Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 340/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 75a,  art. 75i  ust. 1,2,3,  art. 75a ust. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Protokolant Małgorzata Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2009 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

M. R. (dalej jako skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w W. w sprawie ustalenia wyniku testu egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, którą to decyzją Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako k.p.a.) w zw. z art. 75j ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, ze zm., dalej jako ustawa Prawo o adwokaturze) utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] września 2008 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, przeprowadzonego przez Komisję Egzaminacyjną nr [...] do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w W..

Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna nr [...] ustaliła, że skarżąca uzyskała z testu wyboru 186 punktów. Komisja Egzaminacyjna podniosła, że zgodnie z treścią art. 75i ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 190 punktów, a zatem uzyskana przez skarżącą liczba punktów przesądziła o negatywnym wyniku egzaminu.

W odwołaniu od powyższej uchwały skarżąca zarzuciła nieprawidłowe ustalenie wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką zgłaszając zastrzeżenia do pytań o nr 22, 68, 109, 132, 163, 186, 193, 203, 205, 248. Wskazała, że na pytania te brak wynikającej z przepisów prawa jednoznacznej, prawidłowej odpowiedzi, odpowiedź nie wynika jednoznacznie z obowiązujących przepisów prawa bądź więcej niż jedna jest odpowiedzią prawidłową, przez co nie powinny szkodzić skarżącej i pozbawiać ją punktu. Naruszony więc został art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Dodatkowo stwierdziła, że pytanie nr 242 jest skonstruowane w sposób wadliwy – sugerujący odpowiedź, a tym samym dyskwalifikujący umieszczenie takiego pytania w teście egzaminacyjnym.

Poza tym według oceny skarżącej doszło również do naruszenia przepisów prawa materialnego, mianowicie art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez umieszczenie w teście pytań nr 191, 193, 194, 195, 196, 197, 198, 199, 200, 201, 202, 203, 204, 205, 206, 207 przekraczających zakres tego egzaminu jako dotyczących prawa podatkowego, w związku z czym udzielone przez skarżącą odpowiedzi, które nie są zgodne z przepisami prawa nie mogą szkodzić skarżącej.

Ponadto skarżąca podniosła naruszenie formalne – brak podpisu sprawdzającego na karcie odpowiedzi skarżącej, co rodzi uzasadnione wątpliwości co do rzetelności sprawdzenia karty odpowiedzi skarżącej, nie ma bowiem pewności, że sprawdzenia dokonała osoba uprawniona.

Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2008 r.

W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, iż rozpoznając odwołanie poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. W wyniku analizy całości dokumentacji związanej z egzaminem ustalił, że egzamin, którego skarżąca była uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2159, z późn. zm.). Po dokonaniu szczegółowej analizy całości testu egzaminacyjnego wraz z merytorycznym sprawdzeniem wszystkich pytań testowych stwierdził, że wszystkie pytania, w tym również kwestionowane przez skarżącą, zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Tym samym, test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin, odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Organ podkreślił przy tym, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Ustawa w art. 75i ust. 3 jednoznacznie przesądza bowiem, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Przyjęcie przez Ministra Sprawiedliwości w decyzji, że kandydat uzyskał wynik pozytywny możliwe jest tylko wówczas, jeżeli po analizie rozwiązanego przez kandydata testu można ustalić, że uzyskał on 190 punktów, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Organ w zaskarżonej decyzji odniósł się do zarzutu dotyczącego rzekomego naruszenia formalnego – brak podpisu sprawdzającego na karcie odpowiedzi. W ocenie organu, zarzut ten jest bezzasadny, gdyż żaden z przepisów ustawy Prawo o adwokaturze jak również rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego adwokackiego (Dz.U. Nr 258, poz. 2159 ze zm.) nie nakłada na członków komisji obowiązku złożenia podpisu na karcie odpowiedzi po jej sprawdzeniu.

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości nie doszło do przekroczenia zakresu tematycznego egzaminu konkursowego określonego w art. 75a ust. 3 ustawy, albowiem do prawa finansowego należą zagadnienia prawa podatkowego.

Organ odnosząc się do pytań nr 22, 68, 109, 132, 186, 193, 203, 205, 242 i 248, uznał zarzuty skarżącej za niezasadne.

Pytanie nr 22 brzmiało: "Według Kodeksu karnego, przestępstwo wypadku drogowego może zostać popełnione:

A. tylko umyślnie,

B. tylko nieumyślnie,

C. zarówno umyślnie, jak też nieumyślnie."

Skarżąca udzieliła odpowiedzi "C", która zgodne z kluczem odpowiedzi, jest nieprawidłowa. Podstawę prawną prawidłowej odpowiedzi "B" jest art. 177 § 1 k.k. Skarżąca wskazała, że pytanie zostało nieprecyzyjnie sformułowane co powodowało jego niewłaściwe rozumienie. Ponadto, w jej ocenie, odpowiedź na to pytanie wymagała znajomości orzecznictwa, a nie samej regulacji prawnej.

W ocenie organu zarzuty skarżącej pod adresem pytania nr 22 są nietrafne. Organ poniósł, iż przestępstwo wypadku drogowego jest ze swej istoty zawsze przestępstwem nieumyślnym, co wynika wprost z treści art. 177 § 1 k.k. ("...powoduje nieumyślnie wypadek ..."). Twierdzenie skarżącej, że wypadek można spowodować także umyślnie, świadczy o braku podstawowych wiadomości co do charakteru tego przestępstwa. Treść zarzutu związanego z pytaniem świadczy o niezrozumieniu podstawowej kwestii, tj. tego, że umyślne lub nieumyślne może być tylko naruszenie zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Pytanie nie dotyczyło w jaki sposób ( umyślny lub nieumyślny ) można naruszyć zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym, ale tego, jakim przestępstwem jest przestępstwo wypadku drogowego, a to wynika z treści przepisu. Wypadku drogowego nie można popełnić umyślnie, albowiem wówczas taki czyn nie będzie wypadkiem, ale np. zabójstwem ( jeśli samochód ma być narzędziem takiego czynu), spowodowaniem ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (jeśli celowo, świadomie - w tym mieści się określenie umyślnie - sprawca będzie chciał najechać na pokrzywdzonego).

Pytanie nr 68 brzmiało: "Według Kodeksu cywilnego na nieważność oświadczenia woli ze względu na wadę takiego oświadczenia złożonego dla pozoru za zgodą drugiej strony, może powołać się:

A. tylko ta osoba, która złożyła oświadczenie woli dotknięte wadą;

B. tylko strona czynności prawnej, która doszła do skutku na mocy złożenia oświadczenia dotkniętego wadą;

C. każdy".

Skarżąca udzieliła odpowiedzi "A", podczas gdy jedyną prawidłową była odpowiedź "C". Zdaniem skarżącej pytanie to zostało źle skonstruowane, a odpowiedź na nie nie wynika jednoznacznie z przepisów Kodeksu cywilnego, ale z poglądów doktryny. Jej zdaniem odpowiedź prawidłowa nie jest wyczerpująca, gdyż powinna brzmieć : " każdy, kto ma w tym interes prawny".

Odnosząc się do zarzutów skarżącej, organ wskazał, iż pytanie dotyczyło kręgu podmiotów uprawnionych do powołania się na wadę oświadczenia woli złożonego dla pozoru za zgodą drugiej strony, a nie o krąg podmiotów uprawnionych do wytoczenia powództwa. Art. 83 § 1 k.c. przesądza, że oświadczenie złożone drugiej stronie dla pozoru za jej zgodą jest nieważne. Pozorność pociąga zatem za sobą nieważność czynności prawnej z mocy samego prawa. Wynika z tego, że oświadczenie woli złożone dla pozoru jest bezwzględnie nieważne. Każdy więc może się na taką wadę powołać.

Pytanie nr 109 brzmiało: "Według Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli strona nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego przez sąd drugiej instancji i nie wnosiła o doręczenie jej odpisu tego wyroku z uzasadnieniem, a w sprawie tej skarga kasacyjna jest dopuszczalna:

A. strona ta nie może skutecznie wnieść skargi kasacyjnej,

B. okoliczność ta nie ma znaczenia dla skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej i strona może ją wnieść w terminie przewidzianym przez Kodeks postępowania cywilnego,

C. strona może wnieść skargę kasacyjną i termin do jej wniesienia ulega przedłużeniu o termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia."

Skarżąca udzieliła na to pytanie odpowiedzi "B", a według klucza prawidłowa jest odpowiedź "A". Wadliwość przedmiotowego pytania skarżąca motywowała tym, że odpowiedź na powyższe pytanie nie wynika jednoznacznie z przepisu, ale z orzecznictwa. Podniosła też, że odnośnie zagadnienia, którego pytanie dotyczy istnieje spór w doktrynie i przywołała stanowisko komentatorów.

Oceniając powyższy wywód skarżącej jako niezasadny, organ wskazał, iż odpowiedź na omawiane pytanie wynika z art. 3985 § 1 k.p.c., w którym to przepisie ustawodawca określił wprost, iż skargę kasacyjną wnosi się "w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej". W konsekwencji, jeżeli nie nastąpiło doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem (gdyż strona nie wystąpiła o nie lub uczyniła to nieskutecznie, bo z przekroczeniem 7-dniowego terminu zakreślonego na zgłoszenie wniosku w przedmiocie), to dla strony tej w ogóle nie powstaje możliwość skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej. Zarówno w świetle obowiązujących przepisów, jak i na gruncie orzecznictwa oraz literatury przedmiotu, nie ma wątpliwości, że w sytuacji opisanej w pytaniu strona, która nie złożyła wniosku o doręczenie jej odpisu wyroku sądu drugiej instancji wraz z uzasadnieniem, nie może skutecznie wnieść skargi kasacyjnej.

Pytanie nr 132 brzmiało: "Zgodnie z ustawą o komercjalizacji i prywatyzacji, prywatyzacją bezpośrednią jest:

A. sprzedaż majątku przedsiębiorstwa państwowego,

B. przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę prawa handlowego Skarbu Państwa,

C. zbycie akcji albo udziałów przez Skarb Państwa na rzecz prywatnego inwestora."

Skarżąca udzieliła na nie odpowiedzi "C", a w kluczu odpowiedzi jako prawidłową wskazano odpowiedź "A". W ocenie skarżącej żadna odpowiedź nie jest prawidłowa.

Organ zauważył, że prywatyzacja bezpośrednia musi spełniać wymagania zawarte w definicji prywatyzacji sformułowanej w art. 1 ust. 2 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji. Z kolei art. 39 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji, wskazuje na zakres pojęcia prywatyzacji bezpośredniej. W ocenie organu, porównanie w/w przepisów prowadzi do wniosku, że prywatyzacja poprzez rozporządzenie wszystkimi składnikami materialnymi i niematerialnymi majątku spółki powstałej w wyniku komercjalizacji na zasadach określonych ustawą nie jest prywatyzacją bezpośrednią. Oba przepisy określają tożsame ścieżki prywatyzacyjne tj.: sprzedaż przedsiębiorstwa, wniesienie przedsiębiorstwa do spółki, oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania. W ten sam sposób opisana jest również istota prywatyzacji bezpośredniej jako rozporządzania wszystkimi składnikami materialnymi i niematerialnymi majątku przedsiębiorstwa państwowego. Niewątpliwie wariant odpowiedzi "A" oddaje istotę prywatyzacji bezpośredniej, gdyż sprzedaż jest formą rozporządzenia majątkiem przedsiębiorstwa państwowego, dlatego zaznaczona przez skarżącą odpowiedź "C" jest niewłaściwa, gdyż obrazuje prywatyzację pośrednią.

Pytanie nr 186 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe, postępowanie prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest:

A. jednoinstancyjne,

B. dwuinstancyjne,

C. trójinstancyjne."

Skarżąca udzieliła odpowiedzi "B", podczas gdy jedyną prawidłową była odpowiedź "A". W odwołaniu skarżąca stwierdziła, że w stosunku do zagadnienia prawnego, którego dotyczy pytanie zarówno doktryna jak i orzecznictwo prezentują odmienne stanowiska. W związku z tym, również udzielona przez nią odpowiedź "B" jest prawidłowa.

Organ nie zgodził się z powyższym zarzutem wskazując, iż prawidłowa według klucza odpowiedź "A" na to pytanie oparta jest na przepisie art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Przytoczona natomiast przez skarżącą argumentacja koncentruje się wokół kwestii istoty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ jako środka zaskarżenia. Rozważania te nie mają znaczenia dla wyboru właściwej odpowiedzi na pytanie testowe, które odnosi się do zagadnienia liczby instancji postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa NBP nie jest dewolutywny. Niewystępowanie cechy dewolutywności środka zaskarżenia powoduje natomiast ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ, który prowadził postępowanie w pierwszej instancji. Żaden przepis prawa nie upoważnia do stwierdzenia, że Prezes NBP w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych jest zarazem organem I i II instancji. W literaturze z zakresu prawa dewizowego jest jednoznacznie formułowany pogląd o jednoinstancyjnym postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych.

Odnosząc się do pytania nr 193, które brzmiało: "Zgodnie z ustawą o kontroli skarbowej, dyrektor urzędu kontroli skarbowej wydaje decyzje określającą wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych po przeprowadzeniu:

A. postępowania podatkowego;

B. postępowania kontrolnego;

C. czynności sprawdzających"

Minister wskazał, że według klucza odpowiedzi prawidłowa odpowiedź to odpowiedź "B", zaś skarżąca udzieliła odpowiedzi "A". Organ stwierdził, że postępowanie kontrolne jest formą kontroli skarbowej, a nie jedną z trzech procedur uregulowanych w Ordynacji podatkowej, w konsekwencji czego postępowanie podatkowe i kontrolne nie są tożsame. Postępowanie podatkowe zmierza bowiem do wydania decyzji, a postępowanie kontrolne może zakończyć się także wynikiem kontroli. Zdaniem Ministra teza skarżącej, że postępowanie kontrolne jest postępowaniem podatkowym wynika z błędnej wykładni art. 31 ustawy o kontroli skarbowej.

Pytanie nr 203, brzmiało: "Zgodnie z ustawą o podatku od towarów i usług, jednym z płatników podatku od towarów i usług jest:

A. komornik sądowy,

B. urząd celny,

C. importer towarów."

Skarżąca udzieliła odpowiedzi "C", podczas gdy jedyną prawidłową była odpowiedź "A", oparta na art. 18 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. W swoim odwołaniu skarżąca zarzuciła, że żadna odpowiedź nie jest prawidłowa, bowiem komornik nie jest płatnikiem podatku od towarów i usług w każdej sytuacji a jedynie w zakresie wykonywania czynności egzekucyjnych. Zdaniem organu, istota pytania sprowadza się do ustalenia który z wymienionych w propozycjach podmiotów jest płatnikiem podatku od towarów i usług. Spośród trzech kategorii podmiotów wymienionych jako warianty odpowiedzi jedynie komornik sądowy ma status płatnika podatku od towarów i usług. Zgodnie z art. 18 ustawy o podatku od towarów i usług, płatnikiem tego podatku są wyłącznie organy egzekucyjne wykonujące czynności egzekucji administracyjnej lub egzekucji sądowej. Zarówno urząd celny (odpowiedź "B"), jak i importer towarów (odpowiedź "C") nie są organami egzekucyjnymi i w konsekwencji nie są płatnikami podatku VAT. W powyższym pytaniu nie odnoszono się do kwestii, w jakich sytuacjach płatnik pośredniczy pomiędzy podatnikiem, a organem podatkowym w zapłacie podatku VAT. Pytanie jest sformułowane jednoznacznie. Kandydat na aplikację adwokacką udzielając na nie odpowiedzi musiał ustalić, jaki podmiot wymieniony w zamkniętym katalogu ustawowym jest płatnikiem, a nie kiedy podatek od towarów i usług jest rozliczany w trybie pośrednim.

Pytanie nr 205 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą Ordynacja podatkowa, osobą trzecią odpowiadającą za zaległości podatkowe jest:

A. komandytariusz;

B. komplementariusz;

C. spółka komandytowa".

Za niezasadne organ uznał zarzuty odnośnie pytania nr 205 wskazując, iż prawidłowa według klucza odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "B" oparta na art. 115 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Skarżąca wskazała natomiast jako prawidłową odpowiedź "A". Organ podkreślił, iż spółka komandytowa nie jest osobą trzecią lecz podatnikiem, a pytanie wprost dotyczyło odpowiedzialności osoby trzeciej, a taką jest tylko komplementariusz.

Pytanie nr 242 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o Trybunale Konstytucyjnym, organizacyjne i administracyjne warunki pracy Trybunału Konstytucyjnego zapewnia Prezes Trybunału oraz podległe mu:

A. Biuro Trybunału;

B. Sekretariat Trybunału;

C. Kancelaria Trybunału ".

Skarżąca zaznaczyła odpowiedź "C", podczas gdy prawidłowa była odpowiedź "A". Zarzuciła, że pytanie nie powinno się znaleźć w teście, gdyż zostało tak sformułowane, że sugerowało odpowiedź "A". Zdaniem organu odpowiedź na to pytanie wynika wprost z ustawy, natomiast, jeżeli skarżąca zauważyła, że treść pytania sugerowała odpowiedź, to powinno to jej pomóc w zaznaczeniu właściwej odpowiedzi.

Ostatnie kwestionowane pytanie nr 248 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o Rzeczniku Praw Obywatelskich, zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich powołuje:

A. Rzecznika Praw Obywatelskich;

B. Prezydium Sejmu;

C. Marszałek Sejmu".

Skarżąca udzieliła odpowiedzi "A", podczas gdy prawidłową była odpowiedź "C", oparta na art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 15 lipca 1987 o Rzeczniku Praw Obywatelskich. W ocenie organu, wbrew zarzutowi skarżącej pytanie jest sformułowane precyzyjnie i jednoznacznie, gdyż trafna odpowiedź polega na wskazaniu jednego z trzech organów, który zgodnie z brzmieniem przepisu powołuje zastępców RPO. Odpowiedź prawidłowa może być zaś tylko jedna - Marszałek Sejmu, gdyż wynika to wprost z przepisu. Nie ma natomiast żadnego znaczenia to, że przepis mówi, iż Marszałek Sejmu czyni to na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich. Istota pytania sprowadzała się do tego – kto ( jaki organ ) powołuje zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich.

Następnie w skardze na tę decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarzuciła organowi naruszenie:

1. art. 75i ustawy Prawo o adwokaturze, zgodnie z którym spośród trzech zaproponowanych na dane pytanie odpowiedzi tylko jedna jest prawidłowa i tylko jedna z odpowiedzi może zostać wskazana przez kandydata, w ten sposób że :

a) na pytanie 68,132,203, 248 brak wynikającej z przepisów prawa jednoznacznej, prawidłowej odpowiedzi w związku z czym udzielone przez skarżącą odpowiedzi na wskazane wyżej pytania nie powinny jej szkodzić i pozbawiać punktu

b) na pytania 22,109,186 odpowiedź nie wynika jednoznacznie z obowiązujących przepisów prawa w konsekwencji czego udzielone przez skarżącą odpowiedzi na te pytania wymaga znajomości orzecznictwa oraz opowiedzenia się po jednej ze stron sporu doktrynalnego w związku z czym tak sformułowane pytanie nie powinno szkodzić kandydatowi i pozbawiać punktu

c) na pytania 193, 205 więcej niż jedna z zaproponowanych odpowiedzi jest prawidłowa, w związku z czym udzielone przez skarżącą odpowiedzi na w/w pytania, które są zgodne z przepisami prawa należy uznać za prawidłowe, skutkujące przyznaniem punktów

konsekwencją czego jest nieprawidłowe ustalenie wyniku egzaminu konkursowego na aplikacje adwokacką

2. przepisów prawa materialnego, mianowicie art. 75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze przez zamieszczenie w teście pytań z zakresu prawa podatkowego wykraczających poza ustawowy zakres materiału egzaminacyjnego tj. pytań nr 191,193,194,195,196,197,198,199,200,201,202,203,204,205,206,207, w związku z czym udzielone przez skarżącą odpowiedzi, które nie są zgodne z przepisami prawa nie mogą jej szkodzić

3. art. 6, 7, 8, 10, 35 § 3, 36, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3 k.p.a.

Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania, ponowiła również w zakresie dotyczącym ww. pytań szeroką argumentację prezentowaną w odwołaniu.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Za niezasadne organ uznał zarzuty dotyczące naruszenia przepisów k.p.a.

W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca złożyła pismo procesowe zatytułowane "Wniosek", w którym rozszerzyła zarzuty skargi w zakresie pytania 204, które w jej ocenie narusza art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze.

Pytanie nr 204 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym opodatkowaniu akcyzą podlega:

A) wyrób akcyzowy;

B) produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych;

C) dostawa towarów nie będących wyrobami akcyzowymi.

Skarżąca zaznaczyła odpowiedź "A", podczas gdy według klucza odpowiedzią prawidłową jest odpowiedź "B". Jej zdaniem więcej niż jedna odpowiedź na w/w pytanie jest poprawna. Patrząc na konstrukcję art. 2 ustawy o podatku akcyzowym można stwierdzić, że w pierwszej kolejności opodatkowaniu podatkiem akcyzowym podlegają "wyroby akcyzowe", a dopiero w następnej kolejności "wyroby akcyzowe zharmonizowane" Spośród proponowanych w pytaniu odpowiedzi, udzielona przez skarżącą odpowiedź "A" spełnia w pierwszej kolejności warunki pytania. Nie można bowiem zaprzeczyć, że produkt podlega akcyzie. Warunki pytania spełnia również uznana, przez autorów testu za poprawna odpowiedź "B". W ten sposób jednak, samo pytanie nie spełnia warunku ustawowego, polegającego na tym, że kandydat powinien udzielić tylko jednej odpowiedzi spośród proponowanych trzech. Powołała się przy tym, że z orzecznictwa NSA wynika obowiązek zachowania jak najdalej idącej dbałości przy redagowaniu pytań egzaminacyjnych na aplikacje, w celu eliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej. Relacja pomiędzy odpowiedzią, a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, do którego nawiązuje pytanie. Jednocześnie wskazała, że wadliwa konstrukcja pytania nr 204 została już wielokrotnie potwierdzona w orzecznictwie WSA w Warszawie. Ponadto na poparcie zarzutów skargi skarżąca wskazała sygnatury orzeczeń zapadłych w sprawach analogicznych do rozpoznawanej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, stosownie do stanu prawnego z daty podjęcia aktu lub czynności, a nie według przesłanek celowości czy słuszności.

Ponadto, w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze powyższe kryteria Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Postępowanie konkursowe na aplikację adwokacką przeprowadzane jest w trybie zgodnym z wymogami ustawy Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 ze zm.) i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzenia egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2160 z późn. zm.). Jest to postępowanie administracyjne, w którym komisja egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej i przed którą odbywa się egzamin jest organem I instancji, natomiast Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji. Po przeprowadzeniu egzaminu komisja ustala wynik kandydata w drodze uchwały, zaś od tejże uchwały komisji służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości (art. 75 j ust. 1 i 2 ustawy Prawo o adwokaturze). Zgodnie z art. 75i ust. 1, 2 i 3 ustawy Prawo o adwokaturze egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

Przepis art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze stanowi natomiast, że egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu.

Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie od uchwały Komisji Egzaminacyjnej, o której mowa w art. 75a powołanej ustawy, ocenia w istocie wynik przeprowadzonego egzaminu i bada czy wynik ten został ustalony prawidłowo. Prawidłowe ustalenie wyniku egzaminu zależy od: 1) prawidłowości sformułowania pytań egzaminacyjnych i odpowiedzi w kluczu, 2) prawidłowości odpowiedzi wskazanych przez kandydata oraz 3) prawidłowości zastosowanych procedur egzaminacyjnych. Kwestia oceny merytorycznej poprawności pytań i odpowiedzi wskazanych jako prawidłowe w kluczu testowym, jest istotnym zadaniem tego organu na tym etapie postępowania. Od tej oceny zależy rzetelność ustalenia wyniku egzaminu kandydata i zgodność z prawem decyzji w tym względzie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2008 r. II GSK 473/07). Sąd administracyjny może jedynie zbadać, czy zaskarżona decyzja nie narusza prawa - przez odniesienie się do argumentacji organu odwoławczego zawartej w decyzji administracyjnej w świetle ustaleń dokonanych przez ten organ w związku z zarzutami zdającego.

Skarga w rozpatrywanej sprawie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja w części nie spełnia wszystkich wymienionych warunków prawidłowego ustalenia wyniku egzaminu, a w konsekwencji nie odpowiada obowiązującemu prawu (pytania nr 109, 132, 186, 204). Uznanie argumentacji skarżącej za prawidłową w tym zakresie daje jej możliwość uzyskania czterech dodatkowych punktów, co przy uzyskanych przez nią 186 punktach może okazać się wystarczające do uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu na aplikację adwokacką.

W świetle powołanych wyżej przez kandydatkę orzeczeń WSA w Warszawie pytanie nr 109 budzi, w ocenie Sądu, wątpliwości związane z prawidłową jego redakcją. Wątpliwości w tym zakresie podniosła w skardze kandydatka stwierdzając, że pogląd wyrażony przez Ministra – i uznany za prawidłową odpowiedź na pytanie – choć akceptowany, nie wynika jednoznacznie i bezpośrednio z przepisów prawa, w szczególności art. 3985 § 1 k.p.c. wskazanego przez Komisję jako podstawa prawna odpowiedzi na pytanie, lecz z orzecznictwa Sądu Najwyższego – i jako taki powinien wyłączać zakwestionowane pytanie z testu. Tymczasem odpowiedź na pytanie egzaminacyjne powinna wynikać bezpośrednio z treści przepisów prawa, a nie z ich interpretacji, często niejednoznacznej. Zgodzić się więc należy z zarzutem skargi, że pytanie narusza postanowienia art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze - z uwagi na to, że według tego przepisu kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź z trzech propozycji. Kandydatka, odwołując się do treści przepisów mających zastosowanie w sprawie, stanowiska doktryny i wykładni historycznej, obszernie - i zdaniem Sądu skutecznie - uzasadniła wątpliwości dotyczące redakcji tego pytania. Przy konstruowaniu tego pytania została naruszona zasada poprawnego konstruowania pytań, albowiem winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznacznie odpowiedź nie wynika expresis verbis z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonywanej przez organ oraz poglądów doktryny i orzecznictwa. Sformułowanie w ten sposób pytania, zdaniem Sądu, budzi uzasadnioną wątpliwość na egzaminie konkursowym na aplikację.

W ocenie Sądu, w pytaniu nr 186 nie jedną, lecz dwie z przedstawionych propozycji odpowiedzi można uznać za prawidłowe. Zdaniem Sądu, pytanie nie nadaje się na test na aplikacje adwokacką, gdyż w takim teście nie należy stawiać pytania, na które nie można udzielić odpowiedzi wynikającej wprost z przepisu prawnego.

Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a. W myśl przepisu art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, ale strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. W tym stanie rzeczy od decyzji wydanej w I instancji przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego strona może wystąpić do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skoro więc wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje "od decyzji wydanej w I instancji", a "do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań" to analiza literalnego brzmienia powyższych przepisów, w powiązaniu z treścią przepisów § 1 oraz § 2 art. 127 k.p.a. może prowadzić do wniosku, że decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest wydaną w II instancji mimo tożsamości podmiotowej organu I i II instancji.

Według oceny Sądu, wbrew twierdzeniom organu, analiza powyższych przepisów nie prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż w pytaniu nr 186 prawidłowa jest tylko odpowiedź "A", a nie wskazana przez skarżącą odpowiedź "B". W doktrynie prezentowane są poglądy, że dwuinstancyjność postępowania może być rozpatrywana w aspekcie materialnym i formalnym. W aspekcie materialnym dwuinstancyjność postępowania polega na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy pod względem merytorycznym. W aspekcie formalnym wyraża się natomiast w konstrukcji toku instancji i zakłada przesunięcie uprawnień do ponownego rozpatrzenia sprawy na organ wyższej instancji. W tym stanie rzeczy przewidziana w art. 127 § 3 k.p.a. instytucja wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w świetle rozbieżnych poglądów doktryny i orzecznictwa nie może więc być uznana jednoznacznie za wyjątek od zasady dwuinstancyjności. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest bowiem szczególnym środkiem odwoławczym występującym w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym i odpowiada swym charakterem pojęciu środka odwoławczego. Środek ten w istocie ma wszystkie cechy odwołania poza dewolutywnością tj. nie przesuwa sprawy do rozstrzygnięcia przez organ wyższego stopnia.

W świetle powyższych rozważań budzić może, w ocenie Sądu, uzasadnioną wątpliwość sformułowanie tego rodzaju pytania, jak pytanie nr 186, na egzaminie konkursowym na aplikację, bowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów adwokackich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonywanej przez organ oraz z poglądów doktryny.

Podobne uwagi dotyczą pytania 204.

W art. 1 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym ustawa określa opodatkowanie podatkiem akcyzowym, zwanym dalej "akcyzą" wyrobów akcyzowych oraz samochodów osobowych, organizacje obrotu wyrobami akcyzowymi, a także oznaczenie znakami akcyzy. Ponadto zgodnie z art. 2 ust. 1 użyte w ustawie określenia oznaczają: wyroby akcyzowe - wyroby energetyczne, energię elektryczną, napoje alkoholowe oraz wyroby tytoniowe określone w załączniku nr 1 do ustawy.

W myśl natomiast art. 4 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym z dnia 23 stycznia 2004 r. (w brzmieniu na dzień zdawania przedmiotowego egzaminu konkursowego) opodatkowaniu podlega kolejno: produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych, wyprowadzenie wyrobów akcyzowych zharmonizowanych ze składu podatkowego, sprzedaż wyrobów akcyzowych na terytorium kraju, eksport i import wyrobów akcyzowych, nabycie wewnątrzwspólnotowe i dostawa wewnątrzwspólnotowa.

W ocenie Sądu z zestawienia powyższych przepisów wynika konieczność drobiazgowego wyjaśnienia na gruncie przywołanej ustawy zakresu pojęcia "wyrób akcyzowy" i wzajemnych relacji pomiędzy przytoczonymi przepisami.

Zdaniem Sądu, dopiero zaprzeczenie twierdzeniu "opodatkowaniu akcyzą podlega wyrób akcyzowy", a więc uznanie tego zdania za fałszywe pozwoli na wyeliminowanie jako prawidłowej również odpowiedzi wskazanej pod lit. "A".

W ocenie Sądu wyjaśnienie wzmiankowanej kwestii nie mogło nastąpić jednoznacznie na testowym egzaminie konkursowym, w którym zasadą jest występowanie jednej poprawnej odpowiedzi, niewątpliwie bowiem odpowiedź wskazana w kluczu jako "B" jest prawidłowa. Uwzględniając zakres kontroli decyzji w niniejszej sprawie Sąd uznał, że pytanie 204 nie spełnia wymagań, o jakich mowa w art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze.

Zastrzeżenie odnośnie poprawnego zredagowania budzi również pytanie 132.

Według oceny Sądu zasadnie skarżąca podnosi, iż w tym pytaniu żadna z odpowiedzi nie jest poprawna, nie można też za taką uznać wskazywaną przez organ odpowiedź "A", gdyż w świetle ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji chodzi o prywatyzację przedsiębiorstwa jako całości. Za zasadny należy uznać zarzut skarżącej, że odpowiedź na w/w pytanie nie wynika wprost z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej i celowościowej dokonanej przez organ. Pytanie to należy więc uznać za nie spełniające wymogów ustawy Prawo o adwokaturze. Nadto, użycie przez organ sformułowania "majątek przedsiębiorstwa" sugeruje, że prywatyzacja może nastąpić poprzez sprzedaż poszczególnych składników przedsiębiorstwa.

W ocenie Sądu, jeżeli chodzi natomiast o pytanie 22, 68, 193, 203, 205, 248 uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr 17/3/2008 z dnia 26 września 2008 r. Minister w sposób wyczerpujący przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa skarżąca udzieliła niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Sporne pytania nie przekroczyły zakresu przedmiotowego egzaminu oraz zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze. Udzielenie przez skarżącą błędnych odpowiedzi na te pytania w wielu przypadkach było wynikiem czynienia przez nią pewnych dodatkowych założeń nie wynikających z treści pytania oraz własnej interpretacji przepisów.

Zgodzić się należy z Ministrem Sprawiedliwości, że pytania konkursowe zakwestionowane przez skarżącą z zakresu prawa podatkowego, oparte były na przepisach wchodzących w zakres egzaminu. Sporne pytania mieszczą się bowiem w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Przepis art. 75 a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze wskazuje zakresy prawa, z których przeprowadza się egzamin konkursowy na aplikację adwokacką i w tych ramach wskazuje między innymi prawo finansowe. W ocenie Sądu, należy uznać za zasadny pogląd organu polegający na zaliczeniu prawa podatkowego do prawa finansowego. Wykazanie się podstawową wiedzą z zakresu prawa podatkowego ma również i to znaczenie, że staje się ona niezbędna w wielu sprawach objętych przyszłym szkoleniem aplikanckim. Stanowisko organu w kwestii wyodrębnienia prawa podatkowego jest prawidłowe i nie może wpływać na ocenę wyników egzaminu.

Sąd nie podzielił również zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania. Nawet jeśli bowiem miały miejsce – to nie miały one istotnego wpływu na wynik sprawy.

Wobec tego, że uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej utrzymaną w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r., ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącej na 186 punktów, a cztery pytania, zdaniem Sądu, zostały sformułowane nieprawidłowo, zasadne było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.