Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1444/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1 pkt 10, art. 27.
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), Sędziowie WSA Wiesław Gapiński, Bożena Pindel, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi D. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. w Dz.U. z 2016 roku, poz. 23; dalej K.p.a.) oraz art. 17, art. 18, art. 33 § 1 pkt 1 i art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. w Dz.U. z 2016 roku, poz. 599; dalej u.p.e.a.), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...]u, nr [...], którym organ ten odmówił uwzględnienia zarzutów D. T. na postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego Starosty C. z dnia [...], nr [...].

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy przedstawił następujący stan faktyczny oraz argumentację prawną :

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. wszczął wobec D. T. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego Starosty C. z dnia [...]u, nr [...], obejmującego opłatę za pobyt córek W. i Z. T. w rodzinie zastępczej w kwocie [...]zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, doręczając zobowiązanemu w dniu [...]2016 roku odpis tytułu wraz z zawiadomieniem o zajęciu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2015 rok, uzyskując kwotę [...]zł. Ponadto organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...]2016 roku zajął ww. wynagrodzenie za pracę w A, doręczając je stronie w dniu [...]2016 roku, a pracodawcy w dniu [...]2016 roku.

W dniu [...]2016 roku pełnomocnik zobowiązanego wniósł zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, podnosząc wadliwość ww. tytułu wykonawczego wymienioną w art. 33 § 1 pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem pełnomocnika tytuł wykonawczy nie zawierał prawidłowej podstawy prawnej obowiązku zapłaty zobowiązania, gdyż jako podstawę prawną powinno się wskazać decyzje z [...]2014 roku, nr: [...] i [...]o ustaleniu opłaty za pobyt dzieci w rodzinie zastępczej, a nie decyzję z [...] 2014 toku odmawiającą odstąpienia od tej opłaty, którą w tytule wykonawczym wskazał wierzyciel.

Postanowieniem z dnia 16 marca 20 marca 2016 roku organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne.

Pismem z dnia 16 marca 2016 roku organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 34 u.p.e.a., zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w zakresie zarzutu, który postanowieniem z dnia [...], utrzymanym w mocy ostatecznym postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. (dalej SKO) z dnia [...], uznał zgłoszony zarzut za nie nieuzasadniony, podkreślając że w tytule wykonawczym podano numer decyzji dotyczącej odmowy odstąpienia od opłaty za pobyt dzieci zobowiązanego w rodzinie zastępczej, ponieważ decyzja ta oraz decyzje o ustaleniu tej opłaty "pozostają w ścisłym związku ze sobą i nie wpływają one na wysokość egzekwowanej należności".

Postanowieniem z dnia [...], nr [...] organ egzekucyjny uznał zarzut zobowiązanego za nieuzasadniony.

Na postanowienie to pełnomocnik zobowiązanego wniósł zażalenie podnosząc :

– naruszenie art. 33 § 1 pkt 10 i art. 27 u.p.e.a. – poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie wadliwego tytułu wykonawczego,

– błąd w ustaleniach faktycznych – poprzez uznanie, że decyzje z [...]2014 roku i [...]2014 roku nakładają na zobowiązanego ten sam obowiązek,

– naruszenie art. 6, art. 7, art. 11 i art. 77 § 1 K.p.a. – poprzez brak wskazania podstawy prawnej w tytule wykonawczym,

– naruszenie art. 6 i art. 7 K.p.a. – poprzez oparcie stanowiska organu egzekucyjnego na nieprawomocnym stanowisku wierzyciela (postanowienie SKO zostało zaskarżone do WSA w Gliwicach).

Pełnomocnik wniósł "o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w niniejszej sprawie, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia".

Odnosząc się do zarzutów zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w pierwszej kolejności wskazał, że zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące.

Odnosząc się do zarzutu wadliwości tytułu wykonawczego organ odwoławczy podkreślił, że wierzyciel w swoim postanowieniu z dnia [...] stwierdził, że podstawa prawna w nim zawarta jest prawidłowa, ponieważ decyzje ustalające opłatę (z [...] 2014 roku) oraz decyzje odmawiające odstąpienia od tej opłaty (z [...]2014 roku) są ze sobą ściśle powiązane. Określają one bowiem to samo zobowiązanie, za ten sam okres oraz tę samą jego kwotę.

SKO postanowieniem z [...] utrzymało w mocy postanowienie o oddaleniu zarzutu zobowiązanego.

Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił także, że dla organu egzekucyjnego istotny jest ostateczny charakter postanowienia wierzyciela, o czym przesądza dosłowne brzmienie art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej. Stanowi on mianowicie, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów po otrzymaniu ostatecznego postanowienia (stanowiska) wierzyciela, a bezsprzecznie w rozpatrywanej sprawie taki przymiot posiada postanowienie Kolegium z [...].

W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik zobowiązanego powtórzył zarzuty zawarte wcześniej w zażaleniu z dnia 27 lipca 2017 roku.

Wniósł o "uchylenie postanowień obu organów administracji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia organowi I instancji" oraz "zasądzenie od organu administracji publicznej na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego", a także wstrzymanie wykonania egzekucji (...) na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik w całości podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu ww. zażalenia.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna choć nie wszystkie zarzuty w niej zawarte zasługują na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji w przedmiocie zarzutu wniesionego przez skarżącego w postępowaniu egzekucyjnym.

Przepis art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. w Dz.U. z 2016 roku, poz. 599; dalej "u.p.e.a.") przewiduje zamknięty katalog sytuacji, które mogą być podstawą do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Podstawą zarzutu może być tylko:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa wart. 15 §1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27.

Żadne inne sytuacje, czy powody nie mogą być podstawą do wniesienia zarzutów. Z unormowania tego wynika, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym. Ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Z powyższego wynika, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, zgodnie z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a., może być niespełnienie wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem tytuł wykonawczy zawiera:

1) oznaczenie wierzyciela;

1a) oznaczenie organu albo organów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług (Dz. U. poz. 868);

2) wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu, a także numeru identyfikacji podatkowej (NIP) lub numeru Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL), jeżeli zobowiązany taki numer posiada;

3) treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek;

4) wskazanie zabezpieczenia należności pieniężnej hipoteką przymusową albo przez ustanowienie zastawu skarbowego lub rejestrowego lub zastawu nieujawnionego w żadnym rejestrze, ze wskazaniem terminów powstania tych zabezpieczeń;

5) wskazanie podstawy prawnej pierwszeństwa zaspokojenia należności pieniężnej, jeżeli należność korzysta z tego prawa i prawo to nie wynika z zabezpieczenia należności pieniężnej;

6) wskazanie podstawy prawnej prowadzenia egzekucji administracyjnej;

7) datę wystawienia tytułu, podpis, imię i nazwisko oraz stanowisko służbowe osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela;

8) pouczenie zobowiązanego o skutkach niezawiadomienia organu egzekucyjnego o zmianie miejsca pobytu;

9) pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego;

10) klauzulę organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej;

11) wskazanie środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych;

12) datę doręczenia upomnienia, a jeżeli doręczenie upomnienia nie było wymagane, podstawę prawną braku tego obowiązku;

13) datę doręczenia zobowiązanemu powiadomienia o wniosku o egzekucję administracyjnej kary pieniężnej lub grzywny administracyjnej, o którym mowa w art. 18 ust. 1 ustawy, o której mowa w pkt 1a;

14) datę, do której można prowadzić egzekucję należności pieniężnej, o której mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. g.

Tytuł wykonawczy jest dokumentem urzędowym warunkującym wszczęcie egzekucji, który musi spełniać rygorystyczne określone wymogi treściowe. W literaturze i orzecznictwie przedmiotu wskazuje się, że prawidłowe wystawienie tytułu wykonawczego ma niezwykle istotne znaczenie ponieważ nie ma możliwości skutecznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wadliwego lub niezawierającego wszystkich wymaganych przez prawo elementów (zob. R. Hauser i A. Skoczylas. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. Warszawa 2011 r., s. 151-152). Brak chociażby jednego ze wskazanych w przepisach elementów powoduje, iż dany tytuł wykonawczy nie może stanowić podstawy prowadzenia egzekucji (por. wyrok NSA OZ w Szczecinie z dnia 6 maja 1998 r., sygn. akt SA/Sz 1477/97, opubl. w Lex Nr 34164; wyrok WSA w Łodzi z dn. 11 maja 2004 r., sygn. akt I SA/Łd 992/03, opubl. w Lex Nr 127025). Warto zwrócić również uwagę na glosę A. Skóry do wyroku WSA w Warszawie z dnia 6 stycznia 2004 r., sygn. akt I SA 2394/03, opubl. w ONSAiWSA 2005/1/10, Wokanda 2005/4/36. Autorka ta podaje, że wadliwość tytułu powinna być niejako z urzędu zauważona przez organ egzekucyjny.

O ile przez podstawę prawną wszczęcia egzekucji należy rozumieć przepisy, na mocy których dopuszczalne jest prowadzenie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych oraz obowiązków o charakterze niepieniężnym, natomiast podanie podstawy prawnej prowadzenia egzekucji uzależnione jest od tego, co jest źródłem obowiązku podlegającego egzekucji. W przypadku gdy obowiązek taki wynika z decyzji administracyjnej, to ona winna zostać wskazana w tytule wykonawczym. Jeżeli zaś źródłem egzekwowanego obowiązku jest bezpośrednio przepis prawa, należy wskazać akt prawny, miejsce jego publikacji oraz podać konkretną regulację, z której obowiązek wynika. Przepis prawa musi w tej ostatniej sytuacji jednoznacznie określać rodzaj i zakres egzekwowanego obowiązku. W orzecznictwie sądowodaministracyjnym prezentowany jest pogląd, iż powołanie w tytule wykonawczym jako podstawy prawnej postępowania egzekucyjnego decyzji nieostatecznej zamiast decyzji ostatecznej, jeśli ta ostatnia utrzymuje w mocy tę pierwszą, nie decyduje o niedopuszczalności egzekucji. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 października 2011 r., sygn. akt II OSK 1419/10 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), podkreślił, że w przypadku gdy decyzją ostateczną utrzymano w mocy decyzję organu I instancji, niepowołanie decyzji ostatecznej w tytule wykonawczym jako podstawy prawnej egzekucji, nie ma znaczenia prawnego dla istnienia egzekwowanego obowiązku. W ramach postępowania egzekucyjnego w administracji, wykonaniu nie podlega bowiem decyzja ostateczna, ale obowiązek wynikający z decyzji ostatecznej. W myśl art. 2 § 1 oraz art. 3 § 1 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki i stosuje się ją do obowiązków. Powołanie zatem w tytule wykonawczym jako podstawy prawnej egzekucji decyzji nieostatecznej w sytuacji, gdy decyzja ostateczna nakłada na adresata decyzji dokładnie taki sam obowiązek, jaki nałożony był decyzją organu I instancji, utrzymaną w mocy tą pierwszą decyzją, pozostaje bez wpływu na kształt obowiązku ciążącego na adresacie decyzji obu instancji. Obowiązek wynikający z obu decyzji będzie bowiem taki sam. To zaś w przypadku, gdy postępowanie egzekucyjne w administracji służy urzeczywistnieniu obowiązku, nie pozwala przyjąć tezy, że uchybienie formalne, jakim w istocie jest powołanie w tytule wykonawczym decyzji nieostatecznej, ma znaczenie prawne dla bytu postępowania egzekucyjnego.

W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że w tytule wykonawczym z dnia [...] wierzyciel – jako podstawę prawną obowiązku nie wskazał decyzji z dnia [...] 2014 roku, nr: [...] i [...]o ustaleniu opłaty od skarżącego za pobyt dzieci w rodzinie zastępczej lecz decyzję z dnia [...] 2014 toku odmawiającą odstąpienia od tej opłaty. Organ egzekucyjny, powołując się na stanowisko wierzyciela, uznał zgłoszony zarzut za nie nieuzasadniony, podkreślając że w tytule wykonawczym podano numer decyzji dotyczącej odmowy odstąpienia od opłaty za pobyt dzieci zobowiązanego w rodzinie zastępczej, ponieważ decyzja ta oraz decyzje o ustaleniu tej opłaty "pozostają w ścisłym związku ze sobą i nie wpływają one na wysokość egzekwowanej należności".

Z powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić, gdyż powołanie w tytule wykonawczym jako podstawy prawnej egzekucji decyzji dotyczącej odmowy odstąpienia od opłaty zamiast właściwej decyzji ustalającej skarżącemu taką opłatę jest uchybieniem mającym, zdaniem Sądu, wpływ na skuteczność i prawidłowość prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Nie do przyjęcia jest zacytowane wyżej tłumaczenie organów, gdyż idąc tym tokiem rozumowania, zamiast np. decyzji określającej (ustalającej) wysokość zobowiązania podatkowego wierzyciel mógłby wpisywać decyzje dot. np. odmowy umorzenia zaległych zobowiązań, czy też rozłożenia ich na raty – twierdząc iż są one ze sobą powiązane i wskazanie ich nie ma żadnego znaczenia na prawidłowo wystawiony tytuł wykonawczy.

Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, że nie umieszczenie w tytule wykonawczym (jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie) prawidłowej podstawy prawnej prowadzonej egzekucji powoduje, że tytuł taki jest wadliwy, a zatem na jego podstawie nie ma możliwości skutecznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż tytuł ten nie spełnia wymogów określonych w art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.

Powyższa wadliwość stanowi zatem dostateczną podstawę wyeliminowania z obrotu prawnego wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

Rozpoznając sprawę ponownie organ egzekucyjny uwzględni poczynione wyżej wywody i ocenę prawną dokonaną przez Sąd w niniejszym rozstrzygnięciu.

Mając powyższe na uwadze, WSA w Gliwicach, działając na podstawie art. 146 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 oraz 205 § 2 p.p.s.a.