Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1354/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Marcin Kamiński /spr./ WSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 listopada 2021 r. sprawy ze skargi I. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi I. Z. (skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (organ odwoławczy) z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (organ I instancji) z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

Po rozpoznaniu wniosku skarżącej, organ I instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 17, art. 24 ust. 2a i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych – odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką D. W.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że w dniu 19 kwietnia 2021 r. skarżąca złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką D. W., która orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] marca 2021 r. znak: [...] została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe orzeczenie zostało wydane do dnia 31 maja 2022 r., zaś z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność D. W. istnieje od 71-go roku życia. Organ I instancji stwierdził, że z przedłożonej dokumentacji wynika, że D. W. nie posiada orzeczenia, z którego wynikałoby, że niepełnosprawność powstała przed 18 rokiem życia lub w czasie nauki, nie później niż do 25 roku życia. Ponadto z oświadczenia dołączonego do wniosku wynika, że skarżąca nie podlega ubezpieczeniu emerytalno- rentownemu, nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna. Z oświadczenia skarżącej wynika, że jest jedyną osobą z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki, która taką opiekę może sprawować. Organ I instancji wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę wydania niniejszej decyzji stanowią przepisy u.ś.r. Postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych prowadzi organ właściwy. Organem właściwym jest wójt, burmistrz, prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne. Prezydent Miasta [...] jest organem właściwym, legitymowanym ustawowo do przeprowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla wnioskodawcy z uwagi na miejsce zamieszkania na terenie miasta [...]. Organ I instancji podał, że pismem z dnia 15 marca 2021 r. zwrócił się do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z prośbą o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, celem weryfikacji sprawowania opieki przez skarżącą nad matką D. W. Organ nadmienił, że miejsce zamieszkania skarżącej jest oddalone o ok. 614 km od miejsca zamieszania osoby wymagającej opieki. Skarżąca w trakcie przeprowadzanego wywiadu środowiskowego poinformowała, że jej matka jest po zawale i udarze mózgu, a także ma inne choroby współistniejące. Z ustaleń pracownika socjalnego wynika, że skarżąca opiekuje się matką od 3 miesięcy, pierwsze 1,5 miesiąca przebywała w [...], następnie opieka była sprawowana w [...]. Na dzień sporządzania wywiadu skarżąca oświadczyła, że niepełnosprawna w stopniu znacznym matka przebywa w [...] z uwagi na wizytę u swojego lekarza oraz zaplanowane szczepienie przeciwko COVID-19. Ponadto skarżąca oświadczyła, że po tym czasie D. W. ponownie przyjedzie do M. Skarżąca podała, że nie posiada prawa jazdy i samochodu, w tym zakresie korzysta z pomocy syna bądź brata, który mieszka wraz z matką w [...] W trakcie sprawowania opieki nad matką skarżąca zabezpiecza jej wszelkie niezbędne potrzeby, tj. robi zakupy, przygotowuje posiłki, nadzoruje podawanie leków, załatwia sprawy urzędowe, zapewnia czystość mieszkania oraz wszelkie inne niezbędne czynności, które są konieczne do prawidłowego funkcjonowania. Dalej organ I instancji podał, że pismem z dnia 15 marca 2021 r. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z prośbą o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego celem weryfikacji sprawowania opieki przez skarżącą nad matką D. W. Z treści przesłanego wywiadu środowiskowego wynika, że D. W. jest wdową, mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe razem z synem P. Z. Utrzymują się z renty D. W. wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zasiłku pielęgnacyjnego wypłacanego przez Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] oraz renty kombatanckiej P. Z. D. W. leczy się z powodu cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, niewydolności nerek, ponadto ma problemy z chodzeniem. Od 3 miesięcy skarżąca sprawuje opiekę nad matką, na zmianę z bratem P. Z. W ocenie pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], opieka nad D. W. wygląda w ten sposób, że gdy syn w/w – P. Z. wyjeżdża, to matką w tym czasie opiekuje się skarżąca. W czasie gdy D. W. jest pod opieką skarżącej, to ta opieka jest sprawowana całodobowo. Opieka polega m. in. na podawaniu leków, mierzenia poziomu cukru, robieniu zakupów, przygotowywaniu i podawaniu posiłków. Skarżąca dojeżdża do miejsca zamieszania matki pociągiem lub przywozi ją jeden z synów, gdyż nie posiada prawa jazdy. Analizując materiał dowodowy w sprawie organ I instancji uznał, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., co uzasadnia wydanie decyzji odmownej. Zdaniem organu, treść orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności D. W. wskazująca na datę powstania niepełnosprawności od 71-go roku życia nie daje podstaw do przyznania w/w prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z uwagi na niespełnienie podstawowej przesłanki ustawowej, jaką jest powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto organ stwierdził, że D. W. swoje stałe miejsce zamieszkania ma w [...] i tam prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem P. Z., na pomoc którego może liczyć. Organ nadmienił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec tego w/w świadczenie przysługuje w sytuacji stałej opieki i jej kwalifikowanego charakteru, a nie tylko w samej opiece nad najbliższym członkiem rodziny. Wspomniana "stałość" tej kwalifikowanej opieki, wyraża się w konieczności sprawowania jej w sposób ciągły, codziennie, bez jakiejkolwiek przerwy i w zasadzie przez całą dobę, co w konsekwencji wyklucza wykonywania pracy w ramach stosunku pracy czy innej pracy zarobkowej. Organ I instancji stwierdził, że opieka nad D. W. jest sprawowana przez skarżącą doraźnie, tj. w czasie gdy jej syn wyjeżdża. Wobec powyższego opieka sprawowana przez skarżącą nie ma stałego charakteru, co skutkuje wykluczeniem jej z grona osób uprawnionych do otrzymania wsparcia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca tylko z powodu tak znacznej odległości zamieszkiwania (tj. ok. 614 km) od niepełnosprawnej matki nie zapewnia jej właściwej opieki, za sprawowanie której należy się uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto organ I instancji wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. nie spowodował usunięcia kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki warunkującej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Wykonanie wyroku Trybunału wymaga bowiem podjęcia niezbędnych oraz niezwłocznych działań ustawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust 1 Konstytucji RP;

b) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez córkę dorosłej osoby wymagającej opieki skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Po rozpoznaniu odwołania, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem: osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ odwoławczy podkreślił, że powyższe warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, że muszą być spełnione łącznie. W konsekwencji niespełnienie którejkolwiek z nich skutkuje brakiem uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy nie podzielił argumentacji organu I instancji, który nie przyznając prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej uzasadnił to niespełnieniem przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała nie później niż do ukończenia 18 lub 25 roku życia. W ocenie organu odwoławczego argument ten nie może stanowić podstawy odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem organu odwoławczego, w kontrolowanej sprawie mamy jednak do czynienia z innym faktem, dla którego nie można przyznać wnioskowanego świadczenia. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca nie mieszka na stałe ze swoją matką. Zakres i obraz opieki ze strony skarżącej, który wyłania się z akt sprawy wskazuje, że skarżąca nie sprawuje stałej opieki nad niepełnosprawną matką oraz nie jest pozbawiona możliwości wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zatem to nie opieka nad niepełnosprawną matką jest przyczyną, dla której nie może ona podjąć zatrudnienia. Zasady doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania - na tle ustalonego stanu faktycznego - uprawniają do przyjęcia stanowiska, że skarżąca nie sprawuje opieki nad niepełnosprawną matką w takim wymiarze czasowym, że uniemożliwia jej to podjęcie zatrudnienia. Jawi tu się zatem brak zaistnienia związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodjęciem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki. Zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia. Co więcej, okoliczność pozostawania w pracy nie pozbawiałyby jej prawnej i moralnej zdolności do sprawowania częściowej opieki nad matką (np. okresowego) i nie zwalnia jej z obowiązku alimentacyjnego. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania tego świadczenia jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną, która musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyjaśnień ustawowych nie zawiera co prawda definicji sprawowania opieki, ale już z art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała, lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują, że nie może to być opieka świadczona jedynie czasowo raz na jakiś czas. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że skarżąca nie zamieszkuje wspólnie z matką, a sprawowanie przez nią opieki sprowadza się do okresowych wizyt i wykonywania w tym czasie czynności opiekuńczych, jak robienie zakupów, gotowanie i sprzątanie. Z przesłanych dodatkowych ustaleń przez organ I instancji wynika, że matka skarżącej mieszka w [...] w odległości ok. 600 km od [...] - miejsca zamieszkania córki. D. W. mieszka na stałe w [...] z synem P. Z., który ma obowiązek i opiekuje się matką. Skarżąca opiekę nad matką sprawuje okresowo w czasie nieobecności brata. Opieka nad matką jest jej obowiązkiem wynikającym z przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Z zebranych dowodów nie wynika, aby opieka skarżącej nad matką miała charakter stałej opieki polegającej na sprawowaniu jej w sposób ciągły, bez przerwy, codziennie. Ustalenia o doraźnej opiece skarżącej nad matką organ odwoławczy podzielił w całości. Te okoliczności powodują, że skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia bądź jego nie podejmowania w związku z koniecznością zapewnienia opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ zakres sprawowanej przez nią opieki nie wyklucza możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Organ odwoławczy podkreślił, że organy administracji przy rozpatrywaniu odwołania nie mogą kierować się słusznym interesem strony, lecz związane są konkretnymi przepisami prawa. Przyznawanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie należy do uznania organu administracji, a uzależnione jest od spełnienia warunków określonych u.ś.r. i nie jest możliwe przyznanie w/w świadczenia pielęgnacyjnego, gdy warunki nie są spełnione.

W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej,

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą (rezygnacją z pracy) a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że w jej przypadku fakt niepodejmowania zatrudnienia - który na równi z rezygnacją z zatrudnienia uprawnia na mocy art. 17 u.ś.r. do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, był spowodowany koniecznością opieki nad matką. Organ odwoławczy pobieżnie i w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy ocenił zgromadzony materiał dowodowy w aspekcie sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Co ważne, czego organ nie wziął pod uwagę, skarżąca całodobowo jest w pełnej gotowości do pomocy matce. Skarżąca wskazała, że organ odwoławczy nie kwestionuje jej opieki nad matką, jednakże lakonicznie podnosi, że zakres tej opieki nie uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca z uwagi na zły stan zdrowia matki nie ma możliwości aktywności zawodowej, a pomoc ta sprawowana jest w sposób prawidłowy. Powyższy przepis bowiem należy stosować do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie nie należy jednak rozumieć jako wykonywanej "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma być stała, w sensie trwałości, i ciągła w sensie rozciągłości w czasie opieki nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej niepełnosprawnością, a wiec koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka. Organ odwoławczy pomijając celowościową wykładnię ww. przepisu uznał, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia dyspozycji ww. normy prawnej, co stoi w sprzeczności z niekwestionowanym orzecznictwem w tym zakresie. Tymczasem organy obu instancji nie kwestionują, że opiekę nad osobą niepełnosprawną sprawuje skarżąca, a w opiece pomaga jej sporadycznie brat. Zakres opieki wymieniony w uzasadnieniu decyzji w ocenie skarżącej i zgodnie ze stanem faktycznym niniejszej sprawy jest stały, długotrwały. Co więcej, Sądy uznają, że nie jest wymagane stałe zamieszkiwanie z osobą wymagającą opieki, tym samym istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie oznacza to jednak zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z taką osobą. Z okoliczności przedmiotowej sprawy wynika, że zakres opieki skarżącej jest stały, permanentny. Organ sam wymienił szeroki zakres opieki, jednakże zdaniem organu - co pozostaje w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczeniem życiowym ww. czynności są niewystarczające. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca przytoczyła orzeczenia sądów administracyjnych. Skarżąca wskazała również, że organy obu instancji nie ustrzegły się naruszeń o charakterze procesowym. Z art. 7 k.p.a. wynika obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w celu ustalenia tego stanu zgodnie z prawdą obiektywną. Przepis ten, a także przepisy art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nakładają na organy obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych kroków w celu wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy. Zdaniem skarżącej działania organu administracji w sprawie objętej skargą były sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie. Zgodnie bowiem z treścią art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Natomiast zgodnie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Organy obu instancji dokonały sprzecznych ustaleń faktycznych: ustalenia organu odwoławczego również są wewnętrznie sprzeczne- z jednej strony organ wymienia szeroki zakres opieki - nie kwestionując jej co do zasady, z drugiej podnosi, że wykonywane przez skarżącą czynności opiekuńcze mają jedynie charakter pomocniczy. Skarżąca podkreśliła, że zastosowanie przez organ odwoławczy w niniejszej sprawie wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis u.ś.r. W sytuacjach, gdy ściśle literalne interpretowanie zapisu ustawowego prowadzi do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści, obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięgnięcie do innych sposobów wykładni. Organ winny był zatem podjąć próbę zinterpretowania przepisu ustawy odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa. W sprawie będącej przedmiotem skargi prawidłowe odczytanie treści art. 17 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że skarżąca opiekująca się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga podlegała oddaleniu jako oczywiście bezzasadna.

Sąd działając z urzędu, niezależnie od granic skargi i podniesionych zarzutów, nie stwierdził naruszeń prawa materialnego lub procesowego, których postać lub stopień miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozumiany jako treść końcowego rozstrzygnięcia (art. 145 § 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a.). W granicach możliwości weryfikacyjnych sądu administracyjnego zaskarżona decyzja jest więc prawidłowa.

Stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób wystarczający do dokonania prawidłowej wykładni prawa materialnego oraz subsumpcji faktów sprawy.

Zasadniczym przedmiotem sporu jest kwestia stwierdzenia możliwości sprawowania przez skarżącą stałej, realnej i efektywnej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką (D. W.) w sytuacji, gdy niepełnosprawna mieszka na stałe z synem (P. Z.) w miejscowości [...] (woj. [...]), podczas gdy skarżąca mieszka na stałe w miejscowości oddalonej o ok. 600 km ([...]) od tej pierwszej miejscowości, a ponadto opieka nad matką jest sprawowana naprzemiennie przez skarżącą i jej brata (P. Z.).

Sąd po zapoznaniu się z aktami administracyjnymi oraz ustalonym stanem faktycznym sprawy na dzień wydania zaskarżonego orzeczenia doszedł do przekonania, że w stanie przedmiotowej sprawy nie można przyjąć, że skarżąca sprawuje jako wyłączny podmiot stałą, realną i efektywną opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Jakkolwiek twierdzenie skarżonego organu, że stała opieka wymaga zawsze wymiaru całodobowego, jest zbyt daleko idące (przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustanawia tego rodzaju wymóg jedynie co do opieki nad osobami posiadającymi orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji), to jednak sam wniosek, że opieka nie może być wykonywana przez skarżącą w sposób odpowiadający standardowi normatywnemu wynikającemu z art. 17 u.ś.r., jest prawidłowe.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca w oświadczeniu i wywiadzie z dnia 27 kwietnia 2021 r. wyraźnie wskazała, że do częściowo sparaliżowanej matki "dojeżdża samochodem syna" albo jest przywożona przez brata, a ostatnie trzy miesiące spędziła na przemian u matki w [...] (przez 1,5 miesiąca) oraz w [...] (dokąd została przywieziona na 1,5 miesiąca matka). Następnie matka miała zostać "zabrana" przez brata skarżącej do [...], a po przeprowadzeniu zabiegu "szczepienia" ma ponownie "przyjechać" do [...] Z kolei wymagająca opieki D. W. w oświadczeniu z dnia 29 kwietnia 2021 r. stwierdziła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem P. Z. w [...] Z rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 29 kwietnia 2021 r. przeprowadzonego z udziałem D. W. i P. Z. wynika ponadto, że "od ok. 3 miesięcy" opiekę nad niepełnosprawną matką sprawują "na zmianę" (naprzemiennie) skarżąca i jej brat P. Z., co ma polegać na tym, że gdy P. Z. "wyjeżdża zawodowo i matka nie ma opieki", to do matki przyjeżdża skarżąca albo matka jest przewożona do skarżącej.

W świetle powyższych niekwestionowanych ustaleń faktycznych należy uznać, że skarżąca nie jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawną matką, a zatem z racji tej podstawowej przeszkody prawnej nie może nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Jest bowiem oczywiste, że stałą, realną i efektywną opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, stanowiącą zasadniczą przesłankę do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie powyższego przepisu, musi sprawować wyłącznie obciążona obowiązkiem alimentacyjnym osoba ubiegającą się o to świadczenie. Jeżeli normatywnie wymagana opieka nie jest sprawowana wyłącznie przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia, to zasadniczy warunek materialnoprawny z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zostaje spełniony. Jeśli zatem skarżąca w świetle akt sprawy sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką naprzemiennie z bratem, a ponadto tenże brat stale zamieszkuje z matką w miejscowości [....] znacznie oddalonej (ok. 600 km) od miejscowości stałego zamieszkania skarżącej, to powstaje dodatkowa przeszkoda, aby uznać, że skarżąca może taką opiekę stale i realnie wykonywać, nawet na zasadach podziału czasowego obowiązków z bratem. Jest to jednak okoliczność poboczna. Dodatkową okolicznością, niemającą rozstrzygającego znaczenia w przedmiotowej sprawę, jest również eksponowany przez organ odwoławczy fakt, że nie został wykazany związek przyczynowy między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki. Jeśli bowiem skarżąca nie sprawuje opieki nad niepełnosprawną matką samodzielnie i wyłącznie, to nie może nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Mając na względzie powyższe argumenty i przesłanki, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.