Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 1299/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Asesor WSA Lidia Serwiniowska /sprawozdawca/, Protokolant Aleksandra Markiewicz, po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi K. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz K. B. kwotę 10 /słownie: dziesięć/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W.; zwany dalej Kierownik Urzędu, na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. Nr 87 poz. 395 z późn. zm./ - zwanej dalej ustawą odmówił K. B. przyznania uprawnienia do wyżej wymienionego świadczenia.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie art. 4 ust. 1 i art. 2 ustawy, które kolejno stanowią:

"Uprawnienie do świadczenia jest przyznawane /.../ na podstawie wniosku zainteresowanej osoby /.../ i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji"...

"Represją w rozumieniu ustawy jest:

1/ osadzenie w obozach pracy przymusowej /.../

2/ deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej /.../.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy stwierdza jedynie fakt pobytu strony we wnioskowanym miejscu i czasie, nie potwierdzając wykonania pracy przymusowej. Strona nie przedstawiła zatem wymaganych dokumentów potwierdzających represję. Należy także wykluczyć, ze względu na wiek strony, wywiezienie w charakterze robotnika przymusowego. W nawiązaniu do cytowanych wcześniej artykułów ustawy tylko taki charakter represji daje podstawę do przyznania uprawnienia do świadczenia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie K. B. podniosła, iż [...] roku z całą rodziną została wywieziona do prac przymusowych do Niemiec w charakterze robotnika przymusowego.

W gospodarstwie "[...]" we wsi R. "pow. H." pasła krowy na pastwiskach, pilnowała stada gęsi, nosiła drewno do pieca, układała narąbane drwa, z "kartką" chodziła po zakupy do sklepu, nosiła robotnikom jedzenie i picie, pilnowała dzieci gospodarza. Była zmuszana do pracy przymusowej wbrew jej woli.

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]- wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy - Kierownik Urzędu, powołując się art. 127 § 3, 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy utrzymał w mocy decyzję własną, z dnia [...]r. Nr [...]. W motywach decyzji podano, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z ustawą represja została zawężona tylko do pewnej kategorii osób określonych m.in. w art. 2 pkt 2 lit. "a", który stanowi "Represją w rozumieniu ustawy jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945".

Przepis w tym względzie jest jednoznaczny i określa, że deportacja winna być związana z pracą.

Z przedstawionych dokumentów nie wynika, aby strona pracowała. Ponieważ w czasie pobytu wraz z rodzicami na robotach przymusowych strona miała od [...] do [...] lat, wyklucza to możliwość wykonywania przez nią pracy w rozumieniu ustawy. Towarzyszenie rodzinie w pracach w gospodarstwie rolnym, czy nawet wykonywanie niektórych obowiązków związanych np.: z doglądaniem zwierząt, nie mieści się w szeroko pojętym wykonywaniu pracy, nie tylko w rozumieniu przepisów w/w ustawy, ale w jej znaczeniu potocznym.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 grudnia 1999r. w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowego trybu postępowania przy składaniu i rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. Nr 111, poz. 13000/ osoba nie dysponująca własnymi oryginalnymi dokumentami potwierdzających doznane represje /np.: pracę przymusową/ może ubiegać się o wspomniane świadczenie przedkładając udokumentowane oświadczenia co najmniej dwóch świadków. Oznacza to, że do ich oświadczeń muszą zostać dołączone własne, oryginalne dokumenty, potwierdzające, że przebywali oni w tym samym czasie i miejscu, co osoba, na rzecz której składają oświadczenie.

Ponieważ do oświadczeń świadków takich dokumentów nie dołączono, ich zeznania nie są wystarczające do przyznania świadczenia. W skardze na powyższą decyzję K. B. wskazała, że jako dziecko pracowała w gospodarstwie rolnym "[...] we wsi R., pow. H.". W [...]r. złożyła w urzędzie wówczas wymagane dokumenty, które nie zostały jednak uwzględnione.

Do skargi dołączono zeznania trzech świadków E. F., J. S., H. M., którzy posiadają dokumenty potwierdzające ich pracę.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie. Odnośnie okoliczności podnoszonych w skardze Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż na podstawie zebranych dokumentów stwierdzono, że skarżąca została wprawdzie wywieziona i przebywała na terenie ówczesnej III Rzeszy, jednakże z uwagi na wiek /[...]-[...]/ należy wykluczyć, iż wywiezienie miało na celu zmuszenie do pracy przymusowej. Z materiału dowodowego wynika, iż strona jako dziecko, wykonywała jedynie lżejsze prace pomocnicze bądź porządkowe a wykonywanie takich czynności nie można nazwać pracą przymusową w rozumieniu powołanej ustawy. Pojęcie represji wyrażone w art. 2 ustawy dookreśla art. 3 ust. 1 ustawy, z którego wynika, iż świadczenie pieniężne "przysługuje /.../ za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2 ...". Innymi słowy, sam fakt deportacji nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia pieniężnego. Niezbędne jest jeszcze wykonywanie w tych warunkach pracy przymusowej. Powyższy pogląd podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie /w składzie siedmiu sędziów/ w uzasadnieniu do uchwały z dnia 12 października 1998r. /sygn. akt: OPS 5/98/, Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku w wyrokach z dnia 24 września 1998r. /sygn. akt: II SA/Gd 277/98/ i 12 listopada 1998r. /sygn. akt : II SA/Gd 728/98/, Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie w wyroku z dnia 24 marca 1999r. /sygn. akt SA/Sz 863/98/, i z dnia 31 maja /sygn. akt: SA/Sz 1867/99, Naczelny Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 6 czerwca 2000r. /sygn. akt: II SA/Po 796/99/ oraz Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu w wyroku z dnia 9 czerwca 2000r. /sygn. akt: II SA/Wr 1906/98/.

Kierownik Urzędu nie neguje w tym przypadku faktu ciężkiej sytuacji strony podczas wojny, lecz jedynie fakt, iż nie został spełniony zawarty w art. 3 ust. 1 warunek pracy przymusowej.

Stanowisko Kierownika Urzędu zostało zajęte po bardzo wnikliwym przeanalizowaniu materiału dowodowego. Ocena przedstawionych dokumentów pozostała wciąż aktualna, gdyż skarga nie wniosła żadnych nowych elementów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga w niniejszej sprawie została wniesiona pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm./.

Ustawa ta jednakże utraciła moc z chwilą wejścia w życie, z dniem 1 stycznia 2004r. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153 poz. 1271 /art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153, poz. 1271/.

Art. 97 § 1 tych Przepisów wprowadzających /.../ stanowi, że "Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi".

W świetle przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności decyzji z prawem materialnym oraz przepisami postępowania administracyjnego.

Sąd nie może oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej, chyba że wynika to z przepisu prawa.

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. "a" cytowanej ustawy represją w rozumieniu ustawy jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach, sprzed dnia 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945r.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca wraz z rodziną została wywieziona w [...]r. do Niemiec, gdzie skierowano ich do pracy w niemieckim gospodarstwie rolnym. Jako dziecko wykonywała, w tym gospodarstwie różne prace m.in. wożenie drzewa na opał i składanie go w szopie, pasanie krów i gęsi, opiekowanie się dziećmi gospodarza, dostarczanie jedzenia robotnikom pracującym w polu.

Skarżąca urodziła się [...]r.

W wyroku z dnia 6 listopada 2003r. sygn. akt III RN 121/02 /nie publ./ Sąd Najwyższy stwierdził, w świetle przepisów powołanej ustawy, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów powyższej ustawy powinna wykazać, iż spełnia tak określone przesłanki prawne uzasadniające zaliczenie jej do jednej z dwóch wymienionych w art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej kategorii osób represjonowanych, nie jest natomiast obowiązana wykazać, czy w czasie pobytu w tego typu obozie faktycznie wykonywała pracę przymusową.

W rozpatrywanej sprawie skarżąca została deportowana /wywieziona/ w [...]r. jako dziecko, wraz ze swoją rodziną, do Niemiec, gdzie rodzice wnioskodawczyni byli zatrudnieni w charakterze robotników przymusowych w gospodarstwie rolnym obywatela niemieckiego - do końca wojny.

W tej sytuacji wnioskodawczyni, która jako małoletnie dziecko, pozostające pod opieką rodziców, razem z nimi została deportowana /wywieziona/ na terytorium III Rzeszy, gdzie rodzice zmuszani byli do wykonywania pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym obywatela niemieckiego - w podanym okresie - zgodnie z dyspozycją art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej - powinna być zaliczona - do kręgu osób represjonowanych, którym z tego tytułu przysługuje świadczenie pieniężne ustalone w myśl zasad określonych w art. 3 tej ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podzielił przedstawione zapatrywanie Sądu Najwyższego w podobnej sprawie.

W związku z powyższym, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a", art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.

Orzeczenie o kosztach zostało oparte na podstawie art. 55 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm./ w związku z art. 97 § 2 Przepisów wprowadzających /.../.

Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji gdyż jako orzeczenie negatywne nie ma ona przymiotu wykonalności /art. 152 - Prawo o postępowaniu /...//.