Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1217/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 17 ust 1 pkt 4, art 17 ust 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 27 czerwca 2022 r. nr SKO.4106.664.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (SKO) decyzją z dnia 27 czerwca 2022 r. nr SKO.4106.664.2022, utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia 4 maja 2022 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania I. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką T. P.,

Powyższe decyzje zapadły w opisanym poniżej stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 7 marca 2022 r. I. K. (strona, skarżąca) złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w L. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką T. P. . Do wniosku załączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...]r. nr [...] wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. . Z orzeczenia tego wynika, że matka skarżącej została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym nie można ustalić od kiedy istnieje jej niepełnosprawność. Ponadto w orzeczeniu wskazano, że ustalony stopień niepełności datuje się od 3 grudnia 2021 r.

Decyzją z dnia 4 maja 2022 r. organ I instancji odmówił stronie prawa do wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazał, że opieka sprawowana przez stronę nie posiada cech opieki, o której stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 – dalej "u.s.r."), ponieważ zakres, jak i wymiar opieki córki nad matką nie ma charakteru opieki stałej i długotrwałej. Organ wskazał przy tym, że matka skarżącej zamieszkuje wraz z partnerem, który w ciągu dnia pracuje, jednakże robi zakupy, pali w piecu, a pozostałe czynności domowe wykonuje samodzielnie matka skarżącej. Organ wskazał przy tym, że matka skarżącej mimo swoich chorób jest w stanie samodzielnie egzystować. Organ ustalił także, że skarżąca odwiedza matkę raz w tygodniu i wtedy zabezpiecza matkę w zakupy oraz leki. Z ustaleń organu I instancji wynika, że skarżąca nie sprawuje opieki całodobowo nad matką, która w chwili obecnej nie wymaga stałej opieki osoby drugiej, w związku z czym skarżąca może podjąć zatrudnienie. Ponadto, organ I instancji odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie można ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność matki skarżącej, czyli nie został spełniony warunek wynikający z treści art. 17 ust. 1b u.s.r.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów mające istotny wpływ na jej wydanie, a to art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. w związku z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a., polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pomimo, że osoba nad którą sprawuje opiekę została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji; przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.s.r. i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała po 18. roku życia i w związku z tym nie przysługuje skarżącej świadczenie pielęgnacyjne oraz błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.s.r. z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie odwołującej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 marca 2022 r.

SKO decyzją z dnia 27 czerwca 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń. Wskazało na brzmienie w szczególności art. 17 ust.1, ust. 1b), ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 – dalej "u.s.r."). W oparciu o akta sprawy SKO ustaliło, że matka skarżącej została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym nie można ustalić od kiedy istnieje jej niepełnosprawność (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 5 stycznia 2022 r. wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w aktach sprawy). Ponadto, w orzeczeniu tym wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 3 grudnia 2021 r. Orzeczenie to zostało wydane do dnia 31 stycznia 2023 r. Z orzeczenia wynika, że aktualny stan jej zdrowia powoduje niezdolność do pracy oraz konieczność zapewnienia stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Nadto, z akt sprawy wynika, że matka skarżącej jest wdową.

SKO wskazało, że matka skarżącej zamieszkuje w miejscowości K. przy ul. [...] (około 8 km od odwołującej) w domu jednorodzinnym wraz ze swoim partnerem. Dom jest czysty, zadbany, w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego, skanalizowany, wyposażony w centralne ogrzewanie. Partner matki skarżącej pracuje zawodowo, w związku z czym jest nieobecny w ciągu dnia w domu. Matka skarżącej od kilkunastu lat choruje na nowotwór, a ponadto leczy się na depresję Wymaga wsparcia psychicznego poprzez uczestniczenia w terapii z psychoterapeutą. Mimo tych chorób jest w stanie samodzielnie egzystować. Partner z którym zamieszkuje pomaga jej w ten sposób, że robi zakupy, pali w piecu oraz przywozi opał. Z kolei, pozostałe czynności domowe takie jak: utrzymanie mieszkania w czystości, czy przygotowywanie posiłków matka skarżącej wykonuje samodzielnie.

Z wywiadu środowiskowego z dnia 4 kwietnia 2022 r. wynika także, że skarżąca odwiedza matkę raz w tygodniu i wówczas podczas odwiedzin zabezpiecza matkę w zakupy oraz lekarstwa. Pracownik socjalny stwierdził, że skarżąca odwiedza matkę raz w tygodniu w związku z czym nie sprawuje opieki całodobowej nad matką. Nadto matka skarżącej obecnie nie wymaga stałej opieki osoby drugiej w związku z tym skarżąca może podjąć zatrudnienie. Nadto z akt sprawy wynika, że skarżąca jeszcze do dnia 28 lutego 2022 r. prowadziła własną działalność gospodarczą.

W ocenie SKO, odmowa skarżącej wnioskowanego świadczenia jest prawidłowa. Zdaniem SKO przeszkodą do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego było niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 u.s.r . (brak związku przyczynowo -skutkowego).Ponadto rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez odwołującą nad matką, która w głównej mierze polega na odwiedzinach raz w tygodniu oraz zabezpieczeniu matki w zakupy i lekarstwa, nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zajęć zarobkowych.

SKO zauważyło także, iż świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.s.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Matka skarżącej porusza się samodzielnie, samodzielnie przygotowuje dla siebie i swojego partnera posiłki, a także utrzymuje czystość i porządek w mieszkaniu. Z wywiadu środowiskowego można wywieść, że ze względu na stan zdrowia matki skarżącej nie jest wymagana stała obecność innej osoby.

Ponadto SKO zauważyło, że wydając zaskarżoną decyzję organ I instancji dokonał wadliwej wykładni art. 17 ust. 1b) u.s.r. Wskazało na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Stwierdziło, że wynikająca z art. 17 ust. 1b) u.s.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia, skoro tak sformułowany warunek został uznany za niekonstytucyjny. Uznało za uzasadnione zarzuty podniesione w tym zakresie w odwołaniu. Natomiast z powodów dotyczących m.in. zakresu sprawowanej opieki oraz braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przyznanie wnioskowanego świadczenia było wykluczone.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego zarzuciła decyzji SKO naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.s.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga matka skarżącej nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia; naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj. art. 6 k.pa., art, 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w związku z art. 107§ 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] r. o nr [...] o całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji, że niepełnosprawna nie wymaga stałej opieki córki, która nie musiała rezygnować z zatrudnienia. Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji SKO. Jednocześnie wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia lekarskiego z dnia 12 czerwca 2022 r. na okoliczność ustalenia, iż niepełnosprawna matka skarżącej cierpi na poważne choroby onkologiczne oraz psychiatryczne i wymaga opieki osób trzecich; zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu podniosła, że w ocenie strony skarżącej organ dokonał błędnej, ale przed wszystkim dowolnej oceny zebranego materiału w kwestii czasookresu opieki, której wymaga matka skarżącej. Zauważyła, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a dokument ten jest dokumentem urzędowym Zdaniem skarżącej organ II instancji w przedmiotowej sprawie wyszedł poza zakres swoich kompetencji i wbrew orzeczeniu lekarza, który posiadając fachową wiedzę uznał, że podopieczna niepełnosprawna, nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki swojej córki. Skarżąca stwierdziła, że wiele faktów wynikających z wywiadu środowiskowego nie są zgodne z prawdą, gdyż oparte są na wypowiedziach niepełnosprawnej matki skarżącej, która nie jest świadoma znaczenia swoich słów oraz ich konsekwencji gdyż cierpi na urojenia psychomatyczne.

Podkreśliła, że organ dokonując oceny zakresu sprawowania opieki winien wziąć pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopieczne .przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Nie zgodziła się z organem, "aby można było pogodzić opiekę nad niepełnosprawnym mężem, wymagającym nadzoru, podawania i przygotowania posiłków, robienia zakupów, dawkowania leków i pomocy przy załatwianiu spraw urzędowych z pracą zawodową". W ocenie skarżącej przy ocenie zakresu opieki nad niepełnosprawną matką organ pominął fakt, iż niepełnosprawna ma stomię i regularnie poddawana jest chemioterapii, co znacznie osłabiło jego organizm. W ocenie skarżącej niepełnosprawna nawet na godzinę nie może zostać sama w domu gdyż nie jest w stanie wykonać żadnych czynności wokół siebie. Zdaniem skarżącej organ II instancji naruszył również treść art. 17 ust. 1 u.s.r. przez błędne uznanie, że "skarżąca nie musi sprawować stałej opieki nad mężem co umożliwia jej podjęcie pracy zawodowej."

W ocenie skarżącej za niezasadne uznać należy stanowisko organu wyrażone w kwestii niespełnienia przez skarżącą określonej w art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na charakter, częstotliwość czy też czasochłonność czynności podejmowanych przez skarżącą w ramach "opieki sprawowanej przez nią nad mężem, z punktu widzenia oceny możliwości podjęcia zatrudnienia".

W ocenie skarżącej spełnia ona przesłanki do przyznania jej świadczenia, tj. jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny oraz nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentacje prawną. Stwierdziło, że argumenty przedstawione w skardze powielają stanowisko przedstawione w odwołaniu. Natomiast zaświadczenie lekarskie załączone do skargi potwierdza wcześniejsze ustalenia pracownika socjalnego zawarte e w wywiadzie środowiskowym z dnia 4 kwietnia 2022 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm. -dsaej"p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa, to jest czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Na podstawie art. 119 ust. 2 p.p.s.a sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że organy administracji publicznej I i II instancji prawidłowo i w stopniu wystarczającym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustaliły stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje i uznaje za podstawę do swoich dalszych rozważań. W sprawie niesporne było, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (w aktach administracyjnych).

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że nie zachodziła w przedmiotowej sprawie podstawa do uwzględnienia wniosku skarżącej o dopuszczenie dowodu z zaświadczenia lekarskiego z dnia 12 czerwca 2022 r., a więc sprzed daty wydania decyzji przez SKO. Możliwość przeprowadzenia postępowania dowodowego przez sąd administracyjny jest bardzo ograniczona, a to ze względu powyżej zakreślone ramy sprawowanej przez ten sąd kontroli działalności administracji publicznej. Wobec tych ram celem postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym nie może być ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej. Konsekwencją powyższego jest treść art. 106 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. może mieć miejsce wyjątkowo, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a tego skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego nie wykazała.

Przedmiotem skargi skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 27 czerwca 2022 r., utrzymującą mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia 4 maja 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2022 r , poz. 615- dalej "u.s.r."), a w szczególności art. 17 u.s.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.s.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustalone przez organy obu instancji okoliczności faktyczne występujące w przedmiotowej sprawie nie uzasadniają zaspokojenia żądania skarżącej. W tej materii organ odwoławczy dokonał niewadliwej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Trzeba podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.s.r., przysługuje osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą i która spełnia przesłanki wskazane w cytowanym przepisie. W świetle ugruntowanego orzecznictwa, przywołanego również słusznie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w na tyle absorbującym - a wynikającym ze stopnia oraz charakteru niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie lub kontynuację zatrudnienia. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.s.r. należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Konstrukcja normatywna przepisu art. 17 ust. 1 u.s.r. oznacza, że omawiane świadczenie nie ma stanowić źródła dochodu dla opiekuna z powodu jakichkolwiek względów. Więź zatem między sprawowaniem pieczy nad niepełnosprawną w znacznym stopniu osobą a uniemożliwieniem z tego powodu kontynuowania lub podjęcia zatrudnienia przez opiekuna musi być ścisła i niepodważalna.

Wykładnia cytowanego wyżej przepisu prawa materialnego, dokonana przez organ odwoławczy, zresztą zgodnie z aktualną linią orzecznictwa, jest prawidłowa, tak jak i dokonana subsumpcja wyczerpująco ustalonego stanu faktycznego sprawy do normy z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r.

Z brzmienia przepisu art. 17 ust. 1 u.s.r. wynika nadto, że sam fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, tudzież o niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie jest wystarczający do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zaś z komentowanego przepisu wyprowadzić trzeba konkluzję, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności, to świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.s.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem członka rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Przepis art. 17 ust. 1 u.s.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Należy przy tym zaznaczyć, że samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy, a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

Treść orzeczenia o niepełnosprawności determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy to właśnie osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 tej ustawy, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. zob. wyroki NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1334/21 oraz z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie zawsze również ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności wraz ze stosownymi wskazaniami co do konieczności zapewnienia takiej opieki automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Na gruncie komentowanego przepisu prawa materialnego, jedną z przesłanek uprawniających danego wnioskodawcę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobiście świadczona przez niego opieka nad osobą niepełnosprawną, przy czym taka opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje sprawowania opieki, to jednakże z brzmienia art. 17 ust. 1 u.s.r. wywieść trzeba, że opieka, o której tamże mowa, winna być stała (ciągła) i długoterminowa.

Zdaniem Sądu organ, na podstawie wyczerpującego, kompletnego materiału dowodowego i przy niewadliwym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, wyprowadził trafną konstatację, że taki związek przyczynowo - skutkowy w niniejszej sprawie nie zachodzi a sprawowana przez skarżącą opieka pozbawiona jest takich znamion, które by uniemożliwiały zatrudnienie choćby w częściowym wymiarze. Prawidłowo przeprowadzone czynności procesowe o charakterze dowodowym wskazują, że matka skarżącej mimo bardzo złego stanu zdrowia, czego organy nie kwestionowały, nie była w dacie wydania decyzji osobą obłożnie chorą. Matka skarżącej mieszka wraz z partnerem w domu jednorodzinnym, w odległości 8 km od miejsca zamieszkania skarżącej. Matka skarżącej od kilkunastu lat choruje na nowotwór, a ponadto leczy się na depresję. Wymaga wsparcia psychicznego poprzez uczestniczenia w terapii z psychoterapeutą. Mimo tych chorób jest w stanie samodzielnie egzystować. Czynności domowe takie jak: utrzymanie mieszkania w czystości, czy przygotowywanie posiłków dla siebie i partnera matka skarżącej wykonuje samodzielnie Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca odwiedza matkę raz w tygodniu. Z oświadczenia skarżącej z dnia 7 marca 2022 r. wynika, że skarżąca z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką zrezygnowała z prowadzenia działalności gospodarczej, którą prowadziła do dnia 28 lutego 2022 r. W oświadczeniu z dnia 27 marca 2022 r. skarżąca stwierdziła, że wymienia matce opatrunki 2 razy w tygodniu i jednocześnie zostaje parę minut na każdej wizycie. W ciągu całego dnia to skarżąca sprawuje opiekę nad matką, podaje leki, wymienia opatrunki i sprawuje codzienną pielęgnację. Organ I instancji ustalił, że matka skarżącej wymaga stałej opieki osoby drugiej jedynie w okresie chemioterapii. Słusznie zatem organ przyjął, że opieka sprawowana przez skarżącą nie wykraczała ponad standardową pieczę i pomoc sprawowaną przez pracujących zstępnych względem wiekowych czy niepełnosprawnych członków rodziny.

W ocenie Sądu, na podstawie dokonanych niewadliwych ustaleń faktycznych, organ słusznie przyjął, że zakres obowiązków skarżącej związanych z opieką nie uniemożliwiał podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w częściowym, niepełnym wymiarze czasu pracy. Takie czynności jak robienie zakupów, palenie w piecu, czy przenoszenie opału wykonuje zamieszkujący z matką skarżącej partner, natomiast zabezpieczanie matki w zakupy i leki, a to przy okazji odwiedzin matki itp. nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności córki. Nie absorbowały one na tyle by należało zapewnić matce ciągłej (całodziennej) obecności czy też nieustającego nadzoru ze strony skarżącej. Czynności te nie mogą usprawiedliwiać w powstrzymywaniu się (niepodejmowaniu czy rezygnacji) wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki. Nie jest sporne, że matka skarżącej jest w znacznym stopniu samodzielna i nie jest osobą obłożnie chorą.

W kwestii gotowości (dyspozycyjności) do sprawowania opieki należy podkreślić, że chodzi tu o gotowość nie subiektywnie deklarowaną, lecz obiektywnie istniejącą, to znaczy potwierdzoną rzeczywistymi okolicznościami, na podstawie których można potwierdzić ten fakt. Tymczasem skarżąca mieszka w odległości około 8 km od miejsca zamieszkania matki i jedynie ją odwiedza.

Organ słusznie też ocenił brak związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad matką. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej zrezygnowała ona z prowadzenia działalności gospodarczej w dni 28 lutego 2022 r. w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Trafnie zatem organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką.

Odnosząc się do podnoszonego w skardze zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.s.r. Sąd podkreśla, że przywołane przez pełnomocnika skarżącej twierdzenia nie zostały odniesione w pełni do realiów przedmiotowej sprawy, bowiem pełnomocnik wskazywał na konieczność sprawowania opieki przez skarżącą nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem.

W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił na mocy art. 151 p.p.s.a.