Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 2743/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2004-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.) Sędziowie WSA Arkadiusz Despot – Mładanowicz NSA Zdzisław Kostka Protokolant Kinga Czernis po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. G. i B. M. "A" Spółka Cywilna [...] na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia 19 listopada 2002 r. o numerach: [...] [...] [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonymi trzema decyzjami z dnia 19 listopada 2002 r. o wskazanych numerach Dyrektor Izby Celnej [...] utrzymał w mocy trzy decyzje Naczelnika Urzędu Celnego [...] przedmiocie uznania zgłoszeń celnych M. G. i B. M. za nieprawidłowe.

W uzasadnieniu swoich decyzji Dyrektor Izby Celnej wskazał, że na podstawie zgłoszeń celnych z października, listopada i grudnia 1999 r. Dyrektor Urzędu Celnego objął procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym odzież używaną zakupioną przez stronę w niemieckiej firmie "A" na podstawie stosownych rachunków. Rachunki te zawierały deklaracje o preferencyjnym niemieckim pochodzeniu odzieży używanej, sporządzoną przez eksportera towaru. Przedmiotowy towar został objęty wnioskowaną przez stronę procedurą celną z zastosowaniem obniżonej stawki celnej.

Podczas kontroli przeprowadzonej w ww. firmie przez niemieckie władze z własnej inicjatywy ustalono, iż eksportując towary do Rzeczypospolitej Polskiej niezasadnie składano deklaracje o preferencyjnym pochodzeniu towarów. Wynik kontroli przeprowadzonej u eksportera zawarty został w piśmie Głównego Urzędu Ceł [...] z dnia 29.11.2002 r. znak [...], które to pismo za pośrednictwem Głównego Urzędu Ceł [...] zostało przekazane do urzędu celnego. Z pisma niemieckich władz celnych wynika, iż towar objęty deklaracją strony nie jest towarem pochodzącym w myśl umowy zawartej między Wspólnotą Europejską a Polską (Protokół Nr 4 do Układu Europejskiego).

Postanowieniami Naczelnik Urzędu Celnego [...] wszczął z urzędu postępowanie, którego przedmiotem było ustalenie prawidłowej stawki celnej wobec towaru objętego zgłoszeniami celnymi. Podstawę do wszczęcia postępowań stanowiły ustalenia dokonane przez niemieckie władze celne.

Trzema decyzjami Naczelnik Urzędu Celnego [...] uznał przedmiotowe zgłoszenia celne za nieprawidłowe w części dotyczącej zastosowanej stawki celnej i określił kwotę wynikającą z długu celnego z zastosowaniem stawki celnej konwencyjnej w wysokości 21,4%.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem odwołań M. G. i B. M.,

w których wnieśli o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit.a Ordynacji podatkowej,

2) wydanie decyzji o umorzeniu postępowania w zakresie zastosowanej w tejże decyzji stawki celnej.

Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie Dyrektor Izby Celnej [...] podniósł, że artykuł 13 § 1 ustawy Kodeks celny stanowi, iż cła określane są na podstawie taryfy celnej lub innych środków taryfowych. Zgodnie z art. 13 § 3 pkt 4 Kodeksu Taryfa celna obejmuje obniżone stawki celne określone w umowach zawartych przez Rzeczypospolitą Polską z niektórymi krajami lub grupami krajów. Stawki te stosowane są na wniosek zgłaszającego, o ile towary, do których się to odnosi, spełniają warunki do ich zastosowania. Zastosowanie tych stawek może nastąpić retrospektywnie, jeśli spełnione zostaną warunki określone przepisami prawa, w tym umowami międzynarodowymi (art. 13 § 4 op. cit. ustawy).

Obowiązujące w dniu dokonania zgłoszenia celnego przepisy ustępu 5 Postanowień wstępnych Taryfy celnej (A. Stawki celne), stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. oraz postanowienia art. 2, art. 13, art. 16 i art. 21 Protokółu Nr 4 do Układu Europejskiego zmienionego Porozumieniem między Rzecząpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi, podpisanym w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 r. wprowadzają możliwość stosowania stawek celnych obniżonych w przypadku jednoczesnego spełnienia następujących warunków:

- towar pochodzi z państwa członkowskiego Wspólnoty w rozumieniu postanowień Protokółu Nr 4,

- pochodzenie towaru zostało udokumentowane prawidłowo sporządzonym świadectwem przewozowym EUR 1 lub deklaracją na fakturze,

- spełniony został warunek bezpośredniego przywozu towaru do Polski.

Niedopełnienie chociażby jednego z powyższych warunków wyklucza zastosowanie stawki celnej obniżonej.

Zgodnie z art. 21 pkt 1 lit.b wymienionego wyżej Protokółu Nr 4 deklaracja na fakturze może zostać sporządzona przez każdego eksportera dla każdej przesyłki składającej się z jednego lub więcej opakowań zawierających produkty pochodzące, których łączna wartość nie przekracza [...]. Stosownie do postanowień pkt 2 tegoż artykułu, deklaracja może zostać sporządzona jeśli produkty, których dotyczy można uznać za pochodzące ze Wspólnoty lub jednego z krajów wymienionych w art. 4 i spełniają inne warunki niniejszego Protokółu. Dodatkowo z pkt 3 niniejszego artykułu wynika, iż eksporter sporządzający deklarację na fakturze zobowiązany jest do przedłożenia, na żądanie władz celnych kraju eksportu wszystkich odpowiednich dokumentów potwierdzających status pochodzenia produktów, jak również wypełnienie innych wymogów tego Protokółu. Na mocy art. 28 pkt 2 Protokółu Nr 4 eksporter sporządzający deklarację na fakturze przechowuje kopię tej deklaracji przez co najmniej trzy lata łącznie z dokumentami, o których mowa w artykule 21 pkt 3.

Wprowadzenie możliwości wystawiania dowodów pochodzenia w postaci deklaracji na fakturach przez każdego eksportera towarów miało na celu uproszczenie procedur uzyskiwania dowodów pochodzenia w stosunku do świadectw przewozowych EUR 1, które jako dokumenty legalizowane przez władze celne wymagają uprzedniego złożenia wniosku wraz z oświadczeniem, że eksportowane towary spełniają szczególne kryteria zwane "regułami pochodzenia", które to w rozumieniu przepisów celnych pozwalają na określenie ekonomicznej przynależności towaru do danego kraju w zależności od stopnia udziału tego kraju w procesie wytwarzania towaru.

Państwa – Strony Układu Europejskiego ustaliły, że w przypadkach gdy transakcje sprzedaży dotyczą przesyłek towarowych o wartości, która nie przekracza [...], podmioty eksportujące towar mogą korzystać ze zliberalizowanych przepisów dotyczących wystawiania

i przedkładania dowodów pochodzenia. Z tego też powodu dla przesyłek o wartości do [...] eksporterzy, bez uzyskania zgody czy potwierdzenia swoich władz celnych mogą nanosić na fakturach dowody potwierdzające preferencyjne pochodzenie towaru w postaci deklaracji własnoręcznie podpisanej imieniem i nazwiskiem.

W takim przypadku eksporter sam ustala status pochodzenia towaru, a tym samym bierze na siebie odpowiedzialność za wiarygodność deklaracji składanej na fakturze. Jednocześnie importer godzący się na przyjęcie dowodu pochodzenia sporządzonego w opisany powyżej sposób musi liczyć się z tym, iż oświadczenia eksportera o preferencyjnym pochodzeniu towarów nigdy wcześniej nie były weryfikowane przez władze celne kraju eksportu oraz że weryfikacja taka może nastąpić po wyeksportowaniu towarów co zostało przewidziane

w przepisach Protokołu Nr 4.

Na mocy art. 31 pkt 2 Protokółu Nr 4 w ramach wzajemnej pomocy w celu zapewnienia właściwej realizacji niniejszego Protokołu Wspólnota i Polska udzielą sobie wzajemnej pomocy, za pośrednictwem kompetentnych władz celnych, w zakresie weryfikacji autentyczności świadectw przewozowych EUR 1 lub deklaracji na fakturze oraz poprawności informacji podanych na tych dokumentach.

W oparciu o postanowienia art. 32 pkt 1 Protokółu Nr 4 do Układu Europejskiego dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia przeprowadzana jest wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprawdzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów tego Protokółu. Weryfikacji, zgodnie z pkt 3 dokonują władze celne kraju eksportu. W tym celu mają prawo zażądać każdego dowodu, przeprowadzić kontrolę ksiąg rachunkowych eksportera oraz każdą inną kontrolę, którą uznają za właściwą.

Informacja niemieckich władz celnych potwierdzająca, że przedmiotowa odzież nie jest towarem pochodzącym w rozumieniu przepisów Protokółu Nr 4 do Układu Europejskiego spowodowała, iż brak jest podstaw do zastosowania wobec towaru objętego zgłoszeniem celnym nr jw. obniżonej zerowej stawki celnej. Skoro towar nie ma preferencyjnego unijnego pochodzenia, nie może korzystać w obrocie handlowym między Polską i Unią Europejską

z postanowień umowy międzynarodowej i winien zostać dopuszczony do obrotu na zasadach ogólnych.

Wskazał zatem Dyrektor Izby Celnej, że istota dalszego postępowania organu sprowadziła się do ustalenia prawidłowej stawki celnej dla towaru objętego procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym na podstawie zgłoszenia celnego.

W myśl art. 15 § 1 Kodeksu celnego niepreferencyjne pochodzenie towarów określa się w celu:

1) stosowania taryfy celnej, z wyjątkiem środków wymienionych w art. 13 § 3 pkt 4 i 5 (obniżone i preferencyjne stawki celne),

2) stosowania środków polityki handlowej i ustanowionych w odrębnych przepisach,

3) sporządzania i wydawania świadectw potwierdzających pochodzenie towarów.

Zgodnie z § 2 tego artykułu reguły ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów określają art. 16-19 ustawy.

Z kolei art. 19 § 1 Kodeksu celnego stanowi, iż ustalenie pochodzenia towarów, o których mowa w art. 16 i 17 dokonywane jest przez organ celny na podstawie dowodu pochodzenia towarów.

W myśl § 11 ust. 1 wskazanego w podstawie prawnej niniejszej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. pochodzenie towarów wymienionych w Wykazie nr 3 musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia. Wykaz ten obejmuje między innymi towary wymienione w Sekcji XI Taryfy celnej, a więc wymóg ten dotyczy również używanej odzieży importowanej przez stronę.

Zgodnie z § 13 ust. 1 ww. rozporządzenia pochodzenie towaru przywożonego na polski obszar celny musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia. Dowodem pochodzenia towaru może być świadectwo pochodzenia, które spełnia następujące warunki:

1) zostało sporządzone przez organ upoważniony w danym kraju do wydawania świadectw pochodzenia oraz dający gwarancję rzetelności kontroli pochodzenia towarów,

2) zawiera dane niezbędne do identyfikacji towaru objętego świadectwem,

w szczególności:

a) dane nadawcy lub osoby wywożącej towar,

b) określenie rodzaju towaru,

c) masę brutto lub netto towaru: dane te mogą zostać zastąpione innymi, takimi jak ilość lub objętość, w wypadku gdy towar podczas transportu zmienia swoją masę, gdy jego masa nie może być określona lub gdy ilość lub objętość są danymi zwyczajowo identyfikującymi ten towar,

d) liczbę, rodzaj, znaki i numery opakowań; jeżeli towar jest przewożony luzem, należy umieścić na świadectwie odpowiednią adnotację,

3) poświadcza, że towar, którego świadectwo dotyczy pochodzi z określonego kraju.

Do przedmiotowego zgłoszenia celnego strona załączyła oryginał świadectwa pochodzenia spełniający wymogi przywołanego powyżej przepisu § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. i potwierdzający niemieckie pochodzenie odzieży. Na podstawie niniejszego dokumentu Naczelnik Urzędu Celnego prawidłowo zastosował do odzieży objętej przedmiotowym zgłoszeniem celnym stawkę konwencyjną w wysokości 21,4%.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, iż w postępowaniu celnym prowadzonym przez organ I instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego oraz proceduralnego.

W odwołaniu strona zarzuca zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów art. 121 § l, 123, 124, 187 i 191 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, brak zapewnienia stronie czynnego udziału w procesie weryfikacyjnym dokumentów potwierdzających preferencyjne, niemieckie pochodzenie towarów importowanych przez stronę, sprzeczność istotnych ustaleń organu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, brak wyjaśnienia przesłanek, którymi organ celny kierował się wszczynając procedurę weryfikacyjną dokumentów potwierdzających pochodzenie oraz prowadząc przedmiotowe dochodzenie.

Odnośnie zarzutu naruszenia zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie, zawartej w art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej. Prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów administracyjnych wymaga jedynie od nich przestrzegania przepisów procesowych oraz prawidłowego stosowania przepisów prawa materialnego ze szczególnym uwzględnieniem zasady bezstronności w postępowaniu, co w niniejszej sprawie bez wątpienia miało miejsce. Organ celny zgromadził w sposób wyczerpujący całość materiału dowodowego i dopiero po dokonaniu jego oceny wydał decyzję w sprawie.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 123 Ordynacji podatkowej, w ocenie Dyrektora Izby Celnej, organ celny I instancji zebrał i rozpatrzył w należyty sposób cały, dotyczący sprawy materiał dowodowy, umożliwiając jednocześnie stronie zapoznanie się ze zgromadzonymi aktami oraz wypowiedzenie się co do twierdzeń organów celnych przed wydaniem rozstrzygnięcia (z czego strona skorzystała). Po uzyskaniu wyników weryfikacji, przeprowadzonej z własnej inicjatywy niemieckich władz celnych, strona została o tym poinformowana w postanowieniu, w którym przedstawiono przesłanki wszczęcia postępowania. Wyznaczono również stronie trzydniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego oraz pouczono o przysługującym jej prawie czynnego udziału w każdym stadium postępowania. W związku z powyższym strona nadesłała pismo z prośbą o wyjaśnienie podstaw wszczęcia postępowania weryfikacyjnego. Pismem Naczelnik Urzędu Celnego udzielił stosownych wyjaśnień odnośnie przedmiotowego postępowania.

Należy zatem uznać, iż strona brała czynny udział w postępowaniu prowadzonym przez organ celny I instancji.

Niezasadny jest również zarzut dotyczący naruszenia art. 124 ustawy Ordynacja podatkowa. Zgodnie z zasadą przekonywania zawartą w tym artykule organy administracji państwowej powinny wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, którymi się kierują przy załatwianiu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji przez stronę bez stosowania środków przymusu. Uwzględniając przyjętą w Ordynacji podatkowej zasadę pisemnego załatwiania spraw (art. 126) zasada przekonywania będzie de facto sprowadzała się do sporządzenia wyczerpującego uzasadnienia decyzji, ze starannym wyjaśnieniem jej podstawy faktycznej i prawnej. Wydając zaskarżoną decyzję Naczelnik Urzędu Celnego wyczerpująco uzasadnił podjętą decyzję, zaś wszczynając postępowanie organ celny I instancji wyjaśnił, iż zmierzać ono będzie do ustalenia prawidłowej stawki celnej ze względu na wynik weryfikacji dowodu pochodzenia przeprowadzonej przez niemieckie władze celne.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu dotyczącego naruszenia przepisu art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej Dyrektor Izby Celnej podkreśla, że obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego ciąży na organie prowadzącym postępowanie administracyjne. Ustanowienie obowiązku zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego służy poszukiwaniu prawdy materialnej, przy czym organ nie jest związany w gromadzeniu materiału dowodowego wnioskami stron, lecz sam zakreśla granice postępowania wyjaśniającego, kierując się własnym przekonaniem co do konieczności udowodnienia pewnych faktów.

Zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów organ administracji państwowej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Dopóki organ nie przekroczy granic swobodnej oceny dowodów nie można w tą ocenę ingerować, ingerencja bowiem jest możliwa dopiero wtedy, gdy dokonana ocena dowodów jest dowolna. Zasada ta wyłącza możliwość innej, niż dokonał tego organ orzekający oceny wiarygodności i mocy dowodowej dowodów, na których oparł decyzję, chyba, że organ ocenił dowody w sposób dowolny. Przedmiotem oceny w postępowaniu prowadzonym przez organ celny I instancji były dowody zebrane przez organ celny, który w prawidłowy sposób ocenił zgromadzone dowody, zgodnie z obowiązującymi zasadami.

Nadto skarżący podniósł zarzut naruszenia przepisów art. 13 § 1, § 3 pkt 2 i 4, § 4, art. 83 § 3, art. 85 § 1, art. 253 § 2 Kodeksu celnego, przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

15 grudnia 1998 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz.U. Nr 158, poz. 1036), jak również art. 32 Protokółu Nr 4 dotyczącego definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej, stanowiącego załącznik do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczypospolitą Polską z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi z drugiej strony, sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz.U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38 ze zm.) poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, wszczęcie postępowania weryfikacyjnego bez uzasadnionych podstaw, nieuzasadnione odmówienie stronie preferencji polegających na zastosowaniu stawki celnej obniżonej, pomimo spełnienia przez stronę wymogów niezbędnych do zastosowania tej stawki celnej, w konsekwencji zaś określenie kwoty długu celnego w nieprawidłowej, zawyżonej wysokości.

W opinii skarżącego przeprowadzenie weryfikacji dowodu pochodzenia powinno mieć miejsce dopiero wówczas, gdy organy celne mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dowodów lub danych w nich zawartych, zaś sam wniosek o weryfikację winien wskazywać te wątpliwości. Stanowisko takie nie znajduje uzasadnienia w treści przepisów art. 32 Protokółu Nr 4 do Układu Europejskiego, który wprowadza możliwość weryfikacji dowodów pochodzenia przez władze celne kraju importera w następujących przypadkach:

1) wyrywkowej,

2) gdy mają one uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów,

statusu pochodzenia sprawdzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów tego Protokołu.

W rozpatrywanej jednak sprawie należy po raz kolejny podkreślić, iż weryfikacja dowodu pochodzenia została przeprowadzona z inicjatywy władz celnych kraju eksportu w następstwie wcześniej stwierdzonych nieprawidłowości w zakresie składania przez sprzedającego deklaracji o preferencyjnym pochodzeniu towarów.

Jednocześnie Dyrektor Izby Celnej zauważył, iż strona zarzucając organowi I instancji naruszenie postanowień art. 32 Protokół Nr 4 do Układu Europejskiego w rzeczy samej pomija wynik weryfikacji dowodu pochodzenia przeprowadzony przez niemieckie władze celne, który to jednoznacznie potwierdził, iż towar objęty deklaracją sporządzoną na fakturze nr 09/99 z dnia 15.12.1999 r. nie jest towarem pochodzącym w rozumieniu Protokółu Nr 4 do Układu Europejskiego. Nie jest więc prawdą stwierdzenie pełnomocnika strony, iż z pisma niemieckich władz celnych nie wynika, czy miały one wątpliwości odnośnie autentyczności dowodów pochodzenia czy też samego towaru jako niepochodzącego w odniesieniu do zapisów Protokółu Nr 4 do Układu Europejskiego, czy wręcz co do wypełnienia przez stronę innych wymogów.

Wskazał ponadto Dyrektor Izby Celnej, że zgodnie z art. 83 § 2 Kodeksu celnego po zwolnieniu towarów organ celny, w celu upewnienia się o prawdziwości danych zawartych

w zgłoszeniu celnym, może w szczególności kontrolować dokumenty i dane handlowe dotyczące operacji przywozu lub wywozu towarów objętych zgłoszeniem, jak również późniejszych operacji handlowych dotyczących tych towarów. Kontrole te mogą zostać przeprowadzone u zgłaszającego bądź u każdej innej osoby bezpośrednio lub pośrednio związanej z tymi operacjami, jak również u każdej innej osoby posiadającej takie dokumenty

i dane. W ramach tak rozumianej kontroli mieści się również możliwość sprawdzenia dokumentów, na podstawie których importer wnioskował o uzyskanie preferencji celnych, dla przykładu w postaci zastosowania obniżonej stawki celnej UE. W przypadku towarów pochodzących z krajów Unii Europejskiej, których pochodzenie dokumentowane jest przez importera dowodem pochodzenia w postaci świadectwa przewozowego EUR 1 lub deklaracji na fakturze, możliwość weryfikacji takiego dowodu pochodzenia wynika także z postanowień obowiązującej w handlu umowy międzynarodowej, którą jest przywoływany powyżej

Układ Europejski.

Kontynuując Dyrektor Izby Celnej podkreślił, że jednakową moc dowodową mają wyniki weryfikacji dokonanej na wniosek władz celnych kraju importera, jak również uzyskane w wyniku weryfikacji prowadzonej z inicjatywy władz celnych kraju eksportera. Różne sposoby weryfikacji nie mają wpływu na jej wynik. Bezspornym pozostaje fakt, że negatywny wynik weryfikacji uniemożliwia preferencyjne traktowanie towaru.

Za bezpodstawny uznał również Dyrektor Izby Celnej zarzut "że organ celny nie przeprowadzał weryfikacji przeznaczenia towaru zaimportowanego przez stronę". Zgodnie z wnioskiem strony, sprowadzona odzież używana (kod [...]), została objęta procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym. Po nadaniu towarowi takiego przeznaczenia celnego, a następnie jego zwolnieniu organ celny nie ma obowiązku sprawdzania do jakich celów przedmiotowy towar został wykorzystany.

Wykorzystanie przez stronę odzieży do produkcji "czyściwa", odzysku surowców lub innych celów nie zmienia faktu, iż przedmiotem importu była odzież używana, która nie posiada preferencyjnego pochodzenia zgodnie z regułami określonymi w Protokole Nr 4 do Układu Europejskiego.

W przypadku kontroli postimportowej należności celne przywozowe są wymagane według stanu towaru i jego wartości celnej w dniu przyjęcia zgłoszenia celnego i według stawek w tym dniu obowiązujących – art. 85 § 1 Kodeksu celnego.

Strona ponadto przedłożyła fotokopię pisma Niemieckiego Zrzeszenia Branżowego Recyclingu Tekstylnego dotyczącej zmian przepisów o ochronie dobrej wiary dokonanych przez Parlament Europejski. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej nadesłane pisma nie stanowią dowodów w przedmiotowej sprawie, bowiem zmiany o których mowa dotyczą ustawodawstwa unijnego. Obecnie Polska nie jest członkiem Unii Europejskiej a tym samym nie dotyczą nas zmiany w prawie unijnym. Preferencyjną wymianę handlową między Polską a Unią Europejską reguluje umowa międzynarodowa, podpisana w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 r. (przywołana w sentencji decyzji). Wszelkie zmiany do niniejszej umowy obowiązują Polskę jako Państwo – Stronę.

Mając na uwadze zapewnienia pełnomocnika, że strona korzystająca z preferencji celnych

w dniu objęcia towaru procedurą celną, działała w dobrej wierze podkreślono w decyzji, że organy celne nie zakwestionowały dobrej wiary strony na żadnym etapie prowadzonego postępowania. Zgodnie z Protokołem Nr 4 do Układu Europejskiego polskie organy celne zakwestionowały wyłącznie dokument potwierdzający preferencyjne pochodzenie towaru, na podstawie weryfikacji przeprowadzonej przez niemieckie władze celne.

Jeśli chodzi o zarzut nie zakwestionowania dokumentu pochodzenia na etapie odprawy celnej towaru wyjaśnił Dyrektor Izby Celnej, że dokonując zgłoszenia celnego zgodnie z art. 70 § 1 Kodeksu celnego, funkcjonariusz celny przyjął, że strona spełniła formalny warunek udokumentowania pochodzenia towaru do zastosowania obniżonej stawki celnej UE, zgodnie

z wymogami ww. umowy międzynarodowej (formalna ocena dowodu pochodzenia). Organ celny kraju importu nie jest powołany do oceny, w trybie art. 70 § 1 Kodeksu celnego, autentyczności i rzetelności wystawionego dowodu pochodzenia oraz statusu pochodzenia towarów nim objętych. Ocena materialna dowodu pochodzenia może być przeprowadzona wyłącznie przez upoważnione władze celne kraju eksportu, w czasie weryfikacji przewidzianej w Protokole Nr 4. Ponadto wynik weryfikacji dokonanej na wniosek władz celnych kraju importera lub prowadzonej z własnej inicjatywy władz celnych kraju eksportera ma jednakową moc dowodową i jest wiążący. Strona dokonując obrotu towarowego z zagranicą powinna mieć na uwadze, iż art. 83 Kodeksu celnego daje organom celnym uprawnienie do przeprowadzenia tzw. kontroli postimportowej. Kontrola ta obejmuje zarówno dane zawarte w zgłoszeniu celnym oraz dokumenty i dane handlowe operacji przywozu lub wywozu towarów objętych danym zgłoszeniem celnym.

Kolejny zarzut pełnomocnika dotyczący nie uznania agencji celnej jako dłużnika solidarnego jest również niezasadny. Zgodnie z art. 254 § 4 Kodeksu celnego czynności dokonane przez przedstawiciela w granicach upoważnienia pociągają za sobą skutki bezpośrednio dla osoby, która ustanowiła przedstawiciela.

W przedmiotowej sprawie zgłoszenia towaru dokonała Agencja Celna działająca w ramach upoważnienia do działania w formie przedstawicielstwa bezpośredniego, udzielonego przez stronę. W przypadku takiej formy przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby. Tym samym strona stała się adresatem normy prawnej określonej w art. 3 § 1 pkt 3 Kodeksu celnego, w myśl którego dłużnikiem jest każda osoba zobowiązana do zapłacenia kwoty wynikającej z długu celnego.

Jeżeli zgłoszenie celne o objęcie towaru procedurą, o której mowa w art. 209 § 1, zostało sporządzone na podstawie, nieprawdziwych danych, co spowodowało, że należności celne przywozowe nie zostały pobrane lub zostały pobrane w kwocie niższej niż prawnie należna, osoby, które dostarczyły danych wymaganych do sporządzenia zgłoszenia i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że dane te są nieprawdziwe zostają uznane za dłużników.

Przywołany wyżej przepis § 3 określa krąg osób, które są dłużnikami lub które mogą zostać uznane za dłużników w rozumieniu prawa, a mianowicie mogą nimi być: zgłaszający, osoba na rzecz której jest składane zgłoszenie celne jak również osoby które dostarczyły danych wymaganych do sporządzenia zgłoszenia i które wiedziałyby lub przy zachowaniu należytej staranności mogłyby się dowiedzieć, że dane są nieprawdziwe.

Agencji celnej, która zgłosiła do odprawy w imieniu strony sprowadzony towar, nie był znany fakt, iż przedmiotowy towar nie posiada preferencyjnego pochodzenia, bowiem dopiero

w wyniku weryfikacji dowodu pochodzenia stwierdzono ten fakt.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli M. G. i B. M. Zarzucając decyzji naruszenie:

- art. 121 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 124, art. 126, art. 127, art. 187 § 1, art. 191 oraz art. 200 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.),

- art. 13 § 1, § 3 pkt 2 i 4, § 4, art. 83 § 3, art. 85 § 1-3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.),

- art. 5, art. 6, art. 16, art. 21, art. 24 oraz art. 32 Protokołu Nr 4 dotyczącego definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej, stanowiącego załącznik do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczypospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony, sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz.U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38 ze zm.), oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustanowienia taryfy celnej (Dz.U. Nr 158, poz. 1036 ze zm.), skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony wskazał że w latach 1997-2000 kilkadziesiąt podmiotów prowadziło działalność gospodarczą polegającą na imporcie odzieży używanej przy zastosowaniu obniżonych (zerowych) stawek celnych. W przedmiotowych sprawach obniżone (zerowe) stawki celne wynikały z Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczypospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony, sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz.U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38 ze zm.).

Obowiązujące w 2000 r. przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1999 r.

w sprawie ustanowienia taryfy celnej (Dz.U. Nr 107, poz. 1217 ze zm.) oraz właściwe postanowienia Protokołu Nr 4 dotyczącego definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej, stanowiącego załącznik do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczypospolitą Polską, z jednej strony,

a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony, sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz.U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38 ze zm.) wprowadziły możliwość stosowania obniżonych stawek celnych dla odzieży używanej

w przypadku jednoczesnego spełnienia następujących warunków:

1) towar (odzież używana) pochodził z obszaru Unii Europejskiej w rozumieniu postanowień Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego,

2) pochodzenie towaru zostało udokumentowane prawidłowo sporządzonym świadectwem przewozowym EUR 1 lub deklaracją na fakturze,

3) został spełniony warunek bezpośredniego przywozu towaru do Polski.

W przedstawianej sprawie wszystkie powyższe trzy przesłanki zostały wypełnione, przy czym pochodzenie towaru udokumentowane zostało deklaracjami na fakturach sporządzonymi, zgodnie z postanowieniami art. 21 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego. Jednakże pod koniec roku 1999 polskie władze celne zaczęły wszczynać tzw. procedury weryfikacyjne

w stosunku do świadectw pochodzenia odzieży używanej przedstawionych przez eksporterów tej odzieży na wystawionych przez nich fakturach. Polskie organy celne nie określały w swoich wnioskach weryfikacyjnych – jeżeli w ogóle takie były – swoich wątpliwości, odnośnie przedstawionych uprzednio świadectw pochodzenia, do czego zobowiązane były zgodnie z art. 32 ust. 1 Protokołu Nr 4, ograniczając się wyłącznie do "czystego" zapytania

o prawidłowość uprzednio wystawionych deklaracji na fakturach.

Zdaniem skarżącego przeprowadzenie weryfikacji świadectw pochodzenia (deklaracji na fakturach) powinno mieć miejsce – zgodnie z art. 32 Protokołu Nr 4 – dopiero wówczas, gdy organy celne kraju importu powzięły uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych świadectw lub zawartych w nich danych. Tymczasem w niniejszej sprawie, oraz wszystkich innych analogicznych sprawach, organy celne nie przedstawiły żadnych swoich wątpliwości w tej kwestii, z tego powodu – jak się wydaje – iż nie istniały uzasadnione wątpliwości w przedmiocie autentyczności wystawionych świadectw pochodzenia, statusu pochodzenia zaimportowanych towarów, jak również wypełnienia innych wymogów Protokołu Nr 4.

Wskazał również skarżący, iż jedynym problemem, który pozwolił polskim organom celnym żądać przeprowadzenia powtórnej weryfikacji dowodów pochodzenia odzieży używanej był problem zmiany interpretacji przepisów europejskich w zakresie klasyfikacji taryfowej odzieży używanej. Zmiana ta nastąpiła we wrześniu 1999 r. kompletnie dezorientując wszystkich europejskich eksporterów odzieży używanej. Przed wymienioną powyżej datą niemieckie urzędy celne (jak również urzędy innych państw Unii Europejskiej) wystawiały świadectwa pochodzenia na odzież używaną lub zatwierdzały sporządzone przez eksporterów deklaracje na fakturze, ponieważ, stosownie do ówczesnej interpretacji prawnej, nowa odzież klasyfikowana do kodu europejskiego Zharmonizowanego Systemu Taryfy Celnej Nr [...] poprzez noszenie stawała się odzieżą używaną klasyfikowaną do pozycji Nr [...]. Ponieważ używanie odzieży (noszenie) traktowano jako czynności tzw. wystarczającej obróbki bądź przetworzenia (w Unii Europejskiej określanej mianem przeskoku taryfowego) stanowiło to wystarczającą przesłankę do poświadczenia kraju pochodzenia, tzn. tego kraju, w którym odzież była używana (noszona) i została zebrana w celu jej wyeksportowania. We wrześniu 1999 r. Komisja Europejska zmieniła swoją interpretację w tym przedmiocie wskazując, iż noszenie odzieży może być traktowane wyłącznie jako tzw. czynność niewystarczającej obróbki bądź przetworzenia (czynność minimalna) wskutek czego nie można uznać odzieży używanej (noszonej) w danym kraju Unii Europejskiej za pochodzącą z tego kraju.

Podniósł zatem skarżący, że sama zmiana interpretacji przepisów w żaden sposób nie może być podstawą do wysuwania wątpliwości w stosunku do działających w dobrej wierze importerów odzieży używanej, co do przedkładanych świadectw pochodzenia przywożonych towarów, wystawianych w zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami i praktyką prawa. Importerzy ci bowiem nie mieli i nie mogli mieć wpływu na samo wystawienie jak i na prawidłowość danych zawartych w dokumentach wystawianych przez osoby i instytucje zagraniczne. Nie można też zarzucić im braku należytej staranności przy dokonywaniu importu, skoro kwestia pochodzenia odzieży importowanej, co do zasady, nie budziła przez długi okres czasu (co najmniej 2 lata – od 1998 do 2000 r., a również we wcześniejszym okresie) niczyich wątpliwości, w tym również polskich jak i zagranicznych organów celnych.

Zarzuty organów celnych w przedmiocie wiarygodności dowodów pochodzenia wydają się jeszcze bardziej pozbawione podstaw biorąc pod uwagę konsekwencje zmiany interpretacji prawa odnośnie klasyfikacji odzieży używanej, dokonanej przez Komisję Europejską. Stanowisko zaprezentowane przez Komisję Europejską we wrześniu 1999 r. stoi bowiem

w zasadniczej sprzeczności z europejskim prawem o odpadach, a zwłaszcza z rozporządzeniem Rady (EEC) Nr 259/93 z dnia 1 lutego 1993 r. – w sprawie nadzoru i kontroli nad przesyłkami odpadów przesyłanych wewnątrz oraz poza obszar Wspólnot Europejskich, zgodnie z którym – niezależnie od kwestii czy noszenie odzieży może być uznane za wystarczającą obróbkę lub przetworzenie czy też nie – zebrany tekstylny towar stanowi odpad, co oznacza, że nie może być eksportowany jako odzież nowa z kodem Nr [...] taryfy celnej, ani – o ile nie jest sortowany – jako odzież używana (kod [...] taryfy celnej). Europejskie prawo o odpadach stanowi bowiem, że dopiero sortowanie zebranej odzieży używanej, traktowanej, na tym etapie, jako odpad – i wynikająca z niego przemiana z odpadu w wyrób – jest traktowane jako czynności wystarczającej obróbki lub przetworzenia (powodującej przeskok taryfowy) co uzasadnia wystawianie świadectwa pochodzenia dla tego towaru. Podobnie zresztą stanowi art. 3 ust. 5 niemieckiej Ustawy o obiegu gospodarczym, zgodnie z którym wytworzone w kraju odpady są odpadami niemieckimi. Zatem samo sortowanie jest czynnikiem uzasadniającym powstanie nowego pochodzenia dla towaru klasyfikowanego do kodu Nr 6309 taryfy celnej. Na ten aspekt sprawy zwróciło uwagę niemieckie Zrzeszenia Branżowe Recyklingu Tekstylnego w liście do byłego przewodniczącego Komisji Europejskiej [...], wykazując niekonsekwencję interpretacji prawnej w tym przedmiocie wprowadzonej przez Komisję od września 1999 r.

Podkreślił zatem skarżący, iż sama zmiana interpretacji prawa, zastosowana zresztą niezgodnie do obowiązujących przepisów, nie może być w żadnym stopniu utożsamiana z powstaniem jakichkolwiek wątpliwości co do faktu legalności uprzednio wystawianych dokumentów pochodzenia dla odzieży używanej, jako że przed wrześniem 1999 r. przy obowiązywaniu ówczesnej interpretacji przepisów prawa europejskiego czynności eksportowe wykonywane były zgodnie z zachowaniem zasad preferencji (obniżonych stawek celnych). Przechodząc do meritum sprawy skarżący ustosunkował się do konkretnych twierdzeń organów celnych zawartych w decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia 2 października 2002 r.

Wskazał przy tym skarżący, że weryfikacja, w niniejszej sprawie, została przeprowadzana zgodnie z art. 32 Protokołu 4 Układu Europejskiego, "z własnej inicjatywy" niemieckich organów celnych. Zgodnie z ust. 1 art. 32 tego Protokołu "Dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia jest przeprowadzana wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprawdzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów tego Protokołu". Zatem, weryfikacja dowodów pochodzenia przeprowadzona może być wyłącznie przy zaistnieniu uzasadnionych wątpliwości organów celnych kraju importu odnoszących się do trzech zawartych w przepisie art. 32 ust. 1 Protokołu Nr 4 przesłanek bądź w sposób wyrywkowy. Należy uznać, iż kontrola prowadzona w sposób wyrywkowy również poprzedzona powinna zostać określonymi wskazówkami organów celnych kraju importu chociażby, co do identyfikacji podmiotu wystawiającego dowody pochodzenia. W przedmiotowej jednakże sprawie weryfikacja deklaracji na fakturze dotyczyła wyłącznie jednej kwestii tj. statusu pochodzenia sprowadzanych produktów, a więc jednej z przesłanek, dla której przeprowadzenie weryfikacji wymaga wskazania uzasadnionych wątpliwości organów celnych kraju importu. Tymczasem same organy celne przyznają, iż weryfikacja dotycząca dowodu pochodzenia wystawionego przez niemieckiego eksportera została przeprowadzona przez niemieckie władze celne "z własnej inicjatywy". Potwierdza więc to, iż polskie organy celne nie przedstawiły żadnych własnych wątpliwości, które uzasadniałyby przeprowadzenie weryfikacji w oparciu o art. 32 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego, który jest – co należy podkreślić – jedyną możliwością weryfikacji dowodów pochodzenia, na podstawie których strona uzyskała preferencje celne.

Trzeba także w tym miejscu zwrócić, zdaniem skarżącego, uwagę na następującą niezgodność: skoro – zdaniem Dyrektora Izby Celnej nie należy określać swoich wątpliwości przy występowaniu z wnioskiem o dokonanie weryfikacji, to w jakim celu postępowanie prowadzone było w oparciu o art. 83 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.) wskazane w sentencji decyzji organu I instancji. Przepis art. 83 § 3 Kodeksu celnego wyraźnie bowiem stanowi, iż "Jeżeli z kontroli zgłoszenia celnego po zwolnieniu towaru wynika, że przepisy regulujące procedurę celną zostały zastosowane w oparciu o nieprawdziwe, nieprawidłowe lub niekompletne dane lub dokumenty, organ celny podejmuje niezbędne działania w celu właściwego zastosowania przepisów prawa celnego, biorąc pod uwagę nowe dane. Analiza powyższego przepisu, w kontekście niniejszej sprawy, prowadzić musi do oczywistych wniosków, zgodnie z którymi Naczelnik Urzędu Celnego [...] dokonał kontroli przedmiotowego zgłoszenia celnego i po powzięciu wątpliwości co do stawki celnej zastosowanej w oparciu o załączoną do tego zgłoszenia deklarację na fakturze wystąpił z wnioskiem weryfikacyjnym do organów celnych niemieckich z prośbą o ich weryfikację. Zatem, organy celne po zidentyfikowaniu określonych nieprawidłowości zgłoszeń w trybie art. 83 § 1 i § 3 Kodeksu celnego powinny te wątpliwości przedstawić w swoim wniosku o przeprowadzenie weryfikacji, gdy tymczasem żadne pismo weryfikacyjne nie zostało skierowane do władz celnych Niemiec.

Dodatkowo wskazano w skardze, iż nawet gdyby przyjąć za zasadne argumenty Dyrektora Izby Celnej [...] w tym przedmiocie, nie wyjaśnia on, w jakim trybie organy celne przeprowadziły rzeczone postępowanie weryfikacyjne. Nie istnieje bowiem w Protokole Nr 4 Układu Europejskiego tryb weryfikacyjny oparty na własnych wątpliwościach organów celnych kraju eksportu.

Wskazano również w skardze, że skoro deklaracja zamieszczona przez eksportera na fakturze potwierdzająca "preferencyjne" pochodzenie towarów została zaaprobowana przez niemieckie władze celne bez skorzystania z dodatkowej możliwości ich sprawdzenia w trybie art. 21 ust. 3 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego, trudno w takim przypadku "obciążać" za taką praktykę stronę i uznawać ją dłużnikiem celnym w postępowaniu o domiarze należności celnych.

Podniesiono również, iż deklaracja na fakturze sporządzona przez eksportera

w niniejszej sprawie wypełniała wszystkie wymogi Protokołu Nr 4 dotyczącego definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej, stanowiącego załącznik do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską,

z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony, sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz.U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38 ze zm.) i nie może zostać uznana za dokument poświadczający nieprawdę, gdyż do tego sprowadza się praktycznie stanowisko organów celnych (w innych, analogicznych sprawach organy celne wskazały wprost, iż świadectwa pochodzenia należy uznać za dokumenty poświadczające nieprawdę). Kwestia zmiany interpretacji przepisów prawa europejskiego została wyjaśniona powyżej i nie może stanowić ona podstawy zmiany stawek celnych po ponad dwóch latach od dnia dokonania odprawy celnej, kiedy to zarówno przepisy europejskiego jak i polskiego prawa celnego zezwalały na stosowanie obniżonych stawek w stosunku do obrotu odzieżą używaną.

Strona działała w dobrej wierze, przedstawiając organom celnym wymagane dokumenty,

w tym także świadectwo pochodzenia towaru wystawione przez zagranicznego kontrahenta, zgodnie z wówczas obowiązującymi przepisami prawa celnego. W takiej sytuacji zmiana interpretacji przepisów prawa nie powinna powodować pogorszenia sytuacji działającego

w dobrej wierze podmiotu.

Podniósł również skarżący, że władze celne Unii Europejskiej biorą pod uwagę przedłożenie zgłoszenia celnego, dokonane przez importera w dobrej wierze, kiedy określone nieprawidłowości w tym zgłoszeniu – jeżeli nawet uznać dowód pochodzenia za nieprawidłowy po zmianie interpretacji przepisów – są konsekwencją błędów innych osób. Jako przykład takiej możliwości można wskazać tu art. 220 ust. 2 pkt b rozporządzenia Rady (EWG) Nr 29113/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich z 19 października 1992 r. Nr 302 poz. 1 ze zm.). Zgodnie z tym artykułem zaksięgowania kwoty należności celnych a posteriori – kiedy pierwotnie została zaksięgowana kwota niższa od prawnie należnej – nie dokonuje się, gdy kwota należności prawnie należnych nie została zaksięgowana w następstwie błędu samych organów celnych, który to błąd nie mógł zostać odpowiednio zauważony przez płatnika działającego w dobrej wierze i przestrzegającego przepisów obowiązujących w zakresie postępowania celnego. Regulacja ta ma więc niewątpliwie na celu ochronę importerów przed konsekwencjami celnymi, którzy będąc w dobrej wierze dokonali importu towarów m.in. na podstawie dokumentów pochodzenia wystawionych nieprawidłowo, jeżeli w przedmiotowej sprawie można za takie w ogóle uznać przedłożone świadectwo pochodzenia. Jakkolwiek w polskim prawie celnym brak jest dotychczas przepisu stanowiącego odpowiednik art. 220 ust. 2 pkt b rozporządzenia Rady (EWG) Nr [...] z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny, to jednakże organy celne nie powinny lekceważyć linii interpretacyjnej Sądu Najwyższego wyrażanej w wielu orzeczeniach dotyczących kwestii dobrej wiary pomiotów prowadzących działalność gospodarczą. Ponadto Polska podpisując Układ Europejski dotyczący stowarzyszenia ze Wspólnotami Europejskimi i państwami członkowskimi, zobowiązała się dostosować swoje prawo do standardów europejskich.

Podniósł również skarżący, że jakkolwiek weryfikacja świadectwa pochodzenia jest przy spełnieniu określonych przesłanek dopuszczalna, to jednak powinna się ona odbywać w ramach postępowania wyjaśniającego prowadzonego w kraju przez polski organ celny i zgodnie z obowiązującymi w Polsce przepisami, w tym postanowieniami art. 187 § 1 ustawyz dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. Samo otrzymanie stanowiska niemieckich władz celnych bez żadnego uzasadnienia raz w braku wystąpienia z wnioskiem o przeprowadzenie weryfikacji dowodu pochodzenia i wskazania w nim konkretnych wątpliwości polskich władz celnych nie może stać się podstawą do odmowy udzielenia stronie preferencji związanych z zastosowaniem obniżonych stawek celnych wobec zaimportowanego towaru. Dodatkowo wskazał skarżący, że żaden z przepisów Protokołu nr 4 Układu Europejskiego nie wiąże z negatywnym wynikiem weryfikacji oświadczenia eksportera na fakturze o pochodzeniu towaru skutku w postaci anulowania bądź unieważnienia w całości złożonego przez eksportera oświadczenia.

Podniósł również skarżący, że Dyrektor Izby Celnej wskazuje w zaskarżonej decyzji, iż czynności dotyczące ustaleń rodzaju sprowadzanego towaru dokonują każdorazowo funkcjonariusze obejmujący towar procedurą dopuszczenia do obrotu, co wynikało bezpośrednio, w przypadku importu odzieży używanej, z postanowień ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej [...] cyt.: "Nie można mieć zatem wątpliwości odnośnie rodzaju zaimportowanego towaru, którym była odzież używana, a nie artykuły przeznaczone do odzysku surowców".

Odzież używana, wstępnie sortowana a więc taka, która stanowiła przedmiot importu

w niniejszej sprawie stanowi "odpad wymieszany z przedmiotami lub substancjami nie będącymi odpadami". Zgodnie z przepisami unijnymi można wymagać zezwoleń na import odpadów, ale tylko wtedy gdy chodzi rzeczywiście o nie. Zezwolenie zatem nie będzie konieczne, jeżeli używana odzież nie będzie traktowana jako odpad. Wspólnotowa dyrektywa stanowi, że używana odzież to odpad, tak jak każda substancja lub rzecz, której posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub jest zobowiązany do pozbycia. W związku z tym Komisja Europejska uważa, że o zaliczeniu odzieży do odpadów decyduje pozbycie się jej przez posiadacza lub zamiar czy obowiązek pozbycia się jej, przy czym przeznaczenie takiej odzieży nie ma znaczenia. Komisja nie wyklucza jednak, że używana odzież, której pozbył się posiadacz może przestać być zaliczona do odpadów i stać się towarem. W tym celu powinna zostać ona poddana odpowiednim procesom (sortowanie, czyszczenie, dezynfekcja itp.) przed wysyłką. W przedmiotowej sprawie niewątpliwym jest, iż importowany towar o nazwie handlowej "odzież używana" stanowił wstępnie sortowaną odzież, a więc zgodnie z podaną wyżej definicją "odpad wymieszany z przedmiotami lub substancjami nie będącymi odpadami". Tym bardziej niezrozumiałe jest stanowisko Dyrektora Izby Celnej [...]

, iż przedmiotem importu była odzież używana a nie artykuły przeznaczone do odzysku surowców. Przede wszystkim należy wskazać, iż odzież używana może być wykorzystywana do odzysku surowców, czego organy celne nie zweryfikowały przez okres 3 lat przyjmując zgłoszenie celne o dopuszczenie takiej odzieży do obrotu. Ponadto, strona importując odzież używaną posiadała stosowne pozwolenie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, co oznacza, że nie cała odzież mogła, czy też musiała zostać przeznaczona do odsprzedaży – jak chce tego Dyrektor Izby Celnej w Gdyni – ponieważ po całkowitym sortowaniu w kraju część stanowiła odpad przeznaczony do odzysku surowców. Tej kwestii organy celne nigdy nie zbadały, zatem bezzasadne jest wyrażane obecnie w decyzji Dyrektora Izby Celnej [...] stanowisko w tym względzie.

Podniósł również skarżący, iż w sprawie należałoby rozważyć możliwość zastosowania art. 32 ust. 6 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego, stosownie do którego, jeżeli w przypadkach uzasadnionej wątpliwości brak jest odpowiedzi w przeciągu dziesięciu miesięcy od dnia złożenia wniosku o dokonanie sprawdzenia albo jeżeli odpowiedź nie zawiera wystarczających informacji do ustalenia autentyczności weryfikowanych dokumentów lub rzeczywistego pochodzenia produktów, to władze wnioskujące o weryfikację odmawiają, jeśli nie zaistnieją wyjątkowe okoliczności, wszelkich preferencji. Z treści powołanego przepisu wynika, że polskie władze celne mają jednak – w razie zaistnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie – uprawnienie (a nawet obowiązek) do odstąpienia od zastosowania wobec kwestionowanych zgłoszeń celnych negatywnych wyników przeprowadzonej weryfikacji i rozwiązania przedmiotowego problemu bez zbędnego uszczerbku dla strony. Uprawnienie to staje się aktualne przy spełnieniu dwóch przesłanek, a mianowicie wtedy, gdy:

1) odpowiedź władz celnych w kraju eksportu udzielona w sprawie weryfikacji nie zawiera wystarczających informacji do ustalenia rzeczywistego pochodzenia produktów,

2) zaistniały wyjątkowe okoliczności.

W kontekście przedstawionego powyżej stanu faktycznego sprawy należałoby uznać, iż obie ww. przesłanki zostały spełnione w postępowaniu celnym, które objęło stronę, co niewątpliwie powinny uwzględnić w tej sprawie organy celne.

W rozpatrywanej sprawie organy celne w najmniejszy nawet sposób nie odniosły się w przedmiocie możliwości zastosowania ww. art. 32 ust. 6 Protokołu Nr 4, co zważywszy na okoliczności przedmiotowej sprawy byłoby wysoce uzasadnione. Jednocześnie należy wskazać, iż organy celne Unii Europejskiej nawet pomimo negatywnych weryfikacji dowodów pochodzenia odzieży używanej eksportowanej do Polski odstępują od karania unijnych eksporterów, a więc podmiotów, które same wystawiały dowody pochodzenia (deklaracje na fakturze), na podstawie art. 220 ust. 2 pkt b rozporządzenia Rady (EWG) Nr 29113/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny. Polskie zaś władze celne "zasłaniając się" kwestią nieobowiązywania tego przepisu na gruncie polskiego prawa celnego, "zapominają" również o możliwości, jaką stwarza im właśnie art. 32 ust. 6 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy,

w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem

1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) i art. 134 § 1 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej... pod względem zgodności z prawem, rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając przedmiotową sprawę w ww. granicach, na wstępie należy wskazać, że wbrew wywodom skargi organy celne w sposób uprawniony i prawidłowy dokonały kontroli zgłoszenia celnego nie naruszając prawa.

Przyjęcie przez organ celny, w chwili dokonania zgłoszenia celnego, iż przedłożony do odprawy celnej dowód pochodzenia jest prawidłowy, nie wyklucza późniejszej weryfikacji danych wynikających ze zgłoszenia i dołączonych do niego dokumentów. Organy celne nie tylko są uprawnione, ale również zobowiązane do podejmowania działań zmierzających do prawidłowego zastosowania przepisów prawa celnego. Działania te mogą być podejmowane również po dopuszczeniu towarów do obrotu na polskim obszarze celnym.

Uprawnienia kontrolne i weryfikacyjne organów celnych jednoznacznie wynikają z art. 83 § 1

i § 2 Kodeksu celnego, zgodnie z którym organ celny po zwolnieniu towarów może z urzędu lub na wniosek zgłaszającego dokonać kontroli zgłoszenia celnego w celu upewnienia się

o prawidłowości danych w nim zawartych, w szczególność; może kontrolować dokumenty

i dane handlowe dotyczące operacji przywozu i wywozu towarów objętych zgłoszeniem. Przepis § 3 powołanego artykułu przewiduje, iż w przypadku gdy z kontroli zgłoszenia celnego po zwolnieniu towaru wynika, że przepisy regulujące procedurę celną zostały zastosowane w oparciu o nieprawdziwe, nieprawidłowe lub niekompletne dane lub dokumenty, organ celny podejmuje niezbędne działania w celu właściwego zastosowania przepisów prawa celnego, biorąc pod uwagę nowe dane. Możliwość kontroli postimportowej zgłoszenia celnego oraz przedstawianych przez importera dokumentów przewiduje zarówno Kodeks celny jak i wiążące Polskę umowy międzynarodowe, w tym mający zastosowanie w niniejszej sprawie Protokół Nr 4 Układu Europejskiego, który w art. 32 przewiduje możliwość przeprowadzenia dodatkowej weryfikacji dowodów pochodzenia już po dokonaniu importu.

Na podstawie postanowień art. 32 Protokołu Nr 4, dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia jest przeprowadzana wyrywkowo, lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprowadzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego, w przedmiotowej sprawie przeprowadzona została weryfikacja deklaracji zamieszczonych na rachunkach dołączonych do ww. zgłoszeń celnych, która wykazała, iż towary będące przedmiotem importu w niniejszej sprawie nie są towarami pochodzącymi

w rozumieniu Układu Europejskiego.

Przeprowadzona weryfikacja dowodów pochodzenia, wyniki tej weryfikacji uprawniały organy celne, wbrew wywodom skargi, do odmowy zastosowania stawek preferencyjnych z powodów prawidłowo wskazanych i uzasadnionych przez organy celne w zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze treść zarzutów skargi dot. naruszenia przepisu ww. art. 32, należy podkreślić, iż treść tego przepisu zawiera możliwość przeprowadzenia weryfikacji dowodów pochodzenia wyrywkowo – bez określenia w jakich warunkach można dokonać wyrywkowej weryfikacji, a zatem wg uznania organów. Powyższe czyni, zdaniem Sądu, bezzasadnym zarzuty skargi, iż organy nie wskazały na czym polegały wątpliwości co do autentyczności dowodu pochodzenia w niniejszej sprawie. Skoro bowiem organy celne mogą weryfikować dowód pochodzenia wyrywkowo – a więc bez zaistnienia szczególnych okoliczności, to tym bardziej mogą to czynić w sytuacji uzyskania informacji od władz celnych kraju eksportera, iż towar objęty deklaracją nie jest towarem pochodzącym w myśl umowy zawartej między Wspólnotą Europejską a Polską.

Zgodnie bowiem z zapisem tegoż art. 32 ust. 2 to właśnie władze celne kraju eksportu są jedynym organem uprawnionym do weryfikacji dowodu pochodzenia.

Wskazać należy również, że nie może się ostać zarzut dotyczący braku rozważenia możliwości zastosowania art. 32 ust. 6, który stanowi, że jeżeli w przypadkach uzasadnionej wątpliwości brak jest odpowiedzi w ciągu dziesięciu miesięcy od dnia złożenia wniosku

o dokonanie sprawdzenia albo jeżeli odpowiedź nie zawiera wystarczających informacji do ustalenia autentyczności weryfikowanych dokumentów lub rzeczywistego pochodzenia produktów, to władze wnioskujące o weryfikację odmawiają, jeśli nie zaistnieją wyjątkowe okoliczności, wszelkich preferencji.

Przepis ten stanowi zasadę odmowy wszelkich preferencji w przypadku braku odpowiedzi od władz weryfikujących – w przypadkach uzasadnionych wątpliwości co do autentyczności dowodów pochodzenia statusu pochodzenia sprowadzonych produktów albo jeżeli odpowiedź nie zawiera wystarczających informacji... . Wyjątkiem zaś jest zastosowanie, mimo wszystko tych preferencji, w sytuacji braku odpowiedzi lub udzielenia odpowiedzi nie zawierającej wystarczających informacji.

W przedmiotowej sprawie, jak prawidłowo wskazały organy celne, nie zachodzą okoliczności wskazane w ww. przepisie – mogące stanowić podstawę do zastosowania w drodze wyjątku preferencji. Niemieckie władze celne, dokonujące weryfikacji, jednoznacznie stwierdziły, iż towar objęty przedmiotowym zgłoszeniem celnym nie jest towarem pochodzącym z krajów Unii w rozumieniu przepisów Protokołu Nr 4.

Chybiony jest również zarzut nieuznania towaru za artykuły przeznaczone do odzysku surowców. Przede wszystkim należy wskazać, że towar został zgłoszony w dokumencie SAD z dnia 17.12.1999 r. jako "odzież używana sortowana". Do dokumentu przedłożono ponadto orzeczenie sanitarne i niemiecki dokument dezynfekcyjny, przedłożono również polskie orzeczenie sanitarne dot. odzieży używanej z 16.12.1999 r. stanowiące m.in. podstawę do wprowadzenia towaru do obrotu handlowego, a zatem strona nie zgłosiła towaru jako artykuły przeznaczone do odzysku towarów, nie wskazywały na to również przedłożone dokumenty. Skoro zatem stan towaru w dniu zgłoszenia celnego wskazywał, iż jest to "odzież używana sortowana", a zgodnie z treścią prawidłowo wskazanego przez organy celne przepisu art. 85 § 1 Kodeksu celnego ocenia się towar wg stanu i wartości celnej w dniu przyjęcia zgłoszenia celnego, to bez wpływu na tę ocenę pozostaje późniejsza zmiana przez importera przeznaczenia gospodarczego towaru.

Odnośnie wywodów skargi dotyczących zmian w zakresie wystawiania dowodów pochodzenia dla odzieży używanej to należy podnieść, że rzeczą importera jest śledzić zmiany przepisów celnych i stosować przepisy aktualnie obowiązujące. Przepisy celne ulegają bowiem zmianie, w dopuszczalnych prawem granicach, wraz z polityką gospodarczą poszczególnych krajów. Zatem ewentualne zmiany w zakresie polityki celnej dot. odzieży używanej, które nastąpiły w okresie przed dokonaniem zgłoszenia celnego w dniu 17.12.1999 r. pozostają bez wpływu na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Należy też stwierdzić, że organy celne nie naruszyły przepisów Ordynacji podatkowej

w stopniu mającym wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 151 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargi, po uprzednim połączeniu spraw 3 I SA/Gd 2743/02, 3 I SA/Gd 2744/02 i 3 I SA/Gd 2769/02 do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia na mocy art. 111 § 2 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

AW