Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 827/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 - 3a, art. 24 ust. 5
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 7, 77 par. 1, art. 80, 107 par. 3, art. 11
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska- Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz- Nowak, Protokolant Starszy referent Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2016 r. w Radomiu sprawy ze skargi E. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją znak UNW Nr [...] z [...] kwietnia 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej także jako "Zakład", "ZUS" lub "organ") działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i ust. 3a ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121; zwana dalej "u.s.u.s.", po rozpatrzeniu wniosku E. G. (dalej jako "wnioskodawczyni", "strona" lub "skarżąca") z [...] stycznia 2015 r. orzekł o:

I. odmowie umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł z tytułu składek na:

1. ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez płatnika za okres 02/2002 - 09/2002 w kwocie [...] zł., w tym z tytułu: składek - [...] zł; odsetek naliczonych na dzień 15.01.2015 r. - [...] zł; kosztów upomnienia - [...] zł;

2. ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez płatnika za okres 03/2002 - 12/2002; 01/2003 - 04/2003 w kwocie [...] zł., w tym z tytułu: składek - [...] zł; odsetek naliczonych nadzień 15.01.2015 r.- [...] zł.; kosztów upomnienia - [...] zł;

3. odsetki liczone na dzień 15.01.2015 r. od składek finansowanych przez ubezpieczonych na: ubezpieczenia społeczne za okres 02/2002 - 09/2002

w kwocie [...] zł oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres 03/2002 - 12/2002; 01/2003 - 04/2003 w kwocie [...] zł;

4. Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 03/2002 - 12/2002; 01/2003 - 04/2003 w kwocie [...] zł w tym z tytułu: składek - [...] zł; odsetek naliczonych na dzień 15.01.2015 r. - [...] zł; kosztów upomnienia - [...] zł.

II. odmowie umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł, w tym na:

1. ubezpieczenia społeczne za osobę prowadzącą działalność (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia) za okres 02/2002 - 12/2002; 01/2003 - 04/2003 w kwocie [...] zł., w tym z tytułu: składek - [...] zł; odsetek naliczonych na dzień 15.01.2015 r. - [...] zł; kosztów upomnienia - [...] zł;

2. ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia) za okres 03/2002 - 12/2002; 01/2003 - 04/2003 w kwocie [...] zł., w tym z tytułu: składek - [...] zł; odsetek naliczonych na dzień 15.01.2015 r. - [...] zł. kosztów upomnienia - [...] zł;

3. Fundusz Pracy za okres 03/2002 - 12/2002; 01/2003 - 04/2003 w kwocie

[...] zł., w tym z tytułu: składek- [...] zł; odsetek naliczonych na dzień [...].01.2015 r. - [...] zł oraz kosztów upomnienia - [...] zł.

Na wstępie uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, że [...] stycznia 2015 r. wpłynął wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek. Do wniosku skarżąca dołączyła wyrok WSA sygn. akt VIII SA/Wa 173/14 z 16 lipca 2014 r. oraz wniosła o wykorzystanie dotychczas zgromadzonych dokumentów w sprawie jej małżonka J. G., jak również dołączenie zgromadzonego materiału dowodowego prowadzonego na podstawie wniosku abolicyjnego z dnia [...] stycznia 2013 r.

ZUS przytoczył treść art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. wskazując, że należności z tytułu składek i odsetek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Dalej organ wskazał, że w myśl z kolei art. 28 ust. 3a ww. ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być

w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - w sytuacji gdy za umorzeniem przemawia ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przesłanki umorzenia w trybie art. 28 ust. 3a określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.(Dz. U. Nr 141, poz.1365), według którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest

w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zakład wyjaśnił, że powyższy przepis nie ma zastosowania do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, które również były objęte wnioskiem

o umorzenie.

Następnie organ podniósł, że umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe w ściśle określonych sytuacjach wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 oraz

w szczególnie uzasadnionych przypadkach o których mowa w art. 28 ust. 3a, przy czym decyzja Zakładu w sprawie umorzenia ma charakter uznaniowy, co oznacza, że wystąpienie przesłanek, o których mowa w ww. przepisach nie stwarza po stronie ZUS obowiązku umorzenia zadłużenia.

Organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą [...]- sprzedaż detaliczna artykułów nieżywnościowych w niewyspecjalizownych sklepach. Obecnie strona pozostaje w zatrudnieniu w [...] sp. z o.o. na stanowisku specjalisty do spraw sprzedaży z minimalnym wynagrodzeniem w kwocie [...] zł brutto. Małżonek skarżącej J. G. pozostaje zaś w zatrudnieniu na podstawie umowy agencyjnej w [...] sp. z o.o. z minimalnym wynagrodzeniem, tj. [...] zł brutto. Koszty utrzymania stanowią kwotę [...] zł, koszty leczenia [...] zł, oraz inne koszty (opłata za telefon) w kwocie [...] zł. Za rok 2012 skarżąca wykazała dochód ze stosunku pracy

w kwocie [...] zł. Strona jest w posiadaniu majątku nieruchomego jako wspólność ustawowa majątkowa nieruchomości mieszkalnej położonej w [...], ul. [...] m [...] opisanej w KW [...], na której widnieje hipoteka

w łącznej kwocie [...] zł. Zakład nie posiada zabezpieczenia należności na ww. nieruchomości, zadłużenie w całości było zabezpieczone w KW [...], którą wraz z mężem darowali w dniu 20.05.2013 r. córce M. S. oraz jej mężowi, którzy obecnie są dłużnikami rzeczowymi. Na wniosek skarżącej i jej małżonka zostały umorzone zaległości z tytułu podatku dochodowego wraz z odsetkami (decyzja z dnia [...].12.2012 r. oraz z tytułu podatku VAT wraz z odsetkami ze względu na zaistnienie ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego). Małżonek skarżącej J. G. uzyskał umorzenie należności z tytułu podatku od nieruchomości

w Urzędzie Miejskim w [...]. Na dzień [...].04.2014 r. skarżąca posiada wraz

z małżonkiem zadłużenie w Spółdzielni Mieszkaniowej "[...] " z tytułu opłat za czynsz i korzystanie z garażu w kwocie [...] zł oraz z tytułu należności zasądzonej wyrokami sądowymi sygn. [...],[...],[...] oraz [...] (łącznie z kosztami procesu i odsetkami wg stanu na dzień [...].07.2012 r.) pozostała do zapłaty kwota wynosi [...] zł.

Organ zauważył nadto, że skarżąca wraz z mężem posiadają zobowiązania kredytowe wobec Banku [...] w kwocie [...] zł plus koszty egzekucji (na dzień [...].07.2010 r.) i w kwocie [...] zł (na dzień [...].11.2009 r.) i Banku [...] w [...] w kwocie [...] zł (na dzień [...].06.2005 r.), które są dochodzone przez komornika sądowego. Skarżąca posiada zaległości wobec [...] Spółka z o.o. według stanu na dzień [...].07.2014 r. w kwocie [...] zł dochodzone przez komornika sądowego. Małżonek skarżącej J. G. posiada zobowiązanie z tytułu pożyczki w kwocie [...] zł w [...] sp. z o.o., przebywał w szpitalu, choruje na depresję, serce, nadciśnienie, kamicę nerkową i dnę moczanową.

Jednocześnie Zakład podniósł, że prowadzi wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Naczelnika US, które obecnie pozostaje bez realizacji. Prowadzone postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone stwierdzeniem faktu nieściągalności. Odnosząc się do kwestii przedawnienia należności Zakład zauważył, że było to przedmiotem analizy na tle wniosku o umorzenie należności w trybie ustawy "abolicyjnej" i ustalono jednoznacznie, że przedawnieniu uległa jedynie należność

z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie [...] zł za miesiąc 02/2002. Pozostałe należności nie uległy przedawnieniu. Za okres od 03/2002 - 04/2003 prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w administracji, które w myśl art. 24 u.s.u.s. spowodowało przerwanie i zawieszenie biegu terminu przedawnienia dla przedmiotowych składek i wydłużyło okres ich przedawnienia.

ZUS zauważył także, że skarżąca jest w posiadaniu nieruchomości, na której Zakład nie posiada zabezpieczenia, lecz posiada zabezpieczenie na majątku nieruchomym darowanym córce i zięciowi, przez co stali się oni dłużnikami rzeczowymi ZUS.

Zdaniem Zakładu, nie można uznać, że wobec wnioskodawczyni zachodzi "ważny interes osoby zobowiązanej", o którym mowa w art. 28 ust. 3a, ponieważ pomimo osiągania minimalnych dochodów z wynagrodzenia za pracę w treści swojego wniosku wskazała, że byłaby w stanie spłacić istniejące zadłużenie w ratach, lecz bez odsetek. Powyższe zaś umożliwiłoby skarżącej skorzystanie z umorzenia części należności w trybie ustawy "abolicyjnej".

Organ zauważył, że do wniosku skarżąca nie przedłożyła żadnych aktualnych zaświadczeń lekarskich świadczących o złym stanie zdrowia, jedynie jej małżonek na tle składanych przez siebie wniosków wykazał, że choruje. Wnioskodawczyni nie wykazała, że choroby męża lub konieczność sprawowania opieki nad nim uniemożliwiają jej lub w znacznym stopniu ograniczają pozyskiwanie dodatkowych dochodów w celu poprawy sytuacji finansowej.

Zakład uznał także, że z uwagi na majątek nieruchomy darowany córce

i zięciowi, na którym ZUS posiada zabezpieczenie hipoteczne oraz wyrażoną chęć spłaty części należności w układzie ratalnym, wobec skarżącej nie zachodzi interes społeczny. Interes ten należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów, ale także jako ograniczenie ewentualnych wydatków poprzez np. zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc z opieki społecznej. Zdaniem ZUS spłata części zadłużenia niepodlegającego "abolicji" wraz

z należnymi odsetkami nie spowoduje konieczności korzystania przez stronę ze świadczeń realizowanych ze środków państwowych, tj. pomoc MOPS.

Jednocześnie, w ocenie organu, fakt, że urzędy skarbowe w swoich decyzjach

o umorzeniu zaległości podatkowych uznały, że w sprawie zachodzą przesłanki ważnego interesu osoby zobowiązanej i interesu publicznego, nie obliguje Zakładu do tych samych wniosków. Jest to tym bardziej uzasadnione, że urzędy skarbowe wydając decyzje opierają się na przepisach Ordynacji Podatkowej, natomiast ZUS na przepisach u.s.u.s. Ponadto wobec skarżącej nie zachodzi przesłanka zdarzeń losowych oraz klęsk żywiołowych, które doprowadziłyby do pogorszenia się jej sytuacji finansowej.

W złożonym do ZUS wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżąca zarzuciła m.in.:

- nierozpoznanie całokształtu materiału dowodowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym wydanie decyzji w sposób dowolny i arbitralny;

- naruszenie art. 30 w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez błędną wykładnię

i uznanie, że w niniejszym przypadku przepisy art. 28 ust. 3a ww. ustawy nie mają zastosowania do możliwości umorzenia samych odsetek, podczas gdy orzecznictwo sądów administracyjnych przeczy takiemu stanowisku;

- naruszenie art. 28 ust. 3b w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej poprzez ich niezastosowanie mimo spełnienia ich przesłanek, a za takim rozstrzygnięciem uznaniowym przemawia nie tylko zgromadzony materiał dowodowy, ale także zasady słuszności;

- naruszenie art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, zwana dalej "Kpa") poprzez niezawarcie w decyzji uzasadnienia faktycznego i prawnego, co doprowadziło do naruszenia art. 15 Kpa.

Na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z [...] lipca 2015 r. znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na mocy art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał

w mocy decyzję z [...] kwietnia 2014 r.

Uzasadniając swoje stanowisko organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie podtrzymując w całości swoje dotychczasowe ustalenia.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Skarżąca bowiem, choć wykreśliła działalność z ewidencji działalności gospodarczej, to jest w posiadaniu wraz z małżonkiem majątku nieruchomego. Zakład nie posiada wprawdzie zabezpieczenia na majątku należącym do skarżącej, lecz posiada zabezpieczenie na majątku nieruchomym darowanym przez stronę córce i zięciowi, przez co stali się oni dłużnikami rzeczowymi ZUS. Ponadto, wobec skarżącej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Naczelnika I Urzędu Skarbowego w [...].

W związku z powyższym, obecnie nie jest możliwe określenie, czy w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nie można zatem stwierdzić, że oczywistym jest, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W ocenie Zakładu, nie zachodzi zatem, żadna z przesłanek art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. Zgromadzona dokumentacja oraz przedstawiona argumentacja, nie wyczerpują przesłanek do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust 3a ww. ustawy. Skarżąca wraz z mężem osiąga stabilne comiesięczne dochody. Ponadto do wniosku o umorzenie nie przedłożyła żadnych aktualnych zaświadczeń lekarskich świadczących o złym stanie zdrowia, jedynie małżonek skarżącej na tle składanych przez siebie wniosków wykazał, że choruje, lecz skarżąca nie wykazała, że choroby męża lub konieczność sprawowania opieki nad nim uniemożliwiają lub w znacznym stopniu ograniczają pozyskiwanie dodatkowych dochodów w celu poprawy sytuacji finansowej. Wobec skarżącej nie wystąpiły klęski żywiołowe i zdarzenia losowe, które doprowadziły do pogorszenia się jej sytuacji finansowej. Skarżąca nie przedstawiła również dokumentów świadczących o staraniu się o pomoc realizowaną między innymi w ustawach o pomocy społecznej, świadczeniach rodzinnych i promocji zatrudnienia, a także art. 67a § 1 Ordynacji Podatkowej. W związku z powyższym nie jest wykluczone, że Zakład odzyska należności przed terminem ich przedawnienia.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia należności z tytułu składek organ ponownie przytoczył ustalenia zawarte w decyzji z dnia [...] kwietnia 2014 r. Wyjaśnił, że za okres od 03/2002 – 04/2003 prowadzone jest postępowanie egzekucyjne

w administracji, które spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia dla przedmiotowych składek i wydłużyło okres ich przedawnienia. Dodał, że od momentu wystawienia pierwszych tytułów egzekucyjnych skierowanych do I Urzędu Skarbowego w [...], tj. w dniu [...] maja 2003 r., urząd ten podejmował czynności mające na celu odzyskanie należności. Natomiast odnośnie przedawnienia należności zabezpieczonych hipoteką opierając się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8.10.2013 r. Zakład wyjaśnił, że zakwestionowany przez Trybunał art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej nie ma zastosowania do należności z tytułu składek, gdyż wobec należności z tytułu składek ma zastosowanie art. 24 § 5 u.s.u.s.

Organ w odniesieniu do prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 16 lipca 2014 r. wydanym w sprawie małżonka wnioskodawczyni – J. G. wyjaśnił, że sytuacja strony jest jedynie analogiczna, jeśli chodzi o sytuację finansową

i rodzinną, natomiast nie w kwestii prowadzonej egzekucji. W stosunku do skarżącej prowadzone jest bowiem postępowanie egzekucyjne w administracji za okres od 03/2002 – 04/2003, które w myśl art. 24 u.s.u.s. spowodowało przerwanie i zawieszenie biegu terminu przedawnienia dla przedmiotowych składek oraz wydłużyło okres ich przedawnienia.

Zdaniem ZUS decyzja z dnia [...] kwietnia 2015 r. odpowiada również wymogom art. 107 Kpa.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, która pismem z dnia 17 sierpnia 2011 r. złożyła skargę na ostateczne w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 30 w związku z art. 28 ust 3a u.s.u.s. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że w niniejszym przypadku przepisy art. 28 ust 3a ww. ustawy nie mają zastosowania do możliwości umorzenia samych odsetek, podczas gdy taka wykładnia ww. przepisów jest błędna, a co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych;

- art. 28 ust. 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej poprzez ich niezastosowanie mimo spełnienia ich przesłanek, nadto za takim rozstrzygnięciem uznaniowym przemawia nie tylko zgromadzony materiał dowodowy, ale także zasady słuszności;

- art. 107 Kpa poprzez niezawarcie w decyzji uzasadnienia faktycznego

i prawnego, co doprowadziło do naruszenia art. 15 Kpa.

Skarżąca wskazała, że orzekając w sprawie organ w żaden sposób nie dokonał oceny przedłożonych dokumentów i nie wskazał powodów dlaczego wydana została decyzja negatywna. Uzasadnienie decyzji nie może bowiem ograniczać się do ogólnikowych uwag pozbawionych odniesienia się do materiału dowodowego ani też pomijać argumentacji strony. Organ w sposób zupełnie ogólny, bez podania szczegółowych wyliczeń kwot zobowiązania, odsetek, okresu naliczania oraz dowodów na ich istnienie, pomimo przedawnienia należności – nie zastosował się do wyroku WSA w Warszawie sygn. akt VIII SA/Wa 173/14, zapadłego w analogicznej sprawie (dotyczącej jej małżonka) uchylającego decyzję ZUS. Organ zignorował zawarte w ww. wyroku wytyczne. Stanowi to o dowolności podjętej decyzji w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem skarżącej organ nie przedstawił żadnych dokumentów, że prowadził postępowanie egzekucyjne. Uzasadnienie decyzji nie pozwala uznać, że organ rzeczywiście ustalił i rozważył okoliczności przytoczone w celu stwierdzenia braku istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Przedstawiając sytuację materialną

i rodzinną skarżącej na podstawie dowodów z postępowania jej małżonka ograniczył się do samego stwierdzenia o nie wystąpieniu ww. przesłanki, w ogóle nie uzasadniając swojego stanowiska. Również powoływanie się przez organ na ustanowienie hipoteki przymusowej i wyprowadzanie z tego argumentu, że zobowiązanie zabezpieczone taką hipoteką nie przedawnia się jest co najmniej nieuzasadnione.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując co do zasady argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego

i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Zgodnie jednak z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Na wstępie należy wyjaśnić, że przedmiotem oceny Sądu w toku niniejszego postępowania jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą organ ten utrzymał w mocy własną decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Skarga analizowana stosownie do wskazanych wyżej kryteriów zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja naruszają prawo w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Legalność decyzji administracyjnej oznacza bowiem nie tylko jej zgodność z prawem materialnym, ale również z przepisami postępowania.

Podstawę materialnoprawną do wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowił art. 28 ust. 1 - 3a u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 2 ww. ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności zostały wskazane

w ust. 3 art. 28, a wyliczenie to ma charakter wyczerpujący, co oznacza, że tylko zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych w tym przepisie okoliczności pozwala na uznanie, iż w stosunku do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność warunkująca umorzenie należności w oparciu o ten przepis.

Należy przyznać rację organowi, że zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek stwarza jedynie możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Konstrukcja art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparta jest bowiem na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w tym zakresie przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który

w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek może, ale nie musi umorzyć zaległości. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać

z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

Na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnianych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na mocy z kolei delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 powołanego rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności

w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Orzekając w oparciu o powołane wyżej przepisy organ ma obowiązek zebrania

w wyczerpujący sposób materiału dowodowego w sprawie, a następnie szczególnie wnikliwego ustalenia stanu faktycznego i jego rzetelnej oceny, bowiem również w tym przypadku decyzja ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ ma jedynie możliwość, a nie obowiązek umorzenia należności z tytułu składek, nawet wówczas, gdy ustalone zostanie stwierdzenie istnienia okoliczności wskazanych w powołanym wyżej przepisie. W żadnym razie bowiem ustalenie takie nie obliguje organu do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek.

Uznaniowy charakter decyzji zobowiązuje organ nie tylko, jak wskazano wyżej, do szczególnie wnikliwej oceny stanu sprawy, ale również uzasadnienia swojego stanowiska w sposób kompleksowy, co umożliwi Sądowi ocenę czy w danym przypadku nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Sąd administracyjny ocenia zaś, czy w prawidłowy sposób zostało przeprowadzone przez organ postępowanie administracyjne, w tym czy w wyczerpujący sposób zebrano materiał dowodowy w sprawie, a następnie dokonano jego wszechstronnej oceny.

Należy wskazać, że zgodnie z przepisami powołanego rozporządzenia ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia należności spoczywa na zobowiązanym. Nie zwalnia to jednak organu administracji od obowiązku wyjaśnienia zasadności złożonego wniosku wówczas, gdy strona sama nie przedłożyła dostatecznych dowodów potwierdzających jej trudną sytuację materialną.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przerzucenie ciężaru dowodu w tym zakresie na stronę zobowiązaną nie zwalnia organu z obowiązku określonego w art. 7 Kpa, który to obowiązek będzie wypełniony wówczas, gdy strona zostanie wezwana do wskazania dodatkowych dowodów (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie z dnia 7 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2070/06, opubl. Lex 328921).

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem organ - pomimo ciążącego na nim takiego obowiązku - nie zebrał i nie rozpatrzył w wyczerpujący sposób materiału dowodowego, co mogło mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Przede wszystkim organ, mimo takiego wniosku skarżącej nie dołączył do akt niniejszej sprawy dokumentów zgromadzonych w sprawie jej małżonka J. G.. Przekazane przez organ Sądowi akta administracyjne nie zawierają bowiem tych dokumentów. Pomimo tego, jak wynika z uzasadnień decyzji organu, powołuje się on prawdopodobnie na dane wynikające ze sprawy małżonka skarżącej. Powoływane przez organ okoliczności dotyczące ustalonej w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej, jak i jej małżonka (patrz str. 3, 4 oraz 6 uzasadnienia niniejszego wyroku) nie znajdują odzwierciedlenia w przekazanych Sądowi aktach. Tym samym, Sąd nie ma możliwości weryfikacji tych ustaleń organu w kontekście podnoszonych przez skarżącą zarzutów.

Takie działanie organu musi skutkować stwierdzeniem, że przy wydaniu jego rozstrzygnięć doszło jednak do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Decyzje zostały bowiem wydane bez należytego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego, wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa odnoszących się do zasad prowadzenia postępowania dowodowego. W konsekwencji powyższego decyzje organu naruszają również art. 11 Kpa (zasada przekonywania) oraz art. 107 § 3 Kpa (uzasadnienie decyzji) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy

Należy zaś zauważyć, że ocena istnienia okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości z tytułu składek, powinna być dokonana według stanu z chwili rozstrzygania. Organ miał zaś obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia aktualnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącej oraz ustalenia, czy zapłata składek rzeczywiście może zagrozić egzystencji skarżącej i jej rodziny.

Stosownie do art. 7 Kpa - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 Kpa obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie z urzędu jakie dowody są konieczne do wyjaśnienia stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji.

Oceniając sprawę w kontekście zebranego w sprawie w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego stwierdzić należy, że zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja nie mogą zostać uznane za odpowiadające prawu. Reasumując - Sąd stwierdził, że organ zaniechał podjęcia wszelkich kroków zmierzających do zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego pozwalającego na wszechstronną ocenę sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej. W konsekwencji, ustalenia faktyczne oparte na niekompletnym, czy nie

w pełni rozpatrzonym materiale dowodowym, należy traktować jako dowolne.

Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 Kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 Kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji

o przekonywującej treści (art. 7 Kpa).

Rację należy również przyznać skarżącej, że powoływanie się przez organ na ustanowienie hipoteki przymusowej i wyprowadzanie z tego wniosku, iż zobowiązanie zabezpieczone taką hipoteką nie przedawnia się jest nieuzasadnione. Wypada w tym miejscu wyjaśnić, że od dokonania przez organ ustaleń czy nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek nie zwalnia treść art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Istotnym jest bowiem, że organ w prowadzonym postępowaniu powinien przede wszystkim zwrócić uwagę na regulację ww. przepisu przez pryzmat jej zgodności ze standardami konstytucyjnymi. Nie można bowiem nie zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12, OTK-A 2013, Nr 7, poz. 97, Lex nr 1385861), stwierdził, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym panuje pogląd, że wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 O.p. powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 O.p. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 O.p. Prowadzi to do wniosku, że również art. 70 § 8 O.p. należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 4 kwietnia 2014 r., I SA/Op 566/13, Lex nr 1457423; wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 grudnia 2013 r., I SA/Łd 496/13, Lex nr 1406456; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 maja 2014 r., I SA/Wr 524/14, Lex nr 1481257; wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12, Lex nr 1481436).

Powyższe uwagi mogą być istotne dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy

z uwagi na zbieżność regulacji art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z przepisami, których dotyczą wskazane przez Trybunał Konstytucyjny zastrzeżenia pod względem konstytucyjności. Przepis art. 70 § 8 O.p. (analogicznie art. 70 § 6 O.p. - w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r.) przewiduje, że "nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu". Tym samym, rodzą się więc wątpliwości co do możliwości "bezterminowego" wyłączenia przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką.

W ocenie Sądu, art. 70 § 8 O.p. należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (zob. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12, Lex nr 1481436). Zarówno art. 24 ust. 5 u.s.u.s., jak i powołane przepisy Ordynacji podatkowej są zbieżne w zakresie problemów, które doprowadziły do stwierdzenia przez Trybunał niezgodności przepisu ustawy ze standardami konstytucyjnymi, tj. całkowitego wyłączenia przedawnienia należności publicznoprawnej, i równocześnie uczynienie tego na podstawie nieuzasadnionego

i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności – patrz: pkt 4 – 5 uzasadnienia wyroku Trybunału).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ mając na uwadze powyższe wskazania Sądu przede wszystkim zgromadzi w wyczerpujący sposób materiał dowodowy niezbędny do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a dopiero na jego podstawie przeprowadzi po raz kolejny, tym razem zgodnie z ww. przepisami Kpa postępowanie wyjaśniające. Dopiero bowiem dokonanie powyższego umożliwi Sądowi prawidłową ocenę, czy skarżąca spełnia przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Dokonując ponownie ustaleń, organ orzekający ma obowiązek działać według zasad wynikających z art. 7, art. 10, art. 77, art. 80 i art. 81 Kpa i ocenić wynik postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, wysnuwając z zebranego materiału dowodowego wnioski logicznie uzasadnione. Ustalenia dotyczące spełniania przesłanek umorzenia odnosić się przy tym winny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości czy przewidywań dotyczących przyszłości. Następnie organ winien wydać rozstrzygnięcie w sprawie, mając na uwadze w szczególności art. 107 § 3 Kpa.

Wskazane wyżej naruszenia przepisów postępowania - w ocenie Sądu - mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego też uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a orzekł, jak w sentencji.