Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 693/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji w części
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2018 r. sprawy ze skarg M. P., J. M., B. M., M. M., M. K., M. J. M., Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w P. na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie utrzymującym w mocy punkty I i II decyzji Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...], II. uchyla decyzję Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] w zakresie punktów I i II, III. w pozostałej części oddala skargi, IV. zasądza od Wojewody: na rzecz M. P. kwotę [...]zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewoda, decyzją z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 , dalej: "K.p.a."), w związku art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 121 ze zm. zwana dalej "u.g.n.") utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] orzekającej o:

I. zwrocie na rzecz J. M. w [...] części, Z. M. w [...] części i B. M. w [...] części nieruchomości położonej w P. w rejonie ulic [...] i [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...]. arkusz mapy [...]. obręb [...], zapisanej w; księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] jako własność M. P.;

II. niezobowiązywaniu J. M., Z. M. i B. M. do zwrotu na rzecz M. P. należności określonych w art. 140 ust. 1 i ust. 4 u.g.n.;

III. odmowie zwrotu J. M., Z. M. i B. M. nieruchomości położonej w P. w rejonie ulic [...] i [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] część, arkusz mapy [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] jako własność M. P.;

IV. odmowie zwrotu J. M., Z. M. i B. M. nieruchomości położonej w P. w rejonie ulic [...] i [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] i nr [...] część, arkusz mapy [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] jako własność M. P.;

V. odmowie zwrotu J. M., Z. M. i B. M. nieruchomości położonej w P. w rejonie ulic [...] i [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] część i [...]. arkusz mapy [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sad Rejonowy P. – Stare M. jako własność M. P.;

VI. umorzeniu postępowania o zwrot J. M., Z. M. i B. M. części nieruchomości położonej w P. w rejonie ulic [...] i [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] część, arkusz mapy [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy P. – Stare M. jako własność M. P., a także jako działka nr [...] część, arkusz mapy [...]. obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy P. – Stare M. jako własność M. P. (pkt 1 decyzji Wojewody),

oraz umorzył postępowanie odwoławcze zainicjowane odwołaniem S. P. (pkt 2 decyzji Wojewody).

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie przytoczono treść sentencji decyzji Starosty z dnia [...] kwietnia 2016 r., a następnie wskazano, że odwołanie od powyższej decyzji wniosło M. P., Spółdzielna Mieszkaniowa "[...]" oraz J. M., Z. M. i B. M..

Następnie Wojewoda przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania wyjaśniając, że postępowanie o zwrot przedmiotowej nieruchomości wszczęto na wniosek z [...] lipca 2008 r. J. M., Z. M. oraz B. M.. Wniosek ten został doprecyzowany w piśmie z dnia [...] sierpnia 2008 r., w którym wskazano, że dotyczy on m.in. dzisiejszych działek nr [...], [...]. [...]. [...]. [...]. i [...].

Starosta P. decyzją z dnia [...] marca 2015 r. orzekał już w sprawie, jednakże Wojewoda decyzją z dnia [...] października 2015 r. Nr [...] uchylił w całości powyższą decyzję Starosty [...] i przekazał mu sprawę do ponownego rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy zalecił Staroście rozważenie wydania w sprawie objętej postępowaniem zwrotowym kilku decyzji cząstkowych. Zalecenie to zostało zrealizowane w postaci wydania przez Starostę Poznańskiego odrębnej decyzji administracyjnej (z dnia [...] kwietnia 2016 r. znak [...]), dotyczącej działek nr [...]. [...] część. [...], [...]. [...] część i [...].

Wojewoda wskazał w dalszej kolejności, że w toku prowadzonego postępowania ustalono, że poprzednimi współwłaścicielami nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot byli J. i N. M.. Następcami prawnymi powyższych osób są Z. S. M., B. J. Michalski oraz J. M., którzy są też stronami przedmiotowego postępowania.

Jak podkreślił Wojewoda, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że Skarb Państwa, aktem notarialnym z dnia [...] lutego 1973 r., repertorium [...], nabył – w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17 poz. 70. ze. zm., dalej jako: "ustawa wywłaszczeniowa z 1958 r.") - od J. i N. małżonków M. nieruchomości stanowiące działki nr [...] z mapy [...], zapisane w księdze wieczystej KW nr [...] oraz działki nr [...] z mapy [...] zapisane w księdze wieczystej KW nr [...]. Nastąpiło to w oparciu o decyzję z dnia 29 lipca 1972 r., znak [...] Prezydium Rady N. M. P. - Wydział Budownictwa. Urbanistyki i Architektury, zatwierdzającą plan realizacyjny budowy "[...]".

Skarb Państwa, aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1975 r., repertorium A. II. Nr [...], nabył - w trybie ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. - od J. i N. małżonków M. nieruchomości stanowiące niezabudowane działki nr [...], zapisane w księdze wieczystej KW nr [...], działkę nr [...] zapisaną w księdze wieczystej KW Kw nr [...], działkę nr [...] zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...] oraz działki nr [...] zapisane w księdze wieczystej KW nr [...]. Nastąpiło to w oparciu o decyzję z [...] lipca 1972 r.. znak [...] Prezydium Rady N. M. P. – Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury, zatwierdzającą plan realizacyjny budowy "[...]". Zgodnie z mapą sporządzoną w dniu 08 lutego 2011 r. przez wyrysowanie przez geodetę uprawnionego granic dawnych działek nr [...] z arkusza map 1 i 2 na aktualnej mapie ewidencyjnej - "nieruchomościom stanowiącym dawne działki nr [...] z mapy 1 oraz [...] z mapy 2 [...] odpowiadają m.in. oznaczone w ewidencji jako: działki nr [...] cz., [...], [...], [...] cz. [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...]".

Zgodnie z założeniami miejscowego planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego "[...]" w P., zatwierdzonego uchwalą Nr [...]/71 Prezydium Rady N. m. P. z [...] marca 1971 r. (Dziennik Urzędowy Rady N. M. P. Nr [...] poz. 14 z [...] marca 1971 r.), jako podstawową funkcję dla przedmiotowego terenu założono mieszkalnictwo o dużej intensywności, podzielone na 9 jednostek funkcjonalno-bilansowych oznaczonych symbolami A-I. Nieruchomości objęte wnioskiem zwrotowym, ujęte na ww. planie, leżą na obszarze jednostki "D", w części na terenie oznaczonym symbolem D1OMWn. oznaczającym obszar budownictwa mieszkaniowego o dużej intensywności, na obszarach oznaczonych symbolami: 02KNII, D9KS1, D8U01. D7ZP1, D6UZ1. D5U+, D4U01. D3U02, D11U+ i D2MWn, oznaczających odpowiednio: ulicę ruchu normalnego II klasy, parkingi i garaże osiedlowe, przedszkole, zieleń podstawową (ogród osiedlowy, ogród dziecięcy, sport osiedlowy), żłobek, ośrodek usługowy i teren budownictwa o dużej intensywności. Założenia powyższe potwierdziło Prezydium Rady N. m. P. Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury zatwierdzając decyzją z [...] lipca 1972 r., nr [...] "Ogólny Plan Zagospodarowania Terenu Inwestycji O. Mieszkaniowego - Jednostki "D" w P. [...], G. T.". Zgodnie z powyższym planem, na terenach objętych wnioskiem o zwrot nieruchomości, znalazły się: przedszkole, budynki mieszkalne, szkoła podstawowa, a także tereny zaplecza komunikacyjnego oraz ciągi komunikacyjne i infrastruktura towarzysząca. Przestrzenie pomiędzy blokami mieszkalnymi wypełniono miejscowo infrastrukturą sportową. Uchwałą Nr [...] Prezydium Rady N. M. P. z [...] marca 1973 r. zatwierdzono założenia techniczno-ekonomiczne osiedla mieszkaniowego "[...] - jednostka "D". Przedmiotowa jednostka obejmowała budowę 2567 mieszkań, a ponadto budowę przedszkoli, żłobków, ośrodków handlowo-usługowych, warsztatu konserwacyjno-remontowego, stacji obsługi, garażu podziemnego oraz dwupoziomowych parkingów.

Wojewoda decyzją z dnia [...] maja 1998 r. Nr [...] przekazał na własność M. P. nieruchomość oznaczoną w ewidencji gruntów obręb Ż., arkusz mapy [...]. działka nr [...] oraz nr [...]. na której zlokalizowana jest S. P. na os. [...]. Decyzją Zarządu M. P. z [...] listopada 1998 r. znak [...] orzeczono o przekazaniu przedmiotowej nieruchomości w trwały zarząd, na czas nieoznaczony, powyższej szkole. Z pisma Urzędu M. P. z dnia [...] lipca 2014 r. wynika, że działki nr [...] i [...] zostały oddane w trwały zarząd na rzecz Przedszkola Nr [...] im. [...].

W dniu [...] września 2011 r. przeprowadzono oględziny m.in. działek nr [...], [...]. [...], [...] i [...]. Z oględzin tych wynika, że: działki nr [...] i [...] stanowią ogrodzony metalowym płotem teren przedszkola, zagospodarowany dwukondygnacyjnym budynkiem przedszkola, zielenią niską, średnią i wysoką. Na działkach znajduje się liczna infrastruktura towarzysząca (piaskownice, huśtawki, ławki, urządzenia rekreacyjne oraz utwardzone asfaltem alejki dla pieszych); Na działce nr [...] znajduje się część parterowego murowanego budynku (cukiernia). Działka nr [...] zajęta jest pod część, ogrodzonego metalowym płotem, boiska sportowego. Jego otoczenie porośnięte jest zielenią niską koszoną. Od strony zachodniej na działce znajdują się pozostałości dwóch bieżni. Wokół boiska usytuowane są lampy oświetleniowe. Na wschodniej części działki znajdują się pojedyncze drzewa i krzewy. Strona zachodnia działki porośnięta jest pojedynczymi drzewami. Działka nr [...] zajęta jest pod część bloków mieszkalnych pięciokondygnacyjnych o numerach: [...]. Wokół bloków urządzono infrastrukturę komunikacyjną (wewnętrzne osiedlowe drogi utwardzone, chodniki piesze, dojścia do budynków). Działka nr [...] zajęta jest pod budynek szkoły i salę gimnastyczną (w części północno-wschodniej) oraz kompleks boisk sportowych - Orlik 2012 (w części południowo-zachodnicj). Otoczenie boisk utwardzone jest kostką brukową. W części południowej działki znajduje się fragment boiska sportowego, zaś w części zachodniej istnieją pozostałości bieżni. W części północnej działki usytuowany jest pas terenu porośnięty chwastami oraz plac utwardzony asfaltem. odgrodzony od strony północnej metalowymi słupkami. Na terenie działki znajduje się również parterowy budynek gospodarczy.

Wojewoda przedstawił następnie treść przepisów u.g.n. regulujących instytucję zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, wskazując następnie, że w jego ocenie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala określić cel wywłaszczenia oraz czy został on zrealizowany.

I tak, w pkt I decyzji Starosty [...] orzeczono o zwrocie na rzecz J. M., Z. M. i B. M. nieruchomości położonej w P. w rejonie ulic [...] i [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...]. Z dokumentacji zgromadzonej przez Starostę [...] wynika jednoznacznie, że działka nr [...] w planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego [...], znajdowała się na obszarze oznaczonym symbolem D2MWn (teren mieszkalnictwa rodzinnego i wysokiej intensywnej zabudowy). W planie realizacyjnym, zatwierdzonym decyzją Prezydium Rady N. m. P. z [...] lipca 1972 r. działka nr [...] nie była przewidziana do zabudowy. Działka jest usytuowana pomiędzy budynkiem mieszkalnym, szkołą, przedszkolem i żłobkiem. W 1991 r. S. P. zawarła z osobą fizyczną umowę dzierżawy terenu obejmującego działkę nr [...]. z przeznaczeniem prowadzenia sprzedaży artykułów spożywczych. W zawartej umowie znalazł się zapis, że wydzierżawiony grunt, w przyszłości zostanie przeznaczony pod budowę przedszkola. Na fragmencie ww. działki wybudowano w 1991 r. część pawilonu handlowego (obecnie cukiernia). Do tego czasu, co wynika ze zdjęć lotniczych wykonanych w 1976 r. i 1982 r., działka nr [...] stanowiła nieużytek. Działka ta od strony działki nr [...]. jest utwardzona kostką brukową. Znajdują się tutaj również metalowe słupki, hydrant, donice oraz zieleń niska. Ponadto od strony działki nr [...] na działce nr [...] znajdują się lampy oświetleniowe oraz studzienki infrastruktury podziemnej. W części wschodniej działki nr [...] usytuowane są nieutwardzone miejsca postojowe.

W ocenie Wojewody działka nr [...] nie tworzy funkcjonalnej całości z usytuowanymi obok blokami mieszkalnymi i nie jest wykorzystywana na jakikolwiek cel publiczny. Za cel publiczny nie można bowiem uznać prowadzenia lodziarni przez osobę fizyczną, ani też czerpania przez S. P. korzyści majątkowej z tytułu czynszu. Wojewoda nie podzielił także stanowiska M. P., że działka nr [...] znajdowała się na obszarze przeznaczonym pod zieleń. Nie wynika to z analizy legendy załącznika graficznego do decyzji realizacyjnej przedmiotowej decyzji. Plan realizacyjny nie przewidywał umiejscowienia na działce nr [...] terenów zielonych, np. parku osiedlowego.

W pkt III decyzji Starosty [...] odmówiono J. M., Z. M. i B. M. zwrotu nieruchomo: położonej w P. w rejonie ulic [...] i [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] część, arkusz mapy [...]. obręb [...]. Działka powyższa przeznaczona była w planie realizacyjnym pod zabudowę wielorodzinną - bloki mieszkaniowe. S. P. w: piśmie z [...] lutego 2009 r. podała, że m.in. na działce nr [...] ..zrealizowane zasiało budownictwo mieszkaniowe oraz oświatowe (przedszkole i szkolą) wraz z towarzyszącą infrastrukturą techniczną i zagospodarowaniem terenu. Realizacja miała miejsce w latach 1975-19786 na podstawie wydanych pozwoleń na budowę i finansowana była z wkładów członkowskich, środków zakładów pracy, dotacji i kredytów bankowyc". Na działce tej zlokalizowana jest bogata infrastruktura techniczna, a mianowicie: gazociąg wybudowany w latach 1975-1977 (pismo [...] Sp. z o.o. z dnia [...] grudnia 2014 r.); kanalizacja sanitarna i deszczowa wybudowane w 1974 r. (pismo zarządu Dróg Miejskich w P. z dnia [...] lutego 2015 r.). W ocenie Wojewody cel wywłaszczenia w odniesieniu do działki nr [...] został zatem zrealizowany.

W pkt IV decyzji Starosty odmówiono J. M., Z. M. i B. M. zwrotu nieruchomości położonej w P. w rejonie ulic [...] i [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...] i [...] część, arkusz mapy [...], obręb [...]. Zgodnie z planem realizacyjnym na działce nr [...] miała być zlokalizowana górka saneczkowa, infrastruktura komunikacyjna - ciągi piesze oraz tereny zieleni powiązane z funkcją rekreacyjną, zaś na działce nr [...] część miała zostać usytuowana szkoła wraz z infrastrukturą towarzyszącą, tj. zielenią i boiskami sportowymi. Z części tekstowej ogólnego planu zagospodarowania wynika, że jednym z elementów terenu obejmującego ww. działki miała być "kompozycja zieleni i terenów rekreacyjnych". Z dokumentacji zgromadzonej przez Starostę Poznańskiego wynika, że szkoła na działce nr [...] została wybudowana w latach 1975-1977 (pismo Urzędu Wojewódzkiego w P. - Kuratorium Oświaty i Wychowania z dnia [...] lutego 1980 r. potwierdzające rozliczenie inwestycji oraz pismo S. P. z dnia [...] lutego 1980 r. przekazujące Zespołowi Ekonomiczno - Administracyjnemu Szkół w P. protokół przekazania – przyjęcia do eksploatacji obiektu szkoły). Powyższe świadczy, że budowa szkoły na działce nr [...] została zrealizowana w terminie wynikającym z art. 137 u.g.n. Ze zdjęcia lotniczego wykonanego w 1982 r. wynika, że teren wokół budynku szkoły był uporządkowany, natomiast zbiornik wody (staw), obiekty zaplecza budowy i drogi techniczne widoczne na zdjęciu lotniczym wykonanym w 1976 r. zostały zlikwidowane. Z zeznań świadka, pracownika ww. Spółdzielni, wynika, że w 1984 r. na działce nr [...] (na granicy z działką nr [...]) były już urządzone: tereny zielone, mała architektura (ławki, stoliki, siedziska do gry w szachy, bieżnia zawieszona na osi walca, skocznia w dal, bieżnia, oświetlenie terenu, place do gier boisko koszykówki). Powyższe fakty, poza jednym świadkiem, którego zeznaniom organ I instancji nie dal wiary, potwierdzili również inni świadkowie przesłuchani przez Starostę Poznańskiego. Kierownictwo [...]" pismem z [...] września 2014 r. znak [...] poinformowało, że na działce nr [...] znajdują się pozostałości po wyasfaltowanym placu do gier i zabaw oraz część bieżni żużlowej (wzdłuż budynku nr [...] na os. Lecha), z których korzysta młodzież szkolna oraz mieszkańcy osiedla. Z notatki służbowej sporządzonej [...] lipca 1981 r. w sprawie zagospodarowania i renowacji terenu przy szkole na os. "[...]" oraz boisk sportowych, wynika, iż zrezygnowano z wykonania górki saneczkarskiej oraz elementu wodnego. Ustalono, że w zamian teren ten zostanie zagospodarowany elementami zabawowymi. Według harmonogramu przedstawionego przez pełnomocnika Zakładu Remontowo-Budowlanego w 1981 r. miano wykonać roboty drogowe oraz renowacje boisk, a w 1982 r. zrealizować pozostałe prace (zieleń, elementy zabawowe. zadrzewienie). Na działce [...] zlokalizowana jest następująca infrastruktura techniczna:sieć wodociągowa (pismo [...] S.A. z dnia [...] stycznia 2015 r.), przyłącze gazu (pismo [...] Sp. z o.o. z dnia [...] grudnia 2014 r.).

Na działkach nr [...] i [...] zrealizowano w ramach programu "Moje Boisko Orlik 2012" zespół boisk sportowych z budynkiem sanitarno-szatniowym. W ocenie Wojewody cel wywłaszczenia w odniesieniu do działek nr [...] i [...] został zrealizowany. Wojewoda w pełni podzielił, ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, że budowa osiedli mieszkalnych wiąże się z koniecznością równoczesnej budowy obiektów towarzyszących, które są niezbędne do ich właściwego funkcjonowania. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że w orzecznictwie sądowym odróżnia się "zmianę celu wywłaszczenia" od "modyfikacji celu wywłaszczenia" – zmianą celu jest jakościowa zmiana inwestycji określonej w decyzji wywłaszczeniowej, konkretyzującej cel wywłaszczenia nieruchomości; modyfikację celu wywłaszczenia pociąga za sobą modyfikacja inwestycji mieszcząca się w celu uzasadniającym wywłaszczenie, czyli niczmieniająca jego charakteru. Nie stanowią jakościowej zmiany celu takie odstępstwa od zamierzonej inwestycji, przy których charakter inwestycji zamierzonej i zrealizowanej pozostaje taki sam.

W pkt V decyzji Starosty [...] odmówiono J. M., Z. M. i B. M. zwrotu nieruchomości położonej w P. w rejonie ulic [...] i [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] część i nr [...]. arkusz mapy [...], obręb [...]. W ocenie Wojewody cel wywłaszczenia w stosunku do działek nr [...] cz. i [...] został w pełni zrealizowany w latach 1975-1977. Wynika to niezbicie z dokumentów zgromadzonych przez Starostę [...] – pozwolenie na budowę przedszkola, pisma S. P. z [...] października 1975 r. skierowanego do Poznańskiego Przedsiębiorstwa Budowlanego Nr [...] w P., aneksy Nr [...] do umowy o wykonanie zadania inwestycyjnego polegającego na budowie przedszkola Nr [...] dotyczące terminów wykonania robót, zdjęcia wykonane w 1976 r. i w 1982 r. Należy zaznaczyć także, że w lipcu 1976 r. inwestor zlecił wykonawcy wykonanie dodatkowych robót w zakresie wykonania ogrodzenia.

W pkt VI decyzji Starosty [...] umorzono w stosunku do J. M., Z. M. i B. M. postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w P. w rejonie ulic [...] i [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] część i [...] część, arkusz, mapy [...], obręb [...]. W ocenie Wojewody Starosta słusznie umorzył postępowanie o zwrot działek nr [...] część i [...] część, ponieważ ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym map stanu prawnego wynika jednoznacznie, że ww. działki położone są poza terenem objętym wywłaszczeniem, co w świetle przytoczonych powyżej przepisów- wymagało umorzenia postępowania w tej części jako bezprzedmiotowego, w trybie przepisu art. 105 § 1 K.p.a.

Wojewoda, po dokonaniu oceny przedłożonego w sprawie operatu szacunkowego podzielił również opinię, że o prawidłowości orzeczenia o niezobowiązywaniu J. M., Z. M. i B. M. do zwrotu na rzecz M. P. należności określonych w art. 140 ust. 1 i ust. 4 u.g.n.

W dalszej części uzasadnienia Wojewoda wskazał, że organ I instancji nie naruszył zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 6. art. 7, art. 8 K.p.a.) ani też przepisów art. 77 § 1 i 3 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a. Starosta P. podjął - w niezbędnym zakresie - czynności konieczne do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu stron postępowania. Służyło temu zebranie bogatego materiału dowodowego, który przytoczono w wydanej decyzji. Wszystkie te materiały zostały zakwalifikowane jako dowody w sprawie i wykorzystane przy wydaniu rozstrzygnięcia. Nie naruszono także przepisów art. 107 § 1 i 3 K.p.a. - decyzja zawiera bowiem wszystkie wymagane elementy składowe, w tym podstawę prawną oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Powołano prawidłową podstawę prawną do wydania decyzji w przedmiotowym zakresie oraz dokonano właściwej wykładni prawnej przywołanych przepisów, z licznymi odwołaniami do orzecznictwa sądowoadministracyjnego.

Końcowo Wojewoda umorzył jednakże postępowanie odwoławcze zainicjowane pismem S. P., wyjaśniając, że Spółdzielnia nie posiada w istocie interesu prawnego podlegającego ochronie w postępowaniu o zwrot nieruchomości położonej w P. w rejonie ulic [...] i [...].

Skargę na powyższą decyzję wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. P., S. P. oraz J. M., Z. M. i B. M..

W skardze M. P. (sprawa zarejestrowana pod sygn. II SA/Po 693/17) podniesiono zarzuty naruszenia podnosząc zarzut naruszenia skarżonej decyzji naruszenie art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. oraz naruszenie art. 7, oraz art. 77 i art. 80 K.p.a. Jak podniesiono w uzasadnieniu skargi, działka nr [...] w planie szczegółowym zagospodarowania przestrzennego G. T. Rataj znajdowała się głównie na terenie oznaczonym symbolem D2MWn - terenie mieszkalnictwa rodzinnego o wysokiej intensywności zabudowy. Na obszarze objętym postępowaniem powstało osiedle mieszkaniowe. Przedmiotowa działka znajduje się pomiędzy budynkami mieszkalnymi, szkołą, przedszkolem i żłobkiem. Stanowi część osiedla mieszkaniowego, funkcjonalnie związaną z działką [...], stanowiącej otoczenie m.in. budynków mieszkalnymi 16-pietrowych. W ocenie Miasta, przy ocenie realizacji celu, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, należy uwzględniać nie tylko budowę typowych obiektów mieszkalnych, ale również budowę infrastruktury osiedla (ciągi komunikacyjne, sieci wodociągowe, kanalizacyjne, ciepłownicze oraz tereny zieleni osiedlowej niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania. Nie sposób przecież wyobrazić sobie, aby rozległe tereny osiedlowe nie były poprzecinane pasami zieleni, a poszczególne bloki były budowane jeden obok drugiego bez żadnego odstępu. Osiedle mieszkaniowe jest pewnym, swego rodzaju, mikroorganizmem urbanizacyjnym, który rządzi się zasadami, uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców. Z akt zgromadzonych w niniejszym postępowaniu wynika, że na terenie nieruchomości znajduje się: sieć wodociągowa o średnicy 200 mm wybudowana w 1974 r., kanał sanitarny 0,25 wybudowany w 1974 r., kanalizacja deszczowa, sieć oświetlenia drogowego, sieć teletechniczna, sieć energetyczna. Działka położona jest również w obszarze strefy ochronnej dla kanału cieplnego 2 x 200, która pokrywa się z przebiegiem zlokalizowanego na przedmiotowej działce kanału sanitarnego. Zdaniem Miasta infrastruktura techniczna jest elementem inwestycji i stanowi realizację celu wywłaszczenia.

W skardze wniesionej przez Spółdzielnie Mieszkaniową "Osiedle Młodych" (skarga zarejestrowana pod sygn. II SA/Po 715/17) podniesiono zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. poprzez wadliwe uznanie, że Spółdzielnia nie ma przymiotu strony w postępowaniu.

Natomiast w skardze wniesionej przez J. M., Z. M. i B. M. (skarga zarejestrowana pod sygn. II SA/Po 714/17) podniesiono zarzuty naruszenia: art. 6, art. 136 i 137 u.g.n. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że zwrot nieruchomości nie jest dopuszczalny - mimo ziszczenia się przesłanek oraz upływ terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. - z uwagi na to, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, co bezsprzecznie doprowadziło do usankcjonowania stanu sprzecznego z prawem w tym zwłaszcza normą wyrażoną w art. 136 ust. 3 u.g.n. i 137 ust. 1 u.g.n, bezpodstawne przyjęcie, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany, pomimo tego, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego oraz przeprowadzonych przez organ I instancji oględzin nie wynika to, by na przedmiotowym gruncie powstała infrastruktura, która została wskazana na planie realizacyjnym jak również w akcie notarialnym stanowiącym podstawę przeniesienia własności przedmiotowej działki, niezastosowanie przepisów art. 137 ust. 1 u.g.n. pomimo ziszczenia się przesłanek nakazujących zwrot skarżącym przedmiotowej nieruchomości; art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 oraz art. 136 K.p.a. poprzez ustalenie w sposób niedokładny i niewyczerpujący stanu faktycznego sprawy oraz nieuwzględnieniu wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, wskazujących na konieczność zwrotu Skarżącym wywłaszczonej nieruchomości, wydanie rozstrzygnięcia pomimo niewyczerpującego zebrania przez organy administracji dowodów, z jednoczesnym pominięciem wniosków dowodowych strony skarżącej o przesłuchanie świadków niezbędnych dla poprawnego określenia celu wywłaszczenia, co w konsekwencji skutkowało wydaniem wadliwego rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie; wybiórczym, powierzchownym i subiektywnym podejściu do już zgromadzonego materiału dowodowego, co w konsekwencji skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego mającego niewątpliwie wpływ na wydanie wadliwego rozstrzygnięcia, wydaniu rozstrzygnięcia z jednoczesnym rozstrzygnięciem wszystkich wątpliwości na niekorzyść strony skarżącej, w oparciu o tezy nie mające pokrycia w zebranym dotąd materiale dowodowym, wydaniu rozstrzygnięcia w oparciu o niekompletnie zebrany przez Organ I instancji materiał dowodowy, co skutkowało poczynieniem błędnych ustaleń związanych odtworzeniem rzeczywistego celu wywłaszczenia, zaaprobowaniem wadliwego stanowiska organu I instancji dotyczącego ustalenia celu wywłaszczenia, które nastąpiło w oderwaniu od zebranego materiału dowodowego, a samo zdefiniowanie i konkretyzacja celu publicznego na jaki została wywłaszczona nieruchomość nastąpiło jedynie w oparciu o hipotezy organu I instancji oraz ciąg poszlak, które nie zostały w sposób należyty i wyczerpujący zweryfikowane.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ II instancji nie wskazał co konkretnie miało znajdować się na wywłaszczonym terenie. Z treści zaskarżonej decyzji wynika jedynie to, iż teren ten został przeznaczony pod zabudowę mieszkaniową w ramach inwestycji "[...]", jednakże z treści decyzji nic wynika to, czy powstała infrastruktura powstała zgodnie z planem realizacyjnym, tzn. czy wzniesione obiekty powstały dokładnie w miejscach przeznaczonych pod taką zabudowę. Wskazać bowiem należy, iż cel wywłaszczenia winien zostać przez organy administracji określony bardzo precyzyjnie, tak by możliwym było ustalenie czy na wywłaszczonej nieruchomości nie powstały zgoła inne obiekty, od tych które miały zostać wzniesione.

Dalej wskazano, że prgan II instancji błędnie przyjął, że na działce [...] wybudowane zostało boisko, w terminach określonych w art. 137 u.g.n. Podkreślić należy, iż zeznania W. G. wskazują jednoznacznie, że tereny te nie zostały w żaden sposób zagospodarowane w powyższych terminach. Z samego faktu budowy boiska, które nastąpiło z uchybieniem terminów określonych w art. 137 u.g.n., nie sposób wywodzić — jak uczynił to Organ II instancji - że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Organ II instancji winien bowiem jednoznacznie określić ramy temporalne, w których boisko to powstało. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu orzekł o połączeniu spraw o sygn. akt II SA/Po 693/17, II Sa/Po 714/17 oraz II Sa/Po 715/17 do wspólnego rozpoznania i rozpatrzenia pod sygn. akt II SA/Po 693/17, natomiast postanowieniem z dnia 05 października 2017 r. Sąd zawiesił postępowanie z uwagi na śmierć skarżącego – Z. M.. Po ujawnieniu następców prawnych zmarłego – M. M., M. K. oraz M. M., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 06 września 2018 r. podjął zawieszone postępowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się częściowo zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sporu jest kwestia prawidłowości decyzji Wojewody, który utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Okolicznością bezsporną, nie kwestionowaną przez strony, pozostaje, że aktami notarialnymi z dnia [...] lutego 1973 r. oraz z dnia [...] grudnia 1975 r. Skarb Państwa nabył w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17 poz. 70. ze. zm., dalej jako: "ustawa wywłaszczeniowa z 1958 r.") - od J. i N. małżonków M. nieruchomości stanowiące działki nr [...] z mapy [...], zapisane w księdze wieczystej KW nr [...], działki nr [...] z mapy [...] zapisane w księdze wieczystej KW nr [...] oraz nieruchomości stanowiące niezabudowane działki nr [...], nr [...], zapisane w księdze wieczystej KW nr [...], działkę nr [...] z mapy [...] zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...] oraz działki nr [...] z mapy 2 zapisane w księdze wieczystej KW nr [...].

Stosownie do treści art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy rozdziału 6 działu III ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79). Nie budzi przy tym wątpliwości, że zbycie nieruchomości nastąpiło na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, co z kolei umożliwiało wszczęcie postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w ustawie o gospodarce nieruchomościami.

Dodatkowo nie budzi również wątpliwości Sądu, jak i nie jest kwestionowane przez strony, że w toku prowadzonego postępowania prawidłowo określono następców prawnych J. i N. małżonków M., a zatem prawidłowo określono krąg osób, które mogły skutecznie wnosić o wszczęcie postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Stosownie do treści art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Równocześnie, stosownie do treści art. 137 ust. 2 powołanej powyżej ustawy, jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

W tym miejscu Sąd zauważa, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 13 marca 2014 r., sygn. P 38/11 orzekł, iż art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W wyroku tym Trybunał stwierdził, że nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia. Jeśli zaś w dniu złożenia wniosku o zwrot, cel wywłaszczenia jeszcze nie został zrealizowany, byli właściciele tych nieruchomości oraz ich spadkobiercy zachowują ustawowe uprawnienie do żądania zwrotu, które im przysługiwało przed wejściem w życie ustawy nowelizującej z 2003 r. tj. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw . Trybunał nie stwierdził w takiej sytuacji naruszenia art. 2 Konstytucji ani konieczności ochrony zasady samodzielności jednostek samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 1 Konstytucji). Z wyroku tego wynika, że organ rozpoznając sprawę o zwrot nieruchomości wywłaszczonej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (co ma miejsce w niniejszej sprawie), po jednoznacznym ustaleniu celu wywłaszczenia, bada czy cel ten został zrealizowany na dzień złożenia wniosku o zwrot. Tylko bowiem w razie ustalenia, że w tej dacie nie został on zrealizowany, możliwe jest orzeczenie zwrotu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2908/15, Baza NSA).

W powyższym zakresie, już na tym etapie rozstrzygania sprawy Sąd wskazuje, że podniesione w postępowaniu sądowoadministracyjnym zarzuty dotyczące konieczności zbadania upływu terminów, o jakich mowa w art. 137 u.g.n. uznać należało za bezzasadne. Istotne znaczenie w niniejszej sprawie miało bowiem ustalenie, czy do dnia złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Analiza akt sprawy oraz wniesionych skarg wskazuje, że zasadniczy spór w niniejszej sprawie sprowadza się do problemu, czy na wywłaszczonej działce został zrealizowany cel publiczny stanowiący podstawę wywłaszczenia, czy może działka ta stała się zbędna na ten cel zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. Aby móc stwierdzić, czy warunek, o którym mowa w powołanym powyżej przepisie został spełniony w pierwszej kolejności należy sprecyzować cel wywłaszczenia, by móc następnie ocenić, czy cel ten został zrealizowany.

W tym miejscu należy podkreślić, że cel wywłaszczenia wynika przede wszystkim z treści decyzji wywłaszczeniowej lub z innych aktów poprzedzających proces wywłaszczenia (np. zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego). W sytuacji, gdy na podstawie wskazanych wyżej dowodów nie da się ustalić celu wywłaszczenia należy sięgnąć do innych zgromadzonych w sprawie dowodów, w szczególności dokumentacji poprzedzającej proces inwestycyjny i tej zgromadzonej w postępowaniu wywłaszczeniowym, planu zagospodarowania przestrzennego i na podstawie całokształtu okoliczności sprawy cel ten zrekonstruować. (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 04 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1044/14, Baza NSA).

Zgodnie z treścią przywołanych aktów notarialnych sprzedaż nieruchomości nastąpiła w związku z ich przeznaczeniem pod budową osiedla mieszkaniowego (co wynika z decyzji z dnia [...] lipca 1972 r., znak [...] Prezydium Rady N. M. P. - Wydział Budownictwa. Urbanistyki i Architektury, zatwierdzającej plan realizacyjny budowy "G. T. Rataj").

Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z założeniami miejscowego planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego "[...]" w P., zatwierdzonego uchwalą Nr [...]/71 Prezydium Rady N. m. P. z 19 marca 1971 r. (Dziennik Urzędowy Rady N. M. P. Nr [...] poz. [...] z [...] marca 1971 r.), jako podstawową funkcję dla przedmiotowego terenu założono mieszkalnictwo o dużej intensywności, podzielone na 9 jednostek funkcjonalno-bilansowych oznaczonych symbolami A-I. Nieruchomości objęte wnioskiem zwrotowym, ujęte na ww. planie, leżą na obszarze jednostki "D", w części na terenie oznaczonym symbolem D1OMWn, oznaczającym obszar budownictwa mieszkaniowego o dużej intensywności, na obszarach oznaczonych symbolami: 02KNII, D9KS1, D8U01. D7ZP1, D6UZ1. D5U+, D4U01. D3U02, D11U+ i D2MWn, oznaczających odpowiednio: ulicę ruchu normalnego II klasy, parkingi i garaże osiedlowe, przedszkole, zieleń podstawową (ogród osiedlowy, ogród dziecięcy, sport osiedlowy), żłobek, ośrodek usługowy i teren budownictwa o dużej intensywności. Założenia powyższe potwierdziło Prezydium Rady N. m. P. Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury zatwierdzając decyzją z [...] lipca 1972 r., nr [...] "Ogólny Plan Zagospodarowania Terenu Inwestycji Osiedla Mieszkaniowego - Jednostki "D" w P. Rataje, G. T.". Zgodnie z powyższym planem, na terenach objętych wnioskiem o zwrot nieruchomości, znalazły się: przedszkole, budynki mieszkalne, szkoła podstawowa, a także tereny zaplecza komunikacyjnego oraz ciągi komunikacyjne i infrastruktura towarzysząca. Przestrzenie pomiędzy blokami mieszkalnymi wypełniono miejscowo infrastrukturą sportową. Uchwałą Nr [...] Prezydium Rady N. M. P. z [...] marca 1973 r. zatwierdzono założenia techniczno-ekonomiczne osiedla mieszkaniowego "G. T. Rataj" - jednostka "D". Przedmiotowa jednostka obejmowała budowę 2567 mieszkań, a ponadto budowę przedszkoli, żłobków, ośrodków handlowo-usługowych, warsztatu konserwacyjno-remontowego, stacji obsługi, garażu podziemnego oraz dwupoziomowych parkingów.

W powyższym świetle przyjąć należało, wbrew zarzutom podniesionym w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że cel wywłaszczenia został prawidłowo ustalony, przez organy administracji prowadzące postępowanie. Celem powyższym była bowiem realizacja osiedla mieszkaniowego. Należy przy tym podkreślić w niniejszym miejscu, że przy ocenie realizacji celu publicznego, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego należy uwzględnić nie tylko budowę typowych budynków (bloków) mieszkalnych, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania osiedla i jego mieszkańców – takich jak budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlowa i ciągi piesze (chodniki). Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1519/14, Baza NSA, osiedle mieszkaniowe jest pewnym, swego rodzaju, mikroorganizmem urbanistycznym, który rządzi się zasadami, uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców. O wykorzystaniu na cel wywłaszczenia może także świadczyć inne niż zabudowa zagospodarowanie, w tym pozostawienie terenów zielonych. W przypadku realizacji dużej inwestycji na poszczególnych etapach mogło bowiem dochodzić do zmian w projektach zagospodarowania poszczególnych części terenu, stanowiących o realizacji osiedla.

Przechodząc do poszczególnych zarzutów wniesionych skarg, wskazać należy, że M. P. kwestionuje możliwość zwrotu części działki nr [...], natomiast w skardze J. M., Z. M. i B. M. zakwestionowano odmowę zwrotu pozostałej części nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot.

Odnosząc się do działki nr [...] wskazać należy, że z dokumentacji zgromadzonej przez Starostę Poznańskiego wynika jednoznacznie, że działka nr [...] w planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego G. T. Rataj, znajdowała się na obszarze oznaczonym symbolem D2MWn (teren mieszkalnictwa rodzinnego i wysokiej intensywnej zabudowy). W planie realizacyjnym, zatwierdzonym decyzją Prezydium Rady N. m. P. z [...] lipca 1972 r. działka nr [...] nie była przewidziana do zabudowy. Działka jest usytuowana pomiędzy budynkiem mieszkalnym, szkołą, przedszkolem i żłobkiem. W 1991 r. S. P. zawarła z osobą fizyczną umowę dzierżawy terenu obejmującego działkę nr [...]. z przeznaczeniem prowadzenia sprzedaży artykułów spożywczych. W zawartej umowie znalazł się zapis, że wydzierżawiony grunt, w przyszłości zostanie przeznaczony pod budowę przedszkola. Na fragmencie ww. działki wybudowano w 1991 r. część pawilonu handlowego (obecnie cukiernia). Do tego czasu, co wynika ze zdjęć lotniczych wykonanych w 1976 r. i 1982 r., działka nr [...] stanowiła nieużytek. Działka ta od strony działki nr [...]. jest utwardzona kostką brukową. Znajdują się tutaj również metalowe słupki, hydrant, donice oraz zieleń niska. Ponadto od strony działki nr [...] na działce nr [...] znajdują się lampy oświetleniowe oraz studzienki infrastruktury podziemnej. W części wschodniej działki nr [...] usytuowane są nieutwardzone miejsca postojowe.

Sąd nie podziela jednakże stanowiska Wojewody, że działka nr [...] nie tworzy funkcjonalnej całości z usytuowanymi obok blokami mieszkalnymi i nie jest wykorzystywana na jakikolwiek cel publiczny.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie należało w pierwszej kolejności mieć na względzie, że podział geodezyjny nie odzwierciedla rzeczywistego sposobu użytkowania oraz jego celów, na co wskazuje chociażby nieregularny kształt działki. Jak wyżej wskazano, osiedle mieszkaniowe jest pewnym, swego rodzaju, mikroorganizmem urbanistycznym, który rządzi się zasadami, uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców. Tak też i jest w przedmiotowej sprawie, gdzie działka nr [...] znajduje się na osiedlu mieszkaniowy, które było zaplanowane oraz stanowi obecnie pewną uporządkowaną całość, przy równoczesnym rozproszeniu zabudowy. Faktem powszechnie znanym pozostaje bowiem że osiedla położone w tej części M. P. (Rataje) budowane były w sposób zapewniający przestrzeń dla dużych bloków (w tym bloków 16 piętrowych) oraz dużej ilości osób (samo osiedle mieszkaniowe Lecha ma ponad 100 tys. mieszkańców). Oznacza to, że ewentualna późniejsza zabudowa przestrzeni pomiędzy blokami nie może stanowić argumentu, że dopiero teraz cel wywłaszczenia jest realizowany, gdyż celem powyższym była budowa osiedla wraz z terenami towarzyszącymi. Sąd podziela argumentację Miasta, że zarówno analiza przedłożonych map, jak i przeprowadzona wizja lokalna wskazują, że cel budowy osiedla mieszkaniowego (wraz z terenami zielonymi) został na działce nr [...] zrealizowany, a zwrot powyższej działki w jej obecnym kształcie, nie wypełnia warunku, o jakim mowa w art. 136 ust. 1 u.g.n.

Przechodząc do działki nr [...] część, wskazać należy, że działka powyższa przeznaczona była w planie realizacyjnym pod zabudowę wielorodzinną - bloki mieszkaniowe. Jak wynika z pisma Spółdzielni Mieszkaniowej "Osiedle Młodych" w Poznaniu z dnia 09 lutego 2009 r. na działce powyższej zrealizowane zostało budownictwo mieszkaniowe oraz oświatowe (przedszkole i szkolą) wraz z towarzyszącą infrastrukturą techniczną i zagospodarowaniem terenu. Realizacja miała miejsce w latach 1975-19786 na podstawie wydanych pozwoleń na budowę i finansowana była z wkładów członkowskich, środków zakładów pracy, dotacji i kredytów bankowych. Na działce tej zlokalizowana jest bogata infrastruktura techniczna, a mianowicie: gazociąg wybudowany w latach 1975-1977 (pismo [...] Sp. z o.o. z dnia [...] grudnia 2014 r.); kanalizacja sanitarna i deszczowa wybudowane w 1974 r. (pismo zarządu Dróg Miejskich w P. z dnia 17 lutego 2015 r.). Sąd podziela ocenę Wojewody, że cel wywłaszczenia w odniesieniu do działki nr [...] został zatem zrealizowany.

Przechodząc do działek nr [...] i [...] wskazać należy, że zgodnie z planem realizacyjnym na działce nr [...] miała być zlokalizowana górka saneczkowa, infrastruktura komunikacyjna - ciągi piesze oraz tereny zieleni powiązane z funkcją rekreacyjną, zaś na działce nr [...] część miała zostać usytuowana szkoła wraz z infrastrukturą towarzyszącą, tj. zielenią i boiskami sportowymi. Z części tekstowej ogólnego planu zagospodarowania wynika, że jednym z elementów terenu obejmującego ww. działki miała być "kompozycja zieleni i terenów rekreacyjnych". Z dokumentacji zgromadzonej przez Starostę Poznańskiego wynika, że szkoła na działce nr [...] została wybudowana w latach 1975-1977 (pismo Urzędu Wojewódzkiego w P. - Kuratorium Oświaty i Wychowania z dnia [...] lutego 1980 r. potwierdzające rozliczenie inwestycji oraz pismo S. P. z dnia [...] lutego 1980 r. przekazujące Zespołowi Ekonomiczno - Administracyjnemu Szkół w P. protokół przekazania – przyjęcia do eksploatacji obiektu szkoły). Powyższe świadczy, że budowa szkoły na działce nr [...] została zrealizowana w terminie wynikającym z art. 137 u.g.n.

Ze zdjęcia lotniczego wykonanego w 1982 r. wynika, że teren wokół budynku szkoły był uporządkowany, natomiast zbiornik wody (staw), obiekty zaplecza budowy i drogi techniczne widoczne na zdjęciu lotniczym wykonanym w 1976 r. zostały zlikwidowane. Na działce nr [...] znajdują się obecnie pozostałości po wyasfaltowanym placu do gier i zabaw oraz część bieżni żużlowej (wzdłuż budynku nr [...] na os. [...]), z których korzysta młodzież szkolna oraz mieszkańcy osiedla. Z notatki służbowej sporządzonej 30 lipca 1981 r. w sprawie zagospodarowania i renowacji terenu przy szkole na os. [...] oraz boisk sportowych, wynika, iż zrezygnowano z wykonania górki saneczkarskiej oraz elementu wodnego. Ustalono, że w zamian teren ten zostanie zagospodarowany elementami zabawowymi. Według harmonogramu przedstawionego przez pełnomocnika Zakładu Remontowo-Budowlanego w 1981 r. miano wykonać roboty drogowe oraz renowacje boisk, a w 1982 r. zrealizować pozostałe prace (zieleń, elementy zabawowe. zadrzewienie). Na działkach nr [...] i [...] zrealizowano w ramach programu "Moje Boisko Orlik 2012" zespół boisk sportowych z budynkiem sanitarno-szatniowym.

Również w powyższym zakresie Sąd podziela ocenę Wojewody, że cel wywłaszczenia w odniesieniu do działek nr [...] i [...] został zrealizowany. Zasadnie odwołano się przy tym do przedstawionego już powyżej stanowiska, że budowa osiedli mieszkalnych wiąże się z koniecznością równoczesnej budowy obiektów towarzyszących, które są niezbędne do ich właściwego funkcjonowania. Ponadto organ odwoławczy prawidłowo wskazał, że w orzecznictwie sądowym odróżnia się "zmianę celu wywłaszczenia" od "modyfikacji celu wywłaszczenia" – zmianą celu jest jakościowa zmiana inwestycji określonej w decyzji wywłaszczeniowej, konkretyzującej cel wywłaszczenia nieruchomości; modyfikację celu wywłaszczenia pociąga za sobą modyfikacja inwestycji mieszcząca się w celu uzasadniającym wywłaszczenie, czyli niezmieniająca jego charakteru. Nie stanowią jakościowej zmiany celu takie odstępstwa od zamierzonej inwestycji, przy których charakter inwestycji zamierzonej i zrealizowanej pozostaje taki sam.

Sąd podziela również ocenę, że w odniesieniu do działek nr [...] i nr [...] cel wywłaszczenia został w pełni zrealizowany w latach 1975-1977 (co zostało szczegółowo opisane w treści zaskarżonej decyzji), natomiast w odniesieniu do działek nr [...] i [...] zgromadzony w sprawie materiał dowodowego, w tym mapy stanu prawnego jednoznacznie wskazują, że powyższe działki położone są poza terenem objętym wywłaszczeniem, co wymagało umorzenia postępowania.

Odnosząc się do skargi wniesionej przez [...] wskazać należy, że zgodnie z art. 28 K.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny w rozumieniu tego przepisu ma charakter materialnoprawny. Mieć w postępowaniu administracyjnym interes prawny, to znaczy ustalić przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu – strony postępowania. Przyjmuje się, że podmiot ma interes prawny w konkretnym postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną, a przedmiotem tego postępowania istnieje – uzasadnione treścią normy prawa materialnego – realne, rzeczywiste powiązanie, czyniące go bezpośrednio zainteresowanym w tym postępowaniu i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony. Ta realność (aktualność) jest istotną cechą interesu prawnego wskazywaną zarówno do piśmiennictwie jak i w orzecznictwie sądowym. Nie jest zatem legitymowany w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony ten, kto uzasadnia swój interes prawny zdarzeniami i okolicznościami przewidywanymi, takimi, które według jego zamiarów wystąpią dopiero w przyszłości (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2006 r. sygn. akt II OSK 163/2006, Baza NSA). Równocześnie sam fakt korzystania z działek będących przedmiotem postępowania przez mieszkańców osiedla nie mają wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.

Statusu strony nie może uzyskać podmiot, który ma wyłącznie interes faktyczny w rozstrzygnięciu danej sprawy, nie poparty jednak żadnymi przepisami prawa, mogącymi stanowić podstawę skierowania żądania w zakresie podjęcia przez organ czynności w tej konkretnej sprawie. O tym bowiem, czy jest się stroną danego postępowania administracyjnego, nie decyduje wola, czy subiektywne przekonanie danego podmiotu, ale okoliczność, czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danego podmiotu jako "interes prawny".

W świetle art. 136 ust. 3 u.g.n. do podmiotów uprawnionych do zgłoszenia żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostali zaliczeni aktualni i poprzedni właściciele oraz ich spadkobiercy. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą uprawnienia strony w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przysługują również użytkownikowi wieczystemu oraz na podstawie art. 138 ust. 2 cyt. ustawy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2002 r. III RN 128/2002, M. Prawn. 2003/1/4, uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2003 r. OPS 6/03, ONSA 2004/1/10), określonym powyższym przepisem podmiotom posiadającym tytuł prawny do nieruchomości o charakterze prawnorzeczowym lub obligacyjnym, zarządcy nieruchomości, użytkownikowi, najemcy, dzierżawcy oraz osobie korzystającej z nieruchomości na podstawie umowy użyczenia.

W sprawie jest niesporne, iż skarżąca nie legitymuje się jakimkolwiek tytułem prawno-rzeczowym lub obligacyjnym do przedmiotowej nieruchomości, objętej tą częścią postępowania zwrotowego. Wbrew stanowisku skarżącej fakt wielokrotnego i wieloletniego korzystania przez mieszkańców osiedla z przedmiotowych działek nie spowodował powstania po jej stronie interesu prawnego, zaś dotychczas istniejące dokumenty nie pozwalają na ustalenie, iż rzeczywiście przysługuje skarżącej prawo użytkowania wydzielonej działki

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w zakresie zwrotu działki nr [...], natomiast w pozostałym zakresie oddalił skargę w oparciu o przepis art. 151 powołanej powyżej ustawy. O zwrocie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.