Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1324/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-02-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 3 pkt 2 i 2a, art. 5 ust. 4, 4a i 4b , art 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: Art. 7, art. 77  par. 1 , art. 80 , art. 107  par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 145 par. 1  pkt 1 lit. a  i c, art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dąbek Sędziowie WSA Wojciech Jakimowicz WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lutego 2016 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 29 lipca 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), art. 5, 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Burmistrza z dnia [...] 2015 r. orzekające o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne za okres od 1 grudnia 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. w wysokości 4 277,00 zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Burmistrz przyznał E. M. decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] zasiłek rodzinny na okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2013/2014 na dzieci: S. M. i D. M. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła na dziecko S. M.

W dniu 20 lutego 2015 r. do organu wpłynęło pismo A S.A. informujące, że córka skarżącej S. M. świadczyła pracę na podstawie umowy zlecenia od dnia 25 października 2012 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. i osiągnęła dochód za listopad 2012 r. w wysokości 705,09 zł.

W związku z powyższą informacją, organ wszczął w dniu 25 lutego 2015 r. postępowanie w sprawie nienależnie pobranych przez E. M. świadczeń rodzinnych za okres od 1 grudnia 2013 r. do 30 czerwca 2013 r.

W toku postępowania wyjaśniającego organ dokonał ustaleń, że od listopada 2012 r. miesięczny dochód rodziny E. M. po doliczeniu uzyskanego dochodu wymienionego w art. 3 pkt 24 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych wyniósł 1.984,29 zł, co w przeliczeniu na osobę stanowiło 661,43 zł i przekroczył kwotę 539,00 zł uprawniającą rodzinę do pobierania zasiłku rodzinnego.

Przyjęto wobec tego, że świadczenia rodzinne pobrane przez E. M. w ww. okresie stanowią nienależnie pobrane świadczenia.

Wobec tego organ I instancji - Burmistrz - decyzją z dnia [...] 2015 r. orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne przez E. M. za okres od 1 grudnia 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. w wysokości 4 277,00 zł.

Odwołując się od powyższej decyzji E. M. zakwestionowała sposób wyliczenia dochodu rodziny za 2011 r. w oparciu o uzyskaną informację dotyczącą uzyskania przez córkę S. M. dochodu w roku 2012 r., podnosząc, że stoi on w sprzeczności z art. 5 ust. 4 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przedstawiła w jej ocenie prawidłowe obliczenie polegające na tym, że do dochodu rodziny osiągniętego w roku 2011 w kwocie 15.582,38 zł (po pomniejszeniu go o wartości określone w art. 3 pkt 1 lit. a) należało doliczyć dochód uzyskany przez S. M. za miesiąc listopad 2012 r. w kwocie 705,09 zł i tak uzyskaną kwotę tj. 16.287,47 zł podzielić na 12 miesięcy, a następnie przez liczbę członków rodziny (3 osoby), co w przeliczeniu na osobę daje kwotę 452,43 zł i nie stanowi przekroczenia kryterium dochodowego, w konsekwencji tego rodzaju ustalenie nie może dawać podstawy do stwierdzenia, że pobrane przez odwołującą świadczenie było nienależne.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia 29 lipca 2015 r. nr [...], działające jako organ odwoławczy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygniecie pierwszoinstancyjne z dnia [...] 2015 r.

W jej uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło stanowiący podstawę prawną przepis art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych brzmiący, iż za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Następnie Kolegium wskazało, że po doliczeniu uzyskanego dochodu wymienionego w art. 24 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych (dochodu córki S. M.) miesięczny dochód rodziny wyniósł od listopada 2012 r. kwotę 1.984,29 zł, co w przeliczeniu na osobę stanowiło 661,43 zł i przekroczyło kwotę 539,00 zł uprawniającą rodzinę do pobierania zasiłku rodzinnego.

Przedstawiając bardziej szczegółowe wyliczenie wskazano, że dochód E. M. w 2011 r. wyniósł 19.706,40 zł pomniejszony o należny podatek – 0 zł, składki na ubezpieczenie społeczne w kwocie 2 686,21 zł oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 1 669,00 zł : 12 miesięcy : 3 osoby = 1279,20 zł + dochód uzyskany w kwocie 705,09 zł = 1.984,29 zł, co w przeliczeniu na osobę, czyli 3 = 661,43 zł i przekracza kwotę 539,00 zł uprawniającą rodzinę do pobierania zasiłku rodzinnego. Uściślono ponadto, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekroczył kwotę uprawniającą rodzinę do zasiłku rodzinnego o kwotę wyższą niż kwota najniższego zasiłku rodzinnego, przysługującego w okresie, na który był ustalony. Wskazano, że na kwotę nienależnie pobraną 4 277,00 zł składa się kwota 1932,00 zł (świadczenie pobrane na D. M.) i kwota 2 345 zł (kwota pobrana na S. M.).

Wyjaśniono, że obowiązek zwrotu ww. kwoty przez E. M. wynika z przepisu art. 30 ust. 7 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl których nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

Wskazano, że o nienależnym pobraniu świadczenia można mówić, gdy strona pobiera świadczenie wiedząc, że mu się nie należy. Istnieje zatem element obiektywny (wystąpienie okoliczności) i subiektywny (świadome i celowe działanie wbrew pouczeniu).

Zwrócono uwagę, że E. M. była pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu w razie uzyskania dochodu oraz poinformowano, że istnieje możliwość umorzenia nienależnie pobranych świadczeń bądź rozłożenia na raty płatności, o ile zajdą szczególne okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie E. M. zarzuciła jej naruszenie art. 3 ust. 2 i ust. 2 a w zw. z art. 5 ust. 4 b i art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z § 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2012 r., poz. 959) poprzez błędne przyjęcie, że miesięczny dochód rodziny osiągnięty w roku 2011 po doliczeniu dochodu wymienionego w art. 3 pkt 24 lit. c uzyskanego przez S. M. za listopad 2012 r. wynosił kwotę 1.984,29 zł, uprawniającą rodzinę do pobierania zasiłku rodzinnego, podczas gdy miesięczny dochód jej rodziny w roku 2011 po doliczeniu dochodu uzyskanego przez jej córkę za listopad 2012 r. wyniósł 1.338,02 zł, co w przeliczeniu na członka rodziny daje kwotę 446,01 zł oraz naruszenie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w błędnym uznaniu wypłaconych jej świadczeń rodzinnych za okres od 1 grudnia 2012 r do 30 czerwca 2013 r. w wysokości 4.277,00 zł za świadczenia nienależnie pobrane.

W uzasadnieniu skargi E. M. przytoczyła na poparcie stanowiska orzeczenie WSA w Krakowie z dnia 5 sierpnia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 789/14.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2014 r., poz. 1647.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą orzekania organów był art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn., Dz. U. 2015 r., poz. 114, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

W świetle ust. 1 tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, osoba która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

Jak stanowi ust. 2 art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;

Decydujące zatem znaczenie dla oceny prawidłowości wydanych w rozpatrywanej sprawie decyzji, ma dokonana przez orzekające organy wykładnia powyższych przepisów ustawy.

Podnieść należy, że w świetle definicji legalnej, zawartej w przytoczonym artykule 30 ww. ustawy, przez "świadczenie nienależnie pobrane" rozumieć należy tylko takie świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania) (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 22/14; LEX nr ).

Od pojęcia tego odróżnić należy pojęcie "nienależnego świadczenia", które "występuje między wówczas gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła." (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 780/10; LEX nr 754942).

O "nienależnie pobranym świadczeniu" można zatem mówić tylko na gruncie, jurysdykcyjnego, administracyjnego postępowania, w toku którego doszło do skonkretyzowania w decyzji administracyjnej czyjegoś uprawnienia i zaszła jednocześnie jedna z przesłanek wskazanych w art. 30 pkt 1 do 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Będą to więc na przykład sytuacje, gdy: decyzją administracyjną przyznano danej sobie świadczenie, a następnie do niej skierowano kolejną decyzję lub czynność materialno-techniczną potwierdzającą, odpowiednio, ustanie, zawieszenie prawa albo wstrzymanie wypłaty świadczenia ( pkt 1 ust. 2 art. 30 ustawy; tak W. Maciejko w: A. Korcz – Maciejko, W. Maciejko, Świadczenia rodzinne. Komentarz, 3 wydanie, Warszawa 2009, s. 460), gdy osoba je pobierająca świadomie wprowadziła w błąd organ, a więc wszystkie te sytuacje, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 do 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Poza zatem tą sferą - jurysdykcyjnego administracyjnego postępowania - znajduje się pojęcie "nienależnego świadczenia". Pojęcie to występuje na gruncie prawa cywilnego, w art. 410 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. jedn., Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.), jako szczególna postać bezpodstawnego wzbogacenia się.

Wskazać jedynie należy, że w świetle doktryny prawa cywilnego "nienależne świadczenie" obejmuje między innymi takie sytuacje, gdy ktoś je spełnił, nie będąc w ogóle do tego zobowiązanym (względem nikogo) lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył (tzw. condictio indebiti ). "W piśmiennictwie jako przykłady sytuacji, w których powstaje condictio indebiti wskazuje się: omyłkowe udzielenie pożyczki, świadczenie z gwarancji, gdy brak materialnych przesłanek do jej wykonania, dostarczenie towaru pod zły adres, zawyżony czynsz, podwójna zapłata, wypłata odszkodowania z OC na rzecz rzekomo poszkodowanego, który następnie okazał się sprawcą szkody (por. P. Księżak, Bezpodstawne..., s. 177). Świadczenie jest nienależne, jeśli w chwili jego spełniania miało ono podstawę prawną, jednak później podstawa prawna odpadła (tzw. condictio causa finita ). Sytuacja taka będzie mieć miejsce np. w razie uchylenia się od skutków prawnych wadliwego oświadczenia woli (art. 84-88 k.c.), odwołania darowizny (art. 898 k.c.)..." (vide: Agnieszka Rzetecka – Gil, Komentarz do art. 410, LEX).

W rozpatrywanej sprawie organy stanęły na stanowisku, że skarżąca, będąc pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o uzyskaniu dochodu, działała świadomie i celowo wbrew temu pouczeniu, nie informując organu o okolicznościach mających znaczenie dla przyznania tego rodzaju świadczenia, co wyczerpuje przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Przypomnieć należy, że w orzecznictwie sądowadministracyjnym przyjmuje się, że zwrot świadczenia (na gruncie jurysdykcyjnego administracyjnego postępowania) obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona, jak i osoby, która uzyskała takie świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.

A zatem, w tym stanie faktycznym rzeczą organów było wykazanie, że pouczenie było na tyle przystępnie sformułowane, iż było zrozumiałe dla skarżącej. Ponadto, że z pouczenia tego mogła skarżąca dowiedzieć się o okolicznościach mających znaczenie dla przyznania jej świadczenia, co pozwalało jej odnieść je do swojej sytuacji, tak by wiedzieć, iż wystąpienie tych okoliczności pociąga za sobą obowiązek zgłoszenia ich organowi.

Ugruntowane jest bowiem w orzecznictwie sądowadministracyjnym stanowisko, że nie można uznać za spełniające wymogi prawidłowego pouczenia takie pouczenie, którego treść jest jedynie przytoczeniem treści przepisu, czy też przepisów. Powtórzyć zatem trzeba, że pouczenie spełnia wymogi prawidłowego tylko wówczas, gdy jest zredagowane w sposób zrozumiały dla konkretnej osoby i w taki sposób, aby mogła jego treść odnieść do swojej sytuacji, by następnie wiedzieć, że określona okoliczność w jej sytuacji ma znaczenia dla przyznania jej uprawnienia, a jej zaistnienie rodzi po jej stronie obowiązek poinformowania organu o tym fakcie (por. m.in. wyroki NSA w Warszawie z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1529/12; LEX nr 1339588, czy z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 981/10; LEX nr 745403.

W tej sprawie pouczenie zawarte w formularzu wniosku, jak i zamieszczone w decyzji z dnia 16 listopada 2011 r. takiego wymogu nie spełniało. Nie można więc było uznać je za prawidłowe i wyciągać wynikające z niego konsekwencje w stosunku do skarżącej.

Ponadto, w toku niniejszego postępowania administracyjnego orzekające organy dopuściły się dalszych uchybień przepisom prawa materialnego i procesowego.

Z analizy art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych rzeczywiście wynika, że zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty, 539,00 zł.

Dochód jest więc tą okolicznością decydującą o przyznaniu lub nie przyznaniu świadczenia.

W myśl art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych za dochód rodziny uważa się sumę dochodów członków rodziny, natomiast dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Okres zasiłkowy to, w świetle art. 3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych.

W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że z treści przepisu art. 5 ust. 4 w związku z art. 3 pkt 2 i pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, wynika jednoznacznie, iż przy ustalaniu dochodu rodziny w celu ustalenia prawa do zasiłku bierze się pod uwagę zdarzenia prawne mające wpływ na wysokość tego dochodu (utrata bądź uzyskanie dochodu), które miały miejsce w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Wskazać jednak w dalszej kolejności należy, że zdaniem Sądu również utrata bądź uzyskanie dochodu, które nastąpiły po upływie roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy, powinny zostać uwzględnione przy wyliczaniu dochodu rodziny na potrzeby ustalenia prawa do przedmiotowego zasiłku i dodatków do tego zasiłku.

Zagadnienie momentu wystąpienia zdarzeń uzasadniających korektę dochodu było na gruncie ustawy sprzed jej nowelizacji ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom, uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) rozpatrywane w orzecznictwie sądowym niejednolicie.

Rozbieżności usunęło nowe brzmienie art. 5 ust. 4, w którym wprost wskazano, że ustalając dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego, w przypadku jego utraty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku.

Natomiast w świetle treści art. 5 ust. 4a ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych.

Stosownie zaś do treści art. 5 ust. 4b w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieka opiekuna prawnego po roku kalendarzowym, poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym ten dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela w tym względzie zapatrywanie wyrażone w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Po 584/10 (ONSA i WSA 2012/5/85, LEX nr 1220281), że taka interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która ogranicza się do uwzględniania zmian w dochodzie rodziny ubiegającej się o świadczenia rodzinne tylko do zdarzeń zaistniałych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy jest nie do przyjęcia, gdyż nie uwzględnia rzeczywistej wysokości dochodu uzyskiwanego przez rodzinę świadczeniobiorcy.

Pogląd o konieczności uwzględniania zdarzeń skutkujących utratą bądź uzyskaniem dochodu, występujących nie tylko w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, ale także później znalazł potwierdzenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn. akt P 45/08, badającego zgodność z Konstytucją RP przepisu § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881), gdzie stwierdzono, że: "(...) art. 5 ust. 4 ustawy nie określa też terminu, w jakim uwzględnia się przy ustalaniu dochodu rodziny utracony dochód, nie wiąże też uprawnienia do odliczenia dochodu utraconego od dochodu rodziny, ani też odmowy prawa jego odliczenia z faktem uzyskania innego dochodu. Przyjęta w art. 5 ust. 4 i 4a ustawy konstrukcja ustalania wysokości dochodu rodziny pozwala przy ustalaniu prawa do zasiłku na uwzględnienie zdarzeń w postaci zarówno utraty dochodu, czyli pogorszenia się sytuacji materialnej rodziny, jak i uzyskania dochodu. W konsekwencji możliwa jest więc korekta ustalenia dochodów rodziny w wyniku ich pomniejszenia (art. 5 ust. 4 ustawy) bądź powiększenia (art. 5 ust. 4a ustawy)".

Reasumując stwierdzić należy, że możliwa jest korekta ustalonego już dochodu osoby uprawnionej (lub rodziny osoby uprawnionej) z powodu zdarzeń, jakie nastąpiły po upływie okresu, w związku z którym ustalono ten dochód, czyli po 31 grudnia roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Po 584/10 (ONSA i WSA 2012/5/85, LEX nr 1220281).

Również w literaturze wyrażono pogląd, że w art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych z pewnością nie chodzi o dochód utracony lub uzyskany w trakcie roku poprzedzającego okres zasiłkowy, na jaki ustalane jest prawo do zasiłku rodzinnego, bo ta zmiana jest uwzględniana w zwykłym trybie. Zakres zastosowania zatem przepisu art. 5 ust. 4 ustawy musi obejmować dochód, który przysługiwał także w trakcie okresu zasiłkowego, na jaki ma być ustalone prawo. Z pewnością, jak podkreślają komentatorzy, datami granicznymi pomiędzy którymi powinno uwzględniać się zdarzenia w postaci utraty dochodu, jak i analogicznie uzyskania dochodu, są data otwierająca okres zasiłkowy jako początkowa oraz data wydania ostatecznej decyzji, jako termin końcowy, nie później niż do 31 października bieżącego okresu zasiłkowego (por. A. Korcz – Maciejko, W. Maciejko w Świadczenia rodzinne. Komentarz, Warszawa 2009, s. 189).

Przenosząc z kolei te rozważania na grunt niniejszej sprawy, obowiązkiem orzekających organów było ustalenie co do okoliczności uzyskania przez członka rodziny skarżącej – S. M. – w roku 2012, czy dochód ten był uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, jak to stanowi art. 5 ust. 4b ustawy.

Zwrócić należy uwagę, że o przyznaniu świadczenia rodzinnego ma decydować rzeczywisty dochód rodziny (vide: wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 sierpnia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 789/14; LEX nr 1502706), bo świadczenia mają być odpowiednią i adekwatną do tego dochodu pomocą państwa.

Jednoznacznych ustaleń w tym względzie organy jednakże nie uczyniły.

Zasadnie też zwróciła uwagę skarżąca na kwestię sposobu ustalenia dochodu rodziny skarżącej i spełnienia, co za tym idzie, ustawowego kryterium dochodowego, warunkującego przyznanie świadczeń.

Ustalenie zatem przeciętnego miesięcznego dochodu przypadającego na jedną osobę w rodzinie, w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, odbywać się powinno przez zsumowanie dochodów wszystkich członków rodziny uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a otrzymaną w ten sposób kwotę należy podzielić przez 12, a następnie przez liczbę osób w rodzinie, jak trafnie to podniosła skarżąca.

Tak jest w sytuacji, gdy dochody są stałe (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 23 października 2013 r., sygn.. akt IV SA/Wr 522/13).

Natomiast, gdy następuje utrata dochodu, czy też jego uzyskanie, to przy obliczaniu dochodu rodziny, od którego uzależnione jest prawo do świadczeń rodzinnych, należy wziąć pod uwagę uzyskanie dochodu lub jego utratę w roku następującym po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Nie jest więc prawidłowy taki sposób wyliczenia dochodu, jak to zaprezentowały organy orzekające, że organy odejmują utracony, bądź dodają uzyskany dochód do kwoty miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie uzyskanego w wyniku dzielenia dochodu rodziny przez 12, a następnie przez ilość osób w rodzinie, a nie do całości dochodu tej rodziny, który winien być brany pod uwagę w tym konkretnym przypadku.

O przyznaniu świadczenia rodzinnego decydować ma przecież rzeczywisty dochód rodziny. Skoro więc ustawową podstawą do przyznania świadczenia rodzinnego jest dochód rodziny rozumiany jako miesięczny przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w skali roku kalendarzowego, to zasada ta winna mieć zastosowanie również w przypadku utraty bądź uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Nawet jakby uznać, że wszystkie elementy składające się na dochód rodziny powinny być uwzględnione, tak jak to przedstawił organ, to wyliczenie dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie w sposób poprawny daje inny wynik, wskutek matematycznych działań, niż to wskazały organy. 19.706,40 – 2.686,21 – 1669,00 = 15.351,19 + 705,04 = 16.056,28: 12:3 = 446,00 zł, co nie przekracza kwoty 539,00 zł kryterium dochodowego.

Ustalenie więc w toku postępowania dowodowego "utraty dochodu" oraz "uzyskania dochodu" ma zasadnicze znaczenie dla treści rozstrzygnięcia i ustalenia w tym zakresie winny być precyzyjne. Organy winny zatem wskazać nie tylko kiedy nastąpiła utrata i uzyskanie dochodu i na skutek jakich zdarzeń, ale także zobowiązane są do podania w jakiej wysokości i przez kogo utracono bądź uzyskano dochód, czego wymagają nie tylko artykuły 7 i 77 § 1 ale i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanej dalej k.p.a.).

Powyższe stanowi więc naruszenie przepisów prawa procesowego

– artykułów: 7, 77 § 1 i 107 § 3 oraz 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ, na wynik tej sprawy w wyniku naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 5 ust. 4, i 4b w zw. z art. 3 pkt 2 i 24 oraz 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne rozumienie i zastosowanie w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.