Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 223/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6480
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 4 ust. 1 pkt 1, art. 16, art. 16 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 2176
law: Ustawa z dnia  6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy WSA Marcin Małek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Prezesa Sądu z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. oddala skargę; II. przyznaje r.pr. K. Ł. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L.) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA/Lu [...]

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Prezes Sądu, po rozpatrzeniu odwołania R. S. (dalej także jako: "skarżący") z dnia [...] r., utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Rejonowego w B. P. z dnia [...] r., nr [...], o odmowie udostępnienia informacji publicznej w postaci kopii wyroków wraz z uzasadnieniami, wydanych przez Sąd Rejonowy w B. P. w roku 2017, zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem 325.

Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.

Wnioskiem z dnia 30 listopada 2020 r. R. S. wystąpił o udostępnienie informacji publicznej poprzez nadesłanie odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniami wydanych w sprawach zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem 325 rozpoznawanych przed Sądem Rejonowym w B. P. w roku 2017.

Decyzją z dnia [...] r. organ odmówił skarżącemu udostępnienia informacji publicznej. W uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności organ zwrócił uwagę, że skarżący w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 9 grudnia 2020 r. złożył 13 wniosków o udostępnienie informacji publicznej. Wszystkie wnioski dotyczyły nadesłania odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniami w różnych kategoriach spraw:

1) z dnia 7.01.2020 r. o nadesłanie odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniami wydanych w Sądzie Rejonowym w B. P. w 2017 r. w sprawach o symbolu 028;

2) z dnia 12.02.2020 r. o nadesłanie odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniami wydanych w Sądzie Rejonowym w B. P. w 2018 r. w sprawach o symbolu 028;

3) z dnia 05.03.2020 r. o nadesłanie odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniami wydanych w Sądzie Rejonowym w B. P. w 2019 roku w sprawach o symbolu 028;

4) z dnia 27.03.2020 roku o nadesłanie odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniami wydanych w Sądzie Rejonowym w B. P. w 2016 roku w sprawach o symbolach 056 i 056s;

5) z dnia 24.04.2020 roku o nadesłanie odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniami wydanych w Sądzie Rejonowym w B. P. w 2017 r. w sprawach o symbolach 056 i 056s;

6) z dnia 14.05.2020 r. o nadesłanie odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniami wydanych w Sądzie Rejonowym w B. P. w 2018 roku w sprawach o symbolach 056 i 056s;

7) z dnia 03.06.2020 r. o nadesłanie odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniami wydanych w Sądzie Rejonowym w B. P. w 2019 r. w sprawach o symbolach 056 i 056s;

8) z dnia 06.07.2020 r. o nadesłanie odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniami wydanych w Sądzie Rejonowym w B. P. w 2016 r. w sprawach o symbolu 045;

9) z dnia 23.07.2020 r. o nadesłanie odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniami wydanych w Sądzie Rejonowym w B. P. w 2017 r. w sprawach o symbolu 045;

10) z dnia 19.08.2020 r. o nadesłanie odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniami wydanych w Sądzie Rejonowym w B. P. w 2018 roku w sprawach o symbolu 045;

11) z dnia 15.09.2020 r. o nadesłanie odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniami wydanych w Sądzie Rejonowym w B. P. w 2019 r. w sprawach o symbolu 045;

12) z dnia 06.102020 r. o nadesłanie odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniami wydanych w Sądzie Rejonowym w B. P. w 2016 r. w sprawach o symbolu 325;

13) z dnia 30.112020 r. o nadesłanie odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniami wydanych w Sądzie Rejonowym w B. P. w 2017 r. w sprawach o symbolu 325.

Ponadto organ ustalił, że wnioskodawca nagminnie kieruje wnioski do innych jednostek sądownictwa powszechnego, czym negatywnie wpływa na ich funkcjonowanie, co odzwierciedlają pisma skierowane do Prezesa Sądu Rejonowego w B. P. przez prezesów sądów rejonowych w odpowiedzi na wnioski o udzielenie informacji w tym zakresie. Jak wyjaśnił organ, z otrzymanych odpowiedzi wynika, że skarżący zwracał się z wnioskami o udostępnienie informacji publicznej o treści zbliżonej lub tożsamej z tą skierowaną do Sądu Rejonowego w B. P.. Również z informacji Zastępcy Dyrektora Aresztu Śledczego w T. G. wynika, iż osadzony R. S. w okresie pobytu w Areszcie Śledczym, tj. od [...] czerwca 2020 roku do dnia [...] października 2020 r. przekazał do wysłania 4.306 listów urzędowych (4.306 : 19 tygodni = 226,6 przesyłek tygodniowo = 32,4 przesyłek dziennie). W zdecydowanej większości korespondencja była kierowana do sądów rejonowych, okręgowych i administracyjnych na terenie całego kraju, jak również do Ministra Sprawiedliwości, jednostek prokuratury, urzędów miejskich oraz jednostek organizacyjnych Służby Więziennej.

Dodatkowo organ I instancji podniósł, że udzielenie odpowiedzi na wnioski skarżącego wymagało ustalenia liczby spraw o żądanych przez niego symbolach, co wiązało się każdorazowo z pobraniem ich z systemu informatycznego, a w razie ich braku w systemie lub przekazania wraz ze środkiem zaskarżenia do innej jednostki, wiązało się z pobraniem akt z archiwum, a następnie wymagało ich wydrukowania lub skserowania w celu anonimizacji. Po skserowaniu lub wydrukowaniu kart należało ponownie zweryfikować, czy wszystkie dane podlegające anonimizacji zostały należycie zaczernione. Wszystkie te czynności wymagały, oprócz nakładu czasowego, poniesienia dodatkowych kosztów związanych z wysyłką i wykorzystaniem materiałów biurowych.

Finalnie Prezes Sądu Rejonowego w B. P. wywiódł, że liczba składanych przez skarżącego wniosków świadczy o tym, że wnioskodawca wykorzystuje instytucję prawa do informacji publicznej do własnych celów. Uporczywe wysyłanie dużej ilości wniosków, które nierzadko wymagają obszernych odpowiedzi, tylko i wyłącznie w celu dokuczenia urzędnikom, absorbuje ich siły i środki.

Mając na uwadze powyższe, organ wyjaśnił, że w jego ocenie skarżącemu w rzeczywistości nie chodzi o realizację prawa do informacji, ale o dodatkowe zaangażowanie pracowników sądu, wywołanie dolegliwości u adresata wniosków oraz o utrudnienie funkcjonowania urzędu. Wobec tego organ I instancji oparł swoje stanowisko na przyjętym zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądzie dopuszczającym możliwość stosowania konstrukcji nadużycia prawa dostępu do informacji publicznej i z tego względu odmówił udostępnienia wnioskowanej informacji publicznej.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie wskazując, że Prezes Sądu Rejonowego w B. P. w żaden sposób nie wykazał powodu, z jakiego żądana informacja stanowi informację przetworzoną, tj. nie wskazał ilości orzeczeń.

Decyzją z dnia [...] r. Prezes Sądu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając zajęte stanowisko organ odwoławczy wskazał, że obywatelskie prawo do informacji publicznej nie ma charakteru absolutnego. Wyjaśnił, że w orzecznictwie Trybunału podkreśla się, że nie istnieje formuła zagwarantowania obywatelom dostępu do informacji "za wszelką cenę" (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2002 r., sygn. K [...]). Art. 61 ust. 3 Konstytucji dopuszcza ograniczenie tego prawa, ale jednocześnie wyznacza granice dopuszczalnego ograniczenia. Może ono nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach: ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa (art. 61 ust. 3 Konstytucji RP). Jak podkreślił, organ odwoławczy, oznacza to, że ustawodawca, który ogranicza w wydawanych ustawach dostępność informacji publicznej, musi respektować konieczność ważenia zasady jawności (dostęp do informacji publicznej) i wartości wskazanych w art. 61 ust. 3 Konstytucji jako dopuszczalnych kryteriów ograniczenia zasady dostępności (jawności) informacji publicznej. Przepisy muszą być zatem tak ukształtowane, aby ten dostęp był zapewniony, a wszelkie ograniczenia ustawowe muszą być interpretowane ściśle. Wątpliwości w tym zakresie powinny być rozstrzygane na rzecz prawa dostępu do informacji publicznej (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt SK [...]).

W dalszej części uzasadnienia zajętego stanowiska organ wskazał, że jakkolwiek sama konstrukcja prawa dostępu do informacji publicznej jako publicznego prawa podmiotowego w praktyce oznacza, że już samo stwierdzenie, że żądana informacja ma charakter informacji publicznej implikuje obowiązek udzielania informacji każdemu podmiotowi, który się o to zwróci, to jednak takie stosowanie prawa prowadzi również do jego nadużycia. Okoliczności związane z wnioskiem o udzielenie informacji publicznej powinny być zatem w każdym przypadku oceniane indywidualnie. Ocena taka powinna zatem uwzględniać szerszy kontekst sytuacyjny a nie tylko samo uprawnienia do uzyskania takiej informacji. W konsekwencji zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dopuszcza się możliwość stosowania konstrukcji nadużycia prawa dostępu do informacji publicznej.

W ocenie organu, treść i ilość złożonych wniosków wskazuje na to, że złożony w niniejszej sprawie wniosek ma na celu wywołanie dolegliwości u adresata i utrudnienie funkcjonowania Sądu Rejonowego w B. P.. Przedmiotowy wniosek obiektywnie nie służy jakiemukolwiek dobru powszechnemu, nie tylko nie prowadzi do poprawy funkcjonowania sądu, wręcz przeciwnie, ma stanowić dla niego dokuczliwość. W istocie więc wniosek nie służy usprawnieniu realizacji przez organ zadań publicznych, a godzi w realizację tych zadań. Postępowanie skarżącego prowadzi wręcz do zagrożenia wynikającego z art. 61 ust. 1 Konstytucji RP prawa do informacji osób, które chcą je realizować zgodnie z jego istotą.

Zdaniem Prezesa Sądu, opisane nadużycie absorbuje organ I instancji, jego siły i środki, co może opóźniać realizację wniosków niestanowiących nadużycia prawa, a realizacja prawa do informacji publicznej nie może służyć zaspokojeniu indywidualnych potrzeb wnioskodawcy w ramach tylko jemu znanych intencji. Prawie każdy składany przez wnioskodawcę wniosek wymagał informacji obszernej i szczegółowej, co wskazuje na to, że skarżący próbuje wykorzystać instytucję prawa do informacji publicznej dla osiągnięcia celu innego niż troska o dobro publiczne.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Wskazał, że organy obu instancji odmówiły udostępnienia wnioskowanej informacji publicznej, powołując się na nadużycie prawa do informacji oraz na przetworzony charakter żądanej informacji. Zdaniem skarżącego, ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić. Żaden przepis prawa nie reguluje bowiem dopuszczalnej ilości wniosków o udostępnienie informacji publicznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), wykazała, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 15 zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm., dalej jako "ustawa o covid"), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Mając na uwadze powyższą regulację, a także brak technicznych możliwości przeprowadzenia zdalnie rozprawy z udziałem stron oraz konieczność rozpoznania wniesionej w tej sprawie skargi – Sąd rozpoznał ją na posiedzeniu niejawnym w trybie przywołanego na wstępie art. 15 zzs? ust. 3 ustawy o covid.

Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r., o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 2176, dalej jako "u.d.i.p." lub "ustawa"). która kształtuje prawo do informacji publicznej, a także określa zasady i tryb jej udostępniania. Ustawa ta jest zarazem rozwinięciem konstytucyjnego prawa do informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne, wyrażonego w art. 61 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Ocenę legalności zaskarżonej do Sądu decyzji Prezesa Sądu Okręgowego poprzedzić powinny rozważania, czy w świetle przepisów powołanej ustawy informacja wskazana we wniosku R. S., której udostępnienia żądał, jest informacją publiczną oraz, czy żądanie jej udzielenia zostało skierowane do podmiotu zobowiązanego do udostępniania informacji publicznej.

Prezes Sądu Rejonowego w B. P. należy niewątpliwie do podmiotów, na których ciąży ustawowy obowiązek udostępniania informacji publicznych. Stosownie bowiem do treści art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności organy władzy publicznej. Z mocy art. 10 i art. 173 Konstytucji RP sądom przyznano przymiot władzy publicznej, zaś w świetle art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 2072) organem sądu rejonowego jest prezes tego sądu. Prezes sądu rejonowego należy zatem do organów władzy publicznej, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. i z tego względu jest obowiązany do udostępniania informacji publicznych będących w jego posiadaniu.

W niniejszej sprawie bezsporny pozostaje także publiczny charakter informacji objętych wnioskiem skarżącego z dnia 30 listopada 2020 r. (data wpływu do Sądu: 9 grudnia 2020 r.), w którym R. S. domagał się od Prezesa Sądu Rejonowego w B. P. udostępnienia informacji publicznej w zakresie odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniami wydanych w sprawach zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem 325 rozpoznawanych przez Sąd Rejonowy w B. P. w roku 2017.

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi żadnych wątpliwości, że wyroki sądowe są jawne i wraz z uzasadnieniami (jako integralną ich częścią) stanowią informację publiczną. Nie ulega zatem wątpliwości, że wnioskowana informacja obejmująca udostępnienie kopii wyroków wraz z uzasadnieniami, wydanych w roku 2017 w sprawach zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem 325, stanowi informację publiczną podlegającą udostępnieniu na podstawie omawianej ustawy. Treść orzeczenia sądu stanowi nie tylko informację o sprawach publicznych w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p., ale stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. "a" u.d.i.p. jest także rodzajem informacji dotyczącej treści i postaci dokumentu urzędowego. Dlatego też orzeczenia sądowe z uzasadnieniem, jako wydane przez sąd w ramach jego działalności orzeczniczej opartej na przepisach prawa powszechnie obowiązującego, podlegają udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w u.d.i.p. (zob. wyroki NSA z 11 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 933/11; z 16 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 784/16, CBOSA).

Powyższe nie oznacza jednak, że organ był zobligowany do udzielania skarżącemu żądanej informacji. Należy bowiem zgodzić się ze stanowiskiem organów, że okoliczności niniejszej sprawy przemawiają za uznaniem, iż wniosek skarżącego stanowi przejaw nadużycia prawa do informacji publicznej, co uzasadniało rozpatrzenie tego żądania w drodze odmownej decyzji podjętej na zasadzie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. Istotne znaczenie dla wyrażenia takiej oceny w kontrolowanej sprawie miały przy tym nie tylko okoliczności podniesione w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji, lecz również okoliczność znana Sądowi z urzędu, że analizowany w rozpatrywanej sprawie wniosek skarżącego z 30 listopada 2020 r. nie był jedynym tego rodzaju wnioskiem skierowanym do Prezesa Sądu Rejonowego w B. P., bowiem skarżący sukcesywnie występuje z analogicznymi wnioskami obejmującymi orzeczenia tego Sądu z kolejnych lat.

Uzasadniając powyższą ocenę należy w pierwszej kolejności podzielić przekonanie organu, że wniosek skarżącego dotyczył udostępnienia informacji przetworzonej w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Także kwalifikację żądanych informacji uzasadniają przeprowadzone przez organ wewnętrzne ustalenia, w świetle których realizacja wniosku skarżącego wiązałaby się z koniecznością poczynienia szeregu działań analitycznych, wyselekcjonowania i zebrania pojedynczych informacji na podstawie kryteriów wynikających z treści wniosku, których przeprowadzenie będzie czasochłonne i wiązać się będzie z dodatkowym zaangażowaniem pracowników.

W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że w pewnych przypadkach suma informacji prostych posiadanych przez adresata wniosku może przekształcić się w informację przetworzoną. Taka sytuacja będzie miała miejsce wówczas, gdy uwzględnienie wniosku wymaga ich zgromadzenia poprzez przegląd materiałów źródłowych, w których są zawarte, a ilość informacji prostych konieczna dla sporządzenia wykazu wskazanego we wniosku jest znaczna i angażuje po stronie wnioskodawcy środki i zasoby konieczne dla jego prawidłowego funkcjonowania (zob. wyrok NSA z 6 października 2011 r., sygn. akt I OSK 1199/11; z 17 maja 2012 r, sygn. akt I OSK 416/12, CBOSA). Także więc suma informacji prostych, w zależności od wiążącej się z ich pozyskaniem wysokości nakładów, jakie musi ponieść organ, czasochłonności, liczby zaangażowanych pracowników, szerokiego zakresu wniosku powodującego konieczność przekształcenia (zanonimizowania) wielu dokumentów, co może zakłócić normalny tok działania podmiotu zobowiązanego i utrudnić wykonywanie przypisanych mu zadań, może być uznane za przetworzenie informacji prostych w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 2782/15; z 14 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2791/16; z 27 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1526/16; z 17 września 2020 r., sygn. akt I OSK 396/20; z 21 października 2020 r., sygn. akt I OSK 834/20).

Jakkolwiek sama konstrukcja prawa dostępu do informacji publicznej, jako publicznego prawa podmiotowego, w praktyce oznacza, iż już samo stwierdzenie, że żądana informacja ma charakter informacji publicznej, implikuje obowiązek udzielania informacji każdemu podmiotowi, który się o to zwróci, to jednak takie stosowanie prawa prowadzi również do jego nadużycia. Okoliczności związane z wnioskiem o udzielenie informacji publicznej powinny być zatem w każdym przypadku oceniane indywidualnie. Ocena taka powinna uwzględniać szerszy kontekst sytuacyjny, a nie tylko samo uprawnienia do uzyskania takiej informacji. W konsekwencji zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dopuszcza się możliwość stosowania konstrukcji nadużycia prawa dostępu do informacji publicznej. Nadużywanie publicznego prawa podmiotowego ma miejsce wówczas, gdy podejmuje się próbę korzystania z instytucji dostępu do informacji publicznej dla osiągnięcia celu innego aniżeli troska o dobro publiczne, jakim jest w szczególności prawo do przejrzystego państwa, jego struktur, przestrzegania prawa przez podmioty życia publicznego, jawności funkcjonowania administracji i innych organów (vide: J. Drachal, Prawo do informacji publicznej w świetle wykładni funkcjonalnej [w:] J. Góral, R. Hauser i J. Trzciński, Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005, Naczelny Sąd Administracyjny, W-wa, 2005 r., s. 146–147; wyrok NSA z dnia 16 października 2015 r., sygn. akt I OSK 1992/14; wyrok NSA z dnia 23 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1601/15; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2642/16 ).

Zasadniczo w doktrynie prawniczej oraz w orzecznictwie konstrukcja nadużycia prawa do informacji publicznej pojawia się w kontekście: 1. wykorzystania prawa do informacji w celu zakłócenia funkcjonowania organów administracji (do swoistego pieniactwa z wykorzystaniem prawa do informacji); 2. wykorzystania dla celów gospodarczych, zawodowych lub na potrzeby prowadzenia indywidualnych sporów prawnych; 3. wykorzystania dla szykanowania osób piastujących funkcje publiczne, do pozyskiwania informacji o tych osobach nie w celu społecznej kontroli, lecz dla prowadzenia sporów osobistych, zaspokojenia prywatnych animozji (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 stycznia 2020 r., sygn. akt II SAB/Kr 481/19, CBOSA).

Nadużycie prawa dostępu do informacji publicznej polega zatem na próbie korzystania z jego instytucji dla osiągnięcia celu innego aniżeli troska i dobro publiczne, jakim jest prawo do przejrzystego państwa, jego struktur, przestrzeganie prawa przez podmioty życia publicznego, jawność administracji i innych organów itp. Celem ustawy o dostępie do informacji publicznej nie jest bowiem zaspokajanie indywidualnych (prywatnych) potrzeb w postaci pozyskiwania informacji wprawdzie publicznych, lecz przeznaczonych dla celów innych niż wyżej wymienione. Takie informacje mogą być uzyskiwane na zasadach przyjętych dla danego rodzaju stosunków (por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1601/15, CBOSA).

W rozpatrywanej sprawie, skarżący domagał się udostępnienia kopii wyroków wraz z ich uzasadnieniami, wydanych w roku 2017 w sprawach zarejestrowanych w repertorium C o symbolu 325, który to symbol przypisany jest do spraw o zadośćuczynienie z tytułu uszkodzenia ciała lub uszczerbku na zdrowiu, rozpatrywanych na podstawie art. 445 Kodeksu cywilnego. Jest to jedna z kategorii spraw kierowanych do sądów powszechnych, w których powództwo sprowadza się do żądania zasądzenia określonej kwoty pieniężnej od podmiotów wskazanych jako strona pozwana. Wyjaśnienia zawarte w pisemnych informacjach udzielonych przez Prezesa Sądu Rejonowego w B. P. do akt sprawy w toku postępowania wskazują, że skarżący we wszystkich dotychczasowych wnioskach domagał się udostępnienia informacji publicznej o charakterze przetworzonym, która wymagała dużych nakładów pracy zobowiązanego podmiotu, na co wskazuje ilość kartek przesłanych skarżącemu w ramach uwzględnianych wniosków o udostępnienie informacji publicznych, tj. np. w sprawie z wniosku z dnia 24 kwietnia 2020 r., o nadesłanie odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniami wydanych w Sądzie Rejonowym w B. P. w 2017 r. w sprawach z repertorium C o symbolach 056 i 056s, wysłano 54 kartki; w sprawie z wniosku z dnia 3 czerwca 2020 r., o nadesłanie odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniami wydanych w Sądzie Rejonowym w B. P. w 2019 r. w sprawach z repertorium C o symbolach 056 i 056s, wysłano 95 kartek; w sprawie z wniosku z dnia 14 maja 2020 r., o nadesłanie odpisów orzeczeń wraz z uzasadnieniami wydanych w Sądzie Rejonowym w B. P. w 2018 r. w sprawach z repertorium C o symbolach 056 i 056s, wysłano 155 kartek.

Jak wynika z wyjaśnień Prezesa Sądu Rejonowego w B. P., nie zawsze sądowe urządzenia ewidencyjne służące do rejestrowania akt sądowych dają możliwość ustalenia spraw (sygnatur) wpisanych w repertorium pod określonym numerem, o który wnioskuje skarżący. Niejednokrotnie udzielenie informacji żądanej przez wnioskodawcę wiąże się z analizą wszystkich akt spraw wpisanych do określonego repertorium poprzez konieczność wydobycia akt tych spraw z archiwum zakładowego, przejrzenie ich w celu wyselekcjonowania tych, które dotyczyły konkretnego wniosku, zakończyły się wyrokiem i w których sporządzone zostało uzasadnienie, a następnie poddanie tych orzeczeń procesowi anonimizacji.

Dodatkowo zwrócić należy uwagę, że anonimizacja w sprawach o jakich udostępnienie wnioskuje skarżący, a więc wpisanych do repertorium "C", pod symbolem 325, a dotyczące zadośćuczynienia, skutkuje modyfikacją treści uzasadnień w stopniu znacznym, a taka ingerencja w treść uzasadnienia orzeczenia sądowego, przekraczająca typową anonimizację, wymaga zwiększonego nakładu czasowego i znacznej ostrożności, by nie pozbawić dokumentu integralności, kompletności i zachować logikę rozumowania sądu. Pamiętać należy, że sprawy o zadośćuczynienie związane są zazwyczaj z wystąpieniem określonego zdarzenia (np. pobicia, wypadku drogowego, leczenia operacyjnego itp.) na tyle charakterystycznego w danym środowisku, że celem wyłączenia możliwości jakiejkolwiek identyfikacji stron postępowania, mogłoby okazać się konieczne usunięcie całych fragmentów uzasadnienia, co prowadziłoby w istocie do wytworzenia nowego dokumentu o odmiennej od pierwotnej treści. W konsekwencji udostępnienie wyroków i uzasadnień w tego typu sprawach wymaga bardziej niż zwykle zaawansowanego procesu anonimizacji, zmierzającego do pozbawienia uzasadnień orzeczeń treści odnoszących się do wskazanych wyżej danych umożliwiających identyfikację osób fizycznych. Wiąże się to z wnikliwą, szczegółową analizą treści tych orzeczeń, co nie tylko stanowi o znaczącym nakładzie pracy, ale i prowadzi do powstania nowej pod względem jakości informacji (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 października 2020 r., II SA/Łd 425/20).

W niniejszej sprawie nie zostało wprawdzie ustalone, ile spraw o zapłatę w roku 2017 dotyczyło żądania zadośćuczynienia i w stosunku do jakiej liczby uzasadnień niezbędna byłaby anonimizacja na potrzeby wniosku skarżącego, niemniej jednak - jak słusznie wskazał organ - sam fakt konieczności poszukiwania tego rodzaju spraw, w których wystąpiło żądanie o zapłatę wpisanych do rep. C, związane jest z zaangażowaniem oddelegowanego specjalnie w tym celu pracownika organu zobowiązanego, co z oczywistych względów czyniłoby niemożliwym podejmowanie przez niego czynności służbowych leżących w zwykłym zakresie jego zadań, zakłócając tym samym prawidłowe działanie Sądu Rejonowego. W tej sytuacji uzasadnione jest przekonanie, że mamy do czynienia z informacją przetworzoną, jako sumą informacji prostych, których wyszukanie, zestawienie, weryfikacja i przygotowanie do udostępnienia (np. w formie wykazu, czy tabeli), powoduje konieczność poniesienia znacznego nakładu pracy pracownika oddelegowanego do tych czynności. Ilość wniosków skarżącego o udostępnienie informacji, których realizacja wymaga podjęcia tego rodzaju działań, uzasadnia natomiast uznanie, że mamy do czynienia z nadużyciem prawa do informacji publicznej po stronie skarżącego.

Wprawdzie w ustawie o dostępie do informacji publicznej nie określono granic korzystania z prawa do informacji, a zatem brak jest jakichkolwiek ograniczeń zarówno co do liczby, jak i jakości żądanej informacji. Taki stan rzeczy powoduje jednak, że w praktyce bardzo często dochodzi do nadużywania prawa do informacji do realizacji celów, które nie wynikają z ustawy, ani tym bardziej z Konstytucji RP oraz celów, które są trudne do pogodzenia z założeniami całego systemu prawa, składającego się z leżących u jego fundamentów wartości i zasad aksjologicznych. Z taką sytuacją mamy do czynienia w okolicznościach niniejszej sprawy. W każdym indywidualnym przypadku zachowanie skarżącego wnoszącego o udzielenie informacji publicznej winno być zatem oceniane nie tylko w kontekście uprawnienia do uzyskania takiej informacji, ale w konkretnych sytuacjach należy również uwzględnić płynące wobec niego wartości, a przede wszystkim nadrzędne zasady.

Jak wspomniano o tym wyżej, z żadnych przepisów nie wynika liczba zagadnień, które mogą stać się przedmiotem zapytania do zobowiązanego organu. Tym niemniej musi to być taka ilość, która – z jednej strony – pozwala wnioskodawcy uzyskać informacje i interesującej go sprawie publicznej, z drugiej jednak nie prowadzi do paraliżu jednostki obsługującej organ zobowiązany do udzielenia informacji. W sytuacji, gdy wnioskodawca nadużywa swojego prawa do uzyskania informacji publicznej, zakłóca tym samym normalny tok pracy podmiotu zobowiązanego i utrudnia realizację zadań, jakie zostały mu powierzone w interesie ogólnym.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w tym kontekście pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 30 sierpnia 2012 r. sygn. akt I OSK 799/12, zgodnie z którym zakres obowiązku informacyjnego państwa powinien być ukształtowany w taki sposób, aby zapewnić równowagę miedzy korzyściami wynikającymi z zapewnienia dostępu do informacji a szeroko rozumianymi kosztami, jakie muszą ponieść w celu jego realizacji podmioty zobowiązane. Nadużywanie prawa do informacji może bowiem ograniczać dostęp do niej innym podmiotom i zakłócać funkcjonowanie urzędu ( zob. Nadużywane prawa do informacji publicznej – Uwagi De Lege Lata i De Lege Ferenda, Agnieszka Piskorz – Ryń, Kontrola Państwowa nr 6/2008 )."

Uwzględniając powyższe uwagi w okolicznościach niniejszej sprawy uznać należy, że zachodziły podstawę do odmowy udostępnienia skarżącemu wnioskowanej informacji publicznej. Jak wynika z ustaleń organów, R. S. w 2020 r. jedynie do Sądu Rejonowego w B. P. występował 13 razy z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej poprzez przesłanie kopii wyroków wydanych przez ten Sąd wraz z uzasadnieniami w sprawach cywilnych określonych przez symbol sprawy i okres zakończenia postępowań, przy czym ostatni z wniosków z dnia 30 listopada 2020 r. Z akt sprawy wynika nadto, że skarżący w okresie od 18 czerwca 2020 r. do 30 października 2020 r. przekazał do wysłania 4.306 listów urzędowych (4.306:19 tygodni=226,6 przesyłek tygodniowo: 7 dni=32,4 przesyłek dziennie) skierowanych do sądów w całej Polsce. Skala wykorzystywania przez skarżącego instytucji dostępu do informacji publicznej uzasadnia przekonanie, że wniosek skarżącego rozpatrzony zaskarżoną decyzją stanowił przejaw nadużywania prawa do informacji. Za takim stanowiskiem przemawiają również ustalenia poczynione przez Sąd z urzędu, z których wynika, że tylko do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący R. S. wniósł ponad 25 skarg przeciwko prezesom sądów powszechnych w sprawach z zakresu udostępnienia informacji publicznej. Co więcej, z dostępnej Sądowi bazy orzeczniczej sądów administracyjnych (CBOSA) wynika, że skarżący tego rodzaju wnioski, jak w niniejszej sprawie, systematycznie składa do sądów powszechnych w całej Polsce (por. przykładowo wyroki w sprawach: WSA w Łodzi sygn. akt: II SA/Łd 626/20, II SA/Łd 493/20, II SA/Łd 425/20; WSA w Opolu sygn. akt II SA/Op 297/20; WSA we Wrocławiu sygn. akt: IV SA/Wr 237/20, IV SA/Wr 358/20, IV SAB/Wr 221/20; WSA w Gdańsku sygn. akt: II SAB/Gd 53/20, II SAB/Gd 61/20; WSA w Bydgoszczy sygn. akt II SAB/Bd 35/20; WSA w Gliwicach sygn. akt III SAB/Gl 136/20; WSA w Poznaniu sygn. akt: IV SA/Po 462/20, IV SAB/Po 36/16; WSA w Rzeszowie sygn. akt: II SA/Rz 639/16, II SAB/Rz 41/20, II SAB/Rz 25/20).

Nie sposób nie zgodzić się z oceną organów, że celem opisanego wyżej działania skarżącego nie jest uzyskanie dostępu do określonej informacji publicznej, lecz wywołanie dolegliwości u adresata i utrudnienie funkcjonowania określonego sądu. Brak jest przy tym podstaw by przyjąć, że działania skarżącego służą obiektywnie jakiemukolwiek dobru powszechnemu bądź prowadzą do poprawy funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Ilość składanych przez skarżącego - do różnych sądów - wniosków o udostepnienie informacji publicznej ewidentnie świadczy o realizacji celów osobistych skarżącego. Biorąc pod uwagę takie okoliczności, jak ilość, seryjność i podobieństwo wniosków oraz model działania skarżącego, uznać należy, że działanie skarżącego ma cechy nadużycia prawa do informacji publicznej. Takie działanie skarżącego nie może być zaakceptowane i zasługiwać na ochronę prawną ze strony Sądu, tym bardziej, że prowadzi do zagrożenia konstytucyjnego prawa dostępu do informacji tych osób, które chcą go realizować zgodnie z jego celem. Wskazane nadużycie absorbuje bowiem organ – jego siły i środki, w tym również osobowe – co może opóźniać realizację nie tylko wniosków niestanowiących nadużycia prawa, ale przede wszystkim realizację podstawowych celów organu, jakim jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości oraz inne zadania z zakresu ochrony prawnej, powierzone w drodze ustaw i innych aktów prawnych.

Zwrócić należy uwagę, że liczba spraw wskazanych przez Prezesa Sądu Rejonowego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji choć jest bardzo duża to jednak stanowi tylko niewielki ułamek wszystkich wniosków o udostępnienie informacji publicznej, z którymi skarżący występuje do sądów powszechnych na terenie całego kraju.

Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnymi w Lublinie z urzędu, z racji rozpoznawanych spraw, znane jest, że skarżący z tego rodzaju wnioskami o udostępnienie informacji publicznej występuje także do innych sądów powszechnych z obszaru województwa lubelskiego. Co więcej analiza orzeczeń wydawanych z udziałem skarżącego jako wnioskodawcy w oparciu o dane z Centralnej Bazy Orzeczeń i Informacji o Sprawach wskazuje, że aktywność skarżącego nie ogranicza się jedynie do sądów mających swe siedziby w województwie [...], lecz dotyczy także innych sądów na terenie całego kraju.

Powyższe uzasadnia przyjęcie, że liczba wniosków z którymi występuje skarżący, czy też rzecz biorąc ściślej informacji, które uzyskuje skarżący jest na tyle ogromna, że skarżący nie tylko nie jest w stanie jej wykorzystać, ale nawet się z nią zapoznać.

Powyższe w pełni uprawnia do wniosku, że celem działania skarżącego nie jest jakakolwiek dbałość o interes publiczny, lecz wywołanie dolegliwości u adresata i utrudnienie funkcjonowania określonego sądu, co stanowi o nadużyciu prawa do informacji publicznej.

Jakkolwiek oczywiste jest, że co do zasady żądanie udzielenia informacji publicznej nie wymaga uzasadnienia faktycznego ani prawnego to jednak w tego rodzaju sytuacji, gdy z okoliczności sprawy wynika, że nie jest w ogóle możliwe wykorzystanie informacji publicznej przez wnioskodawcę zgodnie z jej celem to wnioskodawca powinien wykazać w jaki realny sposób zamierza wykorzystać żądane informacje dla ochrony celu publicznego.

W przedmiotowej sprawie, pomimo wydania decyzji odmownej, skarżący ani we wniesionym odwołaniu, ani we wniesionej skardze, w żaden sposób nie wykazał tego, w jaki sposób zamierza wykorzystać przedmiotowe informacji, ani też tego, że w ogóle jest w stanie zapoznać się z tak ogromną liczbą informacji, których żąda i które otrzymuje.

Mając na uwadze wszystkie wskazane okoliczności, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił

O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c"" w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 68).