Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1489/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu administracji

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Beata Sobocha-Holc po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 kwietnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gl 267/21 w sprawie ze skargi K. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz K. T. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 267/21 oddalił skargę K. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej.

W rozpoznawanej sprawie kontroli sądowej została poddana decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 grudnia 2020 r., którą utrzymano w mocy decyzję wydaną w I instancji z dnia 22 listopada 2019 r., odmawiającą stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od października 2018 do lipca 2019r .

Przypomnieć należy też, iż decyzja ta jest następstwem wyroku WSA w Gliwicach sygn. akt I SA/Gl 552/20 z dnia 4 sierpnia 2020r, którym to wyrokiem uchylono decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] ([...]) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych. Zdaniem WSA w sprawie konieczna była ponowna, zgodna z ww. przepisami postępowania, ocena sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej zarówno pod kątem przesłanek stwierdzenia całkowitej nieściągalności, jak również w kontekście wystąpienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości określonych w rozporządzeniu, wskazanych przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu. Wyrok ten nie został zaskarżony skargą kasacyjna zatem stał się prawomocny a jego treść związała organ na podstawie art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej : p.p.s.a.).

Przystępując do ponownego rozpoznania sprawy organ rentowy dokonał oceny sytuacji majątkowej skarżącej. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą od 16 kwietnia 2018 do lipca 2019r. przy czym w okresie od października 2018 do 2 lipca 2019 nie wywiązała się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie z tytułu prowadzonej działalności. W ten sposób stała się dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ wskazał, że Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z babcią J.C., która osiąga dochód w wysokości 1 530,52 zł netto, dziadkiem S. Ch., który osiąga dochód w wysokości 1 892,71 zł netto oraz małoletnim synem L. M.. Osiąga dochód z tytułu umowy o prace w [...] zawartą na czas określony od 1 lipca 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. z wynagrodzeniem w wysokości 1 300,00 zł brutto, tj. 1 025,83 zł netto, korzysta z programu 500+ w wysokości 500,00 zł Funduszu Alimentacyjnego w wysokości 500,00 zł oraz zasiłku rodzinnego w wysokości 95,00 zł. Skarżąca podała iż ponosi wydatki za wyżywienie -1 600,00 zł do 1 800,00 zł, wydatki związane z potrzebami syna - 300,00 zł, koszty dojazdów - 400,00 zł, koszty leczenia - 900,00 zł (po 300,00 zł), koszty mediów -1 200,00 zł, żłobek syna -1 000,00 zł. i posiada zobowiązania u osób fizycznych w wysokości 3 000,00 zł gdzie nie podano czy zobowiązania z tego tytułu są spłacane. Nie jest strona właścicielką nieruchomości oraz majątku ruchomego.

Następnie organ rentowy przedstawił ustawowe przesłanki umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne określone w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s.) i uznał, że skarżąca nie spełnia żadnej z nich. Z oczywistych powodów wykluczył przesłankę związaną ze śmiercią ubezpieczonego (art. 28 ust. 3 pkt 1). Dalej wskazał, że przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b ustawy nie zachodzą. Nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości, lub umorzył postępowanie upadłościowe z powodu braku wystarczającego majątku na zaspokojenie kosztów postepowania egzekucyjnego. Nie nastąpiło również zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub umorzonym postępowaniu upadłościowym. Organ rentowy wskazał, że działalność gospodarcza skarżącej została wyrejestrowana, ale nie wystąpiła przesłanka braku następców prawnych (art. 28 ust. 3 pkt 3). Organ podkreślił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania, przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie strona wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można bowiem jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; Dyrektor Oddziału ZUS w Bielsku - Białej prowadzi postępowanie egzekucyjne przez zastosowanie środka w postaci zajęcia rachunku bankowego w [...] S.A oraz [...] S.A i na tym etapie postępowania nie można stwierdzić, że w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż obecnie prowadzone postępowanie nie zostało zakończone jako bezskuteczne.

Następnie organ rentowy podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Uznał, że wnioskodawczyni nie spełnia również tych przesłanek. W ocenie organu rentowego nie można uznać, że sytuacja materialna wnioskodawczyni nosi znamiona ubóstwa, jak również, że nie posiada ona środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych związanych z utrzymaniem. ZUS wyjaśnił, że zarówno niskie dochody, jak i konieczność ponoszenia zwyczajnych wydatków związanych z utrzymaniem nie stanowią przesłanki do umorzenia należności. Stałe wydatki związane z utrzymaniem są wydatkami ponoszonymi przez ogół społeczeństwa i nie są wydatkami nadzwyczajnymi. Następnie organ rentowy wskazał na przedłożone przez skarżącą dokumenty i uznał, że nie można uznać, że opłaty np. za czynsz i energię są nieprzewidywalne i nie może umarzać należności każdej osobie, która podnosi koszty związane z utrzymaniem. W złożonych dokumentach brak informacji o zaległościach z tego tytułu. Jednocześnie organ zauważył, że wykazany przez skarżącą koszt utrzymania w miesięcznej wysokości 4 600,00 zł przewyższa łączną kwotę dochodu jej gospodarstwa domowego (organ nie uwzględnił w rozliczeniu kosztów opłat za żłobek).

W ocenie ZUS nie sposób przyjąć, aby obecna sytuacja wnioskodawczyni jest trudna, jak również, że ma charakter stały i pogłębiający się. Organ rentowy podkreślił, że skarżąca jest zatrudniona na umowę o pracę i z tego tytułu osiąga dochód. W dalszej części organ rentowy podniósł, że sprawa o alimenty przeciwko ojcu dziecka skarżącej pozostaje w toku, nie zapadł jeszcze wyrok, a sąd wydał postanowienie o udzielenie zabezpieczenia finansowego. Z uwagi na bezskuteczność egzekucji alimentów skarżąca otrzymuje świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego w wysokości 500,00 zł miesięcznie a po zakończeniu postępowania sądowego i uzyskania prawa do alimentów skarżąca może wystąpić z wnioskiem o wszczęcie egzekucji świadczenia alimentacyjnego. ZUS zauważył, że skarżąca ma 29 lat i w perspektywie wiele lat aktywności zawodowej. Istnieje zatem szansa, na poprawę jej sytuacji finansowej i spłatę zadłużenia w przyszłości np. w formie układu ratalnego.

W ocenie ZUS nie można uznać, że stan zdrowia oraz sytuacja życiowa skarżącej uniemożliwia podjęcie przez nią pracy. Od 1 lipca 2020 r. wnioskodawczyni podlega ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy o pracę i jest osobą aktywną zawodowo. ZUS podniósł, że skarżąca nie udokumentowała, że opieka nad chorymi dziadkami uniemożliwia lub ogranicza jej uzyskanie dochodu umożliwiającego opłaceniem należności. Nie wykazała również, że ma przyznane świadczenie pielęgnacyjne, które jest rekompensatą za niemożność uzyskania dochodu z tytułu opieki nad bliskimi. Ponadto dziadkowie skarżącej posiadają własny dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, który jest im wypłacane bez względu na stan zdrowia.

K. T. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na wskazaną powyżej decyzję.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.

Na wstępie Sąd wskazał, że organ ponownie orzekając w sprawie zobowiązany był do uwzględnienia zaleceń wynikających z wyroku WSA o sygn. akt I SA/Gl 552/20 i to w sprawie uczynił. Sąd I instancji przypomniał iż podstawę analizy zasadności żądania strony o umorzenie ww. należności stanowiły przywołane przez Zakład przepisy art. 28 ust. 3 u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organy ubezpieczeniowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały jego trafnej oceny prawnej.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie ma wątpliwości co do tego i organ wyjaśnił szczegółowo w uzasadnieniu decyzji, że nie zachodzi całkowita nieściągalność składek w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W ocenie Sądu uprawnione jest stanowisko organu, że istnieją możliwości dalszego chociażby częściowego uregulowania przez stronę zaległych składek i że na obecnym etapie nie da się stwierdzić, że w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie odzyska się w przyszłości całości bądź części zobowiązania składkowego. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zatem w sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Organ prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności, bowiem zgromadzony i przeanalizowany materiał dowodowy nie wskazuje na wystąpienie sytuacji opisanych w art. 28 ust. 3 pkt od 1 do 6 u.s.u.s. Sąd w całości przy tym podzielił w ślad za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15.12.2009 r., sygn. akt V SA/Wa 969/09, pogląd że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. W konsekwencji powyższego Sąd uznał, iż organ zastosował się do zaleceń wynikających z wyroku WSA w Gliwicach z dnia 4 sierpnia 2020r sygn. akt I SA/GL 550/20 i ocenił przesłanki całkowitej nieściągalności określoną w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja wypełnia nałożone na organ wymogi z art. 153 p.p.s.a.

Sąd podkreślił, iż z treści przepisu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że nawet ustalenie, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności nie stanowi dla ZUS obowiązku wydania rozstrzygnięcia pozytywnego dla strony i przychylenia się do wniosku. Organ w ramach tej podstawy materialnoprawnej działa w ramach uznania administracyjnego co oznacza, iż samo ustalenie istnienia przesłanki ustawowej warunkującej możność umorzenia należności nie nakłada na organ takiego obowiązku. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. w tym ust. 3 daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie ZUS Zatem organ ten może w ramach uznania administracyjnego jedynie podjąć decyzję, która odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych umorzenia należności lub odmowy ich umorzenia, a to w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wybór tej konsekwencji prawnej, to drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zdaniem Sądu organ sprostał wymogom w zakresie sposobu prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie albowiem najpierw dokonał oceny ustalenia przesłanek z art. 28 u.s.u.s. wyjaśniając w ten sposób stan faktyczny sprawy a następnie podjął decyzję w przedmiocie zakreślonym wnioskiem strony. Organ w spornej decyzji wskazał w sposób czytelny wyraźny jednoznaczny przesłanki faktyczne i prawne w oparciu o które doszedł do przekonania iż ulgi nie może zastosować zatem decyzja o odmowie umorzenia nie narusza prawa. Skoro ustawodawca nie przewidział bowiem żadnej okoliczności, która obligowałaby ZUS do umorzenia należności z tytułu składek odmowa ich umorzenia nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki przemawiające za umorzeniem jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca.

Za prawidłową Sąd uznał również dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia. Prawidłowo organ przeanalizował zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z możliwością pozbawienia skarżącej - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek - zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w tym zakresie.

Sąd I instancji nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska Organu, albowiem ustalenia w tym zakresie zostały oparte na niekwestionowanych i udokumentowanych ustaleniach ZUS-u oraz na oświadczeniach samej skarżącej, które wykazały, że sytuacja skarżącej rzeczywiście nie jest na tyle trudna i złożona by organ, w sposób nieuprawniony odmówił umorzenia należności. Samo zaś powołanie się na trudną sytuację osobistą, finansową oraz zdrowotną nie może stanowić samoistnej podstawy do umorzenia należności skoro skarżąca nie znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej spłatę wnioskowanej należności, chociażby w układzie ratalnym, gdy osiąga dochody z pracy i z innych źródeł a nadto pozostaje we wspólnym z krewnymi gospodarstwie domowym. W ocenie Sądu, wyrażone w powyższym zakresie stanowisko Organu mieści się w ramach uznania administracyjnego. Obowiązkiem natomiast Sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym uprawniony jest decydować tylko organ administracji publicznej (tutaj ZUS) w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego. Zdaniem Sądu, podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie, Zakład uwzględnił całokształt okoliczności występujących w sprawie, w tym sytuację skarżącej. Wnioski wyprowadzone zostały w sposób przekonujący i znajdują swój wyraz w treści uzasadnienia decyzji. Dokonana przez organ ocena mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej (art. 80 K.p.a.). Zarówno wnioski te, jak i wyrażona ocena nie budzą też zastrzeżeń Sądu z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego.

Od przedmiotowego wyroku K. T. złożyła skargę kasacyjną, zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa procesowego, o mianowicie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) wskutek braku uchylenia przedmiotowej decyzji spowodowanym naruszeniem przepisów k.p.a., które zostały niewłaściwie zastosowane i pobieżnie zinterpretowane, O także wskutek braku dokonania przez Sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo Że w toku postępowania administracyjnego nie odniesiono się do kryteriów pozwalających na obiektywną ocenę sytuacji majątkowej skarżącej w kontekście materialnoprawnych przepisów stanowiących o uprawnieniu do umorzenia zaległych składek, w szczególności pomijając: przebieg postępowania egzekucyjnego prowadzonego z wniosku ZUS oraz porównanie spodziewanych kosztów egzekucji z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku, co miało istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy;

2. naruszenie przepisów postępowania które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. wskutek braku wszechstronnego i pełnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia oraz ogólnikowe i pobieżne odniesienie się do stanowisko prezentowanego przez skarżącą, w szczególności lakoniczne uzasadnienie w zakresie wyjaśnienia motywów, jakimi kierował się Sąd rozstrzygając sprawę;

3. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, a mianowicie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. poprzez przyjęcie, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek w rozumieniu tego przepisu, podczas gdy:

a) postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, gdyż organ egzekucyjny nie orzekł o bezskuteczności egzekucji nie wyklucza zaistnienia przesłanko całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. gdyż postępowanie egzekucyjne nie w każdym przypadku musi doprowadzić do zaspokojenia wierzyciela.;

b) organ zaniechał samodzielnej oceny przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. porównując spodziewane koszty egzekucji z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o dopuszczenie dowodu z załączonych dokumentów, tj. Aktu zgonu S.C. no okoliczność jego treści, - zwrócenie się przez Sąd do Dyrektora Oddziału ZUS w Bielsku - Białej z w wnioskiem o nadesłanie informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym w niniejszej sprawie obejmujących historię wpłaty w toku postępowania, dokonane zajęcia i zabezpieczenia na okoliczność przebiegu postępowania egzekucyjnego w stosunku do dłużniczki.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie skarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40)

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie zawarte w niej zarzuty okazały się uzasadnione.

Zasadny okazał się zarzut zawarty w punkcie 3 petitum skargi kasacyjnej w zakresie dotyczącym naruszenia art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należy zwrócić uwagę na to, że przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. wskazuje, że całkowita nieściągalność z tytułu składek zachodzi gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zatem zauważyć trzeba, że z przepisu tego nie wynika, że stwierdzenie braku majątku miałoby nastąpić w toku egzekucji prowadzonej w stosunku do należności z tytułu składek, co implikuje po stronie organu obowiązek ustalenia czy w toku prowadzonej egzekucji przez naczelnika urzędu skarbowego bądź komornika stwierdzono lub nie brak majątku. Naczelny Sąd Administracyjny w tej sprawie nie podziela co prawda zapatrywania organów administracyjnych, zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne, które jest nadal w toku, wyklucza zaistnienie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Natomiast w tej sprawie ponad wszelką wątpliwość naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Zgodzić należy się natomiast z autorem skargi kasacyjnej, że z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wynika, iż to organ administracyjny ma obowiązek samodzielnie ustalić przesłankę całkowitej nieściągalności (oczywistość, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne). Zarówno organy administracyjne, jak również Sąd I instancji zbagatelizowały natomiast istotę tej regulacji dokonując nie tyko wadliwiej interpretacji tego przepisu, ale również wadliwie go zastosowały.

W konsekwencji częściowego uwzględnienia zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.) tylko częściowo zasadne okazały się zarzuty zawarte w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej. Patrząc z perspektywy art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie można zgodzić się ze stanowiskiem autora skargi kasacyjnej, że organ administracyjny w postępowaniu dowodowym powinien zasięgnąć informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, a nie tylko poprzestać na fakcie, iż jest ono w toku. Otóż organ oprócz tego, że uznał, iż postępowanie egzekucyjne jest w toku ustalił, że naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. I to ustalenie miało w sprawie kluczowe znaczenie. Niezasadne jest natomiast twierdzenie w skardze kasacyjnej, że dopiero podjęcie stosownych czynności dowodowych pozwoliłoby w sposób bezsporny ustalić, czy w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego zastosowano środek egzekucyjny, czy uzyskano po zastosowaniu tego środka egzekucyjnego jakiekolwiek kwoty. Otóż ww. okoliczności są absolutnie odległe od okoliczności, do których odwołuje się art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Z przepisu tego wynika, że w zakresie postępowania dowodowego istotne jest wyłącznie to, czy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Patrząc natomiast z perspektywy art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. zasadne okazały się zarzuty zawarte w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej. Otóż z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s wynika, że to ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny.

W uzasadnieniu zaskarżonych decyzji brak jest natomiast jakiejkolwiek analizy i porównania ewentualnych kosztów postępowania egzekucyjnego i nadającego się do egzekucji majątku. W to miejsce organ administracyjny stwierdził tylko, że postępowanie egzekucyjne jest w toku i nie można jednoznacznie stwierdzić czy w jego ramach uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne czy też nie.

Mając na uwadze postanowienia art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., zgodnie z którym całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego powinno prowadzić do jednoznacznego ustalenia, czy przesłanka przewidziana w tym przepisie wystąpiła, czy też nie wystąpiła. Organ nie może natomiast dojść do wniosku, że nie można jednoznacznie stwierdzić czy w ramach tego postępowania uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne czy też nie.

Również niezasadny okazał się zarzut zawarty w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Należy podkreślić, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest jednolite stanowisko, że zarzut naruszenia ww. przepisu może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010r., II FPS 8/09; wyrok NSA z 20 sierpnia 2009r., II FSK 568/08; publ. CBOSA). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA: z 28 września 2010r., I OSK 1605/09; 13 października 2010r., II FSK 1479/09; publ. CBOSA).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie posiada takich wad, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi kasacyjnej. Zawiera ono wszystkie niezbędne elementy określone w ww. przepisie i daje odpowiedź co do zasadniczych powodów oddalenia skargi. Sąd I instancji niewątpliwie odniósł się do istoty sprawy i wszystkich istotnych kwestii podnoszonych w skardze. W kontekście powyższych rozważań należy stwierdzić, iż to, że stanowisko zajęte przez WSA jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącą skargę kasacyjną nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne, nie poddaje się kontroli kasacyjnej czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 2017r., sygn. akt I OSK 358/16).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) uchylił zaskarżony wyrok oraz uchylił zaskarżoną decyzję organu drugiej instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ drugiej instancji, uwzględniając powyższe uwagi, winien zastosować się do przytoczonej wyżej oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnienie tego wyroku i dokonać czynności dowodowych w zakresie wskazanym w tym uzasadnieniu.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U.2018 r., poz. 265 ze zm.), zasądzając od organu na rzecz skarżącej kasacyjnie zwrot kosztów wynagrodzenia pełnomocnika za sporządzenie skargi kasacyjnej.