Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 365/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 29 § 1 i § 2, art. 33
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 16
journal: Dz.U. 2020 poz 849
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - t.j.
article: art. 87 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 68 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. Z. na postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] (dalej PWIS) utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] (PPIS) z dnia [...] w sprawie zgłoszonych zarzutów.

W uzasadnieniu orzeczenia PWIS wyjaśnił, że poprzez skuteczne doręczenie w dniu 16 grudnia 2019 roku zobowiązanemu M. Z. tytułu wykonawczego znak: [...] wszczął wobec niego egzekucję administracyjną obowiązku o charakterze niepieniężnym na podstawie art. 26 § 1 i § 5 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 479), zwanej dalej "u.p.e.a.".

[...] w ww. tytule wykonawczym, określił stronie obowiązek poddania małoletniego K. Z. szczepieniom ochronnym przeciw: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae typu b, odrze, śwince i różyczce, i jako podstawę prawną egzekwowanego obowiązku wskazał art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1866 ze zm.), zwanej dalej "ustawą".

Pismem z dnia 20 grudnia 2019 r. pełnomocnik strony wniósł do PWIS zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w przedmiocie uchylania się od realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych u małoletniego K. Z., które ww. organ egzekucyjny przekazał do [...], w celu opracowania stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2022 roku oddalił zarzuty na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. Pełnomocnik strony wniósł zażalenie na postanowienie wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów.

PWIS, rozpatrując przedmiotową sprawę w trybie zażaleniowym, dokonał oceny całości zebranego materiału dowodowego i stwierdził, że zgodnie z art. 17 ust. 9 ustawy lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną powiadamia opiekuna prawnego/faktycznego o obowiązku szczepienia osoby małoletniej. Tym samym należy stwierdzić, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu przez osoby określone w rozporządzeniu zasadniczo aktualizuje się w terminie wskazanym przez lekarza w powiadomieniu o miejscu i czasie badania kwalifikacyjnego do szczepienia i samego szczepienia, chyba że w wyniku badania kwalifikacyjnego stwierdzono istnienie przesłanek zdrowotnych do czasowego lub długotrwałego odroczenia przeprowadzenia tego szczepienia albo przedstawiono zaświadczenie o wcześniejszym poddaniu się temu szczepieniu w ramach szczepień zalecanych. Przedział wiekowy na przeprowadzenie szczepień obowiązkowych został w ww. rozporządzeniu określony bardzo szeroko (przykładowo jako czas od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia dla szczepienia przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi) z uwagi na fakt, iż chociażby z przyczyn zdrowotnych zasadne może być wykonanie szczepienia według odmiennego, przygotowanego dla konkretnego pacjenta, indywidualnego kalendarza szczepień.

Jednocześnie, na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi poszczególnych szczepień, wynikającymi m.in. z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie art. 17 ust. 10 oraz art. 19 ust. 10, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. Nie budzi wątpliwości fakt, że Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego jest dokumentem technicznym, precyzującym obowiązki wynikające z ustawy, podobnie jak i nie rodzi jakichkolwiek wątpliwości okoliczność, że podstawą prawną toczącego się postępowania dotyczącego małoletniego K. Z. jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy, a nie wskazany przez stronę Komunikat. Komunikat ten stanowi jedynie uzupełnienie regulacji prawnych dotyczących szczepień obowiązkowych, zawiera informacje i wytyczne na temat sposobu realizacji szczepień oraz jest przeznaczony dla lekarzy i pielęgniarek będących realizatorami ww. obowiązku.

Zdaniem PWIS obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym, podobnie jak szereg innych obowiązków wynikających wprost z przepisów ustawy, aktualizuje się dopiero w wyniku określonych czynności podejmowanych przez lekarza posiadającego określone obowiązki, uprawnienia i wiedzę medyczną. W związku z powyższym wydaje się uzasadnione i zrozumiałe, że w określonym stanie faktycznym wyłącznie lekarz jest w stanie ustalić wszelkie wynikające ze stanu zdrowia przesłanki, które aktualizują prawny obowiązek szczepienia wynikający wprost z przepisów prawa. Gdyby organy inspekcji sanitarnej w egzekwowaniu obowiązku poddania dziecka szczepieniom miały czekać aż do ukończenia przez nie 19 roku życia, to cel zapobieżenia powstania sytuacji wskazanych w art. 33 ustawy nie byłby osiągnięty, a jak wynika z doświadczenia życiowego i ogólnej wiedzy, ilość dawek oraz okresy, w jakich kolejne dawki szczepień mają być podawane dzieciom, ma swoje uwarunkowania immunologiczne. Ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym, indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia (art. 17 ust. 2 ustawy). Nie można więc przyjąć, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności. Przeprowadzający konsultację specjalistyczną lekarz, zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 753 ze zm.), zwanym dalej "rozporządzeniem", dokonuje wpisu w dokumentacji medycznej, uwzględniając w nim okres przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaj szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualny program szczepień z podaniem rodzaju stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.

W karcie uodpornienia małoletniego K. Z. w części "Przeciwwskazania do szczepień" brak jest informacji o istniejących przeciwwskazaniach do szczepień obowiązkowych. Nadto, w przedmiotowej sprawie na dzień dzisiejszy brak jakiejkolwiek dokumentacji medycznej, która mogłaby stanowić podstawę do odroczenia poddania małoletniego K. Z. obowiązkowym szczepieniom ochronnym wystawionego przez lekarza zgodnie z rozporządzeniem. W świetle powyższego zdaniem PWIS nie można uznać również zasadności kolejnego zarzutu dotyczącego braku wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a.

W ocenie organu odwoławczego nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut dotyczący niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w przepisach prawa. [...] jako wierzyciel obowiązku szczepień ochronnych, sporządził tytuł wykonawczy w dniu 12 marca 2018 r. zgodnie z obowiązującym wówczas wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 8 stycznia 2018 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2018 r., poz. 850) oraz zgodnie z art. 27 u.p.e.a.

W realiach niniejszej sprawy nie jest zasadnym również zarzut naruszenia art. 31 Konstytucji RP oraz art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w demokratycznym państwie prawa konstytucyjne wolności i prawa mogą być ograniczane w ustawie, m.in. gdy jest to niezbędne dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że realizacja obowiązku szczepień poprzez zapewnienie wysokiego odsetka osób uodpornionych skutecznie zmniejsza ryzyko zachorowania oraz społeczne skutki związane z ciężkimi następstwami chorób zakaźnych, w tym związane z kosztami leczenia tych chorób oraz ich powikłań. Obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy (jedno ze źródeł powszechnie obowiązującego prawa zgodnie z art. 87 Konstytucji). Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji. Nadto, nie można skutecznie podnosić zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom wskazując na brak badania kwalifikacyjnego i prawo do odmowy poddania się temu badaniu na podstawie art. 16 ustawy z 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Podsumowując organ wskazał, że obowiązek szczepień ma swoje wyraźne podstawy w przepisach prawa powszechnie obowiązującego i jest egzekwowalny w trybie administracyjnym. Wskazany w programie szczepień ochronnych graniczny wiek, do którego należy zaszczepić daną osobę nie oznacza, że strona może zwlekać z zaszczepieniem dziecka do upływu tego wieku. Nie świadczy o niewykonalności czy niedopuszczalności obowiązku szczepień wskazanie przez prawodawcę zakresowo okresów, w których mogą być prowadzone szczepienia ochronne. Przedziałowe określenie możliwości zastosowania szczepienia odnosi się m.in. do właściwości stosowanych szczepionek i aktualnej wiedzy medycznej. [...], będący wierzycielem w przedmiotowej sprawie, uprawniony był do podejmowania działań zmierzających do wykonania obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, w tym wystosowania upomnienia oraz wystawienia tytułu wykonawczego, w którym określono obowiązek poddania małoletniego K. Z. szczepieniom ochronnym, wskazując jako podstawę prawną art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 17 ust 1 ustawy. Podniesione przez stronę zarzuty są w tej sytuacji bezzasadne i jako takie nie zasługują na uwzględnienie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł M. Z., zarzucając postanowieniu WINB:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez niezbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej tytułu wykonawczego wystawionego przez PWIS w dniu 13 marca 2018 r. oraz art. 29 § 2 w zw. z art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez wydanie postanowienia o przystąpieniu do egzekucji i niezwrócenie wierzycielowi tytułu wykonawczego, mimo że nie podlegał on egzekucji administracyjnej;

b) art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych małoletniego K. Z. podlega egzekucji administracyjnej, w sytuacji gdy nie można stwierdzić, iż obowiązek ten jest wymagalny i podlega wykonaniu, ewentualnie, iż tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela spełnia wszystkie niezbędne wymagania określone obowiązującymi przepisami prawa;

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 156 § 1 pkt 5 w zw. z art. 126 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji istnienia przesłanek stwierdzenia nieważności postanowienia organu pierwszej instancji;

b) art. 7 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, skutkujące brakiem ustalenia i przeprowadzenia wszelkich niezbędnych czynności dla wyjaśnienia stanu faktycznego, co doprowadziło do wydania postanowienia z pominięciem słusznego interesu strony oraz wszystkich istotnych okoliczności w sprawie;

c) art. 77 § 1 k.p.a. polegające na braku zbadania spełnienia warunku określonego w art. 17 ust. 2 ustawy;

d) art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a. poprzez uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów i stanowisk i w związku z tym pozbawienie prawa do prawidłowego udziału w postępowaniu.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz postanowienia organu I instancji z dnia 20 kwietnia 2022 r. oraz o umorzenie w całości postępowania egzekucyjnego, a także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że postępowanie egzekucyjne prowadzone w niniejszej sprawie powinno zostać umorzone ze względu na kilka okoliczności. Otóż w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez PPIS nie została zbadana dopuszczalność egzekucji administracyjnej, mimo iż zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. jest to obowiązek organu egzekucyjnego. Zgodnie z art. 31 ust. 1 Konstytucji RP wolność człowieka podlega ochronie prawnej. Z kolei ust. 2 tego artykułu wskazuje, iż każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych osób oraz że nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje. Przepisy te stosuje się bezpośrednio, niemniej jednak mogą one zostać skonkretyzowane w aktach prawnych rangi ustawowej. Zgodnie chociażby z art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9 tej ustawy. Z wymienionych przepisów jasno wynika, że nikt nie może być zmuszony do poddania się określonemu leczeniu czy innym świadczeniom zdrowotnym. Stosowanie tej zasady nie jest w żaden sposób ograniczone ani zależne od wystąpienia określonych okoliczności. Ma szczególne znaczenie w sytuacji, gdy np. istnieje uzasadniona obawa przed niemożliwymi do przewidzenia skutkami poddania się określonemu zabiegowi medycznemu. Reakcja organizmu dziecka na zastosowane szczepienie nie jest do końca przewidywalna. Nawet niewielkie choćby procentowe ryzyko wystąpienia jakichkolwiek problemów zdrowotnych po poddaniu się szczepieniu w pełni uzasadnia po stronie rodzica prawo do odmowy poddania się takiej czynności.

Zdaniem skarżącego przywołany przez organ jako podstawa prawna art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy nie określa obowiązku w sposób dostatecznie szczegółowy. Ustawa w art. 17 ust. 10 pkt 1-4 stanowi, że minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby, sposób przeprowadzenia szczepień ochronnych. W ocenie skarżącego obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu nie jest bezpośrednio wymagalny i nie rodzi obowiązku wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka temu szczepieniu. Powyższe kwestie reguluje rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które w § 2 i § 3 określa rodzaj i zakres szczepień ochronnych. Dla szczepień wykazanych w tytule rozporządzenie wyznacza terminy określone wiekiem dziecka. W istocie rzeczy wykonaniem obowiązku, którego dotyczy niniejsze postępowanie, nie jest ogólne zastosowanie się do Narodowego Programu Szczepień Ochronnych lecz poddanie dziecka w określonym terminie szczepieniu przeciwko określonej chorobie określonym rodzajem szczepionki.

Żaden przepis prawa powszechnie obowiązującego nie nakłada na zobowiązanego tego rodzaju obowiązku. Ani przepisy ustawy, ani też rozporządzenia nie są na tyle szczegółowe. Okres, w którym należy przeprowadzić szczepienie (wiek dziecka) rodzaj choroby i rodzaj szczepionki określone są z kolei w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego "Program Szczepień Ochronnych", który nie jest źródłem prawa i jako taki nie może stanowić podstawy prawnej postanowienia. Komunikat ten wiąże jedynie jednostki mu podległe, nie zaś poszczególne osoby. Nie można postanowieniem przymuszać do obowiązku dostosowania się do komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego (wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11). W dniu wydania tytułu wykonawczego oraz w dniu wydania zaskarżonego postanowienia K. Z. nie ukończył nawet 5. roku życia. Z powyższego jednoznacznie wynika, że dziecko nie przekracza podanego przedziału wiekowego dla żadnego ze szczepień. Zatem nie ma podstawy do twierdzenia, że termin wykonania obowiązku upłynął i stał się wymagalny.

Zgodnie z art. 18 u.p.e.a. do przepisów o postępowaniu egzekucyjnym mają zastosowanie odpowiednie przepisy k.p.a. Oznacza to konieczność ich uwzględnienia z modyfikacjami pozwalającymi uniknąć sprzeczności. Wynikająca z art. 10 k.p.a. zasada czynnego udziału strony w postępowaniu ma ograniczone zastosowanie. Jednakże należy mieć na uwadze, iż obowiązek zobowiązanego zgodnie ze stanowiskiem organu wynika z ustawy, a nie decyzji poprzedzonej postępowaniem administracyjnym. Dążąc do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy mających umożliwić ustalenie czy obowiązek jest możliwy do wykonania, przeprowadza czynności dowodowe, które są typowe dla administracyjnego postępowania jurysdykcyjnego - zobowiązany powinien mieć zagwarantowany czynny udział w tych czynnościach.

Nie ulega wątpliwości, iż PPIS nie poinformował zobowiązanego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, ani nawet o możliwości inicjatywy dowodowej.

W ocenie skarżącego doszło do naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie skutkujące m.in. brakiem wyczerpującego zebrania całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, co spowodowało brakiem możliwości oceny wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności.

Art. 9 k.p.a. statuuje obowiązek organów administracji publicznej należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. to na organie administracji publicznej ciąży obowiązek zgromadzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.

Skarżący wskazał w tym zakresie, iż nie umożliwiono mu dokonania konkretnej czynności procesowej, tj. przedstawienia dowodów w postaci dokumentacji medycznej świadczącej o przeciwwskazaniach zdrowotnych dziecka K. Z. do poddania się szczepieniu. Uchylenie się od obowiązku zaszczepienia dziecka przez skarżącego wynika zaś z przeciwwskazań zdrowotnych dziecka K. Z. oraz braku osiągnięcia przedziału wiekowego dla zastosowania wobec dziecka szczepień ochronnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzji. Odnosząc się ponadto do zarzutów skargi dotyczących naruszenia art. 10 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a. PWIS wskazał, że organy obu instancji zapewniły wszystkim stronom postępowania możliwość czynnego udziału w każdym jego stadium. Po otrzymaniu od Samorządowego Zakładu Podstawowej Opieki Zdrowotnej zawiadomienia, że M. Z. uchyla się od poddania małoletniego K. Z. obowiązkowym szczepieniom ochronnym, PPIS wszczął postępowanie administracyjne, przed wydaniem upomnienia i skierowaniem wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów, materiałów i stanowisk, o czym świadczy znajdujące się w aktach sprawy zawiadomienie z dnia 7 czerwca 2017 r., które strona odebrała w dniu 14 czerwca 2017 r. W ww. piśmie wskazano stronie m.in. możliwość przedstawienia PPIS zaświadczenia lekarskiego będącego odroczeniem od szczepień, wydanego przez lekarza kwalifikującego dzieci do szczepień. W ostatnim akapicie pisma wskazano, że "Strona ma prawo do zapoznania się z całością akt sprawy i przedstawienia swojego stanowiska".

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności postanowienia organu II instancji.

Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania, lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 u.p.e.a. Zarzuty są więc sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego.

W ocenie Sądu stanowisko skarżącego dotyczące niedopuszczalności egzekucji i związany z tym zarzut naruszenia art. 29 § 1 i § 2 u.p.e.a. z uwagi na fakt, że obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu nie jest bezpośrednio wymagalny i nie rodzi obowiązku wszczęcia postępowania egzekucyjnego, jest niezasadny.

Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny (art. 5 ust. 2 ustawy). Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi. Art. 17 ust. 9 ustawy stanowi, że obowiązkiem lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną jest powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych. W myśl art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 ustawy minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia m.in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osoby lub grupy osób obowiązane do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby – uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia. Na podstawie tej delegacji Minister Zdrowia wydał powoływane wyżej rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym ustalono wykaz (zakres) obowiązkowych szczepień ochronnych, ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym - jeśli chodzi o dzieci - w jakim okresie ich życia (§ 2 i 3 rozporządzenia). Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

Taki sposób regulacji pozwala przyjąć, że obowiązek poddania szczepieniu ochronnemu wynika bezpośrednio z mocy przepisów ustawowych. Natomiast w Programie Szczepień Ochronnych ogłaszanym na dany rok przez Głównego Inspektora Sanitarnego zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczepienia, nie można natomiast z niego wywieść dodatkowych norm, niż te wynikające z cyt. wyżej ustawy i rozporządzenia. Zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP ustawa i rozporządzenie są źródłami prawa powszechnie obowiązującego.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika norma prawna, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Oznacza to, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, jest bezpośrednio wykonalny. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym. Z całą pewnością zaś, wobec powyższej regulacji mającej swoją podstawę w akcie prawa rangi ustawowej, obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym nie musi być potwierdzony decyzją administracyjną, gdyż wynika on wprost z przepisu prawa co oznacza, że nie ma podstawy prawnej do jego konkretyzacji w formie takiej decyzji administracyjnej (por. m.in. wyrok NSA z 29 stycznia 2010 r., II FSK 1494/08; wyrok NSA z 6 kwietnia 2011 r., II OSK 32/11; wyrok NSA z 1 sierpnia 2013 r., II OSK 745/12, wyrok WSA w Bydgoszczy z 10 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Bd 102/18).

Powyższej oceny nie zmienia przywoływany w skardze art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 849 ze zm.), zgodnie z którym pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9. Zauważyć należy, że zacytowany przepis znajduje się w rozdziale 5 "Prawa pacjenta do wyrażania zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych" i poprzedzony jest artykułem 15, w myśl którego przepisy niniejszego rozdziału stosuje się do wyrażania zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych albo odmowy takiej zgody, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej. Taką zaś odrębną ustawą jest między innymi ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Podkreślić należy, że chronione Konstytucją prawo decydowania o swoim życiu osobistym nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń, m.in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji RP). W ocenie Sądu, obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa.

W wydanym na podstawie delegacji zawartej w powołanym wyżej art. 17 ust. 10 ustawy rozporządzeniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych Minister Zdrowia wskazał między innymi, że obowiązkiem szczepień ochronnych objęte są choroby zakaźne: gruźlica (§ 2 pkt 2), wirusowe zapalenie wątroby typu b (pkt 12), błonica (pkt 1), tężec (pkt 11), choroba Heinego - Medina (poliomyelitis - pkt 9), krztusiec (pkt 5), Haemophilus influenzae typu b (pkt 3), odra (pkt 7), różyczka (pkt 10) oraz świnka (pkt 6). Tak więc obowiązek poddania dziecka skarżącego szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy. Jednocześnie brak jest przepisu, który wyłączałby obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom tylko ze względu na możliwe hipotetyczne powikłania (por. wyrok WSA w Kielcach z 21 lutego 2013 r., sygn. II SA/Ke 7/13).

Jak wspomniano, wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy i rozporządzeniu Ministra Zdrowia, które wskazuje, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym - jeśli chodzi o dzieci - w jakim okresie ich życia. Zgodnie z § 5 rozporządzenia, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. Szczepienia są realizowane w terminach i zgodnie ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek i zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. Terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje Program w zależności od kalendarzowego wieku dziecka. Wobec powyższego argumentacja skarżącego, że obowiązek szczepień jego dziecka nie był i nadal nie jest wymagalny wobec faktu, że jego dziecko nie ukończyło nawet 5. roku życia, jest nieuzasadniona. Gdyby organy inspekcji sanitarnej w egzekwowaniu ciążącego na skarżącym obowiązku poddania dziecka szczepieniom miały czekać aż do ukończenia przez nie na przykład (w przypadku niektórych chorób) 19 roku życia, to cel zapobieżenia oraz zwalczania zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie byłby osiągnięty, a jak wynika z doświadczenia życiowego i ogólnej wiedzy, ilość dawek oraz okresy, w jakich kolejne dawki szczepień mają być podawane dzieciom, ma swoje uwarunkowania immunologiczne (por. m.in. wyrok WSA w Bydgoszczy z 10 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Bd 102/18, wyrok WSA w Gliwicach z 13 stycznia 2021 r., sygn. III SA/Gl 651/20, wyrok WSA we Wrocławiu z 4 listopada 2015 r., sygn. IV SA/Wr 92/15).

W skardze nie uzasadniono bliżej zarzutu niezasadnego uznania, że tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela spełnia wszystkie niezbędne wymagania określone obowiązującymi przepisami prawa, zaś Sąd ze swej strony nie dopatrzył się uchybień w tym zakresie.

Skarżący powołał się również na naruszenie art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. poprzez uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i pozbawienie tym samym prawa do prawidłowego udziału w postępowaniu, a także art. 7, 77 § 1 i 84 § 1 k.p.a. w związku z uniemożliwieniem dokonania mu konkretnej czynności procesowej, tj. przedstawienia dowodów w postaci dokumentacji medycznej świadczącej o przeciwwskazaniach zdrowotnych dziecka K. Z. do poddania się szczepieniu.

Po pierwsze, jakkolwiek przepis art. 18 u.p.e.a. przewiduje w postępowaniu egzekucyjnym odpowiednie zastosowanie przepisów k.p.a., przy interpretacji zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 6-16 k.p.a.), w tym też zasady czynnego udziału stron w postępowaniu przewidzianej w art. 10 k.p.a., należy brać pod uwagę odrębność celów postępowania administracyjnego i postępowania egzekucyjnego. Zasada ta, przejawiająca się między innymi w obowiązku zagwarantowania stronie dostępu do akt sprawy oraz w umożliwieniu stronie wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, odnosi się jedynie do postępowania orzekającego i jedynie do postępowania poprzedzającego wydanie decyzji. Sposób więc stosowania tych przepisów k.p.a. należy uznać za cechujący się znacznym ograniczeniem z uwagi na inną funkcję procesową (por. m.in. wyrok WSA w Szczecinie z 14 października 2021 r., sygn. I SA/Sz 548/21, wyrok WSA w Rzeszowie z 13 maja 2021 r., sygn. I SA/Rz 281/21).

Po drugie, twierdzenia dotyczące przeciwwskazań zdrowotnych K. Z. do poddania się szczepieniu pozostają w dalszym ciągu gołosłowne. Skarżący miał przy tym nie tylko możliwość udokumentowania tej okoliczności w przeciągu kilku lat (stosowne zawiadomienie doręczono mu w czerwcu 2017 r., zaś upomnienie w grudniu 2017 r.), ale przede wszystkim wykazania tej okoliczności w trakcie lekarskiego badania kwalifikacyjnego, o jakim mowa w art. 17 ust. 2 ustawy. Poddanie się takiemu badaniu jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Obowiązek poddania się takiemu szczepieniu obejmuje również obowiązek poddania się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, bez którego niemożliwe jest wykonanie szczepienia (por. m.in. wyroki NSA z 21 kwietnia 2020 r., sygn. II OSK 899/19 i II OSK 936/19).

W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę - Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.