Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2101/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Środowiska
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2007 r. sprawy ze skargi W. L, B. L i B. L na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] sierpnia 2006 r. [...] w przedmiocie nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości leśnej na rzecz Skarbu Państwa - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. Minister Środowiska, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2006 r. stwierdzającą nieważność decyzji Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w P. z dnia [...] kwietnia 1971 r. w części dotyczącej działek oznaczonych numerami hipotecznymi [...] i [...] oraz odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w P. z dnia [...] kwietnia 1971 r. w części dotyczącej działki oznaczonej numerem hipotecznym [...]

W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że przedmiotowe nieruchomości zostały przejęte na rzecz Państwa na podstawie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. Nr 17 poz. 71 ze zm.), która weszła w życie w dniu 5 kwietnia 1958 r.. Powołany artykuł stanowił, że nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejście w życie ustawy przejmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się nadal we władaniu Państwa. Wyrazem władania nieruchomością było wykonanie zabiegów pielęgnacyjnych i wyrębów. Z zebranych przez organ dowodów wynika, że w 1954 r. dokonano wyrębów na parceli nr [...] natomiast nie potwierdzono faktu prowadzenia takich prac na parcelach o nr [...] i [...]. Ponadto podniesiono, że żadna ze stron postępowania nie dostarczyła dowodów świadczących o wykonaniu lub świadczących o niewykonaniu zabiegów pielęgnacyjnych i wyrębów w 1954 r. Organ odwoławczy wyjaśnił także, że nieruchomość o nr [...], położona we wsi R. znajdowała się we władaniu Państwa w oparciu o błędny tytuł prawny (dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa), gdyż jej powierzchnia nie przekraczała 25 ha, dlatego aby uregulować sytuację prawną Okręgowy Zarząd Lasów Państwowych w P. decyzją z dnia [...] kwietnia 1971 r., powołując się na art. 9 cyt. ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, orzekł o jej przejęciu na własność Państwa.

Na powyższą decyzję, w odniesieniu do działki nr [...], skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły W. L, B. L i B.L, reprezentowane przez adwokata,

1

Sygn. akt IV SA/Wa 2101/06

zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, polegające na orzeczeniu o utrzymaniu w mocy decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w P. z dnia [...] kwietnia 1971 r. w odniesieniu do działki nr [...]; naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 156 § 1 pkt 2 kpa polegające na utrzymaniu w mocy wyżej wymienionej decyzji, ponadto zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 7 kpa, polegające na orzeczeniu o utrzymaniu w mocy decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w P..

W uzasadnieniu skargi strony skarżące podniosły, że jedynym przyjętym przez organ centralny kryterium do przejęcia działek leśnych był fakt władania poszczególnymi działkami przez Skarb Państwa przed dniem 5 kwietniem 1958 r.. Przesłanką nacjonalizacji w trybie ustawy o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowania niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, na podstawie której wydano zaskarżoną decyzję nacjonalizacyjną, było pozostawanie nieruchomości we władaniu Państwa w dniu jej wejścia w życie, jednak przedmiotowa nieruchomość znajdowała się we władaniu Państwa w oparciu o wadliwy tytuł prawny, bowiem nie zostały spełnione przesłanki do jej przejęcia na mocy dekretu z 12 grudnia 1944 r.. Tym samym tytuł prawny władającego - tj. Skarbu Państwa był wadliwy, zaś uchylenie protokołu przejęcia przedmiotowej nieruchomości nastąpiło w 1970 r. na mocy decyzji Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego i ten fakt był znany Dyrektorowi Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w P., skoro został powołany w uzasadnieniu decyzji nacjonalizacyjnej z [...] kwietnia 1971 r.. Decyzja ta zaś w całości, zdaniem skarżących, była wydana z rażącym naruszeniem prawa, bowiem brak tytułu prawnego do władania przedmiotową nieruchomością został przyznany przez organ administracji w uzasadnieniu decyzji. W ocenie skarżących powyższe okoliczności przemawiają za stwierdzeniem, iż decyzja Dyrektora Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w P. z [...] kwietnia 1971 r. jest niemożliwa do zaakceptowania z punktu widzenia zasad demokratycznego państwa prawnego (art.

Sygn. akt IV SA/Wa 2101/06

2 Konstytucji RP). Na poparcie swojej skargi powołują szereg orzeczeń sądów administracyjnych i wnoszą o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Minister Środowiska podtrzymał w całości zajęte stanowisko. Wyjaśnił ponadto, że nieruchomość leśna o obecnym numerze działki [...] znajdowała się we władaniu Państwa w oparciu o błędny tytuł prawny, ale fakt uprzedniego przejęcia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie błędnego tytułu prawnego nie ma żadnego znaczenia przy orzekaniu o jej przejęciu na własność Państwa na podstawie art. 9 ww. ustawy, bowiem decydującą przesłanką przejęcia nieruchomości był fakt, że do dnia wejścia w życie ww. ustawy, tj. do dnia 5 kwietnia 1958 r. nieruchomość leśna była we władaniu Państwa. W konsekwencji wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani wskazaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Przede wszystkim podnieść należy, że zaskarżoną decyzją stwierdzono nieważność decyzji Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w P. z dnia [...] kwietnia 1971 r. w części dotyczącej działek oznaczonych numerami [...] i [...], oraz odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji ww. organu w części dotyczącej działki oznaczonej numerem [...]

Ponieważ skarżące zakwestionowały orzeczenie organu nadzorczego w części dotyczącej nr [...] zakres rozstrzygnięcia sądu administracyjnego został ograniczony do tegoż przedmiotu. Poza rozważaniami natomiast pozostała ta część decyzji Ministra Środowiska, która dotyczyła oceny orzeczenia Dyrektora Zarządu Lasów Państwowych w P. rozstrzygającego o przejęciu na własność Państwa działek nr [...] i [...].

Na wstępie należy wyjaśnić, że postępowanie o stwierdzenie nieważności jest jednym z nadzwyczajnych trybów wzruszenia decyzji ostatecznej. Podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji jest jej wadliwość określona w art. 156 § 1 kpa.

Sygn. akt IV SA/Wa 2101/06

Podkreślenia wymaga, że organ, który rozpatruje wniosek o stwierdzenie nieważności stwierdza jedynie, czy w dacie wydawania orzeczenia, naruszono przepisy prawa materialnego, bądź procesowego, które skutkowałyby nieważnością decyzji. Oceny legalności decyzji ostatecznej dokonuje się wyłącznie na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym, czyli w niniejszej sprawie zebranych podczas postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Dyrektora Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w P. z dnia [...] kwietnia 1971 r.

Podkreślenia wymaga, że w dacie wydawania decyzji, która jest przedmiotem postępowania nadzorczego obowiązywał już kodeks postępowania administracyjnego (wszedł w życie dnia 1 stycznia 1961 r.). Zatem w celu stwierdzenia, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa konieczne jest stwierdzenie naruszenia bądź przepisów prawa materialnego, bądź powołanych wyżej przepisów postępowania. Analiza orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, iż z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas, gdy łącznie spełnione zostaną trzy przesłanki: zachodzi oczywistość naruszenia konkretnego przepisu, za uznaniem naruszenia za rażące przemawia charakter naruszonego przepisu, oraz racje ekonomiczne, społeczne - skutki, które wywołała decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na niewątpliwej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym podstawę prawną decyzji. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1994 r., sygn. akt III ARN 13/94, opubl. w OSN 1994/3/36, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lipca 1994 r., sygn. akt V SA 535/94, opubl. w ONSA 1995/2/91).

W ocenie Sądu organ odwoławczy zasadnie ocenił, że nie istnieją podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w P. z dnia [...] kwietnia 1971 r., bowiem w dacie jej wydawania zachodziły przesłanki do przejęcia działki leśnej o obecnym numerze [...] na rzecz Państwa.

Sygn. akt IV SA/Wa 2101/06

Przedmiotowa działka została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie

art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości

rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem

reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. Nr 17 poz. 71 ze zm.). Podstawową

przesłanką powodującą, że nieruchomość leśna podlegała przejęciu był fakt, że do

dnia wejścia w życie powołanej ustawy - tj. do dnia 5 kwietnia 1958 r. nieruchomość

leśna pozostawała we władaniu Państwa, jak również Skarb Państwa pozostawał w

tym władaniu w chwili orzekania o przejęciu, tak jak w niniejszej sprawie w dniu [...]

kwietnia 1971 r.. Zasadniczym pojęciem, które zdecydowało iż nieruchomość została

przejęta było pojęcie "władania nieruchomością". W ocenie Sądu, organ centralny

zasadnie przyjął, że przeprowadzanie w lesie czynności gospodarczych takich jak

m.in. zalesianie, pielęgnacja drzewostanu i jego eksploatacja wyczerpuje owo

pojęcie. Z akt sprawy wynika, że takie zabiegi na działce [...] były prowadzone. Z

opisów taksacyjnych (k.24 akt administracyjnych) wynika, że sporządzono dokładny

opis drzewostanu, ponadto w 1953 r. w oddziale 211 c (który stanowił część obecnej

działki o numerze 457/1) usunięto przestoje w ilości 168,8 m3, natomiast w latach

1959 - 1964 na części oddziałów obecnej działki dokonano trzebieży (rodzaju cięć

pielęgnacyjnych wykonywanych w drzewostanie). W aktach sprawy znajdują się

również protokoły wyrębu. Ponadto z zebranego przez organ materiału dowodowego,

w tym map przeglądowych z operatów urządzeniowych Nadleśnictwa G i

Nadleśnictwa G. wynika, że na terenie nieruchomości leśnej o obecnym

numerze [...] były nieprzerwanie wykonywane czynności gospodarcze do dnia

wydania decyzji o przejęciu na własność Państwa - do dnia [...] kwietnia 1971 r.

Poczynione przez organ nadzorczy ustalenia potwierdzają okoliczność, iż w dacie

orzeczenia nacjonalizacyjnego Skarb Państwa władał działką, jak również stan ten

miał miejsce przed dniem 5 kwietnia 1958 r.

Odnosząc się do zarzutu skarżących, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się we władaniu Państwa w oparciu o wadliwy tytuł prawny, bowiem nie zostały spełnione przesłanki do jej przejęcia na mocy dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, bowiem jej powierzchnia nie przekraczała 25 ha, należy jeszcze raz podkreślić, że podstawą przejęcia tejże nieruchomości był fakt władania nieruchomością. Zatem zasadnie organ naczelny stwierdził, że błędny tytuł prawny nie ma znaczenia przy orzekaniu o przejęciu nieruchomości na podstawie art. 9 cyt. ustawy o sprzedaży państwowych

Sygn. akt IV SA/Wa 2101/06

nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. W dniu wydania decyzji tj. [...] kwietnia 1971 r. Skarb Państwa, choć na podstawie błędnego tytułu prawego władał działką leśną o obecnym numerze [...]. Na poparcie tego wywodu należy podnieść, że Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 20 lutego 1991 r. (Dz.U. Nr 20 poz. 88) uznał, że o przejęciu nieruchomości rolnych i leśnych decydują wyłącznie przesłanki wymienione w art. 16 (wcześniejszym art. 9) ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, a mianowicie:

a) objęcie nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy,

czyli do dnia 5 kwietnia 1958 r., oraz

b) pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub

przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym

- bez względu na okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo. Przejęciu na własność Państwa podlegają także te nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości, względnie z przyczyn obiektywnych i od siebie niezależnych nie mieli możliwości dochodzenia swoich praw.

Przejęciu w trybie powoływanej ustawy podlegały zatem nieruchomości, które pozostawały we władaniu państwa w określonym przedziale czasowym. Tryb wejścia w owo władanie pozostawał bez znaczenia. W szczególności oczywistym jest, wbrew stanowisku skargi, że w wypadku skutecznego znacjonalizowania działki [...] na podstawie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa bezprzedmiotowym byłoby ponowne jej upaństwowienie. Przejście własności w trybie nacjonalizacji lasów powodowało, iż Skarb Państwa uzyskiwał tytuł własności. Ponowne uwłaszczenie byłoby nawet niedopuszczalne z punktu widzenia reguł nabywania i utraty prawa własności. Skoro jednak nacjonalizacja nie nastąpiła w trybie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, a Państwo władało działką leśną do dnia wydania kontrolowanej decyzji, możliwa była nacjonalizacja na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Istniały ku temu wszelkie podstawy faktyczne i jak trafnie orzekł Minister Środowiska nie można zarzucić decyzji nacjonalizacyjnej w części działki [...], aby rażąco naruszyła obowiązujące wówczas przepisy.

Sygn. akt IV SA/Wa 2101/06

Również w ocenie Sądu niezasadny jest zarzut naruszenia przez organ odwoławczy art. 7 kpa. Materiał dowodowy zebrany w sprawie jest kompletny i dotyczy wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie. Należy zatem uznać, że w sprawie poczyniono wszystkie niezbędne czynności zmierzające do ustalenia stanu faktycznego oraz rozstrzygnięto sprawę zgodnie z obowiązującym prawem.

Mając na względzie wszystkie wskazane powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.