Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2154/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone wyroki i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: par. 7, par. 8, par. 13, par. 14, par. 15
journal: Dz.U. 2003 nr 102 poz 946
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych.
article: art. 23a ust. 1, 6, 7, art. 23b, art. 23d, art. 129 ust. 1 i 3, art. 138 par. 3, art. 143, art. 144
journal: Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.
article: art. 9, art. 11, art. 14, art. 17
journal: Dz.U. 2011 nr 134 poz 779
law: Ustawa z dnia 26 maja 2011 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Czesława Socha Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2014 r na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. G. Spółki z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 25 czerwca 2013 r. sygn. akt III SA/Gl 609/13 w sprawie ze skargi G. G. Spółki z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G.; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na G. G. Spółki z o.o. w W. kwotę 487 (czterysta osiemdziesiąt siedem) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. zdanie odrębne


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. akt III SA/GL 609/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalił skargę "[...]" sp. z o.o. w W. (dalej: Spółka, skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] w cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Naczelnik Urzędu Celnego w B. –. decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] cofnął [...]Sp. z o.o. w W. rejestrację automatu do gier o niskich wygranych HOT SLOT o numerze fabrycznym [...] i poświadczeniu rejestracji nr [...].

W odwołaniu od tej decyzji Spółka zarzucając naruszenie, art. 180 § 1, art. 187, art. 229, art. 191, art. 210 § 1 ust. 1 pkt 6 i § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm., dalej: "O.p.") domagała się uchylenia decyzji organu I instancji. Postawiła także zarzut naruszenia § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych (Dz. U. Nr 102, poz. 946 z późn. zm., dalej: "rozporządzenie z 3 czerwca 2003 r.") poprzez przyjęcie, iż opinię dotyczącą ustalenia zasad działania automatu do gier o niskich wygranych może wydać osoba nie będąca jednostką badającą upoważnioną przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych.

Dyrektor Izby Celnej w K. nie uznał zasadności zarzutów odwołania i decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. utrzymał rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy.

Organ odwoławczy wskazał, iż ustawa z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 4, poz. 27 z późn. zm.) z wyjątkami - straciła moc w dniu 1 stycznia 2010 r. na podstawie art. 144 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r., Nr 201, poz. 1540 z późn. zm., dalej: "u.g.h."). W dniu 14 lipca 2011 r. weszła w życie ustawa z dnia 26 maja 2011 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011r., Nr 134, poz. 779, dalej: "ustawa zmieniająca"), która w artykule 17 uchyliła ustawę o grach i zakładach wzajemnych w pozostałym zakresie.

Organ odwoławczy podkreślił, iż w dniu 5 sierpnia 2010 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w B. – B. przeprowadzili kontrolę urządzania i prowadzenia gier na automatach o niskich wygranych w punkcie gier mieszczącym się w lokalu o nazwie "[...]", ul. K. 29, [...], w ramach której przeprowadzono eksperyment na eksploatowanym w tym punkcie automacie HOT SLOT, numer fabryczny [...], poświadczenie rejestracji [...]. W wyniku eksperymentu stwierdzono możliwość zawierania zakładów za stawkę do 100 punktów kredytowych, czyli 10,00 zł, to jest wyższej niż określona w art. 129 ust. 3 u.g.h. W związku z powyższym wydano decyzję, którą organ I instancji cofnął rejestrację przedmiotowego automatu.

Odnosząc się zarzutów strony podważających kompetencje funkcjonariuszy celnych przeprowadzających eksperyment i ekspertyzę biegłego sądowego organ odwoławczy powołał się na stanowisko zajęte przez sądy administracyjne w wyrokach WSA w Gliwicach z 28.11.2011 r., sygn. akt III SA/GL 455/11; 13.01.2012r. III SA/Gl 520/11; z dnia 27 stycznia 2012 r., III SA/Gl 638/11; z 8.02.2012r., III SA/Gl 764/11 potwierdzające legalność takiego działania.

Organ nie zgodził się również z zarzutem naruszenia art. 187 § 1 O.p. gdyż w ocenie Dyrektora Izby Celnej organ I instancji w sposób wystarczający zebrał materiał dowodowy w sprawie i dokonał jego oceny w sposób pełny i wyczerpujący. Organ stwierdził, iż mając na uwadze art. 180 § 1 O.p., gdzie jako dowód w postępowaniu podatkowym należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i nie ma żadnego racjonalnego powodu, aby wywodzić istnienie jakiegokolwiek rodzaju ograniczeń krępujących organy podatkowe w zakresie odnoszącym się do możliwości wykorzystywania, jako dowodów w sprawie, materiałów zgromadzonych w postępowaniu kontrolnym, czy też w postępowaniu karnym lub karnym skarbowym.

Organ stwierdził, iż zostało wykazane, że sporny automat poprzez umożliwianie wykorzystywania, zgromadzonych z wygranych w poszczególnych grach na liczniku BANK punktów, do prowadzenia gier za stawki wyższe niż określone przepisami oraz uzyskiwanie wygranych wyższych niż dopuszczalne nie jest zgodny z warunkami określonymi w art. 129 ust. 3 u.g.h. (wcześniej art. 2 ust. 2b ustawy o grach i zakładach wzajemnych).

W skardze do WSA w G. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm ustalonych przepisami prawa.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenia, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. uznał skargę za nieuzasadnioną. W ocenie Sądu, w sprawie nie zostały naruszone przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Z zebranych dowodów, w szczególności z opinii biegłego sądowego w zakresie informatyki i telekomunikacji, wyraźnie wynika, jaki był przebieg gry na automacie, tzn. wskazano, że badany automat umożliwia pobieranie przez grającego punktów z licznika bank i że stawka za udział w jednej grze może być wyższa niż 0,50 zł. Poza tym zauważono, że maksymalna wygrana dla gier prowadzonych w oparciu o punkty pochodzące z licznika "bank" składała się z dwóch części: bezpośredniej (max 500 pkt) oraz pośredniej w postaci praw do gier premiowanych Super Game (umożliwiających graczowi zdobycie dodatkowej wygranej). W tym przypadku biegły stwierdził, że łączna jednorazowa wartość wygranej w grze liczona jako suma wygranej bezpośredniej oraz pośredniej może przekroczyć równowartość 60 zł. Takie same wnioski wynikały z eksperymentu przeprowadzonego przez funkcjonariuszy i szczegółowo opisanego w protokole z tych czynności. Tym samym naruszony został art. 129 ust. 3 u.g.h., co stanowiło podstawę faktyczną do cofnięcia rejestracji automatu zgodnie z art. 23a ust. 7 tej ustawy. Dowody te były wystarczające do stwierdzenia, że rzeczywiście wystąpiło naruszenie warunków określonych w ustawie, czyli że zachodziły podstawy faktyczne do cofnięcia rejestracji automatu, o których mowa w art. 23a ust. 7 u.g.h. Ponadto, zdaniem Sądu, mimo nienaruszenia plomb można było dokonywać zmian ustawień automatu za pomocą kluczy serwisowych bez dalszego naruszania plomb.

Zdaniem Sądu, w sprawie nie doszło do naruszenia art. 2 ust. 2b ustawy o grach i zakładach wzajemnych w zw. z art. 129 ust. 1 u.g.h., poprzez jego błędną interpretację i pominięcie w zakresie definiowania instytucji "gry na automatach o niskich wygranych", gdyż w trakcie kontroli oraz w dniu wydania decyzji organu I i II instancji obowiązywał przepis szczególny art. 129 ust. 3 u.g.h. w stosunku do odesłania wynikającego z przepisu przejściowego, jakim jest art. 129 ust. 1 tej ustawy.

Jak stwierdził Sąd I instancji, mimo iż procedura rejestracji automatu rozpoczęła się przed dniem nowelizacji rozporządzenia z 3 czerwca 2003 r., to nie nastąpiło naruszenie § 8 tego rozporządzenia, ponieważ istotne w sprawie były okoliczności faktyczne wskazujące na naruszenie przepisów, które zostały ustalone już po dniu 1 stycznia 2010 r. Badanie automatu w ramach eksperymentu i opinii biegłego oraz ustalenie okoliczności faktycznych dotyczących określonych stawek i wygranych i wskazujących na możliwość ingerencji w system automatu po jego rejestracji, zostały dokonane po dniu 1 stycznia 2010 r., czyli w nowym stanie prawnym, w tym już po nowelizacji rozporządzenia z 2003 r. obowiązującej od dnia 21 marca 2009 r. Nie można więc zasadnie twierdzić, że nastąpiło naruszenie przepisu art. 2 ust. 2b ustawy o grach i zakładach wzajemnych albo wówczas obowiązującego art. 129 ust. 3 u.g.h. Przy wystąpieniu takich nieprawidłowości i naruszeniu warunków ustawy, fakt przeprowadzenia procedury rejestracji i wydania opinii technicznej przed tymi datami, nie ma wpływu na odmienną ocenę zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia w I i II instancji.

W ocenie Sądu I instancji, w sprawie prawidłowo ustalono stan faktyczny. Organ odwoławczy nie był zobowiązany przed wydaniem zaskarżonej decyzji do przeprowadzenia dowodu z opinii upoważnionej jednostki badającej poprzez żądanie przeprowadzenia badania sprawdzającego przez podmiot eksploatujący przedmiotowy automat w trybie art. 23b u.g.h. Nie jest istotne w sprawie to, że biegły sądowy został powołany w postępowaniu karnoskarbowym i tam sporządził opinię dotyczącą danego automatu. Słusznie wywodził organ odwoławczy, że w postępowaniu administracyjnym dowód z dokumentu w postaci opinii biegłego sądowego mógł być wykorzystany i stanowić podstawę określonych ustaleń faktycznych. Brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia, że biegły był nieobiektywny i że w sporządzonej opinii występuje wewnętrzna sprzeczność. Użyte tam pojęcia nie są wieloznaczne. Katalog środków dowodowych określonych w art. 180 § 1 O.p. w zw. z art. 8 u.g.h. jest otwarty, a szczególna procedura uzyskania dodatkowego dowodu w ramach badania sprawdzającego dokonywanego według art. 23b u.g.h. (wcześniej § 14 ust. 4 rozporządzenia z 3 czerwca 2003 r.) nie jest obowiązkowa. W okolicznościach faktycznych sprawy, gdzie zebrano dowody potwierdzające naruszenie warunków rejestracji odnośnie stawek i wygranych, gdy plomba na obudowie była przerwana, brak było potwierdzenia wymiany plomby na płycie logicznej oraz wystąpiła możliwość zmiany parametrów gry, zasadnie organ odwoławczy odmówił przeprowadzenia dowodu z przesłuchania między innymi w charakterze biegłego lub świadka autorów opinii technicznych jednostki badającej na ogólną okoliczność, że zakwestionowany automat spełnia warunki wynikające z art. 129 ust. 3 u.g.h.

Zdaniem Sądu, ustalenie momentu, z jakim automat przestał spełniać wymogi określone przepisami prawa, nie było istotne dla sprawy, gdyż nie wynikało to ze stosownych regulacji, a poza tym skutek w postaci cofnięcia rejestracji nie działał wstecz tylko na przyszłość od chwili, kiedy decyzja o cofnięciu rejestracji stała się ostateczna. Istotne w sprawie było to, że na dzień orzekania w I i II instancji istniały dowody świadczące o naruszeniu stosownych warunków. W tej sytuacji organ odwoławczy nie miał obowiązku przeprowadzania dodatkowego badania sprawdzającego na podstawie art. 23b u.g.h., ani zlecenia przeprowadzenie tego postępowania organowi I instancji zgodnie z art. 229 O.p. w zw. z art. 8 u.g.h. Przepisy te nie zostały naruszone.

W ocenie Sądu, nie zostały naruszone przepisy postępowania, w szczególności art. 122, art. 124, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188 i art. 191 O.p. Weryfikacja ocen przeprowadzonych dowodów przez kompetentną jednostkę badającą nie była konieczna w sytuacji, gdy niewątpliwie ustalono, że zaistniały określone nieprawidłowości umożliwiające ingerencję w systemy automatu. Wnioskowane w odwołaniu dowody nie mogły być uznane za istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności dowód z przesłuchania funkcjonariuszy celnych przeprowadzających eksperyment na okoliczność "ustalenia poziomu wiedzy technicznej funkcjonariuszy umożliwiającej dokonywanie przez nich ocen co do zasad funkcjonowania urządzenia, przebiegu" nie miał wpływu na rozstrzygnięcie, ponieważ czynność przeprowadzenia określonych gier z zastosowaniem określonej stawki i ustalenie możliwości uzyskania określonej wygranej nie wymagała szczególnej wiedzy technicznej. Poza tym takich samych ustaleń dokonał biegły sądowy w swojej opinii.

Dalej Sąd wskazał, że jeśli wystąpiły nieprawidłowości umożliwiające ingerencję w systemy automatu, a warunki co do maksymalnej stawki i wygranej były faktycznie inne niż w opinii technicznej, to nie można zasadnie twierdzić, że od momentu rejestracji nikt nie ingerował w program sterujący automatu i nie dokonywał jakichkolwiek przeróbek w płycie logicznej. W sytuacji, gdy stwierdzono możliwość ingerencji w systemy działania automatu po jego rejestracji, dowód z konfrontacji tego biegłego z biegłymi z jednostki badającej na okoliczność "wyjaśnienia przyczyn rozbieżności w zakresie zakwalifikowania urządzenia" był zbędny, gdyż nie można było pominąć tych nieprawidłowości i wpływu ich na działanie automatu. Również niecelowe było przesłuchanie funkcjonariuszy celnych, ponieważ nie mogli mieć wiedzy na okoliczność "wyjaśnienia przyczyn, dla których w chwili uruchamiania punktu, w którym znajdowało się zakwestionowane urządzenie, funkcjonowało ono zgodnie z obowiązującymi przepisami, natomiast podczas przeprowadzania kontroli punktu w dniu 5 sierpnia 2010 r. uznali, że urządzenie już nie spełnia wymogów określonych prawem".

Opinia techniczna stanowiąca podstawę rejestracji automatu była jednym z dowodów w sprawie, którego moc dowodowa nie mogła przesądzić o prawidłowości rejestracji, ponieważ stanowiła dowód stanu technicznego automatu na określony moment. Wykazanie niezgodności automatu z warunkami rejestracji oraz ustalenie wystąpienia określonych udokumentowanych nieprawidłowości było prawidłowe.

Sąd stwierdził, że organy, oceniając zebrane dowody, nie przekroczyły granic swobodnej oceny wyznaczonej w art. 191 O.p. Zasadnie stwierdziły, że automat nie spełniał wymogów przewidzianych przez ustawę w sytuacji wystąpienia opisanych wyżej nieprawidłowości i odmówiły w tej sytuacji mocy dowodowej opinii technicznej jednostki badającej sporządzonej przed rejestracją automatu.

Skargę kasacyjną kwestionującą powyższy wyrok w całości złożyła Spółka [...]. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania. Domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Powołując się na naruszenie prawa materialnego, zarzuciła błędną wykładnię § 7, § 8 rozporządzenia z 3 czerwca 2003r. w zw. z art. 23a ust. 7 i art. 23b ust. 1 u.g.h. Naruszenie przepisów postępowania jako mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1, art. 151 oraz art. 145 § 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 2 ust. 2b ustawy o grach i zakładach wzajemnych, § 7 i § 8 rozporządzenia z 3 czerwca 2003 r., § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 lutego 2009 r. zmieniającego ww. rozporządzenie, art. 122, art. 180 § 1, art. 191, art. 229 uO.p.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej, Sąd I instancji błędnie przyjął, że opinię dotyczącą ustalenia zasad działania automatu do gier o niskich wygranych może w postępowaniu o cofnięcie rejestracji wydać osoba niebędąca jednostką badającą upoważnioną przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, podczas gdy z powyższych przepisów wprost wynika, że stwierdzenie, iż automat nie spełnia warunków określonych w ustawie w zakresie objętym badaniem jednostki badającej poprzedzającym rejestrację jest dopuszczalne wyłącznie na podstawie badań kontrolnych jednostki badającej.

W ocenie kasatora, Sąd niewłaściwe skontrolował zaskarżoną decyzję, która została oparta na błędnych ustaleniach faktycznych oraz wydana z naruszeniem licznych przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz z naruszeniem wskazanych w petitum skargi kasacyjnej przepisów prawa materialnego.

Wobec powyższego, skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, a wyrok Sądu I instancji powinien zostać uchylony jako niezgodny z prawem.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenie. Podał, że zarzuty skargi kasacyjnej są nieuzasadnione, a wyrok Sądu I instancji odpowiada prawu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

Wskazać należy, że stosownie do treści art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć tylko na podstawach wskazanych w tym przepisie. Zatem przyczyną skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, co oznacza, że stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc na podstawie art. 183 § 2 p.p.s.a. pod uwagę z urzędu przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przyczyny nieważności postępowania, zatem istnieją podstawy do rozpoznania skargi kasacyjnej.

Z zarzutów skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy prawidłowości przeprowadzonej przez Sąd I instancji kontroli wykładni i zastosowania przez organ administracji przepisów regulujących instytucję cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych, w tym zasad i warunków, od spełnienia których uzależnione jest wydanie (prawidłowego) rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Spór dotyczy charakteru i waloru prawnego - w postępowaniu prowadzonym w sprawie cofnięcia rejestracji ze względu na niezgodność stanu rzeczywistego automatu lub urządzenia z warunkami rejestracji (od 14 lipca 2011 r. nazwanymi jako - określonymi w ustawie) - dowodu z opinii (badania kontrolnego) jednostki badającej, o którym mowa w § 14 ust. 4 rozporządzenia z 3 czerwca 2003 r. (a od dnia 14 lipca 2011 r. – w art. 23b ust. 1 u.g.h.). W tym względzie, Sąd I instancji uznał, że faktyczna podstawa decyzji w sprawie cofnięcia rejestracji automatu o niskich wygranych nie musi być oparta na, przeprowadzonym w postępowaniu administracyjnym zmierzającym do jej wydania, dowodzie z wymienionego badania (kontrolnego) sprawdzającego jednostki badającej. W sytuacji bowiem, gdy na istotną w sprawie okoliczność, a mianowicie niezgodność stanu rzeczywistego automatu lub urządzenia z warunkami rejestracji - co badał organ I instancji (obecnie z warunkami określonymi w ustawie według art. 23a ust. 7 u.g.h., co z kolei było przedmiotem rozstrzygania Dyrektora Izby Celnej w K. i kontroli WSA, wobec zmiany z dniem 14 lipca 2011 r. stanu prawnego) - obejmującą możliwość gry za stawki wyższe niż dopuszczalne i także uzyskania jednorazowej wyższej wygranej niż dopuszczalna, organ dysponował dowodami z wyniku eksperymentu przeprowadzonego przez funkcjonariuszy celnych oraz opinią biegłego sądowego, to zbędne było, według WSA, przeprowadzanie badań tego samego automatu przez jednostkę badającą.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko przedstawione przez Sąd I instancji jest błędne.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela pogląd prawny dotyczący rozpatrywanego zagadnienia wyrażony w wyrokach NSA: z dnia 29 listopada 2011 r., w sprawach o sygn. akt II GSK 1031/11 i sygn. akt II GSK 1262/11, z dnia 3 lipca 2014 r., sygn. akt. II GSK 513/13, z dnia 17 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1043/13 (opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się do spornego zagadnienia prawnego wskazać należy, iż w § 7 rozporządzenia z 3 czerwca 2003 r. wskazano, że podstawą rejestracji automatu lub urządzenia do gier jest badanie takiego urządzenia w trybie określonym w § 8 tego aktu. W świetle tych przepisów badanie takie musiała prowadzić jednostka badająca upoważniona przez ministra do spraw finansów publicznych. Z tych przepisów wynikało, że podstawą rejestracji automatu mógł być tylko dowód potwierdzający spełnienie przez automat określonych wymagań, przeprowadzony przez jednostkę badającą wskazaną w § 8 rozporządzenia z 3 czerwca 2003 r. Tym samym podstawą do wykazania, że automat lub urządzenie nie spełnia warunków wynikających z przepisów prawa, a co się z tym wiąże - cofnięcie rejestracji, nie mógł być dowód, który nie pochodził od takiej jednostki, a był opinią biegłego lub wynikiem eksperymentu. Te dowody mogły być podstawą do wszczęcia postępowania, ale w jego trakcie należało uzyskać dowód spełniający kryteria wynikające z § 8 ust. 1 ww. rozporządzenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzenie niezgodności stanu rzeczywistego automatu lub urządzenia do gier z warunkami, które były podstawą rejestracji, było możliwe tylko na podstawie badań kontrolnych jednostki badającej, które można było przeprowadzić na podstawie § 14 ust. 4 i 5 rozporządzenia z 3 czerwca 2003 r.

W świetle powyższego brak jest więc podstaw, aby w kontekście zwrotu, którym prawodawca operuje na gruncie ust. 4 § 14 wymienionego rozporządzenia – "może zażądać przeprowadzenia [...] badań kontrolnych" - za prawidłowe uznać można było stanowisko, że przywołany przepis stanowił jedynie o uprawnieniu organu do przeprowadzenia wymienionych w nim badań kontrolnych a nie obowiązku.

Należy także uwzględnić logikę przyjętych rozwiązań oraz chronologię konkretnych wypowiedzi prawodawcy, że jeżeli warunkiem dopuszczenia automatu lub urządzenia do gier do eksploatacji i użytkowania jest rejestracja dokonana na podstawie poprzedzającego ją badania przeprowadzonego przez jednostkę badającą (§ 7 i § 8 rozporządzenia z 3 czerwca 2003 r.), to za oczywiste uznać należy również i to, że cofnięcie rejestracji wymaga przeprowadzenia przez tę jednostkę badania kontrolnego (§ 14 ust. 4 i ust. 5 tego aktu). Zwłaszcza, że w § 14 ust. 5 wymienionego rozporządzenia jest również mowa o "niezgodności [...] z warunkami rejestracji".

Stanowisko to pozostało aktualne także na etapie postępowania odwoławczego, mimo że decyzja Dyrektora Izby Celnej w K. została wydana w dniu w dniu 24 grudnia 2012 r., gdy już obowiązywały wyłącznie uregulowania ustawy o grach hazardowych i wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 23d u.g.h. -rozporządzenia z 9 marca 2012 r., obowiązującego od dnia 10 kwietnia 2012 r. Zgodnie bowiem z art. 17 ustawy zmieniającej i z mocy art. 14 tego aktu miały powołane uregulowania zastosowanie w kontrolowanym postępowaniu (według art. 14 ustawy zmieniającej - do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą). Z kolei w myśl art. 17 ustawy zmieniającej utraciły moc z dniem 14 lipca 2011 r. art. 14, art. 15b ust. 1, 2, 4, 4a i 5, art. 15d, art. 16 pkt 2 i 3, art. 18 ust. 1, 2, 4 i 5, art. 22 i art. 23 ustawy o grach i zakładach wzajemnych zachowane w mocy na podstawie art. 144 u.g.h., w tym art. 16 pkt 2 ustawy o grach i zakładach wzajemnych zawierający delegację ustawową do wydania rozporządzenia z 3 czerwca 2003 r.

Co do skutków aktów administracyjnych dotyczących eksploatacji automatów do gier o niskich wygranych wydanych na podstawie przepisów dotychczasowych,

w art. 11 ust. 1 ustawy zmieniającej przyjęto, że poświadczenia rejestracji dokonane na podstawie przepisów dotychczasowych w celu dopuszczenia do eksploatacji i użytkowania automatów i urządzeń do gier, o których mowa w art. 23a ust. 1 u.g.h., zachowują ważność do czasu ich wygaśnięcia albo cofnięcia zgodnie z art. 23a ust. 6 i 7 u.g.h. Ponadto w ust. 2 art. 11 ustawy zmieniającej zawarto, że przepisy art. 23a - 23c i art. 23e ust. 1 i 2 u.g.h. oraz przepisy wydane na podstawie jej art. 23d i art. 23e ust. 3 u.g.h. stosuje się odpowiednio również do eksploatacji automatów i automatów o niskich wygranych przez podmioty prowadzące na podstawie art. 129 ust. 1 tej ustawy, do czasu wygaśnięcia udzielonego zezwolenia na działalność w zakresie gier na automatach urządzanych w salonach gier na automatach oraz w zakresie gier na automatach o niskich wygranych.

W ocenie składu orzekającego zagadnienia dotyczące rejestracji automatów, cofnięcia ich rejestracji wprowadzone do ustawy o grach hazardowych na mocy art. 1 pkt 9 ustawy zmieniającej (art. 23a – 23f u.g.h.) nie odbiegają co do zasady od wyżej omówionych uregulowań rozporządzenia z 3 czerwca 2003 r.

W sytuacji, gdy art. 23a i art. 23b u.g.h. mają odpowiednie zastosowanie do eksploatacji automatów i automatów o niskich wygranych przez podmioty prowadzące działalność w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na podstawie art. 129 ust. 1 tej ustawy, do czasu wygaśnięcia udzielonego zezwolenia i na gruncie art. 11 ust. 1 ustawy zmieniającej mowa jest o "zachowaniu ważności do czasu cofnięcia zgodnie z art. 23a ust. 7 ustawy o grach hazardowych", a z ostatniego powołanego przepisu wynika, że naczelnik urzędu celnego, w drodze decyzji, cofa rejestrację przed jej wygaśnięciem, jeżeli zarejestrowany automat lub urządzenie do gier nie spełnia warunków określonych w ustawie, to nie może budzić wątpliwości, że realizacja wskazanej kompetencji nie może pomijać treści art. 23b ust. 1 u.g.h. Należy przyjąć, że w warunkach określonych jego hipotezą, której elementem jest uzasadnione podejrzenie, że zarejestrowany automat lub urządzenie do gier nie spełnia warunków określonych w ustawie, a więc innymi słowy nastąpi podejrzenie zaistnienia wskazanej w ust. 7 art. 23a u.g.h. przesłanki dopuszczalności wydania decyzji o cofnięciu rejestracji, organ zobowiązany jest do zastosowania określonego tym przepisem trybu weryfikacji zarejestrowanego automatu poprzez spowodowanie przeprowadzenia badania sprawdzającego przez jednostkę badającą w celu weryfikacji powziętego podejrzenia, że automat ten nie spełnia warunków określonych ustawą. W okolicznościach określonych hipotezą przepisu art. 23b ust. 1 u.g.h. organ jest więc zobowiązany do wywołania dowodu z badania sprawdzającego, co stanowi konieczny warunek wydania decyzji, o której mowa w art. 23a ust. 7 u.g.h. (por. wyrok NSA w sprawie II GSK 513/13). Przyjęcie odmiennego rozumowania, w tym prezentowanego przez WSA, oznaczałoby, że w przypadku uzasadnionego podejrzenia, że automat nie spełnia warunków określonych w ustawie powinno nastąpić badanie sprawdzające przez jednostkę badającą (art. 23b ust. 1 i 2 u.g.h.), a w przypadku stwierdzenia, że automat nie spełnia warunków określonych w ustawie (i dalej idącego skutku – cofnięcia rejestracji automatu, zgodnie z art. 23a ust. 7 u.g.h.) wystarczające byłoby przeprowadzenie innych dowodów bez konieczności badania przez jednostkę badającą. Trudno takie stanowisko uznać za logiczne.

Do podobnego wniosku prowadzi treść art. 138 § 3 u.g.h., że organ w drodze decyzji, cofa zezwolenie w przypadku stwierdzenia, że automat o niskich wygranych umożliwia grę o wygrane wyższe lub stosowanie stawek wyższych, niż przewidziane w art. 129 ust. 3 w powiązaniu z przepisami rozporządzenia z 3 czerwca 2003 r., które na mocy art. 143 u.g.h. pozostawało obowiązujące do dnia 9 kwietnia 2012 r.

Ponadto wymaga podkreślenia, że przepis art. 23b ust. 1 u.g.h. wprowadza wymóg poddania automatu lub urządzenia do gier badaniu przez jednostkę badającą dopiero w przypadku uzasadnionego podejrzenia, że zarejestrowany automat lub urządzenie do gier nie spełnia warunków określonych w ustawie. Zatem naczelnik urzędu celnego przy realizacji obowiązku z art. 23b ust. 1 i 2 u.g.h. musi dysponować dowodami, które stwarzają uzasadnione podejrzenie po jego stronie. Dowodami takimi mogą być właśnie wyniki eksperymentu przeprowadzonego podczas kontroli czy opinia biegłego wydana w postępowaniu karnym.

Należy zauważyć, że warunku przeprowadzenia badania sprawdzającego - "uzasadnionego podejrzenia" nie zawierał § 14 ust. 4 rozporządzenia z 3 czerwca 2003r.

W świetle powyższego, chociaż kwestia cofnięcia rejestracji została uregulowana w art. 23a ust. 7 u.g.h, a kwestia badania sprawdzającego w następnym przepisie - art. 23b ust. 1 i 2 u.g.h., to uregulowania te należy traktować kompleksowo jako poszczególne etapy, z których końcowym jest cofnięcie rejestracji automatu.

Z przepisu art. 23b ust. 1 u.g.h. w powiązaniu z art. 23a ust. 3 u.g.h. (naczelnik urzędu celnego rejestruje automaty i urządzenia do gier spełniające warunki określone w ustawie, również na podstawie opinii jednostki badającej upoważnionej do badań technicznych automatów i urządzeń do gier) nie wynika jedynie uprawnienie organu do spowodowania przeprowadzenia badania sprawdzającego, co prowadziłoby do naruszenia kompetencji tego organu przewidzianej przez art. 2 ust. 1 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej - wykonywanie zadań wynikających z ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, związanych w szczególności z udzielaniem koncesji oraz zezwoleń, zatwierdzaniem regulaminów oraz rejestracją urządzeń.

Przedstawione stanowisko znajduje także oparcie w przepisach rozporządzenia z 9 marca 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków rejestracji i eksploatacji automatów i urządzeń do gier, wydanego na podstawie art. 23d u.g.h., obowiązującego od dnia 10 kwietnia 2012 r.

Warunki określone w ustawie, o których mowa w art. 23a ust. 7 i art. 23b ust. 1 u.g.h. bowiem to nie tylko warunki dotyczące wysokości maksymalnej stawki w grze i maksymalnej wysokości jednorazowej wygranej, o których mowa w art. 129 ust. 3 u.g.h., ale także warunki dotyczące rejestracji i eksploatacji, zgodnie z art. 23d u.g.h., delegującym szczegółowe uregulowanie tej kwestii do rozporządzenia (reguluje tę problematykę rozporządzenie z 9 marca 2012 r.).

Według tego rozporządzenia przeprowadzenie badania technicznego automatu przez jednostkę badającą wymagane jest przed rejestracją automatu lub urządzenia

(§ 2), przeprowadzenie badania sprawdzającego odpowiadającego zakresem badaniu technicznemu także w przypadku określonym w art. 23b (§ 7 rozporządzenia) oraz w przypadku awarii automatu lub urządzenia do gier albo wystąpienia innego zdarzenia, które wymaga zerwania plomb jednostki badającej, oraz w przypadku wprowadzenia zmian w obrębie płyty logicznej lub liczników, modyfikacji lub zmiany oprogramowania ponowna eksploatacja automatu lub urządzenia (§ 13 ust. 1 rozporządzenia), potwierdzenie przez jednostkę badającą jest wymagane w przypadku dostosowania automatu lub urządzenia do wymogu, o którym mowa w art. 18 ust. 3 u.g.h., w terminie określonym w art. 9 ust. 1 ustawy zmieniającej (§ 15 ust. 1 rozporządzenia). Wynika z tych uregulowań, że przy szeregu czynności, które mają za zadanie potwierdzenie, że automat lub urządzenie do gier spełnia warunki rejestracji wchodzące w zakres warunków określonych w ustawie wymagana jest opinia jednostki badającej.

W tej sytuacji stanowisko WSA, akceptujące pogląd organów celnych, oznaczałoby swobodę wyboru środka dowodowego, poprzez który miałoby się dochodzić do ustalania istnienia przesłanek wydania decyzji o cofnięciu rejestracji automatu do gier z powodu nie spełniania warunków określonych w ustawie, co nie znajduje uzasadnienia na gruncie omówionych uregulowań.

Skoro w sprawie będącej przedmiotem skargi kasacyjnej nie spełniono tego warunku (nie przeprowadzono dowodu z opinii (badania kontrolnego) jednostki badającej), a WSA w G. przyjął, że podstawą do cofnięcia rejestracji może być każdy środek dowodowy, to w takim zakresie należy uznać, że wyrok objęty skargą kasacyjną narusza prawo, a zarzuty skargi uzasadniają uchylenie zaskarżonego wyroku.

Z powyższych względów stanowisko Sądu I instancji w takim zakresie należy uznać, za naruszające prawo, a zarzuty skargi uzasadniają uchylenie zaskarżonego wyroku. Zasadne okazały się bowiem zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej dotyczące naruszenia wskazanych w niej przepisów procesowych.

Ponownie rozpatrując sprawę, Sąd I instancji zobowiązany będzie uwzględnić przedstawione powyżej argumenty i formułowaną na ich podstawie ocenę prawną odnoszące się do prawnego waloru i znaczenia dowodu z badania kontrolnego (sprawdzającego) jednostki badającej w postępowaniu prowadzonym w sprawie cofnięcia rejestracji automatu do gier.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 203 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

zdanie odrębne


ZDANIE ODRĘBNE

Zdanie odrębne

Nie podzielam treści wyroku i uzasadnienia z dnia 17 grudnia 2014 r. o sygn. II GSK 2154/13 w sprawie ze skargi "G. G." Spółki z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. dnia [...] grudnia 2012 r. o nr [...] w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych. Uważam, że złożona skarga kasacyjna powinna być oddalona.

Podstawą uchylenia wyroku Sądu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania było przyjęcie obligatoryjnego przeprowadzenia badania sprawdzającego tego samego automatu przez jednostkę badającą, podczas gdy w toku przeprowadzonego eksperymentu stwierdzono istnienie możliwości gry za stawki wyższe niż 0,50 zł, a nadto przerwaną plombę serwisową z marca 2009 r. na obudowie zamykającej dostęp do płyty logicznej i programu gry, oznaczenie plomby na płycie logicznej niezgodnie z opinią z [...] maja 2008 r., w dokumentach brak opinii z roku 2009 potwierdzającej wymianę plomby za pomocą klucza serwisowego, możliwość zmiany parametrów gry na poszczególne gry.

W mojej ocenie, doszło do stwierdzenia niezgodności stanu rzeczywistego automatu do gier z warunkami rejestracji, a które jest równoczesnym stwierdzeniem, że nie spełnia on warunków określonych w art. 23a pkt 7 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r. 201.1540 ze zm.). Należy podkreślić, że dla ustalenia zgodności stanu rzeczywistego automatu z warunkami rejestracji, ustawodawca nie zastrzegł obowiązku przeprowadzenia kontroli przez jednostkę badającą upoważnioną przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Takiego wymogu nie można wyprowadzić ani z ustawy, ani z unormowań rozporządzenia mającego zastosowanie w sprawie. Podkreślić przy tym należy, że w przypadku awarii automatu lub urządzenia do gier albo innego zdarzenia, które wymaga zerwania plomb, przewidziana jest określona procedura postępowania, która w sprawie nie została dochowana. W przypadku stwierdzenia niezgodności stanu rzeczywistego automatu lub urządzeń do gry z warunkami rejestracji, wymagany naczelnik urzędu celnego cofa rejestrację automatu lub urządzenia do gier. Kwestię tę reguluje art. 23a ust. 7 wyżej cytowanej ustawy. Oceny tej nie może zmienić odwołanie się Naczelnego Sądu Administracyjnego do regulacji zawartej w art. 23b ust. 1 i 2 ustawy, gdyż w przepisie tym jest mowa o badaniu sprawdzającym przez jednostkę badającą. Badanie sprawdzające ma miejsce wówczas, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że zarejestrowany automat lub urządzenie do gier nie spełnia warunków określonych w ustawie. W niniejszej sprawie chodzi o rzeczywiste wystąpienie sytuacji braku spełnienia warunków określonych w ustawie (art. 23a ust. 7 ustawy), a nie tylko uzasadnione podejrzenie, że tak może być, o czym mowa w art. 23b ust. 1 i 2 ustawy.

Powyższe oznacza, że w sprawie nie było obowiązku przeprowadzenia dodatkowego badania sprawdzającego na podstawie art. 23b ustawy, ewentualnie zlecenia przeprowadzenia tego postępowania.

Z przyczyn powyższych złożyłam zdanie odrębne.