Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 943/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 73 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie sędzia NSA Mirosław Wincenciak sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1901/17 w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 18 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1901/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. S. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości, oddalił skargę.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Pismem z [...] lutego 2015 r. Prezydent Miasta K. wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o stwierdzenie nabycia z mocy prawa, 1 stycznia 1999 r., przez Gminę K. prawa własności nieruchomości położonej w K., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0100 ha, obr. [...], jedn. ewid. [...], objętej księgą wieczystą nr [...], stanowiącej 31 grudnia 1998 r. własność K. S., S. S. oraz E. S.

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm., dalej jako: "ustawa"), decyzją z [...] grudnia 2015 r., nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa, 1 stycznia 1999 r., przez Gminę K. (miasto na prawach powiatu) prawa własności nieruchomości położonej w K., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0100 ha, obr. [...], jedn. ewid. [...], objętej księgą wieczystą nr [...], stanowiącej 31 grudnia 1998 r. własność K. S., S. S. oraz E. S.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli E. i S. S. oraz K. S. wskazując, że w sprawie nie została udokumentowana przesłanka władania publicznoprawnego nieruchomością, a większość czynności świadczących o władaniu publicznoprawnym nie była wykonywana przez zarządcę przedmiotowej nieruchomości, ale przez właścicieli gruntu.

Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z [...] sierpnia 2017 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2015 r., nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy nabycie własności nieruchomości z mocy prawa nastąpiło, jeżeli 31 grudnia 1998 r. spełnione zostały łącznie następujące przesłanki: nieruchomość nie była własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nieruchomość była zajęta pod drogę publiczną, nieruchomość pozostawała we władaniu Skarbu Państwa bądź jednostek samorządu terytorialnego.

Minister stwierdził, że 31 grudnia 1998 r. współwłaścicielami nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0100 ha byli K. S., E. S. oraz S. S., na podstawie umowy darowizny Rep. A Nr [...] oraz umowy sprzedaży z [...] października 1997 r., Rep. A Nr [...]. Z treści księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości przez Sąd Rejonowy dla [...] w K. wynika, że ustalony stan prawny jest nadal aktualny. Zatem przedmiotowa nieruchomość, 31 grudnia 1998 r., nie stanowiła własności Skarbu Państwa, ani jednostki samorządu terytorialnego.

Dalej organ odwoławczy podał, że na podstawie rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia 11 września 1986 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg wojewódzkich, m.in. w województwie [...] (Dz. U. Nr 35, poz. 179 ze zm.) przedmiotowa droga (ul. [...] w K. zaliczona została do kategorii dróg wojewódzkich. Z uwagi na to, że droga wojewódzka ul. [...] w K. nie została wymieniona w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustalenia wykazu dróg krajowych i wojewódzkich (Dz. U. Nr 60, poz.1071), zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy, 1 stycznia 1999 r. stała się drogą powiatową.

W odniesieniu do przestrzennego zasięgu działania art. 73 ust. 1 ustawy w zakresie zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną organ odwoławczy wskazał, że jest on determinowany zajęciem tej nieruchomości, we wskazanej w przepisie dacie, pod urządzenie techniczne, stanowiące zorganizowaną całość funkcjonalną, podporządkowaną utrzymaniu i eksploatacji ciągów ruchu pojazdów i pieszych, a więc spełniającego definicję pasa drogowego (art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1995 r. o drogach publicznych). O przestrzennych granicach zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną rozstrzyga zatem stan jej urządzenia 31 grudnia 1998 r. bądź sposób korzystania z niej. W przypadku dróg publicznych od dawna istniejących, granice zajęcia pod drogę odpowiadają granicom jej urządzenia w ramach normatywnie zdefiniowanego pasa drogowego. Zatem przez zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną należy rozumieć nie tylko zajęcie gruntu pod pas drogowy przeznaczony do ruchu lub postoju pojazdów, ale także pod leżące w jego ciągu obiekty inżynierskie (np. kanalizacyjne, energetyczne), place postojowe i parkingi, ścieżki rowerowe, drzewa i krzewy oraz urządzenia techniczne, niezwiązane z prowadzeniem i zabezpieczeniem ruchu.

Minister zauważył, że w aktach niniejszej sprawy znajduje się mapa zasadnicza przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod nr [...], z której wynika, że działka nr [...] jest zajęta pod drogę. Z treści sporządzonej, na zlecenie organu odwoławczego, opinii z [...] marca 2017 r. przez uprawnionego geodetę, A. G., wynika, że przedmiotowa działka była w całości zajęta pod drogę publiczną – ul. [...] – również 31 grudnia 1998 r. Zebrany materiał dowodowy potwierdza więc fakt zajęcia przedmiotowej nieruchomości pod drogę publiczną 31 grudnia 1998 r.

Zdaniem Ministra, udokumentowana została także przesłanka władztwa publicznoprawnego nad przedmiotową działką. Władanie nieruchomością to dokonywanie określonego rodzaju czynności faktycznych z zakresu prawa publicznego względem nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, poprzez jednostki organizacyjne (stationes fisci). Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym dla jej udowodnienia należy wykazać wykonywanie prac związanych m.in. z utrzymaniem drogi, jej konserwacją, modernizacją, odśnieżaniem. Przy czym do spełnienia tej przesłanki nie jest konieczne udowodnienie przez podmiot publicznoprawny posiadania nieruchomości (w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego), a jedynie wykazanie faktycznego władania nią, nawet wbrew woli jej właściciela. Ustawodawca nie związał bowiem skutków nabycia własności nieruchomości z mocy prawa z jej posiadaniem, lecz odniósł do każdego stanu władania cudzą nieruchomością, nawet wbrew woli jej właściciela, pod warunkiem, że nieruchomość nie stanowiła 31 grudnia 1998 r. własności publicznej.

Materiał dowodowy sprawy zawiera oświadczenie dyrektora Zarządu Infrastruktury Komunalnej i Transportu z [...] stycznia 2015 r., z którego wynika, że 31 grudnia 1998 r. przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w zarządzie Miejskiego Zarządu Dróg. W aktach przedmiotowej sprawy znajduje się również metryka ul. [...] z września 1989 r., zgodnie z którą ul. [...] posiadała nawierzchnię asfaltową na całej długości, biegnącej od ul. [...] do ul. [...]. Z powyższej metryki wynika także, że na ul. [...] znajdował się chodnik, oświetlenie i oznakowanie pionowe. Z kolei z opinii geodezyjnej z [...] marca 2017 r. wynika, że w 1986 r. przez działkę przebiegał przewód telekomunikacyjny, natomiast obecnie przebiegają przez nią przewody kanalizacyjne, wodociągowe i energetyczne.

Minister podkreślił, że czynności związane z utrzymaniem danego ciągu komunikacyjnego zarządca drogi ma obowiązek wykonywać nie tylko w stosunku do samej jezdni, lecz w stosunku do całej drogi (zgodnie z jej ustawową definicją), a więc wydzielonego pasa terenu, przeznaczonego do ruchu i postoju pojazdów oraz ruchu pieszych, w ramach którego umieszczone mogą być np. chodniki, drzewa i krzewy, pobocza, rowy, obiekty inżynierskie, urządzenia techniczne.

Minister zaznaczył, że władztwo publicznoprawne dotyczy całego odcinka drogi, a nie poszczególnych działek gruntu. Trudno bowiem uznać, że istnieje możliwość wykazania dokonywania czynności związanych z utrzymaniem danej drogi publicznej tylko w stosunku do konkretnych działek. Pozostawanie nieruchomości we władaniu publicznoprawnym potwierdzają również oświadczenia właścicieli nieruchomości, którzy w piśmie z [...] listopada 2014 r. wskazali, że działka nr [...] o pow. 0,01 ha umiejscowiona przy ul. [...], obejmująca chodnik oraz część pasa drogowego, pozostaje w całości we władaniu Miejskiego Zarządu Dróg w K. i jest użytkowana jako droga. Natomiast wskazana w odwołaniu okoliczność braku należytego wykonywania przez zarządcę drogi wszystkich czynności zarządczych, o których mowa w art. 19-22 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych oraz wykonywanie części prac przez samych właścicieli nieruchomości, nie wyłącza zarządu podmiotu publicznoprawnego i nie podważa faktu, że zarządca podejmował czynności władcze na powyższej nieruchomości, mimo że w ocenie właścicieli były one niewystarczające.

Minister zaznaczył, że wykonywanie faktycznych czynności w odniesieniu do nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, związanych z jej utrzymaniem odbywa się w formach określonych w ustawie o drogach publicznych. Przy czym w przypadku urządzenia drogi na gruncie prywatnym, który nie został jednocześnie zagospodarowany przez właściciela w sposób uniemożliwiający realizację czynności związanych z zarządem drogi (np. poprzez jego ogrodzenie, a taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie), istnieje domniemanie, że zarządca drogi wykonywał nad tym gruntem władztwo w formach określonych w ustawie o drogach publicznych.

Mając powyższe na uwadze, Minister uznał, że zarządca drogi wykonywał cyklicznie czynności faktyczne dotyczące drogi publicznej, w pasie której znajduje się przedmiotowy grunt, przed 1 stycznia 1999 r.

Na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] sierpnia 2017 r. K. S., E. S. i S. S. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Budownictwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko, prezentowane dotychczas w sprawie.

W pismach z [...] marca 2018 r. E. S. i S. S. wyjaśnili, że nie wnosili skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 20 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1901/17 umorzył postępowanie sądowe wobec E. S. i S. S., uznając, że osoby te skutecznie cofnęły skargę. Postanowienie to stało się prawomocne [...] lipca 2018 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Sąd wojewódzki przypomniał, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 73 ust. 1 ustawy. Stwierdził też, że w niniejszej sprawie nie jest sporne to, że 31 grudnia 1998 r. K. S., E. S. i S. S. byli właścicielami nieruchomości, położonej w K. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0100 ha, ujawnionej w KW nr [...]. Wynika to z umowy darowizny z [...] lutego 1984 r., Rep. A [...], umowy sprzedaży z [...] października 1997 r., Rep [...] oraz wydruku z elektronicznej księgi wieczystej KW nr [...].

Nie budzi także wątpliwości to, że ul. [...] 31 grudnia 1998 r. miała status drogi wojewódzkiej, ponieważ została zaliczona do kategorii dróg wojewódzkich na podstawie rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia 11 września 1986 r., co wynika z Załącznika Nr 6, lit. B, poz. 1.

W ocenie Sądu, trafnie zwrócił też uwagę Minister w zaskarżonej decyzji, że w niniejszej sprawie nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] o pow. 0,0100 ha była 31 grudnia 1998 r. faktycznie zajęta pod pas drogowy ul. [...]. Okoliczność tę dokumentują: 1) oświadczenie dyrektora Zarządu Infrastruktury Komunalnej i Transportu w K. z [...] stycznia 2015 r. mające walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 k.p.a., 2) opinia geodezyjno-prawna dla działki nr [...] obr. [...] ul. [...] sporządzona [...] maja 2015 r. przez geodetę M. S., stwierdzająca zajęcie działki nr [...] (powstałej z parceli 1. kat [...] obj. Lwh [...] gm. kat [...]) pod część ul. [...], 3) opinia geodezyjna z [...] marca 2017 r. wraz z załącznikami sporządzona przez geodetę A. G., w tym mapa uzupełniająca podziału działki nr [...] w skali 1:500, zatwierdzona prawomocną decyzją z [...] maja 1986 r.

Sąd wojewódzki, przywołując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 798/12, stwierdził, że władztwo publiczne nad nieruchomościami zajętymi pod drogi publiczne, wynikające z zarządu sprawowanego na podstawie przepisów Rozdziału 2 ustawy o drogach publicznych, może odnieść skutek tylko wówczas, gdy wykazany zostanie bezspornie zakres zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną. To oznacza, że przestrzenny zakres zajęcia nieruchomości prywatnej pod drogę publiczną określał teren, na którym podmiot publicznoprawny wykonywał władztwo jako zarząd drogi w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 12 ustawy o drogach publicznych.

Ponadto, dla wykazania władania publicznoprawnego znaczenie ma władanie sprawowane na drodze, a nie na poszczególnych działkach ewidencyjnych – dokumenty znajdujące się w zasobach zarządu drogi, wskazujące na administrowanie drogą z zasady odnoszą się do konkretnych dróg, a nie działek ewidencyjnych. Zarząd drogi nie jest jednostką organizacyjną właściwą w sprawach geodezji, katastru, czy też gospodarki nieruchomościami. Nie można pominąć i tego, że władanie publicznoprawne nie nosi cech posiadania w rozumieniu Kodeksu cywilnego, ponieważ odnosi się do czynności dotyczących np. utrzymania, ochrony, naprawy, konserwacji drogi, także przy udziale właściciela nieruchomości bądź nawet wbrew jego woli.

Z akt sprawy wynika, że już w latach 70. XX w. w K., dz. [...], istniała ul. [...]. Dla tej drogi przewidziana została inwestycja z zakresu kanalizacji deszczowej. Inwestorem był wówczas Miejski Zarząd Dróg i Zieleni w K. Dowodzi tego dokumentacja techniczna z października 1972 r., opinia sanitarna z [...] stycznia 1972 r., uzgodnienie koncepcji kanalizacji deszczowej w ul. [...] z [...] stycznia 1972 r., znajdujące się w aktach sprawy. We wrześniu 1989 r. ówczesny Zarząd Dróg i Komunikacji założył dla ul. [...] metrykę ulicy. Z danych zawartych w metryce wynika, że już wtedy ul. [...] miała nawierzchnię asfaltową, chodnik z płyt betonowych, pasy zieleni w chodniku. Ulica ta była wyposażona w znaki drogowe odblaskowe, tablice informacyjne i oświetlenie na całej długości. W części dotyczącej oceny stanu nawierzchni, klasyfikacji jezdni po przeglądzie, określono stan jezdni jako dobry. Powyższe okoliczności korespondują z oświadczeniem dyrektora Zarządu Infrastruktury Komunalnej i Transportu w K. z [...] stycznia 2015 r., który oświadczył, że sporny grunt pozostawał 31 grudnia 1998 r. w zarządzie Miejskiego Zarządu Dróg w K.

Fakt władania działką nr [...] przez Miejski Zarząd Dróg w K. potwierdzili K. S., E. S. i S. S. w piśmie z [...] listopada 2014 r. skierowanym do ZIKiT w K. w przedmiocie wykupu przez Gminę K. działki nr [...]. O fakcie użytkowania działki nr [...] przez Zarząd Dróg wspomniano też w piśmie z [...] grudnia 2014 r. skierowanym do Wojewody [...] w sprawie wykupu przedmiotowej nieruchomości. Z akt sprawy wynika, że właściciele działki nr [...] zmienili stanowisko w kwestii władania działką przez zarząd drogi po otrzymaniu informacji, że ich prawo do odszkodowania wygasło 31 grudnia 2005 r. na mocy art. 73 ust. 4 ustawy.

Zdaniem Sądu, Gmina K. wykazała, że już na długo przed 31 grudnia 1998 r. jednostka organizacyjna, właściwa w zakresie zarządzania drogami manifestowała konkretne przejawy władania terenem oznaczonym obecnie jako działka nr [...]. Już w latach 70. XX w. podmiot publicznoprawny wykonywał, poprzez Miejski Zarząd Dróg i Zieleni w K., czynności z zakresu tzw. modernizacji, czy też utrzymania drogi, wskazane w art. 4 ust. 1 pkt 9 i 10 ustawy o drogach publicznych (budowę kanalizacji odprowadzającej wody opadowe), czy też poprzez Miejski Zarząd Dróg w K. czynności z zakresu ochrony drogi, wynikające z art. 4 ust. 1 pkt 11 ustawy o drogach publicznych (kontrola stanu technicznego nawierzchni jezdni).

Sąd wojewódzki podkreślił też, że dokumentacja mapowa, znajdująca się w aktach sprawy wskazuje, że działka nr [...] nie znajdowała się wewnątrz ogrodzenia posesji K. S., E. S. i S. S. Oznacza to, że była ona w każdym czasie dostępna z zewnątrz dla jednostki organizacyjnej sprawującej z mocy prawa trwały zarząd w pasie drogowym ul. [...]. Z materiałów mapowych znajdujących się w aktach sprawy wynika zaś, że działka nr [...] (po podziale działka nr [...]), przylegająca do działki nr [...], była niezabudowana. Jej zabudowa budynkiem mieszkalnym miała miejsce po 2000 r. co potwierdza uzasadnienie wyroku WSA w Krakowie z 28 kwietnia 2006 r., sygn. akt II SA/Kr 1946/02, dotyczącego E. i S. S. Wiedza właścicieli działki co do tego, jakie czynności zarząd drogi wykonywał na działce nr [...] przed 31 grudnia 1998 r. w pasie drogowym ul. [...], nie mogła być pełna, skoro właściciele tej nieruchomości nie zamieszkiwali na swojej działce, ale przebywali na swym gruncie okresowo.

Sąd przypomniał też, że w odwołaniu z [...] stycznia 2016 r. oraz w piśmie z [...] czerwca 2017 r. K. S., E. S. i S. S. wskazywali, że nie wszystkie czynności z zakresu władania spornym gruntem (utrzymanie jezdni, chodników, zieleni przydrożnej, roboty interwencyjne, zabezpieczające, utrzymaniowe) były wykonywane przez zarządcę, i że utrzymaniem chodnika zajmowali się właściciele działki [...].

W ocenie Sądu, władztwa publicznoprawnego sprawowanego przez Zarząd Dróg Miejskich w K. nie wykluczały działania samych właścicieli spornego gruntu w zakresie utrzymania w należytym stanie chodnika, zawierającego się w pasie drogowym ul. [...]. Jak wynikało z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. Nr 132, poz. 622 ze zm.), to właściciele nieruchomości zapewniali, 31 grudnia 1998 r., utrzymanie czystości i porządku m.in. przez oczyszczanie ze śniegu i lodu oraz usuwanie błota i innych zanieczyszczeń z chodników położonych wzdłuż nieruchomości. Z kolei zgodnie z art. 5 ust. 4 tej ustawy, obowiązki utrzymania czystości i porządku na terenach niewymienionych w ust. 1-3 (m.in. poza chodnikami wzdłuż nieruchomości) należały, w odniesieniu do dróg publicznych, do zarządu drogi.

Jak zasadnie wskazał Minister w zaskarżonej decyzji, wyrażona przez właścicieli działki nr [...] ocena działań zarządu drogi odnośnie do czynności utrzymaniowych, remontowych, czy ochronnych pasa drogowego ul. [...] jako niewystarczających, nie podważa wykonywania przez Zarząd Dróg Miejskich w K. czynności władczych na terenie objętym sprawowanym zarządem. Jako niezgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego byłoby przyjęcie, że zarząd drogi w okresie wielu lat, przed 31 grudnia 1998 r., nie realizował zadań ustawowych na drodze mającej status drogi wojewódzkiej, a więc drodze o dużym znaczeniu lokalnym i o znacznym natężeniu ruchu, np. nie zwalczał śliskości zimowej, nie uzupełniał na bieżąco ubytków w chodniku czy w oświetleniu drogowym (160 punktów świetlnych), które znajdowało się na całej długości drogi.

Sąd uznał więc, że w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki z art. 73 ust. 1 ustawy, umożliwiające wydanie decyzji stwierdzającej nabycie, 1 stycznia 1999 r. przez Gminę K. prawa własności nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0100 ha, zajętej pod drogę publiczną, wojewódzką – ul. [...]..

Sąd wojewódzki, odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 73 ust. 1 ustawy poprzez pominięcie przesłanki wywłaszczenia za odszkodowaniem i wydanie zaskarżonej decyzji w warunkach naruszenia art. 64 Konstytucji RP gwarantującego ochronę prawa własności, czy też zarzutów naruszenia art. 7, art. 9, art. 10 § 1 i 3, art. 12 § 1 i 2, art. 77 § 4 k.p.a., stwierdził, że decyzje wojewody, o których mowa w art. 73 ust. 3 ustawy, mogą być wydawane w każdym czasie, ponieważ potwierdzają nabycie przez podmiot publicznoprawny, z mocy samego prawa, 1 stycznia 1999 r., mienia nieruchomego, zajętego pod drogę publiczną. Sprawa o odszkodowanie za wywłaszczenie tego rodzaju gruntu wszczynana jest na wniosek właściciela nieruchomości złożony najpóźniej do 31 grudnia 2005 r. i kończy się decyzją starosty wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej (prezydenta miasta), co wynika z art. 73 ust. 4 ustawy w zw. z art. 4 pkt 9b1 i art. 129 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm.). To, czy skarżący złożył w terminie ustawowym wniosek o odszkodowanie za działkę zajętą pod drogę publiczną, wykracza poza przedmiot niniejszej sprawy, w której Sąd oceniał zgodność z prawem decyzji stwierdzającej nabycie nieruchomości zajętej pod drogę publiczną.

Sąd dodał, że Trybunał Konstytucyjny wypowiadał się już na temat konstytucyjności art. 73 ustawy w odniesieniu do różnych jego aspektów. W wyroku z 14 marca 2000 r. sygn. akt P 5/99 Trybunał uznał, że art. 73 ust. 1 i ust. 5 ustawy jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP oraz z art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 ze zm.) i nie jest niezgodny z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 3 Konstytucji RP. W wyroku z 20 lipca 2004 r. sygn. akt SK 11/02 Trybunał stwierdził, że art. 73 ust. 4 ustawy jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. W wyroku tym TK uznał związaną z wywłaszczeniem szczególną konstrukcję odszkodowania za spełniającą konstytucyjne wymogi słusznego odszkodowania, mimo że odszkodowanie jest wypłacane nie z urzędu, lecz tylko na wniosek byłego właściciela. Za niekonstytucyjne nie zostały też uznane unormowania o odsunięciu w czasie możliwości wystąpienia z wnioskiem odszkodowawczym (przed 1 stycznia 2001 r.), ani brak określenia końcowego terminu wypłaty odszkodowania. Trybunał Konstytucyjny uznał także za zgodne z Konstytucją ograniczenie w czasie możliwości zgłaszania wniosków o odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości do 31 grudnia 2005 r. Trybunał zauważył, że osoby wywłaszczone miały w czasie faktycznego odjęcia własności możliwość dochodzenia swych praw, czego jednak w odpowiednim czasie nie uczyniły, a powinny wykazać się dbałością o swe prawa. Z kolei w wyroku z 28 lutego 2008 r. sygn. akt K 43/07 Trybunał wskazał, że art. 73 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 103 ust. 2 ustawy jest zgodny z art. 2 oraz art. 167 ust. 1 i 4 Konstytucji RP. Także w wyroku z 15 września 2009 r. sygn. akt P 33/07 Trybunał stwierdził, że art. 73 ust. 4 ustawy, w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W tym ostatnim wyroku Trybunał stwierdził, że wystąpienie z żądaniem odszkodowania nie było uzależnione od uprzedniego wydania decyzji wojewody. Złożenie w określonym przez art. 73 ust. 4 ustawy okresie wniosku było wystarczającą czynnością, by uzyskać prawo do odszkodowania za wywłaszczenie. Wniosek ten stanowił bowiem oświadczenie, że były właściciel zamierza skorzystać z prawa do odszkodowania, a dopiero w następnej kolejności zawierał żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania w przewidzianej prawem procedurze. W konsekwencji to, kiedy wojewoda wydał decyzję, nie stanowiło przeszkody do skorzystania przez każdego z byłych właścicieli z prawa do zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego. Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że zawarty w art. 73 ustawy mechanizm potwierdzenia wywłaszczenia i uzyskania odszkodowania jest poprawny systemowo i nie ogranicza ochrony praw należnych byłym właścicielom. Trybunał podzielił stanowisko Marszałka Sejmu i Prokuratora Generalnego, że brak decyzji wojewody nie stanowił przeszkody do złożenia wniosku odszkodowawczego przez byłego właściciela.

Sprawa o stwierdzenie przez właściwego wojewodę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną (art. 73 ust. 1 ustawy) stanowi zagadnienie prawne niezależne od sprawy o ustalenie przez właściwego starostę odszkodowania za nabycie mienia przez podmiot publicznoprawny (art. 73 ust. 4 i 5 ustawy). Decyzja wojewody potwierdza jedynie to, co nastąpiło z mocy samego prawa, tj. to, że określona nieruchomość, 1 stycznia 1999 r. została nabyta przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego (gminę, powiat, województwo). Sprawa ta dotyczy zdarzenia prawnego zaistniałego wcześniej, niż początkowa data (1 stycznia 2001 r.), od której właściciel nieruchomości mógł wystąpić z wnioskiem o odszkodowanie. Wobec tego to sprawa o ustalenie odszkodowania jest uzależniona od sprawy o nabycie mienia w tym sensie, że dopiero ostateczna decyzja stwierdzająca nabycie mienia zajętego pod drogę (art. 73 ust. 3 ustawy) potwierdza wywłaszczenie konkretnej osoby z konkretnego gruntu. W praktyce złożenie do właściwego starosty (prezydenta miasta) wniosku o odszkodowanie w terminie ustawowym (do 31 grudnia 2005 r.) skutkowało tym, że organ ten zawieszał w trybie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. postępowania odszkodowawcze do czasu, kiedy decyzja stwierdzająca nabycie mienia zajętego pod drogę publiczną stanie się ostateczna. Dopiero określenie gruntu zajętego pod drogę w decyzji stwierdzającej nabycie mienia umożliwiało określenie jego wartości przez rzeczoznawcę majątkowego i ustalenie wysokości odszkodowania w decyzji administracyjnej.

Zdaniem Sądu, nie miał racji skarżący, że brak wskazania przez organy administracji jak właściciele nieruchomości mogą uzyskać odszkodowanie świadczy o wadliwości decyzji organu. Z art. 73 ust. 4 ustawy wynika wyraźnie, że odszkodowanie będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r., oraz że po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Skoro więc właściciele nieruchomości nie złożyli w terminie ustawowym wniosku o odszkodowanie, to niezależnie od przyczyn niezłożenia wniosku, utracili do niego prawo. Brak wszczętego postępowania o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie nieruchomości zajętej pod drogę publiczną nie stał na przeszkodzie w złożeniu, w terminie ustawowym, wniosku o odszkodowanie.

Sąd wojewódzki dodał, że na organie administracji ciąży obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na ich prawa i obowiązki, zakomunikowania stronie faktów znanych organowi z urzędu, czy też zapewnienie stronom udziału w każdym stadium postępowania (art. 9, art. 10 § 1, art. 77 § 4 k.p.a.). Jednak obowiązki te aktualizują się dopiero na etapie toczącego się postępowania administracyjnego. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby do 31 grudnia 2005 r., odnośnie do działki nr [...], toczyło się przed Wojewodą [...] postępowanie o stwierdzenie, w trybie art. 73 ust. 1 ustawy, nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, czy też przed Prezydentem Miasta K. postępowanie o odszkodowanie w trybie art. 73 ust. 4 ustawy. Skoro do 31 grudnia 2005 r. właściciele działki nr [...] nie zainicjowali żadnego z tych postępowań administracyjnych, to żaden organ nie miał obowiązku informowania ich o przysługującym im, po wejściu w życie ustawy, roszczeniu o odszkodowanie i o terminie przewidzianym na jego zgłoszenie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł K. S., zaskarżając go w całości.

Jako podstawę skargi wskazano zarzuty:

1. naruszenia przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. oraz art. 77 k.p.a., polegające na błędnym przyjęciu przez organ administracji, Ministra Infrastruktury i Budownictwa, a następnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w skarżonym wyroku, że dla wykazania "władztwa" w rozumieniu art. 73 ust. 1 przepisów wprowadzających ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872) nad nieruchomością skarżącego przez Zarząd Dróg Miejskich w K., 31 grudnia 1998 r., skutkującego wywłaszczeniem skarżącego, w pełni wystarczające jest domniemanie faktyczne wynikające z samego charakteru drogi publicznej jako drogi wojewódzkiej, podczas gdy domniemanie faktyczne oparte jest na wątpliwych podstawach, sprzecznych z częścią zebranego materiału dowodowego w postaci oświadczeń uczestników o braku faktycznego wykonywania władztwa przez zarządcę drogi, brak innych dowodów na wykonywanie "władztwa" przez Zarząd Dróg Miejskich w K. (jedyne dowody pozytywnie świadczące o faktycznym wykonywaniu władztwa pochodzą z lat 70., a zatem okresu o 30 lat wcześniejszego). Przy tym uzasadnione wątpliwości budzi stosowanie, wobec braku dokumentacji czynności faktycznych zarządcy drogi, daleko idących domniemań faktycznych przeciwko obywatelowi na tle unormowania art. 73 ust. 1 przepisów wprowadzających ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872) stanowiącego już samo w sobie lex specialis ostro ingerujące w zakres prawa własności jednostki oraz co najmniej ocierające się o granice gwarancji konstytucyjnych – dość wskazać, że Trybunał Konstytucyjny normą art. 73 przepisów wprowadzających ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872) zajmował się już kilkunastokrotnie, w tym w kilku wyrokach. Koliduje to z zasadą dążenia przez organy administracji do ustalenia obiektywnego stanu faktycznego oraz zasadą zaufania obywatela do organów państwa;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj. art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 73 ust. 1 przepisów wprowadzających ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872), polegające na błędnej wykładni art. 73 ust. 1, polegającej na uznaniu, że ww. przepis znajduje zastosowanie również w przypadkach, gdy przewidziana w nim obligatoryjna możliwość uzyskania odszkodowania jest już z mocy prawa niewykonalna w związku z uregulowaniem art. 73 ust. 3 i 4 przepisów wprowadzających ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872) z uwagi na 17 letnią zwłokę beneficjenta oraz organu administracji we wszczęciu postępowania stwierdzającego nabycie prawa własności nieruchomości, co faktycznie prowadzi do wyłączenia stosowania art. 7, 77 oraz 107 k.p.a. oraz art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w omawianej procedurze. W istocie prowadzi to do wyłączenia możliwości obrony obywatela jego praw w procedurze administracyjnej oraz uzyskania słusznego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Problem ten był sygnalizowany także przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku sygn. P 33/07, w którym Trybunał wskazywał, że niewłaściwe stosowanie badanej regulacji oraz zaniechania lub bezczynność organów administracji we wszczynaniu postępowań może prowadzić do nieuzasadnionego blokowania możliwości uzyskania słusznego odszkodowania, wszakże w ocenie Trybunału nie jest to zagadnienie konstytucyjne, ale prawidłowego stosowania regulacji przez organy administracji.

Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie skarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 października 2018 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu skarżącego kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych gdyż nie zostały opłacone ani w całości, ani w części.

Skarżący kasacyjnie wniósł też o rozpoznanie sprawy na rozprawie przez Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Zarządzeniem z [...] lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 943/19 Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej poinformował strony, że Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony posiadają możliwości techniczne uczestniczenia w rozprawie zdalnej przy użyciu informatycznej aplikacji. Jeżeli którakolwiek z wezwanych stron oświadczy, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej lub nie zajmie stanowiska w tej kwestii, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne.

Wobec powyższego, strony zostały wezwane do zajęcia stanowiska w przedmiocie rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.

W związku z tym, że nie wszystkie strony postępowania zajęły stanowisko w tym zakresie, zarządzeniem z [...] kwietnia 2022 r. Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm. – dalej jako: "ustawa COVID-19".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 – dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania należy wskazać, że złożona skarga kasacyjna, pomimo że została sporządzona przez adwokata, nie wypełnia wymagań normatywnych dotyczących elementów konstrukcyjnych, jakimi musi cechować się ten środek zaskarżenia. Zarzucając bowiem naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy należy powiązać naruszenie przepisów Kodeksu postepowania administracyjnego z naruszeniem przez sąd pierwszej instancji odpowiednich przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czego w niniejszej skardze kasacyjnej nie uczyniono. Uchybienie przez sąd przepisom regulującym postępowanie organów administracji publicznej ma charakter pośredni i wynikać może jedynie z uchybienia przez sąd pierwszej instancji przepisom p.p.s.a. Oznacza to, że procedując, wojewódzki sąd administracyjny nie stosuje przepisów k.p.a., lecz kontroluje, czy postępowanie organów odpowiadało tym przepisom. Biorąc jednak pod uwagę pogląd wyrażony w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (ONSAiWSA 2010, z. 1 poz. 1) uznać trzeba, że to uchybienie nie może bezwarunkowo dyskwalifikować tej skargi. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny dokonał merytorycznej oceny skuteczności przedstawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania zmierza do podważenia ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku, z których wynika, że działka ewid. nr [...] o pow. 0,0100 ha zajęta pod pas drogowy ul. [...] znajdowała się 31 grudnia 1998 r. we władaniu publicznoprawnym. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. nie zawiera normatywnie zdefiniowanego pojęcia "władanie nieruchomością", dlatego w orzecznictwie wskazuje się, że dla uznania, że dana nieruchomość pozostawała 31 grudnia 1998 r. we władaniu publicznoprawnym, podstawowe znaczenie ma, czy zostanie wykazane, że Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, działając przez swoje jednostki organizacyjne, w odniesieniu do nieruchomości zajętej pod drogę publiczną wykonywały faktyczne czynności związane np. z jej utrzymaniem, konserwacją, modernizacją, odśnieżaniem. Przy czym czynności dokonywane na drodze nie musiały uzyskiwać wcześniejszej akceptacji właściciela gruntu, który nawet nie musiał o tych czynnościach być powiadamiany. Należy przy tym zauważyć, że do spełnienia przesłanki władztwa nie jest konieczne udowodnienie przez podmiot publicznoprawny posiadania nieruchomości (w rozumieniu Kodeksu cywilnego), a jedynie wykazanie faktycznego władania nią.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej ma obowiązek podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Z kolei zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jednocześnie w myśl art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Następnie zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że wynikająca z tego ostatniego przepisu zasada swobodnej oceny dowodów oznacza, że organ administracji publicznej w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego.

Zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, że w rozpoznawanej sprawie zebrany materiał dowodowy potwierdza, że działka ewid. nr [...] o pow. 0,0100 ha zajęta pod pas drogowy ul. [...] znajdowała się 31 grudnia 1998 r. we władaniu publicznoprawnym. Z materiału tego wynika bowiem, że już w latach 70. XX w. w K. istniała ul. [...]. Z dokumentacji technicznej sporządzonej w 1972 r. na zlecenie Miejskiego Zarządu Dróg i Zieleni w K. – zarządcy dróg na terenie miasta K. wynika, że na odcinku tej drogi, obejmującym przedmiotową działkę, założono system kanalizacji rozdzielczej. Z oświadczenia dyrektora Zarządu Infrastruktury Komunalnej i Transportu w K. z [...] stycznia 2015 r. wynika, że sporny grunt pozostawał 31 grudnia 1998 r. w zarządzie Miejskiego Zarządu Dróg w K. Z kolei z danych zawartych w metryce ul. [...], sporządzonej we wrześniu 1989 r., wynika, że ul. [...] miała nawierzchnię asfaltową, chodnik z płyt betonowych, pasy zieleni w chodniku. Ulica ta była wyposażona w znaki drogowe odblaskowe, tablice informacyjne i oświetlenie na całej długości. W części dotyczącej oceny stanu nawierzchni, klasyfikacji jezdni po przeglądzie, określono stan jezdni jako dobry. Wszystkie te okoliczności potwierdzają działanie zarządcy drogi na przedmiotowej drodze. Nie jest więc tak jak podnosi skarżący, że organ ustalił fakt władania przedmiotową nieruchomością jedynie na podstawie dokumentów z lat 70. XX w.

Słusznie też zauważył Sąd pierwszej instancji, że w odwołaniu z [...] stycznia 2016 r. oraz w piśmie z [...] czerwca 2017 r. K. S., E. S. i S. S. wskazywali, że nie wszystkie czynności z zakresu władania spornym gruntem (utrzymanie jezdni, chodników, zieleni przydrożnej, roboty interwencyjne, zabezpieczające, utrzymaniowe) były wykonywane przez zarządcę, i że utrzymaniem chodnika zajmowali się właściciele działki nr [...]. Podnoszona przez skarżących okoliczność wykonywania na działce określonych prac nie wyłącza możliwości władania nieruchomością również przez podmiot publiczny.

Z powyższych względów zarzut naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów procedury administracyjnej (art. 7, 77 § 1 k.p.a.) należało uznać za niezasadny.

Nie mógł odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia art. 73 ust. 1 ustawy. Naruszenia powyższego przepisu skarżący upatruje we wszczęciu postępowania w terminie, który uniemożliwia otrzymanie odszkodowania za wywłaszczona nieruchomość.

Trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, że wydanie decyzji na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy nie zostało przez ustawodawcę ograniczone żadnym terminem. Przepis art. 73 ust. 1 ustawy dotyczy wyłącznie skutku nabycia przez Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego prawa własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, pozostające 31 grudnia 1998 r. w ich władaniu. Skutek przewidziany w tym przepisie nastąpił z mocy prawa 1 stycznia 1999 r. Natomiast zgodnie z art. 73 ust. 4 ustawy, odszkodowanie za nieruchomości będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Wszelkie wątpliwości związane z taką regulacją zostały rozstrzygnięte ostatecznie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 15 września 2009 r., P 33/07, w którym orzeczono, że art 73 ust. 4 ustawy w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W konsekwencji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie, której przedmiotem jest stwierdzenie nabycia z mocy prawa 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości przez gminę, nie zasługiwała na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej.

W myśl art. 15zzs4 ust. 1 ustawy COVID-19 w brzmieniu od 3 lipca 2021 r. (Dz. U. z 2021 r. poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy. Zgodnie z ust. 3 powołanego przepisu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie Sąd uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, zaś wobec braku zgody wszystkich stron postępowania na przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19.