Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 988/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 6  pkt 16,  art. 98,  art. 104  ust. 4
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 77  par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145  par. 1  pkt  1 lit.  a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) Sędziowie WSA Emilia Lewandowska WSA Gabriela Nowak Protokolant Marcin Michrowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2007 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2006 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J. D. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] października 2006 r., nr [...] orzekającej o zwrocie kwoty 200 zł z tytułu nienależnie pobranego zasiłku celowego przyznanego decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w zakresie dotyczącym terminu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia i orzekło, że kwotę 200 zł należy wpłacić w terminie 14 dni od daty otrzymania niniejszej decyzji, w pozostałej zaś części zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy.

W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że Prezydent W. decyzją z dnia [...] września 2005 r. przyznał J. D. świadczenie w formie zasiłku celowego w wysokości 200 zł z przeznaczeniem na zakup leków.

Następnie Prezydent W. ostateczną decyzją z dnia [...] maja 2006 r., nr [...] uchylił w całości decyzję o przyznaniu zasiłku celowego w kwocie 200 zł.

Z kolei decyzją z dnia [...] października 2006 r. Prezydent W. orzekł zwrot kwoty 200 zł z tytułu nienależnie pobranego zasiłku celowego przyznanego decyzją z dnia [...] września 2005 r. i nakazał przedmiotową kwotę wpłacić w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji na wskazane konto lub do Kasy OPS Dzielnicy [...] W.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podniósł, że w dniu 9 grudnia 2005 r. pozyskał informację od Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w W., iż zgodnie z aktem notarialnym Rep. [...] Nr [...], mąż strony w dniu 15 lutego 2005 r. wspólnie z bratem P. D., sprzedał lokal przy ul. [...] m. [...] w W. Wobec dokonanej transakcji sprzedający uzyskali łącznie kwotę 230000 zł. W związku z powyższym dochód strony w miesiącu lutym 2005 r. wynosił kwotę nie mniejszą niż 9583,33 zł, a w przypadku odprowadzenia należnego podatku kwotę nie mniejszą niż 8946,50 zł.

W tej sytuacji Prezydent W. przyjął, że świadczenie nienależnie pobrane – zgodnie z art. 98 ustawy o pomocy społecznej - podlega zwrotowi niezależnie od dochodu rodziny. Organ zaznaczył, że w przypadku J. D. prawo do zasiłku celowego zostało ustalone w oparciu o nieprzekroczenie przez stronę kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. kwoty 316 zł na osobę w rodzinie. Okoliczność, że strona w lutym 2005 r. posiadała dochód w wysokości nie mniejszej niż 9583,33 zł, a w przypadku odprowadzenia należnego podatku kwotę nie mniejszą niż 8946,50 zł oznacza, iż zgodnie z art. 8 ust. 3 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej, strona nie miała prawa do zasiłku celowego. W sprawie nie występowały również szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem organu pierwszej instancji fakt, że strona zataiła przed organem, iż uzyskała jednorazowy dochód ze sprzedaży mieszkania oraz pouczona była o konieczności niezwłocznego informowania OPS o zmianie sytuacji majątkowej, stanowi dostateczne uzasadnienie do uznania, że zasiłek celowy nie powinien być jej wypłacony, jest więc świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła J. D. podnosząc, że sprawa sprzedaży mieszkania przez męża nie jest z nią powiązana, gdyż jest to uzyskany przez męża spadek.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając sprawę stwierdziło, że rozstrzygniecie organu pierwszej instancji w części orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest prawidłowe. Organ odwoławczy podkreślił, że pomimo tego, że zgodnie z art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie należą do majątku osobistego każdego z małżonków – w niniejszej sprawie męża strony- to stanowią one również dochód rodziny. Mąż miał obowiązek w okresie wspólności majątkowej wspierać rodzinę swoim dochodem, który stanowił również dochód rodziny. Stosownie do przepisu art. 6 pkt 4 i 14 ustawy o pomocy społecznej dochód rodziny oznacza sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie, a pod pojęciem rodziny należy rozumieć osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie mieszkające i gospodarujące. W myśl zaś art. 8 ust. 11 powołanej ustawy w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:

1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej,

2) kryterium dochodowego rodzin, w przypadku osoby w rodzinie

-kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

Organ odwoławczy zaznaczył, że prawo do zasiłku celowego w niniejszej sprawie zostało ustalone w oparciu o nieprzekroczenie przez stronę kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Tymczasem dochód rodziny, w związku z dokonaną wspólnie przez męża strony i jego brata w dniu 15 lutego 2005 r. sprzedażą lokalu przy ul. [...] m. [...] za kwotę 230000 złotych, liczony zgodnie z wyżej przywołanym art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej w miesiącu lutym 2005 r. i kolejnych 12 miesiącach wynosił kwotę nie mniejszą niż 8946,50 zł. Oznacza to, że strona nie posiadała prawa do zasiłku celowego. Okoliczność, że strona zataiła przed organem, iż rodzina uzyskała jednorazowy dochód ze sprzedaży mieszkania, choć była pouczona o obowiązku mówienia prawdy oraz o konieczności niezwłocznego informowania Ośrodka Pomocy Społecznej o zmianie sytuacji majątkowej, uzasadnia stwierdzenie, że przyznany zasiłek nie powinien być wypłacony i jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie organu odwoławczego trudno uznać, że strona nie wiedziała o sprzedaży mieszkania przez męża, a uzyskane z tej sprzedaży dochody znacznie zmieniły sytuację materialną rodziny J. D.

Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uznało za konieczne dokonanie zmiany decyzji organu pierwszej instancji w części dotyczącej terminu, wskazując jako początek biegu terminu na dokonanie wpłaty nienależnego zasiłku datę doręczenia stronie ostatecznej decyzji.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. D..

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W ocenie Sądu skarga jest zasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2007 r., jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W. z dnia [...] października 2006 r., naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji uznały, że przyznane J. D. decyzją Prezydenta W. z dnia [...] września 2005 r. świadczenie w formie zasiłku celowego w wysokości 200 zł we wrześniu 2005 r. z przeznaczeniem na zakup leków, było świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W związku z powyższym orzeczono o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano zaś między innymi art. 98 ustawy o pomocy społecznej. Zaznaczyć należy, że stosownie do treści tego przepisu świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio.

Powołany przepis w zdaniu drugim zawiera zatem odesłanie do art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu.

Podkreślić trzeba, że wskazany przepis art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej ma na celu ochronę strony zobowiązanej do zwrotu świadczenia. Przepis ten wiąże się ściśle z określoną w art. 100 ust. 1 powołanej ustawy ogólną zasadą pomocy społecznej kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. Z powołanego przepisu art. 104 ust. 4 wynika, spoczywający na pracowniku socjalnym, obowiązek rozważenia możliwości wystąpienia do właściwego organu z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, zwłaszcza jeżeli w danej sprawie zaistnieją okoliczności szczególne. Do okoliczności szczególnych uzasadniających wystąpienie z niniejszym wnioskiem ustawa o pomocy społecznej zalicza przykładowo sytuację, gdy zwrot wydatków stanowiłby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłby skutki udzielonej pomocy. Okolicznością taką może być również trudna sytuacja życiowa lub rodzinna zobowiązanego.

Z powyższego wynika zatem, że wydanie decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia powinno poprzedzić postępowanie wyjaśniające, w trakcie którego pracownik socjalny powinien dokonać analizy aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia oraz rozważyć możliwość wystąpienia ze stosownym wnioskiem, o jakim mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Tymczasem z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy, jak i z treści zaskarżonej decyzji nie wynika, aby pracownik socjalny rozważał możliwość wystąpienia z wnioskiem, o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Brak jest również jakiejkolwiek informacji świadczącej o tym, że o możliwości wystąpienia z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pouczona została skarżąca, której w świetle powołanego przepisu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej uprawnienie takie również przysługiwało.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie organy pomocy społecznej naruszyły przepis art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 104 ust. 4 oraz art. 98 ustawy o pomocy społecznej, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca 2007 r. oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji z dnia [...] października 2006 r.

W tej sytuacji Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.