Wyrok NSA, sygn. akt III SA 3081/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2002-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Opłata skarbowa
Powołane przepisy: article: art. 49 ust. 1
journal: Dz.U. 1995 nr 74 poz. 368
law: Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 października 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 3 ust. 1 pkt 5 lit. a
journal: Dz.U. 1989 nr 4 poz. 23
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej.
Teza: Zarzut rażącego naruszenia prawa, a więc takiego naruszenia, które jest oczywiste i wynika z treści nie budzącego wątpliwości przepisu. Tymczasem przepis ten budził wątpliwości, skoro musiał się nim zająć skład 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Art. 49 ust. 1 ustawy Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ pozwala składowi siedmiu sędziów zająć się daną sprawą wyłącznie wówczas, gdy w sprawie tej występują istotne wątpliwości prawne. Sam fakt zajęcia się wymienionym wyżej przepisem ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ przez skład 7 sędziów NSA, wykluczał możliwość przyjęcia, że Urząd Skarbowy rażąco przepis ten naruszył. Innymi słowy powołując się na wspomnianą uchwałę i stanowiąc zarzut rażącego naruszenia prawa, skarżący sami sobie zaprzeczyli.

TEZY

Zarzut rażącego naruszenia prawa, a więc takiego naruszenia, które jest oczywiste i wynika z treści nie budzącego wątpliwości przepisu. Tymczasem przepis ten budził wątpliwości, skoro musiał się nim zająć skład 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Art. 49 ust. 1 ustawy Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ pozwala składowi siedmiu sędziów zająć się daną sprawą wyłącznie wówczas, gdy w sprawie tej występują istotne wątpliwości prawne. Sam fakt zajęcia się wymienionym wyżej przepisem ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ przez skład 7 sędziów NSA, wykluczał możliwość przyjęcia, że Urząd Skarbowy rażąco przepis ten naruszył. Innymi słowy powołując się na wspomnianą uchwałę i stanowiąc zarzut rażącego naruszenia prawa, skarżący sami sobie zaprzeczyli.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Edyty O. i Andrzeja W. - wspólników spółki cywilnej "Konsorcjum Finansowo-Prawne" w S. na decyzję Ministra Finansów z dnia 10 października 2000 r. (...) w przedmiocie nieważności decyzji określającej opłatę skarbową - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dnia 10 grudnia 1997 r. wspólnicy spółki cywilnej Konsorcjum Finansowo-Prawne S.C. w S. wystąpili do Pierwszego Urzędu Skarbowego w tym samym mieście o zwrot nadpłaconej opłaty skarbowej z odsetkami, m.in. od umowy przelewu wierzytelności z dnia 8 maja 1997 r. W uzasadnieniu wspólnicy powołali się na pismo Ministerstwa Finansów z dnia 11 września 1997 r. (...), a także na uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z dnia 19 maja 1997 r. /FPS 4/97 - ONSA 1997 Nr 3 poz. 107/. W uchwale Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie podlega opłacie skarbowej na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 5 lit. "a" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ sprzedaż wierzytelności:

a/ w okresie od 18 marca 1992 r. do 4 lipca 1993 r., gdy sprzedawcą był podmiot wykonujący działalność gospodarczą w zakresie obrotu wierzytelnościami,

b/ od 5 lipca 1993 r., kiedy dokonuje jej podatnik podatku od towarów i usług, świadczący usługi w zakresie finansów, a także gdy podatnikiem tego podatku jest nabywca wierzytelności.

W kolejnym piśmie, z dnia 24 lutego 1998 r., wspólnicy uzupełnili swój wniosek, żądając stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia 9 czerwca 1997 r. (...).

Decyzją z dnia 15 czerwca 2000 r. Izba Skarbowa w K. odmówiła stwierdzenia nieważności wymienionej wyżej decyzji, powołując się na art. 156 par. 1, 157 par. 1 oraz 158 par. 1 Kpa w związku z art. 337 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./. Zdaniem Izby, nie doszło w sprawie do rażącego naruszenia prawa, gdyż nie jest takim rozstrzygnięciem odmienna interpretacja danej normy. Izba Skarbowa podkreśliła, że orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego na temat opłaty skarbowej od umów przelewu wierzytelności nie było jednolite, czego wyrazem był np. wyrok z dnia 18 października 1996 r., SA/Lu 2422/95, odmienny od stanowiska zawartego w uchwale składu 7 sędziów z dnia 19 maja 1997 r.

Wspólnicy odwołali się od decyzji Izby Skarbowej, wyrażając pogląd, że nie można w kategoriach odmiennej interpretacji prawa traktować sytuacji, gdy organ administracyjny nakłada na dany podmiot obowiązek, powołując się na normę prawną, która obowiązku takiego w ogóle nie przewiduje. Autorzy odwołania uznali za "zdumiewające" to, iż po upływie trzech lat od prawnego wyjaśnienia spornych okoliczności, Izba Skarbowa nadal "(...) lansuje i popiera ewidentnie błędne poglądy i działania (...)".

Argumenty zawarte w odwołaniu nie przekonały Ministra Finansów, który dnia 10 października 2000 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, powołując się na zasadę trwałości decyzji administracyjnej, wynikającą z art. 128 Ordynacji podatkowej. Ponadto Minister przytoczył szereg wyroków, świadczących o rozbieżnym orzecznictwie NSA w zakresie opłat skarbowych od cesji wierzytelności, a także wyroków precyzujących, co należy uważać za rażące naruszenie prawa. Między innymi wskazał, że:

a/ jeżeli przepis prawa dopuszcza możliwość rozbieżnej jego interpretacji, to wybór jednej z nich nie może być oceniony jako rażące naruszenie prawa, nawet wówczas, gdy zostanie ona później uznana za nieprawidłową, albo gdy inna interpretacja zostanie uznana za słuszniejszą /wyrok z 18 czerwca 1997 r., III SA 422/96/;

b/ rażącego naruszenia prawa nie wolno utożsamiać z błędami wykładni prawa, lecz z przekroczeniem prawa w sposób jasny i niedwuznaczny /wyrok z 29 czerwca 1987 r. II SA 2145/86/.

Minister Finansów podkreślił, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy brak jest podstaw do stwierdzenia, że "...zaskarżona decyzja Izby Skarbowej w Katowicach została wydana z rażącym naruszeniem prawa (...)".

Wspólnicy spółki cywilnej "Konsorcjum Finansowo-Prawne" wnieśli skargę na decyzję Ministra Finansów. W uzasadnieniu podnieśli, że wskazana przez nich uchwała NSA położyła kres praktyce obciążania podatników nienależnymi opłatami, nakładanymi bez podstawy prawnej. Zdaniem skarżących, w państwie prawnym podmiot prawa nie może być - lub nie być - obarczony obowiązkiem, w zależności od takich lub innych zapatrywań organu decyzyjnego. Dla skarżących jest oczywiste, że od momentu "wydania" uchwały nie tylko nie powinny być w omawianym zakresie nakładane lub uiszczane opłaty skarbowe, lecz także winny być zwrócone opłaty uiszczone poprzednio. Skarżący zauważyli, że ubolewaniem", że decyzja Ministra Finansów forsuje błędną praktykę, "paradoksalnie" powołując się na kodeksową zasadę trwałości decyzji administracyjnej.

Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z dnia 18 lipca 2002 r. skarżący podnieśli, że:

a/ w chwili złożenia wniosku z dnia 10 grudnia 1997 r. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 19 maja 1997 r. "(...) obowiązywała już od prawie 7 miesięcy",

b/ wszystkie decyzje, począwszy od decyzji Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 9 czerwca 1997 r., a na zaskarżonej decyzji Ministra Finansów skończywszy, zostały wydane po dacie podjęcia uchwały NSA,

c/ w świetle uchwały NSA, opłaty skarbowe powinny zostać zwrócone jako uiszczone nienależnie, na podstawie ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Treść skargi i jej zarzuty, formułowane bardzo emocjonalnie, wynikają z nieznajomości prawa. Przede wszystkim skarżący błędnie zakładają, że uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 1997 r. /FPS 4/97 - ONSA 1997 Nr 3 poz. 107/ ma moc powszechnie obowiązującą. Gdyby skarżący, zamiast bezzasadnie się unosić, zajrzeli do art. 49 ust. 5 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, przekonaliby się sami, że uchwala Sądu, wyjaśniająca wątpliwość prawną, wiąże tylko w danej sprawie. Ani skarżący, ani Urząd Skarbowy w S. nie byli stronami postępowania w sprawie FPS 4/97, w związku z czym wspomniana wyżej uchwala nie miała dla nich mowy obowiązującej. Nie można zatem twierdzić, że wyrażając w decyzji z dnia 9 czerwca 1997 r. odmienny od NSA pogląd. Urząd Skarbowy rażąco naruszył prawo w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. Gdyby skarżący odwołali się od tej decyzji w trybie zwykłym, mogliby skutecznie zarzucić błędną wykładnię przepisu przez Urząd Skarbowy i ewentualnie wykazywać, że przepis art. 3 ust. 1 pkt 5 lit. "a" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej należy interpretować tak, jak uczynił to Naczelny Sąd Administracyjny we wspomnianej uchwale.

Skarżący nie wnieśli jednak odwołania i w związku z tym decyzja stała się ostateczna. Od tego momentu zaczęła mieć zastosowanie zasada trwałości decyzji ostatecznej, zgodnie z obowiązującym w 1997 r. art. 16 par. 1 Kpa.

W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Skarbowego z dnia 9 czerwca 1997 r. niedopuszczalne już były rozważania na temat różnic w wykładni art. 3 ust. 1 pkt 5 lit. "a" ustawy o opłacie skarbowej - właśnie z uwagi na wspomnianą zasadę trwałości decyzji ostatecznej. Skuteczny mógł być tylko zarzut rażącego naruszenia prawa, a więc takiego naruszenia, które jest oczywiste i wynika z treści nie budzącego wątpliwości przepisu. Tymczasem przepis ten budził wątpliwości, skoro musiał się nim zająć skład 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Art. 49 ust. 1 ustawy o NSA pozwala składowi siedmiu sędziów zająć się daną sprawą wyłącznie wówczas, gdy w sprawie tej występują istotne wątpliwości prawne. Sam fakt zajęcia się wymienionym wyżej przepisem ustawy o opłacie skarbowej przez skład 7 sędziów NSA, wykluczał możliwość przyjęcia, że Urząd Skarbowy rażąco przepis ten naruszył. Innymi słowy powołując się na wspomnianą uchwałę i stanowiąc zarzut rażącego naruszenia prawa, skarżący sami sobie zaprzeczyli, popadając w sprzeczność, która powodowała, że ich wniosek o stwierdzenie nieważności Decyzji, zawarty w piśmie z dnia 24 lutego 1998 r., od początku był oczywiście bezzasadny.

Należy jeszcze raz podkreślić z naciskiem, że skoro uchwała składu 7 sędziów wiązała tylko strony sprawy, w której zapadła, to nie istniał obowiązek zmiany ostatecznych decyzji, zapadłych w innych sprawach, i to zarówno zakończonych przed, jak i po wydaniu tej uchwały.

Trafnie zatem Izba Skarbowa w K. odmówiła stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Skarbowego w S. z dnia 9 czerwca 1997 r., a Minister Finansów zasadnie decyzję Izby utrzymał w mocy.

Skarga wsporników spółki cywilnej "Konsorcjum Finansowo-Prawne" - jako bezzasadna w sposób oczywisty - podlegała oddaleniu na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.