Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 177/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 81 ust. 2a, art. 83 ust. 1 i ust. 2c, ust. 3, ust. 4 pkt 1 i 2, ust. 6 pkt 4, art. 86 ust. 1 pkt 2, art. 90
journal: Dz.U. 2009 nr 151 poz 1220
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity
article: art. 7, art. 9, art. 11, art. 77 par. 1, art. 75, art. 80, art. 107 par. 1 i 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 154 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2012 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie usunięcia drzew; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. [...] z dnia [...] 2011 r. nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 30 marca 2011 r. M. B. zwrócił się do Wójta Gminy K. G. o wydanej zezwolenia na usunięcie drzewa znajdującego się na jego działce położonej w [...] przy ul. [...] 2 [działka nr [...]]. Podał, że przedmiotowe drzewo gatunku brzoza znajduje się w pasie płotu od strony północnej, na uzasadnienie czego załączył mapę sytuacyjną. jako przyczynę zamierzonego usunięcia drzewa stwierdził, że drzewo przeszkadza w ustawieniu nowego opłotowania (stare zostało przesunięte z uwagi na rozrost drzewa). Dodał również, ze w obrębie płotu od strony północnej zostały dokonane nowe nasadzenia: [...].

Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] Wójt Gminy K. G. odmówił wnioskodawcy zezwolenia na usunięcie przedmiotowej brzozy.

W uzasadnieniu przedstawił następującą argumentację.

Wskazana we wniosku brzoza rośnie większą częścią pnia na nieruchomości wnioskodawcy (działka nr [...]) w [...], a częścią pnia na nieruchomości stanowiącej drogę gminną (ul. [...]). Wnioskodawca uzasadnił żądanie co do wycięcia drzewa zamiarem budowy nowego opłotowania, bowiem stare opłotowanie zostało przesunięte przez rozrastające się drzewo. Przedmiotowa brzoza jest drzewem o pełnej koronie i rozbudowanym pniu. Drzewo stanowi znaczący element środowiska przyrodniczego kompleksu zabudowy rekreacyjno – letniskowej. Usunięcie drzewa będącego pozostałością samosiewnych brzóz (stąd nazwa ulicy), byłoby zbyt dużym uszczerbkiem [dla środowiska przyrodniczego]. Jednocześnie organ zauważył, że obecnie, przy bardzo dużych możliwościach materiałowych i technicznych, możliwe jest – bez zbytniego zwiększenia kosztów – wybudowanie opłotowania (w tym bramy) uwzględniającego brzozę w jego ciągu.

Decyzja ta została następnie uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...]. Kolegium przekazując organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia nakazało organowi I instancji poczynić ustalenia co do wieku drzewa objętego wnioskiem (organ odwoławczy wyjaśnił, że w świetle znowelizowanej ustawy o ochronie przyrody zezwolenia na usunięcie drzew nie wymagają m.in. drzewa, których wiek nie przekracza 10 lat – Dz.U. z 2010 r. Nr 119, poz. 804), jak również przeprowadzić postępowanie z poszanowaniem art. 79 § 1, art. 81 i art. 10 kpa, w szczególności w odniesieniu do przeprowadzenia oględzin drzewa. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało również na twierdzenia wnioskodawcy, że nie jest w stanie ponieść znacznych kosztów nowego opłotowania, gdyż utrzymuje się wyłącznie z renty w wysokości [...] zł.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. organ I instancji ponownie odmówił wnioskodawcy zezwolenia na usunięcie przedmiotowej brzozy. Decyzję tę uzasadnił analogicznie, jak pierwszą decyzję z dnia [...] maja 2011 r., dodając, że wiek brzozy będącej przedmiotem wniosku jest powyżej 10 lat. Decyzja z dnia [...] sierpnia 2011 r. również została uchylona przez Kolegium decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...], które przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia ponownie nakazało organowi I instancji przeprowadzić postępowanie z poszanowaniem art. 79 § 1 kpa, wskazując, że niedopuszczalne jest prowadzenie postępowania wyjaśniającego bez udziału strony. Kolegium przypomniało organowi I instancji, że obowiązkiem organu rozstrzygającego w warunkach uznania administracyjnego jest poszukiwanie rozwiązań korzystnych zarówno dla interesu publicznego (dbałość o przyrodę, ochrona zieleni w miastach i wsiach), jak i dla podmiotu wnioskującego o zezwolenie na usunięcie drzewa, jak również zwróciło uwagę na treść art. 7 kpa. Ponadto, podobnie jak w decyzji z dnia [...] lipca 2011 r., organ odwoławczy stwierdził, że zezwolenie na wycięcie drzew może być uzależnione od posadzenia na terenie nieruchomości innych drzew, które przejmą rolę usuniętego drzewostanu, a z przekazanych akt sprawy nie wynika, aby organ rozważał taką możliwość. Wskazał na wyjaśnienia zawarte w odwołaniu, że na terenie posesji przy ogrodzeniu zostało posadzone wiele innych drzew ozdobnych, m.in. [...], wobec czego usuniecie przedmiotowej brzozy nie umniejszy walorów rekreacyjnych działki.

Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Wójt Gminy na podstawie art. art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220 z późn. zm.) oraz art. 104 kpa odmówił wnioskodawcy M. B. zezwolenia na usunięcie brzozy, powielając w całości uzasadnienie decyzji własnej z dnia [...] sierpnia 2011 r. Ponadto organ wyjaśnił, że wiek drzewa (powyżej 10 lat), jego usytuowanie (rośnie w granicy nieruchomości), stan oraz wszystkie jego cechy i właściwości są oczywistymi faktami, które nie wymagają oględzin; wnioskodawca, który w pełni uczestniczył w postępowaniu, nie zakwestionował powyższych ustaleń, będących oczywistymi faktami tak dla strony, jak i dla organu.

W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca podniósł, że wnosi po raz kolejny odwołanie w sprawie, bowiem w trzeciej odmownej decyzji organ I instancji nie powołał żadnych nowych argumentów, pomimo wskazania w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] września 2011 r. kwestii, na które organ I instancji ma zwrócić uwagę ponownie rozpatrując sprawę. Zdaniem strony Wójt Gminy nie uwzględnił wskazań zawartych w deczyji kasacyjnej Kolegium. Wnioskodawca podtrzymał swoje twierdzenia i wnioski dotyczące zasadności wydania zezwolenia na usunięcie przedmiotowego drzewa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji. Przywołał brzmienie art. 83 ust. 1 i 3 ustawy o ochronie przyrody, a ponadto stwierdził, że drzewo w niniejszej sprawie rośnie w części na nieruchomości stanowiącej własność Gminy K. G., wobec czego organ gminy nie jest uprawniony do wydania decyzji zezwalającej na usunięcie drzewa. Na uzasadnienie takiego stanowiska organ odwoławczy wskazał art. 90 powołanej ustawy, który stanowi, że czynności, o których mowa w art. 83 – 89, w zakresie, w jakim wykonywane są przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta w odniesieniu do nieruchomości będących własnością gminy, wykonuje starosta.

Na decyzję organu odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł wnioskodawca, zarzucając naruszenie art. 7, art. 79 i art. 138 kpa i domagając się uchylenia zaskarżonej deczyji. Odpowiadając na podane przez organ I instancji powody odmowy zezwolenia na wycięcie drzewa podniósł, że: tylko mniejsza część drzewa znajduje się na działce drogowej; wykonanie opłotowania z ominięciem drzewa spowoduje wzrost kosztów jego wykonania; teza organu o zaburzeniach ekosystemu została sformułowana bez uwzględnienia argumentu o nowych nasadzeniach na działce nr [...]; w ciągu ul. [...] znajduje się jeszcze 15 drzew tego gatunku, drzewo objęte wnioskiem o zezwolenie na jego wycięcie. Zarzucił organowi I instancji, że nie odniósł się do przewidzianej w ustawie o ochronie przyrody możliwości uzależnienia zezwolenia na wycięcie drzewa od posadzenia na nieruchomości innych drzew, które przejmą rolę usuniętego drzewostanu. Zdaniem skwarzącego Wójt Gminy, podejmując decyzję uznaniową, miał zgodnie z art. 7 kpa obowiązek kierować się słusznym interesem strony. Podniósł również, że organ I instancji nie zawiadomił go o terminie oględzin. W ocenie strony rozstrzygnięcie organu I instancji oraz ostatnie rozstrzygnięcie organu odwoławczego nie wyjaśniają wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności oraz poddają w wątpliwość prowadzone postępowania, a w niektórych aspektach nawet naruszenie zasad postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Organ podniósł, że skarżący ma możliwość opłotowania działki (w tym wykonania bramy) w sposób pozwalający na zachowanie drzewa. Ponadto stwierdził, że drzewo rosnące częścią pnia na terenie stanowiącym własność gminy mogłoby zostać usunięte jedynie w razie złożenia wspólnego wniosku przez skarżącego i Gminę K. G., a do rozstrzygnięcia sprawy i wydania zezwolenia w takim wypadku właściwy byłby inny organ niż Wójt Gminy, to jest Starosta Kępiński.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna. Decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji z dnia [...] listopada 2011 r. naruszają prawo w stopniu uzasadniającym uchylenie obydwu decyzji.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220, z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości (pkt 1). Zezwolenie na usunięcie drzew w obrębie pasa drogowego drogi publicznej, z wyłączeniem obcych gatunków topoli, wydaje się po uzgodnieniu z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska (art. 81 ust. 2a). Organ właściwy do wydania zezwolenia, o którym mowa w ust. 1, przed jego wydaniem dokonuje oględzin w zakresie występowania w obrębie zadrzewień gatunków chronionych (art. 83 ust. 2c). Zgodnie z art. 83 ust. 6 pkt 4 powołanej ustawy przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do drzew lub krzewów, których wiek nie przekracza 10 lat.

Art. 83 powołanej ustawy w ust. 3 stanowi, że wydanie zezwolenia, o którym mowa w ust. 1 i 2, może być uzależnione od przesadzenia drzew lub krzewów w miejsce wskazane przez wydającego zezwolenie albo zastąpienia ich innymi drzewami lub krzewami, w liczbie nie mniejszej niż liczba usuwanych drzew lub krzewów.

Analizując zagadnienie zezwoleń na usunięcie (wycięcie) drzew lub krzewów wskazać należy na uznaniowy charakter przedmiotowych zezwoleń. Stąd też art. 83 ustawy o ochronie przyrody wprowadza określone wymogi w odniesieniu do treści wniosku o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew. Na wnioskodawcy ciąży zatem nie tylko wymóg wykazania się uprawnieniem do występowania z takim wnioskiem (pkt 1 i 2 art. 83 ust. 4), ale także wskazania pozostałych informacji wymienionych w ust. 4, przede wszystkim przyczyny i terminu zamierzonego usunięcia drzewa lub krzewu. W każdym wypadku szeroko rozumiana ochrona przyrody wymaga uzasadnienia przyczyny zamierzonego usunięcia drzewa lub krzewu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2010 r. sygn. akt II OSK 1133/09 - orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), które powinny zostać wnikliwie i wyczerpująco rozważone przez organ administracyjny.

Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu administracji nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 kpa). Równie istotne jest także respektowanie zasady załatwienia sprawy, mając względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa) i udzielając stronie odpowiednich informacji o okolicznościach faktycznych i prawych, które mogą mieć wpływ na sytuację prawną strony (art. 9 kpa). Przez właściwe uzasadnienie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 kpa, której zachowaniu służą szczegółowe rozwiązania wskazane w art. 107 § 1 i 3 kpa.

Posiłkując się przeglądem orzecznictwa dokonanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2005 r. sygn. akt OSK 1702/04 (orzeczenie dostępne w bazie orzeczeń jw.) należy w tym miejscu zauważyć, że organ administracji, działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany – zgodnie z zasadą z art. 7 kpa – załatwić w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji przyznanych mu uprawnień i środków. Korzystanie z uznania administracyjnego, a tym samym prawo wyboru rozstrzygnięcia, nakłada na organy administracyjne dodatkowe obowiązki, wynikające z charakteru decyzji o uznaniowym charakterze. Wybór rozstrzygnięcia nie może być dowolny, musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki takiego badania.

Sąd administracyjny, badając legalność decyzji uznaniowej, zobowiązany jest do oceny, czy nie naruszono przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także czy decyzja mieści się w wyznaczonych przez prawo granicach uznania i nie jest przejawem arbitralności działania organów administracji. Uznanie administracyjne wymaga wskazania przesłanek korzystania z niego i fakt ten poddany jest kontroli sądu administracyjnego, podobnie jak spójność argumentacji przytoczonej w rozstrzygnięciu indywidualnym opartym na uznaniu administracyjnym. Z kolei braki w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogące mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarzają przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy (por. orzecznictwo przywołane w wyroku NSA z dnia 28 czerwca 2005 r. sygn. akt OSK 1702/04 ).

Po dokonaniu analizy zgromadzonego w sprawie materiału i zapoznaniu się z treścią rozstrzygnięć organów obydwu instancji Sąd uznał, że organy nie zgromadziły w sprawie pełnego materiału dowodowego, jak i nie przeprowadziły wyczerpującej oceny istniejącego materiału procesowego. W konsekwencji nie dokonały wnikliwej analizy okoliczności faktycznych, w tym sytuacji skarżącego w kontekście przesłanek z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy. Okoliczności te powinny być rozważone i klarownie przedstawione w uzasadnieniu decyzji w sposób nie budzący żadnych wątpliwości. Tym bardziej, że w omawianym przypadku wydane decyzje dotyczyły nie kwestii błahych, ale przeciwnie, zagadnień ochrony zasobów przyrodniczych i sfery podstawowych uprawnień właściciela nieruchomości.

W rozpatrywanej sprawie decyzja organu I instancji i decyzja organu odwoławczego wykazują istotne braki w zakresie uzasadnienia. Obydwie zostały wydane z naruszeniem przepisów dotyczących prowadzenia postępowania w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzewa. Kolegium ponadto naruszyło zasadę dwuinstancyjności postępowania, akceptując stanowisko organu I instancji, mimo że uprzedniego wysunięciu szeregu zarzutów co do prowadzenia postępowania przez organ I instancji, które to uchybienia nie zostały przez ten organ usunięte.

W praktyce uzasadnienie merytoryczne każdej z kolejnych decyzji organu I instancji jest identyczne pomimo sformułowania szeregu wskazań co do dalszego postępowania w decyzjach kasacyjnych, jakie poprzedzały wydanie decyzji organu I instancji z dnia [...] listopada 2011 r. Uzasadnienie decyzji z dnia [...] maja 2011 r. ma tę samą treść, jak uzasadnienie decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r. z tym uzupełnieniem w zakresie ustalenia stanu faktycznego, że wiek brzozy będącej przedmiotem wniosku wynosi powyżej 10 lat. Z kolei ostatnia decyzja organu I instancji z dnia [...] listopada 2011 r. zawiera dodatkowe stwierdzenie, że wiek drzewa, jego usytuowanie, stan oraz wszystkie jego cechy i właściwości są oczywistymi faktami tak dla strony, jak i dla organu, które nie wymagają oględzin, a wnioskodawca, który w pełni uczestniczył w postępowaniu, nie zakwestionował powyższych ustaleń.

Taki sposób przedstawienia przesłanek rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym prowadzi do wniosku, że decyzja Wójta Gminy jest całkowicie arbitralna, pozbawiona oceny konkretnych okoliczności rozpatrywanego przypadku. Czyni również uzasadnionym przypuszczenie, że organ z góry założył negatywne załatwienie wniosku skarżącego i pod tak założoną tezę wydawał kolejne decyzje w zasadzie identycznie uzasadnione. To z kolei powoduje, że wydane w takich warunkach rozstrzygnięcie może realnie podważać zaufanie strony do organów rozstrzygających jej sprawę.

Analiza akt administracyjnych wskazuje, że ustalenia faktyczne dotyczące lokalizacji, wieku i cech fizycznych drzewa zostały oparte na informacjach podanych we wniosku o wydanie zezwolenia na usunięcie drzewa oraz po części na informacjach podanych w odwołaniach (ustalenia Kolegium), jak również na wiedzy własnej organu I instancji. Okoliczności wskazane w uzasadnieniach decyzji Wójta Gminy są dla tego organu "oczywistymi faktami" i w tym zakresie nie wymagają oględzin. Sąd nie podziela zaprezentowanego przez organy w kontrolowanych decyzjach sposobu ustalania stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie.

Po pierwsze, organ ten orzekał w sprawie w sytuacji, gdy we wniosku nie zostały wskazane wszystkie istotne okoliczności mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W tym wypadku, skoro kwestia rodzaju uprawnienia, jakie wnioskodawcy przysługują względem działki nr [...] (własność), istotne dla sprawy informacje, których brak we wniosku, to dokładna nazwa gatunku drzewa. Samo określenie przez wnioskodawcę i przyjęcie przez organ, że chodzi o brzozę, nie jest wystarczające dla określenia gatunku lub odmiany drzewa. Wprawdzie okoliczności sprawy zdają się wskazywać, że w tym wypadku chodzi o któryś z popularnych gatunków brzozy (brzoza brodawkowata, brzoza omszona, względnie mieszańce obydwu gatunków), niemniej jednak brak jednoznacznych ustaleń organu co do tej okoliczności. Warto wspomnieć, że organ I instancji w ustaleniach faktycznych wskazał, że przedmiotowe drzewo jest pozostałością samosiewnych brzóz, z kolei skarżący w odwołaniu od decyzji z dnia 6 września 2011 r. (k. 6 akt adm.) podał, że obsadził działkę drzewostanem szybko rosnących drzew (co wskazywałoby na to, że drzewo jest jednym z typowych gatunków brzozy).

Braki wniosku w zakresie podania obwodu pnia drzewa przeznaczonego do wycięcia mierzonego na wysokości 130 cm, jak i terminu zamierzonego usunięcia drzewa nie są szczególnie doniosłe z uwagi na brzmienie art. 86 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy, który stanowi, że nie pobiera się opłat za usunięcie drzew, na których usunięcie osoba fizyczna uzyskała zezwolenie na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Okoliczności sprawy wskazują, że drzewo miałoby zostać usunięte właśnie w warunkach, o których mowa w przywołanym przepisie. Z kolei kopia mapy zasadniczej, jaką skarżący dołączył do wniosku, nie pozwala na ustalenie rzeczywistego usytuowania drzewa względem pasa drogowego ul. [...], co może mieć istotne znaczenie ze względu na brzmienie art. 81 ust. 2a ustawy o ochronie przyrody, wymagającego uzyskania uzgodnienia z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska przed wydaniem zezwolenia na usunięcie drzew w obrębie pasa drogowego drogi publicznej.

Po drugie, wszystkie powyższe wątpliwości co do stanu faktycznego mogły i powinny zostać wyjaśnione przy wykorzystaniu środka dowodowego z art. 75 kpa w postaci oględzin, o przeprowadzeniu których wnioskodawca winien zostać powiadomiony z zachowaniem obowiązków, o których mowa w art. 10 i art. 79 kpa. Oględziny te pozwoliłyby również poczynić ustalenia co do jakości i rodzaju nowych nasadzeń, jakie zostały wykonane na działce, co z kolei mogłoby mieć znaczenie dla oceny zasadności ewentualnego powiązania zezwolenia na usunięcie drzewa z zastąpieniem go innymi drzewami. Ponadto trzeba mieć na uwadze, że w określonych warunkach dokonanie oględzin może być obowiązkowe (w zakresie występowania w obrębie zadrzewień gatunków chronionych - art. 83 ust. 2c ustawy o ochronie przyrody).

Po trzecie, co się tyczy wieku drzewa, stwierdzić należy, że nie jest to wprawdzie okoliczność sporna pomiędzy wnioskodawcą a organem, jednakże oględziny drzewa mogą w tym zakresie stanowić dodatkowy dowód uwiarygodniający ustalenia organu. Trzeba mieć także na uwadze, że – jak już to zostało wspomniane – zdaniem organu I instancji przedmiotowe drzewo jest pozostałością samosiewnych brzóz, co samo w sobie jeszcze na wiek drzewa nie wskazuje. Skarżący z kolei w odwołaniu od decyzji z dnia 6 września 2011 r. stwierdził zaś, że obsadził działkę około 1984 r. (data nabycia) drzewostanem szybko rosnących drzew. Jeżeli jednym z tych drzew była przedmiotowa brzoza, to jej wiek niewątpliwie przekraczałby 10 lat; tym bardziej, że postępujący w czasie rozrost tego drzewa doprowadził do przesunięcia opłotowania działki.

Odnosząc się do przedstawionych przez Wójta Gminy powodów odmowy zezwolenia na usunięcie drzewa stwierdzić należy, że rodzaj i sposób przedstawienia stanowiska organu I instancji całkowicie dyskwalifikuje to rozstrzygnięcie. Argumentacja organu I instancji, podtrzymana przez Kolegium w ostatniej z wydanych decyzji, sprowadza się do stwierdzenia, że przedmiotowe drzewo (będące pozostałością samosiewnych brzóz; stąd nazwa ulicy) stanowi znaczący element środowiska przyrodniczego kompleksu zabudowy rekreacyjno – letniskowej, a usunięcie takiego drzewa byłoby zbyt dużym uszczerbkiem dla środowiska przyrodniczego. W ocenie organu przy bardzo dużych możliwościach materiałowych i technicznych obecnie możliwe jest – bez zbytniego zwiększenia kosztów – wybudowanie opłotowania (w tym bramy) uwzględniającego brzozę w jego ciągu. Takie stwierdzenia organu I instancji abstrahują od realiów sprawy, jak również wskazują na to, że organ w istocie nie tylko nie ustalił wszystkich okoliczności sprawy, niezbędnych do jej rozstrzygnięcia, ale nawet nie rozważył tych okoliczności, które wprost wynikały z akt sprawy. Zignorował przy tym wskazania co do okoliczności wymagających rozważania, na które trafnie zwróciło uwagę organowi Kolegium w dwóch decyzjach kasacyjnych z dnia [...] lipca 2011 r. i [...] września 2011 r. W przywołanych decyzjach organ odwoławczy wskazał na potrzebę przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego z poszanowaniem przepisów procedury administracyjnej, z odpowiednim zapewnieniem w nim udziału stronie. Przede wszystkim jednak w decyzji kasacyjnej z dnia [...] września 2011 r. Kolegium słusznie przypomniało organowi I instancji, że obowiązkiem organu rozstrzygającego w warunkach uznania administracyjnego jest poszukiwanie rozwiązań korzystnych zarówno dla interesu publicznego (dbałość o przyrodę, ochrona zieleni w miastach i wsiach), jak i dla podmiotu wnioskującego o zezwolenie na usunięcie drzewa, jak również zwróciło uwagę na treść art. 7 kpa. Ponadto, podobnie jak w decyzji z dnia [...] lipca 2011 r., organ odwoławczy przypomniał, że zezwolenie na wycięcie drzew może być uzależnione od posadzenia na terenie nieruchomości innych drzew, które przejmą rolę usuniętego drzewostanu, a z przekazanych akt sprawy nie wynika, aby organ rozważał taką możliwość.

Organ I instancji nie przedstawił w uzasadnieniu ostatniej z wydanych decyzji żadnej nowej argumentacji, która pozwalałaby na uznanie, że zastosował się do wskazań organu wyższej instancji. Uzasadnienie odmowy zezwolenia na usunięcie drzewa wskazuje na to, że organ nie wyważył w niniejszej sprawie poszanowania interesu publicznego, jakim jest ochrona przyrody oraz nakazu respektowania słusznego interesu strony. O uwzględnieniu obydwu dóbr mogłoby służyć właśnie rozważenie wydania zezwolenia na usunięcie drzewa uzależnionego od dokonania określonego rodzaju nowych nasadzeń. Co więcej, Wójt Gminy, całkowicie ignorując informacje zawarte w aktach administracyjnych, a dotyczące sytuacji zdrowotnej i finansowej wnioskodawcy przyjął tezę o bardzo dużych możliwościach materiałowych i technicznych, pozwalających [...] bez zbytniego zwiększenia kosztów wykonać opłotowanie działki z uwzględnieniem drzewa rosnącego w ciągu ogrodzenia. Tego rodzaju stwierdzanie uznane być musi za pozbawiony jakiegokolwiek osadzenia w stanie faktycznym sprawy ogólny pogląd dotyczący współczesnego stanu techniki, nie zaś konkretnej sytuacji wnioskodawcy. Wnioskodawca już w odwołaniu od decyzji z dnia [...] maja 2011 r. zwracał uwagę na trudną sytuację zdrowotną i finansową (powołał się na niepełnosprawność z I grupą inwalidztwa, fakt pobierania renty w kwocie [...] zł – po potrąceniach [...] zł). W odwołaniu od decyzji z dnia [...] września 2011 r. zwracał uwagę na dodatkowe koszty związane z wykonaniem ogrodzenia działki przy jednoczesnym zachowaniu drzewa w ciągu opłotowania.

W tym miejscu przypomnieć należy, że wprawdzie ustawa o ochronie przyrody określa podstawowe zasady ochrony przyrody oraz krajobrazu (art. 1, art. 2 ust. 2), jak również powszechny obowiązek dbałości o przyrodę będącą dziedzictwem i bogactwem narodowym (art. 4 ust. 1), jednakże nie jest dopuszczalne wyjście z założenia, że interes społeczny zawsze przewyższa swą rangą interes prywatny. Interes publiczny, w tym wypadku względy ochrony przyrody, nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Organy, prowadząc postępowanie administracyjne, winny zatem respektować zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli poprzez poszukiwanie w pierwszym rzędzie takiego rozwiązania, które [zapewni] pogodzenie obydwu dóbr. Trudno w niniejszej sprawie uznać, że organy próbowały wyważyć interes wnioskodawcy oraz potrzebę ochrony dobra publicznego, jakim jest dziedzictwo przyrodnicze, skoro [...] odniosły się tylko do okoliczności uzasadniających danie pierwszeństwa zasadzie ochrony przyrody, z całkowitym pominięciem indywidualnej sytuacji wnioskodawcy.

Rozpatrując sprawę w postępowaniu odwoławczym po raz trzeci Kolegium w ogóle nie zweryfikowało wywiązania się organu I instancji z tych obowiązków, na które wcześniej Kolegium zwróciło uwagę we wcześniejszych decyzjach kasacyjnych. Co więcej, samo również nie podjęło żadnych działań w kierunku usunięcia uchybień popełnionych przez organ I instancji, jednoznacznie stwierdzonych we wcześniejszych decyzjach własnych. Organ odwoławczy, pomimo wcześniejszego zwrócenia organowi I instancji uwagi na uchybienia w prowadzonym postępowaniu, ostatecznie zaakceptował stanowisko Wójta Gminy K. G. Tym samym Kolegium w istocie nie rozpatrzyło sprawy w jej całokształcie, jak tego wymaga zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażona w art. 15 kpa, a której wyrazem są m.in. przepisy określające rodzaj rozstrzygnięć, jakie mogą zostać wydane w wyniku rozpatrzenia sprawy w postępowaniu odwoławczej (art. 138 kpa).

Twierdzenia Kolegium dotyczące organu właściwego dla załatwienia sprawy (starosta w miejsce wójta gminy – art. 90 ustawy o ochronie przyrody) w sytuacji, gdy stan faktyczny, w tym dokładna lokalizacja drzewa, nie został należycie ustalony, mają jedynie charakter hipotezy i tracą na znaczeniu wobec skali stwierdzonych uchybień dotyczących prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Ponadto trzeba także wytknąć, że skoro Kolegium – przyjmując, że drzewo rośnie w części na nieruchomości stanowiącej własność Gminy K. G. – uznało, że decyzję wydał w sprawie organ niewłaściwy, to winno było zastosować art. 138 § 1 pkt 2 kpa, a mianowicie uchylić decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji, nie zaś utrzymać ją w mocy. Niemniej jednak, w ocenie Sądu, braki w ustaleniu stanu faktycznego nie pozwalają na postawienie tezy o niewłaściwości Wójta Gminy K. G. w niniejszej sprawie.

Warto także wspomnieć, że wprawdzie w art. 154 § 1 Kodeksu cywilnego ustanowiono domniemanie, że drzewa i krzewy znajdujące się na granicy gruntów sąsiadujących służą do wspólnego użytku sąsiadów, niemniej jednak brak jest ustawowego domniemania co do własności drzew i krzewów. Z okoliczności sprawy można wywnioskować, że przedmiotowe drzewo zostało posadzone i rosło dłuższy czas wyłącznie na działce wnioskodawcy, a dopiero później, w wyniku dalszego rozrostu, przekroczyło granicę i tylko stosunkowo niewielką częścią obwodu rośnie na sąsiedniej działce stanowiącej prawdopodobnie pas drogowy ul. [...]. Dokładne ustalenia w tym zakresie, mogą rzutować na ocenę, jaki organ jest właściwy do załatwienia sprawy, jak również na zasadność uprzedniego uzyskania uzgodnienia, o którym mowa w art. 81 ust. 2a ustawy o ochronie przyrody.

Reasumując wszystko powyższe Sąd stwierdza, że rozpoznanie wniosku skarżącego i rozpatrzenie okoliczności sprawy uznać należy za pobieżne, oparte na niepełnych ustaleniach faktycznych i pozbawione całościowego uchwycenia sytuacji osobistej i finansowej skarżącego oraz względów ochrony środowiska przyrodniczego w odniesieniu do konkretnych okoliczności sprawy. Sposób załatwienia sprawy poprzez powielenie przez organ I instancji argumentów prezentowanych w dwóch poprzednich decyzjach, z niewielkim zmodyfikowaniem uzasadnienia o stwierdzenie udziału wnioskodawcy w postępowaniu oraz niekwestionowaniu ustaleń co do wieku i lokalizacji brzozy, urąga podstawowym zasadom postępowania administracyjnego, o których była mowa wyżej. Organy obydwu instancji ani nie dążyły w niniejszym postępowaniu do ustalenia prawdy obiektywnej, ani też nie działały w sposób budzący zaufanie strony do władzy publicznej.

Powyższe uchybienia stanowią naruszenie art. 7, art. 9, art. 10 § 1 i art. 11 kpa powiązane z naruszeniem art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa (co do Kolegium naruszenie to pozostaje w związku z art. 138 i art. 15 kpa). Z uwagi na konsekwencje tych uchybień – niedostatki ustalenia stanu faktycznego, jak i brak należytej oceny wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności – uznać należy je za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego Sąd uznał za konieczne wyeliminowanie z obrotu prawnego tak zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji.

Ponownie rozpatrując sprawę organy winny dokonać niezbędnych ustaleń i uzupełnień materiału dowodowego, które następnie – w razie stwierdzenia właściwości Wójta Gminy K. G. do załatwienia sprawy w pierwszej instancji – poddane zostaną wszechstronnemu rozważeniu w ramach uznania administracyjnego, co znajdzie swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Wszystko to powinno nastąpić z uwzględnieniem uwag, ocen i wytycznych wyrażonych w uzasadnieniu niniejszego wyroku, w szczególności co do warunków, w jakich ewentualne wydanie zezwolenia może zostać uzależnione od dokonania nowych nasadzeń (z rozważeniem tych, które już zostały dokonane na działce skarżącego).

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 tej ustawy Sąd orzekł jak w punkcie II sentencji.