Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1515/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6281 Regulacje spraw majątkowych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 lit. c.
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2018 r. sprawy ze skarg A. G. i T. O. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz A. G. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz T. O. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu wniosku T. O. i A. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] marca 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] lutego 2016 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra – Szefa Urzędu Rady Ministrów z [..] lutego 1996 r. nr [...] orzekającą o nieodpłatnym przekazaniu na własność Parafii [...] w S. własności zabudowanej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], położonej w obrębie [...] o pow. [...] ha, zapisanej w KW nr [...], prowadzonej przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w B.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Minister - Szef Urzędu Rady Ministrów decyzją z 28 lutego 1996 r., na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 lipca 1991 r. o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (Dz. U. Nr 66, poz. 287 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą", przekazał nieodpłatnie na własność Parafii [...] w S. własność zabudowanej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], położonej w obrębie [...] o pow. [...] ha, zapisanej w KW nr [...], prowadzonej przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w [...] W uzasadnieniu decyzji podniósł, że wzmiankowana nieruchomość, w sposób nie budzący wątpliwości podlegała działaniu art. 3 ustawy z dnia 23 czerwca 1939 r. o uregulowaniu stanu prawnego majątków Kościoła Prawosławnego (Dz. U. Nr 57, poz. 370) bowiem niewątpliwie w 1918 r. i latach następnych istniał tam klasztor prawosławny, a jego likwidacja łączyła się z realizacją przepisów wymienionych w art. 2 tej ustawy. Spełnione były zatem przesłanki formalne do uznania zgłoszonego wniosku jako zgodnego z treścią art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy. Nieruchomość, zgodnie z treścią zapisów w Kw nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa.

W uzasadnieniu decyzji Minister – Szef Urzędu Rady Ministrów nie ustosunkował się szczegółowo do spraw związanych z ewentualną ochroną praw spadkobierców rodziny Z. bowiem - jak sami wskazali w toku rozprawy administracyjnej 5 lutego 1996 r. - brak jest obecnie przepisów reprywatyzacyjnych, które likwidowałoby przynajmniej w części negatywne dla nich skutki dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu przez Skarb Państwa niektórych lasów.

Wnioskiem z 7 sierpnia 2014 r. J. Z. wystąpił o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji podnosząc, że decyzja rozdysponowała mieniem stanowiącym własność prywatną. Wynika to z decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2012 r., w której w pkt I stwierdzono, iż działka nr [...], o pow. [...] ha wraz z budynkami wchodząca w skład majątku S. nie podpadała pod działalnie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1945 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Decyzja Wojewody [...] w zakresie dotyczącym działki nr [...] została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] listopada 2013 r. Zdaniem wnioskodawcy, powyższe decyzje w sposób jednoznaczny wskazują, iż rozdysponowana nieruchomość, nie może i nie mogła być uznana za nieruchomość państwową, skoro Skarb Państwa nie był jej właścicielem, a więc tym samym Skarb Państwa nie mógł nim dysponować. W związku z powyższym decyzja Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów została wydana z rażącym naruszeniem prawa i musi być uchylona jako sprzeczna z prawem.

X [...] w S. pismem z [...] grudnia 2014 r. wniósł o negatywne rozpatrzenie wniosku z 7 sierpnia 2014 r.

J. Z. pismem z 18 maja 2015 r. wniósł o zawieszenie postępowania administracyjnego.

Parafia [...] w S. pismem z 15 października 2015 r. podtrzymała wszystkie argumenty przedstawione przez X.

J. Z. przy piśmie z 3 grudnia 2015 r. przedstawił postanowienie z 9 września 2015 r. Sądu Rejonowego w B., stwierdzające, że spadek po J. Z. nabył w całości T. O.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lutego 2016 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra – Szefa Urzędu Rady Ministrów z [...] lutego 1996 r. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy, na wniosek kościelnych osób prawnych wszczyna się postępowanie w przedmiocie nieodpłatnego przekazania im na własność niepozostających w ich władaniu nieruchomości lub ich części, podlegających ustawie z dnia 23 czerwca 1939 r. o uregulowaniu stanu prawnego majątków Kościoła [...], bez względu na to, czy w myśl tej ustawy przechodziły z mocy prawa na własność Skarbu Państwa. Natomiast w art. 47 ust.2 ustawy przewidziano, że regulacja, o której mowa w art. 47 ust. 1 ustawy, nie może naruszać praw nabytych przez niepaństwowe osoby trzecie, w szczególności przez inne kościoły i związki wyznaniowe.

Jak wynika z akt sprawy nieruchomość sporna spełniała wszystkie przesłanki przewidziane w art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, iż w rozpatrywanej sprawie zasadnicze znaczenie ma stan prawny istniejący w dniu wydania decyzji, który spowodował, iż nie został zastosowany art. 47 ust. 2 ustawy.

T. O. i A. G. wnioskiem z 7 marca 2016 r. zwrócili się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, iż Wojewoda [...] decyzją z [...] sierpnia 2012 r. uznał, że nieruchomość sporna wraz z budynkami nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Oznacza to, że decyzja działa ex tunc, tym samym odpadają wszelkie elementy stanu faktycznego po tej dacie do daty wydania decyzji. Tym samym grunty stały się własnością osób fizycznych. Odpadł bowiem element stanu faktycznego pozwalający na dysponowanie nieruchomością przez Skarb Państwa. W dacie decyzji Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów z [...] lutego 1996 r. grunty Z. nie były gruntami państwowymi, czego wymaga ustawa.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] marca 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] lutego 2016 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że z decyzji Wojewody [...] wynika, iż nieruchomość sporna stanowiła część nieruchomości ziemskiej S. o ogólnej pow. [...] ha, stanowiącej własność K. Z. Wspomniana nieruchomość ziemska S. przeszła na własność Skarbu Państwa na mocy orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1958 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Wojewódzkiego Zarządu Rolnictwa w [...], na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego oraz art. 9 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej oraz uporządkowania niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej.

W pkt I sentencji decyzji Wojewody [...] stwierdzono m. in. że sporna nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. W uzasadnieniu Wojewoda [...] podniósł, że działka oznaczona nr [...] o pow. [...] ha, na której położone są zabudowania klasztorne oraz część południowo-wschodnia Pałacu O., stanowiąca budynek murowany 2-piętrowy, znajdowała się w granicach administracyjnych miasta S.

Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że zabudowania klasztorne zostały wydzierżawione przez W.Z. na okres bezterminowy z przeznaczeniem na pomieszczenia fabryki [...], a następnie, gdy [...] uległa likwidacji i została przeniesiona do domu [...], stały się domem mieszkalnym rodziny Z. Ponadto, jak wynika z rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie zatwierdzenia miast w powiecie [...](Dziennik Urzędowy Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 grudnia 1919 r.), skupienie X. w S. uzyskało status obszaru miejskiego. Także z pisma Wojewody [...] z 8 kwietnia 1926 r. nr [...] wynika, że Pałac [...] w S. stanowi własność prywatną. Do przejęcia go na rzecz Skarbu Państwa brak podstaw prawnych. Natomiast w wykazie własności z marca 1939 r. nr [...] wskazane jest, że od nieruchomości tej płacony był podatek od nieruchomości, a nie rolny.

Zdaniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, zasadniczym zagadnieniem w rozpatrywanej sprawie jest ocena, czy zmiana stanu prawnego nieruchomości spornej w wyniku decyzji Wojewody [...] powoduje, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 47 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy.

Zdaniem Ministra, w rozpatrywanej sprawie doszło do przekazania na własność Parafii [...] w S. nieruchomości, co do której Skarb Państwa nie legitymował się prawem własności. Zgodnie natomiast z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy przedmiotem przekazania nieruchomości w tym przepisie określonej może nastąpić jedynie, gdy nieruchomość ta stanowi własność Skarbu Państwa bowiem w innym przypadku miałoby miejsce naruszenie zasady, iż nikt nie może przenieść na drugą osobę więcej praw, aniżeli sam posiada. W przypadku przeniesienia własności wspomnianą własność może skutecznie przenieść na nabywcę tylko właściciel.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że decyzja Wojewody [...] działa ex tunc, a w konsekwencji skutki prawne orzeczenia z 5 sierpnia 1958 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Wojewódzkiego Zarządu Rolnictwa w [...] pozbawione są mocy od samego początku, treść decyzji pozostaje w oczywiste] sprzeczności z treścią art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy, a tym samym została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Stosownie do art. 156 § 2 Kpa nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7. W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, kluczowe znaczenie ma stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13, w którym uznał, że art. 156 § 2 Kpa, w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku zauważył, że działanie organów państwa na podstawie prawa, będące przejawem zasady praworządności (legalizmu), nie oznacza bezwzględnego obowiązku eliminowania z obrotu wadliwych decyzji, na podstawie których strona nabyła prawo lub jego ekspektatywę, po upływie znacznego czasu od wydania tego aktu administracyjnego. Takie aspekty i konsekwencje zasady praworządności są bowiem ograniczone przez jej inne oblicze, tj. potrzebę stabilizacji stanów społeczno-gospodarczych, ukształtowanych mocą aktu administracyjnego, a ponadto przez zasadę zaufania obywatela do państwa, w tym zasadę pewności prawa, które wynikają z art. 2 Konstytucji RP.

Nie jest zatem uprawnione, pomimo wydania kwestionowanej decyzji z rażącym naruszeniem prawa, wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Wspomniana okoliczność wynika z upływu ponad 21 lat od daty wydania decyzji oraz statuowanych w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadach: praworządności (legalizmu), bezpieczeństwa prawnego oraz zaufania obywatela do państwa (lojalności państwa).

Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] marca 2016 r. nr [...] A. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1) art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 158 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 Kpa poprzez ich bezzasadne niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lutego 2016 r. wadliwie odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Ministra – Szefa Urzędu Rady Ministrów z [...] lutego 1996 r., w sytuacji, gdy decyzja ta - jak wyraźnie stwierdził to sam Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (s. 5 uzasadnienia, akapit trzeci i piąty od góry) - została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa i pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy, co w konsekwencji uzasadniało uchylenie decyzji MSWiA z [...] lutego 2016 r. i stwierdzenie nieważności decyzji z [...] lutego 1996 r.; 2) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 w zw. z art. 156 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa poprzez ich bezzasadne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lutego 2016 r. w sytuacji, gdy decyzja ta winna ulec uchyleniu, a w miejsce jej winna być wydana decyzja stwierdzająca nieważność decyzji Ministra – Szefa Urzędu Rady Ministrów z [...] lutego 1996 r., która została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. W związku z powyższym skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; 2) uchylenie w całości także decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lutego 2016 r.; 3) rozpoznanie sprawy również pod nieobecność skarżącego; 4) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] marca 2016 r. nr [...] T. O. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1) art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 2 w zw. z art. 158 § 2 Kpa poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że: a) nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa), z uwagi na znaczny upływ czasu od jej wydania powołany w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015r. sygn. akt P 46/13 w sytuacji, gdy moc obowiązująca tych przepisów nie została uchylona i organy administracji mają obowiązek stosować obowiązujące przepisy prawa, b) nie zachodzą podstawy do uznania, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w sytuacji gdy prawo własności przeniesione na Parafię [...] mocą zaskarżonej decyzji przeszło w drodze umowy cywilnoprawnej na inny podmiot – X., który obecnie jest wpisany jako właściciel i figuruje w księdze wieczystej nieruchomości, a zatem wystąpiły nieodwracalne skutki prawne; 2) art. 7 w zw. z art. 77 Kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, co skutkowało wydaniem rozstrzygnięcia w oparciu o nieprawidłowo ustalony stan faktyczny, w tym w zakresie aktualnego stanu prawnego nieruchomości i przejścia prawa własności nieruchomości na inne podmioty, co uzasadnia stwierdzenie wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Wobec powyższego skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji lub; 2) zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie nieważności decyzji Ministra – Szefa Urzędu Rady Ministrów z [...] lutego 1996 r., ewentualnie; 3) zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie, że decyzja Ministra – Szefa Urzędu Rady Ministrów z [...]lutego 1996 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa; 4) zasądzenie od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 7 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1568/17 zarządził połączenie do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1568/17 i I SA/Wa 1515/17 i postanowił prowadzić je pod sygn. akt I SA/Wa 1515/17.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skargi są uzasadnione.

Zgodnie z art. 28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Pojęcie strony może być więc wyprowadzone tylko z przepisów prawa materialnego, czyli z konkretnej normy prawnej, która stanowi podstawę do ustalenia istnienia interesu lub obowiązku danego podmiotu.

Jeżeli chodzi o nieodpłatne przekazanie nieruchomości kościelnej osobie prawnej w trybie art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy postępowanie w tym przedmiocie inicjowane było na wniosek kościelnych osób prawnych, które tymi nieruchomościami lub ich częściami nie władały. Chodziło o nieruchomości, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 1 ustawy, tj. takie które podlegały ustawie z dnia 23 czerwca 1939 r. o uregulowaniu stanu prawnego majątków Kościoła Prawosławnego (Dz.U. Nr 57, poz. 370), bez względu na to, czy w myśl tej ustawy przechodziły z mocy prawa na własność Państwa. Nabycie mienia w tym trybie następowało w celu przywrócenia w nich sprawowania kultu religijnego lub działalności oświatowo-wychowawczej, opiekuńczo-wychowawczej i charytatywno-opiekuńczej. Z tym, że w ust. 2 art. 47 ustawy znalazło się zastrzeżenie, że regulacja sprawy majątkowej w tym trybie nie może naruszać praw nabytych przez niepaństwowe osoby trzecie, w szczególności przez inne kościoły i związki wyznaniowe oraz rolników indywidualnych.

Sąd zauważa, że pojęcie interesu prawnego w rozumieniu art. 28 Kpa do zainicjowania przez wnioskodawców przedmiotowego postępowania nadzorczego wiąże się z ustaleniem przesłanki materialnoprawnej z art. 47 ust. 2 ustawy. Wobec tego Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji prawidłowo wszczął postępowanie nieważnościoiwe na wniosek J. Z. i A. G., sprecyzowany pismem z 10 listopada 2014 r., zwłaszcza, że J. Z. i A. G. byli adresatami decyzji Ministra – Szefa Urzędu Rady Ministrów z [...] lutego 1996 r.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w zaskarżonej decyzji zaakceptował swoją decyzję pierwszoinstancyjną przyjmując, że sporna nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] w obrębie S. nie miała statusu nieruchomości Skarbu Państwa w konsekwencji nie mogła podlegać przekazaniu kościelnej osobie prawnej w trybie art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy. Brak tytułu prawnego Skarbu Państwa organ odwoławczy wywiódł z ostatecznej decyzji Wojewody [...] z [...] sierpnia 2012 r. nr [...] stwierdzającej, że nieruchomość obejmująca obecną działkę nr [...] wraz z budynkami nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 2004 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 13 ze zm.), a więc 13 września 1944 r. nie stała się własnością Skarbu Państwa i wobec tego pozostawała własnością K. Z. Decyzja ta została wydana na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.).

Sąd podziela stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, że w trybie art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy nie można było zadysponować na rzecz kościelnej osoby prawnej mieniem prywatnym (np. osoby fizycznej). Skoro ustawa regulowała stosunki na linii Państwo-Kościół. W tej sytuacji w tym trybie można było zadysponować mieniem Skarbu Państwa lub przekazanym gminie na podstawie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), co wynika z art. 3 ust. 1 w zw. z art. 48 ust. 5 oraz art. 50 ustawy.

Uszło jednak uwadze Ministra, że niniejsze postępowanie o nieodpłatne przekazanie mienia, o którym mowa w art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy zakończyło się decyzją o charakterze konstytutywnym. Wobec tego Parafia [...] w S. nabyła nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] z dniem uostatecznienia się decyzji z [...] lutego 1996 r. Wobec tego weryfikowanie w sprawie nieważnościowej przesłanki naruszenia praw osób trzecich z art. 47 ust. 2 ustawy musiało uwzględniać stan prawny i faktyczny istniejący w dacie wydania decyzji z [...] lutego 1996 r. nr [...]

Tymczasem z akt sprawy wynika, że dla działki nr [...] (z której później w wyniku podziału wydzielono działkę nr [...], z której wydzielono następnie działkę nr [...], z której wydzielono m.in. działkę nr [...]) założono w latach 80-tych XX w. księgę wieczystą nr [...]. W księdze tej w Dziale II wpisany został 11 listopada 1983 r. Skarb Państwa. Wniosek z 6 października 1983 r. o założenie księgi wieczystej dla działki nr [...] pochodził od Naczelnika Miasta i Gminy w [...]. Dokumenty jakie miały uzasadniać tytuł prawny Skarbu Państwa stanowił wyrys geodezyjny oraz oświadczenie Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z [...] października 1983 r. Z oświadczenia tego wynika, że działka nr [...] przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego (Dz. U. Nr 9, poz. 87 ze zm.). Przejęcie przez Państwo nieruchomości w tym trybie następowało z mocy prawa z dniem wejścia w życie tej ustawy (23 marca 1950 r.), co wynika z art. 2 ust. 1 tej ustawy. Wpis Skarbu Państwa jako właściciela działki nr [...] dokumentuje na potrzeby sprawy regulacyjnej wyciąg z Kw nr [...] z [...] lipca 1995 r.

Sąd zwraca uwagę, że z wpisem Skarbu Państwa w Kw nr [...] wiązało się domniemanie prawne, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. Nr 19, poz. 147 ze zm.). Domniemanie to nie mogło być obalone w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją Ministra – Szefa Urzędu Rady Ministrów z [...] lutego 1996 r., jak i w toczącym się w niniejszej sprawie postępowaniu nieważnościowym. Tego rodzaju domniemanie może być obalone tylko we właściwym postępowaniu toczącym się przed sądem powszechnym.

Wobec tego wątpliwości w tym kontekście budzi powoływanie się przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, na potrzeby niniejszej sprawy, na skutki prawne ostatecznej decyzji Wojewody [...] z [...] sierpnia 2012 r. nr [...] stwierdzającej, że nieruchomość obejmująca obecną działkę nr [...] wraz z budynkami nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wydaje się, że uzyskanie przez J. Z. i A. G. opisanej wyżej ostatecznej decyzji Wojewody [...] nie było przydatne dla wykazania, że przekazanie mienia obejmującego działkę nr [...] Parafii [...] w S. nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 47 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy poprzez przekazanie spornej nieruchomości, jako mienia prywatnego w dacie wydania decyzji z [...] lutego 1996 r., tej Parafii, tj. z naruszeniem praw osób fizycznych, tj. J. Z. i A. G. - spadkobierców K. Z.

Sąd zauważa, że nabycie przez Skarb Państwa spornej nieruchomości w trybie ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego (ujawnione w księdze wieczystej Kw nr [...]) poddaje w wątpliwość prawidłowość zastosowanego przez Ministra – Szefa Urzędu Rady Ministrów trybu przekazania Parafii [...] w S. spornego mienia w oparciu o art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy. Jeżeli chodzi o mienie przejęte przez Państwo w trybie ustawy z dnia 20 marca 1950 r. w grę może wchodzić tryb przejęcia z art. 47 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 46 ust. 1 pkt 2 ustawy, jeżeli oczywiście były spełnione przesłanki określone w tych przepisach. Tej kwestii Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie wyjaśnił w aspekcie badania legalności decyzji z [...] lutego 1996 r. Wypowiedz Ministra, że jak wynika z akt sprawy sporna nieruchomość spełniała wszystkie przesłanki przewidziane w art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy jest zbyt ogólnikowa. Nie wiadomo w oparciu o jakie dowody organ ten doszedł do tego wniosku.

Trzeba też wskazać, że w aktach sprawy brak dokumentu potwierdzającego nabycie przez J. Z. i A. G. spadku po K. Z., w szczególności prawomocnego postanowienia właściwego sądu spadku. Taki dokument nie został przedłożony do wniosku o stwierdzenie nieważności z 7 sierpnia 2014 r., ani na dalszym etapie postępowania nieważnościowego. W dacie przejęcia przez Państwo spornego mienia w trybie ustawy z dnia 20 marca 1950 r. K. Z. jeszcze żył (znane Sądowi z urzędu okoliczności wynikające z uzasadnienia prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z 2 lipca 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 642/08).

Trafnie też zarzuca T. O., że w niniejszej sprawie organ odwoławczy nie zbadał, czy w sprawie bierze udział, poza stronami postępowania zakończonego decyzją Ministra – Szefa Urzędu Rady Ministrów z [...] lutego 1996 r., także aktualny właściciel spornej nieruchomości wpisany w Dziale II Kw nr [...].

Wobec tego Sąd uznał, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w zaskarżonej decyzji przedwcześnie zaakceptował swoją decyzję odmowną z [...] lutego 2016 r. Organ odwoławczy nie wyjaśnił bowiem w sposób wszechstronny i dokładny stanu sprawy w opisanym wyżej zakresie przez co naruszył przepis art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy weźmie pod uwagę zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wyjaśni kwestię spadkobrania po K. Z. oraz status własnościowy nieruchomości oznaczonej jako działka nr [..], istniejący w dacie wydania decyzji Ministra – Szefa Urzędu Rady Ministrów z [...] lutego 1996 r. dla której prowadzona była wówczas księga wieczysta Kw nr [...]. Organ zapewni też udział w sprawie aktualnemu właścicielowi spornej nieruchomości. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zweryfikuje też stanowisko Ministra – Szefa Urzędu Rady Ministrów zawarte w decyzji z [...] lutego 1996 r. o niebudzącym wątpliwości podleganiu spornego gruntu reżimowi art. 3 w zw. z art. 2 ustawy z dnia 23 czerwca 1939 r. o uregulowaniu stanu prawnego majątków Kościoła Prawosławnego w kontekście zastosowanego trybu regulacji z art. 47 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 46 ust. 1 pkt 1 ustawy. Minister wyjaśni, czy w związku z tym, że sporne mienie nabył 23 marca 1950 r. Skarb Państwa, właściwą podstawą prawną regulacji sprawy majątkowej kościelnej osoby prawnej nie powinien być art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Odnosząc się do zarzutów skarg Sąd zwraca uwagę, że faktycznie w niniejszej sprawie organ odwoławczy nie wypowiadał się na temat nieodwracalnych skutków prawnych z art. 156 § 2 Kpa, w szczególności nie analizował zmian stanu prawnego nieruchomości, jakie miały miejsce w okresie czasu po wydaniu decyzji z 1996 r. do czasu wydania decyzji zaskarżonej niniejszymi skargami. Jednak odnoszenie się przez Sąd do tego zagadnienia jest przedwczesne w sytuacji, gdy Minister nie ustalił w sposób prawidłowy stanu faktycznego i prawnego sprawy. Dopiero prawidłowe wyjaśnienie sprawy w aspekcie merytorycznym pozwoliłoby ustalić, czy w decyzji z 1996 r. tkwi któraś z wad nieważności z art. 156 § 1 Kpa. Dopiero niewadliwe ustalenie w tym zakresie stanowi punkt wyjścia dla analizy przeszkód do stwierdzenia nieważności z art. 156 § 2 Kpa. To samo dotyczy podnoszonej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji kwestii zastosowania w niniejszej sprawie poglądu Trybunału Konstytucyjnego, zaprezentowanego w wyroku z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.). O zwrocie skarżącym kosztów postępowania sądowego, wpisów sądowych i kosztów działania pełnomocników, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 Ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).