Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3096/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 8 i art. 9
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1 pkt 4, art. 2 ust. 1 pkt 1, art. 66 ust. 1 pkt 20, art. 67 ust. 1 i ust. 2 i art. 73 pkt 4
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art. 68
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski (spr.) Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 maja 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 2612/13 w sprawie ze skargi J.P. na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania europejskiej karty ubezpieczenia zdrowotnego 1) oddala skargę kasacyjną; 2) odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z 29 września 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 2612/13 oddalił skargę J.P. (dalej: skarżąca) na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) z [...] lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie wydania Europejskiej Kart Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ).

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

Skarżąca 27 lutego 2009 r. złożyła wniosek o wydanie EKUZ na okres od 1 października 2008 r. Do wniosku dołączyła: umowę z 3 lipca 2008 r. - wyjazd na studia w ramach programu ERASMUS, okres pobytu w Niemczech od 1 października 2008 r. do 29 lutego 2009 r., druk ZUS ZCZA z 25 stycznia 1999 r., zaświadczenie z 14 listopada 2008 r. potwierdzające, iż jest studentką Uniwersytetu w P., postanowienie Sądu Rejonowego w P. z 2 lipca 2008 r.

Po uchyleniu przez Prezesa NFZ decyzji z [...] czerwca 2009 r., Dyrektor W. Oddziału Wojewódzkiego NFZ (dalej: Dyrektor NFZ) postanowieniem z [...] października 2009 r. odmówił wydania EKUZ, gdyż skarżąca od 6 lipca 2005 r. nie była ubezpieczona – nie została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny i tym samym nie ma prawa do świadczeń opieki zdrowotnej.

Prezes NFZ, w wyniku rozpoznania zażalenia skarżącej, postanowieniem z [...] grudnia 2009 r. utrzymał w mocy postanowienie z [...] października 2009 r.

Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: WSA), który wyrokiem z 10 listopada 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 462/10 oddalił skargę.

Skarga kasacyjna od wyroku WSA została uwzględniona przez Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA), który wyrokiem z 3 lipca 2012 r. sygn. akt II GSK 1102/11 uchylił zaskarżony wyrok oraz postanowienie Prezesa NFZ z [...] grudnia 2009 r.

W uzasadnieniu wyroku, NSA wskazał, że WSA oddalając skargę ograniczył się w kontroli zaskarżonego postanowienia do przepisów i okoliczności, na które powoływały się organy, pozostawiając na uboczu przepisy, które powinny znajdować zastosowanie do sytuacji skarżącej jako studentki, na co wskazywała ona w skardze. Powyższe znalazło wyraz w rozpatrywaniu prawa skarżącej do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego jedynie z perspektywy zgłoszenia jej do ubezpieczenia zdrowotnego przez ojca, a następnie przez Powiatowy Urząd Pracy w P. bez rozważenia przepisów dotyczących obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego m.in. studentów i uczestników studiów doktoranckich nie podlegających ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu. NSA stwierdził, że WSA nie dostrzegł, że w postanowieniu zabrakło analizy wniosku skarżącej pod kątem obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego studenta wyrażonego w art. 66 pkt 20 i art. 73 pkt 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 zm.; dalej: ustawa o świadczeniach).

NSA wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę, organ zobowiązany będzie ocenić prawo skarżącej do wydania jej żądanego poświadczenia z perspektywy powołanych wyżej przepisów ze szczególnym uwzględnieniem art. 73 pkt 4 ustawy o świadczeniach i przewidzianego nim obowiązku złożenia oświadczenia o niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego, niż rozpoczęcie studiów tytułu.

Prezes NFZ postanowieniem z [...] listopada 2012 r. uchylił postanowienie organu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Dyrektor NFZ postanowieniem z [...] stycznia 2013 r. odmówił wydania EKUZ skarżącej potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej od 1 października 2008 r., a Prezes NFZ postanowieniem z [...] lipca 2013 r. utrzymał je w mocy.

W uzasadnieniu Prezes NFZ wyjaśnił, że w myśl art. 66 ust. 1 pkt 20 ustawy o świadczeniach – obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają studenci i uczestnicy studiów doktoranckich niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, z wyłączeniem osób, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach. Natomiast art. 73 pkt 4 ustawy o świadczeniach stanowi, iż obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 20 i 22, powstaje z dniem immatrykulacji lub przyjęcia na studia doktoranckie i złożenia oświadczenia o niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, a wygasa z dniem ukończenia szkoły wyższej lub studiów doktoranckich albo skreślenia z listy studentów lub skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich.

Prezes NFZ zauważył, że we wniosku o wydanie EKUZ wskazano, iż skarżąca została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny przez K.P. Z przedstawionego druku ZUS ZCZA wynika, że K.P. zgłosił do ubezpieczenia zdrowotnego skarżącą jako członka rodziny, z datą uzyskania uprawnień do świadczeń opieki zdrowotnej od 1 stycznia 1999 r.

Organ wyjaśnił, że skarżąca w okresach: od 19 września 2002 r. do 17 lutego 2003 r., od 21 maja 2003 r. do 31 lutego 2003 r. i od 18 lutego 2004 r. do 3 października 2004 r. była zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego przez PUP w P. jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych; od 4 października 2004 r. została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w "M." (ostatni dokument ZUS RCA złożono za październik 2004 r.); od 8 czerwca 2005 r. do 5 lipca 2005 r. była zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako absolwent pobierający stypendium w okresie skierowania na szkolenie lub odbycie stażu przez PUP w P.

Z danych NFZ (Centralny Wykaz Ubezpieczonych) wynika, że skarżąca została wyrejestrowana z ubezpieczenia 5 lipca 2005 r., następnie zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego przez uczelnię U. w P. od 1 grudnia 2009 r.

Organ zauważył, że z zaświadczenia z 25 marca 2009 r., które zostało wystawione na druku ZUS ZCZA z adnotacją pracownika ZUS II Oddział w P., wynika, że skarżąca jako członek rodziny pozostaje ubezpieczona od 1 stycznia 1999 r.

Prezes NFZ wskazał, że ZUS II Oddział w P. pismem z 6 kwietnia 2009 r. przesłał do A.P. sprostowanie, z którego wynika, iż skarżąca 25 marca 2009 r. złożyła na stanowisku obsługi klientów tego Oddziału "zapytanie ubezpieczonego ZUS ZZU" pytając, czy jest ubezpieczona jako członek rodziny z tytułu pracy ojca – K.P. Udzielono jej ustnej odpowiedzi o zgłoszeniu od 1 stycznia 1999 r. i braku wyrejestrowania. Jako potwierdzenie zgłoszenia skarżąca otrzymała z KSI ZUS wydruk ZUS ZCZA "zgłoszenie danych o członkach rodziny dla celów ubezpieczenia zdrowotnego". Wskazano, iż notatka zamieszczona na wydruku dotycząca podlegania ubezpieczeniu jest niewłaściwa, ponieważ zgodnie z art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym należą do kompetencji dyrektorów oddziałów wojewódzkich Narodowego Funduszu Zdrowia i tym samym notatka zamieszczona na wydruku została unieważniona.

Prezes NFZ wskazał, że z zaświadczeń wystawionych 14 grudnia 2012 r. przez U. w P. wynika, iż skarżąca rozpoczęła studia 1 października 2004 r., które ukończyła 7 lipca 2010 r. Następnie U. w P. pismem z 20 grudnia 2012 r. poinformował NFZ, iż skarżąca złożyła oświadczenie niezbędne do dokonania przez uczelnię zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego w listopadzie 2009 r. Natomiast zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego została w grudniu 2009 r. wyrejestrowana z ubezpieczenia zdrowotnego od sierpnia 2010 r. (ostatnia składka - lipiec 2010 r.).

Ostatecznie Prezes NFZ stwierdził, że od 6 lipca 2005 r. skarżąca nie była osobą ubezpieczoną w NFZ, ponieważ nie została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego. Skarżąca będąc studentką U. w P. złożyła oświadczenie niezbędne do dokonania przez uczelnię zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego w listopadzie 2009 r. Możliwość zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego przez uczelnię skarżąca uzyskała dopiero od 17 grudnia 2009 r., kiedy to ukończyła 26 rok życia. Uczelnia zgłosiła skarżącą do ubezpieczenia zdrowotnego od 1 grudnia 2009 r.

Reasumując Prezes NFZ uznał, że brak jest podstaw prawnych do uchylenia postanowienia organu I instancji.

WSA wyrokiem z 4 maja 2015 r. oddalił skargę skarżącej.

Sąd podkreślił, że badanie przedmiotowej skargi zostało dokonane przy uwzględnieniu dyspozycji art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), a więc w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku NSA z 3 lipca 2012 r. sygn. akt II GSK 1102/11.

WSA wskazał, że w myśl art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają prawo osoby objęte powszechnym - obowiązkowym i dobrowolnym - ubezpieczeniem zdrowotnym.

Zgodnie z art. 51 ust. 1 ustawy o świadczeniach w celu potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej przysługujących świadczeniobiorcy, zgodnie z przepisami o koordynacji, na terytorium innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), oddział wojewódzki Funduszu właściwy ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wydaje, na zasadach i w zakresie określonych w przepisach o koordynacji, Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego lub zaświadczenie o prawie do tych świadczeń.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 20 ustawy o świadczeniach – obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają studenci i uczestnicy studiów doktoranckich niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, z wyłączeniem osób, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 1 (studenci i uczestnicy studiów doktoranckich, którzy studiują w Rzeczypospolitej Polskiej (...) nieposiadający obywatelstwa państwa członkowskiego Unii i niebędący osobami, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy). Studentów zgłaszają do ubezpieczenia zdrowotnego szkoły wyższe (art. 75 ust. 4 ustawy o świadczeniach).

Zgodnie z art. 67 ust. 1 - 4 ustawy o świadczeniach – obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego uważa się za spełniony po zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego osoby podlegającej temu obowiązkowi zgodnie z przepisami art. 74 - 76 oraz opłaceniu składki w terminie i na zasadach określonych w ustawie. Osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego po zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego uzyskuje prawo do świadczeń opieki zdrowotnej (ust. 2). Osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego ma obowiązek zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego członków rodziny, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 5 i 6. Osoby, które nie zgłaszają się do ubezpieczenia zdrowotnego same informują podmiot właściwy do dokonania zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego o członkach rodziny podlegających zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego, w terminie 7 dni od dnia zaistnienia okoliczności powodujących konieczność dokonania zgłoszenia. Członkowie rodziny uzyskują prawo do świadczeń opieki zdrowotnej od dnia zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego (ust. 3). Prawo do świadczeń opieki zdrowotnej osób, o których mowa w ust. 2 i 3, ustaje po upływie 30 dni od dnia wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego (ust. 4).

Zgodnie z art. 73 pkt 4 ustawy o świadczeniach – obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 20 i 22, powstaje z dniem immatrykulacji lub przyjęcia na studia doktoranckie i złożenia oświadczenia o niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, a wygasa z dniem ukończenia studiów lub studiów doktoranckich albo skreślenia z listy studentów lub skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich.

WSA wskazał, że ze stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżąca została wyrejestrowana z ubezpieczenia 5 lipca 2005 r., a następnie zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego przez U. w P. od 1 grudnia 2009 r., bowiem złożyła oświadczenie niezbędne do dokonania przez uczelnię zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego w listopadzie 2009 r. Zatem – w ocenie WSA – prawidłowe jest ustalenie organów, iż w okresie objętym żądaniem (od 1 października 2008 r.) nie było podstaw do wydania skarżącej EKUZ.

Odnosząc się do zarzutów skargi WSA stwierdził, że zaświadczenie ZUS ZCZA na które powołuje się skarżąca nie może stanowić podstawy ustaleń w zakresie ustalenia jej prawa do świadczeń, a nadto zostało unieważnione przez ZUS pismem z 6 kwietnia 2009 r.

W skardze kasacyjnej skarżąca zaskarżyła wyrok WSA w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi – na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:

1. brak zastosowania art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, podczas gdy skarżąca była w usprawiedliwionym błędzie, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, co zostało jej dodatkowo potwierdzone zaświadczeniem ZUS ZCZA wydanym 25 marca 2009 r.;

2. błędną wykładnię art. 73 pkt 4 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 20 ustawy o świadczeniach, w zakresie przyjęcia konstytutywnego skutku oświadczenia o niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, co uniemożliwia zrealizowanie uprawnienia osoby podlegającej obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 20 ustawy o świadczeniach.

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy:

3. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przy orzekaniu faktu, że była wprowadzona w błąd przez pracownika organu administracji publicznej, który udzielał jej nieprawdziwych informacji;

4. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi, w sytuacji, gdy w sprawie występowały uchybienia, które winny skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi przez NSA oraz o zwrot kosztów postępowania wg norm przypisanych oraz zwrot nieopłaconej pomocy prawnej.

Organ nie skorzystał z prawa złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpią - jak w tej sprawie - przesłanki nieważności postępowania, enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 pkt 1-6 p.p.s.a., to Naczelny Sąd Administracyjny, kontrolując zaskarżony wyrok, zobowiązany jest ograniczyć się do zbadania, czy wyrok ten uchybia przepisom wskazanym w skardze kasacyjnej w ramach podstaw z art. 174 p.p.s.a. Stosownie do ostatniego z powołanych przepisów skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przypomnieć należy, że uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo wskazywać do jakiego, zdaniem kasatora, naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, iż to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić także należy, że to kasator wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji kasatora. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż – z uwagi na związanie sądu granicami skargi kasacyjnej – Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zatem uprawniony do powtórnego badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego (ad meritum) w jego całokształcie.

Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że skarżąca kasacyjnie oparła zarzuty na obu podstawach z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.

W takiej sytuacji należy odnieść się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia postępowania, bo te wyznaczają, czy przyjęty do rozpoznania przez Sąd I instancji stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo. Przy czym wskazać należy, że w przypadku zarzutu naruszenia przepisów postępowania uzasadnienie skargi powinno wyjaśniać, w jaki sposób zdaniem kasatora, takie uchybienie Sądu I instancji miało wpływ na wynik sprawy.

W ramach tego zarzutu kasator sformułował dwa zarzuty tj. naruszenie: art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przy orzekaniu faktu, że skarżąca była wprowadzona w błąd przez pracownika organu, który udzielał jej nieprawdziwych informacji oraz art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi, w sytuacji, gdy w sprawie występowały uchybienia, które winny skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia.

Odnosząc się do powyższych zarzutów wskazać należy, że kasator nie podważa zasadniczego dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia stanu faktycznego opisanego w zaskarżonym wyroku, że skarżąca została wyrejestrowana z ubezpieczenia zdrowotnego 5 lipca 2005 r., a następnie zgłoszona do tego ubezpieczenia przez U. w P. od 1 grudnia 2009 r. Nie jest zatem kwestionowane, że w okresie objętym żądaniem wydania EKUZ tj. od 1 października 2008 r. do grudnia 2009 r. skarżąca nie była zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego. Zarzuty kasatora skupiają się na przyczynach braku świadomości skarżącej, które spowodowały niezłożenie przez nią oświadczenia o jakim mowa w art. 73 pkt 4 ustawy o świadczeniach, a które podyktowane były udzieloną jej informacją ZUS ZCZA z 25 marca 2009 r. oraz brakiem jej wyrejestrowania z ubezpieczenia jako członka rodziny.

NSA stwierdza, że przywołane przez kasatora przyczyny nie naruszają prawidłowości przyjętego przez WSA stanu faktycznego sprawy do jej rozstrzygnięcia. Przede wszystkim wskazać należy, że błędne informacje z ZUS skarżąca uzyskała 25 mara 2009 r., a więc już po okresie (1 października 2008 r.) w jakim ubiegała się o wydanie EKUZ. W związku z tym nie sposób wiązać braku zgłoszenia skarżącej do ubezpieczenia zdrowotnego przed 1 października 2008 r. z błędną informację ZUS, skoro przed tą datą takie informacje nie były jej udzielone, a skarżącą nie była, z własnej winy a nie organu, świadoma braku posiadania ubezpieczenia zdrowotnego.

Mając powyższe na uwadze kasator nie można mówić o naruszeniu zasad postępowania administracyjnego o jakich mowa w art. 8 i 9 k.p.a. (zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej oraz zasady informowania stron), ponieważ organy przed 1 października 2008 r. w ogóle nie udzielały skarżącej jakichkolwiek informacji o jej ubezpieczeniu zdrowotnym, ponieważ wówczas nie toczyło się postępowanie w niniejszej sprawie.

W tej sytuacji wskazać należy, że nie są usprawiedliwione zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania sformułowane w punkcie 3 i 4 petitum skargi kasacyjne, ponieważ kasator nie podważył skutecznie przyjętego do rozpoznania sprawy stanu faktycznego.

W ramach zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego kasator zarzucił w punktach 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej błędną wykładnię art. 73 pkt 4 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 20 ustawy o świadczeniach, w zakresie przyjęcia konstytutywnego skutku oświadczenia o niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, co uniemożliwia zrealizowanie uprawnienia osoby podlegającej obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz brak zastosowania art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach.

W zakresie pierwszego z wymienionych zarzutów skargi kasacyjnej wskazać należy, że ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, określa m.in. zasady powszechnego - obowiązkowego i dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego (art. 1 pkt 4).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają prawo m.in. osoby objęte powszechnym - obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym, zwane dalej "ubezpieczonymi" (art. 2 ust. 1 pkt 1).

Art. 66 ust. 1 zawiera obszerny i zamknięty katalog podmiotów, które podlegają obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. W pkt 1-37 wskazano osoby, które mają tytuł do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Do grona tych osób należą – w myśl pkt 20 – studenci i uczestnicy studiów doktoranckich niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, z wyłączeniem osób, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 1.

Z treści art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach, nie można jednak wywieść prawa wskazanych w nim osób (w tym studentów) do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Ustawodawca prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych daje bowiem osobom "objętym" powszechnym – obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym, nie definiując tego zwrotu.

Zdaniem NSA brak podstaw prawnych do utożsamiania osób "objętych" powszechnym - obowiązkowym ubezpieczeniem w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy, z osobami "podlegającymi" obowiązkowi tego ubezpieczenia, określonymi art. 66 ust. 1 ustawy.

Zgodnie z treścią art. 67 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego uważa się za spełniony po zgłoszeniu osoby podlegającej temu obowiązkowi do Funduszu zgodnie z przepisami art. 74-76 oraz opłaceniu składki w terminie i na zasadach określonych w ustawie (ust. 1). Osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego po zgłoszeniu do Funduszu uzyskuje prawo do świadczeń opieki zdrowotnej (ust. 2).

Zestawienie regulacji zawartych w art. 2 ust. 1 pkt 1 i art. 67 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach wskazuje, że prawo do świadczeń opieki zdrowotnej mają osoby objęte powszechnym, m.in. obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym i prawo to osoba podlegająca ubezpieczeniu zdrowotnemu uzyskuje po zgłoszeniu do Funduszu. Z powyższego wyprowadzić należy wniosek, że to właśnie zgłoszenie powoduje stan "objęcia" ubezpieczeniem zdrowotnym. Tak więc ustawowe podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego automatycznie nie skutkuje prawem do świadczeń opieki zdrowotnej, a dopiero dokonanie określonej prawem czynności zgłoszenia powoduje, że z mocy ustawy osoby podlegające temu obowiązkowi zostają objęte ubezpieczeniem zdrowotnym, co uprawnia do świadczeń (por. wyrok NSA z 25 listopada 2014 r. sygn. akt II GSK 1459/13; dostępny na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl)

Status studenta – jako osoby podlegającej obowiązkowemu ubezpieczenia zdrowotnego – ustawodawca uregulował w sposób szczególny.

Z treści powołanego art. 66 ust. 1 pkt 20 ustawy o świadczeniach wynika bowiem, że student podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu - ale pod warunkiem, że nie podlega on temu ubezpieczeniu z innego tytułu.

W sposób szczególny uregulowano też chwilę, w której obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego studenta powstaje.

Art. 73 pkt 4 ustawy o świadczeniach stanowi bowiem, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 20 i 22, powstaje z dniem immatrykulacji lub przyjęcia na studia doktoranckie i złożenia oświadczenia o niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, a wygasa z dniem ukończenia szkoły wyższej lub studiów doktoranckich albo skreślenia z listy studentów lub skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich.

Brzmienie przepisu wskazuje zatem, że sam fakt uzyskania/posiadania statusu studenta (od dnia immatrykulacji do ukończenia szkoły wyższej lub skreślenia z listy studentów) nie jest wystarczający dla przyjęcia, że powstał obowiązek ubezpieczenia - któremu studenci podlegają na warunkach określonych w art. 66 ust. 1 pkt 20. Konieczne jest jeszcze złożenie stosownego oświadczenia. Przed jego złożeniem – mimo immatrykulacji – nie można mówić o powstaniu obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego studenta. Tak więc ustawodawca nie tylko ograniczył podleganie przez studentów obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu do sytuacji, gdy student nie podlega temu ubezpieczeniu z innego tytułu, ale też uzależnił powstanie tego obowiązku od złożenia stosownego oświadczenia.

Nie ulega kwestii, że wymóg zgłoszenia studentów do Funduszu – celem spełnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego i celem uzyskania przez nich prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych – ustawodawca nałożył na szkoły wyższe. Brak jednak podstaw by przyjąć, że przepisy ustawy nakładają na szkoły wyższe obowiązek uzyskania od studenta stosownego oświadczenia, gdyż przeczy temu treść art. 73 pkt 4 ustawy o świadczeniach. Przyjąć trzeba, że skoro przepis wskazuje na obowiązek złożenia stosownego oświadczenia, nie zaś na obowiązek uzyskania tego oświadczenia przez szkolę wyższą, to obowiązek ten spoczywa na zainteresowanym objęciem ubezpieczeniem zdrowotnym.

Odnosząc się do argumentu skarżącej kasacyjnie dotyczącego konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia (art. 68 ust. 1 Konstytucji RP), wskazać należy, że zgodnie z ust. 2 tego przepisu – obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Warunki i zakres udzielania świadczeń określa ustawa. Tą ustawą jest ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Wymóg złożenia oświadczenia o jakim mowa w art. 73 pkt 4 ustawy o świadczeniach, jest zaś warunkiem o jakim mowa w art. 68 ust. 2 Konstytucji RP.

Zdaniem NSA z omówionych wyżej regulacji ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wynika, że osoby studiujące (od dnia immatrykulacji do dnia ukończenia szkoły wyższej lub skreślenia z listy studentów) podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu na zasadach określonych tą ustawą. Skoro jednak dla nabycia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej konieczne jest zgłoszenie do Funduszu przez prawem określony podmiot – istotne jest to, z jakiego tytułu osoby te podlegają powszechnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu (z tytułu statusu studenta czy też z innego tytułu).

Skoro zatem skarżąca nie miała – innego niż studentka – statusu, który mógłby kształtować jej obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, a nie złożyła uczelni przed listopadem 2009 r. stosownego oświadczenia (art. 73 pkt 4 ustawy) i przez szkołę wyższą (art. 75 ust. 4) do grudnia 2009 r. nie została do Funduszu zgłoszona – to znaczy, że obowiązek ubezpieczenia nie został spełniony, skarżąca nie została objęta ubezpieczeniem zdrowotnym i (z wyjątkiem sytuacji opisanej w art. 67 ust. 4) nie miała prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, finansowanych ze środków publicznych (art. 2 ust. 1 pkt 1 i art. 67 ust. 2).

W tym stanie rzeczy postawione Sądowi I instancji zarzuty błędnej wykładni przepisów art. 73 pkt 4 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 20 ustawy o świadczeniach, uznać należy za nieusprawiedliwione.

Nie jest także usprawiedliwiony drugi z zarzutów materialnych dotyczący braku zastosowania art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, z dwóch przyczyn. Po pierwsze, przepis ten – w myśl którego przepisu ust. 16 pkt 2 nie stosuje się do osoby, która w chwili składania oświadczenia, o którym mowa w ust. 6, działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej – nie obowiązywał w momencie wszczęcia postępowania w sprawie w lutym 2009 r. Wszedł bowiem w życie 1 stycznia 2013 r. mocą ustawy z dnia 27 lipca 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. poz. 1016). Po drugie, nie dotyczy sytuacji jaka miała miejsce w niniejszej sprawie, ponieważ odnosi się do przypadku o jakim w mowa w ust. 16 pkt 2 ustawy o świadczeniach, tj. udzielenia świadczenia opieki zdrowotnej pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej.

Zważywszy na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.

Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego, z uwagi na trudną sytuację materialną skarżącej kasacyjnie.