Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1435/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 200 w zw. z art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 107 par. 3 w zw. z art. 11
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 32 ust. 5 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska - Jóźków, Sędzia WSA - Marek Krawczak (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Protokolant specjalista - Agnieszka Małyszko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz M. S. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez M. S. (dalej jako "Skarżący", "Wnioskodawca" lub "Strona") jest decyzja Prezesa Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako "Prezes ARiMR") z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w E. k. L. z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] o przyznaniu Skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014.

Zaskarżona decyzja została w następującym stanie faktycznym.

W dniu 9 maja 2014 r. Skarżący złożył w BP ARiMR w L. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014 oraz oświadczenie o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego na lata 2007-2013 na przejętych od K. K. działkach rolnych. Wnioskodawca zobowiązał się do realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego na działkach rolnych położonych na działce ewidencyjnej nr 583 położonej w województwie [...], powiat [...], w gminie U., obręb M..

W wyniku przeprowadzonego postępowania w dniu [...] stycznia 2015 r. Kierownik BP ARiMR w L. wydał decyzję o przyznaniu wnioskodawcy płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014 w łącznej wysokości 21.129,80 zł,

Następnie organ ten w piśmie z dnia 10 października 2016 r. skierowanym do Dyrektora [...] OR ARiMR wskazał, że ww. decyzja o przyznaniu Stronie płatności była wadliwa. Jako powód tej wadliwości wskazano natomiast wątpliwości związane z dokumentami dotyczącymi przeniesienia posiadania gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, a zwłaszcza wypowiedzenie umowy ustnej z dnia 3 kwietnia 2014 r. przez Wnioskodawcę K. K.

W konsekwencji w dniu 27 października 2016 r. Dyrektor [...] OR ARiMR wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r.

Następnie organ ten decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] stwierdził nieważność ww. decyzji Kierownika BP ARiMR w L. W ocenie Dyrektora [...] OR ARiMR przejęcie przez Wnioskodawcę zobowiązania rolnośrodowiskowego w zakresie działki rolnej CB o pow. 4,90 ha (część działki ewidencyjnej nr 583) nastąpiło wskutek rozwiązania umowy, a nie na skutek zawarcia umowy. Wobec tego należało przyjąć, że zobowiązanie to nie zostało skutecznie przejęte zgodnie z przepisem § 32 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361 ze zm.) – dalej jako "rozporządzenie rolnośrodowiskowe". W konsekwencji decyzja z dnia [...] stycznia 2015 r. rażąco naruszała ww. przepis.

Powyższa decyzja została następnie uchylona przez Prezesa ARiMR decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...]. Zdaniem organu II instancji przy jej wydaniu nie wzięto bowiem pod uwagę prawidłowej wykładni § 32 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r. Poza tym organ I instancji oparł się wyłącznie na jednym aspekcie ustalonego stanu faktycznego, tj. na charakterze dokumentu, z którego wynikała okoliczność wypowiedzenia przez Wnioskodawcę umowy poddzierżawy zawartej z K. K.

Rozpoznając sprawę ponownie Dyrektor [...] OR ARiMR decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. orzekł o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika BP ARiMR w L. z dnia [...] stycznia 2015 r. z powodu wydania tej decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Chodziło o naruszenie zasad przejęcia posiadania działek rolnych oraz kontynuowania zobowiązania rolnośrodowiskowego określonych w z § 32 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Powołując się na treść ww. przepisu organ I instancji wskazał, że do skutecznego przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego konieczne jest spełnienie dwóch warunków: przeniesienie posiadania oraz złożenie wniosku przez przejmującego wraz z dołączonym oświadczeniem i umową, z której wynika, że dochodzi do przeniesienia posiadania.

W rozpoznawanej sprawie Wnioskodawca wraz ze złożonym w dniu 9 maja 2014 r. do BP ARiMR w L. oświadczeniem o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego na przejętych działkach rolnych na lata 2007-2013, złożył kopie:

- umowy poddzierżawy z dnia 3 kwietnia 2012 r. zawartej z K. K., której przedmiotem była działka rolna nr 583 o pow. 7,00 ha, położona w obrębie M. - pastwisko obszar Natura 2000, gmina U. - część działki od strony północnej. Umowa ta zawarta została na czas oznaczony 5 lat z możliwością wydłużenia na następne 5 lat,

- umowy dzierżawy z dnia 8 listopada 2012 r. zawartej z Z. w M., której przedmiotem dzierżawy jest działka rolna nr 583 o pow. 5,49 ha, położona w obrębie M. - pastwisko obszar Natura 2000. Umowa ta zawarta została na okres od dnia 8 listopada 2012 r. do dnia 8 listopada 2019 r.,

- wypowiedzenia ustnej umowy, w której Strona wypowiada K. K. umowę ustną na poddzierżawienie części działki nr 583 (od strony południowej) w M. o powierzchni 5 ha.

Zgodnie zaś ze złożoną w dniu 9 maja 2014 r. deklaracją Wnioskodawcy o kontynuacji zobowiązania przejętego od K. K., przejęte zobowiązanie dotyczyło dwóch działek rolnych położonych na działce ewidencyjnej nr 583 tj.:

- działki rolnej CA o powierzchni 6,80 ha, z rośliną uprawną w pionie głównym - łąka trwała, zadeklarowaną do płatności w wariancie 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków Natura 2000,

- działki rolnej CB o powierzchni 4,90 ha, z rośliną uprawną w plonie głównym - użytek przyrodniczy, zadeklarowaną do płatności w wariancie 5.10 Użytki przyrodnicze

Mając powyższe na uwadze organ I instancji wskazał, że w przypadku działki rolnej CB nie zostały spełnione wszystkie warunki konieczne do przejęcia płatności rolnośrodowiskowej w myśl § 32 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r. W przypadku przedmiotowej działki nie została bowiem dołączona umowa, na podstawie której doszło do przeniesienia posiadania.

O ile załączone przez Stronę dokumenty w sposób jednoznaczny wskazują, że w przypadku działki rolnej CA doszło do przeniesienia posiadania części działki ewidencyjnej nr 583 o pow. 7,00 ha (umowa poddzierżawy z dnia 3 kwietnia 2012 r.), to w przypadku działki rolnej CB brak jest umowy, na podstawie której doszłoby do przeniesienia posiadania przez K. K. na rzecz Wnioskodawcy. Organ wskazał przy tym, że wypowiedzenie ustnej umowy poddzierżawy – dokument dołączony przez Stronę do wniosku z dnia 9 maja 2014 r. nie stanowi podstawy przeniesienia posiadania części działki ewidencyjnej, na której położona jest działka rolna CB.

W związku z powyższym Dyrektor [...] OR ARiMR uznał, że przejęcie zobowiązania rolnośrodowiskowego w zakresie działki rolnej CB, o powierzchni 4,90 ha nie nastąpiło z uwagi na brak złożenia, w terminie, wymaganego przez przepis prawa obligatoryjnego załącznika jakim jest umowa na podstawie której doszło do przeniesienia posiadania. Tym samym decyzja z dnia [...] stycznia 2015 r. w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014, przyznająca również płatność do działki CB rażąco narusza przepis § 32 ust 5 pkt 2 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r. Powyżej wskazany przepis jednoznacznie wskazuje bowiem na konieczność złożenia umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, w wyniku której na Wnioskodawcę zostało przeniesione posiadanie gruntów.

Po rozpoznaniu odwołania Strony, Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] OR ARiMR z dnia [...] kwietnia 2017 r. Uzasadniając rozstrzygnięcie o takiej treści organ odwoławczy w całości podtrzymał stanowisko i argumentację organu I instancji. Podkreślił zatem, że decyzja Kierownika BP ARiMR w L. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. § 32 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r. Z przepisu tego wynika, że do skutecznego przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego konieczne jest przeniesienie posiadania oraz złożenie wniosku przez przejmującego wraz z dołączonym oświadczeniem i umową, potwierdzającą że dochodzi do przeniesienia posiadania. W przedmiotowej sprawie w odniesieniu do działki CB nie została dołączona umowa, na podstawie której doszło do przeniesienia posiadania. Wypowiedzenie ustnej umowy dzierżawy z dnia 3 kwietnia 2014 r. złożone przez Wnioskodawcę nie stanowi umowy, o której mowa w § 32 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Przepis ten jednoznacznie precyzuje formę dokumentu jaką stanowi umowa potwierdzająca przeniesienie posiadania.

Zdaniem Prezesa ARiMR przeniesienie przez dzierżawcę, po upływie okresu obowiązywania umowy dzierżawy, na właściciela działki rolnej jej posiadania nie mieści się w pojęciu umowy, w wyniku której zostało przeniesione posiadanie gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym podjętym przez rolnika, o której mowa w § 32 ust. 5 pkt 2 ww. rozporządzenia. W niniejszej sprawie nastąpiło jednostronne wypowiedzenie umowy dzierżawy, którego skutków nie można traktować analogicznie jak skutków zawarcia czynności dwustronnej, jaką jest umowa sprzedaży, dzierżawy lub inna umowa.

W skardze na powyższą decyzję Prezesa ARiMR, domagając się jej uchylenia, Skarżący podniósł zarzuty naruszenia:

- przepisów art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż w niniejszej sprawie miało miejsce rażące naruszenie prawa, skutkujące koniecznością wydania zaskarżonej decyzji o utrzymaniu w mocy decyzji Dyrektora [...] OR ARiMR z dnia [...] kwietnia 2017 r. stwierdzającej nieważność decyzji Kierownika BP ARiMR w L. z dnia [...] stycznia 2015 r.,

- przepisów § 32 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez uznanie, że nie doszło do przeniesienia posiadania działki rolnej CB o pow. 4,90 ha od K. K. na rzecz Skarżącego,

- art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a., tj. wskazanych w tych przepisach podstawowych reguł uzasadniania decyzji administracyjnych w szczególności poprzez niedostateczne uzasadnienie faktyczne oraz brak pouczenia o przysługujących stronie środkach odwoławczych.

W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł w szczególności, że wydane w tej samej sprawie decyzje Prezesa ARiMR z dnia [...] lutego 2017 r i [...] czerwca 2017 r. są dla niego zupełnie niezrozumiałe. W decyzji z dnia [...] lutego 2017 r. uznano bowiem, że będący rezultatem rozwiązania umowy dzierżawy powrót posiadania stanowi przeniesienie posiadania, o którym mowa w § 32 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, natomiast za umowę na podstawie której nastąpiło ww. zdarzenie zakwalifikowano umowę dzierżawy ulegającą rozwiązaniu (por. Wyrok NSA w Warszawie sygn. akt II GSK 944/12). Ten sam organ w zaskarżonej decyzji z dnia [...] czerwca 2017 r., powołując się na te same orzeczenia doszedł do skrajnie odmiennych wniosków.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Wniesienie skargi skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Przede wszystkim podkreślić jednak należy, że postępowanie prowadzone na podstawie przepisu art. 156 k.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi wyłom od zasady stabilności decyzji. Z tego też powodu ustalenie podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji musi być niewątpliwe. Należy również pamiętać o tym, że celem postępowania nieważnościowego nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji w kontekście tego, czy jest ona dotknięta jedną z kwalifikowanych wad wskazanych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a.

Przepis ten stanowi, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:

1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;

2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;

3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną;

4) została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie;

5) była niewykonalną w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;

6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;

7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Podkreślenia wymaga, że organ prowadzący postępowanie w sprawie nieważności decyzji nie jest kompetentny do rozstrzygnięcia jej co do meritum. W postępowaniu prowadzonym w omawianym trybie organ ma obowiązek rozpatrywać sprawę jedynie w granicach określonych w art. 156 § 1 k.p.a., to znaczy nie może rozpatrywać jej co do istoty tak jak w postępowaniu odwoławczym. Organ orzeka zatem wyłącznie kasacyjnie stwierdzając nieważność decyzji albo jej niezgodność z prawem, a w przypadku braku przesłanek do wydania takiego orzeczenia odmawia stwierdzenia nieważności decyzji.

Wśród przesłanek wymienionych w cytowanym wyżej art. 156 § 1 k.p.a. jest m.in. i ta, na którą powoływał się organ. Chodzi mianowicie o wydanie w postępowaniu zwykłym decyzji z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Odnosząc się do przesłanki wskazanej w ww. przepisie przypomnieć należy, że w kwestii pojęcia "rażące naruszenie prawa" wielokrotnie wypowiadała się zarówno nauka prawa jak i judykatura. Analiza ich dorobku pozwala na stwierdzenie, iż zachodzi ono wówczas, gdy treść rozstrzygnięcia pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owo rozstrzygnięcie nie może być akceptowane jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Rażące naruszenie prawa jest więc z reguły wyrazem ewidentnego oczywistego błędu w interpretacji prawa i ma miejsce wtedy, gdy stwierdzone naruszenie ma znacznie większą wagę, aniżeli stabilność ostatecznego rozstrzygnięcia organu administracji. O rażącym naruszeniu prawa można zatem mówić wtedy, gdy spełnione zastaną trzy przesłanki:

1) naruszenie prawa ma charakter oczywisty;

2) charakter przepisu, który został naruszony, pozwala na uznanie oczywistości naruszenia;

3) przemawiają za tym racje ekonomiczne i gospodarcze, które wywołuje rozstrzygnięcie.

Z bogatego dorobku orzecznictwa sądowego można przytoczyć tezy najbardziej adekwatne do niniejszej sprawy:

O rażącym naruszeniu prawa można mówić w wypadku oczywistego naruszenia prawa, dającego się ustalić na podstawie prostego zestawienia treści konkretnej normy prawnej z treścią orzeczenia zapadłego w sprawie. Zastosowana w orzeczeniu norma prawna powinna być rozumiana jednolicie. Rozbieżności w zakresie jej wykładni wykluczają możliwość uznania aktu za rażąco naruszający prawo, z uwagi na brak oczywistości takiego naruszenia (wyrok NSA z dnia 18 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 1812/09, LEX nr 992225).

O rażącym naruszeniu prawa nie może być mowy w przypadku, gdy organ stosujący prawo podczas wykładni dokonuje wyboru jednej interpretacji spośród tych reprezentowanych w orzecznictwie i doktrynie (wyrok NSA z dnia 16 października 2008 r. sygn. akt I FSK 1237/07, LEX nr 499806).

Podstawą dla stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa nie może być przyjęta w tej decyzji wykładnia przepisów prawa, co do której występuje wyraźny spór w judykaturze i to nie tylko w odniesieniu do pojedynczej normy prawnej, ale co do podstaw normatywnych całej instytucji prawnej, gdzie różne sposoby interpretacji dają się uzasadnić z jednakową mocą (wyrok NSA z dnia 6 lutego 2006 r. sygn. akt I FSK 439/05, ONSAiWSA 2007/1/13).

Powyższa linia orzecznictwa jest następstwem gramatycznej, językowej wykładni art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Według Słownika języka polskiego (Warszawa 1993, t. III, s. 24) "rażący" to dający się łatwo stwierdzić, wyraźny, oczywisty, niewątpliwy, bezsporny, bardzo duży. Takie znaczenie pojęcia "rażące naruszenie prawa" powoduje, że stwierdzenie nieważności decyzji z tej przyczyny może nastąpić w wypadku zastosowania w kwestionowanym rozstrzygnięciu normy prawnej, której znaczenie można ustalić w sposób niewątpliwy, bezsporny. Podobne stanowisko zostało wypracowane w doktrynie, gdzie zgodnie przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa będzie miało miejsce w sytuacji, gdy w stanie prawnym nie budzącym wątpliwości co do jego zrozumienia zostaje wydana decyzja, która treścią swego rozstrzygnięcia stanowi negację całości lub części obowiązujących przepisów (por. B. Brzeziński, M. Kalinowski, Masternak, A. Olesińska, Ordynacja Podatkowa. Komentarz, Toruń 2002, s. 802; J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1985, s. 237; por. także A. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996, s. 716-721).

Przenosząc powyższe uwagi teoretyczne na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że przepis § 32 rozporządzenia rolnośrodowiskowego stanowi, że: "1. W przypadku przeniesienia, w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, posiadania gruntów lub stada objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym podjętym przez rolnika, które nastąpiło po doręczeniu decyzji w sprawie przyznania pierwszej płatności rolnośrodowiskowej, nowemu posiadaczowi tych gruntów lub stada mogą być przyznane kolejne płatności rolnośrodowiskowe, jeżeli są spełnione warunki określone w art. 25 ust. 2 ustawy.

Jeżeli przeniesienie posiadania gruntów lub stada objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym podjętym przez rolnika nastąpiło po doręczeniu decyzji w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej za poprzedni rok i zanim złożył on wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za dany rok, nowy posiadacz tych gruntów lub stada składa wniosek o przyznanie tej płatności w terminie 7 miesięcy od dnia przeniesienia posiadania.

Płatność rolnośrodowiskową za dany rok może zostać przyznana nowemu posiadaczowi gruntów lub stada, jeżeli wniosek, o którym mowa w ust. 2, złożył w terminie określonym do składania wniosków o przyznanie płatności bezpośredniej w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a po upływie tego terminu - wyłącznie w przypadku określonym w art. 23 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009.

Jeżeli nie zachodzą przypadki określone w ust. 3, a wniosek, o którym mowa w ust. 2, został złożony przed upływem terminu, o którym mowa w ust. 2, nie przyznaje się płatności rolnośrodowiskowej za dany rok, a nowy posiadacz gruntów lub stada jest uprawniony do ubiegania się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych za następne lata.

Oprócz dokumentów wymaganych na podstawie § 24, do wniosku, o którym mowa w ust. 2, nowy posiadacz gruntów lub stada dołącza:

oświadczenie, złożone na formularzu udostępnionym przez Agencję, obejmujące zobowiązanie do:

kontynuowania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego przez rolnika do końca okresu objętego tym zobowiązaniem,

zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności rolnośrodowiskowej uzyskanej przez rolnika, któremu została przyznana ta płatność, jaką rolnik ten byłby obowiązany zwrócić, gdyby w trakcie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przez tego rolnika wystąpiły okoliczności wymienione w § 39 ust. 1-3 lub 5;

umowę sprzedaży, dzierżawy lub inną umowę, w wyniku której zostało na niego przeniesione posiadanie gruntów lub stada objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym podjętym przez rolnika, albo kopię tej umowy poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez upoważnionego pracownika Agencji.

Zdaniem organu administracji, Skarżący zobowiązał się do kontynuacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przejętego od córki K. K. realizowanego na działkach rolnych CA i CB położonych na działce ewidencyjnej nr 583. W przypadku działki rolnej CA strona dostarczyła dokument o którym mowa w § 32 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia rolnośrodowiskowego potwierdzający przeniesienie posiadania części działki ewidencyjnej nr 583 o pow. 7,00 ha od Pani K. K., tj. umowę poddzierżawy (dzierżawy) z dnia 3 kwietnia 2012 r. Natomiast w przypadku działki rolnej CB o powierzchni 4,90 ha wypowiedzenie ustnej umowy dzierżawy z dnia 3 kwietnia 2014 r. nie stanowi umowy, o której mowa w § 32 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, w wyniku której zostało przeniesione posiadanie gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym podjętym przez rolnika.

W opinii organu, przepis ten jednoznacznie precyzuje formę dokumentu jaką stanowi umowa potwierdzająca przeniesienie posiadania. W takim przypadku przyjąć należy, że przeniesienie przez dzierżawcę, po upływie okresu obowiązywania umowy dzierżawy, na właściciela działki rolnej jej posiadania nie mieści się w pojęciu umowy, w wyniku której zostało przeniesione posiadanie gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym podjętym przez rolnika, o której mowa w § 32 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

W konsekwencji uznano, że decyzja Kierownika BP ARiMR w L. z dnia [...] stycznia 2015 r. przyznająca Skarżącemu płatność rolnośrodowiskową na rok 2014 jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a, bowiem Skarżący nieskutecznie przejął od K. K. zobowiązanie rolnośrodowiskowe w zakresie działki rolnej CB.

Organ w swoich rozstrzygnięciach przywoływał wyrok NSA z dnia 11 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 944/12 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 czerwca 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 3803/13 wskazując, że o ile przeniesienie posiadania może nastąpić w wyniku rozwiązania umowy, to do oświadczenia o przejęciu zobowiązania rolnośrodowiskowego powinna być dołączona umowa, z której wynika, ze grunty objęte ww. zobowiązaniem były przedmiotem posiadania zbywcy oraz dokumenty potwierdzające fakt, że przeniesienie zobowiązania miało miejsce.

Warto jednakże zauważyć, iż wspomnianym powyżej wyrokiem o sygn. akt II GSK 944/12 uchylono orzeczenie WSA w Olsztynie z dnia 15 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Ol 718/11, gdzie zaprezentowano pogląd, iż "zwrot dzierżawionych gruntów właścicielowi nie przenosił posiadania w rozumieniu rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Jakkolwiek bowiem w wyniku zwrócenia właścicielowi przedmiotu dzierżawy przejął on posiadanie nad tymi gruntami ale przeniesienie posiadania nie było efektem zawarcia umowy przeniesienia własności, dzierżawy lub innej. Umowy przenoszącej posiadanie nie może zastąpić faktyczne przejęcie działek przez skarżącego, albowiem nie jest to czynność prawna odpowiadająca umowie przewidzianej we wspomnianym przepisie".

Zaprezentowana zatem w tym orzeczeniu wykładnia jest jedną z prezentowanych w judykaturze, a taka rozbieżność w orzecznictwie - jak już wyżej podkreślono - nie może przesądzać o istnieniu "rażącego naruszenia prawa", którego miał dopuścić się Kierownik BP ARiMR w L. wydając decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r.

Skład orzekający w rozpatrywanej sprawie podziela pogląd zaprezentowany w przywołanym w skardze przez Skarżącego i przez organ w zaskarżonej decyzji wyroku WSA w Warszawie z dnia 23 czerwca 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 3803/13, iż "Problem, z którym mamy do czynienia w sprawie, a który sztucznie stworzyły organy orzekające (...), sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy przejście posiadania części gospodarstwa rolnego dzierżawcy na, będącego jego wydzierżawiającym, właściciela wskutek upływu terminu, na jaki została umowa zawarta, wypełnia pojęcie "przeniesienia posiadania części gospodarstwa rolnego w wyniku umowy dzierżawy" w rozumieniu przepisu art. 25 § 1 rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r. Otóż zdaniem sądu na powyższe pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej oraz wskazać, że Kodeks cywilny w art. 693 § 1 wskazuje, że przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz. Po zakończeniu dzierżawy dzierżawca obowiązany jest, w braku odmiennej umowy, zwrócić przedmiot dzierżawy w takim stanie, w jakim powinien się znajdować stosownie do przepisów o wykonywaniu dzierżawy (art. 705 k.c.)".

Pogląd ten aktualny jest również na gruncie obowiązującego obecnie § 32 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, na co wskazuje również odwoływanie się do powyższego wyroku przez organ odwoławczy w toku postępowania administracyjnego.

W świetle takiego pojęcia umowy dzierżawy wydzierżawiający w jej wyniku przekazuje dzierżawcy posiadanie przedmiotu dzierżawy, po to by umożliwić mu jego używanie i pobieranie pożytków. Po wypowiedzeniu umowy dzierżawy obowiązkiem dzierżawcy jest przeniesienie z powrotem na wydzierżawiającego posiadania przedmiotu umowy. Tak więc wynikiem zawarcia umowy dzierżawy jest między innymi z jednej strony obowiązek wydzierżawiającego przeniesienia posiadania przedmiotu dzierżawy na dzierżawcę, z drugiej strony obowiązkiem dzierżawcy jest przeniesienie posiadania przedmiotu dzierżawy wydzierżawiającemu po wypowiedzeniu umowy dzierżawy. Tak rozumiejąc wzajemne obowiązki stron umowy dzierżawy uznać należy, że wzajemne przeniesienie posiadania przedmiotu dzierżawy przed i po zakończeniu jej trwania są obowiązkami stron wynikającymi z zawartej umowy dzierżawy.

W omawianym przypadku, a więc także i w takim, z jakim mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, przyjąć należało, że przeniesienie przez dzierżawcę po upływie wypowiedzeniu umowy dzierżawy na właściciela działki rolnej jej posiadania mieści się w pojęciu umowy, w wyniku której zostało przeniesione posiadanie gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym podjętym przez rolnika, o której mowa w § 32 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Inne rozumienie tego przepisu (por. m.in. uzasadnienie wyroku NSA wydanego w sprawie o sygn. akt II GSK 944/12), w tym także takie, jakie prezentują organy w niniejszej sprawie, jest w istocie jego rażącym naruszeniem, tzn. naruszeniem w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Z punktu widzenia celów programu, a zwłaszcza ciągłości zobowiązania, istotne jest zachowanie tożsamości gruntów, na których realizowane jest przedsięwzięcie rolnośrodowiskowe. W rozpoznawanej sprawie ciągłość zobowiązania realizowanego na przedmiotowych gruntach nie została przerwana, bo Skarżący przejął w posiadanie grunty, na których dotychczas realizowane było przedsięwzięcie rolnośrodowiskowe i zobowiązał się do jego kontynuowania.

Zasadny tym samym był również postawiony w skardze zarzut naruszenia przez organ odwoławczy art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 11 k.p.a. Rozpatrując sprawę i wydając zaskarżoną decyzję organ nie wziął pod uwagę orzecznictwa sądów administracyjnych dotyczących spornej materii.

Ponadto organ odwoławczy, pomimo wcześniejszego uchylenia decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2017 r. decyzji numer [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. wydanej przez Dyrektora [...] OR ARiMR w L. nie wypowiedział się co do tego, czy organ I instancji wykonał wytyczne Prezesa ARiMR zawarte w ww. decyzji z dnia [...] lutego 2017 r. wydając po raz drugi rozstrzygnięcie w sprawie. Prezes ARiMR przytoczył w zaskarżonej decyzji jedynie własne wytyczne dla organu I instancji i w sposób ogólny stwierdził, iż organ I instancji je wykonał, nie wskazując w jaki sposób wydane wytyczne zostały rzeczywiście wykonane.

Jak słusznie wskazano w skardze zupełnie niezrozumiałym jest, iż w decyzji nr [...], uznano, że będący rezultatem rozwiązania umowy dzierżawy powrót posiadania stanowi przeniesienie posiadania, o którym mowa w § 32 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, natomiast za umowę na podstawie której nastąpiło w/w zdarzenie należy uznać umowę dzierżawy ulegającą rozwiązaniu (por. wyrok NSA w Warszawie sygn. akt II GSK 944/12), zaś ten sam organ w zaskarżonej decyzji, powołując się na te same orzeczenia dochodzi do skrajnie odmiennych wniosków.

Sąd podkreśla, iż decyzja kasacyjna z dnia [...] grudnia 2016 r. jest ostateczna i w sytuacji kiedy nie została wzruszona w ramach nadzwyczajnych trybów, o których mowa wyżej, to Prezes ARiMR przy ponownym orzekaniu w niniejszej sprawie - zgodnie z przepisem art. 110 k.p.a. - jest nią związany co do treści (a zatem i oceny prawnej w niej wyrażonej) i formy rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt I FSK 1230/12).

Jeżeli zaś organ odwoławczy decyduje się na zmianę dotychczas prezentowanego, wydaje się korzystnego dla Skarżącego stanowiska, to w celu realizacji art. 6 i 8 k.p.a. w związku z art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a., obowiązany jest szczegółowo wyjaśnić Skarżącemu, dlaczego możliwa jest zmiana stanowiska organu odwoławczego w sprawie,

Podsumowując: ze względu na to, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych, wykładnia przesłanek nieważności nie może mieć charakteru rozszerzającego (zob. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2010 r., sygn. akt I FSK 628/09, LEX nr 594109). Z tego względu nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa w sytuacji, gdy w przedmiocie oceny możliwości stosowania i/lub wykładni określonej regulacji prawnej mają miejsce kontrowersje, spory i wątpliwości interpretacyjne. W szczególności, takie okoliczności jak rozbieżności w orzecznictwie, konieczność sięgania do wykładni innych niż językowa, konieczność odwoływania się do orzeczeń sądów administracyjnych, do literatury przedmiotu i stanowisk organów administracji, wykluczają stwierdzenie o rażącym naruszeniu prawa przy wydawaniu decyzji przyznającej płatność rolnośrodowiskową.

W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz.U. z 2017 r., poz.1369 ze zm., powoływanej dalej jako: "p.p.s.a."). Na wniosek Skarżącego, Sąd zasądził na jej rzecz koszty postępowania sądowego zgodnie z art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.