Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1788/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-02-04 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

SENTENCJA

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. Sp. z o.o. w K., o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 16.09.2015r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: wniosek oddalić


UZASADNIENIE

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek C. Sp. z o.o. w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K., z dnia 16.09.2015r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.,

Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o majątku i dochodach" oraz przesłanych dokumentów C. Sp. z o.o. w K. zajmuje się m.in. sprzedażą, obsługą i naprawą pojazdów samochodowych i motocykli, sprzedażą detaliczną paliw do pojazdów samochodowych, produkcją pojazdów samochodowych przyczep i naczep, transportem drogowym towarów, wynajmem maszyn i urządzeń, przetwarzaniem odpadów, obsługą nieruchomości, budownictwem, produkcją wyrobów tartacznych, impregnacją drewna, produkcją wyrobów stolarskich i ciesielskich dla budownictwa, produkcją opakowań drewnianych, produkcją grzejników i kotłów centralnego ogrzewania. Kapitał zakładowy spółki wynosi 500 000 zł. a jej strata za ostatni rok obrotowy wyniosła 1 856 571,52 zł.

Podstawa opodatkowania dostawy towarów oraz świadczenia usług przez spółkę w trzecim kwartale 2015 r. opiewała na kwotę 5 700 zł.

Strona skarżąca posiada: 490 udziałów o wartości 1 500 000 zł. w spółce C. sp. z o.o. , 1 000 udziałów o wartości 500 000 zł. w spółce Zakłady Mechaniczno Remontowe R. sp. z o.o., 1 450 udziałów o wartości 725 000 zł. w spółce Przedsiębiorstwo C. sp. z o.o., 98 udziałów o wartości 49 000 zł. w spółce F. sp. z o.o., 700 udziałów o wartości 350 000 zł. w spółce Fabryka Maszyn w S. sp. z o.o., 150 udziałów o wartości 75 000 zł. w spółce Przedsiębiorstwo W. sp. z o.o., 50 udziałów o wartości 25 000 zł. w spółce Ceramika B. sp. z o.o.

Udziały w dwóch ostatnich spółkach zostały zajęte w postępowaniach egzekucyjnych.

Strona skarżąca podniosła, iż obecnie prowadzonych jest szereg postępowań egzekucyjnych przeciwko niej i przedłożyła na tą okoliczność: - zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. o wszczęciu egzekucji, z dnia 14.09.2015r. ,sygn. akt [...], w którym należność główna opiewa na kwotę 909 zł., - zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, z dnia 15.12.2015r., sygn. akt [...], w którym należność główna opiewa na kwotę 69 737,14 zł.,

- "zajęcie dłużnikowi wierzytelności z rachunku bankowego", wystosowane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K., dnia 09.12.2015r., sygn. akt [...], w którym należność główna opiewa na kwotę 73 541,24 zł.

Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym) - por. art. 246§2 w/w ustawy . Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy ( w przedmiotowym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ppsa, nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc. (por. postanowienie NSA z dnia 30.11.2010r. sygn. I FSK 790/2010, postan. NSA z dnia 30.09.2011r. , sygn. II FZ 409/11). Jeżeli skarżący jest podmiotem gospodarczym , to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. (por. postanowienie NSA z dnia 09.03.2011r., sygn. II FZ 91/2011, postan. SN z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. FZ 478/04).

Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Nie sposób też, w związku z tym, nie zgodzić się z tezą, że przedsiębiorstwo , które nie wykazało , iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postan. NSA z dnia 01.04.2008r. , sygn. I OZ 208/2008, postan. NSA z dnia 15.09.2011r. , sygn. I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 30.10.2013r. , sygn. akt II FZ 845/13 ).

W rozpatrywanym przypadku spółka nie wykazała, że nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych, do czego zobligowana jest konstrukcją art. 246 § 2 pkt 2 w/w ustawy. Wskazuje ona właśnie na konieczność "wykazania" przez dany podmiot okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Wnioskodawca ma więc obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 w/w ustawy, a zastosowanie tej normy poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Braku istotnych danych charakteryzujących kondycję finansową spółki musi mieć więc wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Ceramika B. Sp. z o.o. w K. została wezwana na podstawie art. 255 w/w ustawy do przedłożenia :

- wyciągów z kont bankowych spółki, obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy oraz obrazujących ich obecny stan,

- zeznania podatkowego za 2015 rok,

- zaświadczenia o wysokości funduszy posiadanych w kasie spółki,

- zeznania podatkowego z tytułu podatku VAT, za ostatni miesiąc,

- sprawozdania finansowego za 2015r.,

- spisu środków trwałych , z podaniem ich wartości ,

- oświadczenia określającego, czy wymienione udziały w spółkach zostały zajęte w postępowaniach egzekucyjnych (jeżeli tak należało podać które),

- dowodów, na okoliczność prowadzonych w stosunku do strony skarżącej postępowań egzekucyjnych,

W odpowiedzi na to wezwanie strona skarżąca w nadesłanym "uzupełnieniu braków formalnych" stwierdziła, że:

z załączonego zawiadomienia banku z dnia 03.01.20016 r. wynika, że spółka nie posiada środków na rachunku bankowym, a saldo wykazuje stan niezapłaconych prowizji,

spółka nie sporządziła jeszcze zeznania podatkowego oraz sprawozdania finansowego za 2015 r.,

1) spółka nie posiada żadnych środków finansowych w kasie,

2) spółka nie posiada środków trwałych.

Należy jednak podkreślić , że przesłane przez spółkę zawiadomienie z Banku Zachodniego WBK S.A. zawiera jedynie informację o saldzie na dzień 31.12.2015r. Nie odzwierciedla natomiast historii dokonywanych przez spółkę transakcji, co było wymagane, a jest niezmiernie istotne z punktu widzenia badania zdolności płatniczych podmiotu – zwłaszcza gospodarczego.

Dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 w/w ustawy ma bowiem znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (postanowienie NSA z dnia 05.06.2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2011 r., sygn. akt I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 26.02.2013 r., sygn. akt I FZ 26/13).

Fakt , że spółka nie sporządziła jeszcze zeznania podatkowego oraz sprawozdania finansowego za 2015 r. nie usprawiedliwia natomiast nieprzekazania przez nią danych tam zawieranych, przynajmniej tych podstawowych - dotyczących przychodów , dochodów, należności, wierzytelności, które są niezbędne do przeprowadzenia analizy sytuacji finansowej spółki.

Nadesłane ze strony spółki "uzupełnienie braków formalnych" i załączone do niego dokumenty nie spełniły zatem wspomnianego wymogu "wykazania" okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy.

Zaznaczyć ponadto wypada, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. J.P. Tarno; "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2008, s.587, por. też postanowienie NSA z dnia 29.03.2011r., sygn. I OZ 191/11). Do takich właśnie działań można na przykład zaliczyć uchwalenie obowiązku wniesienia dopłat przez wspólników. Dopłaty takie mają charakter obowiązkowego świadczenia wspólników o charakterze pieniężnym oraz fakultatywnie zwrotnym, tj. nie muszą być zwracane w określonych okolicznościach, ale mogą być tylko wówczas zwracane , jeżeli tak postanowi zgromadzenie wspólników. Ponadto umowa spółki może wprost przewidzieć, że dopłaty mają charakter bezzwrotny (por. M.Rodzynkiewicz; "Kodeks Spółek Handlowych . Komentarz", Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2009r., s. 300 - 301 oraz postanowienie NSA z dnia 18.12.2013r., sygn. II FZ 1098/13 i postanowienie NSA z dnia 02.12.2011r., sygn. II FZ 701/11 ). W rozpatrywanym przypadku możliwość ta nie została jednak wykorzystana przez stronę skarżącą. Nie podjęła ona nawet próby zrealizowana w/w operacji, mimo twierdzenia , że spółka jest w ciężkiej sytuacji majątkowej.

Odnosząc się natomiast do podnoszonych przez spółkę argumentów zauważyć trzeba, że samo zamknięcie roku obrotowego stratą nie świadczy jeszcze o złej sytuacji podmiotu. Strata powstaje bowiem w wyniku nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie zatem straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej podmiotu (por. postanowienie NSA z dnia 12.04.2011r., sygn. I GZ 92/11, postanowienie NSA z dnia 11.05.2011r., sygn. II GZ 228/11, postanowienie NSA z dnia 20.01.201r. , sygn. akt I FZ 375/15, postanowienie NSA z dnia 20.01.2016r. , sygn. akt I GZ 889/15).

Z kolei w poruszonej kwestii prowadzenia przeciwko spółce szeregu postępowań egzekucyjnych, należy zaznaczyć, że zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych fakt ten nie jest wystarczającą okolicznością dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie ( por. postanowienie NSA z dnia 09.04.2009r., sygn. I FZ 66/09, postanowienie NSA z dnia 07.01.2014r., sygn. II FZ 1236/13, postanowienie NSA z dnia 05.03.2014r., sygn. II FZ 260/14 ). Takie stanowisko w rozpatrywanym przypadku jest tym bardziej zasadne, że z wymienionych udziałów w siedmiu spółkach z o.o., będących własnością skarżącej, tylko w dwóch przypadkach zostały one zajęte.

W konsekwencji więc wskazanych okoliczności, stwierdzić należy, że strona skarżąca nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację finansową. Orzekający nie ma więc wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązana była spółka, aby przeprowadzić dogłębną analizę jej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ocena taka nie może natomiast opierać się na niekompletnych faktach (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79).

W związku z powyższym, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§2 pkt.2, w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. , poz .270 z p. zm.) orzeczono jak w sentencji.