Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 446/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Beata Machcińska, Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2016 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2016. 23) w związku z art. 83 ust. 4 oraz w świetle art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 ust. 3a i ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2015.121 ze zm.) dalej ustawa, po rozpatrzeniu wniosku pani D.K. (dalej strona) o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. nr [...] .

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że dnia 24 listopada 2015 r. wpłynął wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek przypadających od jej zmarłego męża. We wniosku tym strona powołała się na swoją trudną sytuację finansową, majątkowa i zdrowotną. Stwierdziła, iż utrzymuje się jedynie z renty w wysokości 800 zł miesięcznie, natomiast środki jakie uzyska z prowadzonego handlu wystarczą tylko na utrzymanie samochodu marki Citroen Berlingo. Oświadczyła, iż ze względu na to, że jest osobą niepełnosprawną samochód ten jest niezbędny do codziennego funkcjonowania. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy o umorzenie podkreśliła, iż nie jest właścicielem nieruchomości położonej w K. lecz jej współwłaścicielem, a samochód, który ma spłacać do 2019 roku, ma [...] lat. Oświadczyła także, iż poza kredytem zaciągniętym na zakup samochodu posiada także pożyczkę w A oraz dług u znajomych.

W związku z powyższym ZUS przeprowadził postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie wszystkich okoliczności mających wpływ na podjęcie decyzji w sprawie umorzenia należności. Podczas postępowania zgromadzono następującą dokumentację:

1) Dokumenty zgromadzone przez Inspektorat ZUS w D. z urzędu:

- Decyzja nr [...] z [...] r. orzekająca o odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego S.K.;

- Decyzja znak [...] z [...] r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności;

- Wydruki z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS z 27 sierpnia 2015 r. oraz 5 stycznia 2016 r.;

- Wydruk z centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z 27 sierpnia 2015 r. oraz 5 stycznia 2016 r.;

- Informacja z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z 3 września 2015 r. oraz 2 grudnia 2015 r.;

- Informacja z Urzędu Miasta i Gminy S. Wydział Spraw Obywatelskich z 9 września 2015 r.;

- Informacja Wydziału Świadczeń Emerytalno-Rentowych Inspektorat ZUS w Z. z dnia 24 września 2015 r. oraz 5 stycznia 2016 r.;

- Wydruk treści księgi wieczystej [...] oraz [...] z 25 września 2015 r. oraz 22 grudnia 2015 r.;

- Wyrok Sądu Okręgowego w C. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z [...] r., sygn. akt [...] ;

- Informacja z Urzędu Miasta i Gminy Si. z 9 grudnia 2015 r.;

- Informacja z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] Oddział Regionalny z 11 grudnia 2015 r.

2) Dokumenty złożone przez stronę:

- Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości z 29 września 2015 r.;

- Pismo z 29 września 2015 r.;

- Kopia wniosku dla celóţw rehabilitacji leczniczej w [...] Centrum Rehabilitacji "B" w T. z 12 lipca 1995 r.;

- Karta informacyjna z pobytu w okresie od 10 sierpnia 1995 r. do 21 września 1995 r. w [...] Centrum Rehabilitacji "B" w T., zaświadczenie o stanie zdrowia z 3 listopada 1995 r.;

- Karta informacyjna leczenia szpitalnego na Oddziale Neurologicznym Szpitala Uzdrowiskowego w U. z 2 marca 1996 r.;

- Karta informacyjna leczenia szpitalnego na Oddziale Rehabilitacji z 27 maja 1996 r.;

- Wynik badania elektromiograficznego z 13 czerwca 1996 r.;

- Wynik badania tomografii komputerowej kręgosłupa lędźwiowego z 30 grudnia 1996 r.;

- Karta informacyjna leczenia sanatoryjnego z 8 sierpnia 1997 r.;

- Wynik badania rezonansu magnetycznego z 23 października 2013 r.;

- Pismo z 15 grudnia 2015 r.

Następnie ZUS wskazał, że pan S.K. prowadził działalność gospodarczą w zakresie handlu obwoźnego artykułami spożywczymi i przemysłowymi. Z tego tytułu pan K. miał obowiązek opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczeniowe zdrowotne oraz Fundusz pracy. Ponieważ nie wywiązał się z tego obowiązku w sposób prawidłowy decyzją nr [...] z dnia [...] r. orzeczono, iż strona jako spadkobierca zmarłego w dniu [...] r. S.K. odpowiada za zobowiązania powstałe w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą.

ZUS zauważył, że we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy o umorzenie strona oświadczyła, iż został złożony przez nią wniosek o umorzenie przedmiotowych należności na podstawie ustawy abolicyjnej, jednakże do dnia dzisiejszego nie została wydana w tej sprawie żadna decyzja. Jedynie strona uzyskała ustne oświadczenie, że abolicja nie obejmuje obciążających ją należności.

Odnośnie obecnej sytuacji osobistej i materialnej strony ZUS ustalił, że jest zameldowana na pobyt stały w S. [...], i pod tym adresem mieszka sama. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia 29 września 2015 r. strona wskazała, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. W 2012 r. uzyskała przychód z działalności gospodarczej w wysokości 19.375 zł oraz dochód ze świadczenia rentowego w wysokości 7.254, 06 zł, w 2013 r. uzyskała przychód z działalności gospodarczej w wysokości 5.950 zł oraz dochód ze świadczenia rentowego w wysokości 8.560,08 zł, a w 2014 r. uzyskała dochód ze świadczenia rentowego w wysokości 9.311, 67 zł. Strona pobiera rentę rodzinną w wysokości 947,36 zł brutto (netto 811,10 zł). Świadczenie to zostało przyznane na stałe i jest wolne od potrąceń. Ponadto od dnia 1 lipca 2015 r. strona prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej pozostałych wyrobów prowadzonej na straganach i targowiskach. W toku postępowania strona nie określiła wysokości uzyskiwanego z prowadzonej działalności gospodarczej dochodu. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy o umorzenie oświadczyła, iż dochód z handlu będzie groszowy i wystarczy jedynie na utrzymanie samochodu, bez którego nie mogłaby funkcjonować.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej strona wskazała, iż miesięcznie przeznacza kwotę 260 zł na opłaty eksploatacyjne oraz kwotę 100 zł na opiekę lekarską. W kolejnym piśmie wskazała, iż spłaca także kredyt samochodowy w miesięcznych ratach po 100 zł oraz rocznie przeznacza kwotę 2.000 zł na zakup drewna i węgla. ZUS ustalił, że ostatni raz strona była objęta pomocą społeczną w miesiącu marcu 2011 r. w formie zasiłku celowego. Obecnie nie jest objęta pomocą realizowaną w oparciu o ustawę o pomocy społecznej, oraz nie korzysta i nie korzystała z pomocy w zakresie dofinansowania do czynszu w postaci dodatku mieszkaniowego. ZUS stwierdził, że w następnych pismach strona wskazała na fakt posiadania zadłużenia z tytułu kredytu zaciągniętego na zakup samochodu, który spłaca w miesięcznych ratach po 100 zł, a jego spłata potrwa do 2019 r. Z kolei we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy o umorzenie podała, iż posiada także pożyczkę w A oraz dług u znajomych. Jednakże nie określiła kwoty tych zobowiązań, jaka pozostała do spłaty, brak także informacji o wysokości miesięcznych rat. Wśród okoliczności, na które się strona powołała wnioskując o umorzenie przedmiotowych należności były jej problemy zdrowotne będące następstwem wypadków komunikacyjnych, które miały miejsce 29 maja 1995 r. oraz 16 czerwca 2013 r. Dodatkowo ZUS ustalił, iż strona jest właścicielem zabudowanej działki gruntu o powierzchni 0,1046 ha położonej w S., [...] oraz współwłaścicielem wraz z córką nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,3461 ha położonej w K.

Następnie ZUS zauważył, że powyższy stan faktyczny został przeanalizowany i oceniony w oparciu o przesłanki, warunkujące umorzenie należności, wynikające z art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy, przywołując treść tych przepisów i stwierdzając, że umorzenie należności z tytułu składek na charakter bardzo wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Ten wyjątkowy charakter umorzenia należności wynika przede wszystkim z faktu, że obowiązek opłacania należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie. W przypadku strony nie można stwierdzić, że występuje całkowita nieściągalność. Z uwagi na to, iż nie zostało dotychczas wdrożone wobec strony przymusowe dochodzenie przedmiotowych należności na dzień dzisiejszy nie można wydać jednoznacznego osądu co do jego rezultatów. Tym bardziej, że strona pobiera rentę rodzinną w wysokości 947,36 zł brutto, a od dnia 1 lipca 2015 r. prowadzi także działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej pozostałych wyrobów prowadzonej na straganach i targowiskach. Dodatkowo posiada majątek w postaci dwóch nieruchomości. Z uwagi na to, iż nieruchomość gruntowa położona w K. nie jest miejscem zamieszkania strony, to zdaniem ZUS może być ona przedmiotem sprzedaży i uzyskania środków na opłacenie zaległych składek. Dodatkowo strona w dniu 28 maja 2012 r. nabyła samochód marki Citroen rok prod. 2001.

ZUS wskazał, że wobec nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, rozpatrzono wniosek w oparciu o inną podstawę prawną, dającą możliwość umorzenia zadłużenia z tytułu składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, tj. art. 28 ust. 3a ustawy oraz przepisów wykonawczych, tj. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), które szczegółowo precyzuje, co należy uznać za uzasadnione przypadki w rozumieniu tego przepisu, przytaczając treść § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia by stwierdzić, że w przypadku strony nie stwierdzono żadnego z opisanych tam przesłanek, ponieważ strona nie wykazała, że spłata zadłużenia np. w ramach układu ratalnego pozbawi ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Zdaniem ZUS pomimo, iż dochód uzyskiwany przez stronę z tytułu renty rodzinnej w kwocie 811,10 zł netto jest niższy niż minimum socjalne określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla jednoosobowego gospodarstwa domowego pracowniczego za 2014 rok, to brak jest podstaw do uznania, że strona znajduje się w sytuacji ubóstwa, czyli trwałego zagrożenia egzystencji. Zwłaszcza, że od 1 lipca 2015 r. prowadzi działalność gospodarczą, z której jak można domniemywać będzie uzyskiwała dodatkowy dochód. ZUS zauważył, że w toku postępowania strona nie dołączyła do akt sprawy żadnych dokumentów wskazujących na występowanie trudności w bieżącym i terminowym wywiązywaniu się z podstawowych opłat. W związku z powyższym można domniemywać, iż realizacja tych opłat odbywa się w sposób płynny. W przedmiotowej sprawie nie stwierdzono, a strona nie udowodniła, aby w związku z trudną sytuacją na którą się powołuje, zostały podjęte przez stronę działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie dotacji, zasiłków celowych, okresowych, specjalnych lub innych form pomocy społecznej jakimi dysponują powołane do tego instytucje socjalne. W związku z brakiem takiego wsparcia można przypuszczać, iż wskazywane przez dłużnika trudności finansowe nie mają charakteru trwałego. Zdaniem ZUS jeżeli dana osoba znajduje się według niej samej w bardzo trudnej sytuacji materialnej i życiowej to powinna zwrócić się do odpowiednich instytucji zajmujących się udzielaniem pomocy społecznej o przyznanie takiej pomocy. ZUS wskazał, że strona nie określiła kwoty ciążących na niej zobowiązań, jaka pozostała do spłaty, brak także informacji o wysokości miesięcznych rat. Odnosząc się do powyższego Zakład wskazał, iż w sytuacji ubiegania się o umorzenie należności posiadania przez wnioskodawcę innych wymagalnych roszczeń nie można traktować jako okoliczności uzasadniającej pozytywne rozstrzygnięcie sprawy. ZUS jako wierzyciel należnych składek nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli dłużnika, a wnioskodawca nie ma podstaw aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek. Do akt sprawy nie zostały przedłożone żadne dokumenty potwierdzające rezygnację wierzycieli cywilnoprawnych ze swoich roszczeń względem strony. Zgoda na umorzenie spowodowałaby tym samym, że Zakład przyznałby pierwszeństwo należnościom wierzycieli cywilnoprawnych, którzy jak dotąd nie zrezygnowali z ich dochodzenia. ZUS wskazał, że strona posiada majątek w postaci renty rodzinnej, z której może być prowadzone skutecznie dochodzenie przedmiotowych należności oraz w postaci opisanych wcześniej nieruchomości, które mogą stanowić przedmiot zabezpieczenia należności poprzez wpis hipoteki. Ponadto zdaniem Zakładu nieruchomość gruntowa położna w Koziegłówkach z uwagi na to, iż nie jest miejscem zamieszkania może być przedmiotem sprzedaży i uzyskania środków na opłacenie zaległych składek. Wszystkie te fakty zadaniem ZUS potwierdzają, że sytuacji strony nie można uznać za zagrażającą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Spłata zadłużenia również nie powinna wpłynąć na znaczne pogorszenie tej sytuacji. Spłata taka nie musi bowiem nastąpić jednorazowo, ale może być rozłożona na raty, dostosowane do możliwości płatniczych strony.

Według ZUS strona nie wykazała, że poniosła jakieś straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie przedstawiła w toku postępowania żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia takich zdarzeń.

ZUS podał również, że strona nie wykazała wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Strona powołała się na swoje problemy zdrowotne będące następstwem wypadków komunikacyjnych, podnosząc, że w wyniku wypadku, który miał miejsce w 1995 r. doznała [...] czego następstwem jest [...] oraz [...], a w wyniku wypadku, który miał miejsce w czerwcu 2013 r. są [...], a nadto oświadczyła, iż porusza się o kuli i to na bardzo krótkich odcinkach, dlatego też do codziennego funkcjonowania niezbędny jest jej samochód.

Odnosząc się do powyższego ZUS wskazał, iż nie kwestionuje i nie bagatelizuje schorzeń strony, nie podważa także konieczności jej stałego leczenia. Jednakże podkreślił, że przedłożona do akt sprawy dokumentacja medyczna pochodzi głównie z lat 1995-1997 i nie daje ona możliwości oceny aktualnego stanu zdrowia strony oraz, iż wskazane przez stronę problemy zdrowotne nie stanowiły przeszkody w osiągnięciu przez nią dochodu z prowadzonej w latach 2012-2013 działalności gospodarczej. Również fakt, iż od dnia 1 lipca 2015 r. strona ponownie podjęła prowadzenie działalności gospodarczej wskazuje na to, że stan zdrowia nadal nie uniemożliwia jej podejmowania działań mających na celu uzyskanie dodatkowego źródła dochodu. Dodatkowo ZUS zauważył, iż sytuacja zdrowotna, na którą się strona powołuje nie powoduje utraty przez nią źródła dochodu, gdyż pobiera rentę rodzinną, z której może być prowadzone przymusowe dochodzenie zaległych składek, zaś w toku postępowania nie przedstawiła żadnych dokumentów zaświadczających o konieczności ponoszenia przez nią wydatków na kosztowne, specjalistyczne leczenie, które w znacznym stopniu obciążałoby jej budżet.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżąca pani D.K., nie zgodziła się z tym rozstrzygnięciem stwierdzając, że jest ona "całkowicie wybielona z czarnego zrobiono białe", "jest tuszowana prawda", "o ważnych rzeczach o których pisałam zostało to nieujęte – tak jak bym o tym niepisała", "albo pisze się nieprawdę". Skarżąca wniosła, aby ZUS za okres od 1998 r. do 2009 r. wypłacił jej rentę inwalidzką stwierdzając, że jest to odwrócony oficjalny pozew przeciwko ZUS. Podała, że mieszka sama, jest kaleką – niepełnosprawną, która dzięki pomocy innych osób z trudem wielkim daje sobie radę. Wskazała, że kilkakrotnie korzystała z pomocy MOPS jednak z uwagi na to jak była tam traktowana nie chce już z pomocy tej korzystać. Stwierdziła, że w swojej nieruchomości nie ma światła w domu, nie ma łazienki i ubikacji, nie ma drzwi wejściowych, mebli, ogrzewania, nie ma na remont dachu ani na ogrodzenie. Natomiast innej nieruchomości jest tylko współwłaścicielem. Zimą mieszka w tym drugim mieszkaniu, gdyż tam ma piec i ciepło. Podniosła, że już raz sprzedała dom - dorobek życia, że nie przedstawiono lekarzowi jej dokumentacji lekarskiej, z której wynika że cierpi na ciężkie choroby. Stwierdziła, że błędnie wyliczono jej dochody z renty, oraz wyjaśniła, że dochody z działalności gospodarczej przeznacza na amortyzację samochodu, który jest jej niezbędny z przyczyn stanu zdrowia, raz dwa razy w tygodniu jeździ na rynek co daje jej przyjemność, gdyż zapomina o chorobach. Samochód ma już 15 lat i jest do spłaty do 2019 r., ma 25 –letnią lodówkę, 20-letni gaz, stary piec i wersalkę oraz miskę. Zdaniem skarżącej zaskarżona decyzja nie stanowi już rozpatrzenia jej wniosku o umorzenie lecz zastraszenia jej, łamaniem prawa żeby zatuszować prawdę i upokorzyć ją niebacząc na fakty, a osoba podpisująca tę decyzję – piastując stanowisko państwowe - publiczne powinna zdawać sobie sprawę, że za to odpowiada. Według skarżącej ZUS z premedytacją tuszuje prawdę co potwierdzają załączone dokumenty.

W uzupełnieniu skargi z dnia 6 marca 2016 r. skarżąca stwierdziła, że otrzymała decyzję dotyczącą abolicji z dnia [...] r., którą dołączyła do pisma, ponownie podnosząc, że jest osobą niepełnosprawną od 1995 r. oraz że jej mąż za życia wniósł o umorzenie kwoty 3.500 zł lub 3.339 zł stanowiącą składki zdrowotne co ona podtrzymuje. Wskazała, że dołączone do pisma dokumenty potwierdzają jaka była ich ciężka sytuacja finansowa, a MOPS i ZUS nie brali tego pod uwagę. Jej mąż bardzo tym długiem się przejmował i nie wytrzymał tej presji. Ostatecznie skarżąca podtrzymała skargę i wniosła o umorzenie tego długu ze względu na bardzo ciężką sytuację materialną i kalectwo, które utrudnia jej życie.

Z dołączonej przez skarżącą decyzji z dnia [...] r. wynika, że ZUS umorzył postępowanie administracyjne w zakresie umorzenia całości zadłużenia za okres objęty ustawą z dnia 9 listopada 2012 (Dz. U. 2012.1551), gdyż we wnioskowanym okresie zmarły mąż wnioskodawczyni podlegał tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, a z decyzji orzekającej o odpowiedzialności wnioskodawczyni za zobowiązania spadkodawcy wynika, że nie posiada ona zaległości na ubezpieczenia społeczne za okres od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. które podlegałyby umorzeniu.

Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko.

Z kolei w piśmie z dnia 30 kwietnia 2016 r. skarżąca podtrzymała skargę oraz jej uzupełnienie twierdząc, że domaga się wypłacenia jej przez ZUS jej zaległych pieniędzy, funkcjonariusze ZUS tuszowali prawdę, że nie przeczytali skargi, pytając czy kwoty za miesiąc marzec i kwiecień to składka zdrowotna lub ZUS-owska, że jest sama nie ma ojca i matki, córka wyjechała z małym dzieckiem i z tego co wie żyje z zasiłku, nie ma relacji z teściami, że organ żądał świadka a gdy go podała to był już niepotrzebny, że nie stać ją na nowe stoły – blaty czy stragan.

Na rozprawie w dniu 27 września 2016 r. skarżącą dodała, że po wypadku drogowym posiada orzeczoną [...] grupę inwalidztwa i pobierała z tego tytułu rentę, orzeczenie to wygasło w zeszłym roku i od tego czasu pobiera rentę rodzinną po mężu, którą wybrała, gdyż była o 300 zł wyższa, a z prowadzonej działalności gospodarczej osiąga ok. 300-400 zł miesięcznie pod warunkiem, że pozwala jej na to stan zdrowia i samopoczucie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Oceniając wydane rozstrzygnięcie Sąd zauważa, że po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał wcześniejszą decyzję w mocy, zaś stan faktyczny sprawy w oparciu, o który została wydana skarżona decyzja został już wyżej przedstawiony i nie będzie powtarzany w całości. W dalszej części uzasadnienia jego elementy będą przywoływane wyłącznie w zakresie niezbędnym do oceny prawidłowości dokonanej przez organ subsumcji. Sporna jest ocena sytuacji faktycznej skarżącejo w świetle przesłanek umorzenia należności z tytułu składek.

Przechodząc do stanu prawnego sprawy Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 28 ust. 1 – 4 ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2). Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3).

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3a). Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (ust. 3b). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (ust. 4).

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, wydanego na podstawie wskazanej delegacji ustawowej, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stosownie do art. 32 ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Z cytowanych przepisów prawnych wynika, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję o odmowie umorzenia składek, jeżeli w sprawie nie zachodzi żadna z ustawowych przesłanek umorzenia. Jeżeli natomiast chociażby jedna z ustawowych przesłanek umorzenia składek występuje w sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzeka w granicach uznania administracyjnego.

W sprawie z wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć składki, jeżeli zachodzi jedna z dwóch ustawowych przesłanek umorzenia: 1) przesłanka całkowitej nieściągalności składek lub 2) przesłanka uzasadnionego przypadku umorzenia występującego pomimo braku całkowitej nieściągalności.

Przesłanka całkowitej nieściągalności została przez ustawodawcę zdefiniowana poprzez sformułowanie katalogu zamkniętego przypadków całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 ustawy). W sytuacji, gdy wystąpi przynajmniej jeden z przypadków wymienionych w katalogu organ wydaje decyzję uznaniową, (która w okolicznościach rozpoznawanej sprawy może być decyzją umarzającą lub decyzją odmawiającą umorzenia) z uwzględnieniem zasad sformułowanych w art. 7 k.p.a.; jeżeli natomiast w sprawie nie występuje żaden z tych przypadków, organ nie jest uprawniony do umorzenia w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 ustawy.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis prawa materialnego upoważniając wyraźnie organ administracji do działania na zasadzie uznania, jednocześnie przyznaje temu organowi możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Norma prawna nie przewiduje obowiązku określonego zachowania się organu, lecz możliwość wyboru sposobu załatwienia sprawy.

Natomiast formułując drugą z przesłanek; przesłankę uzasadnionego przypadku umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności, ustawodawca odesłał do rozporządzenia wykonawczego, zobowiązując Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w tym rozporządzeniu przesłanek uzasadniających umorzenie, w oparciu o przesłankę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. W rozporządzeniu wskazano, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny - formułując katalog trzech przypadków, które zalicza się do uzasadnionych przypadków umorzenia. Jest to katalog otwarty, co oznacza możliwość umorzenia również w sytuacji, gdy nie zachodzi żaden z przypadków wymienionych w rozporządzeniu, ale istnieje przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, który ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Trzeba podkreślić, że w przypadku dozwolonego prawem umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności składek, ustawodawca – inaczej niż w przypadku przesłanki całkowitej nieściągalności – kształtuje ciężar dowodu, podkreślając obowiązek aktywności dowodowej zobowiązanego.

Decyzje uznaniowe podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ administracji publicznej prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA, sygn. akt I SA/Gd 1507/00). Decyzja związana, a taką jest decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu składek podlega ocenie Sądu na zasadach ogólnych. Badana jest zgodność z prawem procesu stosowania prawa i wydanego w jego wyniku rozstrzygnięcia, zarówno w aspekcie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, jak i procesowego.

Odnosząc powyższe rozważania, stanowiące wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w rozumieniu art. 141 § 4 ustawy p.p.s.a., do okoliczności sprawy Sąd stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności składek na ubezpieczenia społeczne, ponieważ nie zachodzi żaden z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy. Skarżąca nie kwestionowała tego ustalenia.

Sporne w sprawie było w istocie występowanie przesłanki uznaniowego umorzenia przedmiotowych należności pomimo braku całkowitej nieściągalności, w zakresie przypadku wymienionego w art. 28 ust. 3a ustawy w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Organ stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, że strona jest w sytuacji trwałego zagrożenia egzystencji wyjaśniając, iż osiąga dochód z tytułu renty rodzinnej w kwocie 811,10 zł netto, a nadto od dnia 1 lipca 2015 r. prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga nieznane organowi, bo nieujawnione przez stronę, dochody. Strona nie przedstawiła dokumentów co do braku uiszczania podstawowych opłat, ani w ostatnim okresie nie podjęła działań mających na celu uzyskanie wsparcia i pomocy społecznej. Wskazała jedynie, że zaciągnęła kredyt na zakup samochodu, który spłaca po 100 zł miesięcznie, posiada pożyczkę w Banku oraz dług u znajomych, których wysokości nie podała. Strona jest właścicielką lub współwłaścicielką dwóch nieruchomości, zamieszkując w jednej z nich, a nadto sporna zaległość może być rozłożona na raty dostosowane do możliwości finansowych strony. Organ stwierdził również, że strona nie przedstawiła żadnych dokumentów, czy dowodów na potwierdzenie, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Ponadto organ uznał, że strona nie wykazała wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej ją możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Dokonując tego ustalenia organ miał na uwadze skutki zdrowotne jakie powstały u skarżącej w wyniku dwóch wypadków komunikacyjnych, jej aktualny, wykazany dokumentami, stan zdrowia, fakt poruszania się o kuli oraz dokumentację lekarską, w tym wynik badania rezonansu magnetycznego z dnia 23 października 2013 r. Organ nie kwestionował tych schorzeń, ani nie podważał konieczności jej stałego leczenia stwierdził jednak, że dokumentacja medyczna pochodzi z lat wcześniejszych, głównie 1995-1997, co powoduje, że w istocie aktualny stan zdrowia strony nie jest mu znany. Ponadto zauważył, że pomimo istniejących problemów zdrowotnych strona podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej i to w sposób aktywny.

Sąd stwierdza, że powyższe ustalenia znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonych dowodach, przy czym organ miał na uwadze cały zebrany materiał dowodowy dokonując jego rzetelnej oceny, zaś w zaskarżonej decyzji wskazał przyczyny dla których uznał, że przesłanki do umorzenia spornych należności nie wystąpiły.

Należy przy tym stwierdzić, że to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek (tak wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014 r. sygn. akt II GSK 1501/13). Jeżeli oświadczenia i dokumenty, złożone przez wnioskującego o ulgi są niekompletne, albo ich wiarygodność budzi uzasadnione wątpliwości, wówczas konsekwencją jest uznanie przesłanek umorzenia za niewykazane i odmowa przyznania ulgi.

Skarżąca nie wykazała istnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia skoro nie podała stanu swojego zadłużenia i okoliczności jego spłaty, ani nie twierdziła, że zalegała z należnościami za usługi zapewniające zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a nadto jest właścicielką (współwłaścicielką) dwóch nieruchomości i samochodu, nie korzysta z pomocy społecznej oraz osiąga dochody z prowadzonej działalności gospodarczej i renty. Nie wskazała żadnych faktów czy zdarzeń nadzwyczajnych, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia i nadal prowadzi działalność gospodarczą, zaś jej choroba i schorzenia na które cierpi zaistniały w latach ubiegłych i nie doprowadziły do pozbawienia jej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności, o czym mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. W szczególności strona nie przedstawiła aktualnej dokumentacji lekarskiej na potwierdzenie istnienia choroby przewlekłej, zaś istniejące inwalidztwo nie uniemożliwia jej aktywności przedsiębiorczej.

Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnić należy, że przedmiotem rozstrzygnięcia była kwestia stosowania art. 28 ust. 3 i 3a ustawy, a nie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. 2012. 1551). W zakres niniejszej sprawy nie wchodziły przesłanki umorzenia należności wynikające z ustawy "abolicyjnej", ani też prowadzone na jej podstawie postępowanie. Warto jednak zauważyć, że postępowanie to zostało zakończone decyzją organu z dnia [...] r. o jego umorzeniu. Bezzasadny był również wniosek dowodowy, z zeznań świadka wskazanego w skardze, skoro w postępowaniu sądowoadministracyjnym tego rodzaju dowód nie może być przeprowadzony. Sąd nie jest również władny orzekać o odpowiedzialności urzędników ZUS prowadzących postępowanie administracyjne, ani o tym czy skarżącej przysługuje roszczenie finansowe wobec ZUS z uwagi na należną, zdaniem skarżącej, rentę inwalidzką. Bezpodstawny był wniosek skarżącej o wypłatę tej renty, jako "odwrócony oficjalny pozew przeciwko ZUS-owi", gdyż w postępowaniu dotyczącym spornej ulgi, a tym bardziej w postępowaniu sądowoadministracyjnym odnoszącym się do takiej sprawy nie istnieje prawna możliwość składania takiego "pozwu". Podobnie nieuzasadnione było podnoszenie w skardze zarzutów dotyczących postępowania umorzeniowego toczącego się na wniosek męża skarżącej, gdyż postępowanie to nie mogło być przedmiotem niniejszej sprawy. Sąd nie jest uprawniony do oceny działań związanych z nielegalną zmianą numeracji domu skarżącej, gdyż okoliczność ta nie jest związana z przedmiotem rozstrzygnięcia. Sprawa pomocy uzyskanej przez skarżącą z MOPS była oceniana przez organ wydający decyzję, zaś motywy odmowy korzystania przez skarżącą z takiej pomocy nie przeczyły określonym przez organ ustaleniom. Kwestia własności i współwłasności nieruchomości została przez organ ustalona na podstawie dostępnych dokumentów urzędowych w tym ich ksiąg wieczystych.

Skarżąca poza własnymi twierdzeniami nie przedstawiła organowi żadnych dowodów świadczących o jej katastrofalnej sytuacji mieszkaniowej (w Leśniakach i Koziegłówkach), braku sprzętów domowych, łazienki, ubikacji czy drzwi, zaś żądanie przeprowadzenia oględzin przez pracownika MOPS-u w ramach prowadzonego postępowania ulgowego nie może odnieść skutku, gdyż pracownicy MOPS-u nie podlegają ZUS.

Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2016.718 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku oddalając skargę.