Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 736/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2018-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 24 ust.  2 - 2a
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant asystent sędziego Magdalena Tambelli – Orwat po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] marca 2017r. nr [...], 2. przyznaje od Skarbu Państwa, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz radcy prawnego J. S. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzją z dnia 17 marca 2017 r., na podstawie art. 3 pkt 1, 2, 11, 23; art. 5, art. 6; art. 24 ust 2-2a art. 25 ust. 2, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.), zwanej dalej: "uśr", Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015r. w sprawie u postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2015r. poz. 2284), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 roku w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2015, poz. 1238) oraz art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 23), zwanej dalej: "kpa", na wniosek złożony przez A. K., odmówił przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres od [...].02.2017 r. do [...].10.2017 r.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazano, że w dniu [...].02.2017r. A. K., matka skarżącego M. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na rzecz syna.

Stwierdzono, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1-3 uśr, zasiłek rodzinny przysługuje (...), do ukończenia przez dziecko: 18 roku życia lub nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia, albo 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wyjaśniono, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności [...] z dnia [...].12.2014r., orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] z dnia [...].03.2015r. oraz prawomocny wyrok Sądu Rejonowego sygn. akt [...] z dnia [...].09.2016r. (prawomocność z dniem [...].10.2016r.) Z powyższych dokumentów wynika, iż ww. dziecko zostało zaliczone do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na podstawie wniosku z dnia [...].10.2014r. na okres od [...].11.2014r. do [...].10.2017r.

Przytoczono przepis art. 24 ust. 2a uśr, z którego wynika, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Stwierdzono, że nie został zachowany termin określony w cytowanym przepisie art. 24 ust. 2a. Termin ten ma charakter termin ustawowego, w ciągu którego możliwe jest dochodzenie określonych praw. Nie podlega on skróceniu czy przedłużeniu. O jego długości decyduje przepis prawa, a nie wola organu.

Wyjaśniono, że przy rozpatrywaniu wniosku o świadczenia rodzinne z dnia [...].02.2017r. ma zatem zastosowanie przepis szczególny uśr, określony w art. 24 ust. 2, który stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Wskazano, że ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenie z Zaocznej Policealnej Szkoły z dnia [...].03.2017r. wynika, iż skarżący, M. K. pobierał naukę w tejże placówce od [...].09.2015 r. Uchwałą Rady Pedagogicznej z dnia [...].01.2017r. ukończył szkołę. Stwierdzono, że z uwagi na fakt, iż skarżący ukończył 18 rok życia i od miesiąca lutego 2017r. nie kontynuuje nauki w roku szkolnym 2016/2017 nie została spełniona przesłanka pozytywna do przyznania zasiłku rodzinnego, wynikająca z art. 6 ust. 1 ww. ustawy.

Odwołanie od ww. decyzji wniosła matka skarżącego. Wskazała, że [...] listopada 2016 r., złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne i zasiłek pielęgnacyjny i podczas składania ww. wniosków została błędnie poinformowana, że zasiłek rodzinny i dodatek do tego zasiłku należy się wyłącznie do 18 roku życia. Natomiast w momencie, w którym usłyszała prawidłową informację, dotyczącą przyznania prawa do zasiłku rodzinnego, było już za późno na przyznanie i spłatę zasiłku. Podniosła też, że z uwagi na pobyt z synem w szpitalu, nie była w stanie złożyć wcześniej wniosku o zasiłek rodzinny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 1, art. 2, art. 3, art. 4, art. 5, art. 6, art. 24, art. 25 oraz art. 32 uśr, Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2015r. poz. 2284) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz.U. z 2015r. poz. 1238) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe rozstrzygnięcie, organ odwoławczy oparł o następujące ustalenia i rozważania:

Zgodnie z art. 4 uśr, prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku przysługuje m.in. rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi faktycznemu dziecka.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy zasiłek przysługuje do ukończenia przez dziecko 18 roku życia, jednak pkt 3 przyznaje zasiłek do 24 roku życia jeżeli dziecko kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Dziecko zostało zaliczone do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na okres od [...].11.2014 r. do [...].10.2017 r. Jednocześnie Uchwałą Rady Pedagogicznej Zaocznej Szkoły Policealnej z dnia [...].01.2017 r. syn Wnioskodawcy zakończył naukę.

Niepełnosprawność dziecka została orzeczona wyrokiem Sądu Rejonowego który stał się prawomocny [...].10.2016 r., natomiast wniosek o świadczenia został złożony [...].02.2017 r.

W związku z powyższym nie ma zastosowania 3 miesięczny termin z art. 24 ust. 2a uśr, który, pozwala na ustalenie prawa do zasiłku począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności.

Jednocześnie brak jest podstaw do przyznania świadczenia w trybie art. 24 ust. 2 ww. ustawy na podstawie którego prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, ponieważ w dniu złożenia wniosku syn miał już ukończone 18 lat i jednocześnie nie kontynuował nauki w szkole lub szkole wyższej.

W skardze złożonej do Sądu, skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego za okres od [...].11.2014r. do [...].01.2017r.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1/ art. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 11 a, 13, 24 uśr, ponieważ organ:

- niewłaściwie ustalił, że wniosek dotyczy ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu rehabilitacji i kształcenia a także dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka za okres od [...].02.2017r. do [...].10.2017r.

- nie wziął pod uwagę, że wniosek jest wnioskiem o kontynuację zasiłku rodzinnego i dodatków z tytułu rehabilitacji i kształcenia oraz dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka za okres od [...].11.2014r. do [...].01.2017r.

- organ pominął treść orzeczenia sądowego ustalającego istnienie niepełnosprawności u mojego syna w stopniu znacznym na okres od [...].11.2014r. do [...].10.2017r.,

- pominął fakt, że na podstawie tego samego orzeczenia sądowego zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne;

2/ przepisów kpa, ponieważ:

- organ w ogóle nie uwzględnił, że w okresie od [...]11.2014r. do [...].01.2017r. zostały spełnione kryteria do przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku;

- skarżąca została wprowadzona w błąd przez pracowników organu zarówno co do zakresu wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych jak i terminu oraz braku możliwości uzupełnienia wniosku, nie mówiąc już o treści odwołania która została jej podyktowana przez pracownika organu, a którą strona napisała w dobrej wierze i zaufaniu, a która dotyczyła świadczenia pielęgnacyjnego a nie zasiłku rodzinnego;

- niedokładnie wyjaśniono sprawy, co podważa zaufanie do organów, które zajmują się rozpatrywaniem tego typu spraw;

- wprowadzenie w błąd odnośnie liczenia terminu do złożenia wniosku po wydaniu wyroku sądowego, jak też co do możliwości złożenia wniosku o zasiłek rodzinny razem z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne;

- brak ustalenia za jaki okres wcześniej strona pobierała świadczenia oraz do jakiego momentu powinny być przyznane świadczenia;

- nieuwzględnienia faktu, że syn skarżącej był zmuszony do odwołania się od decyzji Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, czasu trwania postępowania sądowego i ostatecznego orzeczenia sądowego ustalającego niepełnosprawność syna w stopniu znacznym oraz pozostawania przez okres od [...].11.2014r. bez zasiłku rodzinnego i innych świadczeń z uwagi na toczące się postępowanie sądowe.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że decyzją z dnia [...]11.2013. został skarżącej przyznany zasiłek rodzinny oraz dodatki: z tytułu samotnego wychowywania dziecka, z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka, rozpoczęcia roku szkolnego na okres od [...].11.2013r. do [...].10.2014r. W czasie wydania tej decyzji syn był pełnoletni i się uczył.

Wyjaśniono, że w tym też okresie syn skarżącej miał orzeczenie o niepełnosprawności, a z uwagi na to, że obowiązywało w okresie zasiłkowym został złożony wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności.

Wskazano, że po wydaniu wyroku odnośnie niepełnosprawności syna poinformowano skarżącą, że może złożyć tylko wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, zaś wniosek o zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku za okres od [...].11.2014r. dopiero jak uzyska wyrok. Zarzucono, że nikt nie poinformował skarżącej, że taki wniosek można uzupełnić dołączając wyrok po jego otrzymaniu nie wspominając już o sprzecznych informacjach dotyczących liczenia terminu 3 miesięcznego od ustalenia niepełnosprawności.

Podniesiono, że wskutek błędnych informacji, strona wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożyła w listopadzie 2016r. (z informacji organu wynikało że do tego wniosku wyrok o niepełnosprawności nie jest potrzebny), zaś wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego dopiero w lutym br.

Wskazano, że złożenie wniosku o zasiłek w lutym br wynikało z tego, iż w grudniu razem z skarżąca z synem przebywali w szpitalu, a ich dochodzenie do zdrowia trwało aż do stycznia 2017r.

Zarzucono, że nie wzięto pod uwagę tego, że wniosek o zasiłek rodzinny i dodatki był tak naprawdę wnioskiem o przedłużenie okresu zasiłkowego z uwagi na wyrok dotyczący niepełnosprawności syna. Poza tym syn w okresie od [...].11.2014r. do [...].01.2017r. uczył się, co oznacza, że za ww. okres powinien być przyznany zasiłek i dodatki.

Zarzucono, że nie wzięto pod uwagę okoliczności, że organ wstrzymał wypłatę zasiłku i dodatków od [...].11.2014r. właśnie z powodu odwołania się do sądu od orzeczenia o niepełnosprawności i przez to strona z synem została pozbawiona środków do życia.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. W jej uzasadnieniu stwierdził, że zarzuty podniesione w skardze były już przedmiotem postępowania wyjaśniającego i podjęte rozstrzygnięcie zostało wyczerpująco umotywowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W pismach procesowych pełnomocnik skarżącej z [...] grudnia 2017 r. oraz z [...] marca 2018 r., zaskarżono w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2017 r., zarzucając jej naruszenie:

1/ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez niedokonanie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń w zakresie czynności podejmowanych przez radcę prawnego M. M. - pełnomocnika M. K. - oraz Sąd Rejonowy w, IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, po wydaniu wyroku z dnia [...] września 2016 r. w postępowaniu toczącym się przed Sądem Rejonowym, IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w przedmiocie ustalenia stopnia niepełnosprawności, sygn. akt ,w szczególności w zakresie:

- terminu i przyczyny złożenia przez radcę prawnego M. M. wniosku o uzupełnienie wyroku,

- terminu cofnięcia przez radcę prawnego M. M. złożonego wniosku uzupełnienie wyroku,

- terminu złożenia przez radcę prawnego M. M. wniosku o doręczenie orzeczenia wraz z klauzulą prawomocności,

- terminu doręczenia radcy prawnemu M. M. odpisu wyroku z dnia [...] września 2016 r., sygn. akt [...], zaopatrzonego w klauzulę prawomocności,

- terminu uzyskania przez skarżącą odpisu wyroku z dnia [...] września 2016 r., sygn. akt [...] zaopatrzonego w klauzulę prawomocności, skutkujące błędnym ustaleniem, iż złożenie przez skarżącą wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego wraz z kompletem dokumentów nastąpiło po upływie trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, i w rezultacie odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia,

2) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 24 ust. 2a uśr, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w przypadku, gdy ustalenie stopnia niepełnosprawności dziecka następuje w drodze wyroku sądu powszechnego, początkową datą biegu trzymiesięcznego terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w tym przepisie, jest w każdym przypadku data uprawomocnienia się wyroku sądu powszechnego ustalającego stopień niepełnosprawności dziecka, która to błędna wykładnia skutkowała niezastosowaniem tego przepisu i w rezultacie odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia przedmiotowego przepisu, dokonywana z uwzględnieniem poglądu wyrażanego w orzecznictwie, prowadzi do wniosku, iż w takiej sytuacji początek biegu trzymiesięcznego terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego ustala się biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności rozpatrywanego przypadku, oceniając, czy wniosek o przyznanie przedmiotowych świadczeń został złożony przez wnioskodawcę wraz z kompletem dokumentów w rozsądnym terminie.

W skazano, że po wydaniu wyroku przez Sąd Rejonowy z dnia [...].09.2016, ustalającego u syna skarżącej znaczny stopień niepełnosprawności, nastąpiła następująca sekwencja wydarzeń:

- [...].10.2016 pełnomocnik strony złożył wniosek o uzupełnienie wyroku

- [...].11.2016 wniosek ten został cofnięty,

- [...].12.2016 złożono wniosek o doręczenie odpisu wyroku z klauz wykonalności,

- [...].12.2016 oddalono powyższy wniosek,

- [...].01.2017 złożono wniosek o doręczenie odpisu wyroku z klauzula prawomocności,

- [...].01.2017 doręczono odpis wyroku z klauzula prawomocnośc

- [...].01.2017 wydano ww. odpis skarżącej.

W tym stanie rzeczy w ocenie pełnomocnika skarżącej, złożyła ona wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego w rozsądnym terminie, kilka dni po otrzymaniu od pełnomocnika swojego syna odpisu wyroku z dnia [...] września 2016 r. zaopatrzonego w klauzulę prawomocności, co uzasadnia zastosowanie w sprawie art. 24 ust. 2 a uśr. Wywodzono, że z powyższych względów, prawo do zasiłku rodzinnego winno zostać przyznane skarżącej, począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności M. K., tj. od października 2014 r. do miesiąca, w którym zakończył on naukę, tj. do stycznia 2017r.

Do powyższego stanowiska procesowego, organ odwoławczy nie ustosunkował się.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", potwierdza, że w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustawa nie wymaga w tym przypadku, aby naruszenie przepisów postępowania miało wpływ na wynik sprawy. Wystarczy uznanie, że uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy ( por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 337 ).

A zatem, aby Sąd pierwszej instancji mógł zastosować ten przepis ustawa wymaga stwierdzenia, iż organ administracji dopuścił się "innego naruszenia przepisów postępowania" i naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że ma on obowiązek rozpoznać wszystkie żądania, wnioski i zarzuty strony oraz ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swej decyzji. Wspomniane żądania, wnioski i zarzuty mogą być zawarte również w złożonym przez stronę odwołaniu, a obowiązkiem organu odwoławczego jest przytoczenie w tym względzie treści odwołania oraz ustosunkowanie się do niego w uzasadnieniu wydanej decyzji. W niniejszej sprawie decyzja organu odwoławczego wymogów tych nie spełnia. Organ w ogóle nie ustosunkował się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu ograniczając się jedynie do zdawkowego stwierdzenia, iż strona nie wykazała dokumentu z którego wynikałyby obawy i zastrzeżenia wynikające z treści odwołania oraz nie wykazała stosownego oświadczenia lekarza prowadzącego dziecko o przeciwwskazaniu do szczepienia lub przesunięcia terminu szczepienia. Zdaniem Sądu powyższe lakoniczne sformułowanie nie jest ustosunkowaniem się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu. Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 k.p.a. Organ nie może też oczekiwać, że do zarzutów ustosunkuje się Sąd, kontrolując zaskarżoną decyzję, tym samym wyręczając z tego obowiązku organ. (por. wyrok NSA z dnia 11 lipca 2001 r., sygn. IV SA 703/99, LEX 51234).

W tym miejscu wskazać należy, iż stosownie do art. 7 kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie natomiast do art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przepisy te zobowiązują więc organ administracji publicznej do samodzielnej inicjatywy dowodowej, do podejmowania wszelkich dopuszczalnych prawem działań dla ustalenia istotnych w sprawie faktów. W sytuacji, gdy strona postępowania powołuje się na określone fakty bez wskazania dowodów na ich poparcie, to organ na podstawie powołanych przepisów ma obowiązek przeprowadzić dowody z urzędu, jeżeli znane mu są środki dowodowe pozwalające na ustalenie tych okoliczności lub w sytuacji, gdy środki te nie są znane organowi, zwrócić się do strony o dostarczenie dowodów.

W rozpoznanej sprawie organ obowiązków tych nie wypełnił.

W przedmiotowej sprawie niesłychanie ważne zagadnienie stanowiła okoliczność, że dochodzone świadczenie uzależnione było od określenia stopnia niepełnosprawności syna skarżącej oraz stanowił fakt, że to - nie z winy strony - proces orzekania w przedmiocie określenia stopnia tej niepełnosprawności, trwał ponad dwa lata, od momentu złożenia wniosku w dniu [...].10.2014 r. do [...].10.2016 r., tj. prawomocności wyroku sądu powszechnego z dnia [...].12.2016 r., ustalającego stopień niepełnosprawności. Okoliczność ta ma znaczenie w kontekście podnoszonego w orzecznictwie poglądu, że strony dochodzącej świadczeń uzależnionych od stopnia niepełnosprawności nie powinna obciążać opieszałość organów w ustaleniu tej niepełnosprawności, co zostało wyrażone przede wszystkim w dnia 6 października 2015 r. (sygn. akt SK 19/14), Trybunału Konstytucyjnego, w którym stwierdzono, że art. 106 ust. 3 u.p.s., w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku stałego osobie całkowicie niezdolnej do pracy, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i niemającej innych środków utrzymania, prawo do zasiłku ustala się począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek, jest niezgodny z art. 67 ust. 2 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny zaznaczył, że przepis ten w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą z upływem 31 grudnia 2016 r. Nie zmienia to jednak faktu zakwestionowania legalności omawianej regulacji prawnej, którą można porównać do omawianego świadczenia należnego dla syna skarżącej, będącego osobą ułomną w szczególnie trudnej sytuacji materialnej.

W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że

Wskazany przez Trybunał Konstytucyjny przepis art. 106 ust. 3 u.p.s., znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy wniosek o przyznanie świadczenia pomocowego jest pierwszym wnioskiem wszczynającym postępowanie, nie zaś w przypadku, gdy strona występuje o świadczenie w związku z uzyskaniem kolejnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W odniesieniu do zasiłku pielęgnacyjnego podkreśla się, że skoro osoba niepełnosprawna złożyła wniosek o wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności w okresie ważności poprzedniego orzeczenia, uzyskała orzeczenie potwierdzające kontynuację niepełnosprawności i po uzyskaniu tego orzeczenia niezwłocznie złożyła wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, to w świetle odczytanego z zastosowaniem reguł wykładni konstytucyjnej, celowościowej oraz systemowej przepisu art. 24 ust.3a uśr, osoba ta ma prawo do zasiłku pielęgnacyjnego za okres, w którym z powodu trwającego postępowania o wydanie orzeczenia nie była wstanie złożyć wniosku z wymaganymi dokumentami, a była w dalszym ciągu osobą niepełnosprawną (por. wyroki: NSA z dnia 21.06.2016 r., sygn. akt I OSK 2348/14 oraz z dnia 7.09.2011 r., sygn.. akt I OSK 623/11).

Uwzględniając powyższe, rzeczą organów było wyjaśnienie podnoszonej przez skarżącą okoliczności, że dochodzone przez nią świadczenie stanowiło kontynuację dotychczas pobieranego świadczenia, w tym uzależnionego od stopnia niepełnosprawności. Bez ustaleń faktycznych w tym zakresie Sąd nie może przesądzić zasadności zastosowania przepisu art. 24 ust. 2 a uśr.

Ponadto zauważyć należy, iż strona we wniesionym odwołaniu zarzuciła, że została błędnie poinformowana, że zasiłek rodzinny i dodatek do tego zasiłku należy się wyłącznie do 18 roku życia, a kiedy uzyskała właściwą informację, dotyczącą przyznania prawa do zasiłku rodzinnego, było już za późno na przyznanie i spłatę zasiłku. Podniosła też, że z uwagi na pobyt z synem w szpitalu, nie była w stanie złożyć wcześniej wniosku o zasiłek rodzinny.

W realiach przedmiotowej sprawy niezmiernie istotnym było by podniesione zarzuty zostały w sposób wyczerpujący rozpatrzone, albowiem przemawiał za tym, po pierwsze, charakter sprawy, a po wtóre okoliczność, że jak wynika z akt sprawy, zarówno skarżąca, jak i jej syn są osobami nieporadnymi życiowo z uwagi na liczne schorzenia, w tym psychiczne. Syn skarżącej cierpi m.in. na zaburzenia lękowo – depresyjne (vide: k. 25 akt administracyjnych organu I instancji), a skarżąca na zespół depresyjny (vide: k. 21 ww. akt). Wypowiedzi skarżącej adresowane do organu, tak z uwagi na ich treść, jak i na schorzenia strony, mogły budzić wątpliwości, co do przytaczanych argumentów i faktów i dodatkowo dlatego winny były zostać poddane wnikliwej weryfikacji, choćby poprzez złożenie przez stronę wyjaśnień organowi, w trakcie których to organ miałby możliwość ustalenia podnoszonych przez stronę faktów, a w tym oceny, czy zarzuty strony o wprowadzenie jej przez organ w błąd dadzą się wyjaśnić.

Zaniechanie powyższych czynności, jak i nieustosunkowanie się do zarzutów odwołania sprawia, że w istocie nie zostało ono rozpatrzone, co narusza art. 7, 8, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 1 kpa w brzmieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Należy też podnieść w kontekście wymogów powyższych przepisów, a zwłaszcza art. 107 § 1 kpa, że to nie sąd administracyjny zobowiązany jest do poczynienia ustaleń faktycznych w sprawie administracyjnej, lecz organy obu instancji. Tymczasem w przedmiotowej sprawie organy nie wywiązały się z tego obowiązku w stopniu wymaganym ww. przepisami procesowymi. Organy nie poczyniły też wystarczających rozważań prawnych w ramach instytucji uzasadnienia prawnego, którą zawiera art. 107 § 1 kpa w ww. brzmieniu. Dla oceny podania skarżącej, w którym wniosła o przyznanie świadczenia, jak wskazują organy (lub jak twierdzi skarżąca, jego kontynuację), koniecznym było dokonanie właściwej wykładni przepisu art. 24 ust. 2 a uśr. Przepis ten stanowi, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W sprawie poza sporem było, że skarżąca wystąpiła o świadczenie wnioskiem z [...] lutego 2017 r., a stopień niepełnosprawności jej syna, który został najpierw ustalony orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...].12.2014 r., po czym orzeczenie to zostało zmienione wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia [...].09.2016 r., który uprawomocnił się [...].10.2016 r.

Spornym było natomiast to, czy pomimo złożenia przez skarżącą wniosku co do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami po upływie trzech miesięcy od daty wydania wyroku ustalającego stopień niepełnosprawności i daty jego prawomocności wyroku – przysługuje stronie dochodzone świadczenie od miesiąca, w którym został złożony wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, jak chce tego skarżąca, czy też zasiłek ten nie przysługuje z uwagi na brak możliwości uznania na gruncie art. 24 ust. 2a uśr, że skarżąca zachowała określony w tym przepisie trzymiesięczny termin do złożenia wniosku.

Istotnym więc było dokonanie ustalenia, czy przewidziany w ww. przepisie termin, został przez skarżącą zachowany wraz rzecz jasna z uargumentowaniem zajętego stanowiska, co jest zwłaszcza istotne w kontekście niejednolitości poglądów prawnych wskazujących na rozumienie pojęcia "od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności", określonego w ww. przepisie. Wg. pełnomocnika skarżącej, dniem tym jest dzień złożenia wniosku w rozsądnym terminie, skoro ustawodawca nie określa daty, od której należy liczyć termin 3 miesięcy w przypadku orzeczenia o takiej niepełnosprawności przez sąd powszechny; czy ma to być data wydania wyroku, data prawomocności wyroku czy data stwierdzenia tej prawomocności, która może nastąpić powyżej 3 miesięcy od daty wydania wyroku. Tym bardziej, że ustawa posługuje się zarówno pojęciem "wyroku", jak i "prawomocnego wyroku", które jednak nie zostało zastosowane w omawianym przepisie, co może przemawiać za brakiem regulacji w ww. przepisie w stosunku do sytuacji, kiedy o niepełnosprawności orzekł nie organ "orzeczeniem", lecz sąd powszechny "wyrokiem" (por. wyrok z dnia 3.11.2016 r. WSA w Krakowie, sygn. akt III SA.Kr 553/16). Jako argument w wykazywaniu daleko posuniętej ostrożności w stosowaniu innej interpretacji omawianej regulacji, Sąd ten przytoczył też treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07 (OTK-A 2007/9/106, Dz. U. z 2007 r., Nr 200, poz. 1446), zgodnie z którą zasiłek pielęgnacyjny spełnia efektywnie swój cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Trybunał Konstytucyjny orzekając właśnie w kwestii zasiłku pielęgnacyjnego wskazał m.in., że biorąc pod uwagę tryb orzekania o niepełnosprawności, który zgodnie z przewidzianymi prawem terminami może trwać kilka miesięcy, ustanowiony w art. 24 ust. 2 uśr, termin jest niezgodny z art. 2 Konstytucji, gdyż narusza wynikający z zasady państwa prawnego nakaz przestrzegania przez ustawodawcę poprawnej legislacji. Przepis ten, w systemie przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego, jest nielogiczny i niekonsekwentny w stopniu uniemożliwiającym realizację celu wynikającego z art. 69 Konstytucji RP.

Należy zwrócić uwagę, że sądownictwo administracyjne wypracowało też inną wykładnię omawianego przepisu.

W wyroku NSA z dnia 26.10.2016 r., sygn. akt I OSK 1092/16, wskazano, że zawarte w art. 24 ust. 2a uśr, sformułowanie "wydanie orzeczenia" – w odniesieniu do wyroku sądu rejonowego – należy rozumieć, jako datę ogłoszenia tego wyroku, albowiem ogłoszenie wyroku powoduje jego wejście do obrotu prawnego i od tego momentu wywołuje on skutki prawem przewidziane, wiąże sąd i uczestników postępowania. Z kolei w wyroku NSA z dnia 25.05.2017 r., sygn. akt I OSK 1863/16 wskazano, że jedynie orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby i dlatego też omawiane sformułowanie "wydanie orzeczenia" należy utożsamić z prawomocnym orzeczeniem sądu, co w ukształtowanym dwuetapowym mechanizmie przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego ma niebagatelne znaczenie dla odkodowania właściwego rozumienia art. 24 ust. 2a ustawy.

W świetle niejednolitej wykładni omawianego przepisu, obowiązkiem organów obu instancji była konieczność wyjaśnienia, jak rozumie ww. przepis z podaniem argumentacji w tym zakresie, tym bardziej, że stosowanie wykładni językowej nie może mieć w omawianym przypadku miejsca z uwagi na fakt, że o niepełnosprawności orzeczono wiążąco, nie "orzeczeniem", o którym mowa w ww. przepisie, lecz "wyrokiem".

Tymczasem organy obu instancji, nie wyjaśniły od jakiego momentu i dlaczego należy liczyć bieg omawianego terminu, co naruszyło art. 107 § 1 kpa i uniemożliwiło stronie zakwestionowanie sposobu przeprowadzonej wykładni. Nie wynika ona też z odpowiedzi na skargę, w której podano zresztą nie mającą miejsca w sprawie okoliczność, że zarzuty podniesione w skardze były już przedmiotem postępowania wyjaśniającego i podjęte rozstrzygnięcie zostało wyczerpująco umotywowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Ponadto wreszcie należało zwrócić uwagę na niekompletność rozstrzygnięcia organów. Z wniosku o świadczenie wynika, że skarżąca domagała się przyznania zasiłku rodzinnego (jak wywodzi – jego kontynuacji) za okres zasiłkowy 2016/2017, a więc okres od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. (art. 3 pkt 10 uśr). Organy w uzasadnieniu rozstrzygnięcia dały wyraz temu, że brak jest przesłanek do zastosowania art. 6 ust. 1 pkt 3 uśr i w konsekwencji uznania, że dochodzony zasiłek, należy się z uwagi na niepełnosprawność syna skarżącej, a więc od 1 listopada 2016 r., stwierdzając, że zastosowanie ma w takim razie ogólna regulacja art. 24 ust. 2 ww. ustawy. Treść uzasadnienia nie odpowiada jednak treści sentencji decyzji, albowiem brak w niej rozstrzygnięcia o odmowie zasiłku za okres od 1 listopada 2016 r.

Biorąc pod uwagę wskazane uchybienia procesowe, koniecznym było uchylenie decyzji organów obu instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zastosują się do wskazanych rozważań.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 2 pkt 1 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r, poz. 1715).