Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 750/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-10-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 145
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity.
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Szkodzińska Sędziowie WSA Renata Czeluśniak / spr. / WSA Jacek Bursa Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2013 r. sprawy ze skargi H.B. i A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego . z dnia 27 marca 2013 r., znak: [...] w przedmiocie stosunków wodnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. na rzecz skarżących H.B. i A.K. kwotę 300 / trzysta / złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 29 października 2010 r. P.N. złożył do Wójta Gminy R. wniosek, w którym domagał się interwencji w sprawie "zasypania rowu odprowadzającego wodę od drogi gminnej do drogi wojewódzkiej". P.N. zarzucił, że H.B. wyjęła przepusty odprowadzające wodę, a miejsce po przepustach zasypała ziemią. Spowodowało to, jego zdaniem, naruszenie stosunków wodnych, ponieważ woda z działek H.B. położonych powyżej drogi gminnej została skierowana na jego działki i zalewa znajdujące się tam budynek mieszkalny i budynki gospodarcze.

W postępowaniu wszczętym na wniosek P.N. zostały wydane następujące decyzje:

1. Wójta Gminy R. z dnia 7 lipca 2011 r., którą organ orzekł, że "H.B. jest odpowiedzialna za zmianę stosunków wodnych na działkach ewid. nr [...] ,[...] ,[...] itd... w miejscowości R. " i nakazał H.B. "przywrócenie na gruncie będącym jej własnością, tj. działkach nr [...] ,[...] ,[...] , stanu wody sprzed zmiany". Wójt orzekł też, że zmiany dokonane w mieniu gminnym zostaną przez niego usunięte, a koszty tego poniesie H.B.

2. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z [...] sierpnia 2011 r., którą uchylono decyzję opisaną w punkcie 1 i sprawę przekazano Wójtowi do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem Kolegium w sentencji decyzji organ I instancji bezpodstawnie odniósł się do zmian zaistniałych w mieniu gminnym, gdyż kwestia ta powinna być rozpatrywana na gruncie ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach gminnych. Ponadto wytknięto organowi I instancji, że w sposób nieprecyzyjny nałożono na H.B. obowiązek, co skutkowałoby brakiem możliwości wyegzekwowania decyzji.

3. Wójta Gminy R. z dnia 12 września 2011 r., którą umorzono postępowanie dotyczące naruszenia infrastruktury technicznej drogi gminnej nr [...] oraz nakazano zarządcy drogi wstawienie usuniętych przepustów po uzyskaniu ostatecznej decyzji w sprawie naruszenia stosunków wodnych. Decyzja ta została uchylona przez SKO w T. w dniu 3 listopada 2011 r. Organ II Instancji zarzucił Wójtowi, że decyzję wydał w stosunku do samego sobie bez podstawy prawnej oraz bez uprzedniego wszczęcia oddzielnego postępowania w tej sprawie. Ponadto zarzucono Wójtowi, że nie doręczono decyzji wszystkim stronom postępowania.

4. Wójta Gminy R. z dnia 24 października 2011 r., którą nakazał H.B. przywrócenie stanu pierwotnego na działkach nr [...] ,[...] i [...] poprzez:

– odsypanie rowu o długości 7 m i wymiarach: głębokość 0,40 m, szerokość 0,40m biegnącego rogiem działki [...] (powyżej jesionu) do rowu biegnącego od działki [...] i pomiędzy działkami [...] i [...] do rowu przy drodze gminnej;

– odtworzenie w linii prostej zasypanego na długości 40 m biegnącego przez działkę [...] rowu o wymiarach: głębokość 0,30 m, szerokość 0,30m zaczynającego się od drogi gminnej nr [...] i [...] i wpadającego do rowu przy drodze wojewódzkiej Nr [...].

– usunięcie kamieni oraz gruzu znajdującego się w otwartym rowie na działkach nr [...] i [...] .

5. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z 21 grudnia 2011 r., którą uchylono decyzję opisaną w punkcie 4 i sprawę przekazano Wójtowi do ponownego rozpatrzenia. Powodem uchylenia decyzji organu I instancji było wadliwe sformułowanie sentencji decyzji (Kolegium nakazało ograniczenie się do nałożenia na adresata decyzji określonego obowiązku nadającego się do wykonania), wadliwe skierowanie decyzji do świadka w postępowaniu (J.W. ), a przede wszystkim nieuwzględnienie zmian oznaczeń działek, na których doszło do zmian stosunków wodnych.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Wójt Gminy R. decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. znak: [...] , wydaną na podstawie art. 104 kpa oraz art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. nr 115 poz. 1229 ze zm.):

1) nakazał A.K. jako właścicielce działki [...] w R. , przywrócenie stanu pierwotnego poprzez odtworzenie rowu o długości 7 m o wymiarach: głębokość 0,40 m, szerokość 0,40m biegnącego począwszy od rowu przy drodze gminnej Nr [...] po trasie tego rowu w górę rogiem działki [...] (powyżej jesionu) do działki [...] i pomiędzy działkami [...] i [...] ;

2) nakazał H.B. , jako właścicielce działek [...] i [...] w R. , przywrócenie stanu pierwotnego poprzez odtworzenie w linii prostej biegnącego przez działkę [...] i przez działkę [...] całego zasypanego rowu o wymiarach: głębokość 0,30 m, szerokość 0,30m zaczynającego się od drogi gminnej nr [...] i wpadającego do rowu przy drodze wojewódzkiej nr [...] relacji[...] ..

W uzasadnieniu Wójt wskazał, że stan faktyczny został ustalony na podstawie oględzin w terenie, odkrywki po lewej i prawej stronie drogi gminnej nr [...] na wysokości przepustu, przesłuchania stron postępowania i świadków oraz po uwzględnieniu dowodów z pism wniosków stron postępowania oraz dowodów z opinii biegłego M.K. oraz jego wyjaśnień udzielonych w odpowiedzi na zarzuty stron postępowania, a także z dowodów z postępowania prowadzonego przez Komisariat Policji w C., .

Wójt ustalił, że droga gminna nr [...] - pierwotnie jako droga polna, następnie, jako droga żwirowa a ostatecznie (około 2000 r.) jako droga asfaltowa - służy dla ruchu pieszego, konnego i kołowego głównie dla mieszkańców R. , a ponadto stanowi łącznik z drogą wojewódzką nr [...] relacji [...] . Teren w okolicach drogi gminnej nr [...] jest pagórkowaty, ukształtował się ze spadkiem od strony północno - wschodniej w kierunku południowo - wschodnim oraz częściowo w kierunku wschodnim. Woda z wyżej położonych pól zlokalizowanych po lewej stronie drogi i sąsiadujących z tą drogą (w tym z działki nr [...] stanowiącej własność H.B. , a od 2011 r. własność A.K. ) oraz za pośrednictwem rowu biegnącego na trasie pomiędzy działkami nr [...] , stanowiącą własność P.N. , a działkami nr [...] i nr [...] stanowiącymi obecnie własność A.K. , spływała bezpośrednio do lewego rowu przydrożnego drogi gminnej nr [...] na wysokości jesionu po jego lewej stronie. W październiku 2010 r. zasypano zarówno rów na pewnym odcinku (ok. 7 m), jak i wylot rowu biegnącego na trasie pomiędzy działkami nr [...] a [...] i [...] do lewego rowu przydrożnego drogi gminnej nr [...] , a przede wszystkim sam przepust pod tą drogą został zablokowany. Kręgi betonowe przepustu po lewej stronie drogi gminnej nr [...] na wysokości działki nr [...], stanowiącej własność A.K. zostały usunięte, wlot do przepustu pod samą drogą został zabetonowany, a miejsca po kręgach zostały zasypane ziemią. W rowie przydrożnym drogi nr [...] od jesionu w górę (na wysokości działki nr [...] stanowiącej własność H.B. , a od 2011 r. własność A.K. ) został wykonany zjazd z drogi gminnej nr [...] bez wiedzy zarządcy tej drogi i tylko koło samego jesionu na rowie przydrożnym drogi gminnej pozostał niewielki dołek. Zasypany został także rów w pobliżu granicy z działkami nr [...] i [...] działką nr [...] odprowadzający dawniej wody opadowe i roztopowe poprzez przepust drogi gminnej nr [...] w dół stoku do rowu drogi wojewódzkiej nr [...] relacji [...] . Skutkiem tego działania woda deszczowa i roztopowa z górnego (lewego) rowu przydrożnego obecnie gromadzi się w lewym rowie przydrożnym drogi gminnej (w dołku w pobliżu jesionu) na wysokości działki nr [...] . Po wypełnieniu się dołka woda opadowa i roztopowa spływa po nawierzchni asfaltu drogi gminnej nr [...] , a następnie zgodnie z wyprofilowaniem jezdni na drugą stronę tej drogi gminnej i powoduje zalewanie terenu działki i budynków zlokalizowanych na działce [...] , stanowiącej własność P.N. , tj. piwnic budynku mieszkalnego, a zwłaszcza budynku gospodarczego usytuowanego poniżej budynku mieszkalnego oraz kruszenie betonu stanowiącego powierzchnię podwórka posesji R. w okresie, kiedy występuje zjawisko zamarzania i rozmarzania, czyli w okresie wczesnowiosennym. Utrudniony, a często niemożliwy jest także dojazd i wyjazd z tej posesji w związku z oblodzeniem spowodowanym zamarzaniem spływającej wody przy zmianie z temperatur dodatnich na ujemne. Takie negatywne zjawisko obserwuje się podczas roztopów wiosennych także na drodze gminnej. Ponadto stagnująca w dołku woda może powodować erozję i zjawiska sufozyjne (zjawisko geologiczne i hydrodynamiczne polegające na mechanicznym wypłukiwaniu ziaren (cząstek minerałów) z osadu przez wody podziemne. Wypłukany materiał przemieszcza się w przestrzeniach porowych, szczelinach itp. powoduje zapadanie się powierzchni ziemi). Ponadto wypływająca z rowu na jezdnię woda stanowić może bezpośrednie zagrożenie bezpieczeństwa ruchu zwłaszcza w okresie zimowym poprzez powodowanie lokalnych oblodzeń (śliskość jezdni). Po okresie zimowym wskutek nadmiernego nawodnienia drogi mogą w tym miejscu występować przełomy. Zdaniem Wójta pozostawienie takiego stanu rzeczy stwarza bezpośrednie zagrożenie dla konstrukcji i stabilności korpusu drogi oraz stwarza potencjalne zagrożenie w ruchu drogowym. Wójt podkreślił również, że wielokrotne próby, mające na celu doprowadzenie do ugody pomiędzy H.B. a P.N. , nie dały pozytywnego rezultatu ze względu na brak woli stron do takiej ugody. Także rozmowy z H.B. , prowadzone w celu przywrócenia istniejącego wcześniej stanu wody na gruncie, nie przyniosły rezultatu.

Odnośnie żądania A.K. odroczenia czynności dowodowych, Wójt stwierdził, że miała ona możliwość zapoznania się z całością akt sprawy, będąc pełnomocnikiem H.B. od dnia 23 czerwca 2010 r. do 29 listopada 2011 r. Ponadto odrzucenie przez nią wniosku Wójta o ustanowienie pełnomocnika w sytuacji, kiedy przebywała za granicą i nie mogła sama uczestniczyć w postępowaniu ze względu na stan zdrowia, miało na celu, w ocenie Wójta, jedynie przedłużenie postępowania. Wójt podkreślił, że stan wody na gruncie nie zmienił się od daty, kiedy A.K. przestała być pełnomocnikiem H.B. za wyjątkiem dalszego zasypywania rowu na działkach nr [...] i [...] w pobliżu działki nr [...] .

W świetle zgromadzonego materiału dowodowego Wójt uznał, że zmiana stanu wody na gruncie działki nr [...] , stanowiącej własność A.K. , oraz na działkach nr [...] ,[...] , stanowiących własność H.B. , przynoszą szkodę dla działki nr [...] stanowiącej własność P.N. , co uzasadniało wydanie decyzji na podstawie art. 29 Prawa wodnego.

Odwołanie od ww. decyzji Wójta Gminy R. złożyła, działająca imieniem własnym oraz jako pełnomocnik córki A.K. i H.B. . W uzasadnieniu odwołania wskazała, że dotychczas nie zostało zakończone postępowanie rozgraniczeniowe pomiędzy działkami H.B. ([...] i [...] ), a działką P.N. (nr [...] ). Nie jest więc przesądzone, kto w wyniku rozgraniczenia okaże się właścicielem terenu, na którym nastąpić ma odtworzenie nakazanego decyzją rowu. Zarzucono też, że decyzja nie uwzględnia stanu istniejącego w 2000 roku, a przedstawionego na załączonym do materiału dowodowego sprawy filmie. Ponadto zarzucono, że w toku postępowania uniemożliwiono stronie postępowania A.K. złożenie zeznań oraz, że nie uwzględniono przepisów rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie, podczas gdy w sprawie, w pierwszej kolejności powinna zostać zbadana legalność skierowania wody z rowu drogi publicznej na grunt prywatny. Zdaniem odwołujących się w konsekwencji nastąpiła akceptacja stanu niezgodnego z prawem, a treść art. 29 ust. 3 Prawa wodnego nałożenie wskazanych tam obowiązków uzależnia tego, czy do naruszenia stosunków wodnych doszło w wyniku działań właściciela gruntu. Odwołujące się podkreśliły, że nie zostało potwierdzone, że do naruszenia stosunków wodnych doszło na skutek działań właściciela gruntu. Zarzuciły też, że zasypany ziemią rów nie biegnie po linii prostej i nie miał na całej swojej długości wymiarów podawanych w decyzji. Zdaniem odwołujących się sporządzona w sprawie opinia biegłego M.K. nie była fachowa, a Wójt Gminy R. nigdy nie wystąpił z propozycją ugody ani słownie, ani na piśmie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] marca 2013 r. znak:[...] , wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2012 r. poz. 145), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium szczegółowo opisało przebieg postępowania w sprawie oraz przytoczyło ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji. Zdaniem Kolegium dawał on podstawy do jednoznacznego przyjęcia, że woda opadowa (roztopowa) z pól zlokalizowanych po lewej stronie drogi gminnej nr [...] w R. (wyżej położonych i sąsiadujących z tą drogą) do końca października 2010 r. bezpośrednio spływała do lewego rowu przydrożnego drogi gminnej na wysokości jesionu (po jego lewej stronie) lub za pośrednictwem rowu biegnącego na trasie przy granicy działek [...] i [...] . . Kolegium podkreśliło, że ustaleń odnośnie istnienia rowu odprowadzającego wodę opadową po działce nr [...] (obecnie na skutek podziału tej działki - po działce nr [...] ), jak i istnienia przepustu pod drogą gminną nr [...] nie kwestionowała nawet odwołująca H.B. , stwierdzając w trakcie rozprawy w dniu 6 maja 2011 r., że przepust pod drogą gminną nr [...] wstawił jej mąż w 1984 lub 1985 roku. "Woda spływała moją działką nr [...] do rowu przy drodze wojewódzkiej nr 980. Woda z rowu pomiędzy działkami nie [...] i [...] spływała wykonanym przez Pana N. rowem do fosy przy drodze gminnej [...] i dalej przepustami na działkę moją". Również z zeznań A.K. wynika, że "woda odpływała z rowu pod drogą gminną w kierunku drogi wojewódzkiej nr [...] - na długości łącznej 114.5 m.b. (...). Rów ten od drogi gminnej nr [...] na długości 40 m.b. jest zasypany ziemią co było już zeznane w II etapie rozprawy."

W ocenie Kolegium dokonane ustalenia wskazują, że na skutek zasypania istniejącego na działce nr [...] (obecnie nr [...] ) rowu, jak i zasypania rowu biegnącego "rogiem działki nr [...] doszło do zmiany stanu wody na gruncie w miejscu sporu, która szkodliwie wpływa na działki sąsiednie, zalewając nie tylko nieruchomość stanowiącą własność P.N. (działkę nr [...] ), ale i drogę gminną oznaczoną numerem [...] . Kolegium wskazało, że wnioski te znajdują potwierdzenie nie tylko w opinii powołanego w sprawie biegłego mgr inż. M.K. , ale przede wszystkim w zgromadzonych w sprawie dowodach o charakterze rzeczowym, w tym dokumentacji fotograficznej. Tym samym organ l instancji zasadnie nakazał H.B. i A.K. przywrócenie stanu pierwotnego w sposób wskazany w decyzji.

Odnośnie zarzutów zawartych w odwołaniu, Kolegium wyjaśniło, że rozstrzygnięcie sprawy na podstawie art. 29 Prawa wodnego nie obejmuje swym zakresem czynienia ustaleń, czy istniejący na gruncie stan wody pozostaje w zgodzie z przepisami ochrony środowiska, czy przepisami wykonawczymi do Prawa budowlanego, zaś ewentualne niewłaściwe działania zarządcy drogi gminnej w odprowadzeniu wody z tej drogi mogą być usuwane na drodze administracyjnej lub sądowej, a nie poprzez dokonywanie samowolnych zmian zastanych stosunków wodnych. Kolegium wskazało, że bez znaczenia z punktu widzenia dyspozycji art. 29 ust. 3 Prawa wodnego jest, czy dokonane zmiany nastąpiły na skutek działań właściciela nieruchomości, czy osoby trzeciej, gdyż obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom spoczywa i tak na aktualnym właścicielu nieruchomości. Natomiast odnośnie zarzucanej przez odwołujące się zmiany stanu wód na skutek prac ziemnych wykonanych na działce uczestnika nr [...] i [...] . Kolegium stwierdziło, że po 2000 roku, żadna ze stron nie wskazywała na naruszenie stosunków wodnych, jak również na jego ewentualne szkodliwe skutki. Kolegium podkreśliło, że przywrócenie stanu poprzedniego, o którym stanowi art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, nie dotyczy pierwotnego stanu istniejącego wiele lat temu, a ostatniego stanu niekwestionowanego przez strony. Ponadto Kolegium wyjaśniło, że bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje wynik postępowania rozgraniczeniowego prowadzonego pomiędzy stronami. Kolegium nie dopatrzyło się naruszenia przepisów postępowania polegające na przeprowadzeniu rozprawy w dniu 18 lipca 2012 r. bez udziału A.K. .

Skargę na decyzję SKO w T. złożyły H.B. i A.K. , wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżące zarzuciły naruszenie art. 29 i art. 127 Prawa wodnego oraz art.: 6, art. 7, art. 8, art. 10, art. 12, art. 28, art. 61 § 4, art. 75, art. 77, art. 78 i art. 83 § 3 w związku z art. 138 i art. 140 kpa. Skarżące podniosły, że w zaskarżonej decyzji więcej miejsca poświęca się cytowaniu dotychczasowych dokumentów sprawy niż rozpatrzeniu zarzutów zgłoszonych w odwołaniu oraz innych uchybień, które organ odwoławczy powinien sam zauważyć. W efekcie wywody zawarte w zaskarżonej decyzji są oparte na błędnych i niepełnych ustaleniach faktycznych, nienależycie przeprowadzonych dowodach oraz są wewnętrznie sprzeczne. Ponadto skarżące zarzuciły nieuwzględnienie faktu, że pomiędzy stronami postępowania administracyjnego zawisł spór sądowy co do przebiegu granicy między działkami nr [...] ,[...] a działką nr [...] . Skarżące wskazały też, że do wykonania obowiązków nałożonych zaskarżoną decyzją konieczne jest pozwolenie na odprowadzenie wód do rowu przy drodze wojewódzkiej i wykonywanie prac w pasie drogowym, a także pozwolenia wodnoprawnego. Skarżące zarzuciły, że organy skoncentrowały się na ustalaniu naruszeń stosunków wodnych dokonanych przez skarżące i nie uwzględniły prac wykonanych przez P.N. oraz wcześniejszych zmian w stosunkach wodnych. Zdaniem skarżących organy nie zbadały kwestii drożności rowu przy drodze gminnej, ani prawidłowości odprowadzania wody z drogi gminnej. Ponadto skarżące podniosły, że nakazano przywrócenie stanu, który nigdy wcześniej nie istniał, ponieważ rów na działce H.B. nie został zasypany ziemią w całości, a jedynie na pewnym odcinku, a rów ten nie biegł po linii prostej i nie miał wskazanych w zaskarżonej decyzji wymiarów. Zarzucono, że nakazuje się H.B. utworzenie nowego rowu uniemożliwiającego dojazd do jej domu i jej działek. W skardze ponownie zakwestionowano pominięcie przesłuchania A.K. oraz zarzucono, że przesłuchanie E.N. i J.W. w dniu 30 marca 2011 r. odbyło się pomimo usprawiedliwionej nieobecności H.B. . Wskazano też, na uchybienia proceduralne przy przesłuchiwaniu świadków M.Z. i W.D. na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2012 r. Skarżące zakwestionowały ustalenia wskazujące na to, że to H.B. usunęła przepusty i podniosły, że opinia biegłego nie zawiera stosownych map sytuacyjno - wysokościowych z oznaczonym na nich naturalnym spływem wód. Ponadto opinia ta, zdaniem skarżących, nie wyjaśniła, jakie skutki pociągają za sobą zmiany stany wód na gruncie (nadsypanie ziemi na działce nr [...] , zrobienie przystawek i wału ziemnego na działce nr [...] oraz zaniedbania zarządcy drogi). Skarżące wskazały, że opinia została wykonana podczas pogody bezdeszczowej i nie została przez biegłego zweryfikowana w czasie opadów deszczu.

W odpowiedzi na skargę SKO w T. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2013 r. rozpoznał wniosek H.B. i odmówił wstrzymania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej w skrócie "ppsa", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa.

Skarga skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Przepis art. 29 Prawa wodnego reguluje sytuacje, w których doszło do naruszenia istniejących stosunków wodnych. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu wody ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich,

2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.

Dodatkowo na właścicielu gruntu, stosownie do art. 29 ust. 2 Prawa wodnego, ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. W przypadku zaś spowodowania przez właściciela gruntu zmian stanu wody na gruncie, które to zmiany szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może na podstawie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, decyzją nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Ustalenie, czy zachodzą podstawy do zastosowania tego przepisu, następuje w postępowaniu dowodowym prowadzonym przez właściwe organy administracyjne.

Stosownie do przytoczonych przepisów Prawa wodnego pierwszym celem postępowania wyjaśniającego powinno być ustalenie, czy na danym gruncie doszło do zmiany stanu wód i na czym ta zmiana polega. Zbadanie, czy nastąpiła zmiana stosunków wodnych wymaga tego, by organy przyjęły pewien stan stosunków wodnych na danym gruncie za pierwotny. Podkreślić trzeba też, że w ramach konkretnego postępowania nie bada się wszelkich zmian, jakie na przestrzeni nawet wielu lat zachodziły na badanym terenie, a ponadto postępowanie prowadzone na podstawie art. 29 Prawa wodnego nie służy do kompleksowego regulowania stosunków wodnych całej miejscowości lub jej części, lecz ma na celu ocenę danego wycinka terenu. W tego rodzaju postępowaniu organy są zobligowane do zbadania, czy pomiędzy konkretnym działaniem właściciela jednej nieruchomości istnieje związek przyczynowo - skutkowy wyrażający się w negatywnej zmianie stanu wód na innych gruntach. Dlatego też, w ocenie Sądu, organy prowadzące kontrolowane postępowanie trafnie przyjęły, że stanem pierwotnym, w stosunku do którego należy oceniać dokonane zmiany stosunków wodnych, jest rok 2000. Wtedy to w ramach modernizacji drogi gminnej został zamontowany przepust, a okoliczności tej nie kwestionowała żadna ze stron. Niezasadne były postulaty skarżących, by w kontrolowanym postępowaniu badać, czy przed rokiem 2000 dokonywano zmian stosunków wodnych. Gdy nawet przyjąć, że takie zmiany miały miejsce, to nie były one na drodze prawnej kwestionowane przez właścicieli gruntów sąsiednich, a w sytuacji, gdy żaden z właścicieli działek znajdujących na się na przedmiotowym terenie nie zarzucał innemu naruszenia stosunków wodnych dokonywanie ustaleń sięgających daleko w przeszłość byłoby nieracjonalne i nieuzasadnione. Zdaniem Sądu poczynione przez organy ustalenia dawały podstawę do tego, by stan stosunków wodnych istniejący w 2000 roku przyjąć za podstawę do badania, czy na przedmiotowym terenie dokonano zmian stosunków wodnych.

Oczywistym jest, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji wydanej na podstawie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego powinno być poprzedzone precyzyjnym ustaleniem zmian dokonanych w stosunkach wodnych. Wynika to nie tylko z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, zawartych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, ale precyzyjne ustalenie stanu istniejącego przed dokonanymi zmianami jest również niezbędne do tego, by w rozstrzygnięciu wydanej decyzji dokładnie określić nałożone obowiązki, tak by mogły one być należycie wykonane przez stronę lub wyegzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym. W tym właśnie zakresie, zdaniem Sądu, organy prowadzące kontrolowane postępowanie administracyjne, naruszyły ww. przepisy postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu nieprecyzyjne są ustalenia organów dotyczące tego, w jaki sposób, w stosunku do istniejącego betonowego zjazdu, przed dokonanymi zmianami rów biegnący od drogi gminnej nr [...] wpadał do rowu przy drodze wojewódzkiej nr [...] relacji [...] . Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (opinia, zeznania świadków i stron, zdjęcia) nie pozwala na jednoznaczne rozstrzygnięcie istniejących w tym zakresie wątpliwości. Także na rozprawie sądowej strony odmiennie przedstawiały uprzednio istniejący stan. Mianowicie H.B. twierdziła, że "rowek kończył się przed betonowym podjazdem i woda z niego spływała na ten betonowy podjazd", natomiast P.N. podał, że "woda z rowka wpływała do rowu przy drodze wojewódzkiej nie przez betonowy podjazd, ale pod nim istniejącym tam przepustem, który również został zasypany". Uzupełnienie ustaleń faktycznych w tej kwestii jest niezbędne nie tylko dla usunięcia istniejących między stronami rozbieżności, ale przede wszystkim po to, by rozstrzygnięcie zawarte w decyzji było oparte na jednoznacznym materiale dowodowym, jasno określało nałożone na stronę obowiązki i nie stwarzało trudności przy ewentualnym egzekucyjnym wykonaniu zastępczym. Dlatego przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy powinny przy wykorzystaniu wszelkich dostępnych środków dowodowych wyjaśnić przebieg, a zwłaszcza miejsce wylotu zasypanego rowu do rowu przy drodze wojewódzkiej nr [...] relacji [...] i na podstawie tak uzupełnionych ustaleń faktycznych wydać rozstrzygnięcie w sprawie.

Ponadto zwrócić należy uwagę na kwestię usuniętego przepustu przy drodze gminnej nr [...] . Wyłączenie rozpoznania tej kwestii z przedmiotu kontrolowanego postępowania, nie zwalnia organów orzekających na podstawie Prawa wodnego od ustosunkowania się do zarzutu skarżącej H.B. co tego, czy racjonalne jest nałożenie obowiązku odtworzenia rowu wpadającego do rowu przy drodze gminnej nr [...] i dalej rowu na jej działce bez udrożnienia przepustu pod tą drogą.

Sąd uznał też, że zasadnie zarzucono w skardze błędy proceduralne, jakie popełnił organ I instancji przy przesłuchiwaniu świadków. Sąd zwraca uwagę organom, by przy ponownym rozpatrywaniu sprawy starannie przestrzegały przepisów kpa regulujących przeprowadzanie dowodu w postaci zeznań świadków. Wskazać trzeba na wymogi stawiane protokołowi przesłuchania świadka (art. 67-71 kpa) oraz konieczność pouczenia świadka o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania oraz o odpowiedzialności za fałszywe zeznania (art. 83 § 3 kpa). W kontrolowanym postępowaniu protokoły nie precyzują, w jakim charakterze dana osoba była przesłuchiwana, a poszczególnych świadków nie pouczano o prawach i obowiązkach wynikających z art. 83 § 3 kpa. Wskazane uchybienia powinny zostać usunięte przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, gdyż mogą one skutkować zakwestionowaniem wartości dowodowej odebranych zeznań.

Natomiast nie był zasadny zarzut skargi, że organy bezpodstawnie pominęły przesłuchanie A.K. jako strony. Trafnie bowiem organy przyjęły, że art. 86 kpa traktuje dowód z przesłuchania stron jako posiłkowy. Ponadto w okolicznościach przedmiotowej sprawy należy przyjąć, że brak przesłuchania A.K. nie miał wpływu na rozstrzygnięcie. Podkreślić trzeba też, że niestawiennictwo prawidłowo zawiadomionej strony co do zasady nie tamuje dokonania czynności, o której strona została zawiadomiona.

Odnośnie zarzutów skarżących dotyczących istniejącego pomiędzy stronami sporu granicznego wyjaśnić trzeba, że kwestia ta nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia w zakresie naruszenia stosunków wodnych. Organy prowadzące postępowanie za podstawę rozstrzygania przyjęły bowiem aktualny na dzień orzekania stan granic działek i nie były zobowiązane do uwzględniania ewentualnej przyszłej zmiany tych granic dokonanych w wyniku rozgraniczenia.

Niezasadny jest także zarzut, że niedopuszczalne jest nakładanie zaskarżoną decyzją obowiązku wymagającego uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Przepisy prawa nie ustanawiają takiego zakazu i nie można przyjąć, że na podstawie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego mogą być nakładane jedynie obowiązki niewymagające żadnych uprzednich formalności (np. uzyskania pozwolenia na budowę, czy dokonania zgłoszenia robót budowlanych). W takim przypadku przepis ten nie miałby zastosowania do żadnego poważniejszego naruszenia stosunków wodnych. Dlatego należy przyjąć, że nałożenie obowiązku, którego wykonanie wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego, jest prawnie dopuszczalne.

Niezasadnym jest też zarzut nierozpatrzenia odwołania przez SKO w T. , gdyż, w ocenie Sądu, organ ten ustosunkował się do podniesionych w odwołaniu zarzutów i wyraził co do nich stanowisko w uzasadnieniu swojej decyzji.

Stwierdzić też należy, że trafnie organy administracyjne, podejmujące decyzje w niniejszej sprawie, uznały, że ustalony stan faktyczny (naruszone stosunki wodne ze szkodą dla gruntów sąsiednich) uzasadnia zastosowanie art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Sprecyzowanie w decyzji nałożonych obowiązków musi zostać jednak poprzedzone wyjaśnieniem wskazanych wyżej przez Sąd kwestii w postępowaniu przeprowadzonym zgodnie z przepisami kpa.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, orzeczono jak w punkcie I sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ppsa.

W związku z uwzględnieniem skargi Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana w całości na podstawie art. 152 ppsa.

W przedmiocie kosztów orzeczono w oparciu o art. 200 ppsa, zasądzając na rzecz skarżących od organu, który podjął zaskarżoną decyzję, równowartość uiszczonego przez skarżących wpisu sądowego.