Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 117/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 122 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 84 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska (spr.) Sędzia WSA del. Jerzy Bortkiewicz Protokolant Aleksandra Żurawicka po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 28 września 2006 r. sygn. akt II SA/Op 101/06 w sprawie ze skargi L. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uprawnienia do kierowania pojazdami 1) oddala skargę kasacyjną, 2) przyznaje adwokatowi A. S. od Skarbu Państwa wynagrodzenie w kwocie 120 (słownie: sto dwadzieścia) zł wraz z należnym podatkiem od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 28 września 2006 r. (sygn. akt II SA/Op 101/06) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę L. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], Nr [...], wydaną w przedmiocie skierowania na badania lekarskie. Jako uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, iż pismem z dnia 2 grudnia 2004 r. H. C. powiadomiła Starostę N. o złożeniu przez siebie w Prokuraturze Rejonowej w N. wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie skierowania L. B. na badanie stanu zdrowia i predyspozycji psychicznych do kierowania pojazdami, w związku z opiniami lekarzy biegłych psychiatrów, stwierdzających u niego zaburzenia psychiczne - Starosta N., w trybie art. 61 § 4 kpa, w dniu 25 lutego 2005r. wszczął z urzędu postępowanie w przedmiotowej sprawie. Organ I instancji pouczył stronę o prawie zapoznania się z aktami sprawy, składania wniosków i zastrzeżeń oraz

uzyskania wyjaśnień w sprawie, zakreślając w tym celu odpowiedni termin. L. B. skorzytstał z przysługujących jemu uprawnień, zapoznał się z aktami sprawy i złożył w dniu 7 marca 2005r. do protokołu oświadczenie, że H. C. jest leczona psychiatrycznie w Poradni Zdrowia Psychicznego w N., a ponadto że obie rodziny od kilku lat są skonfliktowane.

Starosta N. decyzją z dnia [...] (Nr [...]) wydaną na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, skierował L. B. na badania lekarskie do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy podając, że konieczność taka wynika z otrzymanej przez organ informacji o zastrzeżeniach co do stanu zdrowia mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdu. W wyniku odwołania L. B., decyzją z dnia [...] (Nr [...]) SKO w O. uchyliło wskazane rozstrzygnięcie Starosty N. i przekazało sprawę do ponowego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazno, iż Starosta N. przed wydaniem rozstrzygnięcia nie przeprowadził dowodów mogących prowadzić do ustalenia obiektywnego stanu zdrowia L. B. w aspekcie zdolności do prowadzenia pojazdów mechanicznych, czym naruszył art. 7 i 77 § 1 kpa.

W dniu [...] sierpnia 2005r. Prokurator Prokuratury Rejonowej w N. złożył w Starostwie Powiatowym w N. wniosek o skierowanie L. B. na badania lekarskie, załączając dwie opinie sądowo-psychiatryczne oraz psychologiczną, które zostały sporządzone na potrzeby toczących się przeciwko L. B. postępowań karnych, sygn. akt [...] i [...]. Ze wspomnianych opinii wynikało, iż nie cierpi na chorobę umysłową, względnie upośledzenie umysłowe, jednak ma on osobowość paranoiczną. Zaburzenia w funkcjonowaniu osobowości, o których mowa, miały wpływ na to, iż wydając w dniu [...] czerwca 2005 r. wyrok (sygn. akt [...]), którym uznano L. B., za winnego popełnienia występków z art. 157 § 2 k.k., z art. 190 § 1 k.k. i z art. 245 k.k. przy zast. art. 12 k.k., Sąd Rejonowy w N. przyjął równocześnie, że w czasie popełnienia występków L. B. miał w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozpoznawania znaczenia czynu i kierowania swoim postępowaniem.

W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy, decyzją z dnia [...], nr [...], Starosta N. ponownie skierował L. B., posiadającego uprawnienia do kierowania w zakresie kat. B, B+E, T, na badania lekarskie z powodu otrzymania informacji o zastrzeżeniach w stanie zdrowia mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdu.

Wnosząc do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. odwołanie od tej decyzji skarżący podniósł, że od przeszło 40 lat prowadzi pojazdy w sposób bezkolizyjny. Podkreślił, że w dalszym ciągu toczą się procesy sądowe z H. C., z którą pozostaje w konflikcie, zaś powołane przez organ opinie lekarzy biegłych sądowych są nieoobiektywne. W tym zakresie złożona została przez niego skarga do dyrektora szpitala.

Po rozpoznaniu odwołania SKO w O. decyzją z dnia [...] (Nr [...]) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Starosty N.. Jako uzasadnienie rozstrzygnięcia organ wskazał, iż stosownie do art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.), starosta może skierować na badania lekarskie w sytuacji, gdy będzie miał zastrzeżenia co do stanu zdrowia danego kierowcy, mogące stanowić przeciwwskazania zdrowotne do dalszego kierowania przez niego pojazdami. Również przepis § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 2, poz. 15) daje staroście uprawnienie do skierowania na badania lekarskie osoby, co do której organ powziął wiarygodną informację o zastrzeżeniach w jej stanie zdrowia, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów. Warunkiem przesądzającym o zastosowaniu trybu przewidzianego w § 2 ust. 5 cyt. rozporządzenia jest zatem uzyskanie przez organ rzetelnych, zgodnych z prawdą informacji, dotyczących stanu zdrowia osoby, która ma być poddana badaniu, wskazujące z dużym prawdopodobieństwem na istotne zmniejszenie sprawności organizmu kierującego pojazdem. Oceniając przedmiotową sprawę SKO w O. podzieliło stanowisko organu I instancji i uznało, na podstawie dołączonych do wniosku opinii lekarzy biegłych z zakresu psychiatrii, iż zaistniały przesłanki do zastosowania art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o ruchu drogowym. Zarówno bowiem opinia sądowa lekarzy biegłych, stwierdzająca u strony osobowość paranoidalną, jak i wyrok Sądu Rejonowego w N. z dnia [...] czerwca 2006 r., potwierdzający, że L. B. dopuścił się zarzucanych mu czynów w stanie ograniczonej w stopniu znacznym zdolności rozpoznawania znaczenia tych czynów, mają charakter wiarygodnej informacji, uzasadniającej przeprowadzenie badania na okoliczność istnienia bądź braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami.

We wniesionej do WSA w Opolu skardze L. B. zawarł wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zakwestionował możliwość powoływania się przez Kolegium na nieprawomocny wyrok Sądu Rejonowego w N., bowiem wyrok apelacyjny jest "przyjazny" dla niego. Zauważył, że nieuzasadnione jest również powoływanie się organów na opinie biegłych sądowych, gdyż są one przedmiotem zażalenia złożonego do Dyrektora Szpitala, jak też do Prezesa Sądu Okręgowego. Zarzucił im błędy pisarskie. Przytoczył treści artykułów prasowych krytykujących funkcjonowanie służby zdrowia i pracę lekarzy. Następnie-wskazał na osoby, które pomimo stwierdzenia u nich choroby psychiatrycznej posiadają prawo jazdy. Na koniec poinformował Sąd, iż od 41 lat posiada prawo jazdy i nigdy nie spowodował wypadku, a brak finansów na pokrycie kosztów podróży i badania powoduje, że nie może poddać się im.

Odpowiadając na skargę SKO w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Uzasadniając oddalenie skargi (wyrokiem z dnia 28 września 2006 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zauważył, że przywołane w zaskarżonej decyzji przepisy określają przypadki, w których osoby kierujące pojazdami mogą być skierowane przez właściwy organ na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do dalszego kierowania pojazdami. W art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, wezwanie kierującego do poddania się sprawdzeniu stanu zdrowia jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy nasuną się zastrzeżenia co do jego stanu zdrowia. Nie wystarczą zatem same wątpliwości, że kierujący może być w takim stanie, że nie gwarantuje bezpiecznego prowadzenia pojazdu. Okoliczności ustalone przez organ muszą bowiem z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazywać, że w stosunku do kierującego występują przeciwwskazania zdrowotne co do jego dalszego udziału w ruchu w takim charakterze. Stanowi o tym § 2 ust. 5 rozporządzenia, zgodnie z którym Starosta może skierować na badanie lekarskie jedynie taką osobę, co do której powziął wiarygodną informację o zastrzeżeniach o jej stanie zdrowia, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów.

Zdaniem Sądu I instancji obowiązująca w tym zakresie regulacja prawna ma na celu ochronę bezpieczeństwa ruchu drogowego. Dlatego należy przyjąć, iż właściwy organ jest uprawniony nie tylko do wydawania uprawnień do prowadzenia pojazdów osobom, które mają odpowiedni stan zdrowia, ale także może on następnie kontrolować, czy osobom tym stan zdrowia się nie pogorszył uniemożliwiając dalsze bezpiecznie prowadzenie pojazdów. Prawdą jest przy tym, iż prawo do prowadzenia pojazdów ma charakter podmiotowy, co oznacza, że jego ograniczenia mogą mieć miejsce tylko w ściśle określonych przez prawo zakresach. Stąd też i ingerencja organu administracyjnego w postaci sprawdzenia stanu zdrowia kierującego jest ograniczona. Organ ten nie może dokonywać tej czynności w sposób dowolny, ale tylko wtedy gdy spełnione są ustawowe przesłanki. W konsekwencji, zdaniem WSA w Opolu, przewidziane w tych przepisach przesłanki mogą być stosowane przez organy dopiero po starannym zebraniu i rozważeniu materiału dowodowego, zgodnie z regułami wynikającymi z art. art. 7, 77 i 107 kpa. Redakcja omawianego przepisu ustawy wskazuje bowiem, że musi istnieć przesłanka materialno - prawna w postaci "nasuwających się zastrzeżeń co do stanu zdrowia" i że te zastrzeżenia muszą być potwierdzone przeprowadzonym postępowaniem przez organ. Warunkiem zezwalającym na zastosowanie trybu przewidzianego w § 2 ust. 5 rozporządzenia jest uzyskanie przez organ rzetelnych, zgodnych z prawdą informacji, dotyczących stanu zdrowia osoby, która ma być poddana badaniu, wskazujących z dużym prawdopodobieństwem na istnienie zastrzeżeń mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów.

Przenosząc powyższe rozważania prawne na grunt rozpatrywanej sprawy WSA w Opolu stwierdził, że organy swoją argumentację oparły na zawiadomieniu nie tylko osoby fizycznej, ale działały również na podstawie zawiadomienia Prokuratora Rejonowego w N., który poddał pod wątpliwość zdolność skarżącego do kierowania pojazdami ze względu na jego stan zdrowia, zatem tego rodzaju zawiadomienie winno stanowić podstawę do władczych działań organu. Przesądza o tym to, że informacja pochodzi od organu państwowego jakim jest Prokurator i że została przekazana w zakresie właściwości tego organu (art. 182 kpa). Organy zebrały materiał dowodowy w postaci dwóch opinii sądowo-psychiatrycznych z dnia [...] listopada 2004r. i z dnia [...] lutego 2005r. oraz jednej opinii psychologicznej z dnia 1 lutego 2005r. oraz nieprawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w N. z dnia [...] czerwca 2006r. wskazującego, że skarżący dopuścił się zarzucanych mu czynów w stanie ograniczonej w stopniu znacznym zdolności rozpoznawania znaczenia tych czynów. W ocenie Sądu słuszne jest w tej sytuacji stanowisko SKO, że zebrany materiał dowodowy posiada przymiot wiarygodnej informacji, uzasadniającej przeprowadzenie badania na okoliczność istnienia bądź braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. W zaskarżonej decyzji Kolegium przyjęło, iż stwierdzenie w trzech opiniach osobowości paranoicznej u skarżącego, ze wskazaniem w opinii z dnia [...] lutego 2005r., że miał on ograniczoną poczytalność w odniesieniu do zarzucanych mu czynów, jest okolicznością uprawdopodobniającą istnienie stanu zdrowia wpływającego na zdolność psychofizyczną kierowcy. Stąd też nie doszło do naruszenia prawa poprzez przyjęcie przez organy, że informacja pochodząca od Prokuratora o tym, iż u kierującego pojazdem biegli psychiatrzy rozpoznali osobowość paranoiczną, skutkującą stwierdzeniem ograniczonej poczytalności w trakcie popełnienia zarzucanych mu czynów, może być traktowana jako informacja wskazująca na występowanie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem. WSA w Opolu nie zgodził się przy tym z argumentacją skarżącego, że w użytym w art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy pojęciu "stan zdrowia" mieszczą się jedynie stany chorobowe. Sąd podkreśłił, iż stan zdrowia kierowcy jest istotną przesłanką bezpieczeństwa ruchu. Od dyspozycji psychofizycznej kierowcy w dużym stopniu zależy bezpieczeństwo ruchu. Niedomagania zdrowotne kierowcy są ważnym czynnikiem wpływającym na zagrożenie bezpieczeństwa ruchu. Zagrożenie dla ruchu może być wywołane niezdolnością kierowcy do prowadzenia pojazdu spowodowaną brakami fizycznymi lub umysłowymi, a nawet cechami charakteru dyskwalifikującymi go jako kierowcę. W systemie zagrożeń ruchu drogowego, zatem istotne znaczenie mają zagrożenia osobowe, psychiczne, medyczne i antropologiczne (por. R.A. Stefański - Prawo o ruchu drogowym, Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2005, wyd. II). W tej sytuacji bardzo istotną rzeczą jest poddanie badaniom osoby wobec której nasuwają się zastrzeżenia co do jej stanu zdrowia po uzyskaniu uprawnień do prowadzenia pojazdów. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż kondycja zdrowotna uprawnionego może ulec pogorszeniu. Temu celowi służy właśnie wskazany przepis umożliwiający organowi skorzystanie z omówionego postępowania, gdy zachodzi okoliczność określona w tej normie prawnej. Zdaniem Sądu, przekazana w sprawie informacja przez Prokuratora powzięta po dacie przyznania skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami może powodować istotne wątpliwości co do posiadania przez skarżącego wymaganej sprawności. Skierowanie na badania mające wykazać brak istnienia przeciwwskazań do dalszego prowadzenia pojazdów przez skarżącego jest w okolicznościach sprawy najwłaściwszą formą dozwolonej kontroli posiadanych przez niego uprawnień.

Sąd zauważył przy tym, iż decyzja pierwszoinstancyjna nie zawierała uzasadnienia faktycznego. Wynikało to jednak z faktu, iż organ zastosował się do przepisów rozporządzenia, wydanego na podstawie delegacji ustawowej, gdzie w § 2 ust. 7 nałożono na niego obowiązek stosowania wzoru skierowania, o którym mowa w ust. 4 i 5, a wzór ten nie przewiduje uzasadnienia tego aktu. Zdaniem Sądu zastosowanie przez organ tegoż wzoru skierowania, które jest niewątpliwie decyzją administracyjną, wymagającą po myśli art. 107 § 1 kpa m. in. uzasadnienia faktycznego, nie zwalnia go od jego sporządzenia. Powyższa wadliwość formalna nie mogła jednak doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu, albowiem wbrew twierdzeniu skarżącego nie uszło to uwadze Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., które w swojej decyzji dokonało powtórnej oceny i analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i w sposób szczegółowy, odpowiadający wymogom wynikającym z art. 107 § 3 kpa, przedstawiło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności oraz fakty, które spowodowały uznanie decyzji organu I instancji za zgodną z prawem. Wpływ na zajęte stanowisko miało powzięcie wiarygodnej informacji nasuwającej przypuszczenia, że istnieją być może realne zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego, mogące powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów.

W ocenie WSA w Opolu również pozostałe argumenty zawarte w skardze nie zasługiwały na uwzględnienie. Nie mógł mieć wpływu na rozstrzygnięcie fakt posiadania prawa jazdy, przez osoby leczone psychiatrycznie, albowiem zarówno organy jak i Sąd badają indywidualną sprawę administracyjną. Argumentacja skarżącego zmierzająca do zakwestionowania opinii biegłych także nie mogła mieć znaczenia przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, ponieważ - jak już na wstępie powiedziano - Sąd kieruje się zasadą, iż bierze pod uwagę stan prawny i faktyczny sprawy z chwili wydania zaskarżonego aktu. Skierowanie na badania opierało się na dowodach, które posiadały w chwili jego wydania przymiot wiarygodności. Także racje posiadania przez 41 lat prawa jazdy oraz bezkolizyjnego uczestniczenia w ruchu drogowym nie mogą być uwzględnione, w świetle omówionej regulacji prawnej, która uprawnia organ, gdy zaistnieją przesłanki, do kontroli zachowania warunków do prowadzenia pojazdów przez osoby posiadające prawo jazdy, mając na uwadze podstawowy cel, jakim jest ochrona bezpieczeństwa ruchu drogowego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł, reprezentowany przez adwokata, L. B., skarżąc orzeczenie w całości. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów:

- prawa procesowego, tj., art. 84 § 1 kpa w zw. z art. 145 pkt l c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez niedopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność czy fakty dotyczące stanu osobowości skarżącego mogą być kwalifikowane w kategoriach pojęciowych zdrowia lub choroby;

- prawa materialnego, tj. art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo po ruchu drogowym przez jego niewłaściwą wykładnię, polegającą na przyjęciu iż specyficzne cechy osobowości kierującego pojazdami należą do kategorii pojęciowej "stanu zdrowia", podczas gdy cecha osobowości nie może być oceniana według kryterium zdrowia i jego antytezy, czyli choroby.

Skarżący podkreślił, iż możliwość zastosowania w konkretnej sprawie dyspozycji art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo po ruchu drogowym wymaga uprzedniego ustalenia, czy mamy do czynienia z wątpliwościami co do stanu zdrowia, czy też nie. Elementami nie mieszczącymi się w kategorii stanu zdrowia są przy tym cechy osobowości. Mimo zatem, iż WSA w Opolu powołał się na pogląd wyrażony w literaturze, sugerujący potrzebę dokonania wykładni rozszerzającej przepisu art. 122 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, to jednak pogląd ten - w opinii autora skargi kasacyjnej - nie zasługuje na aprobatę. Takie działanie zmierza bowiem do usankcjonowania wykładni rozszerzającej przepisu szczególnego, wprowadzającego możliwość ograniczenia obywatelowi uprawnień do prowadzenia pojazdów. Jak wiadomo takiego przepisu nie wolno wykładać rozszerzająco, tj. w sposób, który prowadziłby do objęcia nim stanów faktycznych nie objętych hipotezą przepisu szczególnego (w tym wypadku na stany inne niż stan zdrowia). Usprawiedliwienia nie dostarcza tutaj w żadnym razie wystąpienie prokuratora, który nie jest organem powołanym do oceny, czy pewna cecha dotycząca osoby jest stanem zdrowia, czy też nie.

Autor skargi kasacyjnej zauważył ponadto, iż Sąd pierwszej instancji - nie dopuszczając dowodu z opinii biegłego (co powinien był uczynić z uwagi na pojawienie się spornej okoliczności o charakterze medycznym) w sposób dowolny na potrzeby niniejszego postępowania uznał, iż osobowość strony jest cechą zdrowia. Taka konstatacja WSA w Opolu została poczyniona w sytuacji, gdy biegli, których opinia była brana przez Sąd pod uwagę, w sposób jednoznaczny wskazali, że skarżący cierpi jedynie na zaburzenia osobowości, nie zaś, że na cokolwiek choruje (czyli nie jest zdrowy). Mimo to Sąd zaniechał przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, który jako jedyny w okolicznościach sprawy mógłby przesądzić, czy stan osobowości skarżącego jest stanem zdrowia w rozumieniu art. 122 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, czy też nie. Zamiast zatem dostrzec ułomność postępowania dowodowego, przeprowadzonego w sprawie przez SKO w sferze wiadomości specjalnych i uchylić zaskarżone orzeczenie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, Sąd przeszedł na tym do porządku dziennego, czym naruszył art. 145 § 1 lit. c) kpa.

W wyniku podniesionych zarzutów pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które to koszty nie zostały opłacone.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna wniesiona przez L. B. jest niezasadna.

Zauważyć należy, iż na etapie postępowania kasacyjnego obowiązuje zasada, zgodnie z którą zakres rozpoznania danej sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny uzależniony jest od postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Znajduje to swój wyraz w art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), zgodnie z którym NSA rozpoznaje sprawę co do zasady w granicach skargi kasacyjnej. Sąd bierze pod uwagę z urzędu jedynie kwalifikowane wady postępowania (skutkujące jego nieważnością), enumeratywnie wymienione w § 2 art. 183 p.p.s.a., które - co należy podkreślić - w niniejszej sprawie nie występują.

L. B. w skardze kasacyjnej zarzucił wyrokowi WSA w Opolu naruszenie prawa procesowego - art. 84 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 145 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. oraz naruszenie prawa materialnego - art. 122 ust. 1 pkt. 4 ustawy - Prawo o ruchu drogowym.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa procesowego stwierdzić trzeba, iż nie sposób podzielić poglądu kasatora, który w art. 84 § 1 kpa upatruje obowiązek Sądu I instancji do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność, czy osobowość kierowcy jest objęta zakresem pojęcia stanu zdrowia. Należy bowiem podkreślić, iż przepis art. 84 kpa jest adresowany do organów administracji publicznej, które prowadzą postępowanie administracyjne, w tym postępowanie dowodowe. Natomiast sądy administracyjne, a w niniejszej sprawie - WSA w Opolu - dokonując oceny zgodności z prawem działania organów administracji opierają się na materiale dowodowym zgromadzonym uprzednio w aktach przez te organy. Jedynie wyjątkowo w art. 106 § 3 p.p.s.a. ustawodawca umożliwił sądom administracyjnym prowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego, ograniczonego do dopuszczenia dowodu z dokumentu, i to pod warunkiem, że nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania. Zatem powołany w skardze kasacyjnej art. 84 § 1 kpa w ogóle nie znajdował zastosowania w postępowaniu przed WSA w Opolu.

Niezależnie od tego wskazać należy, iż zgłoszony przez L. B. dowód dotyczył w istocie wykładni pojęć użytych przez ustawodawcę w art. 122 ust. 1 pkt. 4 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, tj. wykładni prawa. Tymczasem to właśnie istotą procesu stosowania przez sądy prawa jest wykładnia składających się na system prawa przepisów. Ewentualne powoływanie przez sądy w tym zakresie biegłych jest zatem co do zasady niedopuszczalne. Natomiast kwestia prawidłowości przyjętej przez Sąd I instancji wykładni danego przepisu prawa może być przedmiotem kontroli instancyjnej, sprawowanej w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez NSA i uwarunkowanej postawieniem przez autora skargi kasacyjnej stosownego zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Taki zarzut naruszenia prawa materialnego został w niniejszej sprawie zgłoszony. Zawiera się on w negowaniu zastosowanej przez WSA w Opolu, a wcześniej przez organy administracji publicznej, interpretacji art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, prowadzącej do uznania, iż zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy, dające podstawę do wydania przez starostę skierowania na badania lekarskie przeprowadzane w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem, obejmują również przypadki stwierdzonych uprzednio zaburzeń osobowości. Zdaniem skarżącego wyłączną podstawą do skierowania na badania lekarskie mogłaby być zgromadzona w aktach administracyjnych pewna informacja, iż cierpi on na jednostkę chorobową. Wszelkie inne okoliczności, w tym cechy osobowości, nie mieszczą się w pojęciu stanu zdrowia, użytym w art. 122 ust. 1 pkt. 4 ustawy - Prawo o ruchu drogowym. Tymczasem w sprawie L. B. został skierowany przez Starostę N. na badania lekarskie jedynie w oparciu o opinie powołanych w innych sprawach biegłych, którzy stwierdzili u niego cechy osobowości paranoicznej.

NSA zauważa, iż celem wprowadzonego przez ustawodawcę art. 122 ustawy - Prawo o ruchu drogowym - jest zagwarantowanie bezpieczeństwa w ruchu, przy równoczesnym zachowaniu praw podmiotowych osób, które na ewentualne badania są kierowane. W tym celu w ust. 1 pkt. 1-6 przepisu w sposób enumeratywny wymieniono przypadki, gdy organ może skierować osobę fizyczną na badania lekarskie przeprowadzane w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Ponadto w myśl § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 2 poz. 15), wydanego na podstawie ustawy (i obowiązującego na dzień wydawania w sprawie decyzji), starosta mógł skierować na badanie lekarskie osobę, co do której powziął wiarygodną informację o zastrzeżeniach w jej stanie zdrowia, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów. W świetle podanych przepisów jako prawidłowy ocenić trzeba sformułowany przez Sąd I instancji postulat o konieczności ich ścisłej interpretacji oraz kierowania na badania dopiero po starannym zebraniu i rozważeniu przez organy materiału dowodowego, wskazującego jednoznacznie na uzasadnione wątpliwości co do stanu zdrowia kierowcy.

Zdaniem NSA informacja o stanie zdrowia, którą otrzymał Starosta N. z Prokuratury Rejonowej w N. niewątpliwie uzasadniała zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego, które mogą powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów, a w konsekwencji jego skierowanie na badania lekarskie. Należy bowiem zauważyć, iż - jak podkreśla się w piśmiennictwie - "podstawą wydania decyzji o skierowaniu na badania mogą stanowić tylko te przesłanki, które z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują na zmniejszenie się sprawności kierującego pojazdem" (tak W. Kotowski, Komentarz do ustawy z 20.06.1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, wyd. ABC 2002 r.). Ocena przesłanek uzasadniających wydanie skierowania musi być przy tym dokonana każdorazowo przez pryzmat ewentualnego zagrożenia dla ruchu danej osoby. W tym kontekście stwierdzić wypada, iż niedomagania zdrowotne kierowcy są ważnym czynnikiem wpływającym na bezpieczeństwo tak kierowcy, jak i innych użytkowników dróg. Zagrożenie o którym mowa może być wywołane niezdolnością kierowcy do prowadzenia pojazdu spowodowaną brakami fizycznymi lub umysłowymi mającymi postać jednostek chorobowych, jak i cechami charakteru dyskwalifikującymi go jako kierowcę (por. R. A. Stefański, Komentarz do ustawy - Prawo o ruchu drogowym, wyd. ABC 2005 r.).

Warto zaznaczyć, iż termin "zdrowie psychiczne", rozumiany jako część ogólnego pojęcia "zdrowie", odnosi się do dobrego samopoczucia psychicznego i emocjonalnego. Zdrowie psychiczne definiuje się jako zdolność każdego człowieka do normalnego rozwoju i funkcjonowania umysłowego. Czyli zdrowym psychicznie jest człowiek, u którego praca mózgu, układu nerwowego, układu narządów zmysłów i układu hormonalnego nie jest zaburzona, tak, że może sprostać wymogom życia codziennego, a jego zachowania są podobne do większości ludzi, których nazywamy normalnymi. Podkreśla się przy tym, iż brak rozpoznanej choroby psychicznej nie musi oznaczać zdrowia psychicznego (por. Encyklopedia PWN 1998 r. Warszawa).

Jednym z wymogów życia codziennego jest prowadzenie pojazdów mechanicznych w sposób niezagrażający bezpieczeństwu w ruchu. Z tego punktu widzenia nie jest obojętne, czy kierowca potrafi powściągnąć emocje i poradzić sobie z wieloma stresującymi sytuacjami, z którymi styka się na drodze. Nie ma przy tym znaczenia, czy pojawiające się na tym tle ewentualne dysfunkcje mają postać jednostki chorobowej, czy też cechy nieprawidłowej osobowości, albowiem każda trwała niemożność emocjonalnego poradzenia sobie przez kierowcę z sytuacjami drogowymi będzie elementem go dyskwalifikującym.

Należy w tym miejscu podkreślić, iż to czy i w jakim stopniu stwierdzona u skarżącego osobowość paranoidalna może wpływać na jego zdolność kierowania pojazdami będzie dopiero przedmiotem badania przez lekarzy specjalistów. Prawidłowo zatem WSA w Opolu zaaprobował ocenę organów administracji publicznej, wedle której pojęcie "zastrzeżeń co do stanu zdrowia kierowcy", użyte przez ustawodawcę w art. 122 ust. 1 pkt. 4 ustawy - Prawo o ruchu drogowym obejmuje także zastrzeżenia co do ogólnego stanu zdrowia psychicznego. W konsekwencji skierowanie na badania, mające wykazać brak istnienia przeciwwskazań do dalszego prowadzenia pojazdów, prawidłowo uznane zostało za najwłaściwszą formę dozwolonej kontroli posiadanych przez skarżącego uprawnień i rozwianie tym samym wątpliwości - zasadnie powziętych przez organy administracji publicznej.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt. 1 wyroku.

O kosztach postępowania jak w pkt. 2 wyroku orzeczono na podstawie art. 250 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1238 ze zm.), uznając zasądzoną kwotę za współmierną do udziału pełnomocnika w sprawie.