Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 840/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 106 § 3, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 107 § 3, art. 145 § 1 pkt 4, art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia del. WSA Sylwester Miziołek Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 18 października 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 502/17 w sprawie ze skargi A. W. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 9 października 2017 r. (sygn. akt VI SA/Wa 502/17) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA), działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. dalej: ppsa), oddalił skargę A. W. (dalej: skarżąca) na decyzję Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. (dalej: Komisja Egzaminacyjna II stopnia) z [...] grudnia 2016 r. (nr [...]) w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego.

WSA orzekał w następującym stanie sprawy.

W dniach 15 - 18 marca 2016 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu adwokackiego przed Komisją Egzaminacyjną nr 2 do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2016 r. z siedzibą we Wrocławiu (dalej: Komisja Egzaminacyjna I stopnia).

W uchwale z [...] kwietnia 2016 r. Komisja Egzaminacyjna I stopnia, powołując się m.in. na art. 78f ust. 1 ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 615 ze zm.), stwierdziła, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu adwokackiego. Powodem takiego rozstrzygnięcia było uzyskanie przez skarżącą niedostatecznej oceny z zadania z zakresu prawa cywilnego. Zadanie to obejmowało, po zapoznaniu się z treścią zadania (opracowanego na potrzeby egzaminu), przygotowanie apelacji albo w przypadku uznania, że brak jest podstaw do jej wniesienia, sporządzenie opinii prawnej - z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony jako prawidłowo umocowany pełnomocnik wnioskodawcy. Rozwiązując to zadanie, skarżąca przygotowała apelację, za którą dwoje egzaminatorów wystawiło oceny niedostateczne.

Skarżąca złożyła odwołanie od tej uchwały. Wniosła w szczególności o zobowiązanie Komisji Egzaminacyjnej I stopnia do udostępnienia skarżącej zadania z zakresu prawa cywilnego - kazusu o nr [...] oraz dołączenie jego egzemplarza do akt egzaminacyjnych będących podstawą analizy Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, a także o uchylenie zaskarżonej uchwały i ponowną ocenę pracy skarżącej z zakresu prawa cywilnego z uwzględnieniem kazusu egzaminacyjnego oznaczonego numerem kodu [...], jak również o podjęcie uchwały, że skarżąca uzyskała pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego.

Uchwałą z [...] grudnia 2016 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej I stopnia. Uznała w szczególności, że rozwiązując zadanie z zakresu prawa cywilnego skarżąca nie wykazała się znajomością prawa materialnego oraz umiejętnością jego stosowania, a podnosząc argumenty o przynależności mieszkania do majątku osobistego wnioskodawcy działała na jego niekorzyść, ryzykując przegranie sprawy o podział wraz z zapłatą kosztów postępowania, przy znikomych szansach uzyskania przez wnioskodawcę prawa do mieszkania w jakimkolwiek procesie Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, zasadniczą wadą konstrukcyjną pracy była jej chaotyczność oraz sprzeczność zarzutów i argumentów. Zdająca w szczególności pomieszała instytucje prawne surogacji, skutkującej przynależnością mieszkania do majątku osobistego (art. 33 pkt 10 k.r.o.), z instytucją majątku wspólnego obejmującą możliwość dokonywania i rozliczenia nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny małżonków i odwrotnie (art. 45 § 1 k.r.o.) - bez żadnego uporządkowania. Tymczasem sprawa, której dotyczyło zadanie z prawa cywilnego, to sprawa o podział majątku wspólnego. Organ wywiódł, że nie może być przedmiotem podziału majątku wspólnego składnik, który stanowi przedmiot majątku osobistego, podobnie jak składnik, który do niego należał, ale z niego wyszedł albo przestał istnieć. Zdająca błędnie przyjęła wobec tego koncepcję przynależności mieszkania do majątku osobistego wnioskodawcy, choć chronologia apelacji wskazywała, że na początkowym etapie skarżąca uważała, że mieszkanie należy do majątku wspólnego. Pogląd o przynależności mieszkania do majątku wspólnego zdająca podbudowała zarzutem naruszenia art. 684 k.p.c. oraz 567 § 3 k.p.c. przez nierozstrzygnięcie, że mieszkanie należy tylko i wyłącznie do majątku osobistego wnioskodawcy. W uchwale podkreślono jednak, że żądanie takiego rozstrzygnięcia (ustalenia) było błędne w sprawie o podział majątku wspólnego. Komisja uznała też, że skarżąca nie uprawdopodobniła zarzutu, iż treść kazusu egzaminacyjnego zamieszczona na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości nie jest tożsama z treścią kazusu podpisanego przez nią kodem egzaminacyjnym o nr [...], w oparciu o który skarżąca sporządziła projekt apelacji. Wprawdzie zadanie egzaminacyjne skarżącej opatrzone kodem [...] nie znajduje się w aktach skarżącej, a podjęte próby ustalenia okoliczności zaginięcia nie przyniosły rezultatu, jednak sprawdzenie przez wszystkich członków komisji przed przystąpieniem do rozwiązywania zadań - u każdego ze zdających - zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego pozwoliło ustalić, że u żadnego ze zdających nie zaistniały nieprawidłowości co do kompletności zadań. Za nietrafne Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała również zarzuty związane z odmową wydłużenia czasu zdawania egzaminu, ponieważ skarżąca nie wykazała, aby posiadała uprawnienia przewidziane w § 9 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 17 grudnia 2013 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu adwokackiego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 112; dalej: rozporządzenie MS z 17 grudnia 2013 r.).

Skarżąca złożyła do WSA skargę na decyzję Komisji Egzaminacyjnej II stopnia. Podniosła w szczególności, że zadanie egzaminacyjne z zakresu prawa cywilnego, sporządzone przez nią na podstawie treści rzeczywistego kazusu egzaminacyjnego podpisanego kodem [...], spełnia kryteria ustawowe, jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes reprezentowanej strony. Pomimo rzekomego zgubienia i nieodnalezienia egzemplarza kazusu oznaczonego przez skarżącą numerem kodu [...], stanowiącego integralną część pracy, organ nie udowodnił skarżącej, że kazus ten miał identyczną treść z kazusem zamieszczonym na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości bądź kazusem, który otrzymali członkowie komisji egzaminacyjnych. Skarżąca zarzuciła też, że błędnie uznano, iż nie przysługuje jej prawo do wydłużenia czasu pisania pracy egzaminacyjnej na podstawie § 9 ust. 3 rozporządzenia MS z 17 grudnia 2013 r. Podniosła też, że ocenie podlegała część pracy obejmująca 10 stron zapisanych ręcznie, chociaż oddała pracę liczącą 7 kartek, czyli 14 stron.

WSA oddalił skargę.

Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej, że treść przydzielonego jej zadania z prawa cywilnego była odmienna od zadania przydzielonego pozostałym zdającym. WSA stwierdził, że skarżąca nie zaprzeczyła, aby przedstawione jej materiały liczyły 31 stron (tyle, ile miały zadania "prawidłowe"). Z argumentów skarżącej wynikałoby, że zmiana zadania z zakresu prawa cywilnego nastąpiła w warstwie merytorycznej, a nie formalnej i dotyczyłaby tylko zadania przydzielonego skarżącej w zamkniętej kopercie. Oznaczałoby to, że został wytworzony dodatkowy kazus, niezgodny z zadaniem przygotowanym w myśl art. 77a ust. 8 ustawy Prawo o adwokaturze przez zespół, o którym mowa w art. 77a ust. 1 tej ustawy, mimo że zgodnie z art. 78d ust. 6 ustawy Prawo o adwokaturze druga część egzaminu adwokackiego obejmuje rozwiązanie przez wszystkich zdających jednego zadania z zakresu prawa cywilnego lub rodzinnego. WSA dodał, że egzemplarz zadania rozwiązywanego przez skarżącą byłby odmienny także od tych, które zostały przygotowane dla Komisji. Sąd podkreślił również, że z protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego nie wynika, aby skarżąca bądź inni zdający zgłaszali zastrzeżenia do otrzymanych zadań. WSA zauważył ponadto, że zadanie jest drukowane, co oznacza powielenie odpowiedniej ilości egzemplarzy, co następuje w trybie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13 marca 2014 r. w sprawie trybu i sposobu udzielenia zamówienia na wydrukowanie i doręczenie zadań na egzamin adwokacki (Dz. U. z 2014 r., poz. 363), przy czym ani z przepisów ustawy, ani wspomnianego rozporządzenia nie wynika, aby były drukowane alternatywne zadania. W konsekwencji WSA podzielił stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, że skarżąca nie wykazała, aby otrzymała zadanie z zakresu prawa cywilnego o treści w istotny sposób różniącej się od zadań rozwiązywanych przez pozostałe osoby zdające ten egzamin i następnie opublikowanych przez Ministra Sprawiedliwości na stronach internetowych Ministerstwa. WSA ocenił przy tym, że zaginięcie egzemplarza zadania z zakresu prawa cywilnego przydzielonego na egzaminie skarżącej stanowiło wprawdzie zaniedbanie Komisji Egzaminacyjnej I stopnia, ale nie w stopniu, który miałby wpływ na wynik postępowania, skoro zadanie rozwiązywane przez skarżącą było takiej samej treści, jak zadania rozwiązywane przez pozostałych zdających.

WSA nie zgodził się ze skarżącą, że w jej pracy podlegającej ocenie brakowało 2 kartek, a Komisja Egzaminacyjna I stopnia miała błędnie odnotować odbiór pracy obejmującej 10 stron, a nie 7 kartek. W protokole odbioru od zdających zadań oraz prac zawierających rozwiązanie zadań Komisja Egzaminacyjna I stopnia odnotowała pod nr [...], że skarżąca oddała pracę obejmującą 10 kart. Dołączone do akt administracyjnych kserokopie pracy skarżącej, przekazane sprawdzającym pracę członkom Komisji Egzaminacyjnej I stopnia, obejmowały po 10 stron, przy czym kopie obejmowały także numerację kart naniesioną przez skarżącą na oryginale (były wiernym odbiciem pracy skarżącej), a zatem karty zostały ponumerowane przez skarżącą jeszcze przed sporządzeniem kserokopii tej pracy. W konsekwencji WSA uznał, że nie było podstaw do przyjęcia, iż po stronie Komisji Egzaminacyjnej doszło do zagubienia 2 kartek pracy skarżącej, co miało skutkować oceną tej pracy w innym kształcie, a co z kolei miało mieć istotny wpływ na ocenę pracy z prawa cywilnego, a w rezultacie na wynik całego egzaminu.

Zdaniem WSA, Komisja Egzaminacyjna II stopnia zasadnie przyjęła, że nie było podstaw do wydłużenia o połowę czasu trwania każdej części egzaminu adwokackiego, mimo że skarżąca o to wnioskowała. Skarżąca nie przedłożyła bowiem dokumentów, o których mowa w § 9 ust. 3 rozporządzenia MS z 17 grudnia 2013 r. WSA uznał przy tym, że rozstrzygnięcie przewodniczącego komisji egzaminacyjnej w przedmiocie wydłużenia czasu pisania pracy nie ma charakteru decyzji, albowiem przekazywane jest w formie informacji (§ 9 ust. 4 rozporządzenia MS z 17 grudnia 2013 r.), która może być kwestionowana dopiero przy skarżeniu uchwały o wynikach egzaminu.

Po przesądzeniu treści zadania z prawa cywilnego rozwiązywanego przez skarżącą i zawartości jej pracy z tej części egzaminu WSA uznał, że wytknięte przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia uchybienia w pracy skarżącej z zakresu prawa cywilnego były zasadne i nie kwalifikowały rozwiązania tego zadania na ocenę pozytywną. WSA przeanalizował wskazane przez organ mankamenty projektu apelacji przygotowanego przez skarżącą, uznając że ich waga świadczy o niewystarczającym przygotowaniu skarżącej do wykonywania zawodu adwokata.

Skarżąca złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

I. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 106 § 2-5 ppsa w zw. z art. 9, art. 10 § 1, art. 15, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: kpa) w zw. z § 9 ust. 3 i 4 rozporządzenia MS z 17 grudnia 2013 r. przez:

a) bezzasadne oddalenie przez WSA wniosku dowodowego złożonego w skardze, a dotyczącego dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z dokumentów "Zaświadczenia lekarskiego endokrynologa [...]" na okoliczność wykazania przez skarżącą zasadności zgłoszonego wniosku o wydłużenie czasu do napisania pracy podczas egzaminu adwokackiego i jego bezzasadnego nieuwzględnienia przez Przewodniczącą Komisji egzaminacyjnej, bez jego merytorycznego rozpoznania (bez wezwania o uzupełnienie wniosku przez skarżącą w celu wydania przez organ decyzji po dogłębnej analizie całego materiału dowodowego w sprawie), z brakiem zamieszczenia przez organ w wydanej decyzji prawidłowego pouczenia o możliwości jej zaskarżenia do organu wyższego stopnia; tym samym z ewidentnym naruszeniem praw skarżącej (pisanie pracy w niewydłużonym czasie, co przełożyło się na merytoryczną jakość pracy), pomimo spełnienia przesłanek kwalifikujących zdającą do wydłużonego czasu pisania pracy egzaminacyjnej i naruszeniem zasady dwuinstancyjności w procesie administracyjnym;

b) nieprzeprowadzenie przez WSA dowodów uzupełniających, nierozpatrzenie przez WSA złożonych dowodów w toku postępowania sądowoadministracyjnego, pomimo zaistniałych ewidentnie sprzeczności ustalonego stanu faktycznego przez organ z przedłożonymi przez skarżącą dowodami w sprawie i tym samym niewzięcie pod uwagę przez WSA przy dokonaniu weryfikacji prawidłowości ustaleń faktycznych organu, dowodów złożonych przez skarżącą w piśmie procesowym z 3 października 2017 r. i piśmie z 7 października 2017 r. złożonym wraz z odpisem dla strony przeciwnej na rozprawie w dniu 9 października 2017 r. celem poparcia wskazanych przez skarżącą twierdzeń i przywołanych na tę okoliczność dowodów, mających na celu potwierdzenie, wykazanie zaistniałych okoliczności, co do zasadnych twierdzeń o braku tożsamości treści kazusu [...] z treścią kazusu zamieszczonego na stronie MS i okoliczności potwierdzenia zaginięcia 2 kartek pracy skarżącej oraz wykazania dokonanych przez organ (Komisję Egzaminacyjną I i II stopnia) rażących naruszeń proceduralnych, w postaci braku złożenia dla skarżącej odpisów pism procesowych złożonych przez Przewodniczącą Komisji SSA I.B., "Wyjaśnień Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr 2 do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2016 r. z siedzibą we Wrocławiu" z [...] czerwca 2016 r. oraz złożonych oświadczeń członków Komisji adw. P. M. z [...] czerwca 2016 r. i SSA E. G. z [...] czerwca 2016 r., celem ustosunkowania się skarżącej do zajętego stanowiska organu (Komisji), w celu zapewnienia skarżącej czynnego udziału w toku całego postępowania, w każdym stadium prowadzonego postępowania i umożliwiania skarżącej przed wydaniem decyzji, orzeczenia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych twierdzeń organu;

c) nierozpoznanie dowodów uzupełniających i niewzięcie pod uwagę przez WSA podczas dokonywania weryfikacji prawidłowości ustaleń faktycznych organu okoliczności wynikających z dowodów z dokumentacji administracyjnej akt sprawy, z dowodów: "rzekomych" pierwotnie wykonanych kserokopii pracy zdającej z prawa cywilnego, których to autentyczność została w toku postępowania sądowoadministracyjnego zakwestionowana przez skarżącą, gdyż złożone kopie nie były dokumentami autentycznymi - kopiami utworzonymi przez dwóch członków Komisji egzaminacyjnej na egzaminie adwokackim w 2016 r., ponieważ kopie te posiadały numery stron, a w toku postępowania przez skarżącą została wykazana okoliczność, że kopie były utworzone przed dokonaniem ponumerowania stron oryginału pracy zdającej z zakresu prawa cywilnego; powyższa okoliczność została przez organ potwierdzona w toku procesu w uchwale II stopnia i w odpowiedzi na skargę, niezakwestionowana przez organ przez pełnomocnika w toku postępowania sądowoadministracyjnego;

d) nieprzeprowadzenie dowodu z urzędu, celem ustalenia z jakiej przyczyny w aktach administracyjnych znajdują się ponumerowane kopie pracy projektu apelacji skarżącej, skoro zarówno skarżąca, jak i organ w toku procesu podnieśli okoliczność, że do dokonania numeracji oryginału projektu apelacji doszło dopiero po wykonanych fotokopiach oryginału, bez dokonania przez skarżącą ponumerowania kopii prac;

Wskutek powyższych uchybień WSA bezzasadnie oddalił i pominął dowody istotne dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie i nie dokonał prawidłowej oceny (weryfikacji) ustaleń faktycznych dokonanych przez organ (Komisję egzaminacyjną), który to winien stwierdzić, iż powyższe uchybienia wpłynęły na wynik przedmiotowej sprawy w wyniku czego została wydana uchwała z rażącym naruszeniem prawa, które winno czynić stwierdzeniem jej nieważności w postępowaniu sądowoadministracyjnym, bądź przynajmniej wznowieniem postępowania administracyjnego.

W konsekwencji powyższego uchybienia WSA również dokonał samodzielnych ustaleń stanu faktycznego w niniejszej sprawie (wyszedł poza swoje uprawnienia procedowania), pomimo tego, że kompetencje WSA ograniczają się tylko i wyłącznie do oceny prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych przez organ, a nie dokonywania ich samodzielnego ustalenia.

- art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 151 ppsa w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 kpa przez:

a) dokonanie przez WSA nieprawidłowej oceny ustalonego przez organ stanu faktycznego sprawy i przyjęcie ich za prawidłowe, pomimo:

b) dokonania przez WSA samodzielnych ustaleń faktycznych w przedmiotowej sprawie przez ustalenie przez WSA, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności: braku tożsamości treści kazusu [...] z zamieszczonym kazusem na stronie MS, okoliczności zaginięcia 2 kartek (4 stron) pracy egzaminacyjnej skarżącej z zakresu prawa cywilnego oraz okoliczność nadania numeracji stron oryginału pracy po dokonaniu kserokopii oryginału pracy skarżącej, pomijając w zupełności ustalony stan faktyczny sprawy przez organ administracyjny, który w uchwale kategorycznie nie ustalił: że nie wystąpiła okoliczność braku tożsamości treści kazusu skarżącej o nr [...] z treścią kazusu zamieszczonego na stronie MS oraz okoliczność zaginięcia 2 kartek pracy skarżącej, powołując się bezzasadnie jedynie, iż skarżąca okoliczności braku tożsamości kazusu nie udowodniła; natomiast co do braku 2 kartek pracy podnosząc, że to skarżąca mogła je zagubić podczas dokonywania kserokopii pracy w 2-óch egzemplarzach, jednocześnie nie zaprzeczając, a wręcz potwierdzając okoliczność, iż to organ-członkowie Komisji dokonali kserokopii 2-óch egzemplarzy pracy skarżącej na sali egzaminacyjnej oraz nie zaprzeczając, a wręcz potwierdzając okoliczność, że numerację oryginału pracy skarżącej dokonała skarżąca po wykonaniu przez Komisję Egzaminacyjną kserokopii 2-óch egzemplarzy kserokopii pracy.

W wyniku powyższych rażących uchybień proceduralnych doszło do niedokonania przez WSA weryfikacji ustalonego przez organ stanu faktycznego w sprawie, bez dokonania merytorycznych rozważań, w sytuacji gdy zarzuty w skardze, jak i w pismach procesowych obejmowały przede wszystkim sprzeczność ustaleń faktycznych organu ze zgromadzonym materiałem dowodowym, co skutkowało tym, że zarzuty zawarte w skardze i pismach procesowych skarżącej nie zostały rozpoznane, co w konsekwencji potwierdziłoby również dokonanie przez organ naruszeń przepisów z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 kpa; tym samym doprowadziło do pozostawienia w obrocie prawnym decyzji (uchwały) wydanej w wyniku nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy przez organ administracyjny oraz nieprawidłowej weryfikacji przez WSA ustalonego w postępowaniu administracyjnym stanu faktycznego sprawy.

- art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2017 r., poz. 2188 ze zm.; dalej: pusa) oraz art. 3 § 1 ppsa przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) polegające na braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionych przez skarżącą w skardze i pismach procesowych zarzutów, a dotyczących utrzymania w mocy uchwały wydanej z rażącym naruszeniem prawa procesowego i pozostawienie jej w obrocie prawnym z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, polegającym na braku umożliwiania skarżącej brania czynnego udziału w toku postępowania w I i II instancji;

- art. 1 § 1 i 2 pusa oraz art. 3 § 1 ppsa przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 przez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymaganiom z art. 141 § 4 ppsa, polegające na braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionych przez skarżącą w skardze i pismach procesowych zarzutów, a dotyczących utrzymania w mocy uchwały wydanej z rażącym naruszeniem prawa, tj. utrzymaniem w mocy uchwały (I i II instancji) pomimo "rzekomego" zagubienia i nieodnalezienia egzemplarza kazusu egzaminacyjnego o nr [...] i jakiejkolwiek możliwości weryfikacji treści kazusu skarżącej podpisanego kodem o nr [...], stanowiącego integralną część pracy zdającej, tym samym stanowiącego integralną część zapadłej w sprawie uchwały (stanowiącego podstawę prawną tej uchwały), a także nieustosunkowanie się przez WSA w uzasadnieniu wyroku do tych zarzutów oraz wykroczenie przez WSA poza granice kryterium legalności w procesie kontroli zaskarżonego aktu - uchwały i jednoznaczne stwierdzenie, że treść kazusu skarżącej o nr [...] była o treści tożsamej z kazusem zamieszczonym na stronie MS, pomimo braku jakiegokolwiek powołania przez WSA i organ w tym zakresie dowodu na ww. okoliczność oraz jednoznacznego stwierdzenia przez WSA, że nie doszło do zagubienia 2 kartek pracy po stronie 6 i 9 odręcznie napisanej pracy, pomimo tego, że organ administracyjny takiej okoliczności nie wyłączył, a jedynie stwierdził, że jeżeli doszło do zaginięcia, to skarżąca winna to była udowodnić, bądź skarżąca sama mogła zagubić owe 2 kartki pracy w trakcie kserowania pracy, pomimo tego, że organ zarazem nie podważył okoliczności, że to właśnie on (2 członków Komisji) dokonało kopii pracy skarżącej; potwierdzając tę okoliczność toku postępowania w uchwale II stopnia i odpowiedzi na skargę oraz nie zaprzeczając ww. okoliczności w toku postępowania sądowoadministracyjnego;

- art. 1 § 1 i 2 pusa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 kpa, polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu II instancji, pomimo że decyzja ta została wydana bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego, co skutkowało niewskazaniem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, na jakich dowodach organ oparł ustalenia faktyczne w sprawie oraz na jakiej podstawie prawnej WSA dokonał własnych ustaleń faktycznych w zakresie tożsamości kazusu egzaminacyjnego [...] z kazusem zamieszczonym na stronie MS, w zakresie samodzielnego ustalenia przez WSA, że nie doszło do zagubienia 2 kartek pracy egzaminacyjnej przez organ, pomimo tego że organ kategorycznie nie ustosunkował się do tej kwestii, wręcz przeciwnie sugerował, że mogły nastąpić inne losowe przypadki zaginięcia pracy oraz w zakresie samodzielnego ustalenia przez WSA, że wpierw praca była numerowana, a później kserowana, gdy tymczasem organ w toku procesu nie kwestionował tej okoliczności, że wpierw sprawa była kserowana, później natomiast ponumerowany został tylko oryginał przez skarżącą;

- art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 158 § 1 kpa w zw. z art. 156 § 2 pkt 2 kpa i art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze przez wybiórcze przedstawienie stanu sprawy, nieodniesienie się do istotnych zarzutów podniesionych w skardze i pismach procesowych oraz uchylenie się od dokonania szczegółowej oceny i uzasadnienia decyzji uznaniowej oraz jej weryfikacji;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa przez błędne stwierdzenie, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia w sposób prawidłowy ustaliła stan faktyczny sprawy, czym nie naruszyła szeregu przepisów art. 6, art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 156 § 2 pkt 2 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, podczas gdy organ (I jak i II instancji) w sposób nienależyty zgromadził i rozważył całokształt materiału dowodowego w sprawie z pominięciem braku brania czynnego udziału skarżącej w sprawie;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 138 kpa oraz art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze przez błędne przyjęcie, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia dokonała prawidłowej powtórnej oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej w granicach tzw. luzu decyzyjnego, podczas gdy ocena pracy z zakresu prawa cywilnego została dokonana z pominięciem ustawowych kryterium ocen i w sposób z nimi niezgodny bez wzięcia pod uwagę rzeczywistej treści kazusu egzaminacyjnego [...];

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 kpa w zw. z art. 10 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 i 5 kpa przez niestwierdzenie przez WSA okoliczności niezapewnienia stronie czynnego udziału w toku postępowania zarówno przez organem I, jak i II instancji, polegającym na nieprzesłaniu stronie odpisów pism: Przewodniczącej Komisji I. B. oraz członków Komisji SSA E. G. i adw. P. M., brakiem zawiadomienia o terminie posiedzenia Komisji odwoławczej i brakiem umożliwienia skarżącej wzięcia w nim udziału, celem umożliwienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienia stronie wypowiedzenia się chociażby do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych twierdzeń, również złożonych z pominięciem strony

II. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

- art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 ppsa w zw. z art. 78e ust. 2 i art. 78f ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze przez jego niezastosowanie i niestwierdzenie przez WSA nieważności uchwały zapadłej z rażącym naruszeniem prawa, pomimo zaginięcia egzemplarza kazusu egzaminacyjnego podpisanego przez skarżącą kodem [...] i 2 kartek pracy egzaminacyjnej skarżącej, będących integralną częścią pracy skarżącej, a zarazem integralną częścią uchwały o wyniku egzaminu adwokackiego, dających jednocześnie podstawę prawną do wydania uchwały o pozytywnym bądź negatywnym wyniku z egzaminu adwokackiego;

- art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 107 § 1 kpa przez jego niezastosowanie i niestwierdzenie przez WSA nieważności uchwały zapadłej z rażącym naruszeniem prawa polegającym na podpisaniu uchwały przez członka składu Komisji odwoławczej - adw. A. W., pomimo braku jej udziału w posiedzeniu odwoławczym, przy podejmowaniu uchwały przez Komisję II stopnia przy MS, które to zgodnie z przepisami prawa zostało udokumentowane przez stworzenie protokołu posiedzenia Komisji odwoławczej z [...] grudnia 2016 r. (akta administracyjne str. 86), w którym to nie odnotowano przybycia ww. członka Komisji;

- § 9 ust. 3 i 4 rozporządzenia MS z 17 grudnia 2013 r. przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że rozstrzygnięcie w zakresie nieuwzględnienia (bądź uwzględnienia) wniosku o wydłużenie czasu do napisania egzaminu adwokackiego nie jest decyzją administracyjną w świetle ustanowionego prawa, gdy tymczasem rozstrzygnięcie takowe należy kwalifikować tylko i wyłącznie jako decyzję administracyjną, gdyż owe rozstrzygnięcie jest aktem administracyjnym zewnętrznym, wydanym w trybie określonym w przepisach prawa na podstawie prawa o charakterze powszechnie obwiązującym, wydanym przez organ administracyjny, skierowanym do strony, regulującym sferę indywidualnych praw wnioskującego - uprawnień;

- art. 78e ust. 2 w zw. z art. 78e ust. 4 ustawy Prawo o adwokaturze przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez WSA, że sporządzona przez skarżącą praca egzaminacyjna apelacja nie spełnia wymogów określonych prawem ww. przepisów prawa i nie uzasadnia otrzymania oceny pozytywnej z egzaminu adwokackiego, pomimo tego, iż organ w żadnym stopniu nie udowodnił, że nie zaistniała okoliczność braku tożsamości treści kazusu skarżącej [...] z treścią zamieszczoną na stronie MS, nie udowodnił, iż nie zaginęły 2 kartki pracy skarżącej, biorąc pod uwagę jednocześnie wskazaną w toku postępowania argumentację skarżącej w tym zakresie i wskazywane i wniesione w toku postępowania dowody na tę okoliczność (urwany tekst po 6 i 9 stronie, sms-y przedłożone przez skarżącą potwierdzające okoliczność dostrzeżenia rozbieżności, odmienne założenia w treści projektu apelacji "wnioskodawca zakupił mieszkanie", podanie w projekcie apelacji na poparcie swych wniosków, tezy Sądu stanowiącej o nabyciu majątku przez jednego z małżonków oraz podniesiona na rozprawie i w piśmie z 7 października 2017 r. okoliczność podrobienia przez organ dokumentów egzaminacyjnych - dowodów, "rzekomych" utworzonych kopii pracy egzaminacyjnej skarżącej, które to posiadają nadane numery pomimo tego, iż takowych nie powinny posiadać, co świadczy jednoznacznie o tym iż skarżąca udowodniła, iż w niniejszej sprawie zaistniała okoliczność odmiennej treści kazusu o nr [...] z treścią przedstawioną przez MS na stronie internetowej ministerstwa oraz że w sprawie zaistniała okoliczność zagubienia 2 kartek pracy skarżącej podpisanych przez nią kodem egzaminacyjnym o nr [...], co doprowadziło do wydania błędnej oceny w stosunku do zdającej.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej.

Skarżąca wniosła również o podjęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne budzące poważne wątpliwości w konkretnej sprawie, a mianowicie:

1) Czy okoliczność zgłoszenia przez zdającą braku tożsamości treści kazusu z prawa cywilnego przez nią podpisanego kodem [...] z treścią opublikowanego kazusu na stronie MS, okoliczność zaginięcia kazusu egzaminacyjnego z egzaminu adwokackiego, okoliczność zaginięcia 2 kartek (4 stron) pracy skarżącej napisanych pismem odręcznym, a zarazem okoliczność braku udowodnienia skarżącej, iż do powyższych uchybień egzaminacyjnych nie doszło, okoliczność braku możliwości jakiejkolwiek weryfikacji tożsamości treści zagubionego kazusu z kazusem opublikowanym na stronie MS, winno w konsekwencji doprowadzić do stwierdzenia (wydania uchwały), że uchwała o wyniku egzaminacyjnym z egzaminu adwokackiego w świetle prawa jest uchwałą obarczoną przesłanką nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa (rażące naruszenie prawa), bądź z art. 156 § 1 pkt 7, bądź na innej podstawie prawnej?

2) Czy rozstrzygnięcie w zakresie uwzględnienia, bądź nieuwzględnienia wniosku o wydłużenie czasu do napisania egzaminu adwokackiego uregulowane w § 9 ust. 3 i 4 rozporządzenia MS z 17 grudnia 2013 r. jest decyzją administracyjną organu, od której strona w razie niezadowolenia (brak pozytywnego rozpatrzenia) ma prawo wniesienia odwołania i ją zaskarżyć? Ponadto czy przesłanki zawarte w § 9 ust. 3 pkt 1 i 2 ww. rozporządzenia w celu uwzględnienia wniosku o wydłużenie czasu do napisania pracy egzaminu adwokackiego muszą być spełnione łącznie, biorąc pod uwagę również treść wydanego pisma z 26 lutego 2016 r. organu - Przewodniczącej Komisji Egzaminacyjnej ds. przeprowadzania egzaminu adwokackiego I. B.? Czy w wyniku tego postępowania incydentalnego zasadnym jest wg ustawodawcy powoływanie się organu na art. 75c ust. 9 ustawy Prawo o adwokaturze powołanego w tym rozporządzeniu, który to zatem reguluje procedurę egzaminu wstępnego, a nie końcowego - egzaminu adwokackiego?

3) Czy podpisanie uchwały przez członka składu kolegialnego (Komisji egzaminacyjnej II stopnia) adw. A. W., która nie brała udziału w posiedzeniu egzaminacyjnym (przedłożyła zawiadomienie, że przybędzie z opóźnieniem, lecz w protokole nie zostało odnotowane, aby przybyła i w jakim czasie, tak jak w stosunku do innych członków Komisji), może stanowić podstawę stwierdzenia nieważności uchwały ze względu na rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa) podpisanie uchwały przez członka Komisji niebiorącego udziału w postępowaniu, bądź dawać podstawę do wznowienia postępowania z art. 145 § pkt 5 kpa?

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja Egzaminacyjna II stopnia (reprezentowana przez radcę prawnego) wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym skarżąca w całości poparła skargę kasacyjną. Natomiast pełnomocnik Komisji Egzaminacyjnej II stopnia podtrzymał stanowisko zaprezentowane w odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Postanowieniem wydanym na rozprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosków skarżącej o wystąpienie do powiększonego składu NSA o podjęcie uchwały.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 art. 183 ppsa. Stwierdzić należy, że żadna z tych przesłanek w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi i dlatego kontrola kasacyjna zaskarżonego wyroku dokonana zostanie w granicach wyznaczonych przez podstawy kasacyjne.

Zgodnie z art. 174 ppsa skargę kasacyjną można oprzeć wyłącznie na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Wskazanie i uzasadnienie podstaw kasacyjnych należy przy tym do koniecznych cech skargi kasacyjnej (art. 176 ppsa). Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumieć należy przede wszystkim dokładne wskazanie tych przepisów prawa (z uwzględnieniem podziału na jednostki redakcyjne, jeżeli taki podział występuje), które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - uległy naruszeniu przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie skargi kasacyjnej ma zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, lub uzasadnienie zarzutu "niewłaściwego zastosowania" przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym - wykazanie, że zarzucane uchybienie rzeczywiście mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2000 r. o sygn. akt IV CKN 1518/2000, OSNC 2001/3, poz. 39 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 sierpnia 2004 r. o sygn. akt FSK 299/2004, OSP 2005/3, poz. 36).

Zatem wnoszący skargę kasacyjną, dążąc do skutecznego podważenia zaskarżonego wyroku, musi zadbać o poprawne sformułowanie stawianych zarzutów.

Przypomnienie powyższych zasad było niezbędne, albowiem w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna nie w pełni spełnia niniejsze wymogi.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 ppsa. Zarzuty skargi kasacyjnej zmierzają do zakwestionowania stanowiska WSA, który uznał za zgodną z prawem uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, zarzucając mu brak rzetelnej weryfikacji zaskarżonego rozstrzygnięcia i w konsekwencji stwierdzenie, że Komisja ta w sposób prawidłowy przyjęła, iż praca skarżącej z prawa cywilnego nie spełnia wymogów pozwalających na wystawienie jej oceny pozytywnej. Zdaniem skarżącej, WSA uchybił przepisom Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi bezzasadnie nieprzeprowadzając wniosków dowodowych zgłaszanych przez skarżącą, czy to takich, które powinien był przeprowadzić z urzędu, dokonał też wadliwej kontroli postępowania organu, dokonując samodzielnych ustaleń faktycznych idących dalej niż ustalenia organów. Ponadto WSA uchybił treści art. 141 § 4 ppsa: - nie rozpoznając zarzutów skarżącej podnoszonych w skardze i pismach procesowych, dotyczących rażącego naruszenia przez organy prawa procesowego, a polegającego na braku umożliwienia jej brania czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym w I i II instancji; - wadliwie uzasadniając zaskarżony wyrok, które to uchybienie polegało z kolei na braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionych przez skarżącą zarzutów dotyczących utrzymania w mocy uchwały wydanej z rażącym naruszeniem prawa, pomimo "rzekomego" zagubienia i nieodnalezienia egzemplarza kazusu egzaminacyjnego o nr [...] oraz wyjście poza granice kryterium legalności w procesie kontroli zaskarżonego aktu przez jednoznaczne stwierdzenie, że treść kazusu skarżącej o nr [...] była jednoznaczna z treścią kazusu na stronie MS, jak również, że nie doszło do zagubienia 2 kartek odręcznie napisanej pracy skarżącej; - przez wybiórcze przedstawienie stanu sprawy oraz uchylenie się od dokonania szczegółowej oceny i uzasadnienia decyzji uznaniowej oraz jej weryfikacji. Wreszcie WSA wadliwie skontrolował zaskarżony akt i poprzedzające je postępowanie przed organami I i II instancji, oddalając skargę i pozostawiając w obrocie uchwałę (o charakterze uznaniowym) zapadłą bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego, podczas gdy praca skarżącej została oceniona z pominięciem ustawowego kryterium oceny i w sposób z nim niezgodny, a w postępowaniu zarówno przed organem I, jak i II instancji pozbawiono skarżącą możliwości czynnego brania udziału w każdym stadium postępowania, czym WSA naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i b) ppsa.

W ramach zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego autor skargi kasacyjnej wskazał jako naruszony art. 156 § 1 pkt 2 kpa – przez jego niezastosowanie i niestwierdzenie przez WSA nieważności uchwały zapadłej pomimo zaginięcia kazusu egzaminacyjnego oraz 2 kartek pracy skarżącej, jak również wobec podpisania uchwały Komisji odwoławczej przez adw. A. W., przy braku jej udziału w posiedzeniu odwoławczym. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, w sprawie uchybiono również wymienionym przepisom Prawa o adwokaturze, gdyż wadliwie uznano, że praca egzaminacyjna skarżącej nie spełnia wymogów określonych prawem, przy jednoczesnym nieudowodnieniu przez organ, że nie zaistniała okoliczność braku tożsamości kazusu [...] z treścią zamieszczoną na stronie MS oraz że nie zaginęły 2 kartki pracy skarżącej. Wreszcie zarzucono naruszenie § 9 ust. 3 i 4 rozporządzenia MS z 17 grudnia 2013 r. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że rozstrzygnięcie w zakresie nieuwzględnienia wniosku o wydłużenie czasu na napisanie egzaminu adwokackiego nie jest decyzją administracyjną.

Analizując zarzuty skargi kasacyjnej zauważyć więc trzeba, że dwiema zasadniczymi kwestiami spornymi w sprawie są tożsamość treści kazusu [...] z treścią kazusu zamieszczoną na stronie MS oraz sprawa zaginięcia 2 "kartek" pracy skarżącej. W oparciu o te dwie sprawy autor skargi kasacyjnej buduje zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego i materialnego, które mają w części charakter komplementarny, zatem w takim wypadku zostaną rozpoznane łącznie.

Odniesienie się do podstaw kasacyjnych należy poprzedzić uwagą, że w myśl art. 4 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami.

Ustaleniu odpowiedniego przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata służy egzamin adwokacki.

W myśl art. 78d ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego, zwanej dalej "zdającym", do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu.

Zgodnie z ustępem 2 egzamin adwokacki składa się z pięciu części pisemnych. Natomiast w myśl ustępu 10 - egzaminatorzy dokonują oceny za część drugą do piątej egzaminu adwokackiego przy zastosowaniu następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne: a) celująca 6), b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3), 2) ocena negatywna niedostateczna (2).

Podstawowe znaczenie w procedurze ustalania wyników z zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego ma przepis art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, zgodnie z którym oceny rozwiązania każdego z tych zadań dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc w szczególności pod uwagę zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Nie ma więc wątpliwości, że to kryteria wskazane w art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze stanowią wzorzec kontroli pracy pisemnej zdającego.

Skarżąca niesłuszność oceny jej pracy z zakresu prawa cywilnego na ocenę niedostateczną upatruje w tym - że wadliwie skontrolowano zgodność zaproponowanego przez nią rozwiązania z kazusem, takim jak na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości, zamiast z kazusem [...], który ona otrzymała podczas egzaminu, a który był inny, niż ten rozwiązywany przez wszystkich pozostałych zdających ten sam egzamin, oraz z zaginięciem 2 kart jej pracy, przez co ocena była niepełna, nieuwzględniająca całokształtu proponowanych rozwiązań.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia prawa procesowego, związanych z tymi problemami, przed wszystkim Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w przypadku formułowania w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa procesowego na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa nałożono na wnoszącego skargę kasacyjną obowiązek wykazania nie tylko tego, że zaskarżony wyrok narusza przepisy postępowania, lecz również tego, że naruszenie to mogło mieć wpływ, i to istotny, na wynik sprawy. W orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie przyjmuje się, że skuteczne podniesienie takiego zarzutu wymaga wykazania istnienia związku przyczynowego między wspomnianym naruszeniem a treścią rozstrzygnięcia polegającego na tym, że gdyby do tego uchybienia nie doszło, to treść rozstrzygnięcia byłaby inna. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – wbrew stanowisku skarżącej – brak jest podstaw, aby twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w sposób, w jaki przedstawiono to w skardze kasacyjnej, a w szczególności, aby skutkiem zarzucanego ich naruszenia był istotny wpływ na wynik sprawy.

Nie można uznać, aby zasadne były zarzuty dotyczące uchybienia przez WSA treści art.106 § 2- 5 ppsa przez oddalenie i pominięcie dowodów istotnych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. W istocie skarżąca nie wyszczególnia jakie to istotne dowody przez nią zgłoszone lub takie które Sąd miałby dopuścić z urzędu mogły wpłynąć na odmienną ocenę istoty sprawy i podważyć stan faktyczny przyjęty przez Komisję egzaminacyjną, będący podstawą do dokonania oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej.

W tym miejscu przypomnienia wymaga, że w sprawach dotyczących ustalenia wyników egzaminu adwokackiego decydujący jest zebrany w sprawie i podlegający ocenie według zasady swobodnej oceny dowodów, materiał dowodowy, który stanowią rozwiązane zadania z wszystkich części egzaminu i wystawione przez dwóch niezależnych od siebie egzaminatorów oceny cząstkowe z kolejnych zadań na etapie postępowania przed komisją egzaminacyjną oraz dodatkowo pisemne opinie dotyczące zasadności podniesionych w odwołaniu zarzutów wraz ze stanowiskiem opiniujących na etapie postępowania przed Komisją Egzaminacyjną II stopnia. Ponadto, w sprawie niniejszej, wobec podnoszenia przez skarżącą nieprawidłowości w zakresie braku w aktach administracyjnej kazusu opatrzonego kodem [...] i niekompletności ocenionej pracy, dołączono odpis z Protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego (z pkt 20 tego protokołu wynikało, że po dokonaniu sprawdzenia u żadnego ze zdających nie zaistniały nieprawidłowości co do kompletności zadań) oraz odpis Protokołu odbioru od zdającego zadań oraz prac zawierających rozwiązanie zdań podczas egzaminu adwokackiego w dniu 16 marca 2016 r. (w którym pod poz. [...] wpisano, że praca oznaczona kodem [...] liczy 10 kart.)

WSA prawidłowo nie uwzględnił wniosków dowodowych zgłaszanych przez skarżącą, uznając że obejmowały one przesłuchanie świadków, co w świetle art. 106 § 3 ppsa jest niedopuszczalne, nadto wskazując że sąd może przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W skardze kasacyjnej ta ocena nie została podważona, a zarzuty sformułowane w pkt I, tiret pierwsze, ppkt b), c) i d) petitum skargi kasacyjnej stanowią bezzasadną polemikę z tym stanowiskiem WSA. Zauważyć też trzeba, że (poza zgłoszonymi dowodami z zeznań świadków) zarówno dołączone do skargi, jak i pism procesowych składanych przed WSA dowody to odpisy korespondencji mailowej skarżącej z Komisją egzaminacyjną na temat zaginięcia kazusu, którym skarżąca posługiwała się podczas pisania pracy (zaginięcie kazusu jest okolicznością bezsporną), odpisy korespondencji sms-owej skarżącej z koleżanką dot. m.in. "przecieku" podczas egzaminu w 2016 r. i 2017 r. oraz potwierdzenie przyjęcia przez Komisję Egzaminacyjną nr 2 pracy z prawa cywilnego od skarżącej. W żaden sposób nie zostało uzasadnione w skardze kasacyjnej, dlaczego niedopuszczenie dowodu z tych załączników (na marginesie, niektóre z nich znajdowały się w aktach administracyjnych sprawy, a niektóre zawierały słowa powszechnie uznane za obelżywe) stanowiło uchybienie WSA, mogące mieć wpływ na wynik sprawy. W szczególności dlaczego np. włączenie w skład materiału dowodowego sprawy egzaminu przeprowadzonego w 2016 r. odpisów z korespondencji sms-owej z koleżanką dotyczącej podejrzewanego przecieku podczas egzaminu w 2017 r. należało uznać za niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości (żadne wątpliwości odnośnie do egzaminu z 2017 r. nie były istotne w niniejszej sprawie). Z kolei, w zakresie stanowiska skarżącej na temat okoliczności zaginięcia kazusu oraz 2 kart jej pracy, to swój pogląd w tym względzie skarżąca przedstawiała w sprawie wielokrotnie i podlegał on ocenie z uwzględnieniem innych dowodów i okoliczności sprawy. W skardze kasacyjnej nie wyjaśniono dlaczego to samo stanowisko prezentowane w korespondencji z Komisją Odwoławczą miałoby wpłynąć na odmienną ocenę sprawy, w konsekwencji dlaczego niedopuszczenie dowodu z maila, w którym skarżąca je zawarła, stanowiło błąd WSA o istotnym wpływie na wynik sprawy. Ponadto, odnośnie do tej, jednej z dwóch zasadniczych w sprawie spornych kwestii, a dotyczącej niekompletności sprawdzonej przez Komisję egzaminacyjną pracy z prawa cywilnego, w szczególności podkreślenia wymaga, że skarżąca przekonująco nie wyjaśnia jaka treść zawarta na tych dwóch zaginionych kartach mogłaby przyczynić się do odmiennej oceny jej pracy i podwyższyć wystawioną ocenę.

W ramach omawianych zarzutów naruszenia przez WSA art. 106 § 2 – 5 ppsa - autor skargi kasacyjnej w ppkt c) wskazuje na niewzięcie przez WSA pod uwagę okoliczności wynikających "z dowodów z dokumentacji administracyjnej akt sprawy", tzn. z dowodów "rzekomych pierwotnie wykonanych kserokopii pracy" z prawa cywilnego. Tak sformułowane stanowisko również nie mogło zostać podzielone. W żadnym z wymienionych paragrafów artykułu 106 ppsa nie ma mowy o obowiązku uwzględniania przez sąd dowodów zgromadzonych w aktach administracyjnych sprawy. Ten, wskazany w skardze kasacyjnej jako naruszony, przepis reguluje ograniczone postępowanie dowodowe w postępowaniu sądowoadministracyjnym, którego zakres jest determinowany podstawową funkcją postępowania sądowoadministracyjnego, to jest kontrolą, z punktu widzenia zgodności z prawem, procesu konkretyzacji norm prawa administracyjnego materialnego w określonym stanie faktycznym. Jeśli zatem autor skargi kasacyjnej chciał zarzucić, że WSA przyjął stan faktyczny ustalony przez organy niezgodnie z procedurą zawartą w kpa, a w szczególności pominął pewne dowody zgromadzone w aktach administracyjnych, to powinien wskazać inne przepisy ppsa, które regulują postępowanie przed WSA w tym zakresie.

Kolejne zarzuty dotyczące wadliwego postępowania WSA, w zakresie oceny dwóch zasadniczych spornych w sprawie kwestii, przejawiają się - według autora skargi kasacyjnej – zarówno w dokonaniu wadliwej oceny działania organów administracji w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych oraz uzasadnienia zaskarżonej uchwały, jak też wykroczeniu przez WSA poza kognicję sądów administracyjnych wyznaczoną przepisami ustrojowymi (tiret dwa i pięć punkt I petitum skargi kasacyjnej).

W pierwszym z wymienionych w tym miejscu zarzutów, jako naruszony powołano art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz w zw. z art. 151 ppsa i w zw. z art. 75 § 1 i 77 § 1 kpa, w drugim zaś wskazano również art. 1 § 1 i 2 pusa oraz art. 107 § 1 kpa. Z uzasadnienia tych zarzutów wynika, iż zdaniem skarżącej WSA przyjął (nawet ponad to co ustalił organ), że okoliczność braku tożsamości treści kazusu egzaminacyjnego o nr [...] nie wystąpiła, a okoliczność zagubienia kartek pracy skarżącej również nie miała miejsca.

Również z tymi zarzutami nie można się zgodzić. W tym miejscu wskazać należy, że art. 141 § 4 ppsa jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. Zgodnie z nim uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeśli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie NSA przeważa pogląd, iż w pojęciu "zwięzłego przedstawienia stanu sprawy" mieści się również odniesienie do ustaleń faktycznych poczynionych przez organ administracji publicznej w postępowaniu prowadzącym do wydania zaskarżonego aktu. Uzasadnienie orzeczenia sądu pierwszej instancji powinno zatem zawierać ocenę stanu faktycznego ustalonego przez organ administracji publicznej pod względem zgodności z prawem" (por. Hanna Knysiak - Molczyk, Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Wydanie 2, str. 260 i podane tam orzecznictwo). Tak właśnie uczynił WSA w zaskarżonym wyroku; wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej nie dokonał ustaleń ponad ustalenia zawarte w zaskarżonej uchwale, lecz działając w granicach rozpoznawanej sprawy i weryfikując to, co wskazał organ z zawartym w aktach materiałem, dokonywał własnych, koniecznych w tym kontekście ocen, a przedstawienie stanu sprawy – zgodnego z ustaleniami organu – argumentował własnymi słowami, podając dodatkowe racje. Przedstawienie stanu sprawy, o którym mowa w art. 141 § 4 ppsa nie polega na dosłownym przytoczeniu tego, co powiedział organ, lecz też – jak wyżej wskazano – ocenę stanu faktycznego pod względem zgodności z prawem, do czego konieczne jest zaakcentowanie również własnego stanowiska. WSA taką ocenę przeprowadził, stwierdził bowiem w obu spornych kwestiach, że: "(...)Dlatego też należało podzielić pogląd Komisji Odwoławczej, że A. W. nie wykazała, aby otrzymała zadanie z zakresu prawa cywilnego o treści w istotny sposób różniącej się od zadań rozwiązywanych przez pozostałe osoby zdające ten egzamin i następnie opublikowanych przez Ministra Sprawiedliwości na stronach internetowych Ministerstwa" (str 18 uzasadnienia) oraz "Niezależnie od powyższego, analiza pracy skarżącej, również pod kątem odmienności rozwiązywanego przez nią zadania, wskazuje, że oceniano pracę w takim kształcie i wielkości, w jakim została oddana przez skarżącą" i "Sąd podzielił stanowisko Komisji Odwoławczej, że skarżąca oddała pracę w takiej postaci, w jakiej była oceniana przez organy, a zadanie z zakresu prawa cywilnego było o treści, jak zadania rozwiązywane przez pozostałych zdających" (str. 19, 20).

Jednocześnie zauważyć trzeba, iż w zasadzie zgodnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że przepis art. 141 § 4 ppsa nie może służyć do zwalczania stanowiska sądu co do oceny stanu faktycznego. Jeśli w orzeczeniu sądu pierwszej instancji znajduje się ocena ustaleń stanu faktycznego, to choćby była ona odmienna od oceny przedstawionej przez skarżącego, to nie można twierdzić, że doszło do naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 ppsa (por. wyrok NSA z 16 listopada 2006r., II FSK 1375/05).

Niezrozumiałe są natomiast pozostałe wywody uzasadnienia skargi kasacyjnej dot. zarzutu podniesionego w tiret drugie petitum skargi kasacyjnej w odniesieniu do art. 75 § 1 i art. 77 § 1 kpa. Autor skargi kasacyjnej, polemizując z oceną WSA w zakresie przyjętego stanu faktycznego, stwierdził, że w wyniku rażących uchybień proceduralnych doszło do niedokonania przez WSA weryfikacji ustalonego stanu fatycznego w sprawie, co skutkowało tym, że zarzuty zawarte w skardze i pismach procesowych nie zostały rozpoznane. "Co w konsekwencji doprowadziło do naruszeń przepisów z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § k.p.a."

To stanowisko pozostaje w sprzeczności z wcześniej omówionym, w którym zarzucono WSA właśnie dokonanie zbyt samodzielnej weryfikacji stanu faktycznego sprawy, przyjętego przez organ. Ponadto zauważyć trzeba, że sąd I instancji nie może naruszyć art. 75 § 1 i art. 77 § 1 kpa, w ten sposób, że nie rozpozna zarzutów zamieszczonych w skardze i pismach procesowych kierowanych do niego. Te przepisy są stosowane w postępowaniu administracyjnym, a nie sądowoadministracyjnym i może dojść do pośredniego uchybienia im przez sąd, w przypadku niedostrzeżenia wadliwego, sprzecznego z nimi działania organu. Takiej jednak wadliwości w istocie autor skargi kasacyjnej nie podnosi, nie wyjaśnia na czym uchybienie Komisji Odwoławczej w tym względzie miałoby polegać.

Bezpodstawny jest też zarzut dotyczący naruszenia art. 107 § 3 kpa, przy czym autor skargi kasacyjnej bliżej go nie uzasadnia. Podaje co prawda, że w uzasadnieniu uchwały (nazywając ją mylnie decyzją) nie wskazano na jakich dowodach organ oparł ustalenia faktyczne w sprawie, jednak przeczy temu wprost uzasadnienie zaskarżonej uchwały. Organ w obszernym uzasadnieniu dokładnie podał i omówił dowody będące podstawą poczynionych ustaleń. Została zanalizowana szczegółowo praca skarżącej, a zaproponowane rozwiązanie poddano drobiazgowej ocenie, zarówno w aspekcie materialnoprawnym, jak i procesowym, wskazano również na treść Protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego, wyjaśnienia egzaminatorów oraz Protokół odbioru od zdających zadań oraz prac zawierających rozwiązanie zadań i jego zapis świadczący o oddaniu przez skarżącą pracy liczącej 10 kart. Omówiono, w aspekcie uregulowania z § 9 ust. 3 rozporządzenia MS z 17 grudnia 2013 r., złożoną przez skarżącą opinię POP z 17 lipca 2003 r. Dlatego też twierdzenie skargi kasacyjnej o zaniechaniu podania w uzasadnieniu uchwały dowodów na jakich organ się oparł wydając zaskarżony akt jest całkowicie gołosłowne.

Tym samym WSA nie uchybił treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa stwierdzając, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone prawidłowo, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały o kwestionowanej przez skarżącą treści.

W konsekwencji uznania ww. zarzutów za bezpodstawne nie można uznać zasadności zarzutu sformułowanego w pkt I tiret 4 petitum skargi kasacyjnej, którego istotą jest stanowisko o nieważności zapadłej w sprawie uchwały i wadliwe nieskorzystanie przez WSA z art. 145 § 1 pkt 2 ppsa, zgodnie z którym sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa lub w innych przepisach. Brak przesłanek do stwierdzenia wadliwości działania WSA co do oceny w zakresie wcześniej omówionej, zarzucanej sprzeczności uchwały z prawem, tym bardziej wyklucza uznanie, że uchwała z tych powodów miałaby być nieważna. Należy też zwrócić uwagą na braki w zakresie formułowania tego zarzutu. Autor skargi kasacyjnej uznając, że WSA błędnie nie skorzystał z możliwości, jaką daje art. 145 § 1 pkt 2 ppsa, winien wskazać, która z podstaw nieważności określonych w art. 156 kpa lub przepisach szczególnych miała miejsce. Jak przyjmuje się – art. 145 § 1 pkt 2 ppsa należy do tzw. przepisów wynikowych, a więc jest już tylko rezultatem dostrzeżenia uchybienia przez kontrolowany akt innym przepisom, które dla skuteczności zarzutu winny zostać podane w skardze kasacyjnej. To uchybienie zostało naprawione w skardze kasacyjnej, w ramach zarzutu wskazanego w pkt II petitum skargi kasacyjnej (jako zarzut prawa materialnego), albowiem autor skargi kasacyjnej wskazał jako naruszony art. 156 § 1 pkt 2 kpa (stwierdza się nieważność decyzji wydanej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa) w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 ppsa oraz art. 78 e ust. 2 i 78f ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Autor skargi kasacyjnej, wbrew obowiązkowi właściwego formułowania zarzutów, nie precyzuje jednak w tym miejscu na czym miało polegać rażące uchybienie treści wymienionych przepisów ustawy Prawo o adwokaturze. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na wstępie, że zarzut naruszenia prawa materialnego można oprzeć na jego błędnej wykładni lub nieprawidłowym zastosowaniu (niezastosowaniu), ale sprecyzowanie formy tego naruszenia należy do autora skargi kasacyjnej, a nie sądu. Ponadto Kodeks postępowania administracyjnego mówi oddzielnie o "naruszeniu prawa" i oddzielnie o "rażącym naruszeniu prawa". Mając na względzie, że "rażące naruszenie prawa" stanowi kwalifikowaną formę "naruszenia prawa" uznać należy, że utożsamianie tego pojęcia z każdym "naruszeniem prawa" jest oczywiście niesłuszne. Dla uznania, że wystąpiło kwalifikowane naruszenie prawa nie wystarczy samo ustalenie faktu jakiegokolwiek "naruszenia prawa", lecz konieczne jest stwierdzenie i wykazanie, iż miało ono charakter rażący. Dodać trzeba, że pojęcie "rażące naruszenie prawa" w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa podlega ścisłej wykładni. Na powyższe zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 maja 1989 r. (sygn. akt IV SA 90/89, ONSA 1989, z. 1, poz. 49), podkreślając że przedmiotem "rażącego naruszenia prawa" będą najczęściej przepisy prawa materialnego. Chodzi o wady wyjątkowo ciężkie, które należy usunąć przez unicestwienie obarczonej tymi wadami decyzji administracyjnej. Podkreślenia wymaga, że ocenie podlega sama decyzja, a więc wada kwalifikowana musi tkwić w niej samej. Z uzasadnienia tego zarzutu skargi kasacyjnej o charakterze materialnoprawnym wynika tymczasem, że w istocie przy jego pomocy chce się po raz kolejny zakwestionować przyjęty w sprawie stan faktyczny, co nie może być zabiegiem skutecznym. WSA, o czym wspomniano, przeprowadził ocenę okoliczności zaginięcia kazusu podpisanego przez skarżącą i kart pracy skarżącej i uznał te okoliczności jako pozostające bez wpływu na wynik oceny pracy skarżącej, czego skarga kasacyjna skutecznie nie zakwestionowała.

Te wywody muszą prowadzić również do stwierdzenia bezzasadności zarzutu sprecyzowanego w pkt II tiret 4 petitum skargi kasacyjnej, w którym na uzasadnienie naruszenia w toku oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej przepisów art. 78 e ust. 2 w zw. z art. 78 e ust. 4 ustawy Prawo o adwokaturze, regulujących postępowanie i kryteria tej oceny, powołano się po raz kolejny na te dwie sporne okoliczności w sprawie. Ponownie i przy tym zarzucie skarżąca kasacyjnie – wbrew przyjętemu stanowi faktycznemu – wywodzi, że brak tożsamości kazusu jej przydzielonego do rozwiązania w ramach egzaminu i tego, rozwiązywanego przez wszystkich pozostałych zdających oraz zagubienie jej 2 kart pracy doprowadziło do uznania, że praca nie spełnia wymogów określonych prawem i w konsekwencji nie uzasadnia otrzymania pozytywnej oceny z egzaminu adwokackiego. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zarzut błędnego zastosowania prawa materialnego nie może zostać oparty na stanie faktycznym, który skarżąca uznaje za prawidłowy, lecz tylko na takim, który został ustalony przez organ i zaakceptowany przez WSA. W konsekwencji konstruowanie zarzutu w oparciu o forsowany przez siebie, ale odmienny od przyjętego w sprawie i skutecznie niepodważonego stanu faktycznego, nie może być skuteczne.

Wracając do zarzutów procesowych, należy stwierdzić, że w kontekście postawienia zarzutu opartego na uchybieniu treści art. 145 § 1 pkt 2 ppsa (pkt I tiret 3) niezrozumiałe jest zarzucanie z kolei naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 156 § 2 pkt 2 kpa oraz innymi wymienionymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (zarzut podany w pkt I tiret 7 petitum skargi kasacyjnej). Artykuł 156 kpa dotyczy bowiem (o czym mowa była wyżej) właśnie nieważności decyzji administracyjnej, jednak nie zawiera jednostki redakcyjnej podanej w petitum skargi kasacyjnej (§ 2 pkt 2) i powtórzonej w uzasadnieniu. Jak wyjaśniono na wstępie, Naczelny Sąd Administracyjny działając w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi kasacyjnej nie jest uprawniony do precyzowania zarzutów, czy poszukiwania podstaw kasacyjnych, które nie zostały prawidłowo podane przez stronę.

Bezzasadny jest zarzut postawiony w pkt I tiret 3 petitum skargi kasacyjnej, w którym autor skargi kasacyjnej wskazuje na niewłaściwe dokonanie obowiązku kontroli przez WSA i naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ppsa, a polegające na nierozpoznaniu zarzutów podniesionych w skardze i pismach procesowych. Z jego uzasadnienia wynika, że chodzi o zarzuty polegające na braku przesłania skarżącej wyjaśnień przewodniczącej Komisji egzaminacyjnej SSA B., skierowanych do Komisji II stopnia oraz złożonych oświadczeń członków komisji egzaminacyjnej SSA E. G. i adw. P. M., czym uniemożliwiono skarżącej branie udziału w postępowaniu odwoławczym. Jak wcześniej wyjaśniono, w art. 141 § 4 ppsa wskazano na obowiązek sądu pierwszej instancji podania zarzutów podniesionych w skardze, a konieczność ich rozpoznania i ustosunkowania się do nich pod kątem oceny prawnej wywodzi się z obowiązku sądu wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Zauważyć jednak należy, że dokładna analiza skargi oraz dwóch pism składanych przed WSA, w których skarżąca przedstawiała swoje stanowisko i zarzuty, nie pozwala na zidentyfikowanie tak sformułowanego zarzutu (do którego WSA miałby się nie ustosunkować), jak przedstawiony w skardze kasacyjnej. W skardze kierowanej do WSA w pkt 3 skarżąca zgłaszała co prawda zarzut naruszenia przez organ art. 10 kpa, jednak wiązała go z nieudostępnieniem jej akt administracyjnych, zawierających zadanie egzaminacyjne z zakresu prawa cywilnego – kazusu podpisanego nr [...]. Do tej okoliczności WSA się jednak ustosunkował, wskazując wprost, że zaginięcie egzemplarza zadania z zakresu prawa cywilnego stanowiło co prawda zaniedbanie Komisji Egzaminacyjnej, ale nie w stopniu, który miałby wpływ na wynik postępowania.

Tego stanowiska skarżąca nie obaliła, także formułując związany z rozpatrywanym zarzutem, zarzut podany w pkt I, tiret 9 petitum skargi kasacyjnej, w którym twierdzi, że WSA wadliwie nie uznał okoliczności – niezapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu. Jako naruszone wskazała art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ppsa (w zw. z wymienionymi przepisami kpa) w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 i 5 kpa, a więc przyjęła, że postępowanie zmierzające do wydania zaskarżonej uchwały było obarczone istotnymi wadami prowadzącymi do wznowienia postępowania. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 4 kpa - wznawia się postępowanie, jeśli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, zgodnie zaś pkt 5 – postępowanie podlega wznowieniu, jeżeli wyjdą na jaw istotne nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Autor skargi kasacyjnej ani w osnowie zarzutu, ani w jego uzasadnieniu nie precyzuje na czym miałoby polegać spełnienie się tej ostatniej przesłanki z art. 145 § 1 kpa.

Natomiast co do przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 kpa, czyli przesłanki braku udziału strony w postępowaniu bez jej winy, stwierdzić należy, że odnosi się ona do sytuacji, gdy strona nie została zawiadomiona o wszczęciu postępowania lub nie została dopuszczona do udziału w istotnych czynnościach procesowych albo nie mogła w nich brać udziału z powodów przez nią niezawinionych. Taka sytuacja nie miała miejsca w kontrolowanym postępowaniu, albowiem strona brała czynny udział w postępowaniu, jeszcze przez Komisją I stopnia, a następnie wnosząc odwołanie i aktywnie uczestnicząc w sprawie na etapie odwoławczym. Skarżąca na poparcie swojej tezy o uniemożliwieniu jej czynnego udziału w postępowaniu zgłasza takie okoliczności, jak nieprzesłanie jej odpisów pism, brak zawiadomienia o terminie posiedzenia komisji odwoławczej, a przed wydaniem decyzji niezapewnienie możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych twierdzeń. Tak samo, jak przy poprzednich zarzutach, skarżąca wymieniając szereg przepisów kpa nie przypisuje ich do tych poszczególnych, zarzucanych uchybień. Nie precyzuje np. z jakiego przepisu miałby wynikać obowiązek organu zawiadamiania o terminie posiedzenia komisji odwoławczej, lub przesyłania odpisów oświadczeń członków komisji składanych do akt – stronie, uniemożliwiając tym samym porównanie wadliwego (jej zdaniem) zachowania organu z właściwym wzorcem kontroli. W konsekwencji nie wykazuje, żeby doszło do jakiegokolwiek naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, nie mówiąc już o takim, które świadczyłoby o pozbawieniu strony możliwości obrony swych praw, a zatem wypełniłoby przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 kpa, co już samo w sobie pozbawia stawiany zarzut skuteczności.

Osobno ustosunkować się należy do zarzucanego w ramach omawianego zarzutu, naruszenia art. 10 § 1 kpa in fine, zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Skład orzekający podziela stanowisko zajmowane w orzecznictwie, że zarzut naruszenia art. 10 § 1 kpa przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (wyrok NSA z 18 maja 2006 r., II OSK 831/05, ONSA WSA 2006, nr 6, poz. 157). Tymczasem skarżąca w żaden sposób nie wykazuje jakich to czynności procesowych dokonałaby, gdyby organ prawidłowo wypełnił obowiązek wynikający z tego przepisu. Należy też podkreślić, że w ogóle uzasadnienie omawianego zarzutu nie stanowi jego rozwinięcia i wyjaśnienia zasadności, lecz stanowi wyłącznie i wprost powtórzenie jego treści.

Z tych też przyczyn zarzuty oparte na uchybieniu przez WSA art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ppsa należało uznać za nietrafne.

Nie są również trafne zarzuty sformułowane w pkt I tiret 6 i 8 petitum skargi kasacyjnej, które po raz kolejny zarzucają, że przeprowadzając ocenę zaskarżonej uchwały WSA uchybił treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa (w związku z wymienionymi przepisami kpa i ustawy Prawo o adwokaturze, których znaczenia dla formułowanych zarzutów, ani sposobu uchybienia skarżąca nie wyjaśniła), jednocześnie błędnie sporządzając uzasadnienie i błędnie stwierdzając, że Komisja II stopnia dokonała prawidłowej powtórnej oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej. Oba te zarzuty są oparte na twierdzeniu o tzw. uznaniowym charakterze uchwały w przedmiocie wyniku egzaminu adwokackiego. Tego stanowiska nie podzielił nigdzie WSA i nie podziela go również skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego. Należy więc tutaj podkreślić, że uchwała w sprawie wyniku egzaminu adwokackiego nie jest odpowiednikiem decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Kwestie te wielokrotnie wyjaśniał Naczelny Sąd Administracyjny (np. w wyrokach: z 14 grudnia 2011 r.o sygn. akt II GSK 489/11, z 11 marca 2014 r. o sygn. akt II GSK 40/13, z 22 maja 2014 r. o sygn. akt II GSK 447/13). Podejmowanie decyzji uznaniowych ma miejsce wówczas, gdy organ administracji w granicach wytyczonych przepisami prawa i ustalonym stanem faktycznym, ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, co oznacza, że w określonych warunkach organ, przedkładając interes społeczny nad słuszny interes strony, może odmówić stronie przyznania dochodzonego przez nią prawa. Organy podejmujące uchwałę w sprawie wyniku egzaminu adwokackiego, tj. obie Komisje Egzaminacyjne nie mają żadnego "luzu decyzyjnego", co oznacza, że jeżeli w ramach dokonywania ustaleń faktycznych chociaż jedna z prac egzaminacyjnych, przy zastosowaniu sposobu oceny określonego w art. 78e ustawy Prawo o adwokaturze, zostanie oceniona negatywnie, to wynik egzaminu zgodnie z art. 78f ustawy Prawo o adwokaturze musi być negatywny. Sprawdzane prace egzaminacyjne stanowią materiał dowodowy, który oceniany jest przez egzaminatorów wg zasady swobodnej oceny dowodów, ale przy zastosowaniu ściśle określonych w ustawie kryteriów oceny. Oceny prac egzaminacyjnych nie są dokonywane w ramach "luzu decyzyjnego". Ustawa reguluje precyzyjne wymagania, jakie muszą spełniać prace z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego.

W skardze kasacyjnej nie wskazano jakich to kryteriów nie zastosowano w toku oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej, a zarzucaną wadliwość oceny po raz kolejny oparto na nieudowodnionym twierdzeniu w przedmiocie braku tożsamości kazusu skarżącej oraz kazusu, którym dysponowali wszyscy pozostali uczestnicy egzaminu, Komisja egzaminacyjna oraz który był umieszczony na stronach internetowych Ministerstwa Sprawiedliwości.

Wreszcie bezzasadny jest zarzut wskazany w pkt II tiret 3, zakwalifikowany w skardze kasacyjnej jako zarzut prawa materialnego, a dotyczący w istocie naruszenia przepisów proceduralnych tj. - § 9 ust. 3 i 4 rozporządzenia MS z 17 grudnia 2013 r., dotyczącego postępowania w sprawie wniosku zdającego o wydłużenia czasu trwania każdej części egzaminu adwokackiego o połowę. Mylne zakwalifikowanie zarzutu nie pozbawia sądu kasacyjnego możliwości ustosunkowania się do niego. Jednak uznanie tego zarzutu za oparty na podstawie z art. 174 pkt 2 ppsa zobowiązuje NSA do stwierdzenia, czy została spełniona przesłanka skutecznego jego podniesienia w skardze kasacyjnej, jaką jest wykazanie, że podnoszone uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Takiego uzasadnienia skarga kasacyjna w ogóle nie zawiera. Dlatego, ponieważ nie wykazano ustawowej przesłanki zarzutu o charakterze procesowym, już z tej przyczyny nie mógł on zostać uwzględniony.

Z tym zarzutem wiąże się zarzut postawiony w pkt I tiret 1, ppkt a petitum skargi kasacyjnej, w ramach którego skarżąca zarzuca WSA bezzasadne oddalenie wniosku dowodowego zawartego w skardze, a dotyczącego dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z dokumentu "Zaświadczenia lekarskiego endokrynologa I. B.", na okoliczność zasadności złożonego wniosku o wydłużenie czasu napisania pracy podczas egzaminu adwokackiego i jego bezzasadnego nieuwzględnienia, bez merytorycznego rozpoznania. Skarżąca formułując ten wniosek – jako uchybione wskazuje – art. 106 § 2 – 5 ppsa w zw. z art. 9, art. 10 § 1, art. 15, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 2 kpa i w zw. z § 9 ust. 3 i 4 rozporządzenia MS z 17 grudnia 2013 r. Również i w tym wypadku, jak i przy innych zarzutach, o czym już wspominano, autor skargi kasacyjnej wymieniając liczne normy prawne (sam art. 106 ppsa w § 2 – 5 zawiera kilka takich norm, dotyczących różnych sytuacji, chociażby w § 2 dotyczącą przebiegu rozprawy), jako naruszone, nie precyzuje na czym uchybienie każdej z nich polega.

Na marginesie tylko zauważyć trzeba, § 9 rozporządzenia MS z 17 grudnia 2013 r. wskazuje na możliwość wydłużenia czasu trwania każdej części egzaminu adwokackiego o połowę, w przypadku osoby będącej osobą niepełnosprawną, która wraz z wnioskiem o dopuszczenie do egzaminu złoży: 1) kopię orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność w rozumieniu ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.); 2) zaświadczenie lekarskie stwierdzające wynikające z niepełnosprawności trudności w wykonywaniu wymienionych czynności technicznych – wystawione przez lekarza specjalistę właściwego ze względu na charakter niepełnosprawności; 3) oświadczenie wyrażeniu zgody na przetwarzanie danych osobowych, o których mowa w pkt 1 i 2 (ust. 3). W przypadku spełnienia warunków, o których mowa w ust. 3 przewodniczący komisji egzaminacyjnej wraz z zawiadomieniem, o którym mowa w art. 75c ust. 9 ustawy, przekazuje zdającemu informację o wydłużeniu czasu trwania każdej części egzaminu adwokackiego. O wydłużeniu tym przewodniczący komisji egzaminacyjnej informuje również Ministra Sprawiedliwości (ust. 4). Słusznie WSA uznał, że skarżąca nie złożyła wymaganych dokumentów, gdyż do jej wniosku zostały dołączone tylko – opinia Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej z 17 lipca 2003 r. (podczas, gdy egzamin odbywał się w marcu 2016 r.) oraz dwa egzemplarze wyników badań laboratoryjnych (bez daty ich przeprowadzenia). W tym kontekście nie mogło zmienić tej oceny - dołączenie na etapie postępowania sądowoadministracyjnego (skargi) zaświadczenia lekarza endokrynologa bez daty. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się zgodnie, że postępowanie dowodowe przeprowadzone na podstawie art. 106 § 3 ppsa nie może prowadzić do dokonywania ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwianej decyzją administracyjną (por. wyrok NSA z 1 lutego 2006 r. o sygn. akt II OSK 482/05). W tym wypadku oznacza to, że przedmiotem weryfikacji WSA nie była ocena, czy skarżąca rzeczywiście posiadała uprawnienie do wydłużenia czasu trwania egzaminu, a to, czy organ prawidłowo, na podstawie dostarczonych mu dokumentów zadecydował w tej kwestii. Dlatego też i z tej przyczyny WSA nie można zarzucić działania sprzecznego z treścią art. 106 § 3 ppsa.

Na koniec wreszcie, przez co nie można rozumieć, aby była to kwestia najmniej ważna, odnieść się należy do sprawy podpisania zaskarżonej uchwały Komisji odwoławczej przez adw. A. W., która według skarżącej nie brała udziału w posiedzeniu odwoławczym, co miałoby wynikać z protokołu posiedzenia Komisji z dnia 15 grudnia 2016 r. (zarzut pod pkt II, tirtet 2). Odwołując się do tego, co wcześniej powiedziano na temat rażącego naruszenia prawa, podkreślić należy, że zarzucając rażące naruszenie prawa autor skargi kasacyjnej nie tylko w ogóle nie wskazał jaki przepis w ten sposób naruszono, ale też nie wyjaśnił na czym polegać miało to naruszenie "rażące". Dlatego też uznać trzeba, że zarzutem tym skarżąca nie podważyła prawidłowego stanowiska WSA, który po analizie wyciągu z protokołu posiedzenia Komisji Egzaminacyjnej II z 15 grudnia 2016 r. stwierdził, że na 8 członków Komisji w głosowaniu uczestniczyło 7, zagłosowali jednogłośnie, zatem wymóg ustawowy (uchwały są podejmowane większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy członków - art. 78h ust. 10 ustawy Prawo o adwokaturze) został przez Komisję Odwoławczą dochowany.

Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał za potrzebne w niniejszej sprawie zwracanie się o rozstrzygnięcie do składu siedmiu sędziów, w trybie art. 187 § 1 ppsa, zgodnie z wnioskiem skarżącej zawartym w skardze kasacyjnej. Brak było bowiem podstaw do przyjęcia, że w sprawie wystąpiły zagadnienia prawne budzące poważne wątpliwości, których wyjaśnienie było niezbędne dla rozstrzygnięcia tej sprawy.

Z tych wszystkich przyczyn, skarga kasacyjna jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 ppsa.

Na podstawie art. 207 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości, uznając że trudna sytuacja majątkowa i finansowa skarżącej (stwierdzona przy rozpoznawaniu wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy) stanowi szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający odstąpienie od zasady odpowiedzialności za wynik postępowania kasacyjnego na rzecz zasady słuszności.