Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2092/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 i 41
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2019 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] września 2018 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lipca 2018 r., nr [...].

W dniu [...] lipca 2018 r. A. B. złożył wniosek o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na: lekarstwa przeciwbólowe, artykuły spożywcze, opłaty za energię elektryczną, opłaty za użytkowanie lokalu w bloku, okulary optyczne, opłaty na działalność społeczną i oświatowo-kulturalną na konto Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]", odzież, środki czystości, pościel, elementy wyposażenia kuchni (m.in. garnki i talerze), materiały biurowe, komputer do celów biurowych i poszukiwania zatrudnienia, drukarkę do celów biurowych, środki na opłacenie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej kierowcy, środki na opłacenie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej osób fizycznych, środki na opłacenie ubezpieczenia od skutków wypadków, pokrycie kosztów wizyt stomatologicznych, środki na pokrycie wizyt neurochirurgicznych, środki na wizyty u neurologa, okulisty, paliwo do samochodu, naprawy mechaniczne samochodu, środki na opłatę zastępstwa procesowego w sprawach przeciw Prezydentowi Miasta, środki na dojazd i powrót z i do miejsca wykonywania umów-zleceń, środki na dojazd do siedziby Urzędu Pracy, środki na dojazd do lekarza pierwszego kontaktu, środki na opłatę badań lekarskich, zawodowych w wysokości 350 zł, środki na opłacenie obligatoryjnego kursu zawodowego w wysokości 1.200 zł, środki na zakup odzieży służącej do realizacji umów - zleceń, środki na zakup materiałów i usług do odświeżenia, remontu mieszkania, środków na przystosowanie łazienki i mieszkania dla osoby niepełnosprawnej ruchowo, środki na opłacenie usług osoby wspierającej w zakresie dźwigania zakupów ze sklepu do mieszkania, środków na opłacenie usług osoby wspierającej w zakresie czytania i pisania dokumentacji urzędowej i zawodowej, środki na zakup usług kosmetycznych typu: fryzjer, środki na zakup elementów wyposażenia mieszkania typu: stół, krzesła, łóżko, środki na zakup elementów ograniczających nasłonecznienie mieszkania zasłony, Jolety, żaluzje), środki na zakup elementów usprawniających wentylację mieszkania, środków na opłatę przeglądu technicznego (rejestracyjnego) pojazdu używanego do celów służbowych, środki na zakup materiałów eksploatacyjnych typu: filtry, oleje do pojazdu używanego do celów służbowych, środki zakup okularów optycznych używanych podczas jazdy nocą, środki na zakup opon do pojazdu używanego do celów służbowych, środki na zakup biletów wstępu do jednostek oświatowo-kulturalnych, środki na zakup usług szkoleniowych, środki na opłatę egzaminów zawodowych, środki na dojazd do ZUS i Urzędu Skarbowego, środki na dojazd do siedziby Spółdzielni Mieszkaniowej przy ul [...], środki na zakup szczepień przeciw grypie, środki na opłatę badań typu rezonans magnetyczny (typu RMI), usg i rtg, środki na przejazd do siedziby sądu w [...], środki na przejazd do Sądu przy ul [...] w [...], środki na zakup obuwia typu zimowego, środki na opłatę usług dostępu do internetu, środki na dojazd i powrót do CePeLek - chirurg plastyczny, środki na przejazd do Wojskowej Przychodni w [...], środki są procedowanie i egzekwowanie od Prezydenta [...] zwrotu kosztów związanych z procesem dotyczącym bezzasadnej decyzji (WSA) (wniosek z dnia [...] kwietnia 2018 r.), na zakup okularów według wskazanej ceny w kosztorysie nr [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. w wysokości 3.143 zł brutto, środki na pokrycie grzywny z kosztami egzekucji i odsetkami na przejazd komunikacją miejską bez ważnego biletu do urzędu pracy w 2008 r. w wyegzekwowanej przez komornika wysokości 1.750 zł. Ponadto w trakcie wywiadu środowiskowego wskazał kolejne potrzeby, tj.: środki na zakup biletów komunikacji miejskiej w celu dojazdu w związku z wezwaniem do złożenia wyjaśnień w charakterze świadka, środki na zakup lekarstw przeciwbólowych, umożliwiających dojście do przystanku autobusowego, wsparcie organizacyjno-osobowe w przesunięciu mebli i posprzątaniu po wymianie instalacji co.

Prezydent [...] wskazaną na wstępie decyzją z [...] lipca 2018 r. odmówił przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na cele wymienione we wniosku. Uzasadnił, że dochód A. B. znacznie przekracza kryterium dochodowe wskazane w ustawie o pomocy społecznej, dlatego możliwe jest wyłącznie rozważenie przyznania wnioskującemu zasiłku celowego specjalnego.

W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jest zatrudniony na podstawie umów o świadczenie usług. Oświadczył, że jego dochód za miesiąc czerwiec 2018 r. wyniósł 300 zł, jednak z nadesłanych organowi zaświadczeń z firm zatrudniających wnioskodawcę wynika, że w tym miesiącu otrzymał wynagrodzenie 3.897,26 zł. Ponadto organ wskazał, że oświadczenia A. B., iż kwoty te zostały przeznaczone na naprawę pojazdu nie ma znaczenia, gdyż nie figurują one w zamkniętym katalogu odliczeń od dochodu, wymienionych w art. 8 ust. 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769). Zarobki wnoszącego o pomoc wielokrotnie przewyższają kryterium dochodowe (634 zł), które uprawnia do świadczeń z pomocy społecznej, zatem zasiłek nie może zostać przyznany.

Prezydent podniósł, że sprawę rozpatrzono także w kontekście specjalnego zasiłku celowego (art. 41 pkt 1 ustawy). Pomoc taka winna być traktowana jako szczególna pomoc doraźna, kiedy nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych zadań. Sytuacja taka nie ma miejsca w stosunku do wnioskodawcy, wobec uzyskiwania przez niego środków z tytułu umów zleceń.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył A. B., kwestionując powyższe rozstrzygnięcie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] września 2018 r., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lipca 2018 r.

Uzasadniając swoją decyzję Kolegium powołało brzmienie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i art. 7 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 poz. 1769) i stwierdziło, że wniosek o przyznanie pomocy społecznej obejmuje kilkadziesiąt pozycji. Wiele z nich nie mieści się w ogóle w celach pomocy społecznej - np. komputer do celów biurowych i poszukiwania zatrudnienia. Komputer, drukarka, liczne ubezpieczenia, koszty eksploatacji samochodu nie są niezbędnymi potrzebami umożliwiającymi życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zapłata ze środków publicznych grzywny z kosztami egzekucji i odsetkami na przejazd komunikacją miejską bez ważnego biletu, czy środki na opłatę zastępstwa procesowego w sprawach przeciw Prezydentowi Miasta byłaby działaniem wprost sprzecznym z celami pomocy społecznej. W celach pomocy społecznej nie mieszczą się też świadczenia pieniężne przeznaczone na wskazane we wniosku liczne cele związane z leczeniem, np. środki na zakup szczepień przeciw grypie, środki na opłatę badań typu rezonans magnetyczny (typuRMI), usg i rtg, wizyty stomatologiczne, u neurologa, okulisty, czy chirurga plastycznego. Takie badania, jeżeli są uzasadnione stanem zdrowia i wykonywane są na podstawie skierowania wystawionego przez lekarza w ramach świadczeń NFZ.

Liczne inne cele wskazane we wniosku, takie jak odzież, obuwie, żywność, środki czystości, pościel, garnki czy talerze mieszczą się natomiast w celach pomocy społecznej. Z uwagi jednak na dochód wnioskodawcy w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, który ponad siedmiokrotnie przewyższa uprawniającą do świadczeń normę dochodu (634 zł - art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy), pomoc w postaci zasiłku celowego nie może być przyznana na podstawie art. 39 ust. 1 powołanej ustawy. W takiej sytuacji organ wziął pod uwagę art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Podniósł, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem tylko wydarzenie, czy okoliczność niecodzienna, które wykraczają poza codzienne zdarzenia, może uzasadnić przyznanie takiej pomocy.

Sytuacja A. B. jest stabilna, dysponuje on dochodem znacznie przewyższającym ustawowe kryterium dochodowe, współpracuje regularnie z kilkoma firmami ochroniarskimi. Osoba, której dochód wynosi 5.000 zł miesięcznie, jest w stanie zapewnić sobie żywność, odzież, obuwie, środki czystości, czy przedmioty wyposażenia kuchni.

Skargę na powyższe rozstrzygniecie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A. B. Wskazał, że Kolegium błędnie określiło wysokość jego zarobków, uwzględniając prawdopodobnie zwrot kosztów paliwa i serwisu, jako zarobek. W rzeczywistości jego dochód wynosi 300 zł.

W związku z podniesionymi zarzutami wniósł o uchylenie decyzji Kolegium i Prezydenta [...] oraz o udzielenie pomocy w formie wnioskowanego zasiłku.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do regulacji art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) - dalej jako "ppsa", sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżone orzeczenie jest zgodne z prawem.

Skarżący wystąpił o przyznanie mu wsparcia z pomocy społecznej na lekarstwa przeciwbólowe, artykuły spożywcze, opłaty za energię elektryczną, opłaty za użytkowanie lokalu w bloku, okulary optyczne, opłaty na działalność społeczną i oświatowo-kulturalną na konto Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" odzież, środki czystości, pościel, elementy wyposażenia kuchni (m.in. garnki i talerze), materiały biurowe, komputer do celów biurowych i poszukiwania zatrudnienia, drukarkę do celów biurowych, środki na opłacenie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej kierowcy, środki na opłacenie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej osób fizycznych, środki na opłacenie ubezpieczenia od skutków wypadków, pokrycie kosztów wizyt stomatologicznych, środki na pokrycie wizyt neurochirurgicznych, środki na wizyty u neurologa, okulisty, paliwo do samochodu, naprawy mechaniczne samochodu, środki na opłatę zastępstwa procesowego w sprawach przeciw Prezydentowi Miasta, środki na dojazd i powrót z i do miejsca wykonywania umów - zleceń, środki na dojazd do siedziby Urzędu Pracy, środki na dojazd do lekarza pierwszego kontaktu, środki na opłatę badań lekarskich, zawodowych w wysokości 350 zł, środki na opłacenie obligatoryjnego kursu zawodowego w wysokości 1.200 zł, środki na zakup odzieży służącej do realizacji umów - zleceń, środki na zakup materiałów i usług do odświeżenia, remontu mieszkania, środki na przystosowanie łazienki i mieszkania dla osoby niepełnosprawnej ruchowo, środki na opłacenie usług osoby wspierającej w zakresie dźwigania zakupów ze sklepu do mieszkania, środki na opłacenie usług osoby wspierającej w zakresie czytania i pisania dokumentacji urzędowej i zawodowej, środki na zakup usług kosmetycznych, środki na zakup elementów wyposażenia mieszkania (stół, krzesła i łóżko), środki na zakup elementów ograniczających nasłonecznienie mieszkania (zasłony, rolety, żaluzje), środki na zakup elementów usprawniających wentylację mieszkania, środki na opłatę przeglądu technicznego (rejestracyjnego) pojazdu używanego do celów służbowych, środki na zakup materiałów eksploatacyjnych typu: filtry, oleje do pojazdu używanego do celów służbowych, środki zakup okularów optycznych używanych podczas jazdy nocą, środki na zakup opon do pojazdu używanego do celów służbowych, środki na zakup biletów wstępu do jednostek oświatowo-kulturalnych, środki na zakup usług szkoleniowych, środki na opłatę egzaminów zawodowych, środki na dojazd do ZUS i Urzędu Skarbowego, środki na dojazd do siedziby Spółdzielni Mieszkaniowej przy ul. [...], środki na zakup szczepień przeciw grypie, środki na opłatę badań typu rezonans magnetyczny (typu RMI), usg i rtg, środki na przejazd do siedziby sądu w Legionowie, środki na przejazd do Sądu przy ul [...] w [...], środki na zakup obuwia typu zimowego, środki na opłatę usług dostępu do internetu, środki na dojazd i powrót do CePeLek (chirurg plastyczny), środki na przejazd do Wojskowej Przychodni w [...], środki są procedowanie i egzekwowanie od Prezydenta [...] zwrotu kosztów związanych z procesem dotyczącym bezzasadnej decyzji WSA, na zakup okularów według wskazanej ceny w kosztorysie z [...] kwietnia 2018 r. w wysokości 3.143 zł brutto, środki na pokrycie grzywny z kosztami egzekucji i odsetkami na przejazd komunikacją miejską bez ważnego biletu do urzędu pracy w 2008 r. w wyegzekwowanej przez komornika wysokości 1.750 zł. Ponadto w trakcie wywiadu środowiskowego wskazał kolejne potrzeby, tj.: środki na zakup biletów komunikacji miejskiej w celu dojazdu, w związku z wezwaniem do złożenia wyjaśnień w charakterze świadka, środki na zakup lekarstw przeciwbólowych, umożliwiających dojście do przystanku autobusowego, wsparcie organizacyjno-osobowe w przesunięciu mebli i posprzątaniu po wymianie instalacji co.

Odnosząc się zatem do prawidłowości oceny dokonanej przez organ w odniesieniu do wymienionych potrzeb, zgłoszonych przez skarżącego, podnieść należy, iż nie wszystkie potrzeby mogą zostać zaspokojone przez pomoc społeczną. Stosownie do art. 2 ust. 1 i art. 3 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 powołanej ustawy przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielniania osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Udzielenie pomocy w zaspokojeniu zgłoszonej potrzeby może zatem nastąpić jedynie gdy osoba lub rodzina nie może zrealizować jej sama, a ponadto pomoc musi zmierzać do życiowego usamodzielnienia.

Kolejną przesłanką, która musi być wypełniona, aby pomoc społeczna została udzielona jest odpowiednio niski dochód na osobę w rodzinie. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 654 zł.

Ustawa o pomocy społecznej w bardzo szeroki sposób definiuje pojęcie "dochodu". Zgodnie z art. 8 ust. 3 za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ustawa enumeratywnie wymienia też przypadki kwot, które nie są wliczone do dochodu.

Powyższe oznacza zatem, że w istocie każdy przychód osoby wnioskującej o pomoc i to, niezależnie od tytułu, z którego został uzyskany, musi zostać uwzględniony w kryterium dochodowym.

W niniejszej sprawie skarżący twierdzi, że w czerwcu 2018 r. osiągnął dochód 300 zł, gdyż pozostałe środki otrzymał jako zwrot kosztów związanych z wykonywaniem zadań służbowych. Nawet gdyby uznać, że taka właśnie okoliczność wystąpiła w sprawie, to i tak organy musiałyby uznać te kwoty za dochód skarżącego, gdyż ustawa nie pozwala na jego odliczenie od dochodu w powołanym uprzednio ustawowym rozumieniu. Powoduje to z kolei, że dochód skarżącego – jak wynika z akt sprawy – wielokrotnie przekroczył wskazane w ustawie kryterium dochodowe. Przy czym trudno uznać twierdzenia skarżącego za prawdziwe, skoro jest on zatrudniony w kilku firmach ochroniarskich, na podstawie umów zleceń, a od kwot, które jak twierdzi stanowią zwrot wydatków, zapłacił podatki oraz składki na ubezpieczenia.

Skarżący we wniosku o wsparcie wystąpił o udzielenie pomocy na określone potrzeby. Organy jednak prawidłowo uznały, że wykluczone jest przyznanie mu zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 powołanego aktu, gdyż uzyskuje on zbyt wysoki dochód.

Ustawodawca przewidział jednak pewne formy wsparcia, które nie wymagają spełnienia warunku wysokości dochodu. Jest to m. in. specjalny zasiłek celowy. W myśl art. 41 pkt 1 ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym m. in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z 16 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 3072/18, ustawodawca posłużył się w tym przepisie pojęciem ogólnym, niedookreślonym. Zasiłek ten przysługuje, gdy organ stwierdzi, że w sprawie ma miejce "szczególnie uzasadniony przypadek". Musi być to zatem przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób, znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy, z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Takie zawężenie możliwości przyznawania specjalnego zasiłku celowego do przypadków o szczególnym charakterze wiąże się z faktem, iż ustawodawca nie uzależnił przyznania tego świadczenia od kryterium dochodowego, jak to ma miejsce w przypadku zwykłych zasiłków celowych, uregulowanych w art. 39 ustawy. Beneficjenci świadczeń z art. 41 pkt 1 ustawy nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom - przy ograniczonych środkach finansowych i ogromnej liczbie beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie - wymaga zaistnienia zdarzeń absolutnie wyjątkowych.

Organ prawidłowo ocenił materiał dowodowy wskazując, że skarżący osiągnął wynagrodzenie z tytułu wykonywanych zleceń na kwotę wielokrotnie przekraczającą ustawowe kryterium dochodowe i zgodnie z przytoczoną definicją uznał je za jego dochód. W sposób prawidłowy rozważył zatem możliwość przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego.

W okolicznościach sprawy nie wystąpiła jednak żadna nadzwyczajna sytuacja, jak też szczególnie uzasadniony przypadek. W tej sytuacji organy miały rację, że także specjalny zasiłek celowy nie mógł zostać przyznany skarżącemu.

Lista rozpatrywanych w niniejszym postępowaniu administracyjnym celów wsparcia zdaje się obejmować większość potrzeb skarżącego, a nie tylko te niezbędne, np. pokrycie opłat za różne ubezpieczenia. Jednak żadna z nich nie wynika z nadzwyczajnej sytuacji, w której znalazł się wnioskodawca. Jest on osobą pracującą iuzyskującą w związku z tym dochód. Powyższe powoduje, iż opisywane wsparcie nie może zostać udzielone właśnie z powodu braku takiej nadzwyczajnej sytuacji.

Reasumując, organ prawidłowo obliczył dochód skarżącego, gdyż w istocie nie jest ważny tytuł z którego uzyskane były kwestionowane kwoty, skoro zgodnie z definicją ustawową podlegały one zaliczeniu do dochodu i nie mogły zostać odlicznone.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.