Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1071/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 8 pkt 1 lit. c), art. 11 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 28 poz 153
law: Ustawa z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.
article: art. 9 ust 1 pkt 1 lit c), art. 12 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 45 poz 391
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia.
article: art. 66 ust 1 pkt 1 lit. c), art. 69
journal: Dz.U. 2007 nr 166 poz 1172
law: Ustawa z dnia z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz  niektórych innych ustaw1), 2)
article: art. 8. ust. 6 pkt 1, art. 13 pkt 4
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia del. WSA Inga Gołowska Protokolant asystent sędziego Nina Szyller po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 31 stycznia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 753/13 w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 31 stycznia 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 753/13 oddalił skargę M. P. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. Inspektorat w B. zwrócił się do Dyrektora B. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez M. P. z tytułu prowadzonej przez niego pozarolniczej działalności gospodarczej.

Dyrektor B. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z [...] listopada 2012 r. ustalił, że M. P. był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 30 czerwca 2011 r.

M. P. wniósł odwołanie od tej decyzji.

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) decyzją z [...] stycznia 2013 r., utrzymał w mocy decyzję z [...] listopada 2012 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że w okresie objętym decyzją organu pierwszej instancji miały zastosowanie przepisy trzech kolejnych ustaw tj.: art. 8 pkt 1 lit. c) i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, obowiązującej do dnia 31 marca 2003 r. (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm., dalej: ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym), art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c) i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, obowiązującej do dnia 30 września 2004 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm., dalej: ustawa o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ), zgodnie z którymi obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, ze zm., dalej: ustawa o świadczeniach), w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 września 2008 r., który stanowił, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi" a także art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach, w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 września 2008 r., w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Organ drugiej instancji podkreślił, że w okresie objętym decyzją obowiązywały kolejno następujące ustawy regulujące prowadzenie działalności gospodarczej: ustawa z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 41, poz. 324 ze zm.), ustawa z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.) i ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zm.). W powołanych aktach prawnych dopuszczono możliwość podjęcia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną dopiero po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, obowiązującym do dnia 31 marca 2009 r., przedsiębiorca mógł podjąć działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym lub do Ewidencji Działalności Gospodarczej. Prezes NFZ zauważył, że dopiero z dniem 20 września 2008 r. przepis art. 1 ustawy z dnia 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 141, poz. 888) wprowadził do ustawy o swobodzie możliwość zawieszenia działalności gospodarczej.

Organ wyjaśnił, że z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że M. P. 1 lipca 1997 r. rozpoczął prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej pod nazwą: M. P. Firma [...]. Datą zaprzestania wykonywania działalności był dzień 1 lipca 2011 r.

Prezes NFZ zauważył, że zatrudnienie na podstawie umowy pracę, nie wyłączyło podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, zgodnie bowiem z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 tej ustawy, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Ponadto w myśl art. 24 ust. 1 ustawy ubezpieczeniu w NFZ oraz zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym – jeżeli spełnione są przesłanki do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia, o którym mowa w art. 9 ust. 1 (art. 8 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym), z więcej niż jednego tytułu, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

Prezes wyjaśnił także, że jak wynika z informacji Urzędu Miejskiego w R., M. P. figuruje w ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Burmistrza Miasta R. pod nr ewidencyjnym: 2367, pod nazwą: Firma [...] "P." s.c. M. P., W. W., przedmiot prowadzonej działalności obejmował produkcję i handel odzieży roboczej i ochronnej, data rozpoczęcia działalności gospodarczej została wskazana na dzień 15 października 1996 r., data wykreślenia z ewidencji: 31 marca 2001 r. oraz pod nr ewidencyjnym: 2553, pod nazwą: Firma Produkcyjno-Handlowo-Usługowa M. P., przedmiot prowadzonej działalności obejmował produkcję rękawic roboczych, handel rękawicami i obuwiem roboczym, data rozpoczęcia działalności została wskazana na dzień: 1 lipca 1997 r., data wykreślenia z ewidencji: 1 lipca 2011 r. M. P. nie zgłaszał do ewidencji działalności gospodarczej informacji o zawieszeniu wykonywania działalności.

Prezes NFZ podkreślił, że zainteresowany został skutecznie poinformowany o postępowaniu w sprawie wydania decyzji, jak również wezwany do nadesłania zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego określającego datę zgłoszenia obowiązku podatkowego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, datę likwidacji działalności, okresy ewentualnych przerw w jej prowadzeniu oraz wykazywane z tego tytułu przychody i innych dokumentów mogących mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Ponadto został pouczony, że nieustosunkowanie się do wezwania spowoduje wydanie przez B. Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia decyzji wyłącznie na podstawie informacji przekazanych przez wnioskodawcę – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. Inspektorat w B.. Skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwanie organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wspomnianym na wstępie wyrokiem oddalił skargę M. P. na decyzję Prezesa NFZ.

W ocenie WSA organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i zastosował do jego oceny właściwe przepisy prawa.

Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na zmiany w stanie prawnym, które następowały w okresie objętym zaskarżoną decyzją. Podkreślił, że przepisy kolejno obowiązujących ustaw regulujących kwestię podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 i art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm., dalej: u.s.u.s.) obejmowały obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników, prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych – od dnia rozpoczęcia do dnia zaprzestania wykonywania takiej działalności. Od 20 września 2008 r., powołany ostatnio przepis stanowi, że wspomnianemu obowiązkowi podlegają "osoby prowadzące pozarolniczą działalność – od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej".

WSA stwierdził, że czas objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, a także ubezpieczeniem zdrowotnym, osób prowadzących działalność gospodarczą jest tożsamy z czasem prowadzenia działalności gospodarczej. Nie jest przy tym istotne, czy prowadzący działalność gospodarczą osiągają z tego tytułu przychody. Nawiązując do stanowiska przyjętego w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wpisowi do ewidencji działalności gospodarczej nadawano zawsze charakter deklaratoryjny a nie konstytutywny. Określenie przez samego przedsiębiorcę daty rozpoczęcia działalności gospodarczej wpisywanej do ewidencji powodowało powstanie domniemania faktycznego, że z tą datą działalność gospodarcza została podjęta i była prowadzona aż do czasu wykreślenia jej z ewidencji.

Sąd, podzielając ustalenia organu, stwierdził, że skarżący z dniem 1 lipca 1997 r. rozpoczął prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej pod nazwą: M. P. Firma [...], zaś jej zaprzestanie nastąpiło 1 lipca 2011 r. Ponadto od dnia 31 grudnia 1998 r. do chwili obecnej skarżący jest zgłoszony do ubezpieczeń z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. W bazie danych KSI ZUS znajdują się deklaracje rozliczeniowe za styczeń 1999 r. i marzec 1999 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oraz dwie wpłaty za okres styczeń 1999 r. Za okres od stycznia 1999 r. do marca 1999 r. skarżący nie zgłosił się do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego.

Zdaniem WSA organ trafnie przyjął, że zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, nie wyłączyło podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, zgodnie bowiem z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 tej ustawy, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Podobne rozwiązanie przewidziano w art. 22 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz w art. 24 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ.

Sąd stwierdził, że z informacji Urzędu Miejskiego w R. wynikało, że skarżący figuruje w ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Burmistrza Miasta R. pod numerem ewidencyjnym [...], pod nazwą: Firma [...] "P." s.c. M. P., W. W., przedmiotem prowadzonej działalności była produkcja i handel odzieży roboczej i ochronnej. Działalność gospodarcza była prowadzona od 15 października 1996 r., zaś wykreślenie z ewidencji nastąpiło 31 marca 2001 r. Z kolei pod nr ewidencyjnym [...], została zarejestrowana działalność gospodarcza prowadzona pod nazwą: Firma [...] M. P.. Jako datę rozpoczęcia działalności został wskazany 1 lipca 1997 r., natomiast wykreślenie z ewidencji miało miejsce 1 lipca 2011 r. Skarżący nie zgłaszał do ewidencji działalności gospodarczej zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej.

W ocenie WSA organ prawidłowo ustalił, że skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej w okresie objętym decyzją, a tym samym od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej do dnia jej wykreślenia z ewidencji podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba objęta ubezpieczeniem społecznym, z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej.

Sąd pierwszej instancji podniósł, że brak dochodu z działalności nie świadczy o tym, że nie jest ona prowadzona oraz nie stanowi przesłanki do wyłączenia z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Działalność gospodarcza jest działalnością, z którą związana jest konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego. Istotą tej działalności jest prowadzenie w sposób ciągły i zorganizowany, na własny rachunek i ryzyko.

W konkluzji WSA podkreślił, że organ prawidłowo ustalił okres podlegania przez skarżącego obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. Organy administracji prowadząc postępowanie nie naruszyły przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem podjęły wszelkie możliwe i niezbędne czynności celem pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w oparciu o zebrany w sposób wyczerpujący materiał dowodowy.

M. P. zaskarżył powyższy wyrok w całości. Skarżący wniósł o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. i poprzedzających go decyzji i przekazanie sprawy Dyrektorowi B. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w postaci:

1) art. 8 pkt 1 lit. c) i art. 11 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym ;

2) art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c) i art. 12 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ;

3) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) i art. 69 ustawy o świadczeniach w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 i art. 13 pkt 4 u.s.u.s.;

– poprzez ich wadliwą interpretację i zastosowanie w stanie faktycznym sprawy, w sytuacji gdy przewidują one objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym wyłącznie osoby prowadzące faktycznie pozarolniczą działalność gospodarczą w danym okresie a nie jedynie osoby wpisane do Ewidencji Działalności Gospodarczej, jako że obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym powstaje z mocy prawa i jest związany ściśle ze stanem faktycznym, tj. okresem prowadzenia działalności gospodarczej, bez względu na osiągane przychody, a nie datą wpisu do Ewidencji, podczas gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w tym przedmiocie znaczenie prawne ma wyłącznie data wpisu do Ewidencji i wykreślenia z Ewidencji, co jest sprzeczne z treścią powołanych przepisów;

II. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w postaci art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, zgodnie z którym działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły, poprzez jego pominięcie i brak jakiejkolwiek analizy czy faktycznie któraś z tych działalności była prowadzona i w jakim okresie, brak bowiem osiągania nie tylko dochodów ale i przychodów w okresie kilkunastoletnim stanowić musi o obaleniu domniemania wynikającego z treści wpisu, tym bardziej że faktycznie ustalono dwa wpisy;

III. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:

1) art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a) polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż organ nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, poprzestając na przyjęciu domniemania, które w stanie faktycznym sprawy wymagało weryfikacji, chociażby z powodu figurowania skarżącego w Ewidencji Działalności Gospodarczej, pod różnymi numerami oraz ze względu na kilkunastoletni brak nie tylko dochodów, ale i przychodów z działalności;

2) art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż rozstrzygnięcie organu administracyjnego pozbawione było należytego uzasadnienia zawierającego ustalenia, analizy i oceny organu, które dawałyby możliwość jego kontroli.

– poprzez jego niezastosowanie mimo, że organy administracji publicznej przeprowadziły postępowanie z naruszeniem przepisów, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego chybiony jest zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 8 pkt 1 lit. c) i art. 11 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c) i art. 12 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ oraz art. 66 ust. 1 lit. c) i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 i art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Według skarżącego, do naruszenia wymienionych przepisów doszło przez przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że wystarczającą przesłanką do stwierdzenia podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu było wpisanie osoby fizycznej do ewidencji działalności gospodarczej, zaś po 20 września 2008 r. także brak formalnego zawieszenia działalności poprzez zgłoszenie tego faktu do ewidencji działalności gospodarczej.

W związku z tak sformułowanym zarzutem należy zauważyć, że chociaż w kwestionowanym przez skarżącego okresie obowiązywały różne regulacje prawne, to przyjęto w nich zasadę, że obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi. Zmiana stanu prawnego została wprowadzona przez art. 12 pkt 1 ustawy z dnia 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. nr 141, poz. 888) i nastąpiła z dniem 20 września 2008 r. Wspomniana zmiana polegała na dodaniu do dotychczasowej treści art. 66 ust. 1 lit. c) ustawy o świadczeniach słów "z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej". Możliwość zawieszenia działalności gospodarczej została wprowadzona tą samą ustawą przez dodanie w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej art. 14a. Powołany przepis w ust. 1 stanowił, że przedsiębiorca niezatrudniający pracowników może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres od 1 miesiąca do 24 miesięcy.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że przepisy prawne ustalające obowiązek podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu wiążą ten obowiązek z prowadzeniem działalności gospodarczej. Sąd pierwszej instancji, przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji, za podstawę rozważań przyjął właśnie takie rozumienie przepisów prawa materialnego. Podstawowym problem jaki powstał w sprawie było zatem ustalenie, czy w kwestionowanym okresie, objętym decyzją Prezesa NFZ, M. P. prowadził działalność gospodarczą.

W stanie prawnym obowiązującym przed 20 września 2008 r. w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, zgodnie z którym wpis do ewidencji działalności gospodarczej rodził domniemanie faktyczne, że przedsiębiorca figurujący w ewidencji prowadzi działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Przedsiębiorca mógł to domniemanie wzruszyć wykazując, że – mimo wpisu – takiej działalności nie prowadził. W takiej sytuacji ciężar udowodnienia faktu spoczywał na osobie, która wywodziła z niego skutki prawne. Wykazanie przez przedsiębiorcę, że działalność była zawieszona, w konsekwencji prowadziło do ustalenia, że nie istniał w tym czasie obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego (por. wyrok NSA z 25 października 2006 r., sygn. akt II GSK 176/06, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni ten pogląd podziela.

Zauważyć należy, że w toku postępowania administracyjnego skarżący, który został prawidłowo pouczony o obowiązku przedstawienia dowodów mogących mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, nie przedstawił ich. Złożenie wraz ze skargą zaświadczenia z 8 lutego 2013 r. o wysokości obrotu w podatku od towarów i usług należało uznać za spóźnione. Podkreślenia wymaga, że Sąd pierwszej instancji kontrolował zaskarżoną decyzję mając na uwadze stan faktyczny i prawny istniejący w dacie jej wydania. Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że WSA nie miał żadnych podstaw do zakwestionowania ustaleń faktycznych przyjętych przez organy orzekające w sprawie. W związku z tym trafnie Sąd przyjął, że w okresie objętym zaskarżoną decyzją skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą i podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Wspomniano już, że od dnia 20 września 2008 r. wprowadzono do ustawy o swobodzie działalności gospodarczej zmianę polegającą na sformalizowaniu zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej. Od tej pory o zawieszeniu działalności gospodarczej można mówić tylko wtedy, gdy przedsiębiorca zgłosił ten fakt do ewidencji działalności gospodarczej. Skarżący takiego zgłoszenia nie dokonał, a więc zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej w odniesieniu do okresu od 20 września 2008 r. do 1 lipca 2011 r. są oczywiście bezzasadne.

W tym miejscu należy odnieść się do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Zdaniem skarżącego, obowiązek wykaszania, że nie prowadził on działalności gospodarczej obciąża organ prowadzący postępowanie, a zaniechanie wykonania tego obowiązku stanowi naruszenie art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tego stanowiska. Wynikający z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. obowiązek organu prowadzącego postępowanie administracyjne wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy tak jak w rozpoznawanej sprawie, nieudowodnienie określonej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (por. wyrok NSA z 26 października 1984 r., II SA 1205/84, ONSA 1984, z. 2, poz. 98). Z powołanych przepisów nie można też wyprowadzać wniosku, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona sama nie przejawia inicjatywy dowodowej. W przypadku bierności strony nie można oczekiwać, by organ był zobowiązany do dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko poczynionym przez niego ustaleniom. Powyższe uwagi nabierają szczególnego znaczenia, gdy chodzi o dowody mające służyć wzruszeniu domniemania faktycznego.

Jak już wspomniano, wpisanie przedsiębiorcy do ewidencji działalności gospodarczej rodzi domniemanie faktyczne, że prowadzi on taką działalność. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że M. P. został wpisany do ewidencji działalności gospodarczej 1 lipca 1997 r. i nie przedstawił organom NFZ dowodów pozwalających na przyjęcie, że wynikające z tego wpisu domniemanie faktyczne zostało wzruszone. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący poza twierdzeniami, że nie prowadził działalności gospodarczej nie przedstawił dowodów potwierdzających tę okoliczność. Z przyczyn już wcześniej podanych inicjatywa dowodowa w tym zakresie należała do skarżącego.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku ustanowionego dla skarżącego pełnomocnika z urzędu o przyznania wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej, gdyż załatwienie tego rodzaju wniosku należy do wojewódzkiego sądu administracyjnego.