wymierzenia kary administracyjnej. Sąd podkreśla, że obowiązek zwrotu kwoty pieniężnej, przewyższającej obecną realną wartość samochodu, niesie znamiona funkcji represyjnej kary administracyjnej, która to funkcja, w świetle powołanego powyżej stanowiska Trybunału Konstytucyjnego oraz regulacji powołanej wyżej dyrektywy, nie może zostać zaakceptowana. Funkcją odpowiedzialności administracyjnej, o jakiej mowa w art. 89 ust. 1 pkt. 3 ustawy o grach hazardowych jest przeciwdziałanie naruszeniom przepisów ustawy, nie zaś nakładanie dodatkowych sankcji związanych z obowiązkiem zwrotu kwoty, przewyższających rzeczywistą wartość odniesionych korzyści majątkowych. Natomiast w art. 20 wspomnianej dyrektywy określono, iż sankcje winny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, przy czym w tym przypadku jest mowa o sankcjach nakładanych na przedsiębiorców, a nie na konsumentów. Stąd organy administracji publicznej, stojąc na straży przestrzegania przepisów ustawy o grach hazardowych, zobowiązane są do każdorazowej oceny okoliczności sprawy, a w szczególności do uwzględnienia, czy uczestnik nielegalnej gry hazardowej jest konsumentem, którego należy chronić w szczególny sposób. Nie bez znaczenia dla tej kwestii jest również fakt przewlekłości w działaniu organów celnych. Znamiennym jest, że decyzja organu I instancji wydana została w dniu (...) sierpnia 2010 r., natomiast zaskarżona decyzja organu II instancji, w dniu (...) lipca 2011 r., a więc po upływie półtora roku od odebrania przez skarżącą nagrody. Takie działanie organów administracji w realiach przedmiotowej sprawy, gdy wartość samochodu obiektywnie szybko spada, a ustawa nie przewiduje orzeczenia o przepadku wygranej, podważa zaufanie obywateli do Państwa. Podzielić również należy stanowisko skarżącej, iż kompetentne organy Państwa nie zadziałały na etapie reklamowania konkursu w mediach (przez okres dwóch miesięcy – od (...) lutego do (...) kwietnia 2010 r.), co pozwoliłoby nie dopuścić do sytuacji, w której skarżąca bez swojej winy znalazła się.

Reasumując dotychczasowe rozważania wskazać należy, iż organy administracji publicznej rozstrzygając przedmiotową sprawę dopuściły się naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez brak wyjaśnienia, czy zorganizowany przez Firmę "A" "Konkurs świąteczny" istotnie stanowił grę hazardową, jak i dopuściły się błędnej wykładni przepisów prawa materialnego poprzez uznanie, iż art. 89 ust. 2 pkt. 3 ustawy o grach hazardowych umożliwia nałożenie na uczestnika nielegalnej gry hazardowej kary administracyjnej, której wysokość przewyższa realne korzyści, jakie odniósł uczestnik gry będący konsumentem. W ocenie Sądu w przypadku wygranej rzeczowej należało rozważyć ustalenie wysokości kary z uwzględnieniem wartości pojazdu na dzień wydania decyzji.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia (...) sierpnia 2010 r.

Ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane są do uwzględnienia wytycznych zawartych w wyroku i ustalenia, czy "Konkurs świąteczny" istotnie stanowił loterię promocyjną w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt. 10 ustawy o grach hazardowych, a w przypadku uzyskania odpowiedzi twierdzącej, do wymierzenia kary administracyjnej, która nie przekroczy realnych korzyści majątkowych uzyskanych przez skarżącą.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uwzględniając wysokość uiszczonego wpisu od skargi oraz koszty zastępstwa procesowego ustalone w oparciu o § 6 pkt 5 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz.1384 ze zm.).

O wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 powyższej ustawy.