Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 174/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Miron, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka (spr.),, asesor WSA Danuta Szydłowska, Protokolant Dorota Kozub, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2006 r. sprawy ze skargi J. M., W. S., M. M. i B.M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tegoż organu z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...]; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J. M. kwotę 360 złotych ( trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2005r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosku J. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2005r., którą odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1949r. nr [...], mocą którego orzeczono, że majątek ziemski "G." położony w powiecie d. objęty lwh [...] ks.tab. Sądu Okręgowego w T. o ogólnej powierzchni 92,3292 ha, w tym 57,0859 ha użytków rolnych, stanowiący współwłasność S. M., M. ze [...] M. J. M. i M. z [...] M., po - każdego z nich, podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

J. M. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniósł, że obszar użytków rolnych nieruchomości "G." nie przekraczał 50 ha i w związku z tym nieruchomość ta nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w uzasadnieniu decyzji podniósł, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych. Natomiast zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe.

W orzeczeniu Wojewody [...] oraz w protokóle w sprawie przejęcia nieruchomości z dnia 19 stycznia 1950r. został wyszczególniony rodzaj i ilość poszczególnych użytków przejmowanej nieruchomości. Zgodnie z tym wyszczególnieniem podlegały przejęciu: parcele budowlane - 0,2038 ha, nieurodzaje - 0,3240 ha, pastwiska - 4,2869 ha, role - 50,8271 ha, łąki - 0,4351 ha, kałuże - 0,2003 ha, lasy - 34,6280 ha, ogrody - 0,6413 ha, stawy - 0,0910 ha, drogi leśne - 0,2367 ha, drogi polne - 0,4550 ha, co łącznie stanowiło 92,3292 ha obszaru ogólnego, w tym 56,1904 ha użytków rolnych / rola, łąki, pastwiska, ogrody /.

Majątek ziemski pn. "G." podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ponieważ przekraczał określoną w tym dekrecie normę 50 ha użytków rolnych.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, iż brak jest podstaw do przyjęcia argumentów skarżącego, zdaniem którego przedmiotowa nieruchomość nie przekraczała obszaru 50 ha użytków rolnych.

Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucił decyzji Ministra z dnia [...] listopada 2005r., jak i decyzji ją poprzedzającej, że nie ustosunkowano się w nich konkretnie do żadnego z argumentów podniesionych przez niego i nie uzasadniono, dlaczego ich nie uznano. Zdaniem skarżącego obszar użytków rolnych przejętej na cele reformy rolnej nieruchomości nie przekraczał 50 ha, powierzchnia ogólna wynosiła 84,7682 ha, a powierzchnia użytków rolnych 46,9008 ha. Orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1949r. dotyczy 80 działek, z których 13 nie stanowiło własności rodziny M., a z tego dwie działki Nr [...] i Nr [...] w latach 40-tych XX wieku były tylko przez nich użytkowane jako mienie opuszczone. Zapisy w księgach tabularnych dotyczących przejętej nieruchomości nie były na bieżąco aktualizowane i wobec tego nie odzwierciedlały faktycznego i prawnego stanu gruntów tego gospodarstwa. Część działek została zniesiona, powierzchnia jednej działki została znacznie zawyżona, niektóre obszary przyjęte jako użytki orne takimi obszarami faktycznie nie były.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, iż nie znajduje podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga wniesiona przez J. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zasługuje na uwzględnienie.

Niezależnie od argumentacji przedstawionej przez skarżącego, Sąd miał obowiązek zbadać zgodność zaskarżonego aktu z obowiązującym prawem. Mając na uwadze to kryterium Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszają przepisy postępowania administracyjnego regulujące postępowanie nieważnościowe w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim należy podkreślić, iż postępowanie dotyczące orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1949r. w sprawie podpadania majątku ziemskiego "G." pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej toczyło się w jednym z nadzwyczajnych trybów tj. trybie nieważnościowym. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest ustalenie, czy decyzja podlegająca kontroli dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Jest to instytucja procesowa stanowiąca wyjątek od ogólnej zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej / art. 16 § 1 kpa /.

W trybie nadzwyczajnym, tylko wyjątkowo, wbrew zasadom trwałości decyzji ostatecznych, z enumeratywnie wyliczonych przyczyn można uznać decyzję za dotkniętą tak ciężką wadą, iż zachodzi konieczność uznania jej za nieważną.

Kontrolowane w trybie nieważnościowym orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1949r. zostało wydane na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Rolą, zatem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi było zbadanie, czy w sposób oczywisty orzeczenie to narusza powyższy przepis.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Wszystkie nieruchomości ziemskie podpadające pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przeszły bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej. Ust. 2 art. 2 dekretu stanowi, iż nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dokonane po dniu 1 września 1939r.

Majątek ziemski "G." położony był w powiecie d. tj. w byłym województwie [...]. i zgodnie z brzmieniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu mógł być przeznaczony na cele reformy rolnej, jeżeli rozmiar łączny tej nieruchomości przekraczałby 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych.

Z orzeczenia Wojewody [...]. z dnia [...] grudnia 1949r. wynika, że powierzchnia ogólna majątku ziemskiego "G." wynosiła 92,3292 ha, w tym 57,0859 ha użytków rolnych.

Z powyższego wynika, że podstawą przejęcia tego majątku na cele reformy rolnej był fakt przekroczenia 50 ha powierzchni użytków rolnych. We wszczętym postępowaniu nieważnościowym, zadaniem Ministra było zbadanie, czy faktycznie powierzchnia użytków rolnych w majątku ziemskim "G." przekraczała 50 ha. W przypadku stwierdzenia, że powierzchnia użytków rolnych tego majątku nie przekraczała 50 ha, stanowiłoby to podstawę do stwierdzenia nieważności badanego orzeczenia z powodu rażącego naruszenia prawa.

Definicję użytków rolnych na potrzeby dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej zawiera rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z którym za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe / § 4 /.

Minister w zaskarżonej decyzji uznał, że powierzchnia użytków rolnych 57,0859 ha przyjęta w orzeczeniu Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1949r. została ustalona w sposób prawidłowy w oparciu o odpis z odpisu ksiąg gruntowych sporządzony przez Sąd Grodzki w P. z dnia [...] czerwca 1949r. i ustalenia w referacie pomiarów Starostwa w D. powierzchni poszczególnych parcel należących do stanu hipotecznego majątku "G." obj. lwh. [...] ks. tab. Sądu Okręgowego w T..

Ze stanowiskiem tym nie zgadza się skarżący, według którego powierzchnia użytków rolnych majątku ziemskiego "G." nie przekraczała 50 ha i wynosiła 46,9008 ha. W toku postępowania administracyjnego skarżący na potwierdzenie swojego stanowiska przedłożył jako materiał dowodowy w sprawie opinię opracowaną przez mgr inż. M. S. w przedmiocie badania stanu prawnego i faktycznego majątku ziemskiego w G.. Według tego opracowania powierzchnia ogólna majątku "G." wynosiła 87,1416 ha, w tym użytki rolne stanowiły 48,8213 ha. Opracowanie stanu prawnego i faktycznego oraz analiza powierzchniowa poszczególnych parcel gruntowych wchodzących w skład majątku "G." została oparta na powołanych w tej opinii dowodach i dokumentach.

Minister nie dał wiary temu dowodowi, ogólnie stwierdzając, że przeprowadzona przez geodetę uprawnionego M. S. analiza nie jest poparta żadnymi dokumentami, a wynika jedynie z analizy historii, zaistniałych zmian, położenia i użytkowania poszczególnych parcel. Takie ogólne stwierdzenie w stosunku do dowodu, który dla skarżącego jest podstawą jego żądania stwierdzenia nieważności badanego w postępowaniu nieważnościowym orzeczenia, narusza zasadę prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kpa, obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, o którym mowa w art. 77 § 1 kpa. Ponadto art. 107 § 3 kpa nakłada na organ obowiązek sporządzenia uzasadnienia faktycznego decyzji, które powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zaniedbanie tego obowiązku stwarza przesłankę do uznania, iż organ naruszył przepisy o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, w stosunku do dowodu, który przedstawił w toku postępowania skarżący zostały naruszone przez organ w/w obowiązki. Ogólnikowe odniesienie się w uzasadnieniu decyzji do tego dowodu nie może skutecznie podważać jego zasadności.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy należy w sposób konkretny i szczegółowy odnieść się do każdego twierdzenia skarżącego w oparciu o przedłożone badanie stanu prawnego i faktycznego majątku ziemskiego w G., z którego wywodzi on, że powierzchnia użytków rolnych tego majątku nie przekraczała 50 ha. Ponadto organ musi rozważyć, czy przy ocenie tego rodzaju materiału dowodowego nie są wymagane wiadomości specjalne z zakresu geodezji.

Dopiero szczegółowe odniesienie się do przedstawionego przez skarżącego materiału dowodowego będzie podstawą wydania decyzji zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.

Ponadto Sąd zauważa, że postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie toczyło się bez udziału wszystkich osób mających przymiot strony tego postępowania zgodnie z art. 28 kpa. Współwłaściciele majątku ziemskiego "G." J. M., M. z [...] M., S. M. i M. ze [...] M. nie żyją. Postępowanie nieważnościowe winno się toczyć z udziałem wszystkich spadkobierców w/w współwłaścicieli. Nakłada to na organ obowiązek uzupełnienia materiału postępowania w tym zakresie.

Uznając, zatem iż zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania administracyjnego, a to art. 7, 77 § 1, 107 § 3, 28 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. /, orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 tej ustawy.