Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 1131/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2018-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Asesor WSA Zbigniew Kruszewski Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi Z.R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego Z.R. kwotę 50 (pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 11 grudnia 2014 r. Z.R. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z wnioskiem o umorzenie całości należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia powstałych w okresie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej (działalność rozpoczęta została [...] września 1993 r., a zakończona [...] lipca 2013 r.). Wnioskodawca podał, iż utrzymuje się z renty pobieranej z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, która po potrąceniu wynosi 401,22 zł oraz że ma wiele problemów zdrowotnych. Jednocześnie dodał, iż jego żona M.R. nie pracuje, ponieważ opiekuje się rodzicami, a syn T.R. osiąga dochód w wysokości 140 zł oraz ma przyznane stypendium szkolne w wysokości 106 zł miesięcznie. Wnioskodawca wskazał ponadto na liczne zobowiązania finansowe jakie posiada w stosunku do Banku [...],[...] oraz KRUS.

W wyniku rozpoznania powyższego wniosku, decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r.,

nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział odmówił Z.R. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Przywołując przepisy art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 – określanej dalej jako "u.s.u.s.") oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 poz. 1365 – określanego dalej jako rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.) organ stwierdził, że sytuacja finansowa i materialna zobowiązanego oraz jego rodziny jest trudna, a środki finansowe którymi dysponuje trzyosobowa rodzina po dokonaniu niezbędnych opłat związanych z prowadzonym gospodarstwem domowym są skromne i nie w pełni pozwalają na spełnienie wszystkich potrzeb życiowych. Jednocześnie organ zauważył, iż wnioskodawca może liczyć na pomoc państwa w postaci dofinansowania do zakupu żywności, a jego syn ma przyznaną pomoc rzeczową o charakterze edukacyjnym, tj. stypendium edukacyjne. Mimo stwierdzenia, iż zachodzi okoliczność dająca podstawę do umorzenia należności, organ odmówił umorzenia składek wskazując, iż decyzja objęta jest uznaniem administracyjnym, a umorzenie zaległych należności składkowych winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie, bowiem podstawową zasadą jest płacenie składek przez osoby prowadzące działalność gospodarczą. Zdaniem organu choć sytuacja zdrowotna wnioskodawcy jest trudna to jednak jest on w stanie spłacić zadłużenie w dłuższym okresie czasu.

Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...].

Obie decyzje na skutek skargi wniesionej przez Z.R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. zostały uchylone wyrokiem z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Go 380/15. Sąd stwierdził, iż ocena wystąpienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. nie została właściwie przeprowadzona i uzasadniona oraz przekracza ona granice uznania administracyjnego. Sąd stwierdził, iż ustalenia organu dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego są niepełne oraz zobowiązał organ do wyjaśnienia, czy ze względu na swoją chorobę skarżący może spłacać zaległość. Za szczególnie istotne Sąd uznał ustalenie czy wskazane przez skarżącego składniki majątku są rzeczywiście aktywami i na ile mogą być wykorzystywane do osiągania dochodu lub spłaty zobowiązania. Sąd zarzucił organowi, że stwierdzając możliwość spłacania przez skarżącego zadłużenia, nie podał w uzasadnieniu na jakiej podstawie doszedł do takiego wniosku. Zwrócił również uwagę, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji (jak i decyzji ją poprzedzającej) jest tak skonstruowane, że część, w której zawarto ustalenia nie koresponduje z rozważaniami. Ponadto Sąd zobowiązał organ do rozważenia, w świetle treści wniosku i wykazanej pomocy na dożywianie dla rodziny skarżącego, przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., to jest czy opłacenie należności z tytułu składek rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd wskazał także na możliwość kumulowania przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Organ po przeprowadzeniu ponownego postępowania wyjaśniającego, w dniu [...] listopada 2016r. wydał decyzję nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Z.R. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie wniosku u umorzenie należności, po rozpoznaniu którego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu [...] grudnia 2016 r. decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2016 r.

W następstwie rozpoznania skargi Z.R. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2017r., sygn. akt II SA/Go 121/17 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2016r. Zdaniem Sądu istotne znaczenie dla sprawy miał fakt, iż zarówno organy orzekające w sprawie, jak i Sąd działały w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wynikającymi z powołanego powyżej wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Go 380/15. Natomiast w zaskarżonej decyzji z dnia [...] listopada 2016r. opisując przebieg postępowania organ jedynie wspominał, że w sprawie wydany został już wyrok uchylający decyzje ze stycznia i kwietnia 2015 r. nie przytaczając i nie odnosząc się do stanowiska oraz wskazań zwartych w tym orzeczeniu. Zdaniem Sądu ocena wystąpienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. nie została ponownie właściwie przeprowadzona i uzasadniona przez organ oraz przekroczyła granice uznania administracyjnego. Organ nie ustalił bowiem w sposób jednoznaczny dochodów osiąganych w gospodarstwie rodzinnym skarżącego, niekonsekwentnie odnosi się do dochodu matki skarżącego, a także zaniechał aktualizacji informacji otrzymanej z OPS. W dalszej kolejności Sąd podkreślił, iż organ nie rozważył czy opłacenie należności z tytułu składek rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd zaznaczył również, że ustalając stan faktyczny w sprawie organ odwoławczy nie wziął pod uwagę istotnej okoliczności, na którą wskazał odwołujący w treści odwołania, a mianowicie wystąpienia przez niego do Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności o zmianę stopnia niepełnosprawności w związku z pogarszającym się stanem zdrowia, co budzi uzasadnione wątpliwości co do rzetelności dokonanej przez organ oceny stanu zdrowia skarżącego i jego możliwości zarobkowych na tle treści § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Według organu przesłanka ta nie została spełniona, choć organ nie wyjaśnił na jakiej podstawie uznał, iż mimo złego stanu zdrowia skarżącego posiada on możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiające opłacenie należności wobec organu.

W kontekście powyższych uwag Sąd uznał, iż organ wbrew wskazaniom zawartym w wyroku z dnia 8 lipca 2015 r., ponownie nie ustalił i nie rozważył czy w sprawie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z dnia 23 lipca 2003 r. Zaznaczył przy tym, że analiza akt sprawy i zaskarżonej decyzji wskazuje, iż ZUS nie wykonał należycie obowiązku wynikającego z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. , poz. 23 – określanej dalej jako k.p.a.) polegającego na zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Z kolei uzasadnienie decyzji zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji narusza art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie winno bowiem wskazywać na bardzo wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, jego zdolności płatniczych przy uwzględnieniu dochodów i niezbędnych wydatków, a także stanu zdrowia i możliwości w tej sytuacji podjęcia zarobowego przez skarżącego.

Ponadto w ocenie Sądu za nieprawidłowe uznać należało stanowisko organu stwierdzające, że w sytuacji jeżeli przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek posługują się sformułowaniem ,,mogą być" Zakład ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, biorąc pod uwagę, iż zasadą jest uiszczanie zobowiązań stanowiących podstawowe źródło dochodów budżetowych i dokonanie oceny czy zasadnym jest uszczuplenie należności budżetu państwa w celu poprawy kondycji finansowej zobowiązanego. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ rentowy musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny. W sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być przy tym rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się nadto, iż z art. 7 k.p.a. nie wynika ani prymat, ani przewaga interesu społecznego.

Sąd podkreślił również, iż w przypadku decyzji uznaniowej, jaką stanowi decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, organ przy ewentualnej odmowie uwzględnienia wniosku zobowiązany jest do racjonalnego i przekonywującego uzasadnienia. W przeciwnym razie postępowanie organu przybrać mogłoby cechy dowolności, prowadząc do naruszenia art. 6, art. 7 i 8 k.p.a., w myśl których organy działają na podstawie prawa i prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Decyzje uznaniowe wymagają zatem szczególnie wnikliwej kontroli celem ustalenia, czy wszystkie okoliczności sprawy zostały należycie wyjaśnione i ocenione pod kątem realizacji przesłanek umorzenia oraz czy podjęte rozstrzygnięcie jest należycie uzasadnione pod względem faktycznym i prawnym, przy należytym wyważeniu interesu indywidualnego i dobrze rozumianego interesu publicznego. Sąd odwołując się do orzecznictwa wyjaśnił, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Odmowa umorzenia należności, powodująca narastanie zadłużenia, zniechęca do podjęcia starań o powrót do samodzielnej egzystencji, pogrąża w nieodwracalnym ubóstwie i bezradności oraz zmusza do korzystania z pomocy społecznej. Celem instytucji umorzenia składek osobom będącym ich płatnikami jest umożliwienie tym osobom wyjścia z życiowego impasu. Wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów ZUS, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego. Rozstrzygnięcia spychające obywatela na margines i powodujące konieczność korzystania przez niego z pomocy społecznej naruszają prawo, gdyż celem omawianych uregulowań jest ochrona interesów jednostki i rodziny, nie zaś finansów ZUS. W związku z powyższym Sąd wskazał, iż ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie do uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie, w szczególności w zakresie szczegółowego ustalenia aktualnego stanu rodzinnego, majątkowego i finansowego skarżącego i jego rodziny oraz ustalenia stanu zdrowia skarżącego z uwzględnieniem aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności, i dokonania jego oceny na tle przesłanek określonych w § 3 ust.1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., uwzględniając wskazania zawarte w obu wydanych w przedmiotowej sprawie wyrokach.

W następstwie powyższego wyroku i ponownego przeprowadzenia postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wydał dnia [...] października 2017 r. – na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. - decyzję nr [...], którą odmówił Z.R. umorzenia należność z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek, w łącznej kwocie 7.537,33 zł, w tym na:

a/ ubezpieczenie społeczne - w kwocie 93,40 zł z tytułu kosztów upomnienia za okres 11/2004-12/2004, 01/2005-09/2005;

b/ ubezpieczenie zdrowotne – z okres 08/2011-06/2013 w łącznej kwocie 7338,33 zł, w tym z tytułu składek - 5841,93 zł, odsetek naliczonych na dzień 11 grudnia 2014 r. – 14191,00 zł , kosztów upomnienia – 5,40 zł;

c/ Fundusz Pracy – w kwocie 105,60 zł z tytułu kosztów upomnienia za okres 10/2004-12/2004, 01/2005-09/2005.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu ustalenie wszystkich okoliczności mających wpływ na podjęcie decyzji w sprawie umorzenia należności. Wnioskiem z [...] września 2017 r. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej o udostępnienie danych dotyczących form pomocy finansowych z jakich korzysta Z.R.. Ponadto pismem z dnia [...] października 2017 r. zobowiązał wnioskodawcę do przesłania uzupełnionego "Oświadczenia o stanie rodzinnym" oraz do złożenia dokumentów obrazujących aktualną sytuację materialną, tj. dokumentów potwierdzających osiągane dochody, ponoszone wydatki, wysokości zobowiązań.

W oparciu o zgromadzoną dokumentację organ ustalił, że Z.R. prowadził działalność gospodarczą na podstawie wpisu Burmistrza numer [...] w zakresie sprzedaży detalicznej prowadzonej w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności napojów i wyrobów tytoniowych, która została wykreślona z ewidencji działalności z dniem [...] lipca 2013 r. Z tego tytułu w okresie od 07/2011 do 07/2013 podlegał obowiązkowi opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Ponieważ nie wywiązał się z tego obowiązku w sposób prawidłowy, na koncie płatnika oznaczonego identyfikatorem NIP [...] powstało zadłużenie za okres 10/2004 - 09/2005, 08/2011 - 05/2013, które na dzień złożenia wniosku, tj. [...] grudnia 2014 r. wynosiło 7537,33 zł, w tym: z tytułu nieopłaconych składek - 5841,93 zł, z tytułu odsetek od nieopłaconych składek - 1491,00 zł, z tytułu kosztów upomnień - 204,40 zł. Ponadto do uregulowania pozostają koszty egzekucyjne w wysokości 500,00 zł.

Odnośnie aktualnej sytuacji finansowej i materialnej rodziny ustalono, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką M.R., która nie pracuje ponieważ pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany na Z.R. w wysokości 520 zł oraz z synem T., który nie osiąga dochodu i jest zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku. Skarżący otrzymuje świadczenie - rentę rolniczą z tytułu niezdolności w wysokości około 750,00 zł po potrąceniu komorniczym. Prowadzi gospodarstwo rolne i z tego tytułu w roku bieżącym praktycznie nie osiągnął dochodu z uwagi na podtopione pola, jednakże jest beneficjentem płatności obszarowych i ONW. Korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, t.j. zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153,00 zł. Miesięczne wydatki kształtują się następująco: opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel) - 200 zł; koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty) - 250 zł. Poza zobowiązaniem wobec ZUS skarżący posiada inne zobowiązania finansowe, tj. z tytułu podatków - w łącznej wysokości 320 zł z miesięczną ratą po około 25 zł; z tytułu zaciągniętych kredytów zadłużenie w wysokości 70000 CHF. Wykazane zaległości są dochodzone przez komornika sądowego.

Organ egzekucyjny dnia [...] września 2016 r. wszczął wobec Z.R. postępowanie egzekucyjne. W wyniku podjętych działań dokonano zajęcia rachunku bankowego w [...], jednak uzyskano informację, że instytucja ta nie prowadzi rachunku na rzecz wnioskodawcy. Skierowano również zajęcia wierzytelności z tytułu posiadanych nadpłat w podatkach do Urzędu Skarbowego. Ponadto ustalono, że posiada on nieruchomość gruntową, gospodarstwo rolne położone w Rąpinie z zabudowaniami o powierzchni 2,07 ha, numer księgi wieczystej [...] oraz nieruchomość gruntową, rolę - łąką położoną w [...] o powierzchni 0,66 ha, numer księgi wieczystej [...], stanowiące wspólność ustawową małżeńską. Jest także właścicielem dwóch samochodów osobowych : [...] - rok produkcji 1988 oraz [...] rok produkcji 1979.

W dalszej kolejności, organ powołując się na przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazał, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Dokonując analizy przesłanek nieściągalności zdefiniowanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. organ uznał, że nie zostały one spełnione w przypadku wnioskodawcy.

Dalej organ zaznaczył, iż umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Do takich sytuacji § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w szczególności zalicza przypadki:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności

Organ podkreślił, iż oceniając przypadek wnioskodawcy wziął pod uwagę nie tylko materiał dowodowy zebrany w sprawie, ważny interes osoby zobowiązanego, ale również stan finansów ubezpieczeń społecznych, wskazując jednocześnie, iż użyte w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. sformułowanie "jeśli zobowiązany wykaże" oznacza, iż ciężar udowodnienia wyżej wymienionych przesłanek spoczywa na dłużniku. Analiza sytuacji wnioskodawcy w kontekście wspomnianych przesłanek doprowadziła organ do następujących wniosków.

I tak rozpatrując pierwszą z powyższych przesłanek, organ wskazał, iż uzupełnił materiał dowodowy w sprawie, uaktualniając informacje dotyczące stanu rodzinnego, majątkowegoi finansowego wnioskodawcy, przedstawiając jego sytuację rodzinną i materialną, opisaną już powyżej. Organ podkreślił, że ze zrozumieniem odnosi się do problemów finansowych strony. Zaznaczył ponadto, iż duże znaczenie w sprawie ma fakt posiadania wartościowego majątku nieruchomego mogącego stanowić źródło przymusowego dochodzenia należności. Zwrócił przy tym uwagę na trudności związane z uzyskiwaniem informacji od wnioskodawcy. Przesyłane "Oświadczenia o stanie rodzinnym" są wypełnione w sposób niejednoznaczny i nierzetelny, a informacje w nich zawarte nie są poparte stosowną dokumentacją. Zdaniem organu strona wskazuje jedynie fakty przemawiające na jej korzyść, aby doprowadzić do sytuacji w której zostanie umorzone zadłużenie. Zauważył również, że odmowa umorzenia w niniejszym przypadku nie powoduje narastania zadłużenia i nie powinna zniechęcać wnioskodawcy do podjęcia starań o powrót do samodzielnej egzystencji. Korzystanie ze świadczeń z opieki społecznej nie jest spychaniem na margines, tylko tymczasową formą pomocy finansowej, którą państwo zapewnia swoim obywatelom. W opinii Zakładu fakt korzystania z pomocy społecznej nie może jednak świadczyć o braku możliwości opłacenia należności w przypadku, gdy zobowiązany przy wykazaniu dobrej woli i podjęciu odpowiednich działań może doprowadzić do polepszenia swojej sytuacji materialnej. Wywiązanie się z obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenia nie ma doprowadzić do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, odmowa umorzenia powinna być dla strony sygnałem, aby podjąć próbę spłaty swoich zobowiązań wobec ZUS np. w systemie ratalnym z ratą w minimalnej wysokości. W niniejszej sytuacji nie mają znaczenia subiektywne odczucia, lecz obiektywna, wyjątkowa sytuacja, która zagraża podstawowemu bytowi. W ocenie ZUS zobowiązany zaspokaja swoje potrzeby bytowe, pomimo niezapewnionego minimum socjalnego i minimum egzystencji, jest to jedynie czynnik wskazujący, że należy stwierdzić, iż niniejsza przesłanka jest spełniona w sprawie.

Przy rozpatrywaniu drugiej przesłanki, t.j. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, Zakład przyjął, że są to takie sytuacje, których zaistnienie spowodowało, że płatnik składek bez własnej winy znalazł się w trudnej sytuacji finansowej i w związku z tym poniósł straty materialne, a opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Pod pojęciem klęski żywiołowej należy rozumieć nadzwyczajne naturalne zjawiska o poważnych konsekwencjach, takie jak: powodzie, susze, gwałtowne burze z tornadami, lawiny, osunięcia i trzęsienia ziemi, a także erupcję wulkanów. Niekorzystne warunki pogodowe takie jak mróz, intensywne opady deszczu, gradu, śniegu lub burze nie są uznawane za klęski żywiołowe. Natomiast przez inne nadzwyczajne zdarzenie należy rozumieć wojnę, atak terrorystyczny, zamieszki wewnętrzne oraz strajki. Pod pewnymi warunkami i w zależności od rozmiarów za nadzwyczajne zdarzenia można uznać również poważne wypadki nuklearne lub przemysłowe oraz pożary, które spowodowały rozległe i powszechne straty. Biorąc pod uwagę powyższe organ stwierdził, że dana przesłanka nie ma zastosowania w niniejszym postępowaniu. Zobowiązany od dnia 1 lipca 2013r. faktycznie nie prowadzi już działalności gospodarczej.

Odnosząc się natomiast do trzeciej przesłanki, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, organ wskazał, iż należy mieć na uwadze sytuację, w której zobowiązany sprawuje bezpośrednią opiekę nad członkami rodziny, zaś sposób sprawowania tej opieki uniemożliwia jednocześnie pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia, a także sytuację, w której choroba dotyczy osoby zobowiązanego i uniemożliwia pozyskiwanie środków pieniężnych na spłatę istniejącego zadłużenia. Uwzględniając informacje zawarte w dokumentach zgromadzonych w toku prowadzonego postępowania Zakład wziął pod uwagę dolegliwości z jakimi zmaga się skarżący, który w toku postępowania wykazał, że legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że zmaga się wieloma różnorodnymi schorzeniami. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane jest na czas określony, tj. do 31 grudnia 2019 r., co pozwoliło organowi założyć, że sytuacja zdrowotna skarżącego może ulec poprawie, a w ślad za tym poprawią się jego możliwości finansowe. Organ zauważył, że pomimo poważnego stanu zdrowia i pobierania renty z tytułu niezdolności przyznanej przez KRUS na okres od [...] sierpnia 2017 r. do [...] lipca 2020 r., skarżący pracuje w gospodarstwie rolnym, co wiąże się z aktywnością fizyczną. Taka sytuacja może wskazywać, że strona może podejmować pracę adekwatną do jej stanu zdrowia. Decyzja o ewentualnym umorzeniu zaległości może być działaniem przedwczesnym. Organ wskazał też, iż zmianie uległa sytuacja rodzinna wnioskodawcy, albowiem Z.R. zmarła w październiku 2017 r. Podkreślono również, że wydatki miesięczne rodziny przeznaczane na leczenie nie zostały udokumentowane. W związku z powyższym niniejsza przesłanka nie ma zastosowania w sprawie.

Reasumując Zakład stwierdził, że przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek posługują się sformułowaniem "mogą być", co oznacza, że regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego, zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 26 września 2003 r., sygn. akt III SA 2457/02. W takiej sytuacji Zakład miał prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczył, iż wybór taki nie jest dowolny, lecz wynika z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i przepisów prawa. Rozstrzygnięcie zależy od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat warunków koniecznych do umorzenia: całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. lub ważny interes osoby zobowiązanego. Podejmując decyzję o umorzeniu należności organ musi mieć na względzie nie tylko interes jednostki, ale nade wszystko ogółu ubezpieczonych. Biorąc bowiem pod uwagę publicznoprawny charakter należności oraz uwzględniając cele na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu tymi środkami. Zakład podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie zobowiązany jest do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym dlatego też, wskazując na wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności składkowych. Organ podkreślił, iż orzekając w przedmiotowej sprawie uwzględnił i wyważał nie tylko słuszny interes zobowiązanego do opłacenia składek, ale także interes społeczny, czyli innych ubezpieczonych (w zgodzie z zasadą wyrażoną w art. 7 k.p.a.), którzy płacą regularnie składki i nie mogą z tego powodu ponosić konsekwencji braku zapobiegliwości i ryzyka gospodarczego innych nie płacących składek ubezpieczonych. Umorzenie zaległych należności składkowych winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem podstawową zasadą jest płacenie składek przez osoby prowadzące działalność gospodarczą. Strona, jako przedsiębiorca, decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej powinna mieć pełną świadomość obowiązków ciążących na płatniku, w tym przede wszystkim o obowiązku terminowego opłacania należności publicznoprawnych jakimi są składki na ubezpieczenie. Powstałe w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej negatywne konsekwencje finansowe nie zwalniają strony z odpowiedzialności za powstałe zobowiązania.

Organ podkreślił, że umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną w szczególnie uzasadnionych przypadkach i tylko w sytuacji zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności Zakład Ubezpieczeń Społecznych może skorzystać z danego mu uprawnienia. Dodatkowo zaznaczył, że podejmując decyzję uznaniową każdy organ administracji publicznej, a więc również ZUS, zgodnie z art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny - co oznacza, iż rozpatrując wniosek o umorzenie należności organ musi mieć na uwadze stan finansów publicznych, jak również musi dbać o przestrzeganie dyscypliny budżetowej państwa. Podjęcie decyzji o umorzeniu oznaczałoby, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych akceptuje zachowania płatników, którzy prowadząc działalność gospodarczą dopuścili się do nieprzestrzegania obowiązujących przepisów w zakresie obowiązku ubezpieczeń.

W świetle powołanego stanu faktycznego i prawnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, gdyż nie została spełniona żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, pomimo spełnionej przesłanki dotyczącej trudnej sytuacji finansowej.

Skargę od powyższej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., wywiódł Z.R. w piśmie z dnia [...] listopada 2017 r. W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż opisana przez niego sytuacja daje pełną możliwość umorzenia zaległych składek.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 25 stycznia 2018 r. Z.R. podtrzymując skargę złożył do akt sprawy wypis z treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] lipca 2017 r., z którego wynika, że stopień naruszenia sprawności organizmu skarżącego powoduje całkowitą okresową niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym. Ponadto wniósł o zwrot poniesionych przez niego kosztów postępowania, które sprowadzają się do kosztów dojazdu na rozprawę w kwocie 50 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia [...] października 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami, kosztów upomnień związanych ze składkami na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przy czym pod pojęciem składek należy rozumieć składki na ubezpieczenie społeczne, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Organ dokonał analizy okoliczności sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. i prawidłowo ustalił, iż w przypadku skarżącego nie zachodzi żadna ze wskazanym w tym przepisie sytuacji całkowitej nieściągalności, która pozwalałby rozważać możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. W szczególności należy zwrócić uwagę, iż skarżący wprawdzie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże dysponuje majątkiem w postaci dwóch nieruchomości rolnych, wchodzących w skład majątku objętego małżeńską wspólności ustawową. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów publicznych. Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s i rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. dotyczą skarżącego jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest :

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analizując powyższe przesłanki umorzenia w sprawie, niewątpliwie nie została spełniona przesłanka określona w pkt 2, gdyż skarżący nie powoływał się na takie okoliczności, które zresztą muszą być powiązane z brakiem możliwości dalszego prowadzenia działalności, a tej skarżący nie prowadzi już od 1 lipca 2013 r.

Zdaniem Sądu organ w sposób niedostateczny rozważył natomiast pozostałe przesłanki umorzenia postępowania wynikające z przytoczonego przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. i po raz kolejny nie zastosował się w pełni do ocen prawnych i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w poprzednio wydanych w sprawie wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 8 lipca 2015 r, sygn. akt II SA/Go 380/15 oraz z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Go 121/17, którymi był związany stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 - określanej dalej jako p.p.s.a.). Przepis ten stanowi, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie, co jednak nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Przede wszystkim Sąd w obu tych sprawach wskazywał na niepełność ustaleń faktycznych niezbędnych do wydania decyzji i zobowiązał organ do uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie, w szczególności w zakresie szczegółowego ustalenia aktualnego stanu rodzinnego, majątkowego i finansowego skarżącego oraz jego rodziny, a także ustalenia stanu zdrowia skarżącego z uwzględnieniem aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności, a także dokonania jego oceny na tle przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Ponownie rozpoznając sprawę organ wprawdzie podjął działania mające na celu dokonanie ustaleń w powyższym zakresie, jednakże nadal one są niepełne i co więcej wewnętrznie sprzeczne. Podkreślić bowiem należy, iż najpierw organ przywołuje dane z oświadczenia skarżącego o jego stanie rodzinnym i majątkowym, następnie je kwestionuje, uznając je za niejednoznaczne i nierzetelne, bez wskazania w jakim zakresie taki zarzut im można poczynić i na jakiej podstawie, aby ostatecznie stwierdzić, iż w sytuacji skarżącego "nie mają znaczenia subiektywne odczucia, lecz obiektywna, wyjątkowa sytuacja, która zagraża podstawowemu bytowi", a w ocenie ZUS skarżący "zaspakaja swoje potrzeby bytowe, pomimo niezapewnionego minimum socjalnego i minimum egzystencji, jest to jedynie czynnik wskazujący, że należy stwierdzić, iż niniejsza przesłanka jest spełniona". Zatem co do zasady organ zdaje się nie kwestionować trudnej sytuacji materialnej rodziny, która to sytuacja pozwala przypisać spełnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Przy czym Sąd celowo używa tu nieostrego sformułowania "zdaje się", gdyż końcowe wnioski odnoszące się do tej przesłanki nie korelują z wywodami je poprzedzającymi. Ponadto nie sposób zrekonstruować z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jaki dochód przypadający na członka rodziny skarżącego, organ ostatecznie ustalił. Co więcej organ wskazuje, iż skarżący jest beneficjentem płatności obszarowych i ONW, nie określając jednakże w jakiej wysokości te świadczenia otrzymuje. Ponadto na stronie 5 decyzji organ ustalił koszty związane z leczeniem na kwotę 250 zł, a na stronie 10 decyzji je zakwestionował, podkreślając, iż nie zostały udokumentowane.

Zaznaczyć należy, iż nawet przyznanie przez organ, że zaktualizowała się powyższa przesłanka uzasadniająca umorzenie należności, nie zwalniało organu od dokonania szczegółowych ustaleń w tym zakresie i określenia stopnia ubóstwa rodziny wnioskodawcy. Okoliczność ta niewątpliwie ma istotne znaczenia już na etapie podejmowania uznaniowego rozstrzygnięcia o umorzeniu składek. Im bowiem wyższy stopień tego ubóstwa, tym mniej jest racjonalnych argumentów sprzeciwiających się umorzeniu zaległych należności z powoływaniem się na interes społeczny.

Ponadto zupełnie dowolne (a więc dokonane za naruszeniem art. 80 k.p.a.) są ustalenia, które legły u podstaw stwierdzenia, iż w odniesieniu do skarżącego nie ma zastosowania przesłanka umorzenia wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Organ przyznał, iż skarżący legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, wskazując ogólnikowo, iż zmaga się on z wieloma różnymi schorzeniami, bliżej ich nie precyzując. Jednocześnie organ podkreślił, iż skarżący pracuje w swoim gospodarstwie rolnym, co wiąże się z aktywnością fizyczną, przy czym nie powołał na tę okoliczność żadnych dowodów, które potwierdzałyby tą tezę. Takie niepoparte niczym twierdzenia muszą budzić sprzeciw, zwłaszcza w kontekście wspomnianego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności skarżącego oraz otrzymywanym przez niego w związku z tą niepełnosprawnością zasiłkiem pielęgnacyjnym oraz specjalnym zasiłkiem opiekuńczym przyznanym M.R. wobec sprawowania opieki nad skarżącym. Prawidłowość powyższych ustaleń organu nasuwa poważne wątpliwości również w kontekście widocznej niepełnosprawności skarżącego (m.in. spowodowanej znaczną otyłością), która wynika zresztą ze zgromadzonej w aktach dokumentacji medycznej, a także okazanego na rozprawie wypisu z orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS, stwierdzającego całkowitą niezdolność skarżącego do pracy do lipca 2020 r.

W ocenie Sądu ustalenia organu, iż stan zdrowia skarżącego może się polepszyć, a wywodzone z faktu, iż skarżący ma przyznaną rentę z tytułu niezdolności do pracy na okres od [...] sierpnia 2017 r. do [...] lipca 2020 r. oraz że orzeczenie o niepełnosprawności jest wydane na czas oznaczony, tj. do [...] grudnia 2019 r., są również dowolne. Z samego bowiem faktu stwierdzenia niepełnosprawności i przyznania świadczenia rentowego na czas oznaczony nie sposób konstruować tego rodzaju prognoz, zwłaszcza, iż są one niepoparte dodatkową racjonalną argumentacja związaną z charakterem i etiologią stwierdzonych schorzeń. Podkreślenia wymaga to, iż niemożność uiszczenia zaległych składek, winna być oceniana na dzień wydania przez zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 220/12, LEX 1166096). Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ, ale tylko w sytuacji ich uprawdopodobnienia zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2966/09, LEX 501036), czego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło. W kontekście powyższych uwag należy w tym miejscu zauważyć, iż poprzednie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...] sierpnia 2013 r. stwierdzało u skarżącego niepełnosprawność stopnia lekkiego, aktualne zaś z [...] grudnia 2016 r. ustala tą niepełnosprawność w stopniu znacznym. Wskazuje to jednoznacznie, iż w przypadku skarżącego jego stan zdrowia się pogarsza, co jest zresztą naturalnym procesem związanym ze starzeniem się organizmu, a w konsekwencji można zasadnie formułować prognozy odmienne od tych, które zostały przedstawione przez organ.

W kontekście powyższych uwag brzmią również nieprzekonywująco twierdzenia organu, iż zobowiązany przy wykazaniu dobrej woli i podjęciu odpowiednich działań może doprowadzić do polepszenia swojej sytuacji materialnej. Nie opierają się one bowiem na żadnych obiektywnych przesłankach. Ponadto organ wskazując na przedwczesność umorzenia składek w żaden sposób nie odnosi się do kwestii, na którą zwracał uwagę Sąd w sprawie o sygn. akt II SA/GO 380/15, a mianowicie, czy składniki majątku, w tym również nieruchomości rolne, są tego rodzaju aktywami, które mogą być rzeczywiście wykorzystywane do osiągania dochodu lub spłaty zobowiązania, w szczególności jeśli się zważy na wielkość nieruchomości stanowiących własność skarżącego i realność prowadzenia na nich dochodowej działalności. Pokreślić należy, iż posiadanie majątku przez zobowiązanego, nawet zabezpieczonego hipotecznie na rzecz ZUS, nie stoi na przeszkodzie uznaniu, iż zachodzą przesłanki stwierdzenia, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego zaspokojenia niezbędnych potrzeb (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2007 r., II GSK 339/06). Dopuszczalność umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oderwana jest bowiem od przesłanki nieściągalności, w tym braku majątku zobowiązanego, z którego można prowadzić egzekucję. W tym miejscu trzeba zaznaczyć, iż rzeczywiście ze sformułowania zawartego § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. "jeśli zobowiązany wykaże" co do zasady należy wywodzić, iż ciężar dowodu spełnienia przesłanek umorzenia należności zawartych w tym przepisie spoczywa na osobie wnioskującej o przyznanie ulgi. Jednakże nie można tracić z pola widzenia, iż to organ odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz rzetelność dokonanych ustaleń (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2011r., II GSK 427/100), a ponadto z wydanych uprzednio w niniejszej sprawie wyroków – którymi organ był związany - jednoznacznie wynika konieczność zebrania przez organ i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w świetle art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

Wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada praworządności zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu – stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika, i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia). Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 k.p.a. - jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, które zdecydowały, iż innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 kpa). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego. Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest jak najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy, okoliczności podnoszonych przez stronę.

Niewątpliwie przeprowadzona powyżej analiza wskazuje, iż zaskarżona decyzja nie spełnia powyższych standardów, ma ona charakter dowolny, została wydana z naruszeniem art. 7, 11, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a., przy jednoczesnym niepełnym zastosowaniu się do ocen prawnych Sądu oraz wskazań co do dalszego postępowania, co stanowi naruszenie art. 153 p.p.s.a. Powyższe uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W kontekście tego ostatniego przepisu należy zwrócić uwagę, iż organ uzasadniając odmowę umorzenia składek wprawdzie wskazał na konieczność uwzględnienia na tym etapie zarówno interesu obywatela, jak i interesu społecznego, jednakże skoncentrował się i przytoczył argumentację odnoszącą się do tej drugiej kategorii, odwołując się do konieczności ochrony stanu finansów publicznych. Organ uczynił to mimo wyraźnych w tym zakresie wskazań zawartych w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Go 121/17. Sąd zaznaczył bowiem, iż w sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ rentowy musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej jak i interes publiczny. W sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być przy tym rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych, a w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się nadto, iż z art. 7 K.p.a. nie wynika prymat ani przewaga interesu społecznego. Uzupełniając tą argumentację należy wskazać, iż w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi i udowodnić, iż jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Takiego przekonywującego wywodu w tym zakresie niewątpliwie w zaskarżonej decyzji zabrakło. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Rozpatrując ponownie sprawę organ winien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości, przede wszystkim w zakresie szczegółowego ustalenia aktualnego stanu rodzinnego, majątkowego i finansowego skarżącego oraz jego rodziny, a także ustalenia stanu zdrowia skarżącego i dokonania jego oceny na tle przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., uwzględniając wskazania zawarte również w wydanych poprzednio wyrokach, do czego zobowiązuje organ treść art. 153 p.p.s.a. Ponadto organ powinien uwzględnić, iż każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Go 393/12). Organ działając w ramach uznania winien również baczyć, iż wprawdzie instytucja umorzenia powinna być stosowana wyjątkowo, jednakże okoliczność ta nie może prowadzić do praktycznego wyeliminowania stosowania tej instytucji, uczynienia jej instytucją martwą, poprzez ogólnikowe powoływanie się tylko na określone kategorie prawne, bez dokonywania rzetelnej oceny ich występowania w konkretnej sprawie.

O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Zasądzone koszty to koszty dojazdu skarżącego na rozprawę, ustalone w kwocie 50 zł stosownie do art. 205 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 85 ust. 1 i 2 i art. 91 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 623 ze zm.),