Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 265/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2021-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 132 ust. 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2021 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwaloryzowania odszkodowania za nieruchomość I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] r., znak [...], II. zasądza od Wojewody na rzecz strony skarżącej M.K. kwotę 4.717 zł (cztery tysiące siedemset siedemnaście złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. znak: [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania M.K., reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, od decyzji Starosty z dnia [...] listopada 2020 r. znak: [...] w sprawie zwaloryzowania odszkodowania ustalonego decyzją Naczelnika Gminy z dnia [...] maja 1982 r. i ustalenia zwaloryzowanego odszkodowania wraz z odsetkami z tytułu niewypłaconego w terminie odszkodowania w łącznej kwocie 49 935,40 zł (słownie: czterdzieści dziewięć tysięcy dziewięćset trzydzieści pięć zł 40/100) na rzecz spadkobierczyni S.J., tj. na rzecz M.K., Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania i wskazał, że na mocy decyzji z dnia [...] maja 1982r. znak: [...] Naczelnik Gminy postanowił nieruchomość zabudowaną położoną na działce nr [...] we wsi [...] zabraną S.J. pozostawić dotychczasowemu właścicielowi oraz ustalić i wypłacić wartość powyższej nieruchomości - zgodnie z wyceną biegłego powołanego przez Urząd Wojewódzki, na kwotę 322.666 zł (kwota przed denominacją).

Na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 k.p.a., Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w decyzji z dnia [...] czerwca 1983 r. znak: [...] stwierdził z urzędu nieważność ww. decyzji. Organ uzasadniając swoją decyzję podniósł, iż stanowisko zajęte w decyzji Naczelnika Gminy jest błędne, gdyż art. 160 k.p.a. nie stanowi samoistnej podstawy do przyznania odszkodowania oraz że odszkodowanie przysługuje stronie tylko wówczas, jeśli stwierdzona zostanie nieważność o przejęciu nieruchomości lub że przejęcia dokonano z naruszeniem prawa (art. 156 i 158 Kpa). W niniejszej sprawie takie przesłanki nie zaistniały.

Następnie, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przychylił się do wniosku M.K. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] czerwca 1983r. znak; [...]. Rozpatrując sprawę organ wywiódł, iż na kanwie obowiązujących przepisów należy uznać, że w stosunku do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, jakim był Naczelnik Gminy w [...], organem właściwym do stwierdzenia nieważności jego decyzji nie był Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, tylko wojewoda.

W konsekwencji takiego rozstrzygnięcia sprawy, M.K. - spadkobierczyni S.J. wystąpiła do Starosty z wezwaniem do zapłaty odszkodowania przyznanego decyzją z dnia [...] maja 1982 r. Wezwanie do zapłaty zostało ponowione [...] sierpnia 2019r., po wskazaniu przez Sąd Okręgowy Wydział Cywilny Starosty jako właściwego do wydania decyzji o wypłacie zwaloryzowanego odszkodowania na rzecz M.K. Starostę jako organ właściwy w sprawie wyznaczył również Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygając w dniu 29 kwietnia 2020 r. spór kompetencyjny miedzy Starostą a Wojewodą.

Organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem podjętego postępowania administracyjnego jest waloryzacja odszkodowania ustalonego ostateczną i pozostającą w obrocie prawnym decyzją Naczelnika Gminy z dnia [...] maja 1982 r.

W toku prowadzonego przez Starostę postępowania nie ujawniono żadnego dokumentu świadczącego o tym, aby kwota przedmiotowego odszkodowania została odebrana przez osoby uprawnione lub złożona do depozytu sądowego. W związku z czym organ I instancji uznał, że decyzja Naczelnika Gminy nie została wykonana.

Decyzją z dnia [...] lipca 2020r. znak: [...] Starosta ustalił zwaloryzowane odszkodowanie w kwocie 45 921,11 zł (słownie: czterdzieści pięć tysięcy dziewięćset dwadzieścia jeden złotych 11/100) na rzecz spadkobierczyni S.J., tj. na rzecz M.K.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ podał, że zgodnie z art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 2020r. poz. 1990) o gospodarce nieruchomościami- zwanej dalej u.g.n., wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jej zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania. W myśl art. 5 ust. 1 u.g.n., waloryzacji kwot należnych z tytułów określonych w ustawie dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników zmian cen nieruchomości dla nieruchomości sklasyfikowanych w rejestrze cen i wartości nieruchomości, z uwzględnieniem danych wynikających z ewidencji gruntów i budynków. Zgodnie z art. 5 ust. 4 u.g.n. w przypadku gdy dla danego rodzaju nieruchomości nie ogłoszono nigdy wskaźnika zmian cen nieruchomości, waloryzacji kwot należnych z tytułów określonych w ustawie w tym zakresie dokonuje się przy zastosowaniu wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. W związku z tym, że nie ogłoszono wskaźnika zmian cen nieruchomości organ przeprowadził waloryzację w oparciu o wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych zamieszonych na stronie internetowej Głównego Urzędu Statystycznego. Waloryzacja oznacza przerachowanie wysokości odszkodowania i dotyczy okresu między datą wydania decyzji o wywłaszczeniu, kiedy ustala się wysokość odszkodowania, a datą wypłaty tego odszkodowania (wyrok NSA z 1 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 621/10).

W myśl art. 2 ust. 2, art. 4 ust. 1, 2 i 5 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o denominacji złotego (Dz.U z 1994r. Nr 84, poz. 386 ze zm.) przeliczeniu w stosunku 1:10.000 na dzień 1 stycznia 1995 r. podlegają wszelkie prawa majątkowe, a także zobowiązania i należności pieniężne powstałe przed datą 31 grudnia 1994 r., a płatne po tej dacie. W szczególności przeliczeniu podlegają: wynagrodzenia za pracę, emerytury, renty, inne należności wynikające z praw i zobowiązań majątkowych (publicznych i prywatnych) bez względu na tytuł ich powstania, wartość materiałów i surowców, wkładów oszczędnościowych, lokat i depozytów bankowych, a także: kary pieniężne, kary porządkowe, nawiązki i poręczenia majątkowe/ odszkodowania, zadośćuczynienia, koszty postępowania, opłaty i inne świadczenia orzeczone w postępowaniu sądowym, administracyjnym oraz przez inne upoważnione do ich nakładania organy, o ile nie zostały uiszczone do dnia 31 grudnia 1994 r.

Od powyższej decyzji Starosty pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r. znak: [...] odwołanie złożyła M.K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Przedmiotowej decyzji zarzucono:

1) naruszenie prawa materialnego tj. błędne zastosowanie przepisu z art. 132 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 5 ust. 4 tej ustawy poprzez nienależytą waloryzację odszkodowania na rzecz osoby wywłaszczonej;

2) naruszenie prawa materialnego tj. niezastosowanie przepisu z art 132 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 481 § 1 kc poprzez nieuwzględnienie w zaskarżonej decyzji odsetek ustawowych

za opóźnienie na rzecz osoby wywłaszczonej.

Odwołująca wniosła o:

1) zmianę zaskarżonej decyzji w pkt 1 poprzez ustalenie zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego przez Naczelnika Gminy z dnia [...] maja 1982 r. na kwotę 85.540,93 zł, tj. odszkodowania na rok 2012 po uwzględnieniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych i przepisów o denominacji złotego:

2) przyznanie na rzecz M.K. kwoty w wysokości 62,692,08 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 85.540,93 zł, liczonych od dnia [...] maja 2012 r. do dnia [...] lipca 2020 r., tj. od dnia, w którym upłynęło 14 dni od wydania decyzji z dnia [...] maja 2012 r. o unieważnieniu decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej.

Ewentualnie o:

1) zmianę zaskarżonej decyzji w pkt 1 poprzez ustalenie zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego przez Naczelnika Gminy z dnia [...] maja 1982 r.

na kwotę 85.020,81 zł, tj. odszkodowania na rok 2016 po uwzględnieniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych i przepisów o denominacji złotego;

2) przyznanie na rzecz M.K. kwoty w wysokości 21.703,83 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 85.020,81 zł, liczonych od dnia [...] listopada 2016 r. do dnia [...] lipca 2020 r., tj. od dnia, w którym upłynęło 14 dni od wezwania Starosty wypłaty odszkodowania przez odwołującą.

Decyzją z dnia [...] października 2020 r. znak: [...] Wojewoda uchylił powyższą decyzję Starosty z dnia [...] lipca 2020 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Rozpatrując ponownie sprawę Starosta przeprowadził waloryzację metodą obliczeń łańcuchowych. Aby nie budzić wątpliwości co do okresu przyjętego do waloryzacji, obliczeń dokonano przy zastosowaniu miesięcznych wskaźników cen i towarów usług konsumpcyjnych, mających w podstawie miesiąc poprzedni = 100 (Barbara Antkowiak, Analiza i praktyczne ujęcie metodologii i mechanizmy dokonywania waloryzacji na przykładzie ustalonego i niewypłaconego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, Studia Prawa Publicznego 2019, Nr 1 (25) ISSN 2300-3936). Cały okres został obliczony przy zastosowaniu wskaźników miesięcznych. Niezgodne z wytycznymi stosowanymi przez GUS jest bowiem waloryzowanie części kwoty wskaźnikami miesięcznymi, a części rocznymi (Ibidem). W decyzji z dnia [...] października 2020 r. znak: [...] Wojewoda zobowiązał Starostę do ustalenia odsetek z tytułu niewypłaconego odszkodowania, zaznaczając jednocześnie, że odsetki przysługiwały za okres od dnia [...] maja 1982 r. Decyzja o ustaleniu odszkodowania za zabraną niezgodnie z prawem nieruchomość z dnia [...] maja 1982 r. stała się ostateczna dnia [...] maja 1982 r., zatem zapłata odszkodowania powinna nastąpić do dnia [...] maja 1982 r. A ponieważ w tym czasie nie nastąpiła wypłata odszkodowania, odsetki za zwłokę należą się począwszy od dnia [...] maja 1982 r.

Zgodnie z art. 481 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020r poz. 1740, z późn. zm.) zwanej dalej k.c., jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia; chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Organ obliczył odsetki od kwoty 322 666,00 zł (która z dniem 1 stycznia 1995 r. została zwaloryzowana). Odsetki nie mogą być liczone od kwoty zwaloryzowanej, gdyż to nie z zapłatą waloryzacji dłużnik się opóźnił, ale jedynie od odszkodowania, którego zobowiązany nie wypłacił (Wyrok WSA w Łodzi II SA/Łd 887/17 z 02.03.2018 r., wyrok WSA w Warszawie I SA/Wa 1992/14 z 20.01.2015 r.).

W konsekwencji przeprowadzonego postępowania administracyjnego, Starosta w decyzji z dnia [...] listopada 2020 r. znak: [...] orzekł o zwaloryzowaniu odszkodowania ustalonego decyzją Naczelnika Gminy z dnia [...] maja 1982 r. i ustaleniu zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie 49 605,20 zł oraz o ustaleniu odsetek z tytułu niewypłaconego w terminie odszkodowania w wysokości 330,00 zł. Wypłata w łącznej wysokości 49 935,40 zł (słownie: czterdzieści dziewięć tysięcy dziewięćset trzydzieści pięć złotych 40/100).

Od powyższej decyzji Starosty z dnia [...] listopada 2020 r. M.K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła odwołanie. Przedmiotowej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. błędne zastosowanie przepisu z art. 132 ust. 2 u.g.n. w związku z art. 481 § 1 k.c. poprzez denominację należnych od dnia [...] maja 1982 roku do dnia [...] grudnia 1994 roku osobie wywłaszczonej odsetek oraz poprzez naliczanie odsetek należnych osobie wywłaszczonej od dnia 1 stycznia 1995 roku od kwoty odszkodowania po jej denominacji.

Odwołująca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji w pkt 2 poprzez przyznanie na rzecz M.K. kwoty w wysokości 505 973,04 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 49 605,20 zł, liczonych od dnia [...] maja 1982 roku do dnia [...] listopada 2020 roku.

Wojewoda wskazał, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje ogólna zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażona w art. 16 § 1 k.p.a. Do reformy administracji terenowej z 1990 r. podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu odpowiedzialności za szkodę na podstawie art. 160 k.p.a. był "Skarb Państwa, jakkolwiek nowela do k.p.a. o nim nie wspomina, zadowalając się wskazaniem płatnika, będącego statio fisci" (Legalis- Art. 160 Kpa Adamiak 2021, wyd.17/Borkowski/Adamiak).

Zgodnie z art. 132 ust. 2 u.g.n. skutki zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania, czyli niewywiązania się w terminie przez dłużnika z obowiązku wobec wierzyciela, regulują przepisy Kodeksu cywilnego. Skutki opóźnienia w zapłacie odszkodowania określa art. 481 § 1 k.c. Według tego przepisu, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Tak więc żądanie odsetek nie jest zależne od poniesienia przez wierzyciela szkody jako następstwa opóźnienia. Wynika z tego, że odsetki należą się wierzycielowi w każdym przypadku opóźnienia niejako automatycznie i stanowią dla dłużnika sankcję za sam fakt niespełnienia świadczenia w terminie (w tym wypadku wypłaty odszkodowania), chociażby dłużnik nie popadł w zwłokę (Bończak-Kucharczyk Ewa, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany. Opublikowano LEX/el. 2020).

Niewątpliwie odsetki za zwłokę w wypłacie odszkodowania przysługiwały za okres od [...] maja 1982 r., bowiem decyzja o ustaleniu odszkodowania za zabraną niezgodnie z prawem nieruchomość z dnia [...] maja 1982 r. stała się ostateczna od dnia [...] maja 1982 r., zatem zapłata odszkodowania powinna nastąpić do dnia [...] maja 1982 r. A ponieważ w tym czasie nie nastąpiła wypłata odszkodowania, odsetki za zwłokę należą się począwszy od dnia [...] maja 1982 r. do dnia wypłaty odszkodowania.

W celu ułatwienia rozliczeń pieniężnych oraz mając na względzie oznaki stabilizowania się relacji waluty polskiej z innymi walutami narodowymi, na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o denominacji złotego (Dz.U. z 1994 r. Nr 84 poz. 3862), poczynając od dnia 1 stycznia 1995 r. Narodowy Bank Polski wprowadził do obrotu pieniężnego nową polską jednostkę pieniężną o nazwie "złoty". Nowa jednostka pieniężna ma wartość równą 10 000 "starych złotych". Natomiast "stare złote" przestały być prawnymi środkami płatniczymi poczynając od dnia 1 stycznia 1997 r.

Zgodnie z art. 4 ust. 5 ww. ustawy powyższemu przeliczeniu podlegają m.in. odszkodowania czy inne świadczenia orzeczone w postępowaniu sądowym; administracyjnym oraz przez inne upoważnione do ich nakładania organy, o ile nie zostały uiszczone do dnia 31 grudnia 1994 r. Ustawodawca nie przewidział wyjątków od wprowadzonej zasady.

Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo, bo zgodnie z art. 4 ust. 5 ustawy o denominacji złotego, dokonał przeliczenia w stosunku określonym w art. 2 ust. 2 tej ustawy wartości spornych odsetek. Odstąpienie od tej czynności, tak jak oczekuje skarżący, mogłoby skutkować rażącym naruszeniem przytoczonych wyżej przepisów prawa materialnego. Zdaniem organu odwoławczego niezrozumiałe jest stanowisko strony domagania się rezygnacji przez organ orzekający z przeprowadzenia nałożonej przepisami prawa denominacji złotego przy wyliczaniu odsetek ustawowych za opóźnienie.

Wojewoda wskazał, że pojęcia "waloryzacja" i "denominacja" pomimo, że odwołują się do wartości pieniądza nie są wyrazami równoznacznymi. Zarówno ich definicje, jak i podstawy prawne dotyczą różnych płaszczyzn ekonomicznych.

Od powyższej decyzji Wojewody z dnia [...] stycznia 2021 r. znak: [...]. M.K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę.

Powyższej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. błędne zastosowanie przepisu z art. 132 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 481 § 1 kc poprzez naliczanie odsetek należnych osobie wywłaszczonej od dnia 1 stycznia 1995 roku od kwoty odszkodowania po jej denominacji.

Skarżąca wniosła o:

1) zmianę zaskarżonej decyzji w pkt 2 poprzez przyznanie na rzecz M.K. kwoty w wysokości 107,650.09 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 19.445,20 zł, liczonych od dnia [...] stycznia 1995 roku do dnia [...] listopada 2020 roku;

2) zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że na skutek decyzji Wojewody Starosta wydał decyzję z dnia [...] listopada 2020 roku w sprawie o sygn. akt: [...], w której w pkt 1 ustalił zwaloryzowane odszkodowanie na rzecz wywłaszczonej M.K. na kwotę 49.605,20 zł. Starosta w pkt 2 ustalił odsetki z tytułu niewypłaconego w terminie odszkodowania w wysokości 330,20 zł. W uzasadnieniu swojej decyzji Starosta wskazał sposób wyliczenia odsetek oraz wykaz wyliczeń, który został załączony do w/w decyzji. Zgodnie ze sposobem wyliczeń przytoczonym przez Starostę, kwotę należnych od dnia [...] maja 1982 roku do dnia [...] grudnia 1994 roku (przed dominacją złotego) odsetek liczonych od kwoty 322.666,00 zł (kwota od-szkodowania przed waloryzacją) należy podzielić przez 10.000 dokonując tym samym ich denominacji. Następnie odsetki od [...] stycznia 1995 roku należy liczyć od kwoty 32,26 zł (kwota po denominacji odszkodowania przed waloryzacją). Na podstawie w/w wyliczeń, Starosta wskazał, iż odsetki należne od [...] maja 1982 roku do [...] grudnia 1994 roku wynoszą łącznie 183,87 zł, a odsetki liczone od dnia [...] stycznia-1995 roku winny - być liczone od kwoty 32,26 zł i wynoszą ostatecznie 146,33 zł na dzień [...] października 2020 roku. Skarżąca wniosła odwołanie od w/w decyzji do Wojewody . Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie prawa materialnego, tj. błędne zastosowanie przepisu z art. 132 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 481 § 1 kc poprzez denominację należnych od dnia [...] maja 1982 roku do dnia [...] grudnia 1994 roku osobie wywłaszczonej odsetek oraz poprzez naliczanie odsetek należnych osobie wywłaszczonej od dnia [...] stycznia 1995 roku od kwoty odszkodowania po jej denominacji. Skarżąca wskazała, iż przyznana jej kwota 330,20 zł odsetek za okres 38 lat zwłoki w wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie jest absurdalnie niska oraz godzi w podstawowe gwarancje konstytucyjne. Biorąc pod uwagę, fakt iż skarżąca w zamian za wywłaszczoną nieruchomość, która aktualnie byłaby warta około 500.000,00 zł otrzymała odszkodowanie w wysokości 49.935,50 zł oraz odsetki w wysokości 330,20 zł za okres 38 lat zwłoki w jego wypłacie bezsprzecznie startowi naruszenie art. 21 konstytucji, a więc naruszenie ochrony własności oraz dziedziczenia skarżącej.

Następnie skarżąca wskazała, że Wojewoda swoją decyzję opiera na dyspozycji wynikającej z art. 4 ust. 5 ustawy o denominacji złotego. Należy jednak wskazać, iż w/w przepis stanowi o denominacji roszczeń, które powstały przed 31 grudnia 1994 roku i nie zostały w tym terminie uiszczone. Tym samym nie znajdzie on zastosowania w sytuacji roszczeń powstałych po w/w dacie, a więc także w sytuacji odsetek przysługujących skarżącej od dnia [...] stycznia 1995 roku. Niezrozumiała jest zatem okoliczność naliczania odsetek za w/w okres od kwoty 32,26 zł, tj. po denominacji kwoty odszkodowania. Skarżąca wskazała, że Starosta w swojej decyzji z dnia [...] listopada 2020 roku przedstawił tabelę z zastosowaniem wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych dla waloryzacji przysługującego skarżącej odszkodowania. Zgodnie z w/w tabelą, zwaloryzowana kwota odszkodowania przysługującego skarżącej na styczeń 1995 roku (po denominacji) wynosiłaby 19.445,20 zł i to właśnie od tej kwoty winne być liczone odsetki po denominacji złotego.

Reasumując, skarżąca wskazała, że w związku z faktem, iż przepisy o denominacji nie znajdują zastosowania w przypadku odsetek powstałych po 31 grudnia 1994 roku, to w tej sytuacji należy zastosować przepisy o waloryzacji. Zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w przypadku gdy dla danego rodzaju nieruchomości nie ogłoszono nigdy wskaźnika zmian cen nieruchomości, waloryzacji kwoty należnych z tytułów określonych w ustawie w tym zakresie dokonuje się przy zastosowaniu wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sprawa niniejsza rozpoznana została w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2019 r. poz. 2325 zwana dalej p.p.s.a.). Zgodnie z treścią wskazanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W sprawie wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożył Wojewoda , a strona skarżąca nie zgłosiła wniosku o przeprowadzenie rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Uchylenie przez sąd decyzji lub postanowienia następuje w sytuacji stwierdzenia naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.).

Kontroli w niniejszej sprawie podlegała decyzja administracyjna w przedmiocie waloryzacji odszkodowania ustalonego decyzją Naczelnika Gminy z dnia [...] maja 1982 r. znak: [...] za nieruchomość przejętą na rzecz Skarbu Państwa, stanowiącą własność S.J. oraz ustalenia kwoty odsetek za zwłokę z tytułu zapłaty odszkodowania.

Dla oceny legalności wydanych w sprawie decyzji administracyjnych istotne znaczenie ma określenie skutków prawnych decyzji stwierdzającej nieważność innej decyzji administracyjnej.

Wskazać należy, że w zakresie skutków materialnych decyzja unieważniająca działa z tzw. mocą retrospektywną (ex tunc), co oznacza, iż od chwili uzyskania przez nią waloru trwałości (ostateczności lub prawomocności) pierwotne skutki związane z treścią unieważnianej decyzji będą traktowane tak, jakby nigdy nie zaistniały w obrocie prawnym. W zakresie natomiast skutków procesowych decyzja unieważniająca działa z mocą prospektywną (ex nunc), gdyż unieważniana decyzja traci moc jako akt procesowy «na przyszłość», a więc bez przekreślenia procesowych skutków, które nastąpiły w okresie od doręczenia (ogłoszenia) unieważnionej decyzji do chwili uzyskania przez decyzję unieważniającą cech ostateczności (lub prawomocności)" (M. Kamiński, Teoretyczne problemy podziału decyzji administracyjnych na deklaratoryjne i konstytutywne a zagadnienia ich skuteczności temporalnej, PPPubl. 2008/5, s. 47, teza 4).

Trzeba zauważyć, że jeżeli decyzja lub postanowienie były już przedmiotem rozstrzygnięcia przez sąd, to oddalenie przez sąd administracyjny skargi co do zasady zamyka drogę administracyjną, ale tylko w zakresie stwierdzania nieważności co do przedmiotu rozstrzygnięcia sądowego. Por. uchwała NSA (7) z 7.12.2009 r., I OPS 6/09, ONSA WSA 2010/2, poz. 18, zgodnie z którą żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, na którą skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania.

W wyroku z 26.08.2010 r., I OSK 1400/09 NSA wyraził stanowisko, zgodnie z którym fakt utrzymania w mocy decyzji na skutek oddalenia skargi na nią przez sąd administracyjny zamyka organom administracji legitymowanym do uruchomienia nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego możliwość pozbawienia jej mocy wiążącej, jednakże tylko w takim zakresie, w jakim przyczyny tej wadliwości objęte są zakresem rozpoznania i orzekania sądu administracyjnego. W konsekwencji badaniu powinna podlegać kwestia, czy oddalenie skargi nastąpiło w wyniku rozważenia przez sąd administracyjny także okoliczności odpowiadających przesłankom kwalifikującym do wzruszenia decyzji, wskazanym w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji. Jeżeli tak, wydany wyrok zamknie organowi administracji drogę do uruchomienia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż wniesione żądanie wkraczałoby w zakres oceny objętej powagą rzeczy osądzonej (materii prawnej, co do której wiążąco wypowiedział się sąd, formułując zwrot stosunkowy o zgodności z prawem zakwestionowanej decyzji).

Badając sprawę należało uwzględnić okoliczność, że w.w. decyzja Naczelnika Gminy z dnia [...] maja 1982 r. ustalająca odszkodowanie za przejętą nieruchomość podlegała wzruszeniu w trybie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej na podstawie art. 156 § 1 kpa bowiem, jak przedstawiono w powyżej, decyzją z dnia 2 czerwca 1983 r. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej stwierdził jej nieważność. Następnie decyzją z dnia [...] maja 2012 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność w.w. decyzji [...] czerwca 1983 r. stwierdzającej nieważność decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] maja 1982 r. W tym stanie sprawy, ze względu na skutki prawne decyzji nieważnościowej, które jak wyżej zaznaczono działają z mocą wsteczną od momentu wydania decyzji której dotyczy nieważność, w obrocie prawnym ponownie funkcjonowała decyzja pierwotna tj. decyzja Naczelnika Gminy z dnia [...] maja 1982 r. znak: [...] ustalająca odszkodowanie za nieruchomość przejętą na rzecz Skarbu Państwa.

Wskazać należy, że decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa stwierdził nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] czerwca 1983 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w decyzji z 2012 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie uwzględnił negatywnych przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, tymczasem decyzja ta wydana została po niespełna 30 latach od wydania decyzji z 1983 r., a taki upływ czasu stoi na przeszkodzie stwierdzeniu nieważności decyzji dotkniętej wadą z art. 156 § 1 pkt 1 kpa i nakazuje poprzestać na stwierdzeniu, ze oceniana decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Tak oceniając prawidłowość decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] maja 2012 r. organ stwierdził, że wydana ona została rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie organ wskazał, że wydanie decyzji w przedmiocie waloryzacji odszkodowania nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu nieważności w.w. decyzji, bowiem decyzje o waloryzacji odszkodowania powodują odwracalne skutki prawne oraz decyzje w tym przedmiocie mogą zostać wyeliminowane z obrotu prawnego przez organ.

Pomimo tego, że w.w. decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] zapadła w dacie późniejszej, aniżeli decyzje będące przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie, jednak ze względu na skutki prawne decyzji nieważnościowych, oceniając stan faktyczny i prawny przedmiotowej sprawy należało uwzględnić wpływ powyższej decyzji na kontrolowane decyzje w przedmiocie waloryzacji odszkodowania. Przyjdzie zatem stwierdzić, że na skutek w.w. decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia z dnia [...] czerwca 2021 r. z obrotu prawnego została wyeliminowana pierwotna decyzja Naczelnika Gminy z dnia [...] maja 1982 r. ustalająca odszkodowanie za przejętą nieruchomość. W tym stanie sprawy brak jest przedmiotu postępowania prowadzonego na podstawie art. 132 ust. 3 u.g.n. Zgodnie z treścią wskazanego przepisu wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania.

W okolicznościach sprawy, wobec usunięcia z obrotu prawnego z datą wsteczną decyzji przyznającej odszkodowanie za przejętą nieruchomość, brak było podstaw do waloryzacji przedmiotowego odszkodowania.

Trzeba zwrócić uwagę, że stwierdzenie nieważności lub uchylenie decyzji na podstawie której wypłacono odszkodowanie rodzi kolejne skutki prawne. Zgodnie z art. 132 ust. 3a u.g.n jeżeli decyzja, na podstawie której wypłacono odszkodowanie, została następnie uchylona lub stwierdzono jej nieważność, osoba, której wypłacono odszkodowanie, lub jej spadkobierca są zobowiązani do zwrotu tego odszkodowania po jego waloryzacji na dzień zwrotu.

W wyroku z dnia 8 stycznia 2019 r. sygn. akt I OSK 1666/18 NSA wskazał, że zastosowanie art. 132 ust. 3a u.g.n. nie zostało uzależnione od dalszych warunków przewidzianych w jego treści, np. tego, by stwierdzono nieważność decyzji w całości, tj. by stanowiło to następstwo kwalifikowanych naruszeń prawa podczas całego procesu wywłaszczenia, a nie tylko podczas orzekania o łączącym się z tym odszkodowaniu. Przepis ten odnosi się do każdego przypadku, gdy doszło do utraty mocy decyzji, na podstawie której wypłacono odszkodowanie, skutkującej nienależnością odszkodowania. Znajduje on więc zastosowanie także wówczas, gdy po stwierdzeniu nieważności takiej decyzji, zaistniała konieczność ustalenia i wypłaty odszkodowania na nowo. Oczywiście, obowiązek zwrotu uzależniony jest wtedy od tego, by na nowo ustalone odszkodowanie było niższe od tego, które już wcześniej nienależnie wypłacono uprawnionemu lub jego poprzednikowi prawnemu.

Z kolei w wyroku z dnia 11 października 2018 r. sygn. akt I OSK 2745/16 NSA podniósł, że celem art. 132 ust. 3a u.g.n. jest unormowanie sytuacji, w której odszkodowanie wypłacone jest nienależne lub nienależne w tej wysokości, w jakiej zostało wypłacone. "Uchylenie decyzji", o którym stanowi art. 132 ust. 3a u.g.n. dotyczy sytuacji opisanych w trybach nadzwyczajnych kodeksu postępowania administracyjnego.

W ocenie Sądu, ze względu na stan sprawy zbędne jest odnoszenie się do merytorycznych zarzutów skargi, które koncentrują się wokół prawidłowości przeprowadzonej waloryzacji.

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. decyzje organów obydwu instancji zostały uchylone.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2, art. 206 p.p.s.a. oraz § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (DZ.U. z 2015 r. poz. 1800). Na koszty postępowania sądowego składają się: wpis sądowy od skargi w wysokości 2000 zł , wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika w wysokości 2700 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.

W myśl art. 206 p.p.s.a. sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.

W ocenie Sądu w badanej sprawie zachodzą okoliczności, o których mowa w przytoczonym powyżej przepisie, uzasadniające częściowe odstąpienie od zasądzenia kosztów postępowania w zakresie wynagrodzenia pełnomocnika skarżącej. Zauważyć bowiem trzeba, że pomimo tego, że skarga została uwzględniona i decyzje organów obydwu instancji zostały uchylone, to jednak uchylenie decyzji nastąpiło z innych przyczyn, aniżeli zarzuty oraz treść skargi. Ponadto, jak wynika z okoliczności sprawy, uchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji wynikało z okoliczności, które miały miejsce po wydaniu zaskarżonego aktu, a które należało uwzględnić z urzędu.