Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2257/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 21 i 24
journal: Dz.U. 1949 nr 27 poz 197
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.
article: art. 9
journal: Dz.U. 1928 nr 36 poz 341
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem.
article: art. 6
journal: Dz.U. 1950 nr 34 poz 311
law: Ustawa z dnia 18 lipca 1950 r. - Przepisy ogólne prawa cywilnego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.), Sędzia del. WSA Zbigniew Ślusarczyk, Protokolant sekretarz sądowy Julia Chudzyńska, po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta Gdyni wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 573/11 w sprawie ze skargi Prezydenta Miasta Gdyni wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. I SA/Wa 573/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Prezydenta Miasta Gdyni wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia.

W uzasadnieniu wyroku podano, że Minister Infrastruktury decyzją z [...] stycznia 2011 r. nr [...] uchylił w całości własną decyzję z [...] października 2008 r. nr [...] i orzekł o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z [...] stycznia 1954 r. nr [...], zmieniającego orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z [...] września 1952 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w Gdyni, oznaczonej jako parcela nr [...], o pow. 3.735 m2, stanowiącej własność A. S. i H. S. (pkt 5b orzeczenia).

Decyzja Ministra Infrastruktury wydana została w następującym stanie sprawy:

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku orzeczeniem z [...] września 1952 r. nr [...] wywłaszczyło m.in. nieruchomość położoną w Gdyni, oznaczoną jako parcela nr [...], o pow. około 3.755 m2, która stanowiła współwłasność A. S. i H. S., działając na podstawie art. 21 i 24 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31 ze zm.).

Następnie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej orzeczeniem z [...] stycznia 1954 r. nr [...], w trybie wznowienia postępowania, na podstawie art. 95 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. Nr 38, poz. 365) – zmieniło treść orzeczenia z [...] września 1952 r. w części dotyczącej oznaczenia nieruchomości, nadając nowe oznaczenie ww. parceli nr [...] oraz skorygowało powierzchnię wywłaszczonej nieruchomości uściślając, że wywłaszczona parcela stanowi nieruchomość o pow. 3.735 m2.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia wystąpili A. W., A. M., J. M. oraz K. M., w miejsce którego wstąpili ww. A. W., A. M., J. M. oraz U. M., spadkobiercy byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości.

W następstwie przeprowadzonego postępowania nadzorczego Minister Infrastruktury, działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego decyzją z [...] października 2008 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z [...] stycznia 1954 r. nr [...], zmieniającego orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] września 1952 r. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji Minister stwierdził, że orzeczenie z dnia [...] stycznia 1954 r. o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych zawierało wszystkie elementy określone w art. 21 ust. 2 powołanego dekretu, w szczególności ustalenie przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia, wskazanie na czyją rzecz wywłaszczenie nastąpiło oraz ustosunkowanie się do ewentualnych wniosków stron.

Organ nadzoru podniósł, że z akt sprawy wynikało, że przedmiotową nieruchomość wywłaszczono na cel rozbudowy stacji postojowej Gdynia-Chylonia na wniosek Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Gdańsku, która na mocy art. 2 ust. 2 pkt 1 dekretu była uprawniona do nabycia nieruchomości niezbędnej dla realizacji planów gospodarczych. Po uzyskaniu zezwolenia na nabycie Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z [...] czerwca 1951 r. znak: [...], Dyrekcja wystąpiła ze zbiorowym wezwaniem do właścicieli nieruchomości o ich dobrowolne odstąpienie spełniając, zdaniem Ministra, warunek określony w art. 8 dekretu. Organ nadzoru wskazał, że zgodnie z obowiązującym w dacie wywłaszczenia zarządzeniem Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z 17 listopada 1949 r. (M.P. z 1949 r. nr A-89, poz. 1084) w sprawie trybu wzywania osób nie będących wykonawcami narodowych planów gospodarczych do przekazania nieruchomości niezbędnych do realizacji tychże planów – wezwanie powinno zawierać wyrażenie gotowości wykonawcy narodowych planów gospodarczych zawarcia umowy kupna za cenę, która zostanie określona przez wykonawcę narodowych planów gospodarczych zgodnie z zasadami art. 28 dekretu, a zatwierdzonego przez władzę naczelną wykonawcy narodowych planów gospodarczych, na warunkach ustalonych przez tą władzę. Minister podkreślił, że wezwanie Biura Prawnego Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowej w Gdańsku nr [...] skierowane do ówczesnych właścicieli było zgodne z wzorem stanowiącym załącznik do ww. zarządzenia z 17 listopada 1949 r.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpił J. M., zarzucając organowi, że ograniczył się tylko do oceny zarzutów wskazanych przez wnioskodawców, pomijając fakt, że postępowanie wywłaszczeniowe było prowadzone w stosunku do osoby zmarłej – współwłaściciel objętej tym postępowaniem nieruchomości A. S. zmarł bowiem w dniu 31 stycznia 1948 r., do tej osoby skierowane także zostało orzeczenie.

W uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. Minister Infrastruktury podzielił ocenę strony, że skierowanie orzeczenia wywłaszczeniowego do osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Minister wskazał, że z akt sprawy wynika, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w Gdańsku z [...] stycznia 1954 r. zostało skierowane do A. S. – jako współwłaściciela wywłaszczanej nieruchomości oznaczonej jako parcela nr [...], który zmarł kilka lat przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego (w dniu 31 stycznia 1948 r.). Potwierdza to postanowienie Sądu Grodzkiego w Gdyni z 9 marca 1948 r. sygn. akt 36/46 o stwierdzeniu praw do spadku po A. S.

Jednocześnie Minister stwierdził, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w Gdańsku nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych. Wywłaszczona nieruchomość (działka nr [...]) stanowi nadal własność Skarbu Państwa w zarządzie Polskich Kolei Państwowych (księga wieczysta KW nr [...]).

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Infrastruktury z [...] stycznia 2011 r. nr [...] wniósł Prezydent Miasta Gdyni wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie art. 77 § 1 i art. 107 § 1 k.p.a. oraz błędną interpretację art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że organ nie wskazał w jaki sposób ewentualne uchybienia wpłynęły na ważność decyzji, nie zbadał w całości materiału dowodowego w sprawie, pomijając fakt wydania zaskarżonej decyzji w oparciu o niekwestionowany środek dowodowy w postaci dokumentu urzędowego – księgi wieczystej, powołując obowiązujący wówczas art. 52 pkt 1 i 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Skarżący wskazał ponadto, że Minister nie wyjaśnił kwestii następstwa prawnego po zmarłej stronie postępowania oraz ewentualnego wstąpienia w prawa zmarłego innych stron postępowania. Powołał również pogląd wyrażony w doktrynie, iż "jeżeli decyzja została skierowana jednocześnie do strony i do osoby niebędącej stroną, to istnieje możliwość stwierdzenia nieważności części decyzji" (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005).

Minister Infrastruktury w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i stwierdził, że zarzuty nie zawierają nowych okoliczności, które nie byłyby uwzględnione w postępowaniu nadzorczym.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "p.p.s.a.").

W ocenie Sądu, podjęta przez Ministra Infrastruktury decyzja nadzorcza odpowiada prawu, w toku postępowania poprzedzającego jej wydanie organ nie uchybił przepisom postępowania.

Zdaniem Sądu I instancji, okolicznością bezsporną jest, że zainicjowane wnioskiem Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Gdańsku z dnia 26 września 1951 r. postępowanie w sprawie wywłaszczenia, w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, ww. nieruchomości stanowiącej współwłasność H. S. i A. S., wszczęte zostało po śmierci A. S. Zmarł on bowiem w dniu 31 stycznia 1948 r., zaś spadek po nim nabyli H. S. i M. S. (postanowienie Sądu Grodzkiego w Gdyni z dnia 9 marca 1948 r. I Sp. 36/48). Bezsporne jest również, że organ rozstrzygający sprawę w dniu [...] stycznia 1954 r. sprawę (Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku) jako stronę postępowania wywłaszczeniowego traktował m.in. A. S., kierując do niego swoje orzeczenie (doręczane w trybie obwieszczenia).

Kodeks postępowania administracyjnego wprawdzie nie zawiera normy, która by wprost regulowała kwestię skutków prawnych skierowania decyzji do osoby zmarłej, niemniej w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że skutkiem traktowania przez organy publiczne osób zmarłych jako stron postępowania jest uznanie podjętych w takiej sytuacji decyzji za wydane z rażącym naruszeniem prawa. Podzielając ten pogląd Sąd podniósł, że przysługujący osobie fizycznej status strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., a na gruncie obowiązującego w dacie wydawania przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej zakwestionowanego orzeczenia, osoby interesowanej w rozumieniu art. 9 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. Nr 36, poz. 341 ze zm.), wygasa z chwilą jej śmierci. Jak stanowi art. 10 ww rozporządzenia zdolność prawną i zdolność do działań prawnych osób interesowanych ocenia władza według prawa cywilnego. Stosownie zaś do obowiązującego w dacie wywłaszczenia art. 6 ustawy z 18 lipca 1950 r. – Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz.U. z 1950 r. Nr 34, poz. 311 ze zm.) zdolność prawną ma każdy człowiek od chwili urodzenia. Wygasa ona z chwilą śmierci. W związku z powyższym nie ulega wątpliwości Sądu, że zmarły, jako osoba nie mająca zdolności prawnej, nie może być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego, a skoro tak to w stosunku do takiej osoby nie można ani wszcząć, ani prowadzić postępowania, jak również nie można skierować do niej podjętych rozstrzygnięć.

Skoro w przedmiotowej sprawie doszło do wydania orzeczenia w stosunku do osoby zmarłej, a więc osoby nie będącej stroną (osobą interesowaną w rozumieniu ówczesnych przepisów), to należy przyjąć, że rozstrzygnięcie to jest obarczone wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co skutkować musi stwierdzeniem jego nieważności.

Trafnie również Minister stwierdził nieważność w stosunku do całości orzeczenia Prezydium z [...] stycznia 1954 r. Orzecznictwo sądów administracyjnych, jak i doktryna, dopuszcza możliwość stwierdzenia nieważności części decyzji, jedynie wówczas jeżeli można jej przypisać cechę decyzji częściowej, a więc w sytuacji jeżeli taka decyzja rozstrzyga o kilku sprawach, które mogą być przedmiotem odrębnych decyzji lub gdy stwierdzenie nieważność dotyczy tylko niektórych stron uczestniczących w postępowaniu, a nie ma zastosowania do pozostałych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 stycznia 2002 r., sygn. akt IV SA 565/00). Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie ma miejsca.

Odnosząc się zaś do argumentacji skarżącego, że pominięcie następców prawnych zmarłej strony w postępowaniu może skutkować wznowieniem postępowania administracyjnego, a nie stwierdzeniem nieważności Sąd I instancji wyjaśnił, że czym innym jest pozbawienie strony udziału w postępowaniu (skutkujące możliwością jego wznowienia na wniosek strony z przyczyn opisanych w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.) – które ma miejsce wówczas, gdy podmiotowi, któremu przysługuje zdolność prawna udaremnia się udział w postępowaniu (w całości lub części), a czym innym jest, gdy osobę zmarłą traktuje się tak, jakby zdolność prawna w rozumieniu przepisów prawa cywilnego jej przysługiwała (por. wyrok NSA z 23 lipca 2010 r. sygn. akt I OSK 1324/09). W pierwszym przypadku wadą obarczone jest bowiem postępowanie administracyjne, w drugim zaś przypadku kwalifikowana wada prawna tkwi w samym orzeczeniu, gdyż rozstrzyga ono o prawach podmiotu, który nie był i nie mógł być stroną stosunku administracyjnoprawnego.

Z powyższych względów skład orzekający w niniejszej sprawie nie podzielił poglądu wyrażonego w przywołanym w skardze wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 lipca 2008 r. sygn. akt II SA/Gd 85/08.

Podnoszony w skardze zarzut niewskazania przez organ nadzoru spadkobierców zmarłego właściciela nieruchomości nie ma, zdaniem Sądu I instancji, znaczenia dla podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Wymienienie bowiem tych spadkobierców, nie mogłoby zmienić oceny skutków prawnych wynikających ze skierowania przez Prezydium kwestionowanej decyzji do osoby zmarłej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezydent Miasta Gdyni wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o orzeczenie o kosztach postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 52 ust. 1 i 2 obowiązującego w dacie wywłaszczenia rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym poprzez jego niezastosowanie, co skutkowało nieuznaniem przez Sąd, iż dokumenty publiczne, wystawione w przepisanej formie, stanowią zupełny dowód na to, co wedle nich urzędowo zostało stwierdzone;

2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji, iż ze względu na skierowanie decyzji do osoby nieżyjącej, pomimo skierowania jej również do innych stron postępowania (w tym spadkobierców zmarłego), skutkuje nieważnością wydanego w ten sposób orzeczenia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że organ wywłaszczeniowy ustalał krąg spadkobierców na podstawie zapisów znajdujących się w księgach wieczystych, a zgodnie z obowiązującym wówczas art. 52 pkt 1 i 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, "dokumenty publiczne, wystawione w przepisanej formie, stanowią zupełny dowód na to, co wedle nich urzędownie zostało stwierdzone, oświadczone lub zarządzone, a dokumentem publicznym jest dokument uznany za publiczny przez obowiązujące przepisy, albo wystawiony przez władzę publiczną w granicach jej kompetencji albo przez osobę zaufania publicznego". Organ wywłaszczeniowy nie dysponował żadnym dowodem na okoliczność śmierci A. S. – aktem zgonu, postanowieniem spadkowym czy też innymi dokumentami. Na podstawie dokumentu urzędowego (sądowego) określającego krąg właścicieli nieruchomości, przy braku innych środków dowodowych, organ wywłaszczeniowy nie mógł postąpić inaczej, jak tylko włączyć A. S. w krąg stron postępowania.

Podniesiono również, że Minister Infrastruktury nie wskazał kto był spadkobiercą po zmarłym A. S. Spadkobierca wchodzi w całość praw i obowiązków zmarłego z chwilą śmierci. Skierowanie decyzji również do A. S. mogło nie mieć żadnego znaczenia w przypadku, gdy jego spadkobierczynią była H. S. – będąca również stroną postępowania administracyjnego. Pominięcie następców prawnych zmarłej strony w postępowaniu administracyjnym może skutkować wznowieniem postępowania administracyjnego, nie zaś stwierdzeniem nieważności wydanego w ten sposób orzeczenia. Z akt sprawy nie wynika ponadto, aby od wydanej decyzji wniesiono jakiekolwiek odwołanie czy jakikolwiek inny środek zaskarżenia.

Skierowanie orzeczenia do strony nieżyjącej, w przypadku skierowania go również do następcy ustawowego, nie może być traktowane jako rażące naruszenie prawa skutkujące nieważnością orzeczenia, co potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 129/10.

Podtrzymano także pogląd, że jeżeli decyzja została skierowana jednocześnie do strony i do osoby niebędącej stroną, to istnieje możliwość stwierdzenia nieważności części decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Wobec tego, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązany był rozpoznać sprawę w granicach zakreślonych przez zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej.

Zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej nie mają usprawiedliwionych podstaw.

Postawiony w skardze kasacyjnej zarzut "rażącego naruszenia prawa materialnego", to jest art. 52 ust. 1 i 2 obowiązującego w dacie wywłaszczenia rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym - poprzez jego niezastosowanie, nie mógł być uznany za uzasadniony.

Zgodnie z art. 52 ust. 1 powyższego rozporządzenia "Dokumenty publiczne wystawione w przepisanej formie, stanowią zupełny dowód na to, co wedle nich urzędownie zostało stwierdzone, oświadczone lub zarządzone". W myśl zaś ust. 2 tego artykułu: "Dokumentem publicznym w rozumieniu artykułu niniejszego jest dokument, uznany za publiczny przez obowiązujące przepisy, albo wystawiony przez władzę publiczną w granicach jej kompetencji, albo przez osobę zaufania publicznego". Oczekiwanie skarżącego kasacyjnie organu, że Sąd I instancji, rozpoznając skargę na decyzję stwierdzającą nieważność orzeczenia wywłaszczeniowego, "zastosuje" powyższe normy i uzna, że mogą one zniweczyć skutki wynikające z wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego, jego prowadzenia, a przede wszystkim wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości w stosunku do osoby zmarłej nie mogło być spełnione.

Jak podano w skardze kasacyjnej, organ wywłaszczeniowy ustalił krąg właścicieli nieruchomości objętych postępowaniem wywłaszczeniowym na podstawie zapisów w księgach wieczystych. Jednakże, w sprawie niniejszej pozostaje poza sporem okoliczność, że współwłaściciel przedmiotowej nieruchomości A. S. zmarł 31 stycznia 1948 r. Spadek po nim, postanowieniem Sądu Grodzkiego w Gdyni z dnia 9 marca 1942 r., I Sp. 36/48 nabyły H. S. i M. S.

Minister Infrastruktury w postępowaniu nadzorczym dotyczącym orzeczenia z dnia [...] stycznia 1954 r. nie badał w oparciu o jakie dowody przyjęto, że w dacie wywłaszczenia współwłaścicielem nieruchomości był A. S. Organ ten nie oceniał z jakiej przyczyny doszło w sprawie do wadliwości polegającej na skierowaniu orzeczenia wywłaszczeniowego do osoby zmarłej. O tych kwestiach nie wypowiadał się również Sąd I instancji. Istotne znaczenie w sprawie miała bowiem okoliczność, że fakt taki miał miejsce.

Zmarły w dniu 31 stycznia 1948 r. A. S. nie mógł być stroną postępowania wywłaszczeniowego zakończonego orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1954 r. Należy w pełni podzielić wywody prawne odnoszące się do tej kwestii zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

W przypadku skierowania decyzji do osoby zmarłej kwalifikowana wada prawna tkwi w samym orzeczeniu, które rozstrzyga o prawach podmiotu, który nie był i nie mógł być stroną stosunku administracyjnego.

Taka sytuacja dawała podstawę do stwierdzenia nieważności rażąco wadliwej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decyzji (tak też Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z dnia 11 czerwca 2008 r., I OSK 2257/11, z dnia 30 września 2009 r., I OSK 1429/08, z dnia 6 czerwca 2012 r., I OSK 829/11). Jak podkreślono w tym ostatnim wyroku na taką kwalifikację omawianej wady decyzji nie ma wpływu to, czy jego niewiedza była zawiniona czy nie. Stwierdzona wyżej wada polegająca na skierowaniu decyzji do osoby zmarłej powoduje powyższy skutek, który jest niezależny od tego, czy w postępowaniu poprzedzającym wydanie tej decyzji zarzucić można organowi uchybienia regułom tego postępowania.

Słusznie więc Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ocenił, że zaskarżona decyzja nadzorcza, stwierdzająca z powyższej przyczyny nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia [...] stycznia 1954 r. w części dotyczącej wywłaszczenia parceli nr [...] nie narusza prawa. W sprawie nie wystąpiły przesłanki do zastosowania przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. Oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd w żaden sposób nie naruszył art. 3 § 1 p.p.s.a., co zarzucano w skardze kasacyjnej.

Powołany w skardze kasacyjnej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2010 r., I OSK 129/10 dotyczył odmiennej sytuacji niż w sprawie niniejszej. Przyjęta tam ocena, że nie występuje przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., do której to oceny odwołał się skarżący kasacyjnie, dotyczyła przypadku, gdy strona zmarła w trakcie toczącego się postępowania i wprawdzie decyzja nie została doręczona tej osobie, ale nastąpiło faktyczne doręczenie decyzji następcy prawnemu zmarłej strony.

Nie można podzielić prezentowanego w skardze kasacyjnej stanowiska, że stwierdzona wada powinna podlegać kwalifikacji z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Czym innym jest bowiem pozbawienie strony udziału w postępowaniu administracyjnym, a czym innym potraktowanie w decyzji osoby zmarłej jako strony tego postępowania i rozstrzygnięcie o prawach podmiotu, który nie był i nie mógł być stroną stosunku administracyjnego.

Prawidłowa jest ocena Ministra Infrastruktury i Sądu I instancji odwołująca się do poglądu, że stwierdzenie nieważności decyzji w części dopuszczalne jest wówczas, jeżeli można jej przypisać cechy decyzji częściowej. Zaskarżona decyzja dotyczyła stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w Gdyni, oznaczonej jako parcela nr [...]. W analizowanym przypadku nieważność dotyczyła w całości tej części decyzji wywłaszczeniowej, a nie tylko tego jej zakresu, w jakim rozstrzygnięto o prawach osoby zmarłej – A. S. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2010 r., I OSK 1324/09).

Z przedstawionych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.