Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2536/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 137 ust
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie: WSA Joanna Skiba (spr.) WSA Monika Sawa po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Prezydenta Miasta [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z [...] września 2019 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania J. J., D. J. i Prezydenta [...], utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z [...] lutego 2018 r., nr [...], o odmowie zwrotu nieruchomości.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję złożyło Miasto [...].

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia [...] lutego 1986 roku D. J. wystąpił do Wydziału Architektury, Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicy [...] o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, położonej w [...] przy ul. [...].

W dniu [...] grudnia 1988 roku do Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] wpłynął wniosek J. J. w sprawie wydania decyzji stwierdzającej, iż nieruchomość położona w [...] przy ul. [...] nie została użyta i jest zbędna na cele, dla których została wywłaszczona.

W wyniku rozpatrzenia ww. wniosków, Kierownik Urzędu Rejonowego w [...], decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 1994 roku, odmówił zwrotu, na rzecz J. J. i D. J., nieruchomości o powierzchni [...] ha, położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej wówczas jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], nabytej na rzecz Skarbu Państwa Aktem Notarialnym Repertorium Nr [...] z dnia [...] marca

1973 roku.

Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] maja 1995 roku.

Następnie, w wyniku rozpatrzenia skargi J. J. i D. J. na ww. decyzję Wojewody [...], Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 30 grudnia 1996 roku, sygn. akt IV SA 852/95, uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.

Wojewoda [...], postanowieniem nr [...] z dnia [...] marca 2004 roku, wyznaczył Starostę [...], jako organ właściwy do rozpatrzenia sprawy zwrotu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...].

W wyniku rozpatrzenia ww. wniosku Starosta [...], decyzją nr [...] z dnia [...] października 2010 roku, odmówił zwrotu na rzecz wnioskodawców, nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącej działki ewidencyjne nr [...] i [...] z obrębu [...].

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli J. J. i D. J..

Wojewoda [...], decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2011 roku, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...].

Na skutek skargi złożonej przez J. J. i D. J. wyrokiem z dnia 31 stycznia 2012 roku, sygn. akt I SA/Wa 1093/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...]. Powyższy wyrok został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2013 roku, sygn. akt 1 OSK 1190/12.

Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznając przedmiotową sprawę, wyrokiem z dnia 25 marca 2014 roku, sygn. akt I SA/Wa 312/14, oddalił skargę D. J. i J. J. na decyzję Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] marca 2011 roku. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 12 lipca 2016 roku, sygn. akt I OSK 2360/14, uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję organu II instancji i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] nr [...] z dnia [...] października 2010r. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku wskazał, że przejęta na rzecz Państwa nieruchomość, na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, miała powierzchnię [...] m2, jednak nie cała ona była tylko w samoistnym posiadaniu skarżących. Poprzednicy prawni skarżących byli właścicielami określonej części z większej całości i tę część darowali następnie skarżącym - transakcje te dokonały się aktami notarialnymi, co świadczy o prawie własności nieruchomości w określonych w tych aktach udziałach. Niezasadna była zatem odmowa zwrotu nieruchomości z uwagi na nieposiadanie tytułu własności w sytuacji, gdy co do części tytuł taki z akt sprawy wynika, a żądanie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości jest zgodne z przepisami. W ponownym postępowaniu konieczne będzie ustalenie położenia tej części działki, która stanowiła uprzednio współwłasność skarżących i zbadanie czy została ona użyta na cel wywłaszczenia.

Ponownie orzekając w sprawie Starosta [...] decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2018 r. orzekł o odmowie zwrotu części nieruchomości, wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym Rep. Nr [...] z dnia [...] marca 1973 roku, która to część została objęta ,,Dobrowolną umową sprzedaży" z dnia [...] czerwca 1956 roku (odnoszącego się do działek ewidencyjnych nr [...],[...] i [...] z obrębu [...]) oraz o odmowie zwrotu udziału wynoszącego [...] części we współwłasności nieruchomości, opisanej w Akcie Notarialnym Rep. Nr [...] z dnia [...] stycznia 1972 roku (udziału wynoszącego [...] części działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...] oraz działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...]).

Od tej decyzji odwołanie złożyli: J. J., D. J. oraz Prezydent [...].

Rozpoznając złożone odwołanie, Wojewoda wskazał, że aktem notarialnym z dnia [...] marca 1973 roku, D. J. oraz J. J. sprzedali na rzecz Skarbu Państwa, zabudowaną nieruchomość, położoną w [...] przy ul. [...] o powierzchni [...] ha. Powyższa nieruchomość stanowiła część nieruchomości opisanej w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne w [...]. Z przywołanego powyżej aktu notarialnego wynika, iż nieruchomość położona w [...] przy dawnej ul. [...], zgodnie z decyzją nr [...] o lokalizacji inwestycji, wydaną w dniu [...] listopada 1971 roku przez Wydział Architektury, Nadzoru Budowlanego i Geodezji Prezydium Rady Narodowej [...], przeznaczona została pod budowę osiedla mieszkaniowego [...] w [...], w obrębie ulic: [...],[...],[...] i [...], w granicach oznaczonych na szkicu sytuacyjnym Nr [...], stanowiącym załącznik do ww. decyzji. Z treści rejestru pomiarowego z 1972 roku wynika, iż część archiwalnej działki nr [...] z obrębu [...], tj. grunt o powierzchni [...] ha, przeznaczony był pod budowę ww. osiedla, natomiast pozostała część nieruchomości, a mianowicie grunt o powierzchni [...] ha, przeznaczony był pod budowę ul. [...].

Z opracowania geodezyjnego, prezentującego obszar będący przedmiotem wniosku zwrotowego, w powiązaniu z aktualnymi działkami ewidencyjnymi, wynika, że:

- dobrowolną umowną sprzedaży, zawartą w dniu [...] czerwca 1956 roku, J. G.

sprzedała I. J. część nieruchomości, wydzielonej z Osady [...], opisanej w KW [...], a mianowicie grunt o powierzchni [...] ha. Działka powyższa oznaczona nr [...], była położona przy ul. [...] i stanowiła drugą działkę od ul. [...], zaś od wschodu graniczyła z działką sprzedaną małżonkom S. i I. J.,

- aktem notarialnym Repertorium [...] z dnia [...] czerwca 1956 roku, S. i I.

małżonkowie J. nabyli, na zasadach wspólności ustawowej, udział we współwłasności nieruchomości, opisanej w KW [...], wynoszący [...], a następnie aktem notarialnym Repertorium Nr [...] z dnia [...] stycznia 1972 roku, darowali tenże udział swoim synom – D. J. i J. J., w równych częściach, po [...] części,

Geodeta uprawniony J. S. ustalił, iż nieruchomości, o których mowa powyżej, odpowiadają łącznie dawnej działce ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], która została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym Rep. Nr [...] z dnia [...] marca 1973 roku. Ze szkicu przebiegu granic nieruchomości, opisanej w akcie notarialnym z dnia [...] czerwca 1956 roku i w akcie notarialnym z dnia [...] stycznia 1972 roku, jak również w umowie sprzedaży, zawartej w dniu [...] czerwca 1956 roku, wynika, że:

- nieruchomości, opisanej w dobrowolnej umowie sprzedaży z dnia [...] czerwca 1956 roku, odpowiada zachodnia część dawnej działki nr [...] z obrębu [...], stanowiąca obecnie części działek ewidencyjnych nr [...],[...] i [...] z obrębu [...],

- nieruchomości, opisanej w aktach notarialnych z dnia [...] czerwca 1956 roku i z dnia [...] stycznia 1972 roku, w której udział we współwłasności, wynoszący [...], nabyli S. i I. małżonkowie J., odpowiada wschodnia część dawnej działki nr [...] z obrębu [...], którą obecnie stanowią części działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...] oraz działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...].

Z powyższego wynika, że S. i I. małż. J. przysługiwało prawo własności wynoszące [...] działki w nieruchomości stanowiącej obecnie części działek ew. nr [...],[...] z obrębu [...] oraz działka ew. nr [...] z obrębu [...], które darowali swoim synom D. i J. J.. W odniesieniu natomiast do nieruchomości stanowiącej obecnie części działek [...],[...] i [...] z obrębu [...] S. i I. J. byli jej samoistnymi posiadaczami.

Następcami prawnymi S. J. oraz I. J. są synowie D. J. i J. J., w częściach równych, po [...] części spadku każdy z nich.

Powyższe ustalenia, zdaniem Wojewody wskazują, że uprawnionymi do żądania zwrotu udziału wynoszącego [...] części we współwłasności nieruchomości, wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa są D. J. i J. J.. Natomiast osobom tym nie przysługuje prawo do żądania zwrotu nieruchomości stanowiącej obecnie części działek [...],[...] i [...] z obrębu [...].

Na podstawie zgromadzonych przez Starostę dokumentów ustalono, że działki o nr ew. [...],[...] i [...] z obrębu [...] znajdują się w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej przy ul. [...], a właścicielem działek jest [...]. Dla działki ew. nr [...] ustanowiona została księga wieczysta KW nr [...], dla działki nr [...] ustanowiona została księga wieczysta KW nr [...], a dla działki nr [...] ustanowiona została księga wieczysta KW nr [...]. Działka ew. nr [...] z obrębu [...] znajduje się w trwałym zarządzie Zarządu Dróg Miejskich, zaś właścicielem jest [...]. Dla działki została ustanowiona księga wieczysta KW nr [...].

Oceniając prawidłowość decyzji w zakresie odmowy zwrotu działek o nr ew. [...],[...] i [...] Wojewoda wskazał, że w niniejszej sprawie nie może mieć zastosowania przepis art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm., dalej: "u.g.n."). W niniejszej sprawie, prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa nabyła na podstawie aktu notarialnego Rep A nr [...] zawartego w dniu [...] lipca 1995r. Wpis do ksiąg przedmiotu do ksiąg wieczystych nastąpił po dniu wejścia w życie u.g.n.

Wojewoda [...] zauważył jednak, że jednym z koniecznych warunków dla uwzględnienia podania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest ustalenie, że w chwili orzekania przez organ o zwrocie przedmiotowa nieruchomość jest własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Zatem wpis użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni w stosunku do działek o nr ew. [...],[...] i [...] z obrębu [...] czynił zbędnym postępowanie organu I instancji w zakresie ustalenia, czy cel wywłaszczenia został na tej nieruchomości zrealizowany. Niezależnie od tej okoliczności, powyższe działki wchodzą w skład osiedla, znajduje się na nich infrastruktura osiedlowa, która służy mieszkańcom. Natomiast kwestie związane z oceną prawidłowości zawarcia przez Gminę [...] aktu notarialnego z [...] Spółdzielnią Mieszkaniową nie stanowi zagadnienia, które podlega badaniu w postępowaniu o zwrot nieruchomości przed organami administracji państwowej.

W stosunku do działki ew. nr [...], która znajduje się w trwałym zarządzie Zarządu Dróg Miejskich, zaś właścicielem jest [...] organ uznał, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Działka ta jest częścią osiedla mieszkaniowego i w związku z tym nie podlega zwrotowi. Ponadto sposób zagospodarowania tej działki czyni niemożliwym jej zwrot. W tym stanie rzeczy orzekł jak w zaskarżonej decyzji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2020 r. złożyło Miasto [...], zarzucając tej decyzji naruszenie:

I. przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieumorzenie postępowania w sprawie, a tym samym poprzez niedopuszczalną merytoryczną ocenę wniosku strony o zwrot nieruchomości przez organ I instancji, pomimo odmiennego stanowiska w tym zakresie Wojewody [...];

2. art. 107 § 1 pkt 5 i 3 w zw. z art. art 7 i art. 11 k.p.a. poprzez nie konwalidowanie wadliwych i zbędnych ustaleń organu I instancji przez organ II instancji, pomimo dokonania przez Wojewodę odmiennych ustaleń w zakresie dopuszczalności badania

przesłanek z art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., w tym co do oceny zbędności celu wywłaszczenia nieruchomości;

3. art. 7, art 8 § 1, art. 11, art. 15 i art. 107 § 3 kpa poprzez nierozpatrzenie sprawy przez Wojewodę [...] w sposób wszechstronny, przy zastosowaniu zasady

przekonywania, w tym nierozpatrzenie i nieustosunkowanie się do istoty zarzutów zawartych w odwołaniu Prezydenta [...], w tym co do właściwej formy zakończenia sprawy oraz niezadowolenia strony z treści uzasadnienia organu I instancji (kwestia zawartych tam ustaleń i rozważań w zakresie przesłanek z art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n.);

4. art. 15 k.p.a. poprzez rozpoznanie sprawy i sporządzenie decyzji przez organ II instancji (kwestia przywołania i omówienia w uzasadnieniu decyzji art. 229 u.g.n.) w sposób zastępujący organ I instancji, czym naruszono prawo strony do rzetelnej kontroli

rozstrzygnięcia organu niższego rzędu;

5. art. 107 § 1 i 3 w zw. z art. 7 i art. 11 i w zw. z art. 140 k.p.a. oraz art. 78 § 1 k.p.a. poprzez sporządzenie wadliwej decyzji organu II instancji, w tym poprzez:

a) zaaprobowanie zamieszczenia w decyzji organu I instancji merytorycznych ustaleń i rozważań w zakresie przesłanek z art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. podczas, gdy w decyzji formalnie kończącej postępowanie winny być one wyeliminowane na etapie postępowania odwoławczego jako niedopuszczalne, tym bardziej, że Wojewoda dokonał w tym zakresie odmiennych ustaleń,

b) utrzymanie w mocy części uzasadnienia organu I instancji zawierającego ustalenia jakoby Burmistrz i Zastępca Burmistrza Gminy [...] podpisując akt notarialny z dnia [...] lipca 1995 r. dokonali poświadczenia nieprawdy pomimo, iż Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdza, że kwestie związane z oceną prawidłowości zawarcia przez Gminę [...] aktu notarialnego z [...] Spółdzielnią Mieszkaniową nie stanowi zagadnienia, które podlega badaniu w postępowaniu o zwrot nieruchomości przed organami administracji państwowej;

6. art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji,

mimo że istniały podstawy do jej uchylenia i umorzenia postępowania,

7. art. 138 § 1 pkt 2 kpa poprzez brak uchylenia decyzji organu I instancji z uwagi na

nieprawidłowe rozstrzygnięcie o odmowie zwrotu zamiast umorzenia postępowania, ew. poprzez brak uchylenia uzasadnienia organu I instancji (lub jego części) z powodu zawarcia w nim niedopuszczalnych ustaleń i rozważań w zakresie przesłanek z art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. oraz prawidłowości zawarcia przez Gminę [...] aktu notarialnego z [...] Spółdzielnią Mieszkaniową.

II. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 142 ust. 2 u.g.n. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste daje podstawą do odmowy jej zwrotu, zamiast umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego.

Wskazując na powyższe naruszenia Miasto [...] wniosło o:

a) uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] września 2019 r. znak: [...] w zaskarżonym zakresie tj. w części dotyczącej rozpatrzenia odwołania [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2018 r. w zakresie objętym odwołaniem i umorzenie postępowania w sprawie,

b) ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [...] Nr [...]

z dnia [...] września 2019 r. w zaskarżonym zakresie tj. w części dotyczącej rozpatrzenia odwołania Prezydenta [...].

Skarżący wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W obszernym uzasadnieniu skargi rozwinięto argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z [...] stycznia 2020 r. uczestnicy postępowania J. J. i D. J. wnieśli o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa, wymienionego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. dalej p.p.s.a.). Na tej podstawie uwzględnienie skargi następuje jedynie wówczas, gdy decyzja narusza prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź organy administracji uchybiły regułom procedury w stopniu skutkującym wznowieniem postępowania, bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że sama wadliwość uzasadnienia decyzji nie stanowi podstawy prawnej do jej wyeliminowania z obrotu prawnego, jeżeli akt ten w ostatecznym wyniku odpowiada prawu.

Oceniając zaskarżone orzeczenie z punktu widzenia zgodności z prawem w pierwszej kolejności należy wskazać, że zostało ono wydane w sprawie, która jest zawisła przed organem administracji już od kilkudziesięciu lat. Ponadto w sprawie tej orzekały uprzednio sądy administracyjne. Z tego względu na plan pierwszy wysuwa się regulacja art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wcześniej rozpoznającego sprawę wiążą organy, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu komentowanego przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. W zapadłym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 12 lipca 2016 r. sygn. akt. I OSK 2360/14 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że możliwe jest domaganie się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości co do jej części, co do której służył tytuł prawnorzeczowy, której było się współwłaścicielem. Przejęta na rzecz Państwa nieruchomość, na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, miała powierzchnię [...] m2, jednak nie cała ona była tylko w samoistnym posiadaniu skarżących. Jak z akt sprawy wynika, co do jej części poprzednicy prawni skarżących byli właścicielami o określonej części z większej całości i tę część darowali następnie skarżącym – transakcje te dokonały się aktami notarialnymi, co świadczy o prawie własności nieruchomości w określonych w tych aktach udziałach. Niezasadna była zatem odmowa zwrotu nieruchomości z uwagi na nieposiadanie tytułu własności w sytuacji, gdy co do części tytuł taki z akt sprawy wynika, a żądanie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości jest zgodne z przepisami. Zatem ww. wyrokiem zostało przesądzone, że skarżący mogą domagać się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w tej części, w której byli jej współwłaścicielami, natomiast takiego uprawnienia nie posiadają co do tej części nieruchomości, której byli samoistnymi posiadaczami.

Z treści znajdującego się w aktach sprawy opracowania geodezyjnego wynika, że wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia [...] marca 1973 roku

dawnej działce nr [...] z obrębu [...], obecnie odpowiadają:

• działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...],

• działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...],

• działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] oraz

• część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...].

Zaś z opracowania geodezyjnego, polegającego na analizie dokumentów własności

wraz z graficznym opracowaniem synchronizacyjnym, prezentującym obszar nieruchomości, położonej w [...] przy dawnej ul. [...], stanowiącej nieruchomość, opisaną w: akcie notarialnym z [...] czerwca 1956 roku, akcie notarialnym

z dnia 10 stycznia 1972 roku, dobrowolnej umowie sprzedaży z dnia [...] czerwca 1956 roku oraz w akcie notarialnym z dnia [...] marca 1973 roku, w powiązaniu z aktualnymi działkami ewidencyjnymi, wynika, że:

-nieruchomości, opisanej w dobrowolnej umowie sprzedaży z dnia [...] czerwca 1956 roku, odpowiada zachodnia część dawnej działki nr [...] z obrębu [...], stanowiąca obecnie części działek ewidencyjnych nr [...],[...] i [...] z obrębu [...], - nieruchomości, opisanej w aktach notarialnych z dnia [...] czerwca 1965 r. i z dnia [...] stycznia 1972 roku, w której udział we współwłasności, wynoszący [...] nabyli S. i I. małżonkowie J. ( których spadkobiercami są syn D. J.i syn J. J. po [...] części każdy z nich), odpowiada wschodnia część dawnej działki nr [...] z obrębu [...], którą obecnie stanowią części działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...] oraz działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...].

Wobec powyższego uznać należy, iż na dzień wydania niniejszej decyzji osobami

uprawnionymi do żądania zwrotu udziału wynoszącego [...] działki stanowiącej obecnie części działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...] oraz działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] są D. J. i J. J. jako jej byli właściciele. .

Z niekwestionowanych ustaleń organów wynika także, że działki nr [...],[...] i [...] znajduje się w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej przy ul [...], a właścicielem działek jest Miasto [...]. Użytkowanie wieczyste na rzecz [...] Spółdzielni Mieszkaniowej ustanowiono na podstawie aktu notarialnego z [...] lipca 1995 r. rep. A nr [...] ( jego przedmiotem była bowiem m.in. dawna działka nr [...] o pow. [...] ha). Prawo użytkowania do tej nieruchomości zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez VI wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego [...] w [...] w dniu [...] sierpnia 2008 r., na wniosek z dnia [...] października 2007 r.

Przedmiotem kontrolowanego przez Sąd postępowania administracyjnego, prowadzonego na podstawie art.136 ust.3 u.g.n., w którym to postępowaniu orzekł w drugiej instancji Wojewoda, było rozstrzygnięcie, czy zachodzą przesłanki do zwrotu skarżącym przedmiotowej nieruchomości, należącej w przeszłości do ich poprzedników prawnych, a zbytej przez te osoby Skarbowi Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, z racji tego, że nieruchomość ta miałaby stać się zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art.137 u.g.n.

Stosownie do treści art.137 ust.1 ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Stosownie do treści art.137 ust.2 ustawy jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Wprawdzie powołane wyżej przepisy odnoszą się do decyzji o wywłaszczeniu, jednak stosownie do treści art. 216 ust. 1 ustawy, stosuje się je odpowiednio do nieruchomości przejętych i nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Na tej właśnie podstawie prawnej poprzedni właściciele zawarli umowę sprzedaży przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

Jednak przesłanki do odmowy zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej aktualnie część działek nr [...],[...] i [...] wynikają w pierwszej kolejności z faktu jej obciążenia prawem użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej. Fakt, że do zaistnienia skutku rzeczowego w postaci powstania tego prawa doszło już po dniu 1 stycznia 1998 r. ma tylko takie znaczenie, że do sytuacji tego rodzaju nie znajdzie zastosowania art. 229 u.g.n., w myśl którego to przepisu roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. przed 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Ustanowienie na wywłaszczonej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego już po 1 stycznia 1998 r. stanowi bowiem również przesłankę do odmowy jej zwrotu (i to nawet w sytuacji, w której przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wynikające z art. 137 u.g.n. byłyby spełnione), co wynika z uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OPS 3/14, gdzie stwierdza się, że "Jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust.1 i 2 tej ustawy.". Nie ulega bowiem wątpliwości, że użyte w uchwale pojęcie "zbycie nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej" obejmuje również ustanowienie na takiej nieruchomości, na rzecz osoby trzeciej, prawa użytkowania wieczystego.

Natomiast co do pozostałej części nieruchomości wywłaszczonej aktem notarialnym z [...] marca 1973 r. D. J. i J. J., stanowiącymi aktualnie cześć działek nr [...] i [...] i oraz działkę nr [...], byli samoistnymi współposiadaczami. Zatem zgodnie z oceną z zawartą w ww. wyroku NSA z dnia 12 lipca 2016 r. nie przysługiwało im prawo do zwrotu tej części wywłaszczonej nieruchomości. Niezależnie od tej okoliczności, prawidłowe jest również stanowisko organu odwoławczego, co do braku możliwości zwrotu działki nr [...] również z tego powodu, że znajduje się na niej droga publiczna. Z powyższych względów prawidłowe jest stanowisko organów co do braku możliwości zwrotu nieruchomości wywłaszczonej aktem notarialnym z [...] marca 1973 r.

Zarzuty skargi skierowane przeciwko ww. decyzji nie są sformułowane w sposób jasny, ale koncentrują się głównie na uwagach skierowanych do uzasadnień decyzji organów obu instancji, dotyczących wadliwych czy też zbędnych ustaleń w zakresie badania przesłanek z art. 137 u.g.n. oraz zawarcia ustaleń nie podlagających badaniu w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Odnosząc się do tych zarzutów skargi, to wskazać należy na wstępie, że niniejsza sprawa jest przedmiotem postępowania administracyjnego od 1986 r. W trakcie jego trwania wydano już szereg decyzji oraz zapadło 5 wyroków sądów administracyjnych, zmienił się również od daty złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stan prawny stanowiący podstawę orzekania przez organy w przedmiocie złożonego wniosku. Zatem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest bardzo obszerny i dotyczy wszelkich aspektów tej sprawy. Należy przyznać, że uzasadnienia organów obu instancji są wieloaspektowe, nieuporządkowane i odnoszą się na przemian do ustaleń faktycznych i oceny prawnej w zakresie zarówno przesłanek merytorycznych, warunkujących zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jak również przesłanek negatywnych, stanowiących o braku możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Jednak należy zauważyć, że sąd ocenia jedynie rangę naruszeń prawa w aspekcie art. 145 § 1 p.p.s.a., natomiast sama wadliwość uzasadnienia decyzji przez zawarcie w niej zbędnych ustaleń i rozważań, nie stanowi podstawy prawnej do jej wyeliminowania z obrotu prawnego, jeżeli akt ten w ostatecznym wyniku odpowiada prawu, a tak jest w niniejszej sprawie.

Dodatkowo należy także zauważyć, że w razie uznania za zasadną skargę w zakresie zaskarżenia zawężonego tylko do uzasadnienia samej decyzji, sąd nie jest władny uchylić tej decyzji wyłącznie w części dotyczącej uzasadnienia, pozostawiając w obrocie prawnym osnowę decyzji. Bowiem ani uzasadnienie ani rozstrzygnięcie nie mogą funkcjonować samodzielnie, niezależnie od siebie w obrocie prawnym. Zatem uwzględnienie skargi w zakresie uzasadnienia decyzji powoduje konieczność eliminacji nie tylko samego uzasadnienia, ale również rozstrzygnięcia.

Na koniec wskazać należy, że nie ma istotnego znaczenia to, czy konsekwencją stwierdzenie negatywnej przesłanki do zwrotu nieruchomości winno być umorzenie postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem o zwrot nieruchomości, czy odmowa jej zwrotu. W tej kwestii poglądy orzecznictwa i doktryny są podzielone. Jednak zarówno umorzenie postępowania, jak i odmowa zwrotu sprowadzają się do tego, że byli właściciele nie mogą otrzymać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (por. wyroki NSA: z dnia 16 listopada 2000 r. sygn. akt I SA 1539/99 LEX nr 75555, z dnia 7 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 409/05 LEX nr 194018, z dnia 30 lutego 2007 r. sygn. akt. I OSK 386/06 LEX nr 290617, z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 841/07 publik. CBOSA).

W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę - Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).