Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1040/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust 1-3, art. 28a
journal: Dz.U. 2017 poz 1856
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
article: par . 2 ust. 1, par. 4 ust. 2 pkt 1, par 5 ust 1, par 23 ust 3, par 39 ust 2 pkt 4 i ust 5, par 45, par 46
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art. 44 i art. 47
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)
journal: Dz.U.UE.L 2005 nr 1290 poz 1 art. 7 ust 2
law: Rozporządzenie Rady WE) NR 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej.

SENTENCJA

Dnia 13 marca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy – Dorota Czubak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2019 roku sprawy ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2077 r. poz. 1257 ze zm. - dalej jako: "k.p.a."), art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. Nr 2137 ze zm. - dalej: "ustawa o ARiMR"), art. 28 ust. 1-3, art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz.1856 ze zm. - dalej: "ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich"), § 2 ust. 1, § 4 ust. 2 pkt 1, § 5 ust. 1, § 23 ust. 3, § 39 ust. 2 pkt 4 i ust. 5, § 45, § 46 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm. - dalej: "rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013 r."), art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 53 § 1, art. 55, art. 56 § 1 i art. 56d ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U z 2017 r. poz. 201 ze zm. - dalej: "O.p"), art. 5 ust. 3, art. 35 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE z 28 stycznia 2011 r., Nr L 25, str. 8 - dalej: "Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 65/2011"), art. 44, art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE z dnia 23 grudnia 2006 r., Nr L 368, str. 15 - dalej: "Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1974/2006"), art. 7 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. U. UE z dnia 23 czerwca 2006 r. Nr LI 71/1 - dalej: "Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 883/2006"), art. 1 ust. 2, art. 3 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE z 1995 r. Nr L 312, str. 1 ze zm. - dalej: "Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95"), Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] nr [...] z [...] w przedmiocie ustalenia A. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w [...] kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 153.042,50 zł.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

W dniu 8 maja 2013 roku A. Sp. z o.o. złożyła wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013. Wniosek dotyczył realizacji pakietu "Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000", w wariancie 5.1 "Ochrona siedlisk lęgowych ptaków" na powierzchni 38,55 ha. Po rozpoznaniu wniosku strony, w dniu [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał decyzję nr [...], w której przyznał Spółce płatność na realizację wariantu 5.1 do powierzchni 38,55 ha w wysokości 55.813,50 zł. Decyzja została doręczona stronie 7 października 2013 r.

W dniu 12 maja 2014 roku Spółka złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2014, w treści którego wystąpiła o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za realizację wariantu 5.1 na powierzchni 38,55 ha. Na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej organ I instancji przyznał stronie wnioskowaną płatność w wysokości 52.813,50 zł do powierzchni 38,55 ha. Decyzja została doręczona stronie w trybie art. 20 ust 4 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich.

W dniu 9 czerwca 2015 roku strona złożyła wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015, w którym ubiegała się o przyznanie płatności w związku z realizacją wariantu 5.1 na powierzchni 38,55 ha. W dniu 1 czerwca 2016 roku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał decyzję nr [...] o przyznaniu Spółce płatności rolnośrodowiskowej w wysokości 52.813,50 zł do powierzchni zadeklarowanej we wniosku. Decyzja została doręczona stronie w trybie art. 20 ust 4 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich.

Zawiadomieniem Nr [...] z dnia 4 października 2017 roku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia A. kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. Jednocześnie organ poinformował stronę o prawie wynikającym z art. 10 § 1 k.p.a.

W dniu [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przez Spółkę A. programu rolnośrodowiskowego. Organ ustalił kwotę nienależną w wysokości 153.042,50 zł. Decyzja została doręczona 23 listopada 2017 r.

W dniu 6 grudnia 2017 roku, pełnomocnik strony wniósł odwołanie od ww. decyzji. Do odwołania dołączono m.in.: akt notarialny Rep. [...] Nr [...] z dnia [...] "Przedwstępna umowa sprzedaży i warunkowa umowa sprzedaży" zawarta pomiędzy Spółką A. i B. Sp. z o.o. w [...], wydruk z nr [...] dla B. Sp. z o.o., akt notarialny Rep. [...] Nr [...] z dnia [...] "Oświadczenie o wykonaniu prawa pierwokupu", na mocy którego Agencja Nieruchomości Rolnych wykonała prawo pierwokupu nieruchomości rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr 343, 345 i 347, objętych warunkową umową sprzedaży z dnia [...], wydruki z ksiąg wieczystych nr: [...], [...] i [...].

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR po ponownym rozpoznaniu sprawy stwierdził, że zasady i tryb dochodzenia nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności reguluje art. 29 ustawy o ARiMR. Wskazał, że w odniesieniu do pomocy, która w niniejszym przypadku przyznana została na podstawie ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, zgodnie z art. 28 ust. 1-3: "1. Pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. 2. Pomocą i pomocą techniczną, pobranymi nienależnie, jest w szczególności pomoc:

1) wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem;

2) wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem;

3) wypłacona bez podstawy prawnej lub w wysokości wyższej niż określona na realizację operacji;

4) wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej.

3. Właściwość i tryb ustalania kwot pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, są określone w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, chyba że przepisy wydane na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3 stanowią inaczej."

Organ odwoławczy podkreślił, iż postępowanie opisane w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jest samodzielnym postępowaniem, w którym w drodze decyzji administracyjnej następuje ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej i finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Przedmiotem tego postępowania jest zbadanie, czy doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wymienionych w tym przepisie. W ocenie organu w niniejszej sprawie na skutek stwierdzenia, że w kolejnym roku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego strona nie złożyła wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, ani informacji o kontynuowaniu realizacji zobowiązania, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zasadnie wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego oraz prawidłowo ustalił kwotę nienależnie pobranego wsparcia za lata 2013-2015.

Uzasadniając powyższe stanowisko organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, iż niniejsze postępowanie dotyczy ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego podjętego przez stronę w dniu 15 marca 2013 roku, objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 i zostało wszczęte w dniu 5 października 2017 roku (data doręczenia zawiadomienia nr [...] z 04.10.2017 r. o wszczęciu postępowania z urzędu). W związku z powyższym organ II instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013 r., wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w ww. art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu obszarów wiejskich, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Powołując treść § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. wskazał, że jednym z warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej jest realizacja 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, o którym mowa w art. 39 Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005. Przy czym, z treści § 4 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. wynika, że rolnik realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowej, jeżeli: " (...)

1) zachowuje występujące w gospodarstwie rolnym i określone w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałe użytki zielone w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. h rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009, zwane dalej "trwałymi użytkami zielonymi", oraz elementy krajobrazu rolniczego nieużytkowane rolniczo, tworzące ostoje dzikiej przyrody;

2) prowadzi rejestr działalności rolnośrodowiskowej w odniesieniu do gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, zawierający wykaz:

a) działań agrotechnicznych wykonywanych w ramach realizowanego pakietu lub jego wariantu, w tym zastosowania nawozów i wykonania zabiegów przy użyciu środków ochrony roślin ze wskazaniem nazwy i dawki zastosowanego nawozu i środka ochrony roślin oraz wykonania koszenia,

b) wypasów zwierząt - w przypadku prowadzenia wypasu wraz z terminem ich przeprowadzenia, przy czym rejestr ten w zakresie zastosowania nawozów prowadzi się dla całego gospodarstwa rolnego;

3) przestrzega innych wymogów określonych dla danego pakietu lub wariantu".

Organ II instancji wyjaśnił, że w dniu 15 marca 2013 roku Spółka rozpoczęła realizację 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach pakietu 5 "Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000", w wariancie 5.1 "Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000", na gruntach rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr 315, 343, 347 i 345 o łącznej powierzchni 38,55 ha. W pierwszym, drugim i trzecim roku realizacji tego zobowiązania stronie została przyznana płatność w wysokości 55.813,50 zł do powierzchni 38,55 ha. Stosownie do treści § 5 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. zobowiązanie rolnośrodowiskowe obejmuje obszar gruntów zadeklarowanych we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej w ramach poszczególnych pakietów i ich wariantów, objęty obszarem zatwierdzonym w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi pkt 23 lit. b Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 640/2014 (poprzednio art. 6 ust. 2 lit. c Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011), zwanym dalej "obszarem zatwierdzonym", i zwierzęta ras lokalnych, do których została przyznana pierwsza płatność rolnośrodowiskowa. W związku z powyższym, w ocenie organu odwoławczego, Spółka podejmując się realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego w zamian za przyznane wsparcie, zobowiązała się do realizacji w tym okresie ściśle określonych działań, zgodnych z planem rolnośrodowiskowym oraz zapisami rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. na powierzchni, do której została przyznana pierwsza płatność.

W 2016 roku z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej do gruntów rolnych położonych na działce ewidencyjnej nr 315 o powierzchni 1,80 ha wystąpił J. K., który przejął ich posiadanie. Rolnik podjął się kontynuacji rozpoczętego przez Spółkę zobowiązania w kolejnych latach jego trwania. W stosunku do pozostałych gruntów rolnych, na których w dniu 15 marca 2013 roku rozpoczęto realizację zobowiązania, tj. gruntów położonych na działkach ewidencyjnych nr 343, 345 i 347 o łącznej powierzchni 36,75 ha, w czwartym i piątym roku jego realizacji Spółka nie wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej. Strona nie złożyła również informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. W związku z powyższym kierownik biura powiatowego ARiMR wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności i na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2013-2015.

Wskazaną przez organ I instancji podstawą żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata 2013-2015 jest § 39 ust. 2 pkt. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., zgodnie z którym: "Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do tych gruntów lub zwierząt." W opinii organu odwoławczego, powyższy przepis nie budzi wątpliwości interpretacyjnych i jednoznacznie wskazuje, że rolnik zwraca płatność rolnośrodowiskową, gdy w kolejnym roku realizacji zobowiązania nie wystąpi z wnioskiem o przyznanie płatności lub nie złoży informacji o kontynuowaniu zobowiązania. Przy czym, zwrotowi podlega płatność przyznana do gruntów, w stosunku do których nie złożono wniosku lub ww. informacji. Organ odwoławczy uznał również za bezsporny stan faktyczny w niniejszej sprawie. W czwartym i piątym roku realizacji zobowiązania strona nie wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej do gruntów rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr 343, 345 i 347 o łącznej powierzchni 36,75 ha i nie złożyła informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Okoliczność ta nie jest przez stronę kwestionowana. Prawidłowo zatem w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji wskazał, iż stosownie do treści § 39 ust. 2 pkt. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. wsparcie przyznane do ww. działek w latach 2013-2015 podlega zwrotowi. Łączna kwota nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2013-2015 wyniosła 153 042,50 zł.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] odnosząc się do złożonego przez Spółkę odwołania wskazał, że pełnomocnik strony wyjaśnił, iż w dniu [...] roku A. zawarła z B.Sp. z o.o. przedwstępną umowę sprzedaży i warunkową umowę sprzedaży. Na mocy przedmiotowej umowy strona sprzedała B.Sp. z o.o. prawo własności nieruchomości rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr 343, 345, 347. Umowa przedwstępna została zawarta pod warunkiem, że Agencja Nieruchomości Rolnych nie skorzysta z prawa pierwokupu przysługującego Skarbowi Państwa. W dniu 28 grudnia 2015 roku Agencja Nieruchomości Rolnych (ANR) złożyła oświadczenie o wykonaniu prawa pierwokupu nieruchomości rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr 343, 345, 347. W oświadczeniu o wykonaniu prawa pierwokupu Agencja Nieruchomości Rolnych nie przejęła zobowiązania rolnośrodowiskowego. Zdaniem pełnomocnika strony, ww. okoliczności mają istotne znaczenie pod kątem ustalenia przyczyn braku kontynuacji zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego przez Spółkę. Pełnomocnik strony podkreślił, że zamiarem A. było zbycie nieruchomości na rzecz podmiotu, który przejmie realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego. Wskazują na to zapisy zawartej umowy, z której wynika, że B. Sp. z o.o. zamierzała nabyć nieruchomości w celu powiększenia posiadanego przez nią gospodarstwa rolnego oraz zawarte w umowie uregulowania dotyczące płatności za rok 2015, które miały przysługiwać w całości A. Ponadto pełnomocnik strony wskazał, że Spółka A. nie miała wpływu na to, że ANR wykona prawo pierwokupu nieruchomości i była to okoliczność od niej niezależna. Ponadto okoliczności tej strona nie mogła przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania. Powyższe, zdaniem skarżącej, przesądza o wystąpieniu przesłanki, o której mowa w § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., zwalniającej rolnika z obowiązku zwrotu nienależnie pobranego wsparcia. Pełnomocnik strony wskazał również na treść art. 44 ust. 2 pkt 1 lit. a Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006, zgodnie z którym państwa członkowskie mogą nie wymagać zwrotu płatności w przypadku, gdy beneficjent, który wypełnił już znaczną część swojego zobowiązania, ostatecznie zaprzestaje działalności rolniczej, a przejęcie zobowiązania przez następcę jest niewykonalne.

Odpowiadając na powyższą argumentację, organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem pełnomocnika strony, że przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. przewidują okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot nienależnie pobranych płatności nie jest wymagany. Cytując treść § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. podkreślił, iż wskazane w ww. przepisie okoliczności stanowią rozszerzenie katalogu siły wyższej i okoliczności nadzwyczajnych ustanowionego przez prawodawcę wspólnotowego w art. 47 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006. Stosownie do treści ust. 1 ww. przepisu: "Państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: a) śmierć beneficjenta; b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza."

Organ odwoławczy wskazał, że wystąpienie okoliczności nadzwyczajnej nie przesądza jeszcze o zwolnieniu rolnika z obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności, zgodnie bowiem z art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006: "Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności." W świetle powyższego, zwolnienie rolnika z obowiązku zwrotu nienależnie przyznanego wsparcia wymaga łącznego spełnienia dwóch przesłanek tj. wystąpienia jednej z okoliczności nadzwyczajnych wymienionych

w art. 47 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 lub § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. oraz poinformowania na piśmie właściwego organu o wystąpieniu okoliczności nadzwyczajnych wraz z odpowiednimi dowodami w terminie 10 dni roboczych od momentu, w którym strona jest w stanie dokonać tej czynności, a niespełnienie jednej z nich wyklucza możliwość odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranego wsparcia.

W opinii organu odwoławczego, o ile wskazana przez pełnomocnika strony okoliczność skorzystania przez ANR z prawa pierwokupu możne zostać uznana za okoliczność nadzwyczajną, o której stanowi § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., to niewątpliwie w sprawie nie został spełniony warunek wynikający z art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006. Jak bowiem wynika z przedstawionych przez stronę dokumentów, oświadczenie o wykonaniu prawa pierwokupu zostało złożone przez ANR w dniu 28 grudnia 2015 roku, natomiast o okoliczności tej Spółka poinformowała organ dopiero w dniu 6 grudnia 2017 roku tj. w dniu złożenia odwołania od decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego. W związku z powyższym, w sprawie nie został spełniony warunek wynikający z art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 - wystąpienie okoliczności nadzwyczajnej zostało przez Spółkę zgłoszone z uchybieniem 10-dniowego terminu na dokonane tej czynności. Brak jest zatem podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności na podstawie ww. przepisów.

Organ wskazał ponadto, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiły również przesłanki odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranego wsparcia wskazane w art. 28a ust 7 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, § 39 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. oraz art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011, powtarzając za organem I instancji, iż art. 28a ust. 7 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich wymaga od organu zbadania, czy kwota nienależnie pobranych płatności nie przekracza 100 euro według kursu na dzień wypłaty płatności. Organ II instancji stwierdził, że kurs wymiany euro na dzień 27.09.2013 r. ustalony przez Europejski Bank Centralny wynosi 4,2280 zł (płatność za 2013 rok została zrealizowana 28.10.2013 r.). Równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według ww. kursu euro wynosi 422,80 zł. Kwota nienależnie pobranych płatności za 2013 rok wyniosła 52 347,50 zł, czyli przekroczyła kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote zgodnie z powyższymi regulacjami. Kurs wymiany euro na 30.10.2014 r. ustalony przez Europejski Bank Centralny wynosi 4,2168 zł (płatność za 2014 rok została zrealizowana 25.11.2014 r.). Równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według ww. kursu euro wynosi 421,68 zł. Kwota nienależnie pobranych płatności za 2014 rok wyniosła 50 347,50 zł, czyli przekroczyła kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote zgodnie z powyższymi regulacjami. Kurs wymiany euro na 30.05.2016 r. ustalony przez Europejski Bank Centralny wynosi 4,3940 zł (płatność za 2015 rok została zrealizowana 28.06.2016 r.). Równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według ww. kursu euro wynosi 439,40 zł. Kwota nienależnie pobranych płatności za 2014 rok wyniosła 50 347,50 zł, czyli przekroczyła kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote zgodnie z powyższymi regulacjami. W związku z powyższym kwota nienależnie pobranych płatności za lata 2013-2015 przekroczyła kwotę 100 euro przeliczoną na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 883/2006, tym samym w ocenie organu odwoławczego brak jest podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności na tej podstawie.

Organ odwoławczy stwierdził także, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależenie pobranych płatności na podstawie § 39 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Zgodnie z art. 44 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006: "W przypadku niewielkich zmian w sytuacji gospodarstwa państwa członkowskie mogą podjąć szczególne środki, aby zapobiec sytuacji, w której zastosowanie ust. 1 doprowadziłoby do niewłaściwych skutków w odniesieniu do podjętego zobowiązania. Zmniejszenie obszaru gospodarstwa o nie więcej niż 10 % względem obszaru objętego zobowiązaniem jest uznawane za niewielką zmianę do celów akapitu pierwszego. W ocenie organu odwoławczego zmniejszenie powierzchni gospodarstwa, które miało miejsce w niniejszej sprawie, nie może zostać uznane za niewielką zmianę w rozumieniu ww. przepisu, przekroczyło bowiem 10 % obszaru objętego zobowiązaniem, co wyklucza zastosowanie pkt 1 ww. § 39 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Zmniejszenie to przekroczyło również wielkości wskazane w pkt 2 i miało miejsce po dniu 15 marca 2012 roku. W związku z powyższym wskazany przepis nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie.

W opinii organu odwoławczego w sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez beneficjenta nienależnie pobranych płatności za lata 2013-2015. Organ wskazał, że na podstawie tego przepisu możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności wymaga spełnienia łącznie dwóch przesłanek: 1) płatność musi być dokonana na skutek błędu organu oraz 2) błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Niewątpliwie w niniejszej sprawie pierwsza z przesłanek wymienionych we wskazanym przepisie nie została spełniona.

Ustosunkowując się natomiast do tej części odwołania, w której strona wskazuje na zasadność zastosowania w niniejszej sprawie zapisów art. 44 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006, organ podniósł, iż prawodawca unijny pozostawił uznaniu państw członkowskich przyjęcie rozwiązania ustanowionego w tym przepisie i odstąpienie od obowiązku zwrotu pobranego wsparcia w przypadku zrealizowania przez beneficjenta pomocy znacznej części podjętego zobowiązania. Powyższy przepis nie został wprowadzony w ustawodawstwie krajowym, tym samym nie obowiązuje w postępowaniach w sprawie przyznania płatności z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. W związku z powyższym argument strony o jego zastosowaniu w niniejszej sprawie jest bezpodstawny.

Podsumowując powyższe organ odwoławczy stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej. W opinii organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie znajdują również zastosowania przepisy wyznaczające okres przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranej płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego - art. 3 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Spółka A. zaskarżyła powyższą decyzję organu w całości, zarzucając jej:

I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2016 r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że bieg terminu 10 dni roboczych na zgłoszenie wyjątkowych okoliczności, w przypadku których zwrot nienależnie pobranych płatności nie jest wymagany, należy liczyć od dnia złożenia przez Agencję Nieruchomości Rolnych oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu, podczas gdy w niniejszej sprawie termin ten powinien być liczony od daty doręczenia skarżącej decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] tj. od dnia 23 listopada 2017 r.;

2) art. 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy w stanie faktycznym wystąpiła wyjątkowa okoliczność polegająca na skorzystaniu przez ANR z prawa pierwokupu co do nieruchomości rolnych położonych w miejscowości [...] nr działki 343, 345 i 347, co uniemożliwiło realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego przez skarżącą, kontynuowanie zobowiązania rolnośrodowiskowego przez nabywcę nieruchomości oraz złożenia informacji, o której mowa w 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., a które to okoliczności zostały zgłoszone właściwemu organowi tj. Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR w [...] w terminie 10 dni roboczych od daty kiedy stało się to możliwe tj. od kiedy skarżąca dowiedziała się, że przyznane jej świadczenia za lata 2013-2015 zostały uznane na nienależnie pobrane, czyli od daty doręczenia decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...];

3) art. 44 ust. 2a Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2016 r. poprzez jego niezastosowanie w przypadku, gdy przepisy tego rozporządzenia, jak wszystkich rozporządzeń unijnych, nie wymagają implementacji do prawa państwa członkowskiego i są skuteczne bezpośrednio, a w stanie faktycznym niniejszej sprawy skarżąca jako beneficjent pomocy wykonała znaczną część swojego zobowiązania tj. 3 lata z 5 letniego zobowiązania, zaś przejęcie zobowiązania przez następcę tj. nabywcę nieruchomości jest niewykonalne z uwagi na fakt, iż Agencja Nieruchomości Rolnych nie może być rolnikiem w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r., co uzasadniało niewymaganie zwrotu pomocy od skarżącej;

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz jego niewłaściwą ocenę, polegające na nieuwzględnieniu, że:

• w oświadczeniu o wykonania prawa pierwokupu nieruchomości złożonym przez ANR brak jest adnotacji, że Agencja nie przejmuje zobowiązania rolnośrodowiskowego, wskazanego w § 6 ust. 2 przedwstępnej umowy sprzedaży i warunkowej umowy sprzedaży rep. [...] nr [...] zawartej pomiędzy skarżącą, a B. sp. z o.o., a Agencja Nieruchomości Rolnych nie informowała o tym skarżącej w późniejszym terminie stąd nie jest właściwym ustalenie przez organ, że terminem początkowym do zgłoszenia właściwemu organowi nadzwyczajnych okoliczności w rozumieniu art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2016 r. był dzień złożenia przez ANR oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu;

• skarżąca powzięła wiadomość, że w związku z wykonaniem przez Agencję Nieruchomości Rolnej prawa pierwokupu do działek nr 343, 345 i 347, zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie było kontynuowane na w/w działkach, wbrew postanowieniom przedwstępnej umowy sprzedaży i warunkowej umowie sprzedaży rep. [...] nr [...] zawartą pomiędzy skarżącą, a B. sp. z o.o., a przez to kwoty pomocy uzyskane przez skarżącą za lata 2013-2015 zostały uznane za nienależne, dopiero z chwilą doręczenia jej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego;

2) art. 7 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego nie uwzględniając słusznego interesu skarżącej, w sytuacji gdy obiektywna analiza stanu faktycznego w niniejszej sprawie wskazuje, że kierując się tym interesem organ powinien był odstąpić od wymagania zwrotu pomocy w szczególności mając na względzie następujące okoliczności:

• skarżąca przez cały czas kiedy była właścicielem nieruchomości położonych w [...], nr działki 343 o pow. 26,1634 ha, nr działki 345 o pow. 74,7451 ha, nr działki 347 o pow. 32,7694 ha wywiązywała się z zobowiązania rolnośrodowiskowego, co świadczy o woli wywiązywania się z w/w zobowiązania, a także o tym, że zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane (3 z 5 lat);

• skarżąca zawarła przedwstępną umowę sprzedaży i warunkową umowę sprzedaży rep [...] nieruchomości rolnych położonych na działkach nr 315, 287/2, 343, 345, 347 ze spółką B., która posiadała gospodarstwo rolne i prowadziła działalność rolną, co świadczyło o tym, że skarżąca prowadziła negocjacje i zawarła umowę z zamiarem przeniesienia zobowiązania rolnośrodowiskowego na nabywcę;

• skarżąca w przedwstępnej umowie sprzedaży i warunkowej umowie sprzedaży rep. [...] nr [...] nieruchomości położonych w [...] na działkach nr 315, 287/2, 343, 345, 347 zawartej ze spółką B. sp. z o.o. z siedzibą w [...] w 6 ust. 2 zawarła zapis zgodnie z którym "Wszelkie dopłaty środowiskowe oraz "ptasie dotacje" za rok 2015 przysługują tylko i wyłącznie A. sp. z o.o. z siedzibą w [...] i będą przelane na konto A. w terminie 7 dni od daty wpływu na konto Kupującego", co świadczy o tym, że celem i zamiarem stron było przejęcie przez spółkę B. sp. z o.o. zobowiązania rolnośrodowiskowego dla działek objętych umową przedwstępną;

• na skutek wykonania przez ANR prawa pierwokupu nieruchomości położonych w B. na działkach nr 343, 345, 347 niemożliwym było przejęcie przez nabywcę zobowiązania rolnośrodowiskowego co do w/w działek, jednocześnie ze względu na fakt, że skarżąca nie była już właścicielem przedmiotowych działek nie mogła złożyć oświadczenia o którym mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., co wskazuje na brak winy skarżącej w braku kontynuacji zobowiązania rolnośrodowiskowego;

• skarżąca zawarła z J. K., tj. nabywcą działki nr 315 o pow. 1,80 ha umowę na mocy której J. K. przejął zobowiązanie rolnośrodowiskowego od skarżącej, co wskazuje na to, że w przypadku zbycia nieruchomości położonych na działkach nr 343, 345, 347 na rzecz innego niż ANR skarżąca przeniosłaby na ten podmiot zobowiązanie rolnośrodowiskowe;

3) art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania strony do władzy publicznej, a mianowicie poprzez utrzymanie w mocy decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych płatności, w sytuacji gdy brak kontynuacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przez nabywcę nieruchomości oraz brak złożenia informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., które stały się podstawą skarżonej decyzji, były wynikiem złożenia przez Agencję Nieruchomości Rolnej oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu i nieprzejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego, co powoduje brak zaufania strony do władzy publicznej gdyż:

- nawet w przypadku należytego wykonania zobowiązania do czasu sprzedaży nieruchomości i zastrzeżenia w umowie przedwstępnej sprzedaży zobowiązania kupującego nieruchomość do kontynuacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, skarżąca została obciążona zwrotem pomocy tylko ze względu na fakt, że nieruchomość została nabyta zamiast przez jednostkę prywatną, przez państwową osobę prawną;

- Agencja Nieruchomości Rolnej dokonała zakupu przedmiotowych nieruchomości po cenie wskazanej w umowie przedwstępnej sprzedaży, pomimo że cena ta została ustalona w konkretnej kwocie ze względu na zobowiązanie spółki B. sp. z o.o. do kontynuacji zobowiązania rolnośrodowiskowego - ustalenie zaś że kwota pobrana przez skarżącą za lata 2013-2015 była pobrana nienależnie czyni skarżącą podwójnie pokrzywdzoną finansowo, zaś Skarb Państwa podwójnie wzbogacony po pierwsze ze względu na fakt, iż brak zobowiązania kupującego do przejęcie zobowiązania rolnośrodowiskowego powodowałby wzrost ustalonej ceny jaka miałaby zostać zapłacona przez nabywcę, a więc Skarb Państwa; po drugie - ze względu na fakt, że organ decyzją nr [...] uznał, że skarżąca zobowiązana jest do zwrotu na rzecz innej państwowej osoby prawnej, czyli Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nienależnie pobranej pomocy w latach 2013-2015, a więc kiedy zobowiązanie było realizowane, w kwocie 153.042,50 zł.

Wobec powyższych zarzutów, A. Sp. z o.o. wniosła o uchylenie decyzji nr [...] Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego oraz o uchylenie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej od Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Organ ponownie podkreślił, iż brak było podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bowiem wystąpienie okoliczności nadzwyczajnej zostało przez Spółkę A. zgłoszone z uchybieniem 10-dniowego terminu, o którym mowa w art. 47 ust 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006. Oświadczenie o wykonaniu prawa pierwokupu zostało złożone przez ANR w dniu 28 grudnia 2015 r., natomiast o okoliczności tej Spółka poinformowała organ dopiero w dniu 6 grudnia 2017 r., tj. w dniu złożenia odwołania.

Na rozprawie w dniu 13 marca 2019 r. pełnomocnik Spółki A. wyjaśnił, iż informację o skorzystaniu przez Skarb Państwa z prawa pierwokupu działek nr 343, 345 i 347 skarżąca uzyskała pod koniec 2015 roku, ponieważ na 30 grudnia 2015 r. umówiona była wizyta u notariusza ze spółką B.w celu podpisania umowy ostatecznej, która nie doszła do skutku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). W myśl art. 146 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dopatrzył się w działaniu organów administracji naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z [...] nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] nr [...] z [...] w przedmiocie ustalenia A. Spółce z o.o. w [...] kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 153.042,50 zł.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. Nr 2137 ze zm.) Prezes Agencji ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjne.

Płatność nienależna jest to płatność przyznana niezgodnie z przepisami unijnymi i wbrew warunkom przewidzianymi dla danej płatności. Ponieważ przepisy nie definiują płatności nienależnej, jej sensu należy poszukiwać w ustaleniu warunków do płatności należnej. Ustalenie, że dokonano wypłaty z uchybieniem któregokolwiek z warunków, będzie oznaczało nieprawidłowe wydatkowanie kwot pomocy, których zwrotu jako płatności nienależnej należy dochodzić w oparciu o przyjęte przez dane państwo procedury. Wypłacone nienależnie skarżącej środki finansowe z tytułu programu rolnośrodowiskowego pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR.

Zasady przyznawania płatności rolnośrodowiskowych regulowane są rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm. - dalej: "rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013 r.").

W badanej sprawie poza sporem jest, że skarżąca w 2013 roku podjęła się zobowiązania rolnośrodowiskowego w pakiecie "Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000", w wariancie 5.1 "Ochrona siedlisk lęgowych ptaków" na powierzchni 38,55 ha, obejmującej działki ewidencyjne nr 315, 343, 345 i 347. Po rozpoznaniu wniosku strony, w dniu [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał decyzję nr [...], w której przyznał Spółce A. płatność za realizację wariantu 5.1 do powierzchni 38,55 ha w wysokości 55.813,50 zł. W dniu 12 maja 2014 roku Spółka złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2014, w treści którego wystąpiła o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za realizację wariantu 5.1 na powierzchni 38,55 ha. Na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej organ I instancji przyznał stronie wnioskowaną płatność w wysokości 52.813,50 zł do powierzchni 38,55 ha. W dniu 9 czerwca 2015 roku skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015, w którym ubiegała się o przyznanie płatności w związku z realizacją wariantu 5.1 na powierzchni 38,55 ha. W dniu 1 czerwca 2016 roku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał decyzję nr [...] o przyznaniu Spółce płatności rolnośrodowiskowej w wysokości 52.813,50 zł do powierzchni zadeklarowanej we wniosku.

Wobec tego, że Spółka A. nie złożyła wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016, zawiadomieniem Nr [...] z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. Powołując się na zapis § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., który stanowi, iż płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w przypadku gdy rolnik nie złoży wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej za realizację danego wariantu albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana za realizację tego wariantu, organ ustalił Spółce A. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 153.042,50 zł, obejmującej środki wypłacone skarżącej za lata 2013-2015 na realizację programu rolnośrodowiskowego na działkach rolnych 343, 345 i 347. Z ustaleń organu wynikało bowiem, iż zgłoszone przez skarżącą do programu rolnośrodowiskowego działki rolne nr 315, 343, 345 i 347 - położone w miejscowości [...] w powiecie[...] , zostały przez Spółkę sprzedane i na działkach nr 343, 345 i 347 nastąpiło zaprzestanie realizacji 5 letniego zobowiązania podjętego w 2013 roku przez A. Sp. z o.o. w ramach programu rolnośrodowiskowego.

W przypadku działki nr 315 o powierzchni 1,80 ha, sprzedanej w dniu 12 maja 2016 roku p. J. K., organ ustalił, iż nabywca w 2016 roku złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej do gruntów rolnych położonych na działce ewidencyjnej nr 315 i podjął się kontynuacji rozpoczętego przez Spółkę zobowiązania w kolejnych latach jego trwania.

W stosunku do gruntów rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr 343, 345 i 347 o łącznej powierzchni 36,75 ha, wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na czwarty i piaty rok realizacji zobowiązania nie został złożony ani przez Spółkę, ani przez nabywcę tych gruntów. Skarżąca nie złożyła również informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Stosownie do tego przepisu, jeżeli rolnik nie zamierza ubiegać się w danym roku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, zamiast wniosku o jej przyznanie składa, na formularzu udostępnionym przez Agencję, informację o tych gruntach lub zwierzętach oraz o wariancie realizowanym na tych gruntach lub w odniesieniu do tych zwierząt, wskazując położenie tych gruntów i ich powierzchnię.

Z treści zarzutów skargi wynika, że Spółka A. nie kwestionuje ustaleń organu w powyższym zakresie, jak również nie neguje zaistnienia w niniejszej sprawie przesłanek wymienionych w § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. do żądania przez organ zwrotu nienależnie pobranych przez skarżącą płatności rolnośrodowiskowych do gruntów rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr 343, 345 i 347 za lata 2013-2015. Bezsporne jest bowiem, że wniosek o płatność rolnośrodowiskową na rok 2016 i 2017 w zakresie spornych działek nie został złożony, a Spółka nie złożyła również informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r.

W ocenie strony skarżącej, w rozpoznawanej sprawie organ nie powinien jednak wymagać od Spółki zwrotu nienależnie pobranych płatności z uwagi na treść § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. oraz brzmienie art. 44 ust. 2a Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006.

Stosownie do § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany jest inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika. Z art. 47 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 wynika natomiast, iż państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

a) śmierć beneficjenta;

b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Zgodnie natomiast z ustępem 2 tego przepisu, przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Spółka A. podniosła w odwołaniu od decyzji organu I instancji, iż taką nadzwyczajną okolicznością, jeżeli chodzi o działki rolne o nr ewidencyjnych 343, 345 i 347, był fakt wykonania w dniu 28 grudnia 2015 roku przez Agencję Nieruchomości Rolnych (akt notarialny Rep. [...] nr [...]) prawa pierwokupu do tych nieruchomości. Skarżąca podkreśla, iż w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego nie mogła przewidzieć, że Agencja Nieruchomości Rolnych (ANR) wykona prawo pierwokupu nieruchomości rolnych położonych w miejscowości [...], stanowiących działki gruntu oznaczone numerami 343, 345 i 347. Strona zaznaczyła, iż samo zbycie nieruchomości Spółka co prawda mogła przewidzieć, jednak mając na uwadze realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego, kluczowym było dla niej znalezienie nabywcy, który będzie kontynuował program rozpoczęty przez skarżącą. Natomiast nabycie nieruchomości przez ANR było następstwem przyczyn niezależnych od skarżącej, bowiem nie podejmowała ona negocjacji z ANR w sprawie sprzedaży przedmiotowych nieruchomości, a ich nabycie wynikało z wykonania uprawnień zagwarantowanych w art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego. W konsekwencji, zdaniem Spółki, doszło do łącznego spełnienia przesłanek zwolnienia rolnika z obowiązku zwrotu nienależnie przyznanego świadczenia, tj. wystąpienia jednej z okoliczności nadzwyczajnych, a mianowicie wskazanej w § 45 ust. 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. oraz poinformowania na piśmie właściwego organu o wystąpieniu okoliczności nadzwyczajnych wraz z odpowiednimi dowodami w terminie 10 dni od momentu, w którym strona była w stanie dokonać tej czynności. Dopiero bowiem z chwilą otrzymania decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] nr [...] z dnia [...] skarżąca dowiedziała się, że będzie zobowiązana do zwrotu otrzymanej pomocy ze względu na nieprawidłowości w realizacji programu rolnośrodowiskowego oraz o przyczynach takiego stanowiska organu, zatem dopiero z tą chwilą była w stanie dokonać czynności polegającej na zgłoszeniu wyjątkowych okoliczności uniemożliwiających jej kontynuację zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Z powyższym stanowiskiem skarżącej nie sposób się zgodzić. Wątpliwości Sądu budzi już sama możliwość uznania za okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego i będącą wynikiem przyczyn niezależnych od Spółki A., faktu skorzystania przez ANR z prawa pierwokupu działek rolnych nr 343, 345 i 347. W chwili rozpoczęcia realizacji programu rolnośrodowiskowego w 2013 roku, Spółka niewątpliwie miała świadomość, że jest to program 5 letni, a zbycie nieruchomości rolnych objętych tym programem przed jego zakończeniem, wywoła określone konsekwencje. Podkreślić należy, że przystąpienie do programu rolnośrodowiskowego nie jest obowiązkowe, a skoro skarżąca zdecydowała się na jego realizację przez 5 lat i z tego tytułu już od pierwszego roku realizacji tego programu otrzymywała znaczne środki finansowe, to winna przestrzegać podjętych zobowiązań. Sprzedaż działek rolnych, pomimo niezakończenia realizacji programu rolnośrodowiskowego, był decyzją zależną od samej skarżącej, zatem przy jej podejmowaniu winna uwzględnić również treść art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego i spodziewać się tego, że ANR może jednak skorzystać w stosunku do tych działek z prawa pierwokupu.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż organ przyjął, że fakt skorzystania przez ANR z prawa pierwokupu może być uznany za okoliczność, której A. nie mogła przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego i będącą wynikiem przyczyn niezależnych od Spółki, zatem za przesłankę objętą dyspozycją § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Podkreślenia wymaga, iż, w świetle cytowanych wyżej regulacji, aby można było rozważyć zaistnienie w sprawie wyżej wymienionych kategorii sił wyższych, a także innych wyjątkowych okoliczności podnoszonych przez beneficjenta, przepis art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 wymaga ich zgłoszenia przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Należy w powyższym kontekście wskazać, iż - w ocenie Sądu - skarżąca nie poinformowała w terminie o okolicznościach skutkujących zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej na części gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym. Zgodnie bowiem z dokumentacją zgromadzoną w sprawie, w tym również oświadczeniami strony w przedmiotowej kwestii, zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej na części gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, w wyniku utraty ich posiadania, nastąpiło w roku 2015. Natomiast skarżąca o wystąpieniu ww. okoliczności poinformowała organ dopiero w dniu 6 grudnia 2017 r. (data wniesienia odwołania od decyzji nr [...]). Należy podkreślić za organem, iż samo zaistnienie "siły wyższej" nie jest wystarczające do tego, aby wyłączyć obowiązek zwrotu płatności rolnośrodowiskowych. Niezbędne jest również zawiadomienie na piśmie organu w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent był w stanie dokonać tej czynności, o zaistnieniu przypadku siły wyższej. Takie zawiadomienie było koniecznym wymogiem formalnym, aby w ogóle było możliwe zbadanie, czy utrata posiadania gruntów rolnych w wyniku podjętych przez Agencję Nieruchomości Rolnych działań związanych ze sprzedażą gruntu, może być potraktowana jako siła wyższa lub inna wyjątkowa okoliczność.

Nie można przy tym zgodzić się ze skarżącą, iż o wystąpieniu okoliczności nadzwyczajnej dowiedziała się dopiero z decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] nr [...] z [...], w treści której organ zawarł informację o konieczności zwrotu otrzymanej pomocy ze względu na nieprawidłowości w realizacji programu rolnośrodowiskowego oraz o powodach takiego rozstrzygnięcia. Okolicznością nadzwyczajną, będącą przeszkodą w realizacji programu rolnośrodowiskowego, nie jest bowiem to, że Spółka musi zwrócić kwoty nienależnie pobranych płatności lecz to, że w trakcie realizacji programu rolnośrodowiskowego wyzbyła się posiadania działek rolnych objętych tym programem, co było równoznaczne z brakiem możliwości kontynuowania zobowiązania podjętego w 2013 roku. Z chwilą zatem, gdy Spółka A. powzięła wiadomość o skorzystaniu w dniu 28 grudnia 2015 r. przez ANR z prawa pierwokupu działek rolnych 343, 345 i 347, a zgodnie z oświadczeniem pełnomocnika skarżącej złożonym na rozprawie było to pod koniec 2015 r., miała obowiązek poinformować właściwy organ o wystąpieniu przypadku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnej w ciągu 10 dni roboczych, aby móc ewentualnie skorzystać z regulacji § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Nie ulega wątpliwości, iż omawiany termin nie został przez skarżącą zachowany, zatem zarzuty skargi w zakresie naruszenia przez organ art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 oraz § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. uznać należy za bezpodstawne.

Zaznaczyć również trzeba, że całkowicie niedorzeczne jest stanowisko skarżącej, iż o fakcie braku kontynuacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przez nabywcę działek 343, 345 i 347 dowiedziała się dopiero z decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] nr [...]. Jak zaznaczyła w odwołaniu od tej decyzji sama skarżąca, ani Agencja Nieruchomości Rolnych, ani Skarb Państwa - w imieniu i na rzecz którego działał w akcie notarialnym nr [...] p.o. Dyrektora Oddziału Terenowego ANR, nie są podmiotami uprawnionymi do skorzystania z programu rolnośrodowiskowego. Spółka wskazała w odwołaniu, iż: "Z uwagi na fakt, iż Agencja Nieruchomości Rolnych nie jest rolnikiem w rozumieniu (...) art. 4 ust. 1 lit. a Rozporzadzenia Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. i nie może być jej przyznana płatność rolnośrodowiskowa na podstawie § 2 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego, to Agencja Nieruchomości Rolnej nie mogła spełnić zobowiązania B. sp. z o.o. polegającej na kontynuacji programu rolnośrodowiskowego". Zatem w momencie powzięcia informacji o skorzystaniu przez ANR z prawa pierwokupu działek rolnych 343, 345 i 347 Spółka A. powinna mieć świadomość, że jej zobowiązanie przyjęte w 2013 roku w ramach programu rolnośrodowiskowego nie będzie kontynuowane, o czym winna poinformować właściwy organ w terminie 10 dni (art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006), skoro chciała zwolnić się z obowiązku zwrotu płatności pobranych za przedmiotowe działki w latach 2013 - 2015.

Podnoszona przez skarżącą okoliczność, iż mając na uwadze treść art. 600 § 2 zdanie 1 Kodeksu cywilnego, "Agencja Nieruchomości Rolnych powinna wykonując swoje prawo uiścić wartość świadczeń, które zgodnie z zaskarżoną decyzją wynoszą 153.042,50 zł", nie jest kwestią podlegająca rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez sąd administracyjny. Podobnie zresztą jak to, czy do Agencji Nieruchomości Rolnych ma zastosowanie art. 600 § 2 zd. 2 Kodeksu cywilnego, jak również, czy Spółka A. zawarła w § 6 ust. 1 pkt c Przedwstępnej umowy sprzedaży i warunkowej umowy sprzedaży działek 343, 345 i 347 z dnia [...] (akt notarialny Rep. [...] nr [...]) warunek kontynuowania przez nabywcę realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego przez skarżącą. Treść § 6 ust. 1 pkt c powołanej umowy stanowi, iż "wszelkie dopłaty środowiskowe oraz 'ptasie dotacje' za rok 2015 przysługują tylko i wyłącznie A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] i będą przelane na konto A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] nr (....) w terminie 7 dni od daty wpływu na konto Kupującego, w przypadku nie przelania przez Kupującego wszelkich dopłat w terminie siedmiu (7) dni A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] przysługuje kara umowna w wysokości 130.000,00 zł (sto trzydzieści tysięcy złotych), płatna w terminie 7 dni od daty wpływu na konto Kupującego". Nie ma zatem w powyższym zapisie postanowień odnoszących się wprost do kontynuowania przez nabywcę działek rolnych nr 343, 345 i 347 zobowiązań podjętych przez Spółkę w 2013 roku w ramach programu rolnośrodowiskowego, a badanie "faktycznego zamiaru i celu spółki A. oraz B. sp. z o.o. zawierających Przedwstępną umowę sprzedaży i warunkową umowy sprzedaży" nie należy do zakresu niniejszego postępowania. Dla sprawy nie jest istotne to, czy skarżąca zawarła w umowie sprzedaży warunek odnoszący się do kontynuacji przez nabywcę działek rolnych nr 343, 345 i 347 programu rolnośrodowiskowego, lecz to, czy nabywca złożył wniosek o przyznanie kolejnych płatności do przedmiotowych gruntów rolnych oraz czy faktycznie podjął się kontynuacji zobowiązania przyjętego przez Spółkę do realizacji w 2013 roku. W rozpatrywanej sprawie Sąd kontroluje wyłącznie legalność zaskarżonej do niego decyzji, a zatem ocenia, czy przepisy odnoszące się do realizacji programu rolnośrodowiskowego, dawały organowi podstawę do ustalenia A. Spółce z o.o. w [...] kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 153.042,50 zł. Mając na uwadze to, że skarżąca, na skutek sprzedaży nieruchomości rolnych nr 343, 345 i 347 nie wykonała w całości ciążącego na niej 5 letniego zobowiązania oraz nie zgłosiła właściwemu organowi w terminie 10 dni roboczych faktu wystąpienia przypadku siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, § 45 ust. 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. nie mógł mieć w stosunku do niej zastosowania. Należy ponownie podkreślić, iż ewentualne wystąpienie okoliczności nadzwyczajnej nie przesądza jeszcze o zwolnieniu rolnika z obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności, bowiem zgodnie z art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności muszą zostać zgłoszone przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie strona nie spełniła łącznie dwóch przesłanek wynikających z ww. przepisu.

Wbrew zarzutom skargi, organ nie miał również podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie zapisów art. 44 ust. 2a Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006. Przepis art. 44 stanowi, iż:

"1. W przypadku, gdy podczas trwania zobowiązania podjętego jako warunek przyznania wsparcia beneficjent przekaże całość lub część swojego gospodarstwa innej osobie, ta ostatnia może przejąć zobowiązanie na pozostały okres. Jeśli zobowiązanie nie jest przejęte, beneficjent zwraca przyznane mu wsparcie.

2. Państwa członkowskie mogą nie wymagać zwrotu, o którym mowa w ust. 1, w następujących przypadkach:

a) w przypadku, gdy beneficjent, który wypełnił już znaczną część swojego zobowiązania, ostatecznie zaprzestaje działalności rolniczej a przejęcie zobowiązania przez następcę jest niewykonalne;

b) w przypadku, gdy przekazanie części gospodarstwa beneficjenta ma miejsce w okresie rozszerzenia zobowiązania zgodnie z art. 27 ust. 12 akapit drugi i przekazanie nie dotyczy więcej niż 50 % powierzchni objętej zobowiązaniem przed rozszerzeniem.

c) w przypadku gdy - w celu ochrony środowiska - gospodarstwo beneficjenta podlega pełnemu lub częściowemu przekazaniu na rzecz organizacji zajmującej się głównie zarządzeniem środowiskiem, pod warunkiem że przekazanie to służy trwałej zmianie zagospodarowania gruntów na rzecz ochrony środowiska i przyniesie znaczną korzyść środowisku.

3. W przypadku niewielkich zmian w sytuacji gospodarstwa państwa członkowskie mogą podjąć szczególne środki, aby zapobiec sytuacji, w której zastosowanie ust. 1 doprowadziłoby do niewłaściwych skutków w odniesieniu do podjętego zobowiązania.

Zmniejszenie obszaru gospodarstwa o nie więcej niż 10 % względem obszaru objętego zobowiązaniem jest uznawane za niewielką zmianę do celów akapitu pierwszego."

Z brzmienia art. 44 ust. 2 cytowanego przepisu wynika, iż prawodawca unijny pozostawił uznaniu państw członkowskich przyjęcie rozwiązania ustanowionego w tym przepisie i odstąpienie od obowiązku zwrotu pobranego wsparcia w przypadku zrealizowania przez beneficjenta w znacznej części podjętego zobowiązania. Powyższy przepis nie został jednak wprowadzony w ustawodawstwie krajowym, tym samym nie obowiązuje w postępowaniach w sprawie przyznania/zwrotu płatności z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Jak wynika bowiem z treści rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., w § 39 ust. 4 tego aktu wprowadzony został jedynie zapis odnoszący się do art. 44 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006, stanowiący iż: "Płatność rolnośrodowiskowa nie podlega zwrotowi:

1) w przypadku, o którym mowa w art. 44 ust. 3 rozporządzenia nr 1974/2006;

2) mimo zmniejszenia obszaru, na którym rolnik powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jeżeli zmniejszenie to nie przekracza 3% całkowitej powierzchni obszaru objętego tym zobowiązaniem i 2 ha oraz zostało dokonane przed dniem 15 marca 2012 r."

Nie ma przy tym podstaw, aby art. 44 ust. 2a Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 - mimo braku implementacji do krajowego porządku prawnego - wywoływał bezpośrednie skutki prawne dla Spółki A., jak domaga się tego pełnomocnik strony skarżącej. Przepis ten skierowany jest bowiem do państw członkowskich, a nie do beneficjentów pomocy unijnej. Adresatem regulacji zawartej w omawianym przepisie są zatem wyłącznie państwa członkowskie.

Zgodzić się należy ponadto z organem, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiły również przesłanki odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranego wsparcia wskazane w art. 28a ust. 7 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, § 39 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. oraz art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011, czego zresztą strona skarżąca nie kwestionowała w toku postępowania administracyjnego.

Art. 28a ust. 7 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich stanowi, iż: w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (obecnie jest to art. 54 i 56 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013) organ, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW, nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW. W związku z tym, iż ustalona przez organ kwota nienależnie pobranych przez skarżącą płatności za lata 2013-2015 przekroczyła kwotę 100 euro przeliczoną na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 883/2006 (co zostało szczegółowo przedstawione i wyliczone przez organ na str. 11 uzasadnienia zaskarżonej decyzji), tym samym brak było podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności na podstawie wskazanych wyżej przepisów.

Zgodnie natomiast z cytowanym już § 39 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r.: "Płatność rolnośrodowiskowa nie podlega zwrotowi:

1) w przypadku, o którym mowa w art. 44 ust. 3 rozporządzenia nr 1974/2006;

2) mimo zmniejszenia obszaru, na którym rolnik powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jeżeli zmniejszenie to nie przekracza 3% całkowitej powierzchni obszaru objętego tym zobowiązaniem i 2 ha oraz zostało dokonane przed dniem 15 marca 2012 r." Stwierdzić należy za organem, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą również przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależenie pobranych płatności na podstawie ww. przepisu. Zgodnie bowiem z art. 44 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006: "W przypadku niewielkich zmian w sytuacji gospodarstwa państwa członkowskie mogą podjąć szczególne środki, aby zapobiec sytuacji, w której zastosowanie ust. 1 doprowadziłoby do niewłaściwych skutków w odniesieniu do podjętego zobowiązania. Zmniejszenie obszaru gospodarstwa o nie więcej niż 10 % względem obszaru objętego zobowiązaniem jest uznawane za niewielką zmianę do celów akapitu pierwszego". Zmniejszenie powierzchni gospodarstwa, które miało miejsce w niniejszej sprawie, nie może zostać z całą pewnością uznane za niewielką zmianę w rozumieniu ww. przepisu, gdyż przekroczyło 10 % obszaru objętego zobowiązaniem, co wyklucza zastosowanie pkt 1 ww. § 39 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Zmniejszenie to przekroczyło również wielkości wskazane w pkt 2 i miało miejsce po dniu 15 marca 2012 roku.

W sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez beneficjenta nienależnie pobranych płatności za lata 2013-2015. Stosownie do treści tego przepisu: "Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności." Niewątpliwie w niniejszej sprawie pierwsza z przesłanek wymienionych we wskazanym przepisie nie została spełniona, bowiem płatności rolnośrodowiskowe przyznane stronie na mocy decyzji z dnia [...], [...]oraz [...]do gruntów rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr 343, 345 i 347, na których w kolejnym roku trwania zobowiązania zaprzestano jego realizacji, nie wynikało z pomyłki ARiMR. Wydając ww. decyzje Kierownik Biura Powiatowego ARiMR nie mógł posiadać wiedzy, że w czwartym roku realizacji programu rolnik sprzeda grunty rolne objęte zobowiązaniem.

Reasumując, wobec tego, iż w czwartym roku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego Spółka A. nie wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej i nie złożyła informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., co wynikało ze zbycia nieruchomości i zaprzestania realizacji podjętego na tych gruntach zobowiązania rolnośrodowiskowego, organ zasadnie wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranego wsparcia za lata 2013-2015. Jednocześnie, wobec tego, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych, obligowało to organ do ustalenia Spółce A. kwoty nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej w wysokości 153.042,50 zł. Przeniesienie posiadania gospodarstwa w trakcie realizacji programu rolnośrodowiskowego stanowi zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej i w przypadku, gdy nie nastąpi przejęcie zobowiązań przez następcę (niezależnie od przyczyn), beneficjent winien liczyć się z koniecznością zwrotu pobranych płatności.

Mając wszystkie powyższe okoliczności na uwadze, Sąd uznał, że organy administracji obu instancji w sposób prawidłowy zebrały materiał dowodowy, należycie go oceniły, zaś wydane na jego podstawie decyzje odpowiadają prawu i - wbrew zarzutom skargi - nie naruszają art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i w zw. z art. 80 k.p.a.

Z przedstawionych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

R.T.