Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 869/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 165
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 15 października 2015 r. sygn. akt I SA/Bd 213/14 w zakresie odmowy zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 15 października 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 213/14 odmówił zmiany własnego postanowienia z dnia 7 lipca 2014 r., którym zwolnił [...] od kosztów sądowych w 90% oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.

Sąd I instancji wskazał, że ww. postanowieniem z dnia 7 lipca 2014 r. zwolniono skarżącą od kosztów sądowych w 90% oraz odmówiono przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Prawidłowość powyższego orzeczenia potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2014 r. oddalił zażalenie skarżącej na powyższe postanowienie.

Wyrokiem z dnia 4 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę strony na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] grudnia 2013 r.

Wraz z wnioskiem o uzasadnienie wyroku wpłynął kolejny wniosek skarżącej na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia wskazanego doradcy podatkowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz dwójką dzieci, miesięczny dochód rodziny stanowi kwota 2.833 zł brutto. Miesięczne koszty związane z utrzymaniem domu z uwzględnieniem okresu grzewczego strona określiła na kwotę ok. 1.200 zł. Ponadto skarżąca wskazała, że w miesiącach roku szkolnego ponosi koszty internatu starszej córki w kwocie 300 zł miesięcznie, koszty zakupu biletów komunikacji publicznej w kwocie 60 zł miesięcznie, koszty obiadów w przedszkolu młodszej córki w kwocie 80 zł miesięcznie, koszty zakupu podręczników w wysokości 27,99 zł miesięcznie oraz płatny raz na dwa miesiące koszt ubezpieczenia córek na wypadek śmierci rodziców w kwocie 473,05 zł. Podniosła, że wpływ na jej złą sytuację materialną ma okoliczność regularnych wydatków związanych z opłacaniem wpisów od skarg wnoszonych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Podkreśliła, że "ma znaczne zadłużenie w stosunku do wierzyciela podatkowego w kwocie 2.500.00 zł, co generuje ok. 20.000 zł odsetek od zaległości podatkowych miesięcznie". Jako posiadany majątek nieruchomy strona wskazała nieruchomości rolne o pow. 7,9 ha oraz 1,34 ha obciążone hipoteką przymusową przez Dyrektora Izby Celnej w [...] na poczet zaległości podatkowych. Wnioskodawczyni wskazała również na udziały w [...], które obecnie są zajęte w całości przez Dyrektora Izby Celnej w [...]. Wyjaśniła, że spółka prowadzi działalność od 14 grudnia 2010r. Rok 2010 zakończyła stratą. W roku 2011 uchwałą wspólników zysk został przeznaczony na kapitał zapasowy, natomiast 2012r. i 2013r. zakończył się stratą, w związku z czym nie dokonano podziału zysków.

Wraz z wnioskiem skarżąca przedłożyła m.in. zaświadczenia o zarobkach jej oraz małżonka, wyciąg z rachunku bankowego, wyciąg z rachunku bankowego [...], kopię przelewu opłaty za przedszkole, kopię dowodu wpłaty za bursę, pokwitowania dotyczące opłat za wywóz śmieci, kanalizację, wodę i prąd, fakturę dokumentującą zakup oleju opałowego, polisę ubezpieczenia domu, fakturę dokumentującą zakup książek, CIT-8 [...] z którego wynika, że za 2013 r. Spółka wykazała stratę w kwocie 7.575,37 (przychód 346.165,34 zł), zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego oraz umowę przewłaszczenia pojazdów na zabezpieczenie pod warunkiem zawieszającym.

Ponadto do akt sprawy I SA/Bd 1184/13 przedłożono: zeznania podatkowe skarżącej oraz jej męża za lata 2011-2012, z których wynika, że za powyższe okresy osiągnęli odpowiednio dochód w kwotach odpowiednio 45.704,10 oraz 59.550 zł; wyciąg z rachunku bankowego; zaświadczenia o zarobkach, zeznania podatkowe spółki w której jest udziałowcem (CIT-8) za lata 2011-2012; kartę informacyjną

z leczenia szpitalnego; zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego udział w spółce; dokumenty potwierdzające okoliczność obciążenia nieruchomości hipoteką.

W zakresie oceny konieczności przyznania skarżącej prawa pomocy przez ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu, WSA stwierdził, że prawo takie postrzegać należy przez pryzmat ilości spraw, w których skarżąca zainicjowała postępowanie. Skarżąca bowiem nie traktuje spraw indywidualnie, lecz swoją argumentacją podkreśla, że w jej ocenie każda ze spraw musi zostać poddana kontroli sądowej w dwóch instancjach.

Sąd I instancji zwrócił uwagę, że sprawy skarżącej w istocie nie różnią się stanem prawnym oraz faktycznym, mimo ich wielości nakład pracy pełnomocnika przy sporządzeniu skarg kasacyjnych nie będzie wymagał szczególnego wysiłku w skali jednostkowej.

W ocenie Sądu I instancji skarżąca słusznie podnosi, że przepisy nie pozwalają na "miarkowanie" wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu, stosownie do nakładu jego pracy (czy tylko sporządził skargę kasacyjną, czy reprezentował stronę w całym postępowaniu przed sądem administracyjnym), jednakże Sąd musi uwzględnić tę okoliczność przy przeznaczaniu publicznych (wspólnych) środków dla realizacji praw jednostki. Ustawodawca stwarza taką możliwość, nie nakładając takich ograniczeń na wolnym rynku usług prawniczych. W ustawie z dnia 5 lipca 1996r. o doradztwie podatkowym (Dz.U. z 2008r. Nr 73, poz.443 ze zm.), w art. 41a ust. 1 ustanowiono, że wynagrodzenie za czynności doradcy podatkowego ustala umowa z klientem. Przyjmuje się, że taki zapis stwarza doradcom podatkowym niezależność w zakresie określenia wysokości wynagrodzenia za świadczone usługi doradztwa podatkowego.

Mając na uwadze powszechnie znaną okoliczność dużej podaży na rynku usług prawniczych, WSA nie dał wiary skarżącej, że nie ma ona możliwości pozyskania prawnika do sporządzenia jednorodzajowych skarg kasacyjnych w swoich sprawach za wynagrodzenie, które pozostaje w granicach jej możliwości finansowych.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. Względnie wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego.

Skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem Sądu I instancji, że powinna się skupić na zawiązaniu współpracy z pełnomocnikiem działającym na wolnym rynku, który sporządzi jednorodzajowe skargi kasacyjne. Według skarżącej, jeśli nawet przyjąć prawdziwość tezy WSA o jednorodności spraw w których skarżąca zainicjowała postępowania, to i tak nie dysponuje ona kwotą na ich sporządzenie w 130 sprawach.

Poza tym skarżąca podniosła, że o sformułowaniu zarzutów skargi kasacyjnej i ich uzasadnieniu decyduje pełnomocnik. Tym samym nie można a priori przyjąć, że sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika skargi kasacyjne, będą rzeczywiście jednorodzajowe.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podkreślić, że postanowienia w przedmiocie prawa pomocy należą do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które - stosownie do treści art. 165 p.p.s.a., mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.

Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia, którego zmiany domaga się strona.

W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy prawidłowo zastosował art. 165 p.p.s.a. i wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego - potraktował jako wniosek o zmianę postanowienia tego Sądu z dnia 7 lipca 2014 r.

Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, skarżąca uzasadniała kolejny wniosek w większości tymi samymi argumentami dla zobrazowania swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wszystkie załączone do kolejnego wniosku dokumenty są tożsame z dokumentami załączonymi do wniosku rozpoznanego prawomocnym postanowieniem z dnia 7 lipca 2014 r.

Natomiast w ramach nowej argumentacji skarżąca wskazywała na etap postępowania sądowoadministracyjnego, w którym występuje z przedmiotowym wnioskiem, tj. konieczność wniesienia skargi kasacyjnej, która zgodnie z art. 175 ustawy p.p.s.a. musi być sporządzona przez profesjonalistę z kręgu podmiotów w tym przepisie wskazanych. Skarżąca podniosła, że zakres kosztów, które zobowiązana będzie ponieść wyznacza perspektywa konieczności złożenia skarg kasacyjnych w 130 sprawach.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności, należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że sprawy w których skarżąca zainicjowała postępowanie w istocie nie różnią się stanem prawnym oraz faktycznym, zatem nakład pracy pełnomocnika przy sporządzeniu skarg kasacyjnych nie będzie wymagał szczególnych nakładów pracy na jednostkową sprawę. Nie można bowiem w rozpoznawanej sprawie dokonywać oceny przyznania skarżącej prawa pomocy przez ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu - bez uwzględnienia powyższej okoliczności. Tym bardziej, że obowiązujące przepisy nie pozwalają na "miarkowanie" wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu, stosownie do nakładu jego pracy. Takie obostrzenia nie występują zaś na wolnym rynku usług prawniczych. Partycypacja publicznych środków na ten cel byłaby bowiem niewspółmierna wobec zasad obowiązujących przy pełnomocnikach działających z wyboru (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt I FZ 96/13).

Zauważyć należy, że skarżąca na etapie wniesienia skargi do WSA, została zwolniona z kosztów sądowych w znacznej wysokości (90%), a zatem także w zakresie kosztów sądowych związanych z postępowaniem kasacyjnym. Stąd, powinna wygospodarować środki finansowe na pokrycie kosztów udziału pełnomocnika w sprawie, uwzględniając podobny stan wszystkich spraw oraz fakt, że Skarb Państwa pokrywa koszty sądowe tego postępowania w wysokości 90%. Okoliczności te powodują, że nie ma obecnie podstaw do angażowania kolejnych publicznych środków na pokrycie kosztów pomocy prawnej związanej z działalnością gospodarczą, która w innej formie prawnej jest kontynuowana przez skarżącą.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca na wolnym rynku usług prawniczych ma możliwość pozyskania prawnika do sporządzenia jednorodzajowych skarg kasacyjnych w swoich sprawach za wynagrodzenie, które pozostaje w granicach jej możliwości finansowych. Wprawdzie sytuacja finansowa skarżącej nie jest łatwa, jednak skarżąca wraz z mężem pracują na bieżąco. Skarżąca uiściła koszty sądowe w zakresie, który został na nią nałożony. Przedstawiona dokumentacja na okoliczność stanu finansowego spółek, z którymi jest związana dowodzi, że posiadają one obciążenia, które jednak realizują zachowując kontynuację działalności.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.