Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 730/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-10-27 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 27 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 kwietnia 2016 r. nr: [....] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za czerwiec 2010 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł skarżący M.P. złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych w zakresie obowiązku uiszczenia opłaty od skargi ze względu na fakt, iż nie jest on w stanie sprostać takim obciążeniom finansowym bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny. Skarżący podniósł, iż obecnie toczy się wobec niego szereg postępowań egzekucyjnych, które skutecznie zablokowały wszelki posiadany przez niego majątek, zaś środki pozyskane z bieżących prac dorywczych nie pozwalają mu na wygospodarowanie kwot niezbędnych na pokrycie opłat sądowych.

W związku z tym, że wniosek o prawo pomocy został złożony bez zachowania przewidzianej prawem formy, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 3 sierpnia 2016 roku skarżący został wezwany do uzupełnienia braku poprzez wypełnienie i odesłanie w terminie 7 dni urzędowego formularza "PPF".

W zakreślonym terminie wnioskodawca przesłał wypełniony druk wniosku. Z zakreślenia dokonanego w rubryce 4 wynika, że domaga się on zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach M.P. podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną M. K. P. oraz synami: J. P. ur. 2005 r. i M. P. ur. 1994 r. Źródłem utrzymania rodziny jest działalność gospodarcza prowadzona przez żonę wnioskodawcy, która przynosi dochód w wysokości ok. 3000 zł – 3.500 zł. Skarżący jest osobą bezrobotną, pozostaje na utrzymaniu żony. Pełnoletni syn M. poszukuje pracy. W skład majątku M.P. wchodzi udział ½ we własności mieszkania o powierzchni 47 m² przy ul. K. w K. obciążonego z tytułu egzekucji na rzecz G. Żona wnioskodawcy jest właścicielką mieszkania w K. przy ul. K. obciążonego hipoteką na rzecz B. S.A. Wydatki rodziny przedstawiają się następująco: czynsz 640 zł, media 350 zł, telefon + internet 130 zł, szkoła i zajęcia dodatkowe ok. 400 zł, ubrania 300 zł, środki czystości 100 zł, żywność ok. 1.500 zł.

Odnosząc się do wezwania Referendarza sądowego o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy wystosowanego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) M.P. przedłożył dodatkowe oświadczenia i dokumenty na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. Wynika z nich, że w roku 2015 skarżący osiągnął przychód w wysokości 5.250 zł (wg.PIT-37). Przychód jego żony z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w 2015 roku wyniósł 1.866.811,60 zł, przy kosztach jego uzyskania 1.810.322,79 zł, co dało dochód w wysokości 56.488,81 zł (wg. PIT-36). Z deklaracji VAT-7 wynika, że w okresie od czerwca 2016 r. do sierpnia 2016 M.K.P dokonywała w ramach tejże działalności zarówno nabycia, jak i dostaw towarów opodatkowanych podatkiem od towarów i usług, a obroty kształtowały się na poziomie ok. 160 tys. zł miesięcznie. Saldo rachunku prowadzonego przez Bank S.A. dla jej firmy: M. K.-P. Firma Handlowa B. w K. na dzień 30 września 2016 roku wynosiło 298,34 zł, natomiast saldo konta osobistego M.K.P prowadzonego w tym samym banku na dzień 28 września 2016 roku wynosiło 0 zł. M.P. oświadczył, że nie posiada żadnego rachunku bankowego.

W oświadczeniu z dnia 10 października 2016 roku skarżący podał, że przez ostatnie trzy miesiące nie uzyskał żadnych dochodów, w tym z tytułu realizacji prac dorywczych. Mieszkanie przy ul. K. w K. stanowi wyłączną własność małżonki wnioskodawcy. Lokal ten zamieszkiwany jest przez skarżącego, jego żonę i dwóch synów. Skarżący oświadczył, że ani on, ani jego żona nie są właścicielami żadnego pojazdu. W dniu 9 maja 2007 roku skarżący zawarł ze swoją żoną umowę wyłączającą małżeńską wspólność ustawową. Przeciwko skarżącemu prowadzone są następujące postępowania egzekucyjne: P. egzekucja Km [...] na kwotę 16.816,29 zł, S. egzekucja [...] na kwotę 6.395,53 zł, M.J. egzekucja [...] na kwotę 12.000 zł, Kredyt I. egzekucja Km [...] na kwotę 45.287,93 zł i G. egzekucja [...] na kwotę 320.029,77 zł.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.

W niniejszej sprawie zasadność wniosku skarżącego rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę jego aktualne możliwości finansowe. Orzekający wziął pod uwagę fakt, że łącznie ze skargą w niniejszej sprawie M.P. złożył do tut. Sądu 6 skarg (sygn. akt I SA/Kr 729 do 734/16), a suma wpisów sądowych we wszystkich tych sprawach wynosi 3.000 zł (6 spraw x 500 zł).

W ocenie orzekającego przedstawione przez M.P. okoliczności nie dają podstaw do przyznania mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dokonana przez orzekającego ocena sytuacji majątkowej skarżącego i jego możliwości płatniczych obejmowała ustalenie czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe samodzielnie, bądź przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. W przypadku bowiem, gdy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną nie można ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego, ale należy uwzględnić również sytuację majątkową i dochody wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów sądowych jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 roku, sygn. akt II OZ 322/08 i z dnia 23 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 900/14).

W tym miejscu orzekający pragnie zaakcentować, iż okoliczność, że skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 roku sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Prawa pomocy nie można też przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967 r., sygn. akt I Cz 37/67).

Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów i oświadczeń wynika, że skarżący M.P. jest aktualnie osobą bezrobotną, nie posiada stałego źródła dochodów i pozostaje na utrzymaniu swojej żony. Skarżący podał, że prowadzone są przeciwko niemu postępowania egzekucyjne, jednakże - pomimo wezwania - nie dostarczył żadnych dokumentów pozwalających na ocenę, na jakim etapie znajdują się obecnie te postępowania.

Źródłem utrzymania rodziny jest prowadzona przez małżonkę skarżącego działalność gospodarczą, a jej przychód z tego źródła w roku podatkowym 2015 wyniósł 1.866.811,60 zł, przy kosztach jego uzyskania 1.810.322,79 zł, co dało dochód w wysokości 56.488,81 zł. Powyższe dane świadczą o fakcie prowadzenia dochodowej działalności gospodarczej, jak również o zakresie i skali tej działalności. Jak podkreśla się w orzecznictwie, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienia NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10 oraz z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1843/14). Jak wynika z przedłożonych dokumentów źródłowych przychód M. K. P. za 2015 rok był wysoki.

Na regularne bieżące obroty firmy małżonki wnioskodawcy wskazuje analiza deklaracji VAT-7. Podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju w miesiącu czerwcu 2016 roku wyniosła 162.134 zł, w lipcu 2016 roku 169.204 zł, a w sierpniu 2016 roku 164.861 zł. Wysokie są również kwoty obrazujące nabycie towarów i usług: 156.098 zł za czerwiec 2016 roku,140.539 zł za lipiec 2016 roku i 155.081 zł za sierpień 2016 roku. Dane te potwierdzają wysokie obroty posiadające jednocześnie cechę regularności i stabilności. To zaś upoważnia do twierdzenia, że żona skarżącego prowadząc działalność gospodarczą znacznych rozmiarów obraca na bieżąco środkami pieniężnymi, które mogłyby zostać przeznaczone na poniesienie przez M P kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

Ponadto rachunki bankowe żony skarżącego wykazują cechę płynności. Nie ma na nich salda ujemnego, a transakcje obciążeniowe są równoważone transakcjami uznaniowymi. Rachunek prowadzony w Banku Ś. S.A. dla Firmy Handlowej "B" M. K.-P potwierdza przepływ środków finansowych, których wysokość wielokrotnie przekracza należne w niniejszej sprawie koszty sądowe (w lipcu 2016 roku suma uznań wyniosła 89.527,67 zł, suma obciążeń 87.881,37 zł, w sierpniu 2016 roku uznania 122.792,80 zł, obciążenia 124.537,12 zł, a we wrześniu 2016 roku uznania 89.906,08 zł, obciążenia 89.656,34 zł). Regularny obrót dokonywany jest też na osobistym rachunku bankowym żony skarżącego w Banku Ś. (w lipcu 2016 roku suma uznań wyniosła 7.348,46 zł, suma obciążeń 6.601,67 zł, w sierpniu 2016 roku uznania 9.103,02 zł, obciążenia 9.842,00 zł, a we wrześniu 2016 roku uznania 3.867,16 zł, obciążenia 3.874,97 zł). Kwotę należnych kosztów sądowych zarówno w przedmiotowej sprawie, jak i w pozostałych pięciu zainicjowanych przez skarżącego sprawach, w zestawieniu z podanymi kwotami, można określić jako symboliczną.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 roku, sygn. akt II OZ 318/05, prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W przedmiotowej sprawie małżonka skarżącego osiąga znaczne przychody z prowadzonej działalności gospodarczej, a ponadto posiadała na rachunkach bankowych środki pozwalające na pokrycie należności z tytułu kosztów sądowych.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.