Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1579/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Pamela Kuraś - Dębecka Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 grudnia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 883/14 w sprawie ze skargi A.R., M. R. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...]kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1) uchyla zaskarżony wyrok; 2) oddala skargę; 3) zasądza solidarnie od A. R., M. R. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 1400 (tysiąc czterysta) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 883/14 uwzględnił skargę A. Rz., M.R. F. H. – U. A.s.c. A. R., M. R. i uchylił decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia ...kwietnia 2014 r. nr .... oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie kary pieniężnej.

Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia faktyczne.

W dniu 4 kwietnia 2012 r. na drodze krajowej nr .... w miejscowości R.zatrzymano do kontroli ciągnik siodłowy marki Iveco o nr rejestracyjnym .... wraz z naczepą marki K. o numerze rejestracyjnym K..... Pojazdem kierował A. .R, który w trakcie kontroli okazał wypis z licencji nr ... na wykonywanie krajowego transportu drogowego rzeczy udzielonej F. H. – U. "A.–M." A. R..

W wyniku przeprowadzonej kontroli stwierdzono następujące naruszenia:

• wykonywanie transportu drogowego bez wymaganego zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego lub bez wymaganej licencji;

• zastosowanie typu wykresówki niezatwierdzonego lub nieprzeznaczonego dla danego typu urządzenia rejestrującego (18 wykresówek);

• dwukrotne skrócenie dziennego czasu odpoczynku;

• nieuzasadnione użycie kilku wykresówek w ciągu tego samego 24 godzinnego okresu.

W tym stanie rzeczy, zgodnie z zaleceniami zawartymi we wcześniejszych decyzjach Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia ... grudnia 2012 r. oraz z dnia ... maja 2013 r. wydanymi w tej sprawie, Małopolski Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w K. decyzją z dnia ... listopada 2013 r. nałożył na A. R. i M. R. wspólników spółki cywilnej F. H.-U. "A." s.c. A.R., M. R. karę pieniężną w wysokości 10.000 zł, w tym 8.000 zł za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 92a ust.1,6 i 7 i lp. 1.1.; l.p. 6.3.1. i 6.3.2, l.p.5.3.1 i 5.3.2. załącznika nr 3, ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1265 ze zm., dalej "utd").

Według organu pierwszej instancji zlecenie na transport rzeczy przyjęła i wykonywała spółka cywilna. W związku z tym obydwaj wspólnicy spółki cywilnej powinni legitymować się licencją na wykonywanie transportu drogowego. Tymczasem wymaganą licencję posiadał tylko jeden ze wspólników – A. R..

Odnośnie wykresówek w ocenie organu kierowca użył nieprawidłowej wykresówki, gdyż zamiast wykresówki o typie El 83 użył wykresówki typu El 85. Ponadto stwierdzono skrócony czas odpoczynku w dwóch przypadkach, odpowiednio powyżej 15 minut i powyżej 1 godziny. Skarżącym zarzucono także nieuzasadnione użycie kilku wykresówek w ciągu tego samego 24 godzinnego okresu rozliczenia. Pierwsza tarcza znajdowała się w tachografie od godz. 18:00 dnia 29 marca 2012 r. do godz. 3:20 dnia 30 marca 2012 r. Zaś kolejna wykresówka została założona do tachografu o godz. 5:55 dnia 30 marca 2012 r. i była tam pozostawiona do godz.18:00 dnia 30 marca 2012 r.

Wspólnicy spółki cywilnej wnieśli odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie art. 5 utd. Według wspólników, w sytuacji gdy kontrolowanym pojazdem kierował wspólnik legitymujący się licencją na wykonywanie transportu drogowego, brak jest podstaw do nałożenia kary pieniężnej na drugiego wspólnika nie posiadającego tożsamej licencji. Jak wywodzili tylko A. R. jest jedynym kierowcą w firmie.

Główny Inspektor Transportu Drogowego wspomnianą na wstępie decyzją z ... kwietnia 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, podzielając stanowisko organu pierwszej instancji w kwestii wymogu posiadania przez obu wspólników licencji na wykonywanie transportu drogowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uwzględniając skargę wspólników spółki cywilnej uchylił, o czym już była mowa, obydwie decyzje organów.

Sąd pierwszej instancji uznał skargę za uzasadnioną w zakresie w jakim naruszono art. 5 utd, podzielając stanowisko wspólników, iż wspólnik który nie zajmuje się transportem drogowym nie ma obowiązku posiadania omawianej licencji.

W ocenie Sądu pierwszej instancji stan faktyczny sprawy jest odmienny od przyjętego w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 15 października 2008 r. sygn. akt II GPS 5/08, a tym samym nie jest on związany wspomnianą uchwałą przy rozstrzyganiu tej sprawy. W świetle niezakwestionowanych ustaleń faktycznych kontrolowanym pojazdem kierował A. R. wspólnik spółki cywilnej, który posiadał licencję na wykonywanie transportu drogowego. Natomiast powołana uchwała dotyczyła przypadku, gdy kontrolowanym pojazdem kierował kierowca zatrudniony przez spółkę, w której tylko jeden ze wspólników legitymował się licencją na wykonywanie transportu drogowego rzeczy.

Według Sądu pierwszej instancji nie ma w sprawie znaczenia okoliczność, że zlecenie wykonywania transportu przyjęła spółka cywilna. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej za przedsiębiorców uznaje się wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez niech działalności gospodarczej. Ustawa wyklucza więc możliwość występowania spółki cywilnej jako samodzielnego podmiotu w obrocie gospodarczym. Jest ona, jak podkreślił Sąd, wyłącznie stosunkiem obligacyjnym powstałym na mocy zawartej przez wspólników umowy. W związku z tym, nie mając podmiotowości, spółka cywilna nie może świadczyć usług transportowych, gdyż usługi te w rzeczywistości świadczy wspólnik lub wspólnicy w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Legitymowanie się przez jednego ze wspólników licencją transportową jest, zdaniem Sądu, wkładem tego wspólnika polegającym na świadczeniu usług w rozumieniu art. 861 § 1 kc. Toteż, możliwość "korzystania z licencji transportowej" nie może być interpretowana jako przejście bezpośrednio na spółkę samej licencji lub wynikających z niej uprawnień.

W odniesieniu do pozostałych naruszeń dotyczących rejestrowania czasu pracy kierowcy Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko wyrażone w tej kwestii w zaskarżonej decyzji.

Główny Inspektor Transportu Drogowego w skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego wyroku wniósł o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi strony lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarga kasacyjna, oparta na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ppsa, zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła :

1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) i c) ppsa w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na nie znajdującym oparcia w materiale dowodowym sprawy przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że jeden ze wspólników spółki cywilnej M. R. nie zajmuje się wykonywaniem działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego towarów, albowiem to wkład drugiego wspólnika A.R. polegał na świadczeniu usług transportowych, wobec czego M. R. nie był zobowiązany do uzyskania licencji na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego lub stosownej licencji podczas gdy z materiału dowodowego wynika niezbicie, że usługa przewozu objętego kontrolą Inspekcji Transportu Drogowego realizowana była na rachunek i w imieniu obydwu wspólników prowadzących działalność gospodarczą w ramach spółki cywilnej pod nazwą F.H. – U. "A.-M." A. R., M. R., wobec czego każdy z tych podmiotów powinien legitymować się stosownym uprawnieniem na świadczenie usług w transporcie drogowym rzeczy, a przy tym ponoszą oni wspólną odpowiedzialność za ewentualne naruszenia tego obowiązku.

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 pkt 1, art. 5 ust.1, art. 92a ust.2 i ust. 6 utd w związku z lp.1.1 załącznika nr 3 do tej ustawy i art. 4 ust.1 i ust. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. Nr 220 poz. 1147 ze zm.) a także art. 860 i art. 861 kc poprzez ich błędną wykładnię, przejawiającą się w mylnym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że w świetle przywołanych norm prawnych dopuszczalna jest sytuacja, w której tylko jeden wspólnik spółki cywilnej posiada zezwolenie na dostęp do zawodu przewoźnika drogowego lub stosowną licencję na transport drogowy, jeżeli jego wkład do spółki polega na świadczeniu tego rodzaju usług, podczas gdy z przepisów tych wynika jednoznacznie, ze każdy ze wspólników spółki cywilnej zobowiązany jest do uzyskania wymaganych uprawnień do podjęcia i prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego, skoro działalność ta prowadzona jest w ramach spółki cywilnej, a więc podlega zarachowaniu na rzecz wszystkich wspólników spółki, którzy poprzez określone działanie zobowiązali się dążyć do osiągnięcia określonego celu gospodarczego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 października 2008 r. sygn. akt II GPS 5/08 w myśl, której licencja może być udzielona wyłącznie przedsiębiorcom, którymi są poszczególni wspólnicy spółki cywilnej jako odrębni przedsiębiorcy, nie zaś sama spółka. Tym samym licencję na wykonywanie transportu drogowego winni posiadać wszyscy wspólnicy, nie zaś sama spółka. Organ wskazał ponadto na charakter licencji, jako indywidualny akt z zakresu administracji publicznej skierowany do konkretnego przedsiębiorcy, z którego inni wspólnicy spółki cywilnej nie mogą wywodzić tożsamych praw dla siebie. W dalszej części uzasadnienia organ powołał się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego wydane w sprawach: sygn. akt II GSK 1134/11, II GSK 106/08 i II GSK 325/11.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna

Stosownie do treści art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę nieważność postępowania występującą w przypadkach wymienionych enumeratywnie w § 2 tego przepisu. W związku z tym, że w niniejszej sprawie nie stwierdzono przesłanek mogących prowadzić do nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji, zakres rozpoznania sprawy wyznaczać będą zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach kasacyjnych (art. 174 pkt 1 i pkt 2).

Naczelny Sąd Administracyjny za zasadny uznał zarzut naruszenia tj. art. 4 pkt 1, art. 5 ust. 1, art. 92a ust.2 i ust. 6 utd w związku z lp.1.1 załącznika nr 3 do tej ustawy, art. 4 ust.1 i ust. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej i art. 860 i art. 861 kc. podniesiony w ramach naruszenia przepisów prawa materialnego polegający na uznaniu przez Sąd pierwszej instancji, że nie stanowi naruszenia prawa sytuacja, w której tylko jeden ze wspólników spółki cywilnej świadczącej usługi z zakresu transportu drogowego rzeczy posiada stosowną licencję. Pogląd zaprezentowany przez Sąd pierwszej instancji w powyższej kwestii nie zasługuje na akceptację, jako niezgodny ze stanowiskiem wyrażonym w powołanej już wcześniej uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 października 2008 r. sygn. akt II GPS 5/08. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonym wyroku, iż wspomniana uchwała, z uwagi na odmienny stan faktyczny, który legł u podstaw jej przyjęcia, nie ma charakteru wiążącego w niniejszej sprawie. Jakkolwiek wspomniana uchwała została podjęta w konkretnej sprawie w oparciu o art. 187 § 1 ppsa i jako taka wiąże składy orzekające w tej sprawie aż do prawomocnego zakończenia postępowania, to wykładnia przepisów prawa dokonana w tej uchwale wiąże sądy administracyjne w innych sprawach. Innymi słowy, skład rozpoznający sprawę nie może samodzielnie, bez wykorzystania trybu określonego w art. 209 § 1 ppsa, przyjmować wykładni przepisów prawa odmiennej, od tej, która została przyjęta przez skład rozszerzony (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz R. Hauser, M. Wierzbowski, Wydawnictwo CH Beck 2015 r., str. 1078).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w powyższej uchwale "w spółce cywilnej, w której tylko jeden ze wspólników posiada licencję na wykonywanie transportu drogowego, świadczenie tych usług przez inną osobę niż licencjobiorca oznacza przeniesienie uprawnień wynikających z licencji na osobę trzecią z naruszeniem art. 13 ust.1 utd." Z uwagi na osobisty charakter uprawnienia wynikającego z licencji na wykonywanie transportu drogowego świadczenie przez jednego ze wspólników spółki cywilnej usług transportowych na rzecz spółki prowadzącej wspólne przedsięwzięcie gospodarcze w tym samym zakresie nie stwarza po stronie pozostałych wspólników uprawnienia do wykonywania transportu drogowego samodzielnie lub wspólnie z licencjobiorcą. Pomimo, że spółka cywilna nie jest odrębnym podmiotem prawa, to jednak jest ona stosunkiem umownym, w ramach którego wspólnicy zobowiązują się do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego (art. 860 § 1 kc), przy czym wspólne działanie należy traktować jako jedno działanie dwóch lub więcej wspólników, a nie jako sumę ich działań indywidualnych (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2011 r. sygn. akt II GSK 1134/11 oraz z dnia 29 marca 2012 r. sygn. akt II GSK 325/11). Jeżeli więc wspólnym przedsięwzięciem podejmowanym w ramach spółki cywilnej, na który umawiają się wspólnicy, jest wykonywanie transportu drogowego rzeczy, to cel spółki realizuje się wówczas, gdy każdy ze wspólników posiada licencję na wykonywanie tego rodzaju działalności. Do takiej konkluzji prowadzi wykładnia art. 5 ust.1 i ust. 3 utd w związku art. 4 ust.2 usdg i w związku z art. 860 § 1 kc.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 utd podjęcie i wykonywanie transportu drogowego wymaga uzyskania odpowiedniej licencji na wykonywanie transportu drogowego. W myśl art. 5 ust. 3 utd licencji udziela się przedsiębiorcy. Natomiast stosownie do treści art. 4 ust 2 usdg za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Z tego powodu licencji udzielonej jednemu wspólnikowi nie można traktować jako uprawnienia całej spółki. Licencja, jako jednostronny akt z zakresu administracji publicznej, rodzi skutki prawne wobec określonego przedsiębiorcy i potwierdza jego uprawnienie do wykonywania reglamentowanej usługi. Uzyskanie licencji przez jednego ze wspólników spółki cywilnej nie powoduje przejścia uprawnienia w niej zawartego na pozostałych wspólników. Zatem, licencję, o której mowa w art. 5 ust.1 utd, musi posiadać każdy ze wspólników spółki cywilnej. Oznacza to, że wspólnicy spółki cywilnej mogą wykonywać transport drogowy, pod warunkiem posiadania przez każdego z nich licencji na świadczenie usług w tym zakresie (por. wyrok NSA z 1 grudnia 2009 r. sygn. akt II GSK 210/09). W związku z tym, nieposiadanie wymaganej licencji na wykonywanie transportu rzeczy przez pozostałych wspólników w ramach spółki cywilnej stanowi naruszenie prawa, skutkujące nałożeniem kary pieniężnej na podstawie art. 92a ust.1 w związku z lp.1.1 załącznika utd. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, że w trakcie kontroli pojazdu, a co podnoszono w rozpoznawanej sprawie, kierującym pojazdem był wspólnik posiadający licencję, w sytuacji, gdy transport był realizowany w ramach spółki cywilnej, w której drugi wspólnik nie posiadał wymaganej licencji. To wspólnicy spółki cywilnej prowadzący F. H.– U. "A.-M." s.c. A. R. i M. R. przyjęli zlecenie wykonania transportu, czego nie kwestionował Sąd w zaskarżonym wyroku. Sąd jedynie uznał tę okoliczność, zresztą błędnie, jako nieistotną dla oceny prawidłowości wykładni przepisów ustawy dokonanej przez organy w kontrolowanych decyzji.

W tym stanie rzeczy należało przyjąć za trafne rozstrzygnięcie organów obu instancji bowiem wspólnicy w ramach spółki cywilnej wykonywali transport drogowy z naruszeniem wskazanych w skardze przepisów, a w szczególności art. 5 ust.1 utd. Tym samym nałożona kara pieniężna nie naruszała prawa.

Mając na uwadze wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy i działając na podstawie art. 188 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 ppsa.