Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1756/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.67, art.67a, art.67b
journal: Dz.U. 2013 poz 885
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jednolity
article: art.107 §3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.145 §1 pkt 1 lit. a i c, art.200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2014 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] "K." na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty dotacji przypadającej do zwrotu do budżetu państwa; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Obrony Narodowej na rzecz Stowarzyszenia [...] "K." kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu [...] kwietnia 2012r. pomiędzy Ministrem Obrony Narodowej (dalej: Minister) i Stowarzyszeniem B. (dalej: strona skarżąca lub Stowarzyszenie) została zawarta umowa nr [...] na realizację zadania publicznego pod nazwą "[...]". Na podstawie ww. umowy Stowarzyszenie otrzymało od Ministra dotację w wysokości 5.000,00 zł oraz zobowiązało się do przekazania na realizację zadania publicznego kwoty 5.125,00 zł otrzymanej z Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: UdsKiOR). Powyższa kwota stanowiła - zgodnie z ofertą złożoną przez Stowarzyszenie - tzw. wkład własny Stowarzyszenia.

W dniu [...] maja 2012r. Stowarzyszenie przedstawiło Ministrowi sprawozdanie z realizacji zadania publicznego. W wyniku jego analizy Organ stwierdził brak rozliczenia tzw. wkładu własnego, w związku z czym zwrócił się o uzupełnienie sprawozdania i przedstawienie dokumentów księgowych. W odpowiedzi Stowarzyszenie złożyło wyjaśnienia, że wydatek w kwocie 3.919,35 zł został zapłacony nie przez Stowarzyszenie, lecz przez UdsKiOR, ponieważ na ten podmiot została wystawiona faktura.

Organ stwierdził, iż na podstawie sprawozdania ostatecznie koszt całkowity realizacji zadania publicznego wyniósł 8.852,85 zł. Organ zakwestionował więc kwotę 3.919,35 zł uznając, że wydatek poniesiony przez UdsKiOR nie stanowi wydatku Stowarzyszenia i tym samym nie może być traktowany jako finansowy udział własny Stowarzyszenia, o którym mowa w § 3 ust. 3 umowy. Zgodnie z § 4 ust. 2 i § 10 ust. 6 umowy, procentowy udział dotacji udzielonej przez Ministra Obrony Narodowej w całkowitych kosztach realizacji zadania publicznego nie mógł wynieść więcej niż 54%. Biorąc pod uwagę, że w dniu 7 maja 2012 r. Stowarzyszenie dokonało zwrotu Organowi niewykorzystanej części dotacji w kwocie 66,50 zł. Organ uznał, że Stowarzyszenie pobrało dotację w nadmiernej wysokości i zwrotowi do budżetu Państwa podlega kwota 4.933,50 zł.

Mając na względzie powyższe, Organ po wszczęciu i przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego wydał decyzję nr [...] z dnia [...] października 2012r. określającą wysokość dotacji przypadającej do zwrotu od Stowarzyszenia na kwotę 4.933,50 zł.

Pismem z dnia [...] października 2012r. Stowarzyszenie wniosło o uchylenie ww. decyzji i umorzenie zwrotu dotacji, przedstawiając argumenty przemawiające - w ocenie Stowarzyszenia - za podjęciem decyzji o umorzeniu należności, w szczególności okoliczność, iż Stowarzyszenie nieświadomie i w sposób niepoprawny zinterpretowało przepisy Umowy w części dotyczącej tzw. wkładu własnego oraz, że Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej a cel zadania, które było realizowane był szczytny.

Organ zwrócił się do Stowarzyszenia o uzupełnienie wniosku o umorzenie o dodatkowe informacje. W odpowiedzi nadesłano dokumenty księgowe.

Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie wniosku o umorzenie kwoty dotacji, Organ wydał decyzję nr [...] z dnia [...] marca 2013r. o odmowie umorzenia kwoty dotacji przypadającej do zwrotu do budżetu Państwa w wysokości 4.933,50 zł.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, Stowarzyszenie złożyło wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W toku postępowania organ II instancji zwrócił się o uzupełnienie dokumentów sprawy potwierdzających aktualny stan finansowy Stowarzyszenia, to jest o:

1. wyciąg z aktualnym stanem rachunku bankowego,

2. wyciąg z rachunku bankowego za ostatnie 6 miesięcy,

3. sprawozdanie finansowe za 2012r.

W odpowiedzi Organ otrzymał od Stowarzyszenia pismo z dnia [...] kwietnia 2013r., w którym Stowarzyszenie wskazało, iż wymagane dokumenty zostały już uprzednio nadesłane do akt administracyjnych sprawy.

W dniu [...] maja 2013r. Minister wydał decyzję nr [...], na mocy której utrzymał w mocy decyzję własną wydaną w I instancji. W uzasadnieniu wskazał m.in., że Stowarzyszenie nie wypełniło przepisów umowy, co stanowi naruszenie art. 16 ust 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2010r., Nr 234, poz.1536 z późn. zm.), zgodnie z którym organizacje pozarządowe, przyjmując zlecenie realizacji zadania publicznego zobowiązują się do wykonania zadania publicznego w zakresie i na zasadach określonych w umowie, odpowiednio o wspieranie lub o powierzenie realizacji zadania publicznego. Uchybienie polegało na nie zachowaniu przez Stowarzyszenie procentowego udziału dotacji otrzymanej od Ministra Obrony Narodowej w całkowitych kosztach zadania publicznego w wysokości nie większej niż 54% (49% + 5%) kosztów całkowitych zadania publicznego, co zostało określone w § 4 ust. 1-2 oraz w § 10 ust. 6 umowy. Zakwalifikowanie przez Stowarzyszenie jako wkładu własnego kwoty 3.919,35 zł zapłaconej bezpośrednio przez UdsKiOR, nie może zostać uznane przez Organ, gdyż wydatek ten stanowi koszt własny UdsKiOR, a zatem Stowarzyszenie nie mogło nim dysponować.

Organ wyjaśnił również, iż przyjął wyjaśnienia Stowarzyszenia, że jego działalność finansowana jest w głównej mierze ze składek członkowskich, jednak wobec:

1. odmowy przedstawienia przez Stowarzyszenie dokumentów, których zażądał Organ,

2. nieprzedstawienia przez Stowarzyszenie żadnej dokumentacji wskazującej, że zapłata należności mogłaby spowodować znaczny uszczerbek w majątku, który w konsekwencji zagroziłby egzystencji Stowarzyszenia,

3. niewykazania przez Stowarzyszenie żadnego nadzwyczajnego zdarzenia losowego lub innych okoliczności niezależnych od Stowarzyszenie, które przemawiałyby za umorzeniem należności,

4. nieprzedstawienia przez Stowarzyszenie żadnych argumentów wskazujących, iż za umorzeniem należności przemawia ważny interes publiczny,

Organ uznał, że nie wystąpiły przesłanki do umorzenia należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Obrony Narodowej. W motywach skargi przedstawiono stan faktyczny sprawy oraz wyrażono swoje niezadowolenie z działań Organu.

W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sprawowana jest na mocy kryterium zgodności z prawem. Oznacza to, że by wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Analiza procesu decyzyjnego organów podatkowych wskazuje, że narusza on przepisy prawa materialnego i postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Podstawą prawną do umorzenia kwoty dotacji przypadającej do zwrotu do budżetu państwa stanowi art. 67a Ordynacji podatkowej, stosowany na podstawie art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 885 ). W myśl art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Umorzenie środków publicznych stanowi odstępstwo od zasady powszechności ich ponoszenia i stanowi nadzwyczajny środek prawny zaś decyzje podejmowane przez organy na podstawie wskazanego powyżej przepisu mieszczą się w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Uznanie administracyjne jest konstrukcją prawną pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstania sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Organ może więc, ale nie musi, umorzyć zaległość. Uznanie to jest ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru, jakimi są użyte w treści przepisu zwroty: ważny interes podatnika oraz interes publiczny. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego koncepcji interpretacyjnej przepisów podatkowych, zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego i zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru, może, lecz nie musi, prowadzić do pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy dla wnioskodawcy.

Ocena, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości, pozostawiona więc została swobodnemu uznaniu organu i od jego woli, wyrażonej w uzasadnieniu decyzji, zależy skorzystanie z tej instytucji. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się zatem do oceny, czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających wskazywać na ważny interes strony lub ważny interes publiczny oraz, czy w ramach swego uznania, nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów.

Ważny interes strony to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych nie jest on w stanie uregulować zaległości wobec budżetu państwa. Przyjmuje się przy tym, że należy brać pod uwagę sytuację, w jakiej znajduje się strona w chwili, gdy podejmowana jest decyzja w sprawie. Podkreślić należy, że kryterium ważnego interesu strony lub interesu publicznego musi być w każdym wypadku indywidualnie ustalane przez organ w ramach prowadzonego postępowania.

Przez interes publiczny rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji, itp. Należy podkreślić, że niedopuszczalne jest przeciwstawianie interesu publicznego interesowi prywatnemu.

Sąd zauważa jeszcze raz że pojęcie "ważnego interesu" ma charakter niedookreślony, co oznacza, że organ ma obowiązek każdorazowo, indywidualnie wyjaśniać jego treść.

W ocenie Sądu w sprawie niniejszej występuje aspekt szczególny, który w pierwszym rzędzie powinien być wzięty pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie, a który uszedł całkowicie uwadze organu. Badając istnienie ważnego interesu publicznego Minister Obrony Narodowej zignorował całkowicie treść umowy nr [...] z [...] kwietnia 2012 r. na wsparcie zadania publicznego . Zarzucając Stowarzyszeniu pobranie dotacji w nadmiernej wysokości organ pominął treść § 3 w/w umowy. Wbrew twierdzeniom organu określa on wkład własny Stowarzyszenia na 0 złotych. Dalej umowa stanowi, że na realizację zadania zostaną przekazane środki finansowe z innych źródeł w wysokości 5.125 zł – miały to być środki z Urzędu do Spraw Kombatantów. I tak też , zgodnie z umową zadanie publiczne pn. Uroczyste obchody 70. Rocznicy powstania 3.Dywizji Strzelców Karpackich zostały sfinansowane . Jest całkowicie niezrozumiałe kierowanie następnie zarzutów do Stowarzyszenia , że nie wniosło wkładu własnego, skoro z umowy wynikało, że nie jest do tego zobowiązane.

Należy zwrócić uwagę na fakt, iż umowa została zawarta w trybie ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie ( t.j, Dz.U. z 2010 r. Nr 234 poz. 1536 ) na wsparcie zadania publicznego. Organ nie zarzuca Stowarzyszeniu, że zadanie to nie zostało wykonane. Kuriozalnym jest w tej sytuacji twierdzenie, że w sprawie nie zachodzi ważny interes publiczny, gdyż Stowarzyszenie posiada środki na opłacenie zaległości publicznej, a co więcej miało świadomość, że deklarowane przez Urząd do Spraw Kombatantów środki finansowe nie mają charakteru dotacji, więc nie mogą być uwzględnione przy rozliczeniu zadania. Nie jest rolą i rzeczą Sądu, aby przy rozpoznawaniu sprawy dot. umorzenia dotacji pobranej w nadmiernej wysokości ustalać czy i z jakich przyczyn doszło do wyżej opisanej sytuacji i który z aktó jest sprzeczny z obowiązującym prawem – zapisy umowy czy też decyzja nakazująca zwrot pobranej dotacji. Jednak należy stwierdzić, że z akt sprawy niniejszej wynika, że Stowarzyszenie zostało przez pracowników MON wprowadzone w błąd co do warunków na których jest przyznane dofinansowanie. Biorąc pod uwagę cel dotacji, jej wykorzystanie, wiek i zasługi członków Stowarzyszenia K. należy też stwierdzić, że pogląd że interes publiczny sprzeciwia się umorzeniu należności jest nie do obrony.

Sąd nie podziela także wyrażonego w odpowiedzi na skargę poglądu, że Stowarzyszenie nie wykazało swojego stanu majątkowego. W toku rozpoznawania wniosku o umorzenie zostały złożone dokumenty obrazujące stan konta , oświadczenie o nieposiadaniu innych źródeł finansowania poza składkami oraz o nieposiadaniu przez Stowarzyszenie innego majątku. W toku rozpoznawania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy organ po raz kolejny wezwał Stowarzyszenie do złożenia tożsamych dokumentów. Otrzymał informację, że sytuacja się nie zmieniła i strona wszystkie żądane dokumenty złożyła. Zdaniem Sądu sytuacja majątkowa Stowarzyszenia została wykazana w sposób nie budzący żądnych wątpliwości.

Ale trzeba po raz kolejny podkreślić, że ważny interes publiczny w umorzeniu zobowiązania w tej konkretnej sprawie polega przede wszystkim na kwestii orzeczenia o obowiązku zwrotu dotacji , mimo iż umowa o dofinansowanie zakładała zerowy wkład własny Stowarzyszenia.

W ocenie Sądu uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Mając na uwadze specyfikę postępowania dotyczącego udzielenia ulgi płatniczej podkreślić trzeba, że (jak przyjmuje się powszechnie w orzecznictwie sądowym, w tym m.in. w wyroku NSA z 13 maja 2008r., sygn. akt I FSK 617/07, LEX nr 469711), aby decyzje uznaniowe nie były dowolne, winny zawierać uzasadnienie odpowiadające rygorom art.107 § 3 k.p.a. Oznacza to, że uzasadnienie takiego orzeczenia nie może odwoływać się jedynie do ogólnych zasad postępowania i powszechności obowiązku płacenia zobowiązań publicznoprawnych, ale przekonywująco i jasno uzasadniać fakty, które odnoszą się do potwierdzenia istnienia lub nieistnienia ważnego interesu strony lub interesu publicznego. Uzasadnienie decyzji uznaniowej nie może pozostawiać wątpliwości, że wszystkie okoliczności zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Organ działając w ramach uznania administracyjnego musi w sposób jasny dla strony i precyzyjny wskazać dlaczego we wskazanych okolicznościach dokonuje rozstrzygnięcia o takiej treści. Uzasadnienie decyzji organu działającego ramach uznania administracyjnego jest szczególnie istotne albowiem stanowi gwarancję tego że uznanie administracyjne nie przerodzi się w samowolę administracyjną.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja narusza prawo materialne oraz procesowe i dlatego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 p.p.s.a.