Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2852/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Stopczyński Sędziowie: WSA Mirosława Pindelska (spr.) WSA Tomasz Zawiślak Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2017 r. ze skargi G. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie z dnia (...) czerwca 2016 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek (na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy). oddala skargę.


UZASADNIENIE

G.P. (dalej: "skarżąca") w piśmie z dnia [...] lutego 2016 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. (dalej: "ZUS" lub "Zakład") z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek ustalonych decyzja tego organu z dnia [...] kwietnia 2015 r. na ogólną kwotę 151.667,68 zł. Prośbę uzasadniła swoją trudną sytuacją materialną i rodzinną, która uniemożliwia jej uregulowanie tego zobowiązania. Podała, że ona i jej mąż są bezrobotni bez prawa do zasiłku, a ze względu na ich wiek i choroby trudno jest im znaleźć stałą prace. Dodatkowo mają na utrzymaniu chorującego na fenyloketonurię syna, który wymaga stałej opieki i wyspecjalizowanej, kosztownej diety. Skarżąca od 1999 r. leczy się psychiatrycznie i musi regularnie przyjmować leki, gdyż ich brak powoduje u niej ogromne stany lękowe i depresyjne, a do tego ma problemy z kręgosłupem. Jej mąż natomiast leczy się kardiologicznie. Skarżąca podniosła też, że jej zadłużenie powstało wskutek braku wiedzy o konieczności opłacania składek w ZUS, gdyż w tym okresie opłacała składki do KRUS.

W dniu [...] marca 2016 r. ZUS umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w części dotyczącej należności z tytułu składek ponad kwotę 150.823,00 zł (tj. ponad kwotę wysokości zadłużenia zaewidencjonowanego na koncie skarżącej rozliczeniowym na dzień złożenia wniosku o umorzenie) w związku z brakiem zadłużenia.

Po merytorycznym rozpatrzeniu wniosku w pozostałym zakresie, decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] Zakład odmówił umorzenia należności skarżącej z tytułu składek w łącznej kwocie 150.823,00 zł. Zdaniem ZUS w przypadku skarżącej nie występuje całkowita nieściągalność należności, gdyż posiada ona majątek ruchomy oraz nieruchomy, który może być przedmiotem skutecznego postępowania egzekucyjnego. Nie wykazała także, że ze względu na swoją sytuację rodzinną i stan majątkowy nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny.

Organ podał, że wskazane we wniosku zaległości były również przedmiotem innego postępowania z wniosku o umorzenie, postępowania zabezpieczającego oraz ulgowego. W ramach postępowania z wniosku o umorzenie Zakład wydał w dniu [...] lutego 2015 r. decyzję nr [...], określającą warunki umorzenia należności z tytułu składek na FUS w kwocie 25.387,36 zł, na FUZ w kwocie 9.229,36 zł oraz na FP w kwocie 1.954,57 zł oraz należne od nich odsetki za zwłokę. W ramach postępowania zabezpieczającego w dniu [...] maja 2015 r. dokonano wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości, której skarżąca jest współwłaścicielką na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej (lokal mieszkalny o powierzchni 42,77 m2 położony w W.). Z kolei w ramach postępowania ulgowego zawarta została ze stroną umowa nr [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. o rozłożenie na raty należności z tytułu składek, z zakresie należności niepodlegających umorzeniu w trybie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r., poz. 1551). Umowa jest realizowana przez skarżącą zgodnie z zapisami w niej zawartymi.

Na podstawie przedłożonych przez wnioskodawczynię dokumentów organ ustalił, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem oraz niepełnoletnim synem, ponosząc miesięczne wydatki na zarząd nieruchomością wspólną i fundusz remontowy w kwocie 769 zł i opłaty eksploatacyjne w kwocie ok. 363 zł. Ponadto spłaca kartę kredytową męża w wysokości 275 zł miesięcznie oraz opłaca ubezpieczenie w KRUS obojga małżonków w łącznej wysokości 780 zł kwartalnie, a także ponosi koszty z tytułu podatku od nieruchomości w wysokości 38 zł rocznie i opłaty za wieczyste użytkowanie gruntu w wysokości 196,51 zł. Skarżąca spłaca też należności z tytułu składek wobec ZUS, które nie podlegają abolicji w miesięcznych ratach o łącznej wysokości 852 zł. Dodatkowo miesięcznie wydaje 200 zł na leki dla siebie i męża, 500 zł na utrzymanie i wyżywienia syna oraz 50 zł na kartę miejską syna. Aktualnie zarówno skarżąca jak i jej mąż nie osiągają żadnych dochodów, a wszelkie płatności pokrywają z oszczędności, zwrotu nadpłaty składek w KRUS i pomocy starszego syna. Strona jest również współwłaścicielką (na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej) lokalu mieszkalnego o powierzchni 42,77 m2 położonego w W. oraz gruntów ornych zabudowanych o powierzchni 0,32 ha położonych w C., a także właścicielką gruntów ornych o powierzchni 2,05 ha położonych w C. Dodatkowo skarżąca posiada majątek ruchomy w postaci dwóch samochodów osobowych marki S. z 2006 r. oraz marki H. z 1999 r.

ZUS przyznał, że aktualna sytuacja materialna strony wskazuje na brak możliwości jednorazowej spłaty zadłużenia. Jednakże 40 % zaległych składek wraz z należnymi od nich odsetkami za zwłokę wcześniej zakwalifikowano do umorzenia w ramach abolicji. Zakład określił warunki, po spełnieniu których możliwe będzie ich umorzenie, a w celu ich realizacji zawarto ze stroną umowę o rozłożenie pozostałych należności na raty, która jest przez nią sumiennie realizowana. Spłata tego zadłużenia następuje więc stopniowo i systematycznie, zatem nie pozbawia strony i jej rodziny możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto skarżąca jest właścicielką i współwłaścicielką majątku nieruchomego oraz ruchomego, który może stanowić źródło spłaty zadłużenia.

Odnosząc się do przedłożonej dokumentacji medycznej organ zauważył, iż potwierdza problemy zdrowotne zarówno skarżącej jak i jej syna, ale nie może stanowić podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Strona nie przedstawiła bowiem dokumentów stwierdzających, że legitymuje się trwałą i całkowitą niezdolnością do pracy oraz ze względu na stan jej zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad synem jest pozbawiona możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2016 r. skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ więc powtórnie przeanalizował cały materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu (wzywając także o jego uzupełnienie) oraz prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia. Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] ZUS utrzymał w mocy decyzje własną z dnia [...] marca 2016 r. podtrzymując w całości swoje dotychczasowe ustalenia oraz stanowisko wyrażone w kwestionowanym akcie.

Zakład powtórzył swoje ustalenia oraz ocenę zawarte w decyzji z dnia [...] marca 2016 r. i dodatkowo podał, że spłata zadłużenia została rozłożona skarżącej na raty na podstawie umowy z ZUS, którą do tej pory właściwie realizowała. W sytuacji rozwiązania tej umowy istnieje możliwość prowadzenia skutecznego postępowania egzekucyjnego z majątku nieruchomego, którego strona jest właścicielką (grunty orne) lub współwłaścicielką na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej (grunty orne oraz lokal mieszkalny). Wyklucza to możliwość skierowania należności z tytułu składek do umorzenia z powodu ich nieściągalności.

W ocenie ZUS skarżąca dysponuje aktualnie środkami finansowymi na spłatę zadłużenia na dotychczasowych zasadach. Fakt, że aktualnie zarówno ona jak i jej mąż są bezrobotni i nie pobierają żadnych świadczeń z ubezpieczeń społecznych, nie oznacza, że nie mają zasobów finansowych w ogóle. Strona nie ma żadnych zaległości czy to z tytułu bieżących opłat, spłaty zobowiązań wobec ZUS, jak również spłaty zobowiązań kredytowych jej męża, a także nie była zmuszona zwrócić się o wsparcie z systemu pomocy społecznej. Konieczność przeznaczenia pieniędzy na ratalną spłatę zaległości wobec ZUS nie uniemożliwia zatem skarżącej i jej rodzinie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Dalej organ podkreślił, że w chwili obecnej skarżąca ma realne możliwości uzyskania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia. Jest bowiem właścicielem oraz współwłaścicielem majątku nieruchomego w postaci gruntów ornych, gruntów ornych zabudowanych oraz lokalu mieszkalnego. Część tego majątku, tj. ta która nie służy do zaspokojenia stronie i jej rodzinie podstawowych potrzeb mieszkaniowych, może być przedmiotem odpłatnego wynajmu lub dzierżawy. Z tego powodu organ uważa za nieuzasadnione działanie skarżącej polegające na nieodpłatnym wydzierżawieniu swojemu bratu gruntów o pow. 2,05 ha na okres 10 lat. W ten sposób dobrowolnie pozbawiła się dochodów, które mogłaby uzyskiwać z faktu bycia właścicielem gruntów. Nadto ZUS zaznaczył, iż jeżeli sytuacja materialna strony pogorszy się do tego stopnia, że istotnie nie będzie miała możliwości realizowania warunków umowy ratalnej, będzie miała prawo wystąpić z wnioskiem o zmianę warunków udzielonej ulgi.

Zakład uznał również, iż przypuszczenia i obawy skarżącej co do przyszłości, tj. że dalsza spłata należności doprowadzi ją do stanu ubóstwa, są nieuzasadnione w świetle zgromadzonego materiału dowodowego. Fakt, że strona aktualnie ma problemy ze znalezieniem pracy nie świadczy o tym, że taki stan rzeczy będzie się utrzymywał. Szczególnie, że nie przedłożyła dokumentów potwierdzających orzeczenie wobec niej jakichkolwiek ograniczeń w podjęciu zatrudnienia, a tym bardziej całkowitej i trwałej niezdolności do pracy. Co do twierdzeń strony, że to problemy zdrowotne uniemożliwiają jej podjęcie zatrudnienia Zakład zauważył, iż powstały one co najmniej w roku 2005, a nawet wcześniej, tj. po urodzeniu syna w 1999 r. Pomimo kłopotów ze zdrowiem skarżąca rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej i kontynuowała ją aż do [...] września 2014 r., tj. do chwili likwidacji. Możliwość poprawy jej sytuacji finansowej w przyszłości organ uważa więc za dopuszczalną, przede wszystkim wobec poprawiającej się sytuacji na krajowym rynku pracy. Skoro skarżąca jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna w Urzędzie Pracy to wykazuje gotowość do podjęcia zatrudnienia i poprawy swojej sytuacji finansowej. Strona podlegała też ubezpieczeniom społecznym rolników i będzie mogła korzystać z uprawnień wynikających z tego tytułu, w postaci świadczeń wypłacanych przez KRUS.

Organ nie stwierdził również zaistnienia pozostałych przesłanek umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącą możliwości dalszego prowadzenia działalności, gdyż działalność ta została przez nią wykreślona [...] października 2014 r.

Kończąc ZUS zaznaczył, iż należności z tytułu składek są zobowiązaniami publicznoprawnymi i w przeciwieństwie do zobowiązań cywilnoprawnych wierzyciel nie ma swobody w ich dysponowaniu. Rozpatrując wniosek o umorzenie należności kierował się zasadą ostrożności, mającą na celu ochronę środków publicznych, których jest jedynie dysponentem. Same kłopoty finansowe, które nie pozwalają na jednorazową spłatę należności nie stanowią dostatecznej argumentacji do umorzenia należności. Nie wystarczy bowiem, że skarżąca wykaże uciążliwość i trudność w spłacie należności, gdyż istnienie ich jest oczywiste.

G.P. zaskarżyła powyższą decyzję ZUS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji również nieprawidłowe zastosowanie, tj. art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.), dalej: "u.s.u.s." w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie", polegające na uznaniu, że:

– opłacanie zaległości z tytułu składek nie pozbawi jej oraz jej rodziny możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych;

– jej stan zdrowia oraz wiek, jak też konieczność sprawowania opieki nad chorym małoletnim synem nie pozbawi jej możliwości uzyskania dochodu, który umożliwiłaby jej spłatę należności z tytułu składek;

2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. 1 art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.), dalej "K.pa.", poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w sprawie, jego niepełne i nierzetelne rozpoznanie polegające na:

– nieuwzględnienie informacji o złożeniu przez stronę wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jej syna, a także wniosku o zasiłek rodzinny;

– dowolnym przyjęciu, że aktualne dochody oraz możliwości finansowe skarżącej oraz jej rodziny umożliwiają jej dalsze dokonywanie spłat z tytułu należności, a co za tym idzie, że nie zachodzą podstawy do umorzenia należności z tytułu składek;

– załatwienie sprawy nie uwzględniając interesu społecznego oraz słusznego interesu strony oraz jej rodziny.

Strona wniosła o uchylenie decyzji ZUS wydanych w I oraz II instancji i o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zdaniem skarżącej dokonana przez ZUS ocenia jej sytuacji finansowej jest skrajnie nieprawidłowa. ZUS uznał, że posiada źródło finansowania w wysokości co najmniej równoważącej wszystkie jej miesięczne wydatki wynoszące ok. 3000 zł. Tymczasem analiza okoliczności sprawy powinna zmierzać do uwzględnienia, że ona i jej rodzina nie osiągają żadnego dochodu, a zgromadzone oszczędności, z których się utrzymywali, szybko się wyczerpują. ZUS nie zwrócił uwagi na to, że została zmuszona do rozpoczęcia wyprzedawania majątku ruchomego poprzez sprzedaż samochodów. Nadto uznając, iż jej sytuacja finansowa może ulec poprawie organ pominął fakt, że strona i jej mąż są bezrobotni od siedmiu miesięcy i nadal nie mają żadnych propozycji pracy, a ich wiek i stan zdrowia znacząco utrudniają znalezienie pracy. Bezrobotni mogą więc pozostać jeszcze przez bardzo długi okres. Zaznaczyła, że złożyła wniosek o zasiłek rodzinny, co w jej ocenie, potwierdza konieczność korzystania z pomocy społecznej. Złożyła także wniosek w ramach programu 500plus.

Odnosząc się do twierdzeń ZUS, iż dobrowolnie pozbawiła się dochodów poprzez nieodpłatną dzierżawę gruntów skarżąca stwierdziła, że w ten sposób wręcz pozbyła się wydatków. Są to bowiem nieużytki nieprzynoszące żadnych dochodów, których nikt nie chciał wydzierżawić, gdyż samo zajmowanie się nieruchomością pochłania duże koszty i jest całkowicie nieopłacalne. Dzięki wydzierżawieniu tych gruntów bratu skarżąca nie musi już płacić składek do KRUS ani ponosić innych wydatków związanych z nieruchomością.

Dalej skarżąca podała, iż w toku postępowania wielokrotnie informowała organ o trudnościach z jakimi się boryka z powodu choroba jej dziecka. Syn skarżącej wymaga stałych konsultacji lekarskich i rygorystycznej diety, trzeba mu zapewnić opiekę i pomoc w zaspakajaniu potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w jego wieku. Nie może zrezygnować z przeznaczania środków pieniężnych na leczenie dziecka, gdyż wzrost aminokwasu, który dzięki rygorystycznej diecie jest obniżany, doprowadzi do uszkodzenia mózgu i trwałego uszczerbku na zdrowiu. ZUS nie wziął pod uwagę, że wystąpiła z wnioskiem o wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jej syna. Orzeczenie zaliczające go do lekkiego stopnia niepełnosprawności zostało wydane [...] czerwca 2016 r.

Strona jest przekonana, że jej obecna sytuacja przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w dłuższym okresie w ratach, a odmienne stanowisko organu w tej kwestii uważa za nieakceptowalne. Podkreśliła, że ZUS ma obowiązek odnieść się do jej obecnej sytuacji materialnej, a nie snuć rozważania o stanie przyszłym. Analizy tego rodzaju brakło w sprawie, gdyż organ skupił się jedynie na tym, że do tej pory regularnie stara się spłacać należności. Dodatkowo ZUS w żaden sposób nie wykazał, że przy aktualnym braku dochodów skarżąca uzyska w konkretnym okresie realne środki pozwalające na spłatę zadłużenia. Tymczasem świadomość koniczności spłaty zaległości w stosunku do ZUS powoduje u skarżącej ogromne stany lękowe i depresyjne, co znacząco wpływa na jej stan psychiczny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa przez organ orzekający, które dawałyby podstawę do uchylenia, czy stwierdzenia nieważności w całości lub w części zaskarżonej decyzji i/lub poprzedzającej ją decyzji wydanej w I instancji.

Przypomnieć należy, że skarżąca wystąpiła do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu. W ocenie Sądu ZUS prawidłowo uznał, że ze względu na posiadany przez skarżącą majątek ruchomy oraz nieruchomości, które mogą być przedmiotem skutecznego postępowania egzekucyjnego, przesłanka ta w przypadku skarżącej nie została spełniona. Stronia nie kwestionuje tego ustalenia, zatem jest to element bezsporny w sprawie.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział także możliwość umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczonych będących pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia, w myśl którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analizując treść tego przepisu należy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na użycie przez ustawodawcę sformułowania "Zakład może umorzyć", przez co decyzje wydawane na jego podstawie mają charakter uznaniowy. Wyjaśnienia wymaga więc, że uznanie administracyjne oznacza co do zasady możliwość wyboru przez organ konsekwencji prawnej w określonym stanie prawnym i faktycznym. Innymi słowy, decydując na zasadzie uznania administracyjnego organ podejmuje rozstrzygnięcie w sposób nieskrępowany, a o ostatecznym wyborze sposobu rozstrzygnięcia powinny zadecydować przesłanki celowości i słuszności działania, które z kolei stanowią wypadkową wyważenia przez organ, z uwzględnieniem norm prawnych mających zastosowanie i znaczenie w danej sprawie, słusznego interesu strony i interesu publicznego. (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 2048/12).

Powyższe oznacza, że pomimo spełnienia przez skarżącą przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia organ jest uprawniony do odmowy umorzenia jej zaległych należności. Jednak nie to zagadnienie jest przedmiotem sporu w niniejszej sprawie. Jest nim uznanie przez organ, że w przypadku skarżącej przesłanki te nie zostały spełnione, szczególnie przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia.

Ustalenie, czy strona wypełnia powyższe przesłanki wymaga przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego. Rozstrzyganie na zasadzie uznania administracyjnego jest bowiem swoistym wyzwaniem dla organu, który dla uniknięcia zarzutu działania dowolnego, według własnego "widzimisię", zobowiązany jest przeprowadzić szczególnie starannie postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy (E. Iserzon [w:] E. Iserzon. J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego, komentarz, teksty, wzory i formularze; wyd. Prawnicze Warszawa 1970 r., str. 49 - 51).

Należy jednak zauważyć, że w zależności od przedmiotu postępowania i całokształtu okoliczności sprawy administracyjnej różnie przedstawia się obowiązek organu w zakresie gromadzenia dowodów i pomimo że co do zasady obowiązek wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i zebranie niezbędnych dla rozstrzygnięcia dowodów spoczywa na organie, to w pojedynczych sprawach inicjatywa dowodowa obciążać będzie przede wszystkim stronę postępowania. Tak ma się rzecz w przypadku niniejszej sprawy z wniosku o umorzenie należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia wyraźnie stanowi, że zobowiązany musi wykazać, że nie jest w stanie opłacić tych należności z podanych tam powodów.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że organ wnikliwie zapoznał się z wnioskiem skarżącej wraz z załączonymi do niego dokumentami oraz włączył do akt dokumenty zawierające dane znane mu z urzędu. Następnie wezwał stronę do złożenia dalszych wyjaśnień i dokumentów, które służyły i nadawały się do ustalenia w sposób pełny i rzetelny jej sytuacji finansowej i rodzinnej (pismo z dnia [...] lutego 2016 r.). Dwa takie wezwania wystosowano do skarżącej w toku ponownego rozpoznawania sprawy z uwagi na przedstawianie przez nią nowych okoliczności i dowodów (pisma z dnia [...] kwietnia i [...] maja 2016.). We pismach z [...] lutego i [...] kwietnia 2016 r. oprócz wymieniania potrzebnych mu dokumentów ZUS wzywał stronę to nadesłania także innych dokumentów potwierdzających spełnienie przesłanek umorzenia. Jeżeli zatem jakieś istotne dokumenty nie znalazły się w aktach administracyjnych to winę za to ponosi strona wskutek swojej niedostatecznej aktywności dowodowej. Niezasadne są więc zarzuty naruszenia postępowania poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.

Sąd nie podziela również twierdzeń skarżącej, że Zakład dokonał niepełnego i nierzetelnego rozpoznania materiału dowodowego. W obydwu decyzjach organ dokładnie wymienił, które dokumenty wziął pod uwagę w toku ustalania sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej i były to wszystkie dokumenty przedłożone przez nią oraz zebrane przez ZUS z urzędu. Wymaga wyjaśnienia, że opisując w decyzji ustalony stan faktyczny sprawy i wyjaśniając wyciągnięte na tej podstawie wnioski organ musi przedstawić poprawny logicznie wywód, który znajduje odzwierciedlenie w wykorzystanych do wnioskowania danych. Nie ma więc potrzeby opisywania każdego dowodu i wniosku do którego prowadzi z osobna, tym bardziej, że często w oparciu o kilka dowodów ustala się jeden fakt lub okoliczność. Najważniejsze jest natomiast, aby dowody były wiarygodne.

Stwierdzając, że ZUS nie naruszył przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd mógł dokonać merytorycznej oceny prawidłowości wniosków wyciągniętych przez organ ze zgromadzonej dokumentacji i zasadności uznania, że skarżąca nie wypełniła przesłanek umorzenia.

Trzeba przypomnieć, że wnioskując o umorzenie skarżąca powoływała się przede wszystkim na przesłankę określoną w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. twierdzi, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny przez to, że pozbawi ich to możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Z treści skargi oraz pism złożonych w toku postępowania administracyjnego daje się zauważyć, że strona utożsamia niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych z brakiem dochodów w postaci pieniężnej oraz bądź brakiem oszczędności w formie pieniężnej. Świadczy o tym wielokrotne podkreślanie, że ani ona ani jej mąż nie osiągają żadnych dochodów z powodu braku pracy oraz że utrzymują się z oszczędności pieniężnych, a także zarzucanie organowi, że nie zauważył, iż została już zmuszona do wyprzedawania majątku ruchomego, tj. sprzedaży samochody. Należy więc wyjaśnić skarżącej, że uzyskaniu środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych służy cały zgromadzony majątek mający zarówno postać pieniężna jak i niepieniężną, materialną i niematerialną. Każdy składnik majątku, dzięki któremu można w jakikolwiek sposób uzyskać elementy konieczne do codziennego funkcjonowania, w tym m.in. środki pieniężne, służy do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Jak ustalił organ skarżąca posiada spory majątek, dzięki któremu może uzyskać środki pieniężne potrzebne do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jej i jej rodziny. Są to przede wszystkim nieruchomości: lokal mieszkalny o powierzchni 42,77 m2 położony w W., działka położona w C. o powierzchni 0,32 ha na której stoi dom o powierzchni 72 m2 oraz grunty orne o powierzchni 2,05 ha położone w C. Sąd podziela pogląd ZUS, że skoro lokal mieszkalny służy skarżącej do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, to na zaspokojenie pozostałych potrzeb życiowych może przeznaczyć pozostały majątek, jak to uczyniła już z majątkiem ruchomym (sprzedaż dwóch samochodów). Strona może te nieruchomości np. sprzedać, wynająć, wydzierżawić itp.

W tym miejscu należy odnieść się do twierdzeń skarżącej, że poprzez wydzierżawienie gruntów ornych zmniejszyła swoje wydatki, które to wyjaśnienia Sąd uznaje za mało wiarygodne. Twierdzenia te są bowiem sprzeczne z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Po pierwsze strona nie przedstawiła żadnego dokumentu, z którego wynikałoby do jakiej klasy zakwalifikowane są grunty, więc niesprawdzalne jest jej oświadczenie, że są to nieużytki. Po drugie skoro grunty te jedynie generują koszty i do tej pory nikt nie chciał ich dzierżawić, to trudno uwierzyć że nagle znalazł się ktoś, kto przejął na siebie koszty ich utrzymania wiedząc, że nie uzyska z nich żadnych przychodów. Po trzecie jeżeli te grunty to rzeczywiście nieużytki to skarżąca zamiast wydzierżawiać je nieodpłatnie, mgła spróbować np. sprzedać je jako działkę budowlaną lub wynająć pod działalność inną niż rolnicza. Sąd zgadza się z organem, że strona dobrowolnie pozbawiła się możliwości uzyskania przychodów i uczyniła to w czasie, kiedy od kilku miesięcy pozostawała bez pracy i jak twierdzi kończyły się jej oszczędności. Była więc świadoma konieczności zyskania dodatkowych przychodów.

Nie jest również trafne przekonanie skarżącej, że złożenie przez nią wniosku o zasiłek rodzinny oznacza, że w jej przypadku zaistniała konieczność korzystania z pomocy społecznej. Złożyć taki wniosek może każdy, zarówno spełniający jak i niespełniający przesłanki do jego otrzymania, a skarżąca nie wykazała, że taki zasiłek otrzymała. Nie można zatem ustalić, czy otrzymała pomoc z opieki społecznej. Ponadto przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego uzależnione jest m.in. od spełnienia kryterium dochodowego, czyli brane są pod uwagę dochody członków rodziny osiągnięte w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy oraz zmiany w sytuacji dochodowej stanowiące utratę i uzyskanie dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przesłanki ustalania prawa do zasiłku nie są więc tożsame z przesłankami umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, zatem nawet przyznanie takiego zasiłku nie oznaczałoby automatycznego spełnienia przez skarżącą przesłanek umorzenia.

Posiadając wyższej wymienione nieruchomości o wymiernej wartości oraz samemu pozbawiając się możliwości uzyskiwania z nich przychodów Skarżąca nie może oczekiwać, że w jej przypadku przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia zostanie uznana za spełnioną tylko dlatego, że kończą się jej zgromadzone środki pieniężne. Skarżąca musi być świadoma, że spłacanie zobowiązań finansowych zawsze wiąże się z pomniejszeniem majątku, pieniężnego i niepieniężnego, oraz z większymi lub mniejszymi uciążliwościami. Organ zasadnie zatem uznał, że spłacanie zaległości z tytułu składek na dotychczasowych zasadach, tj. w miesięcznych ratach, nie pozbawi ani skarżącej ani jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W ocenie Sądu ZUS słusznie też uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Przede wszystkim strona nie przedstawiła żadnego dokumentu potwierdzającego orzeczenie wobec niej jakichkolwiek ograniczeń w uzyskiwaniu dochodu, a tym bardziej całkowitej i trwałej niezdolności do pracy. Jak sama oświadczyła jej problemy zdrowotne rozpoczęły się w roku 1999 i były związane z choroba dziecka. Nie przeszkodziło jej to jednak w podjęciu zatrudnienia a następnie prowadzeniu działalności gospodarczej, którą kontynuowała aż do [...] września 2014 r. Brak jest też dowodów, że jej stan zdrowia uległ pogorszeniu, a oświadczeń o problemach z kręgosłupem i trudnościach z poruszaniem nie poparła żadną dokumentacją medyczną. Podobnie należy ocenić twierdzenia, że musi stale opiekować się synem. Z załączonego do skargi orzeczenia z dnia [...] czerwca 2016 r. o stopniu niepełnosprawności jej syna nie wynika, aby potrzebował on jakiejkolwiek opieki czy pomocy innej osoby. Uznano go także za zdolnego do pracy. Niepełnosprawność syna skarżącej istnieje od urodzenia i wcześniej, kiedy chłopiec wymagał opieki (orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] października 2003 r.) nie przeszkodziło jej to w podjęciu zatrudnienia oraz prowadzeniu działalności gospodarczej.

Na koniec należy też wyjaśnić skarżącej, że rozpoznając jej wniosek ZUS był zobowiązany do ustalenia zarówno jej aktualnej sytuacji finansowej jak i poczynić na tej podstawie przewidywania na przyszłość. Zasadą jest, że zobowiązania z tytułu składek należy spłacać, a ich umarzanie może nastąpić jedynie w wyjątkowych okolicznościach. Jeżeli istnieje możliwość uregulowania tych należności bez wywoływania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny, a tak jest w przypadku skarżącej, to nie ma powodu do zwalania strony z tych zobowiązań. Zarówno skarżąca jak i jej mąż nie mają żadnych ograniczeń w podjęciu zatrudnienia, zatem istnieje realna możliwość poprawy ich sytuacji finansowej. Jak słusznie zauważył organ nie ma podstaw do obciążania wszystkich opłacających składki kosztami ulgi udzielonej skarżącej. W tym miejscu należy zauważyć, że wsparcie społeczne strona już otrzymała. Na podstawie ustawy abolicyjnej ZUS określił jej warunki, po których spełnieniu 40% jej zaległości z tytułu składek zostanie umorzonych. Strona winna więc dołożyć wszelkich starań aby warunki te spełnić, a nie domagać się udzielenia jej kolejnej ulgi. Ponadto jeżeli raty , które spłaca okażą się istotnie zbyt uciążliwe i trudne do uiszczania skarżąca zawsze będzie mogła wystąpić do ZUS o ich zmniejszenie bądź zmianę warunków ich spłaty. Na tą możliwości wskazywał sam organ w zaskarżonej decyzji.

Sądu stwierdził, że działając w ramach uznania administracyjnego ZUS przeprowadził postępowanie w pełni odpowiadające wymogom wynikającymi z K.p.a. Działał na podstawie prawa i w jego granicach, podejmując wszelkie niezbędne czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Zakład zebrały i rozpatrzył materiał dowodowy wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, a poczynione przez niego ustalenia są prawidłowe i mają oparcie w zgromadzonej dokumentacji. W ocenie Sądu dokonanej ocenie stanu faktycznego sprawy nie sposób zarzucić dowolności, gdyż wyciągnięte wnioski są logicznie poprawne i merytorycznie uzasadnione. Decyzje obu instancji zawierają pełne uzasadnienie faktyczne i prawne wyczerpująco wyjaśniając zasadność przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), oddalił skargę.