Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 4631/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Kabat- Rembelska sędzia WSA Małgorzata Miron asesor WSA Jakub Linkowski ( spr.) Protokolant Joanna Dziedzic po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2005r. sprawy ze skargi L. R. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2003r . Nr [...] w przedmiocie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości 1. Uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Ministra Finansów na rzecz L. R. kwotę 265 zł ( dwieście sześćdziesiąt pięć) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2003r. Minister Finansów po rozpatrzeniu wniosku L. R. wznowił postępowanie zakończone ostateczną decyzją tego organu z dnia [...] września 2002r., którą - na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12, poz 65) -stwierdzono przejście na rzecz Skarbu Państwa, prawa własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] oraz udziałów w wysokości Vi w prawie własności nieruchomości położonych w K. przy ul. [...] i [...] stanowiących własność S. G. i J. L. jako wykonawcy testamentu H. L.

Następnie decyzją z dnia [...] lipca 2003r. Minister Finansów działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia [...] września 2002r.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że L. R. będąc prawną następczynią byłych właścicieli nieruchomości nie brała udziału w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] września 2002r., a zatem wypełniona została przesłanka z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. do wznowienia postępowania.

W uzasadnieniu wskazano również, że postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] września 2002r. przeprowadzone zostało bez uchybień pod względem merytorycznym

Zgodnie bowiem z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych - wpis Skarbu Państwa do księgi wieczystej jako właściciela nieruchomości następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, o przejściu na rzecz Skarbu Państwa, prawa własności nieruchomości na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.

Organ wskazał w uzasadnieniu, że w postępowaniu miały zastosowanie postanowienia układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, podpisanym w Waszyngtonie dnia 16 lipca 1960r.,

Z postanowień układu wynika bowiem, że dotyczy on roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych wobec Polski z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które to przejęcie nastąpiło w dniu lub przed dniem wejścia w życie układu (art. I lit. A układu). Istota postanowień układu sprowadza się do tego, że na jego podstawie Rząd Stanów Zjednoczonych zobowiązał się z zapłaconej przez Rząd Polski kwoty wypłacić obywatelom Stanów Zjednoczonych odpowiednie odszkodowanie w celu całkowitego uregulowania i zaspokojenia wszystkich ich roszczeń wobec Polski z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych z mieniem lub odnoszących się do niego. W art. II układu mowa jest o uregulowaniu i zaspokojeniu roszczeń z tytułu różnego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia obywateli Stanów Zjednoczonych.

"v Ponieważ byli właściciele ww. nieruchomości otrzymali stosowne odszkodowania przewidziane w układzie między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, podpisanym w Waszyngtonie dnia 16 lipca 1960r. zasadnie stwierdzono w decyzji z dnia [...] września 2002r., przejście na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowych nieruchomości.

Wobec tego, zdaniem organu naczelnego, brak było podstaw do uchylenia decyzji Ministra Finansów z dnia [...] września 2002r.

Odnośnie powyższej decyzji L. R. (działając przez pełnomocnika) zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że decyzja z dnia [...] lipca 2003r. narusza art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a oraz art. 107 § 3 k.p.a.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Finansów decyzją z dnia [...] września 2003r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2003r., którą, po wznowieniu postępowania, odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia [...] września 2002r.

W uzasadnieniu decyzji ponownie podano, że zgodnie z ustalonym stanem faktycznym byli właściciele przedmiotowych nieruchomości otrzymali stosowne odszkodowania przewidziane w układzie między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli

Stanów Zjednoczonych, podpisanym w Waszyngtonie dnia 16 lipca 1960r. i dlatego zasadnie stwierdzono w decyzji z dnia [...] września 2002r., przejście na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowych nieruchomości.

Ponieważ jednak L. R., będąc strona, nie brała udziału w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z dnia [...] września 2002r. należało wznowić postępowanie w celu zbadania, czy brak udziału strony w postępowaniu miał wpływ na wydane orzeczenie.

Argumentacja przedstawiona przez stronę oraz analiza materiału dowodowego, zdaniem organu naczelnego, nie dały podstaw do uchylenia decyzji Ministra Finansów z dnia [...] września 2002r..

Na powyższą decyzję L. R. złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając jej naruszenie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. ponieważ, skoro stwierdzono istnienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. organ powinien uchylić decyzję dotychczasową i wydać nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

Skarżąca podniosła również, że zaskarżona decyzja narusza art.. 7 Konstytucji RP w związku z art. II pkt b układu indemnizacyjnego z 16 lipca 1960r. poprzez przyjęcie, iż odszkodowanie zostało przyznane za utratę własności nieruchomości w sytuacji gdy, zostało ono przyznane, za utratę prawa używania lub użytkowania nieruchomości w związku z zastosowaniem do nich prawa lokalowego.

Skarżąca wskazała również na naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez pominięcie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia i niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy.

Odpowiadając na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż z innych przyczyn niż w niej wskazano.

Przede wszystkim należy stwierdzić, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym

ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadą procesową wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego (art. 145 § 1 kpa). Zaznaczyć przy tym trzeba, że wznowienie postępowania z powodu braku udziału strony bez jej winy w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 kpa) następuje niezależnie od tego, czy to kwalifikowane naruszenie norm prawa procesowego miało wpływ na treść decyzji, czy też nie.

Odnośnie niniejszej sprawy wskazać należy, że organ naczelny popełnił istotne błędy przy wydaniu zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.

Decyzją z dnia [...] lipca 2003r. Minister Finansów działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia [...] września 2002r. podając jednocześnie w uzasadnieniu decyzji, że L. R. będąc stroną nie brała udziału w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] września 2002r., a zatem wypełniona została przesłanka z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. do wznowienia postępowania.

Powyższe rozstrzygnięcie uznać należy za wadliwe, ponieważ odmowa uchylenia decyzji dotychczasowej w oparciu o art. 151 § 1 k.p.a. może nastąpić, tylko gdy organ stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 k.p.a lub art. 145a k.p.a.

W niniejszej sprawie jednak Minister Finansów stwierdził, że podstawa wznowieniowa istniała, bowiem L. R. będąca stroną postępowania - bez własnej winy nie brał udziału w tym postępowaniu.

W postępowaniu nadzwyczajnym po wznowieniu postępowania organ administracji może wydać decyzję, w której zgodnie z art. 151 kpa:

odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej

uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a (w tym przypadku nie dochodzi do

merytorycznego rozpoznania sprawy),

uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy,

zgodnie natomiast z art. 151 § 2 k.p.a. w wypadku gdy nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146 kpa, wydaje decyzję stwierdzającą wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazuje okoliczności, z powodu których nie uchylił decyzji.

Stosownie do art. 146 § 2 kpa nie uchyla się decyzji także w przypadku, jeżeli w wyniku wznowionego postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że odmawiając uchylenia decyzji z dnia [...]września 2002r.. Minister Finansów uznał, że decyzja ta była prawidłowa, a zatem obecnie mogłoby zapaść takie samo rozstrzygnięcie.

Powyższa okoliczność mogłaby jednak skutkować wydaniem decyzji, w której Minister Finansów stwierdziłby, że badana decyzja z dnia [...] września 2002r. została wydana z naruszeniem prawa oraz wskazał okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Takie rozstrzygnięcie mogłoby (w przeciwieństwie do zaprezentowanego) rodzić dla strony skutki odszkodowawcze z art. 153 k.p.a. obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

Niezgodne z prawem natomiast było rozstrzygnięcie, w którym organ na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. ograniczył się do odmowy uchylenia decyzji z dnia [...] września 2002r. wskazując jednocześnie, że zaistniała przesłanka z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Uznając, że w sprawie zachodzą okoliczności o którym mowa w art. 146 § 2 kpa (przy zaistnieniu przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.) organ mógł jedynie, jak to przewiduje art. 151 § 2 k.p.a., ograniczyć się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji.

Sytuacja taka może mieć miejsce tylko w wypadku, gdy organ w wyniku ponownego rozpoznania sprawy administracyjnej w oparciu o przepisy prawa materialnego rozstrzygnie sprawę tak, jak została rozstrzygnięta decyzją ostateczną. Treść tego rozstrzygnięcia musi pokrywać się w całości z rozstrzygnięciem decyzji ostatecznej. Organ w uzasadnieniu decyzji stwierdzającej wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa musi wykazać, że wadliwość procesowa nie wpłynęła na prawidłowe zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, a więc stosując art. 146 § 2 kpa wykazać, że decyzja dotychczasowa posiada jedynie wady formalne, natomiast w całości była pozbawiona wadliwości materialnej.

Oznacza to konieczność przeprowadzenia w całości postępowania, ograniczonego jedynie tożsamością sprawy, w zakresie przepisów materialnych mających zastosowanie w sprawie.

W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja nie odpowiada przytoczonym wyżej przepisom. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ utrzymał w mocy własna decyzję, w której wadliwie zastosowano art. 151 § 1 k.p.a.

Organ nie wykazał, że istotnie w wyniku wznowionego postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej, a to zdaje się sugerować uzasadnienie zaskarżonej decyzji.

Ponieważ sprawa była rozpoznawana w trybie art. 127 § 3 k.p.a przez organ naczelny, Sąd uchylając jedynie zaskarżona

decyzję, doszedł do przekonania, że organ ten może w toku postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skorygować błędy w swej wcześniejszej decyzji, co powinno spowodować skrócenie postępowania admini stracyj nego.

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270)