Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 295/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-06-30 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 246 par.2 pkt 1 w zw. z art. 260
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Piskozub po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2011 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. Sp. z o. o. w O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

A. Sp. z o.o. złożyła formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Argumentując wniosek Spółka oświadczyła, że z uwagi na "ciągłe kontrole i zajęcia majątku" została pozbawiana możliwości i wiarygodności do prowadzenia działalności gospodarczej. Nadto z formularza wniosku PPPr wynika, że kapitał podstawowy Spółki wynosi 400.000 zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy wg bilansu za ostatni rok wynosi 0 zł także wysokość zysku i straty za ostatni rok obrotowy według bilansu skarżąca określiła na kwotę 0 zł. Wyjaśniła, że zrezygnowała z konta bankowego. Skarżąca do wniosku załączyła: zawiadomienie o dokonaniu wpisu hipoteki przymusowej w księdze wieczystej nr "[...]" prowadzonej dla nieruchomości gruntowej stanowiącej majątek skarżącej w wysokości 660.858 zł z dnia 19.10.2010 r., pismo z dnia 4.11.2010 r. skierowane do Urzędu Skarbowego informujące o zawieszeniu działalności gospodarczej z dniem 1.11.2010 r. oraz zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego z dnia 12.10.2010 r. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w piśmie z dnia 26.04.2011 r. oświadczyła, iż nie posiada środków pieniężnych na ich opłacenie i ewentualna konieczność ich zapłacenia zagraża egzystencji spółki. Na potwierdzenie sytuacji finansowej załączyła: zeznanie o wysokości dochodu za rok 2010 – CIT -8, z którego wynika, że przychody wyniosły 0 zł, koszty-0 zł oraz dochody – 0 zł. Przedłożyła także bilans za rok 2010 – z którego wynika, że nie posiadała żadnych aktywów jak i pasywów w roku obrachunkowym 2010. Nadto dołączyła informację dodatkową do bilansu za rok 2010, z której wynika m.in., że kapitał podstawowy Spółki wynosi 5.000 zł oraz że Spółka nie dokonywała wspólnych przedsięwzięć z innymi kontrahentami, nie miała powiązań kapitałowych z innymi przedsiębiorstwami. Nadto przedłożyła pismo odnośnie korekty CIT-8 oraz pismo wypowiadające umowę rachunku bankowego prowadzonego przez "[...]".

Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych.

W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony skarżącej wezwanie z dnia 25.05.2011 r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak:

-wyjaśnień, dotyczących rozbieżności pomiędzy przedłożonymi dokumentami w postaci bilansu, informacji dodatkowej do bilansu i oświadczeniem złożonym w formularzu wniosku z dnia 10.05.2011r. Zauważono, że w bilansie za rok 2010 r. nie wykazano kapitału zakładowego, którego wartość w informacji dodatkowej określono na kwotę 5.000 zł, natomiast ze złożonego oświadczenia w formularzu wniosku wynikało, że kapitał ten wynosi 400.000 zł. Nadto ze złożonego bilansu i informacji dodatkowej wynikało, że Spółka w roku 2010 nie miała powiązań kapitałowych z innymi przedsiębiorcami. Stwierdzono, że z dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych ( akty notarialne) wynikało, że skarżąca wniosła aporty do innych podmiotów gospodarczych obejmując w zamian udziały w tych podmiotach, w takiej sytuacji należało określić jaki rodzaj powiązań istnieje pomiędzy skarżącą a Spółką B. oraz Spółką C.

- wyjaśnień, dotyczących uzyskiwanych zysków ewentualnie ponoszonych strat, w związku z posiadanymi udziałami w innych podmiotach gospodarczych,

- wyjaśnień, czy skarżąca posiada majątek nie wprowadzony do ewidencji środków trwałych w przypadku odpowiedzi pozytywnej należało wskazać posiadany majątek,do przedłożenia odpisów aktów notarialnych wprowadzających zmiany do umowy spółki z o.o.,

- przedłożenia sprawozdania finansowego (bilans, rachunek zysków i strat, informacja dodatkowa) za rok 2009,

- sprawozdania z działalności zarządu za lata 2009, 2010,

- przedłożenia zestawień środków trwałych z podziałem na grupy wg. Klasyfikacji Środków Trwałych za lata 2009,2010,

- przedłożenia odpisu umowy o świadczenie usług przez biuro rachunkowe D., wskazanie wysokości zapłaty za świadczone usługi przez ww. biuro za ostatni rok obrachunkowy,

- przedłożenia innych oświadczeń oraz dokumentów mogących potwierdzić sytuację finansową skarżącej (np. możliwości skorzystania z dopłat od wspólników Spółki).

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Spółka oświadczyła, że bilans jak i informacja dodatkowa zostały sporządzone przez biuro rachunkowe, czyli profesjonalistę, natomiast wniosek PPPr strona wypełniała sama, w związku z tym popełniła błąd. Oświadczyła, że Spółka A. wniosła aport do B. Sp. z o.o. i do C. Sp. z o.o. , w związku z czym posiada w tych podmiotach udziały. Wskazała, że z tytułu uzyskiwanych zysków lub ponoszonych strat Spółki B. i C nie zwracały się do niej o dotację, z uwagi na jej sytuację finansową i gospodarczą. Wyjaśniła, że jest dłużna Spółce B. za wykonaną sieć wodociągową. Nadto wskazała, że zarówno Spółka B. jak i C. nie wypracowały dochodu. Oświadczyła, że nie posiada także powiązań kapitałowych z tymi Spółkami, gdyż nie wpłacały one pieniędzy dla A.. Oświadczyła także, że nie posiada majątku nie wprowadzonego do ewidencji środków trwałych, nie posiada środków trwałych stąd też nie prowadzi ewidencji środków trwałych. Wyjaśniła, że nie wprowadzono zmian do umowy Spółki. Podniosła, że wspólnicy nie deklarują możliwości dopłat do Spółki z powodu braku środków, pokrycie zobowiązań Spółki zagraża ich egzystencji. Do złożonych wyjaśnień załączyła: umowę z dnia 01.07.2009 r. zawartą z Biurem Rachunkowym D. w zakresie świadczenia usługi prowadzenia usług księgowych, z której wynika m.in., że Spółka zobowiązała się wypłacać zleceniobiorcy miesięczne wynagrodzenie w kwocie 200 zł netto. Nadto przedłożyła sprawozdanie zarządu za rok obrotowy 2010, z którego wynika, że w roku 2010 "Spółka realizowała uchwałę wspólników o pozyskaniu pozwolenia na budowę sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, wybudowaniu tej sieci i realizację budowy domów mieszkalnych zgodnie z planem zagospodarowania terenu. Sieć wodociągową pobudowano". Dodatkowo przedłożyła sprawozdanie zarządu za rok obrotowy 2009, z którego podobnie wynika, że "Spółka realizowała uchwałę wspólników o pozyskaniu pozwolenia na budowę sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, wybudowaniu tej sieci i realizację budowy domów mieszkalnych zgodnie z planem zagospodarowania terenu. Sieć wodociągową pobudowano".

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 8 czerwca 2011 roku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca wniosła sprzeciw od tego postanowienia, wnosząc o zwolnienie od kosztów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.

W przedmiotowej sprawie skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych.

Zdaniem Sądu sytuacja majątkowa skarżącej wykazana we wniosku prowadzi do konkluzji, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie jednak z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek środków postępowania czy dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków.

Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 u.p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku Sąd (referendarz sądowy) rozpatruje w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy również mieć na uwadze to, że na skarżącej spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do referendarza sądowego należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności.

Oceniając przestawione przez Spółkę oświadczenia jak i dokumenty Sąd przyjął, że przedstawione w nich informacje (wyjaśnienia) są względem siebie sprzeczne (niespójne), wzajemnie się wykluczają. W związku z powyższym uznał, że przestawione oświadczenia są niewiarygodne, nierzetelne i w takim przypadku nie miał możliwości ocenienia sytuacji materialnej skarżącej. Zatem w świetle przedstawionych okoliczności brak było podstaw do przyznania prawa pomocy.

Uzasadniając powyższe stwierdzenie zauważyć należy, że wezwaniem z dnia 25.05.2011 r. strona została zobowiązana do wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy złożonym bilansem, informacją dodatkową, oświadczeniem złożonym w formularzu wniosku PPPr, a informacjami wynikającymi z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych. Na powyższe wezwanie skarżąca nie udzieliła, w ocenie Sądu odpowiedzi poprzestając wyłącznie na lakonicznym stwierdzeniu, że dokumenty księgowe sporządzał podmiot profesjonalny, natomiast sama wypełniała formularz wniosku i w związku z tym popełniła błąd. Wbrew zatem zapytaniu nie wyjaśniła jaki jest kapitał podstawowy Spółki, nie wyjaśniła rozbieżności pomiędzy sporządzonym bilansem a informacją dodatkową, jak i dokumentami znajdującymi się w aktach administracyjnych przedmiotowej sprawy. Zauważyć należy, że pod dokumentami tymi podpisał się zarówno Prezes Zarządu T. J. jak i L. D. reprezentująca Biuro Rachunkowe D..

Należy stwierdzić, że przedłożony bilans Spółki w ocenie Sądu jest nieprawidłowy, ponieważ nie wykazuje bowiem kapitału podstawowego Spółki. Jest to pozycja w bilansie, którą każda spółka istniejąca winna wykazać. Zgodnie z obowiązującymi przepisami w zakresie rachunkowości, w bilansie należy wykazać wysokość kapitału podstawowego, jaka została wpisana w rejestrze sądowym. Z przedstawionego zaś na wezwanie Sądu odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 26.04.2011 r. wynika, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 400.000 zł. Także inne informacje zawarte w bilansie, informacji dodatkowej, a raczej ich brak stanowią, iż przedstawione dokumenty księgowe są niewiarygodne. Z akt administracyjnych wynika jednoznacznie i faktu tego nie poważa również skarżąca, iż posiada udziały w innych Spółkach z o.o. – również ta okoliczność nie została odzwierciedlona w bilansie. W bilansie także nie został ujęty posiadany majątek, który niewątpliwie posiada Spółka wbrew złożonemu oświadczeniu, że nie posiada majątku. Bowiem z przedstawionego zawiadomienia z Sądu Rejonowego w O. Wydział "[...]" wynika, że w dniu 19.10.2010 r. dokonano wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej w wysokości 660.858,00 zł na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego na nieruchomości gruntowej stanowiącej majątek skarżącej. Zauważyć przy tym należy, że w przedstawionym bilansie nie ujęto także w pozycji rezerwy na zobowiązania, zobowiązań określonych decyzją organu podatkowego I instancji. Z przedstawionych dokumentów wynikają również inne sprzeczności, z przedłożonych bowiem Sprawozdaniach Zarządu Spółki wynika, że zarówno w roku 2009 i 2010 "Spółka realizowała uchwałę wspólników o pozyskaniu pozwolenia na budowę sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, wybudowaniu tej sieci i realizację budowy domów mieszkalnych zgodnie z planem zagospodarowania terenu. Sieć wodociągową pobudowano" okoliczności te nie znajdują odzwierciedlenia w złożonych przez wnioskodawcę dokumentach księgowych. Podkreślić przy tym należy, że w oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza sądowego skarżąca wyjaśniła m.in., że A. dla B. nie zapłaciła za wykonaną sieć wodociągową". Także powyższe oświadczenie stoi w sprzeczności z przedstawionymi dokumentami księgowymi.

O nierzetelności przedłożonych oświadczeń świadczy także fakt, iż skarżąca zobowiązana jest jak wynika z przedłożonej umowy o świadczenie usług księgowych do zapłaty wynagrodzenia w wysokości 200 zł netto plus VAT miesięcznie. Mając na uwadze powyższe, przyjmując nawet, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej i nie ma przychodów, jednak ponosi koszty- w postaci wynagrodzenia za usługi księgowe. Natomiast z przedstawionych dokumentów wynika, że nie poniosła żadnych kosztów, nie ma także żadnych długów ( czy to w stosunku do Biura Rachunkowego za niewypłacone wynagrodzenie, czy też w stosunku do jak to oświadczyła Spółki B. za wykonaną sieć wodociągową).

Oceny tej nie zmienia fakt, iż jak wynika z oświadczenia skarżącej jaki i załączonego pisma z dnia 4.11.2010 r. skierowanego do Urzędu Skarbowego, Spółka zawiesiła działalność gospodarczą z dniem 1.11.2010 r.. Stwierdzić bowiem należy, że fakt ten nie zwolnił skarżącej z obowiązku rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji finansowej. Tym samym wykazania, że nie ma dostatecznych środków na opłacenie kosztów postępowania i że podjęła wszelkie niezbędne działania aby je zdobyć.

Dodatkowo należy wskazać, iż pomimo wezwania Spółka nie przedłożyła bilansu za rok 2009, rachunku zysków i strat za rok 2009 oraz informacji dodatkowej. Nie złożyła także opisów aktów notarialnych wprowadzających zmiany do umowy spółki. Złożone zaś oświadczenie, iż nie wprowadzano zmian do umowy spółki pozostaje w sprzeczności z informacjami wynikającymi z przedłożonego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego dla skarżącej, z którego wynika, że w dniu 28.10.2004 r. zmieniono § 7, § 8 ust. 2, § 15 ust. 1, ust. 3 oraz dodano w § 19 ust. 3 umowy Spółki.

Nadto zauważyć należy, że Kodeks Spółek Handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, w tym przypadku udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Złożone w tym zakresie lakoniczne oświadczenie " że wspólnicy nie deklarują możliwości dopłat do spółki z powodu braku środków ponieważ pokrycie zobowiązań Spółki zagraża ich egzystencji" w ocenie referendarza nie może stanowić rzetelnej informacji o realnych możliwościach sfinansowania dopłat przez wspólników. W tym zakresie zgodnie z wezwaniem skarżąca powinna przedłożyć oświadczenia o stanie majątkowym wspólników na potwierdzenie ich aktualnej sytuacji materialnej i życiowej. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników".

Reasumując należy stwierdzić, że przedłożone oświadczenia w zestawieniu z przedłożonymi dokumentami księgowymi wskazują, iż skarżąca nie przedstawiła Sądowi wiarygodnych informacji dotyczących swojej rzeczywistej sytuacji finansowej, w takim zakresie orzekający nie miał podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Przerzucenie tego ciężaru na Budżet Państwa byłoby w tej sytuacji naruszeniem art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którym "Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych". Nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 11.12.2001 r. sygn. akt SK 16/00 podkreślił, że na podstawie art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczeń podatkowych na rzecz Państwa, a to oznacza równoczesne ograniczenie prawa dysponowania należącymi do niego środkami pieniężnymi, w szczególnych wypadkach prowadzące nawet do umniejszenia substancji jego majątku. Powyższe orzeczenie można odnieść również do kosztów sądowych, które odpowiednio jak świadczenia podatkowe stanowią zobowiązania publicznoprawne.

Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.