Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt SA/Po 3223/94
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 1994-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 2
journal: Dz.U. 1980 nr 27 poz. 111
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych.
Teza: W sytuacji, gdy Minister Finansów zarządził zaniechanie poboru podatku z mocą wsteczną, wcześniejsze decyzje organów podatkowych odmawiające zwrotu podatku prawidłowo pobranego przez płatników - jeśli dotyczą wypadków objętych zaniechaniem poboru - powinny zostać uchylone.

Uchylenie takiej decyzji skutkuje obowiązkiem zapłaty oprocentowania, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./.

TEZY

W sytuacji, gdy Minister Finansów zarządził zaniechanie poboru podatku z mocą wsteczną, wcześniejsze decyzje organów podatkowych odmawiające zwrotu podatku prawidłowo pobranego przez płatników - jeśli dotyczą wypadków objętych zaniechaniem poboru - powinny zostać uchylone.

Uchylenie takiej decyzji skutkuje obowiązkiem zapłaty oprocentowania, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./.


UZASADNIENIE

Sąd Wojewódzki w Z. wyrokiem z dnia 15.12.1992 r. zasądził od Zakładów Ceramiki Budowlanej na rzecz Katarzyny T. rentę wyrównawczą powypadkową w kwocie 60 mln zł i kwotę tą po potrąceniu podatku dochodowego w kwocie 12 mln zł wypłaciły Zakłady w dniu 28 marca 1993 r. Jako płatnik Zakłady były upoważnione do ustalenia wysokości podatku w imieniu Urzędu Skarbowego w Ż., któremu pobraną kwotę podatku przekazały.

Pismem z dnia 15.04.1993 r. Katarzyna T. zwróciła się do Urzędu Skarbowego w Ż. z żądaniem zwrotu pobranej kwoty 12.000.000 zł i twierdziła, że naliczenie i pobranie podatku dochodowego było bezpodstawne.

Pismem z dnia 29.06.1993 r. Urząd Skarbowy odmówił zwrotu pobranego podatku wyjaśniając, iż zgodnie z nowelizacją art. 21 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, wynikającą z ustawy z dnia 6 marca 1993 r. o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 28 poz. 127/ zasądzone na podstawie prawa cywilnego renty podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym.

Minister Finansów zarządzeniem z dnia 19 lipca 1993 r. w sprawie częściowego zaniechania ustalania i poboru podatku dochodowego od osób fizycznych i od osób prawnych /M.P. nr 37 poz. 385/ postanowił zaniechać ustalania i poboru podatku dochodowego od przychodów z rent, których tytułem prawnym są przepisy prawa cywilnego, przy czym zaniechanie to odnosiło się do dochodów uzyskanych w okresie od 1 stycznia 1993 r. do 30 kwietnia 1993 r.

Na podstawie powołanego zarządzenia Urząd Skarbowy w Ż. wydał 23.08.1993 r. decyzję, orzekającą zwrot podatku dochodowego kwoty 12 mln zł na rzecz podatniczki Katarzyny T. i kwota ta, przesłana przekazem pocztowym, dotarła do niej we wrześniu 1993 r.

W pismach z dnia 27 sierpnia, 8 września i 15 września 1993 r. podatniczka domagała się zapłaty odsetek od niesłusznie pobranego podatku. Decyzją z dnia 27.09.1993 r. Urząd Skarbowy odmówił wypłaty odsetek z braku przesłanek wymienionych w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111/.

Wniesione przez podatniczkę odwołanie nie zostało uwzględnione i decyzją z dnia 16.12.1993 r. Izba Skarbowa w Z. utrzymała w mocy orzeczenie organu I instancji stwierdzając, iż brak jest przesłanek ustawowych do uwzględnienia żądania podatniczki skoro w dacie poboru podatku nie istniały podstawy prawne do zwolnienia podatniczki od podatku dochodowego /a nadto brak jest decyzji uchylającej lub zmieniającej decyzję o wymiarze podatku/, czyli wymogów określonych w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych.

Powyższą decyzję zaskarżyła podatniczka do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargą, w której twierdziła, że skapitalizowaną rentę wypadkową wyrównawczą zasądził na jej rzecz sąd I instancji już w 1989 r., lecz w wyniku rewizji pozwanego wyrok ten uprawomocnił się dopiero na skutek wydania wyroku przez sąd rewizyjny 15.12.1992 r. W tej sytuacji, zdaniem skarżącej, pobrany podatek dochodowy był świadczeniem nienależnym i powiększył jej straty o odsetki, jakie mogłaby uzyskać, gdyby potrącenia podatku nie dokonano.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa nie znajduje podstaw do zmiany swego stanowiska i wnosi o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W sprawie bezspornym jest, że pismem z dnia 15 kwietnia 1993 r. skarżąca domagała się zwrotu, jej zdaniem niesłusznie pobranego, podatku dochodowego. Wniosek ten, stosownie do treści art. 61 par. 1 i par. 3 Kpa, wszczynał postępowanie administracyjne o zwrot nienależnie pobranego podatku i jego załatwienie wymagało według art. 104 par. 1 Kpa wydania decyzji z pouczeniem o możliwości wniesienia od niej odwołania - art. 107 par. 1 Kpa.

W tej sytuacji pismo skierowane do skarżącej, zawiadamiające odmownie zwrotu pobranego podatku, w istocie swej spełniało funkcję decyzji administracyjnej, wprawdzie ułomnej ze względu na niezachowanie formy decyzji i brak pouczenia o możliwości wniesienia środka odwoławczego, jednakże te formalne uchybienia nie mogą szkodzić interesom skarżącej, traktującej pismo jako rozstrzygnięcie o jej roszczeniach, przy czym brak pouczenia powoduje, że nie biegł dla niej termin do wniesienia odwołania, który upływałby dnia 16.12.1993 r.

Następna decyzja organu podatkowego z dnia 23 sierpnia 1993 r., tj. wydana po upływie ponad 2 miesięcy i nakazująca zwrot pobranego podatku dochodowego może być uznana za wydaną w ramach samokontroli z art. 132 par. 1 Kpa. W każdym razie uchybienia organu I instancji powinny być dostrzeżone przez Izbę Skarbową przy ocenie zasadności decyzji tego organu w ustalaniu przesłanek, uzasadniających zapłatę odsetek na podstawie art. 29 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

Zgodnie z brzmieniem powołanego przepisu w szczególności jego ust. 2 nadpłaty wynikłe w związku z uchyleniem lub zmianą decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego, podlegającą od dnia dokonania zapłaty oprocentowaniu w wysokości przewidzianej za zwłokę od zaległości podatkowych.

Z brzmienia przytoczonego przepisu wynika, że chodzi o nadpłaty, podlegające wykładni zawartej w art. 29 ust. 1 ustawy, przez które rozumie się także "nienależnie uiszczone podatki" - zwracane z urzędu w ciągu miesiąca od dnia powstania nadpłaty.

Nie można podzielić stanowiska organów podatkowych jakoby w dacie odmowy zwrotu podatku zarządzenie Ministra Finansów nie obowiązywało, skoro pismo odmawiające nosi datę 29.06.1993 r., a zarządzenie wydane zostało 19 lipca 1993 r. i weszło w życie 26 lipca 1993 r.

Twierdzeniu temu przeczy treść zarządzenia regulującego stan prawny w okresie od 1 stycznia do 30 kwietnia 1993 r., co przesądza o jego działaniu wstecz obejmującym okres przeszły ściśle oznaczony.

W tej sytuacji decyzje wydawane w okresie do 30.04.1993 r. powinny ulec zmianie ze wszystkimi konsekwencjami wynikającymi z art. 29 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.