Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 998/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3, 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 18 stycznia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Protokolant pomocnik sekretarza Ewa Cieślik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2018 roku sprawy ze skargi B. S. na decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a., art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963, ze zm.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2016 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy za okres wrzesień – grudzień 1998 r. w łącznej kwocie 3 671,83 zł, w tym z tytułu składek 897,83 zł, odsetek liczonych na dzień 25 sierpnia 2016 r. – 2 774,00 zł.

W uzasadnieniu organ administracji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że w dniu 25 sierpnia 2016 r. B.S. wniosła o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Skarżąca poinformowała, że od 20 lat choruje. Kłopoty zdrowotne utrudniają jej codzienne funkcjonowanie i uniemożliwiają podjęcie stałego zatrudnienia. W związku ze stanem zdrowia została uznana za całkowicie niezdolną do pracy i otrzymuje rentę w wysokości 422,00 zł miesięcznie po uwzględnieniu dokonywanych potrąceń. Skarżąca jest osobą samotną i aby pokryć wydatki – około 500,00 zł związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych oraz koszty zakupu lekarstw około 150,00 zł – 200,00 zł podjęła zatrudnienie. Korzysta z różnych form pomocy społecznej. Nie posiada żadnych środków trwałych i nieruchomości.

W dniu [...] października 2016 r. wydano decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca stwierdziła, że spełnia przesłanki do umorzenia należności. Zaznaczyła, że przedstawiła dokumentację medyczną, która potwierdza, że choruje od 20 lat. Sytuacja zdrowotna utrudnia skarżącej normalne funkcjonowanie. Skarżąca ponownie poinformowała, że jej sytuacja finansowa jest bardzo trudna i dlatego korzysta z pomocy społecznej. Przyjęte przez ZUS stanowisko pogłębi dramatyczną sytuacje. W dniu [...] listopada 2016 r. rozwiązano ze skarżącą umowę o pracę.

W dniu [...] grudnia 2016 r. wydana została decyzja utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] października 2016 r.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2017 r. ją uchylił.

Organ administracji stwierdził następnie, że w sytuacji skarżącej nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu. Ciężar wykazania tych okoliczności należy do osoby zobowiązanej. Powołane przez skarżącą argumenty dotyczące sytuacji materialnej oraz zgromadzone dokumenty nie stanowią podstawy do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Opłacenie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej jest ustawowym obowiązkiem płatnika składek, a brak możliwości ich zapłaty nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem. Ocena sytuacji finansowej skarżącej została przeprowadzona w oparciu o dostarczone dokumenty oraz ustalenia Zakładu. Z dokumentacji sprawy wynika, że skarżąca pobiera świadczenie z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 919,47 zł brutto, z którego dokonywane są potrącenia z tytułu egzekucji w kwocie 226,22 zł miesięcznie. Zgodnie z oświadczeniem skarżąca otrzymuje zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 100,00 zł. Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ponosi koszty utrzymania gospodarstwa domowego w kwocie 540,00 zł oraz wydatki związane z leczeniem w wysokości 200,00 zł. Posiada zobowiązania finansowe wobec innych wierzycieli w łącznej kwocie 7 040,00 zł. Łączna miesięczna kwota raty wynosi 316,22 zł. Skarżąca nie ma majątku ruchomego i nieruchomego. Postępowanie egzekucyjne jest prowadzone wobec skarżącej od 1996 r. W dniu 11 grudnia 2013 r. z uwagi na zbieg egzekucji tytuły wykonawcze przekazane zostały do realizacji do komornika sądowego. Prowadzone postępowanie egzekucyjne jest skuteczne od 2010 r. W ciągu ostatnich 6 miesięcy wyegzekwowano kwotę 999,16 zł. W ocenie organu administracji, w związku z powyższym brak jest podstaw do uznania należności za całkowicie nieściągalne i umorzenia ich w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Saldo zadłużenia z tytułu egzekucji administracyjno-sądowej na dzień 21 sierpnia 2017 r. wynosiło 3 659,12 zł. W niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W decyzji z dnia [...] października 2016 r. prawidłowo wyjaśniono, że w przedstawionej przez skarżącą sytuacji nie zachodzą okoliczności dające podstawę do umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zdaniem organu administracji z uwagi na wysokość dochodu i ponoszone koszty skarżąca nie posiada dochodu dyspozycyjnego. Nie można jednak stwierdzić, że pomimo trudnej sytuacji finansowej, uregulowanie zaległości pozbawi skarżącą możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, ponieważ ze świadczenia można potrącić na poczet zadłużenia tylko pewną część kwoty, gdyż ustawodawca określił kwotę wolną od zajęć, która musi pozostać na utrzymanie. Skarżąca osiągnęła wiek uprawniający do ubiegania się o świadczenie emerytalne. Fakt, że skarżąca ma problemy natury zdrowotnej, nie był i nie jest kwestionowany przez Zakład. Z załączonej dokumentacji medycznej nie wynika jednak, że choroba miała bezpośredni wpływ na powstanie zadłużenia. Stan zdrowia nie był przeszkodą w prowadzeniu działalności gospodarczej w latach 1992-1998. Ponadto przez 7 lat skarżąca osiągała dochody z tytułu zatrudnienia, a więc kłopoty zdrowotne nie utrudniały osiągania dodatkowego dochodu. W ocenie organu administracji, sytuacja zdrowotna nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia. Z uwagi na stan zdrowia skarżąca otrzymuje świadczenie rentowe. Z załączonych dokumentów wynika, że Wojewódzki Zespół Do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności orzekł w stosunku do skarżącej umiarkowany stopień niepełnosprawności od 1993 r. Ponadto Orzeczeniem Lekarza Orzecznika z dnia [...] października 2012 r. uznano skarżącą za częściowo niezdolną do pracy. Organ administracji podniósł także, iż porównując kwotę zadłużenia w ZUS w stosunku do innych wierzycieli można uznać, że umorzenie należności z tytułu składek nie spowoduje poprawy sytuacji finansowej skarżącej, ponieważ nawet gdyby ZUS umorzył należności to inni wierzyciele w dalszym ciągu dochodzić będą swoich należności. Od lat w stosunku do skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a od 2010 r. przekazywane są regularne wpłaty. Ponadto przez 7 lat skarżąca osiągała dodatkowy dochód z tytułu zatrudnienia. Pomimo to dotychczas nie przystąpiła dobrowolnie do spłaty zadłużenia. Zdaniem organu administracji, skarżąca była świadoma narastających odsetek i aby temu zapobiec mogła złożyć wniosek o rozłożenie należności na raty. W przypadku rozłożenia na raty należności z tytułu składek, następuje wstrzymanie naliczania odsetek za zwłokę od dnia następnego po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi. Natomiast od składek, które rozłożono na raty, Zakład zobowiązany jest do każdej raty naliczyć opłatę prolongacyjną. Zadłużenie wobec ZUS nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej. Było wynikiem nie opłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

W skardze na powyższą decyzję B. S. zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez ZUS.

W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, że ustawowe przesłanki do umorzenia należności zostały spełnione i wykazane. Od ponad 20 lat skarżąca choruje na schizofrenię rezydualną połączoną z Zespołem Turnera, co niesie za sobą objawy chorobowe (m.in. urojenia, depresja, lęki, bezsenność), które utrudniają normalne funkcjonowanie w życiu codziennym. Sytuacja zdrowotna odbija się niekorzystnie na możliwościach aktywności zawodowej. Stan chorobowy jest na tyle poważny, że uniemożliwia podjęcie stałego zatrudnienia w pełnym wymiarze, w normalnych warunkach. W związku ze stanem zdrowia skarżąca została uznana za niezdolną do pracy i z tego tytułu otrzymuje rentę w wysokości 562,50 zł miesięcznie. Sytuacja finansowa skarżącej z uwagi na powyższe jest bardzo trudna. Skarżąca jest osobą samotną i zdaną wyłącznie na siebie. Samodzielnie musi się utrzymywać. Do wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (około 500 zł miesięcznie) dodatkowo należy zaliczyć koszty lekarstw, które skarżąca musi przyjmować z uwagi na swoją chorobę (koszty lekarstw miesięcznie to około 150-200 zł). Część otrzymywanej renty jest potrącana z uwagi na zajęcia komornicze. Z uwagi na ciężką sytuację finansową skarżąca korzysta z różnych form pomocy społecznej m.in. dofinansowania na opał i lekarstwa z Caritas Archidiecezji Łódzkiej oraz wsparcia z PCK w postaci odzieży. Skarżąca nie posiada żadnych środków trwałych i nieruchomości, które mogłyby stanowić dla niej jakiekolwiek źródło majątkowe. Mimo podejmowanych starań nie może znaleźć pracy. Skarżąca znajduje się w sytuacji, w której opłacenie zaległości z tytułu składek pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem skarżącej stanowisko organu administracji zajęte w zaskarżonej decyzji jest sprzeczne z wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt III SA/Łd 285/17. Organ administracji podobnie jak we wcześniej wydanych decyzjach, nie uwzględnił jej trudnej sytuacji życiowej.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. z 2012r. poz.270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego

c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach

3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd uznał, że organ administracji naruszył przepisy postępowania a mianowicie art.7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. oraz art.153 p.p.s.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 205 z 2009r. poz.1585 z późn. zm.), zwana dalej s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art.28 ust.2 ustawy z 13 października 1998r. należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a.

W myśl art.28 ust.3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z treścią art.28 ust.3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W myśl art.32 wymienionej ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, że decyzje w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie mają charakter uznaniowy. Okoliczność ta nie zwalnia organu od zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, jego rozpatrzenia, a w konsekwencji uzasadnienia swego stanowiska. Jeżeli organ odmawia umorzenia należności w uzasadnieniu decyzji powinien wskazać na konkretne okoliczności, które zdaniem organu przemawiają za takim rozstrzygnięciem wraz z konkretnymi wyliczeniami. Sąd, który bada legalność decyzji podejmowanej w sferze uznania administracyjnego musi mieć możliwość oceny przesłanek, którymi ten organ się kierował przyjmując, że odmowa umorzenia zaległych należności nie spowoduje drastycznego pogorszenia się sytuacji materialnej skarżącego. Sąd bada bowiem czy decyzja zawiera należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, czy prawidłowo interpretuje zastosowane do tego stanu faktycznego przepisy prawa oraz czy zawiera wyczerpujące uzasadnienie stanowiska organu.

Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (zob. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183). Dodatkowo należy podkreślić, że również w postępowaniu przed organami ZUS obowiązuje podstawowa zasada postępowania administracyjnego w świetle której w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Należy zaznaczyć, że sprawa umorzenia składek skarżącego była już rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który wyrokiem z dnia 21 lutego 2014r. w spr. III SA/Łd 1311/13 uchylił zaskarżoną decyzję.

W wymienionym wyroku sąd uznał, że organ administracji w sposób wyczerpujący nie zebrał ani nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. Nie zostało wyjaśnione czy w dacie złożenia wniosku przez skarżącą istniała realna możliwość zapłaty przez nią zaległości składkowych. Obowiązkiem organu było skonfrontowanie sytuacji B. S. z wysokością zaległej należności i ocenienie czy jest ona w stanie spłacić zadłużenie czego jednak nie uczyniono. Nie przeprowadzono dokładnej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej pod kątem możliwości spłaty zadłużenia. W szczególności nie oceniono czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, że po spłacie zadłużenia B.S. nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie sądu nie została dokładnie wyjaśniona kwestia czy skarżąca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W aktach sprawy brak jest takiego orzeczenia. W ocenie sądu B.S. utrzymuje się jedynie z renty a jej dochody nie wystarczają na pokrycie wszystkich niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania. Jest ona osobą starszą i jej stan zdrowia ogranicza możliwość podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Organ rentowy nie rozważył czy ewentualna egzekucja zadłużenia nie doprowadzi do niemożności zaspokojenia jej podstawowych potrzeb i nie spowoduje konieczności korzystania z pomocy społecznej. W ocenie sądu organ administracji wydając rozstrzygnięcie dał prymat interesowi społecznemu nie uwzględniając w należytym stopniu interesu strony. Nadto uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w ocenie sądu było powierzchowne i ogólnikowe. Nie spełnia ono wymogów określonych w art.107 § 3 K.p.a.

W ocenie sądu przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien wyeliminować stwierdzone uchybienia. Winien zgromadzić w sposób wyczerpujący materiał dowodowy niezbędny do wydania rozstrzygnięcia a następnie przeprowadzić jego analizę zgodnie z zasadami określonymi w art.7, 77 § 1 i 80 K.p.a. Wydane rozstrzygnięcie winno odpowiadać wymogom określonym w art.107 § 3 K.p.a.

Zgodnie z treścią art.153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W niniejszej sprawie organ administracji nie w pełni wykonał wskazania zawarte w wyroku w spr. III SA/Łd 285/17.

W ocenie sądu organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję nie dokonał wnikliwej analizy stanu faktycznego a w szczególności sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącej w odniesieniu do przesłanek umorzenia należności składkowych określonych w art.28 ust.3a s.u.s. w związku z § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Należy zaznaczyć, że określona w przepisie § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, z uwzględnieniem istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem powyżej powołanej regulacji jest bowiem zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.

W przekonaniu sądu organ administracji nie przeprowadził wnikliwej analizy sytuacji materialnej skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że B.S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jest rencistką z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Jej miesięczne dochody to renta w wysokości 788 zł netto oraz zasiłek z opieki społecznej – 100 zł. Łącznie miesięczne dochody to 880 zł netto. Nadto w 2016r. skarżąca korzystała z dofinansowanie z Caritas Archidiecezji Łódzkiej na zakup leków i opału.

Stałe miesięczne wydatki to: 300 zł – czynsz bez opłat eksploatacyjnych, 280 zł – energia elektryczna, gaz, woda, węgiel i 200 zł – lekarstwa. Stałe miesięczne wydatki to 780 zł. Do tego należy dodać wydatki "na życie" (żywność, środki czystości, odzież i.t.p.). Podkreślić należy, iż co miesiąc z renty potrącane jest zadłużenie składkowe w związku z prowadzoną egzekucją (226,22 zł miesięcznie).

Łączne miesięczne dochody skarżącej, po odliczeniu potrącenia, to 661,78 zł (888 zł – 226,22 zł) i są one nieznacznie wyższe od miesięcznych wydatków. W niniejszej sprawie organ rentowy nie dokonał porównania osiąganych dochodów i wydatków. W zaskarżonej decyzji brak jest rozważań w tym zakresie. Organ administracji nie podał również jakie jest minimum socjalne w gospodarstwie jednoosobowym i nie porównał tego minimum do dochodów osiąganych przez skarżącą. Dopiero takie porównanie pozwala rzetelnie ocenić czy spełniona została przesłanka, o której mowa w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Wspomnieć tylko należy, iż w innych sprawach toczących się w tutejszym sądzie, których przedmiotem jest umorzenie zadłużenia składkowego, organ rentowy prawie zawsze podaje wysokość minimum socjalnego co pozwala zobrazować sytuację materialną wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie taka informacja o minimum socjalnym nie została podana.

Przy rozpoznaniu każdego wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu składek należy ocenić czy spłata zadłużenia nie będzie stanowiła zagrożenia dla egzystencji wnioskodawcy. W niniejszej sprawie taka ocena nie została przeprowadzona. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważań w tej kwestii. Organ administracji uznał, że nie zachodzą żadne z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek określone w § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. lecz stanowiska tego nie uzasadnił. W sytuacji gdy miesięczne wydatki skarżącej nieznacznie przekraczają miesięczne dochody to trudno zrozumieć stanowisko organu, że nie została spełniona przesłanka umorzenia wymieniona w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia. Pogląd organu w tym zakresie nie został uzasadniony a więc brak jest możliwości oceny jego prawidłowości. Sąd w obecnym składzie stanął na stanowisku, że w przypadku gdy miesięczne wydatki strony są prawie równe miesięcznym dochodom to brak jest podstaw do uznania, iż nie została spełniona przesłanka, o której mowa w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Spełnienie jednej z przesłanek wymienionych w § 3 ust.1 cytowanego rozporządzenia nie oznacza jednak automatycznie konieczności umorzenia należności z tytułu składek. Mimo spełnienia takiej przesłanki organ administracji może odmówić uwzględnienia wniosku strony o umorzenie gdyż to do organu należy, w ramach uznania administracyjnego, sposób rozstrzygnięcia sprawy. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych ZUS w takim przypadku winien jednak wskazać ważny interes publiczny przemawiający za odmową uwzględnienia wniosku strony. (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007r. w spr. II GSK 141/07 – Lex nr 368197 i z 14 marca 2012r. w spr. II GSK 203/11 – Lex nr 1137911, wyrok WSA w Warszawie z 21 kwietnia 2006r. w spr. III SA/Wa 495/06 – Lex nr 213825 i z 13 grudnia 2006r. w spr. III SA/Wa 2927/06 – Lex nr 306955).

W niniejszej sprawie w zaskarżonej decyzji nie podano żadnych istotnych okoliczności wskazujących, że ważny interes publiczny przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony. Za takie okoliczności nie można uznać faktu, że skarżąca może ubiegać się o rozłożenie zadłużenia na raty oraz, że istnieje potrzeba zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów budżetu państwa.

W przekonaniu sądu w jaki sposób skarżąca winna się ubiegać o rozłożenie zadłużenia na raty w sytuacji gdy ma niewielkie miesięczne dochody (888 zł netto), które ledwo starczają jej na własne utrzymanie, korzysta ona z pomocy społecznej oraz dofinansowania z Caritasu. Teza organu rentowego w tym zakresie nie uwzględnia trudnej sytuacji materialnej B.S. i , w ocenie sądu, jest nierealna.

W przekonaniu sądu organ administracji nie uwzględnił także w dostatecznym stopniu sytuacji zdrowotnej i rodzinnej B. S. Skarżąca jest osobą w podeszłym wieku (ma 61 lat) i jest osobą samotną. Jest nadto osobą schorowaną. Cierpi na schizofrenię rezydualną i zespół Turnera. Z tego powodu została uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy. Jak wynika z załączonych zaświadczeń lekarskich rokowania co do tych schorzeń są niepomyślne. Nadto ma jeszcze inne schorzenia a mianowicie chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa z zespołem bólowym, mononeuropatię, niedosłuch oraz zwyrodnienie stawów kolanowych. W 1997r. została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na stałe. Jak wskazuje treść orzeczenia z [...] grudnia 1997r. B.S. ma ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji i wymaga częściowej pomocy innej osoby. Z uwagi na wiek oraz szereg schorzeń skarżąca ma bardzo ograniczoną możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Okoliczności tej organ rentowy nie wziął pod uwagę w dostatecznym stopniu.

Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ administracji odmówił uwzględnienia wniosku skarżącej gdyż prowadzone jest postępowanie egzekucyjne i co miesiąc z jej renty dokonywane jest potrącenie na poczet zadłużenia składkowego ( w kwocie 226,22 zł). W związku z czym, w ocenie organu, brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Jak już była o tym mowa we wcześniejszych rozważaniach obowiązkiem organu jest dokonanie oceny czy spłata zadłużenia nie będzie stanowiła zagrożenia dla egzystencji wnioskodawcy. Taka ocena w niniejszej sprawie nie została przeprowadzona. ZUS nie ocenił czy kwota jaką dysponuje skarżąca po dokonaniu potrącenia (661,78 zł netto) nie stanowi zagrożenia dla jej egzystencji w świetle jej sytuacji zdrowotnej i rodzinnej z uwzględnianiem obowiązującego minimum socjalnego dla gospodarstwa jednoosobowego. Skoro ocena taka nie została przeprowadzona to brak jest podstaw do odmowy uwzględnienia wniosku strony o umorzenie należności składkowych.

Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organ rentowy nie w pełni wykonał wskazania zawarte w wyroku w sprawie III SA/Łd 285/17. Nie dokonano wnikliwej analizy sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej. W szczególności nie porównano dochodu B. S. z wysokością minimum socjalnego dla jednoosobowego gospodarstwa domowego ani nie odniesiono się do wysokości dochodu strony w zestawieniu z istniejącymi wydatkami oraz do kwestii czy spłata zadłużenia nie zagraża egzystencji B.S. Stanowi to naruszenie art.7, 77 § 1, 80, 107 § 3 i 153 p.p.s.a. co mogło mieć istotny pływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt.1 c.) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu oraz wskazania zawarte w wyroku w sprawie III SA/Łd 285/17. Należy ustalić jaka jest wysokość minimum socjalnego w jednoosobowym gospodarstwie domowym a następnie należy dokonać ponownej oceny zebranego materiału dowodowego (w razie konieczności należy go uzupełnić) a w szczególności sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącej z uwzględnieniem jej dochodów oraz wielkości jej wydatków w odniesieniu do kwestii czy spłata zadłużenia nie zagrozi egzystencji strony. Po wnikliwej analizie całego materiału dowodowego należy wydać rozstrzygnięcie w sprawie.

dcz