Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1477/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
article: art. 10 § 1, art. 61 § 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Łd 983/18 w sprawie ze skargi K.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrot świadczenia wychowawczego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz K.P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Łd 983/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w sprawie ze skargi K.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrot świadczenia wychowawczego: 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2018 roku nr [...]; 2. zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej K.P. kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z [...] czerwca 2018 r. [nr [...], sprostowaną postanowieniem z [...] lipca 2018 r. nr [...]] (dalej decyzja z [...] czerwca 2018 r.) Prezydent Miasta [...] (dalej Prezydent): 1. uznał za nienależnie pobrane przez K.P. (dalej strona lub skarżąca) świadczenie wychowawcze na dziecko K.P. za okres od 1 maja 2018 r. do 31 maja 2018 r. w kwocie 500 zł; orzekł o zwrocie powyższego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

W uzasadnieniu Prezydent wskazał, że decyzją z [...] września 2017 r. [nr [...]] (dalej decyzja z [...] września 2017 r.) Prezydent przyznał K.P. świadczenia wychowawcze na dzieci L.P. i K.P. w wysokości po 500 zł miesięcznie na każde dziecko za okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. uznając, że zostały spełnione kryteria określone w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Po utracie zatrudnienia 19 marca 2018 r. K.P. otrzymała zasiłek chorobowy w kwocie 2.434,64 zł netto za kwiecień 2018 r. Ta okoliczność stanowi podstawę do ponownego przeliczenia dochodu rodziny.

Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U z 2016 r. poz. 195 ze zm., dalej ppwd) świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko m. in. matce, ojcu, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Dochód rodziny w myśl art. 2 pkt 4 ppwd stanowi sumę dochodów członków rodziny. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ppwd dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3.

W myśl art. 2 pkt 20 lit. f ppwd, uzyskanie dochodu oznacza to uzyskanie zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stosownie do art. 7 ust. 3 ppwd, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.

W wyniku ponownego przeliczenia dochodu rodziny strony za rok 2016 (w tym dochodu opodatkowanego podatkiem dochodowym od osób fizycznych w wysokości 24.888,40 zł i dochodu niepodlegającego opodatkowaniu z tytułu alimentów i PIT/UZ w łącznej wysokości 13.085,88 zł) z uwzględnieniem dochodu utraconego w wysokości 24.888,40 zł i dochodu uzyskanego w kwietniu 2018 r. w wysokości 2.434,64 zł ustalono, że miesięczny dochód rodziny wynosił 3.525,13 zł, a miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 1.175,04 zł i przekracza ustawowy próg dochodowy 800,00 zł wynikający z art. 5 ust. 1 ppwd.

Zgodnie z art. 18 ust. 6 ppwd w przypadku, gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty. W związku z powyższym świadczenie wychowawcze na dziecko K.P. nie przysługuje stronie w okresie od 1 maja 2018 r.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że zarówno zmiana decyzji pierwotnej przyznającej świadczenie, jak i jej uchylenie ma charakter konstytutywny, bo wpływa na dotychczasowy zakres przyznanych świadczeń - odmiennie je kształtuje lub wręcz je odbiera. Zasadą jest, że decyzja wydana w trybie art. 27 ust. 1 ppwd może wywrzeć skutki wyłącznie na przyszłość. W sytuacji w jakiej to miało miejsce w przedmiotowej sprawie - gdy w części upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, a decyzja w tej części wygasła (od 1 października 2017 r. do 31 maja 2018 r.), to brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie w trybie art. 27 ust. 1 ppwd z mocą wsteczną tj. od 1 maja 2018 r. W takim wypadku zastosowanie znajduje jedynie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 maja 2018 r. do 31 maja 2018 r.

Decyzją z [...] maja 2018 r. [nr [...]] (dalej decyzja z [...] maja 2018 r.) Prezydent zmienił decyzję z [...] września 2017 r. w ten sposób, że odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko K.P. od 1 czerwca 2018 r. (tj. od dnia zaprzestania wypłaty świadczenia).

Organ uznał, że strona nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze na dziecko K.P. za okres od 1 maja 2018 r. do 31 maja 2018 r. i jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania strony, zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2018 r. [nr [...]] (dalej decyzja z [...] lipca 2018 r.) utrzymało w mocy decyzję z [...] czerwca 2018 r., podzielając stanowisko Prezydenta.

Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił, że po przeliczeniu (przy uwzględnieniu instytucji utraty i uzyskania dochodu) dochód na jednego członka rodziny [strony] wyniósł 1.175,04 zł i przekroczył określony w przepisach próg dochodowy 800 zł. Przy obliczaniu dochodu należało uwzględnić otrzymane w 2016 r. alimenty w kwocie 12.800 zł i wartość niewykorzystanej ulgi na dzieci za 2016 r. (285,88 [zł]). Do otrzymanej w ten sposób kwoty podzielonej przez liczbę miesięcy (12) należy doliczyć kwotę zasiłku chorobowego za kwiecień (2.434,64 zł), a uzyskaną sumę podzielić przez liczbę osób w rodzinie (3).

Skargę na decyzję z [...] lipca 2018 r. wywiodła K.P.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ppsa (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 [ze zm.], dalej ppsa) orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku II SA/Łd 983/18. O kosztach postępowania orzekł zgodnie z art. 200 ppsa (pkt 2 sentencji wyroku II SA/Łd 983/18).

Sąd I instancji uznał skargę za zasadną. Wskazał, że decyzją z [...] września 2017 r. Prezydent przyznał K.P. świadczenia wychowawcze na dwójkę dzieci w kwocie po 500 zł miesięcznie na każde dziecko, na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. W zaskarżonej decyzji przyjęto, że strona pobrała nienależne świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko za maj 2018 r. z uwagi na przekroczenie ustawowego progu dochodowego przewidzianego w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U z 2018 r., poz. 2134 [winno być Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 ze zm., dalej ppwd - na datę wydania zaskarżonej decyzji]).

Zasadniczą podstawą do takiego rozstrzygnięcia było ustalenie, że skarżąca po utracie zatrudnienia w marcu 2018 r. uzyskała zasiłek chorobowy za kwiecień 2018 r. w kwocie 2.434,64 zł. W ocenie organów w tej sytuacji - na podstawie art. 7 ust. 3 ppwd - zachodziły podstawy do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego.

Zdaniem Sądu I instancji skarżąca trafnie podniosła zarzut błędnej wykładni art. 7 ust. 3 ppwd.

W orzecznictwie sądowym wielokrotnie wskazywano, że uzyskanie dochodu przez członka rodziny tylko w jednym miesiącu nie wpływa na prawo do zasiłku rodzinnego. Z art. 7 ust. 3 ppwd wynika, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez jeden miesiąc, doliczeniu podlega bowiem dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty. Zawarte w omawianym przepisie zastrzeżenie, zgodnie z którym dochód uzyskany po roku poprzedzającym okres świadczeniowy dolicza się do dochodu członka rodziny, pod warunkiem że jest on uzyskiwany w dniu ustalania prawa do zasiłku, zakłada doliczenie do dochodu długotrwale uzyskiwanego. Tak więc dochód uzyskany w jednym miesiącu w ogóle nie wpłynie na prawo do świadczeń rodzinnych, natomiast uzyskany na okres dłuższy, będzie miał wpływ na to prawo tylko przez okres jego otrzymywania (np. wyroki: NSA z 23.6.2016 r. I OSK 2447/14 [, Lex 2106455]; WSA w Łodzi z 16.12.2016 r. II SA/Łd 902/16 [, Lex 2187916]; WSA w Krakowie z 24.1.2017 r. III SA/Kr 1303/16 [, Lex 2220776]).

Z ustaleń organów wynika, że skarżąca była zatrudniona w [...] od 12 grudnia 2016 r. do 18 marca 2018 r. Prawo do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci przyznano skarżącej decyzją z [...] września 2017 r., a więc w okresie, gdy skarżąca otrzymywała wynagrodzenie ze stosunku pracy i alimenty na dwoje dzieci. Z chwilą utraty zatrudnienia skarżąca utraciła stałe źródło dochodu, a z zaskarżonej decyzji wynika, że po utracie stałego źródła dochodu i uzyskania jednorazowego świadczenia w postaci zasiłku chorobowego skarżąca utraciła również prawo do zasiłku wychowawczego na pierwsze dziecko w maju 2018 r. Taka interpretacja przepisów ustawy pozostaje w sprzeczności z celami świadczenia wychowawczego określonymi w art. 4 ust. 1 ppwd. Nie można uznać, że po utracie zatrudnienia i jednorazowym otrzymaniu zasiłku chorobowego sytuacja finansowa rodziny skarżącej uległa długotrwałej poprawie. W zaskarżonej decyzji przy wyliczeniu dochodu rodziny skarżącej uwzględniono otrzymane alimenty i wartość kwoty zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci w stosunku rocznym, natomiast dochód za jeden miesiąc (kwiecień 2018 r.) doliczono do przeciętnego dochodu rocznego za 2016 r.

Podstawową przesłanką przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest spełnienie kryterium dochodowego rozumianego jako przeciętny miesięczny dochód uzyskany w skali roku podatkowego. Zasada ta ma również zastosowanie w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Prezydent z naruszeniem art. 61 § 4 kpa nie zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu świadczenia wychowawczego. Przed wydaniem decyzji nie powiadomiono skarżącej o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 kpa). Te naruszenia przepisów postępowania mogły mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż pozbawiono skarżącą możliwości przedstawienia swego stanowiska przed wydaniem decyzji I instancji.

Wobec naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 7 ust. 3 ppwd) przez ich błędną wykładnię i wskazanych przepisów postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, i art. 135 ppsa WSA orzekł jak [w punkcie 1] sentencji wyroku.

Sąd I instancji wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wykładnię art. 7 ust. 3 ppwd zawartą w wyroku II SA/Łd 983/18, dokładnie ustali sytuację finansową (dochody rodziny skarżącej uzyskiwane w chwili wydania decyzji o przyznaniu świadczeń z [...] września 2017 r.) i ponownie oceni, czy zachodzą podstawy do uznania spornego świadczenia za nienależnie pobrane. Uzasadnienie faktyczne decyzji winno zawierać w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione i dowodów na których się oparł (art. 107 § 3 kpa). Przed wydaniem decyzji należy umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów, i zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 kpa).

Skargę kasacyjną wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], reprezentowane przez r. pr. M.A., które zaskarżając wyrok II SA/Łd 983/18 w całości, zarzuciło wyrokowi naruszenie:

1. prawa materialnego:

a. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm., dalej pusa) przez niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która to nie przystaje do stanu prawnego i zebranego materiału dowodowego;

b. art. 2 pkt 2 w zw. z art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z "2018 r. poz. 2134" ze zm.) przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód w rodzinie ustala się przez doliczenie dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu do dochodu za rok poprzedzający jedynie pod warunkiem, że dochód ten uzyskiwany jest długotrwale w sytuacji, gdy z wykładni literalnej tego przepisu wynika wniosek odmienny, nakazujący jednorazowe powiększenie dochodu o kwotę dochodu osiągniętego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu pod warunkiem jedynie zaistnienia przesłanki uzyskania dochodu;

c. art. 7 ust. 3 ppwd przez błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód w rodzinie ustala się przez doliczenie dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu do dochodu za rok poprzedzający jedynie pod warunkiem, że dochód ten uzyskiwany jest długotrwale w sytuacji, gdy z wykładni literalnej tego przepisu wynika wniosek odmienny nakazujący jednorazowe powiększenie dochodu o kwotę dochodu osiągniętego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu pod warunkiem jedynie zaistnienia przesłanki uzyskania dochodu;

2. przepisów postępowania:

a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa (Dz. U. z "2017 r. poz. 1369" ze zm.) przez błędne przyjęcie, że miało miejsce naruszenie norm prawa materialnego;

b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa (Dz. U. z "2017 r. poz. 1369" ze zm.) w zw. z art. 61 § 4 kpa (Dz. U. z "2018 r. poz. 2096" ze zm.) przez błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji ostatecznej, zaś istota sprowadza się do wykładni norm prawa materialnego;

c. art. 141 § 4 w zw. z art. 153 ppsa (Dz. U. z "2017 r. poz. 1369" ze zm.) przez przedstawienie oceny prawnej niespójnej i lakonicznej w zakresie własnych rozważań; brak oceny zebranego materiału dowodowego i brak wykazania, że uchybienia miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia; brak konkretnych wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania, a w szczególności w odniesieniu do stanu prawnego.

Kolegium wniosło o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi; w przypadku, gdyby wniosek powyższy nie zasługiwał na uwzględnienie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania; orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Odpowiedź na skargę kasacyjną wniosła K.P., reprezentowana przez adw. A.R. Wniosła o: oddalenie skargi kasacyjnej w całości; zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Nieuzasadniony był zarzut naruszenia art. 1 [§ 1 i 2] Prawa o ustroju sądów administracyjnych. Do naruszenia art. 1 pusa, który jest przepisem ustrojowym, może dojść wtedy, gdyby Sąd I instancji odmówił rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa; nie przeprowadził kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego lub dokonał tej kontroli według kryteriów innych niż zgodność z prawem lub zastosował środek nieprzewidziany w ustawie. Gdyby nawet sąd naruszył przy rozstrzygnięciu sprawy prawo materialne czy procesowe, to nie oznacza to, że uchybił on wynikającemu z art. 1 pusa zakresowi kontroli działalności administracji publicznej. Żadna z powyższych nie zaszła w rozpoznawanej sprawie.

Zarówno Sąd I instancji, jak i autor skargi kasacyjnej błędnie przywołali teksty jednolite ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (s. 5 uzasadnienia wyroku II SA/Łd 983/18; pkt 1.b, 1.c petitum skargi kasacyjnej). Na datę wydania zaskarżonej decyzji, tj. na dzień [...] lipca 2018 r., obowiązywała ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu jednolitego tekstu Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 ze zm. Dodatkowo w skardze kasacyjnej powołano nieprawidłowe publikatory ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (pkt 2.b petitum skargi kasacyjnej; na dzień wydania zaskarżonej decyzji był to: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (pkt 2.a, 2.b, 2.c petitum skargi kasacyjnej; na dzień wydania zaskarżonego wyroku był to Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.). Powyższe uchybienia nie stały jednak na przeszkodzie rozpoznaniu ww. zarzutów (uchwała I OPS 10/09). Uchybienie Sądu I instancji w tej materii nie skutkuje koniecznością uwzględnienia skargi kasacyjnej.

Zarzuty naruszenia: art. 2 pkt 2 w zw. z art. 7 ust. 3 ppwd (pkt 1.b petitum skargi kasacyjnej), art. 7 ust. 3 ppwd (pkt 1.c petitum skargi kasacyjnej) i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa (pkt 2.a petitum skargi kasacyjnej), z uwagi na ich charakter, należało rozpoznać łącznie.

Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 2 pkt 2 ppwd i art. 7 ust. 3 ppwd (zarówno w zakresie wskazania wzorców kontroli jako pozostających w związku, jak i wskazania art. 7 ust. 3 ppwd samoistnie).

Kluczową kwestią w niniejszej sprawie jest ocena, czy otrzymanie przez stronę zasiłku chorobowego za kwiecień 2018 r. w wysokości 2.434,64 zł, po utracie zatrudnienia w marcu 2018 r., skutkowało koniecznością weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego w trybie art. 7 ust. 3 ppwd.

Stosownie do powołanego przepisu, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.

W orzecznictwie trafnie podnosi się, że z wykładni ww. przepisu wynika, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez jeden miesiąc. Doliczeniu podlega bowiem dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty. Z art. 7 ust. 3 in fine ppwd – "jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego" - należy zaś wyprowadzić wymóg kontynuacji uzyskanego dochodu, wynikający z konieczności urealnienia dochodu rodziny w dniu ustalania prawa do świadczenia wychowawczego (wyrok NSA z 23.1.2019 r. I OSK 668/17, Lex 2624856).

Dochód uzyskany jednorazowo (zapomoga oraz odprawa po śmierci członka rodziny) nie wpłynie na prawo do świadczenia wychowawczego. Ma to być bowiem dochód uzyskiwany w dalszym ciągu. Innymi słowy, ma to być dochód długotrwale uzyskiwany a nie dochód jednorazowy. Argumentację tę wzmacnia art. 2 pkt 19 ppwd, zawierający definicję "utraty dochodu". W przepisie tym (którego przypadki stanowią katalog zamknięty) mowa jest o dochodach uzyskiwanych cyklicznie a nie dochodach jednorazowych. Nie sposób uznać, że po jednorazowym otrzymaniu zapomogi oraz odprawy po śmierci członka rodziny, sytuacja rodziny skarżącej uległa długotrwałej poprawie (prawomocny wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 9.5.2019 r. II SA/Go 190/19, Lex 2656466).

Wykładnia gramatyczna art. 7 ust. 3 ppwd, wskazuje, że dochód, który jest uzyskiwany przez członka rodziny lub dziecko ustala się m.in. przez powiększenie tego dochodu o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, "jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego". Istotne jest, że przepis ten przewiduje warunek, by strona uzyskiwała dochód dodatkowy "przez okres", na jaki ustalane było prawo do świadczenia wychowawczego.

Ta regulacja prawna nie była przypadkowa, gdyż odmiennie zagadnienie to normował art. 5 ust. 4b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a także art. 9 ust. 4a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów sprzed nowelizacji wynikającej z art. 41 pkt 2 lit. a i art. 44 pkt 2 lit. a ppwd (tekst pierwotny - Dz. U. z 2016 r. poz. 195). W przepisach obu ustaw była mowa o dochodzie, który jest uzyskiwany "w dniu ustalania prawa", podczas gdy w art. 7 ust. 3 ppwd, ustawodawca posłużył się terminem: dochodu, który jest uzyskiwany "w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo". Okoliczność ta ewidentnie dowodzi, że użycie przez ustawodawcę sformułowania "dochodu uzyskiwanego w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo", było zamierzone (wyrok NSA z 17.12.2019 r. I OSK 3162/18, Lex 2799454).

Zasadnie Sąd I instancji wskazał na cel świadczenia wychowawczego, wyrażony w art. 4 ust. 1 ppwd. Dokonując wykładni przepisów nie można pominąć celu, które mają osiągnąć (wykładnia celowościowa, teleologiczna). Celem szeregu przepisów zawartych w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jest ustalenie dochodów osoby ubiegającej się o pomoc państwa oraz jej rodziny w sposób jak najbardziej odzwierciedlający aktualny poziom dochodu takiej osoby oraz członków jej rodziny, uwzględniający dynamikę zmian w tej sferze (wyrok NSA z 6.12.2019 r. I OSK 3279/18, Lex 2865700).

W niniejszej sprawie skarżąca uzyskała - po utracie zatrudnienia - zasiłek chorobowy w jednym miesiącu (kwietniu 2018 r.; art. 2 pkt 20 lit. f ppwd), zatem nie ziścił się podstawowy warunek przewidziany przez art. 7 ust. 3 ppwd, tj. osiągnięcie "dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu" (bezsporne jest, że skarżąca nie uzyskała zasiłku chorobowego w maju 2018 r.). Powyższe wzmacnia wymóg uzyskiwania dochodu "w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego" (art. 18 ust. 1 ppwd). Sformułowanie "w okresie" należy rozumieć jako dłuższy niźli miesięczny interwał czasu w uzyskiwaniu zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego (uzyskanie dochodu w przynajmniej 2 następujących po sobie miesiącach). Ustalenie, czy zastosowanie znajdzie art. 7 ust. 3 ppwd musi być w każdym przypadku ocenione z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej sprawy (np. rodzaju świadczenia/zasiłku/zapomogi, jego wpływu na sytuację finansową rodziny, długości jego otrzymywania - jednorazowe, okresowe czy ciągłe).

Wykładnię tę wzmacnia cel ustanowienia świadczenia wychowawczego, które jest narzędziem pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Uzyskanie zasiłku chorobowego przez stronę nie jest oznaką poprawy kondycji finansowej jej rodziny. Zasiłek został bowiem uzyskany po utracie zatrudnienia, a jego wysokość była zapewne niższa niż wynagrodzenia za pracę (skarżąca była zatrudniona w oparciu o umowę o pracę do 18marca 2018 r.; art. 11 ust. 1, 1a, 1b, 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, Dz. U. z 2017 r. poz. 1368, zm. poz. 992). Miesięczny dochód skarżącej, a w konsekwencji jej rodziny, uległ zatem zmniejszeniu. Tymczasem nie uległy zmianie wydatki związane z wychowywaniem dzieci, w tym opieki nad nimi i zaspokojeniem ich potrzeb życiowych.

Skoro niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 7 ust. 3 ppwd, to tym samym - w realiach niniejszej sprawy - nie mógł przynieść spodziewanego skutku zarzut naruszenia art. 2 pkt 2 ppwd.

Nieusprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 61 § 4 kpa.

Wystarczającą podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej było naruszenie przez organy prawa materialnego. Nie ma zatem konieczności przesądzać, czy samo naruszenie art. 61 § 4 kpa byłoby - w realiach niniejszej sprawy - dostateczną podstawą do zastosowania przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa. WSA zasadnie wskazał na powyższe naruszenie, które niewątpliwie godziło w prawa strony wynikające z art. 10 § 1 kpa. Nie sposób odmówić trafności twierdzeniom pełnomocnika skarżącej zawartym w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że "fakt, że doszło do naruszenia przez organ art. 61 §4 kpa poprzez niezawiadomienie strony o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu świadczenia wychowawczego miało wpływ na wynik sprawy, bowiem skarżąca została pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska i argumentów przed wydaniem decyzji przez organ I instancji. Wskazuję, iż gdyby miała rzeczywistą możliwość wypowiedzenia się na wcześniejszym etapie postępowania, istniała realna szansa, że jej argumenty oraz przedłożone w sprawie dowody wpłynęłyby na wynik sprawy, a nadto nie byłaby zmuszona do korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika".

Nie mógł przynieść spodziewanego rezultatu zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 153 ppsa.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia, jej wyjaśnienie oraz wobec - uwzględnienia skargi - wskazania co do dalszego postępowania. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku, choć nie jest rozbudowane, zwłaszcza w zakresie wskazań co do dalszego postępowania, spełnia wymagania art. 141 § 4 ppsa. W szczególności nie można zarzucić WSA, że przedstawiona przez Sąd ocena prawna jest niespójna, brak jest oceny zebranego materiału dowodowego i brak wykazania, że uchybienia miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania są przejrzyste w świetle całego wyroku i jasno z nich wynika, że organy - na podstawie art. 153 ppsa - mają zastosować się do wykładni art. 7 ust. 3 ppwd zaprezentowanej przez Sąd I instancji; ponownie ocenić, czy zachodzą podstawy do uznania spornego świadczenia za nienależne; uzasadnić ponowną decyzję zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa i umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 kpa).

Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną należało oddalić. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 ppsa.