Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1837/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 118 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 18 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2003 nr 80 poz 721
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych
article: art. 89 § 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski, Sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.), Sędzia WSA del. do NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Budownictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 sierpnia 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 231/07 w sprawie ze skargi C. Z. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 231/07, uwzględniając skargę C. Z. uchylił decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] grudnia 2006 r. oraz decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...], w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podał następujące okoliczności:

Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad wnioskiem z [...] lipca 2005 r. wystąpił do Wojewody Mazowieckiego o wszczęcie postępowania w celu wywłaszczenia nieruchomości położonej w obrębie Ż., stanowiącej dz. nr [...] o pow. [...] m2, stanowiącej własność C. i R. Z., działki niezbędnej dla realizacji celu publicznego, jakim jest przebudowa drogi krajowej nr 7 i dostosowanie jej do parametrów drogi ekspresowej klasy S na odcinku B. J.. Inwestycja ta objęta jest decyzją Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] o ustaleniu lokalizacji drogi ekspresowej S 7 na odcinku B.-J. od 443+895 do km 459+594 (od miejsca włączenia nowowybudowanej obwodnicy do m. J. do połączenia z istniejącym dwujezdniowym odcinkiem). Właściciele nieruchomości nie wyrazili zgody na sprzedaż działek w drodze umowy.

Wojewoda Mazowiecki pismem z [...] sierpnia 2005 r. wyznaczył właścicielom termin do zawarcia umowy sprzedaży pod rygorem wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego, zaś pismem z [...] listopada 2005 r. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych.

Po przeprowadzeniu rozprawy z udziałem stron w dniu [...] maja 2006 r., Wojewoda decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] wywłaszczył na rzecz Skarbu Państwa przedmiotową nieruchomość, ustalił za nią odszkodowanie w wysokości [...] zł oraz zasady i termin przekazania odszkodowania wierzycielom oraz termin wydania nieruchomości.

Rozpatrując odwołanie stron, Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Minister Budownictwa stwierdził, że zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 10 grudnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych i autostrad, wysokość odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość ustala się według jej stanu na dzień wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi i według jej wartości rynkowej w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, przy czym, wartość nieruchomości określają rzeczoznawcy majątkowi.

W myśl art. 154 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, wyboru właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania nieruchomości dokonuje rzeczoznawca majątkowy, uwzględniając w szczególności cel wyceny, rodzaj i położenie nieruchomości, przeznaczenie w planie miejscowym, stopień wyposażenia w urządzenia infrastruktury technicznej, stan jej zagospodarowania oraz dostępne dane o cenach, dochodach i cechach nieruchomości podobnych.

Odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość ustalone zostało stosownie do art. 18 powołanej ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r., na podstawie operatu szacunkowego przedmiotowej nieruchomości, sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego w dniu [...] kwietnia 2006 r.

Minister Budownictwa stwierdził również, że operat szacunkowy z dnia [...] kwietnia 2006 r. odpowiada wymogom określonym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i zasad sporządzania operatu szacunkowego, a szczególnie § 36 pkt 1 tego rozporządzenia, zgodnie z którym przy określaniu wartości rynkowej gruntów przeznaczonych lub zajętych pod drogi publiczne stosuje się podejście porównawcze, przyjmując ceny transakcyjne uzyskiwane przy sprzedaży gruntów odpowiednio przeznaczonych lub zajętych pod drogi publiczne.

Organ stwierdził również, że zgodnie z art. 13 ust. 3 ustawy z dnia10 kwietnia 2003 r., jeżeli nabywana jest część nieruchomości, a pozostała część nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele, Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad jest obowiązany do nabycia, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości, w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa tej części nieruchomości. Skoro ta sprawa ma charakter cywilny, nie może być przedmiotem postępowania administracyjnego.

Skargę na decyzję Ministra Budownictwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył C. Z., zarzucając obu decyzjom naruszenie art. 18 ustawy z dnia 20 grudnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji poprzez błędnie ustaloną wartość odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, naruszenie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, w zakresie w jakim stanowią o wywłaszczeniu za słusznym odszkodowaniem, w szczególności art. 128 ust. 1 i art. 130 ust. 1 i 2, naruszenie art. 154 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie podejścia i metody wyceny wywłaszczanej nieruchomości poprzez zaniżenie wartości rynkowej tej nieruchomości poniżej kwoty [...] zł – wniósł o zmianę decyzji w części określającej wysokość odszkodowania poprzez ustalenie kwoty odszkodowania na sumę [...] zł.

W odpowiedzi na skargę Minister Budownictwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Uwzględniając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął za uzasadnione inne przyczyny niż wskazane w skardze. Sąd powołał się na przepis art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych (Dz. U. Nr 80, poz. 721), według których wysokość odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość ustala się według jej stanu na dzień wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi i według jej wartości rynkowej w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, a wartość nieruchomości określają rzeczoznawcy majątkowi, o których mowa w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.).

Z art. 118 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że przed wydaniem decyzji w sprawie wywłaszczenia, organ wywłaszczeniowy ma obowiązek przeprowadzić rozprawę.

Obowiązek taki wynika również z art. 89 § 2 K.p.a. w sytuacji, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin. Z uwagi na treść art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r., wymagającego udziału rzeczoznawcy w procesie ustalania wartości odszkodowania, przeprowadzenie rozprawy administracyjnej w sprawie wywłaszczenia nieruchomości pod pas drogowy i ustalenia odszkodowania – zdaniem Sądu – jest obowiązkowe. Zgodnie z art. 90 § 2 K.p.a. organ wzywa strony do stawienia się na rozprawę, a także świadków i biegłych. Obecność na rozprawie biegłego ma zapewnić, stosownie do art. 95 § 1 K.p.a., prawo składania przez strony wyjaśnień, zgłaszania żądań, propozycji i zarzutów oraz przedstawiania dowodów na ich poparcie.

W tej sprawie przed wydaniem decyzji o wywłaszczeniu i ustaleniu odszkodowania, została przeprowadzona rozprawa administracyjna, jednakże wezwany na rozprawę rzeczoznawca majątkowy, który sporządził operat szacunkowy określający wartość przedmiotowej nieruchomości, nie stawił się. Skarżący, mimo że zgłaszał w toku postępowania zarzuty odnoszące się do sposobu wyceny nieruchomości, to nie zapewniono mu możliwości wyjaśnienia tych zagadnień w toku rozprawy administracyjnej z udziałem rzeczoznawcy majątkowego.

Z tych przyczyn Sąd uznał, że zachodzą podstawy do uznania, że postępowanie administracyjne, poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji, nie zostało przeprowadzone zgodnie z prawem. W ocenie Sądu doszło do naruszenia art. 18 ust. 1 i 2 powołanej ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r., a także art. 90 § 2 i art. 95 § 1 K.p.a. przez ustalenie w oparciu o operat szacunkowy wysokości odszkodowania, którego wysokość nie mogła być wyjaśniona stronom na rozprawie przez rzeczoznawcę majątkowego.

Skutkiem tego działania doznała uszczerbku zarówno zasada czynnego udziału stron w postępowaniu, określona w art. 10 K.p.a., jak również zasada wyjaśnienia prawdy obiektywnej, określona w art. 7 K.p.a. Uchybienia te mogły mieć wpływ na wynik sprawy, zatem zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Wojewody podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zw. dalej ustawą P.p.s.a.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Budownictwa prawidłowo reprezentowany i zaskarżając wyrok w całości zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego:

– art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych oraz art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603) przez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że udział biegłego (rzeczoznawcy majątkowego) był obowiązkowy w rozprawie poprzedzającej wydanie decyzji wywłaszczeniowej;

– art. 18 ust. 2 powołanej ustawy z 10 kwietnia 2003 r. w zw. z art. 89 § 2 K.p.a. przez błędne ich zastosowanie, polegające na przyjęciu, że udział biegłego był konieczny w rozprawie poprzedzającej wydanie decyzji wywłaszczeniowej;

– art. 89 § 2 K.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że określone tymi przepisami reguły prowadzenia rozprawy miały zastosowanie w tej sprawie wywłaszczeniowej prowadzonej w trybie ustawy z 10 kwietnia 2003 r.;

2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy:

– art. 145 §1 ust. 1 lit. a/ i c/ oraz art. 152 ustawy P.p.s.a. przez przyjęcie, iż poprzez brak udziału biegłego w rozprawie doszło do naruszenia przepisów, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i oddalenia skargi ew. uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ wywodzi, iż w sprawach prowadzonych w trybie przepisów ustawy z 10 kwietnia 2003 r. ma zastosowanie przepis art. 118 ust. 1 u.g.n., statuujący obowiązek przeprowadzenia rozprawy po wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego oraz przepis art. 130 ust. 2 u.g.n., zgodnie z którym ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości.

Zatem obowiązek przeprowadzenia rozprawy w przedmiotowej sprawie wynikał wprost z przepisu art. 118 ust. 1 u.g.n. Nie do przyjęcia jest stanowisko Sądu, że na rozprawie przeprowadzonej na podstawie art. 118 ust. 1 u.g.n. udział biegłego (rzeczoznawcy majątkowego) był obowiązkowy w związku z treścią art. 89 § 1 K.p.a. Kwestia ta powinna być zawsze oceniana przez pryzmat okoliczności danej sprawy, jednak nie na zasadzie automatyzmu.

Mając na uwadze przepis art. 18 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 2003 r. w związku z art. 130 ust. 2 i art. 134 ust. 1 u.g.n. stwierdzić należy, iż w przedmiotowej sprawie prawidłowo ustalono odszkodowanie za wywłaszczoną działkę, uwzględniając wycenę dokonaną przez uprawnionego biegłego.

Operat szacunkowy został sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego, czyli osobę, która w myśl przepisów u.g.n. nabyła uprawnienia zawodowe w zakresie szacowania nieruchomości i jest jedynie ustawowo uprawniona do określania wartości nieruchomości. Strona miała prawo do zapoznania się z treścią operatu w trakcie postępowania wywłaszczeniowego – jako dowodem w sprawie. Nie oznacza to jednak konieczności zapewnienia stronie bezpośredniego kontaktu z rzeczoznawcą majątkowym. Strona może składać uwagi do operatu na piśmie, które następnie mogą być przekazane autorowi operatu w celu ustosunkowania się do podniesionych w nich zarzutów, co zresztą nastąpiło w sprawie.

Udział rzeczoznawcy majątkowego w procesie ustalania wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość sprowadza się do obowiązku sporządzenia opinii (operatu szacunkowego) określającej wartość rynkową nieruchomości (art. 130 ust. 2 w związku z art. 134 u.g.n.). Zatem organ miał prawo uznać, że operat szacunkowy sporządzony został zgodnie z obowiązującymi przepisami jest prawidłowy i daje podstawę do uznania, że przedstawiona w nim wartość jest wartością rynkową wywłaszczonej nieruchomości.

Natomiast subiektywne przekonanie skarżących, że cena za wywłaszczoną nieruchomość wykazana w operacie jest zbyt niska (co może wynikać np. z przyjętych założeń lub wykorzystanych danych), nie świadczy o wadliwości tego operatu, zwłaszcza że skarżący nie przedstawili ani alternatywnej opinii rzeczoznawcy majątkowego, ani innego dowodu dyskwalifikującego operat szacunkowy sporządzony w celu ustalenia odszkodowania w tej sprawie.

Organ podniósł, że R. Z. nie zgłosiła w ogóle zastrzeżeń do ceny wynikającej z operatu (protokół z rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej z dnia [...] maja 2006 r.), natomiast C. Z. na rozprawie nie zgodził się na cenę i żądał wykupienia całości nieruchomości. C. Z. nie wskazał na jakiekolwiek wady operatu, nie zgłosił żadnych zastrzeżeń co do merytorycznych treści operatu, w tym również w odwołaniu od decyzji Wojewody Mazowieckiego, jak i w późniejszym piśmie z dnia [...] grudnia 2006 r. w toku postępowania odwoławczego. Subiektywne przekonanie odwołujących się o wyższej wartości nieruchomości nie może stanowić podstawy do kwestionowania dokonanej wyceny w formie operatu szacunkowego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2000 r. sygn. akt I SA 1198/99).

Tak więc wbrew poglądowi Sądu, wyrażonemu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, organ nie miał obowiązku wezwać i zapewnić czynnego udziału biegłego w rozprawie wywłaszczeniowej w celu wyjaśnienia stronom sposobu sporządzenia operatu oraz określonej nim wartości nieruchomości, będącej podstawą do ustalenia wysokości odszkodowania. Obowiązek na zasadzie automatyzmu nie wynika z przepisów prawa, a współwłaściciele wywłaszczonej działki nie przedstawili żadnego kontroperatu, bądź innego dowodu podważającego prawidłowość sporządzonego w niniejszej sprawie operatu ani nawet nie zgłaszali żadnych, konkretnych uwag do jego treści. Zarzut strony sprowadzał się de facto tylko do kwestionowania zakresu wywłaszczenia – żądał wykupienia całej nieruchomości.

W sytuacji zgłoszenia rzeczywistych, konkretnych zarzutów co do operatu, organ – mimo braku stosownego przepisu prawa materialnego – mógłby rozważyć rzeczywiście przeprowadzenie rozprawy z udziałem biegłych na podstawie art. 89 § 2 K.p.a., w celu wyjaśnienia rozbieżności dwóch różniących się co do sposobu sporządzenia i ustalenia wartości nieruchomości operatów szacunkowych, co jednak nie miało miejsca w niniejszej sprawie.

Zdaniem organu, wystarczającym byłoby ustosunkowanie się do zarzutów do operatu przez biegłego na piśmie i w aneksie, gdyby jakieś zarzuty podniesiono. Skoro jednak, wbrew twierdzeniom Sądu w zaskarżonym wyroku tych zarzutów nie było, to brak – wprawdzie wezwanego – rzeczoznawcy na rozprawie, w żaden sposób nie wpływa na wynik postępowania, a więc uchybienie, jeżeli nawet przyjąć, że nastąpiło, nie miało wpływu na wynik sprawy. Skoro nie było potrzeby ustosunkowania się rzeczoznawcy do zarzutów, których nie było, jego udział na rozprawie był zbędny lub nic niewnoszący do sprawy. Z tego też względu nie było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji przez Sąd, a skarga powinna zostać oddalona, wobec niepodniesienia przez Sąd innych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Sad odwoławczy stosownie do art. 183 § 1 ustawy P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania z przyczyn wskazanych w art. 183 § 2 powołanej ustawy, która jednakże w niniejszej sprawie nie miała miejsca.

Wniesiona w tej sprawie skarga kasacyjna została oparta o obie podstawy z art. 174 ustawy P.p.s.a., chociaż w istocie zarzuty naruszenia przepisów art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych, art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 89 § 2 K.p.a. dotyczą naruszenia przepisów postępowania, bowiem mimo zamieszczenia dwóch z nich w akcie regulującym zagadnienie materialnoprawne mają charakter przepisów procesowych, natomiast procesowy charakter przepisu art. 89 § 2 K.p.a. nie może budzić żadnych wątpliwości. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył wymienionych w środku odwoławczym przepisów. Organ nie kwestionuje ustawowego wymogu przeprowadzenia w sprawach wywłaszczeniowych rozprawy administracyjnej. Wynika on bowiem z art. 118 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który ma zastosowanie z uwagi na odesłanie zamieszczone w art. 23 ustawy z 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych.

Sporną kwestię stanowi natomiast udział biegłego w rozprawie, a ściślej skutki braku udziału biegłego w rozprawie.

Dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena tych skutków jest prawidłowa i nie można jej przypisać zarzutu naruszenia prawa. Wprowadzenie przez ustawodawcę w sprawach wywłaszczeniowych obowiązku przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, podyktowane jest wagą tego rodzaju spraw, w których rozstrzyga się kwestię odjęcia własności i ustalenia odszkodowania i które z reguły wymagają uzgodnienia interesów stron (tj. wnioskodawcy i podmiotów wywłaszczonych) oraz ustalenia treści żądań strony. Te cele rozprawy mogą być realizowane przy wykorzystaniu instrumentów przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Odnosi się to do czynności przygotowawczych przewidzianych w art. 90 § 1 i 2 K.p.a. Ten ostatni przepis nakazuje m.in. wezwanie stron, świadków i biegłych do stawienia się na rozprawę.

Kodeks reguluje tylko kwestie nieobecności na rozprawie stron. Jeżeli zostały należycie wezwane, ich nieobecność nie stanowi przeszkody do jej przeprowadzenia (art. 94 § 1 K.p.a.), jeżeli natomiast niestawiennictwo spowodowane zostało przeszkodą trudną do przezwyciężenia – organ winien rozprawę odroczyć.

Kodeks bezpośrednio nie reguluje kwestii skutków niestawiennictwa biegłego, co oznacza, iż w każdym takim przypadku organ winien rozważyć potrzebę przeprowadzenia rozprawy przy udziale biegłego. W tej sprawie, w której rzeczoznawca (biegły) sporządził operat szacunkowy, do którego strona zgłaszała zastrzeżenia, zasadnie Sąd Wojewódzki ocenił przeprowadzenie w tych warunkach rozprawy jako naruszenie prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na rozprawie strony mogą składać wyjaśnienia, zgłaszać żądania, propozycje, zarzuty, przedstawiać dowody oraz wypowiadać się co do wyników postępowania dowodowego. W zakresie ustalania wysokości odszkodowania operat szacunkowy ma istotne znaczenie, skoro przepis art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji wymaga określenia wartości nieruchomości przez rzeczoznawców majątkowych.

Przeprowadzenie rozprawy bez obecności biegłego pozbawiało ją waloru tej formy postępowania, która zapewnia wszechstronne wyjaśnienie sprawy.

W przedmiotowej sprawie wywłaszczona nieruchomość podlegała ocenie rzeczoznawców, najpierw w operacie ze stycznia 2005 r. sporządzonym dla potrzeb ustalenia ceny nabycia (ustalono wartość [...] zł), a następnie w kwietniu 2006 r. już w toku postępowania wywłaszczeniowego rzeczoznawca określił wartość nieruchomości na kwotę [...]zł.

W myśl art. 18 ust. 1 ustawy z 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji w zakresie dróg krajowych – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji, wysokość odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość ustala się według jej stanu na dzień wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi i według jej wartości rynkowej w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości.

Rozbieżność w określeniu wartości nieruchomości przy zgłoszonych zarzutach strony, niewątpliwie wymagała wyjaśnienia przy udziale rzeczoznawcy, do czego mogła przyczynić się obecność i udział biegłego w rozprawie.

W związku z załączonym do skargi operatem szacunkowym, sporządzonym w styczniu 2007 r. przez rzeczoznawcę M. J., w którym wartość wywłaszczonej nieruchomości biegły określił na kwotę [...] zł, uchylenie obu decyzji przez Sąd pierwszej instancji ocenić należy jako konieczne. W prowadzonym obecnie postępowaniu przed przeprowadzeniem rozprawy, organ winien zwrócić się do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych w trybie art. 157 ust. 1 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami w celu dokonania oceny prawidłowości sporządzonych operatów. Dopiero taka ocena pozwoli na prawidłowe ustalenie wartości wywłaszczonych nieruchomości.

Z przedstawionych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż skarga kasacyjna Ministra nie posiada usprawiedliwionych podstaw, zaś zaskarżony wyrok odpowiada prawu i skargę kasacyjną oddalił na podstawie art. 184 ustawy P.p.s.a.