Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 512/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 86 ust. 1 pkt 1, ust. 2, art. 87 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 5, art. 151 § 1 pkt 2, art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca) Protokolant: Asystent sędziego Katarzyna Sugier po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 19 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi P. J. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej - Zespołu do spraw świadczeń dla studentów U. w L. z dnia 8 sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Komisji Stypendialnej Zespołu do spraw świadczeń socjalnych dla studentów Wydziału Prawa i Administracji U. w L. nr [...] z dnia 15 czerwca 2022 r.; II. stwierdza nieważność decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej - Zespołu do spraw świadczeń dla studentów U. w L. nr [...] z dnia 25 maja 2022 r. oraz decyzji Komisji Stypendialnej Zespołu do spraw świadczeń socjalnych dla studentów Wydziału Prawa i Administracji U. w L. nr [...] z dnia 22 marca 2022 r.; III. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej - Zespołu do spraw świadczeń dla studentów U. w L. na rzecz P. J. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 8 sierpnia 2022 r., nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna – Zespół ds. świadczeń dla studentów U. (dalej jako: "OKS" lub "organ odwoławczy") po rozpatrzeniu odwołania P. J. (dalej jako: "skarżący") utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej – Zespołu ds. świadczeń socjalnych dla studentów Wydziału Prawa i Administracji U. (dalej jako: "KS" lub "organ pierwszej instancji" z dnia 15 czerwca 2022 r., nr [...], wydaną po wznowieniu postępowania w przedmiocie decyzji o przyznaniu stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości wydanej na wniosek P. J..

Zaskarżona decyzja została wydana w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco:

W dniu 18 października 2021 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości w roku akademickim 2021/2022. Na podstawie załączonej do wniosku dokumentacji, decyzją z dnia 4 listopada 2021 r., nr [...] organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu stypendium socjalne w zwiększonej wysokości w kwocie 1.000 zł na okres od 1 października 2021 r. do 30 czerwca 2022 r. Organ ustalił, że dochód na osobę w rodzinie studenta wynosi 781,78 zł, co uprawnia go do świadczenia w wymienionej kwocie na podstawie Komunikatu Rektora i Zarządu Uczelnianego Samorządu Studentów oraz Samorządu Doktorantów U. z dnia 21 października 2021 r. obowiązującego w roku akademickim 2021/2022.

Następnie w dniu 16 lutego 2022 r. student zaktualizował oświadczenie o dochodach poprzez poinformowanie o podjęciu pracy zarobkowej i przesłanie umów zlecenia i przelewów bankowych dokumentujących wypłacone wynagrodzenie za miesiące październik-grudzień 2021 r. W oparciu o całość dokumentacji zgromadzonej w sprawie organ pierwszej instancji decyzją z 22 marca 2022 r. orzekł o nieprzyznaniu skarżącemu stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości. Organ ustalił dochód na osobę w rodzinie studenta na kwotę 1.228,58 zł, a więc w wysokości przekraczającej próg dochodowy obowiązujący w roku akademickim 2021/2022.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł skarżący. W motywach odwołania podniósł, że od września 2021 r. został utracony dochód jego ojca z tytułu spłaty zaległych alimentów (tj. 60% wynagrodzenia). Do odwołania załączył zajęcie komornika sądowego wynagrodzenia za pracę J. J. z dnia 27 sierpnia 2021 r.

Po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 25 maja 2022 r., organ drugiej instancji utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy podniósł, że przy ustalaniu dochodu studenta są brane wszystkie dochody uzyskane przez studenta i członków jego rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym rok akademicki, w którym student ubiega się o przyznanie pomocy (tzw. rok bazowy) oraz dochody uzyskane po roku bazowym, jeżeli są uzyskiwane na dzień składania wniosku. Po ponownej weryfikacji dokumentów organ odwoławczy ustalił, że dochód na osobę w rodzinie studenta wynosi 1.144,10 zł i przekracza próg dochodowy uprawniający do pobierania stypendium socjalnego, tj. 1.051,70 zł. Odnosząc się do treści odwołania organ wskazał, że kluczowy dla rozstrzygnięcia sprawy jest fakt, że zajęcie komornicze ojca studenta powstało w 2021 r., a na doręczonym dokumencie widnieje informacja, iż w 2020 r. (tj. w roku bazowym) nie istniały żadne zobowiązania. W związku z powyższym nie było podstaw do pomniejszenia dochodów na skutek zobowiązania alimentacyjnego ojca na rzecz osób spoza rodziny, ponieważ zgodnie z przedstawionym zaświadczeniem o dochodach ojca studenta z dnia 8 października 2020 r., wynagrodzenie było wolne od obciążeń i zajęć sądowych. Brak było również podstaw do uznania utraty części dochodów z tytułu zajęcia wynagrodzenia za pracę z dnia 27 sierpnia 2021 r., ponieważ § 10 pkt 1 załącznika nr 4 do Regulaminu świadczeń dla studentów U. w L., nie wymienia przesłanki utraty dochodu z tytułu zajęcia komorniczego pensji.

Jednocześnie w dniu 25 maja 2022 r. organ pierwszej instancji wydał postanowienie o wznowieniu z urzędu postępowania w sprawie z wniosku skarżącego o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości zakończonej wydaniem decyzji o przyznaniu tego świadczenia w roku akademickim 2021/2022. Jako podstawę wznowienia organ wskazał art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Organ zwrócił uwagę na fakt, że powziął informację o zawarciu umowy o pracę przez skarżącego od dnia 23 września 2021 r. na czas nieokreślony oraz że wynagrodzenie za pracę wyniosło w październiku 2021 r. 1.560 zł. Organ zaznaczył, że w chwili wydawania decyzji o przyznaniu świadczenia socjalnego w zwiększonej wysokości, nie dysponował powyższymi informacjami.

Decyzją z 15 czerwca 2022 r., nr [...] organ pierwszej instancji uchylił decyzję własną z 4 listopada 2021 r., nr [...] przyznającą skarżącemu stypendium socjalne w wysokości 1.000 zł miesięcznie na okres od 1 października 2021 r. do 30 czerwca 2022 r. i jednocześnie odmówił przyznania stypendium socjalnego na wymieniony okres. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał przesłanki, na jakich została wydana decyzja z dnia 4 listopada 2021 r. oraz nowe okoliczności faktyczne dotyczące uzyskiwania przez studenta wynagrodzenia w październiku i listopadzie 2021 r., które stanowiły podstawę do wznowienia postępowania. Organ podniósł, że w związku z podjęciem przez studenta pracy zarobkowej, zwiększeniu uległ dochód na osobę w rodzinie studenta do kwoty 1.144,10 zł, co skutkowało przekroczeniem progu dochodowego wynoszącego 1.051,70 zł. Organ uznał, że na skutek przekroczenia progu dochodowego, prawo do stypendium socjalnego nie przysługuje.

Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie z dnia 5 lipca 2022 r. Podniósł, że aktualizując dochody w lutym 2022 r. przekroczył próg dochodowy umożliwiający pobieranie stypendium. Jednakże kiedy otrzymał decyzję o cofnięciu stypendium, dowiedział się o utracie dochodu przez ojca, która wynikała z zajęcia komorniczego ojca obowiązującego od września ubiegłego roku. O fakcie tym nie wiedział wcześniej z uwagi na ograniczony kontakt z ojcem. W związku z tym jego ojciec nie zarabiał tyle, ile wykazał w zaświadczeniu o dochodach, tj. średnio 2.800 zł brutto miesięcznie. Do odwołania skarżący załączył przelewy bankowe potwierdzające wysokość wynagrodzenia ojca za październik 2021 r. (728,79 zł) i listopad 2021 r. (916,86 zł).

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 8 sierpnia 2022 r., nr [...] organ drugiej instancji utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Organ ustalił, że rodzina studenta składa się z 5 osób (student, jego rodzice i dwie siostry), a łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 5.720,33 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 1.144,10 zł. Odnosząc się do sposobu ustalania dochodu studenta i członków jego rodziny organ powołał się na przepis § 5 ust. 1 załącznika nr 4 do Regulaminu. Organ wskazał również na przepis § 5 ust. 1 lit. d załącznika nr 4 do Regulaminu, zgodnie z którym w przypadku gdy, członek rodziny ma zobowiązania alimentacyjne na rzecz osoby z poza rodziny, od dochodu członka rodziny odejmuje się kwotę alimentów zapłaconych w ostatnim roku kalendarzowym na rzecz tej osoby. Organ zaznaczył, że zajęcie komornicze wynagrodzenia ojca studenta powstało w 2021 r., zaś unormowanie § 10 pkt 1 załącznika do nr 4 do Regulaminu, nie wymienia utraty dochodu z tytułu zajęcia komorniczego pensji. Zdaniem organu jedyną przesłanką do utraty zasądzonych świadczeń alimentacyjnych na rzecz osób z poza rodziny jest utrata zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej. Organ uznał, że nie ma podstaw do uznania utraty dochodu z tytułu zajęcia komorniczego wynagrodzenia ojca studenta za pracę z dnia 27 sierpnia 2021 r. Zgodnie z zaświadczeniem wystawionym przez pracodawcę w dniu 8 października 2020 r., wynagrodzenie ojca studenta jest wolne od obciążeń i zajęć sądowych. Organ odwoławczy podniósł, że nie może przyznać stypendium socjalnego z powodu przekroczenia progu dochodowego 1.051,70 zł, o którym mowa w Komunikacie Rektora i Zarządu Uczelnianego Studentów oraz Samorządu Doktorantów U. z dnia 30 września 2021 r.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. art. 11 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, w szczególności szczegółowego uzewnętrznienia w uzasadnieniu wydanej decyzji wyników poczynionych ustaleń;

2. art. 11 w zw. z art. 7 K.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy, tj. niewłaściwe uwzględnienie rzeczywistego dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę ojca skarżącego;

3. art. 77 K.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie materiału dowodowego zebranego w sposób niezupełny.

Wskazując na te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania. Ponadto skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci potwierdzeń przelewów bankowych wynagrodzenia za pracę jego ojca w miesiącach październik-grudzień 2021 r. i pisma komornika o zajęciu wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności zasiłku chorobowego ojca i wezwania do dokonywania potrąceń na okoliczność rzeczywistego dochodu w jego rodzinie.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów wymienionych w petitum skargi, a postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem art. 7 K.p.a., gdyż stan faktyczny zaprzecza dokonanym przez organ ustaleniom. Zdaniem skarżącego organ dokonał błędnych ustaleń w zakresie wysokości dochodu na osobę w jego rodzinie. Z załączonych do skargi dokumentów wynika, że wynagrodzenie jego ojca wynosiło w październiku 2021 r. 728,79 zł, w listopadzie 2021 r. 916,86 zł, a w grudniu 2021 r. 791,38 zł. Tymczasem organ z niezrozumiałych przyczyn przyjął, że miesięczny dochód ojca wynosi 2.011,30 zł. Końcowo skarżący podniósł, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera merytorycznego wyjaśnienia przyjętego stanowiska i argumentacji przemawiającej za koniecznością takiego rozstrzygnięcia, które jest dla niego krzywdzące.

W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna - Zespół ds. świadczeń dla studentów U. podtrzymała argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji i wniosła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i art.2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu na podstawie wniesionej skargi była decyzja z dnia 8 sierpnia 2022 r., nr [...] wydana przez Odwoławczą Komisję Stypendialną oraz poprzedzająca ją decyzja Komisji Stypendialnej z dnia 15 czerwca 2022 r., nr [...], wydana po wznowieniu postępowania. Ponadto Sąd działając na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz rozstrzygając w granicach sprawy, uczynił przedmiotem kontroli Sądu również akty organów poprzedzające wydanie zaskarżonych decyzji, a mianowicie decyzję z dnia 22 marca 2022 r. wydaną przez organ pierwszej instancji i decyzję z 25 maja 2022 r. wydaną przez organ odwoławczy.

Wszystkie wymienione decyzje dotyczyły jednej sprawy administracyjnej, a mianowicie rozstrzygały w przedmiocie wniosku skarżącego o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości na rok akademicki 2021/2022. Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej jako: "P.s.w.n."). Zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 87 ust. 1 P.s.w.n., student może ubiegać się o stypendium socjalne, a warunkiem jego otrzymania jest pozostawanie w trudnej sytuacji materialnej. W myśl art. 86 ust. 2 P.s.w.n., przyznanie stypendium socjalnego oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. Na wniosek samorządu studenckiego, stypendium socjalne oraz inne świadczenia wymienione w art. 86 ust. 1 pkt 1-4, są przyznawane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną (art. 86 ust. 3 P.w.s.n.). Warunki przyznania stypendium socjalnego określa art. 88 P.w.s.n. W ustępie 1 tego artykułu ustalono, że wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta ubiegającego się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, przy uwzględnieniu warunków ustanowionych w pkt 1 i 2. Ponadto jak stanowi art. 95 ust. 1-3 P.w.s.n., szczegółowe kryteria i tryb przyznawania stypendium socjalnego oraz jego wysokość, a także sposób dokumentowania sytuacji materialnej studenta określa Regulamin świadczeń dla studentów. W przedmiotowej sprawie obowiązującym aktem jest Regulamin świadczeń dla studentów U. stanowiący Załącznik do Zarządzenia Nr 87/2021 Rektora U. .

Jak to zostało powyżej wskazane, przyznanie stypendium socjalnego oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej na podstawie art. 86 ust. 2 P.w.s.n., co oznacza, że mają do niej zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten stosuje się także do decyzji podjętych przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną, o których mowa w art. 86 ust. 3 P.w.s.n.

Zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego, w związku z czym szerszego omówienia wymagają przepisy regulujące tę instytucję prawa procesowego, a także przepisy odnoszące się do postępowania organu po wznowieniu postępowania.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Tym samym wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją administracyjną ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ją podjęto, było dotknięte wadliwością. Skoro instytucja ta stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 16 § k.p.a. zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wadliwość ta musi mieć charakter kwalifikowany, a jej rodzaje zostały wyczerpująco wyliczone w przepisach prawa procesowego.

W ocenie sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy zaistniały podstawy do wznowienia postępowania w oparciu o wyżej wymienioną przesłankę, co organ uzasadnił w sposób wystarczający w postanowieniu z dnia 25 maja 2022 r. o wznowieniu postępowania w przedmiocie decyzji o przyznaniu stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości, wydanej na wniosek. Wskazywany przez organ dokument w postaci zawartej przez studenta umowy zlecenia z dnia 23 września 2021 r. stanowił dowód istniejący w dniu wydawania przez organ decyzji ostatecznej i nie był znany organowi. Ponadto do odwołania od decyzji z 22 marca 2022 r. skarżący dołączył również nowy dokument w postaci zajęcia komornika sądowego wynagrodzenia za pracę J. J. z dnia 27 sierpnia 2021 r.

W myśl art. 149 § 2 K.p.a., wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Natomiast zgodnie z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., organ po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której: uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

Podnieść należy, że w postępowaniu zwykłym przedmiotem rozpoznania jest rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej w trybie przewidzianym w prawie procesowym i zgodnie z przepisami prawa materialnego. Natomiast w postępowaniu nadzwyczajnym przedmiotem postępowania jest przeprowadzenie weryfikacji decyzji wydanej w postępowaniu zwyczajnym. Postępowanie to ma własną, odrębną podstawę prawną i polega na ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej ostateczną decyzją w celu sprawdzenia, czy któraś z wad wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a. nie wpłynęła na treść decyzji wydanej w postępowaniu zwyczajnym.

Tym samym po ustaleniu podstaw wznowienia, organ administracyjny powinien dokonać rozpoznania i rozstrzygnięcia w pełnym zakresie sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, w której postępowanie zostało wznowione. Następuje więc otwarcie postępowania, w wyniku którego ma być podjęta decyzja w sprawie dalszego obowiązywania dotychczasowej decyzji ostatecznej. Granice tego postępowania, jak już wskazano, wyznaczone są zakresem treści tej ostatniej decyzji. Innymi słowy, organ administracyjny musi rozstrzygnąć na nowo w sprawie, która była wcześniej rozstrzygnięta decyzją ostateczną. Jest to więc postępowanie w sprawie tożsamej pod względem przedmiotowym, podmiotowym i co do podstawy prawnej ze sprawą zakończoną decyzją ostateczną.

Organ musi zatem przeprowadzić na nowo postępowanie wyjaśniające, w którym wyeliminuje wszystkie wady postępowania wcześniejszego, np. rozważy nowe okoliczności faktyczne, czy też nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, ale nieznane wcześniej organowi. Organ na tym etapie nie jest zatem związany ustaleniami stanu faktycznego i prawnego, dokonanymi podczas wcześniejszego postępowania, niemniej powinien się odnieść do tego materiału dowodowego i na nowo go ocenić. Oznacza to jednocześnie, że dowody, co do wiarygodności których nie zgłoszono żadnych zastrzeżeń, mogą być w tym postępowaniu wykorzystane. Należy przy tym pamiętać, że usunięcie poszczególnych wad wcześniejszego postępowania może wywierać bezpośredni wpływ na treść nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy (zob. G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom II. Wyd. II I- Komentarz do art. 151 - pkt I.6., LEX 2010).

W ocenie sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, tej właśnie kompleksowej oceny materiału dowodowego zabrakło, co doprowadziło do uchybienia przepisom prawa procesowego, zaś organ po wznowieniu postępowania nie wyeliminował wad wcześniejszego postępowania. Ponadto uzasadnienie zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu pierwszej instancji nie odpowiada wymogom z art. 107 § 3 k.p.a.

Zauważyć należy, że podstawy wznowienia postępowania zaistniały już w dacie 16 lutego 2022 r., kiedy to skarżący student zaktualizował oświadczenie o dochodach poprzez poinformowanie organu o podjęciu pracy zarobkowej oraz przesłanie umowy zlecenia z 23 września 2021 r. zawartej na czas nieokreślony i przelewów bankowych dokumentujących wypłacone wynagrodzenie za miesiące październik-grudzień 2021 r. Były to bowiem nowe dowody, które dokumentowały okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji z dnia 4 listopada 2021 r. przyznającej stypendium socjalne, a nieznane organowi w dacie jej wydania. Po stwierdzeniu podstawy do wznowienia postępowania, organ pierwszej instancji powinien więc w drodze postanowienia wznowić postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 w zw. z art. 149 § 1 K.p.a. i stosownie do art. 149 § 2 K.p.a., przeprowadzić postępowanie co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Natomiast po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 organ, stosownie do art. 151 K.p.a., obowiązany był wydać decyzję, w której:

1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b albo

2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

Z akt administracyjnych wynika, że po wpływie nowych dokumentów poświadczających istotne dla sprawy okoliczności, organ pierwszej instancji nie wydal postanowienia o wznowieniu postępowania, nie przeprowadził postępowania co do przyczyn wznowienia i nie wydał decyzji, o jakiej mowa w art. 151§ 1 pkt 1 lub 2 K.p.a. Natomiast z pominięciem procedury wznowienia postępowania i wydania decyzji stosownie do art. 151 § 1 pkt 1 lub 2 K.p.a., wydał w dniu 22 marca 2022 r. decyzję, którą orzekł o nieprzyznaniu skarżącemu stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości w roku akademickim 2021/2022 począwszy od 1 grudnia 2021 r.

Organ pierwszej instancji doprowadził więc do sytuacji, gdy w obrocie prawnym funkcjonowały dwie różne decyzje dotyczące tej samej strony w przedmiocie tego samego wniosku, tj. stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości na rok akademicki 2021/2021. Jest to tym bardziej istotne ze względu na to, że merytoryczna treść decyzji z 4 listopada 2021 r. była odmienna od treści decyzji z 22 marca 2022 r. Z akt sprawy wynika bowiem, że decyzją z dnia 4 listopada 2021 r. przyznano skarżącemu stypendium socjalne w zwiększonej wysokości na rok akademicki 2021/2022. Decyzja ta stała się ostateczna, bowiem nie wniesiono od niej środka zaskarżenia. Natomiast decyzją z 22 marca 2022 r. rozstrzygnięto kwestię stypendium socjalnego dla skarżącego po raz drugi, jednakże treść rozstrzygnięcia była odmienna, bowiem nie przyznano mu prawa do tego świadczenia (za okres wsteczny od 1 grudnia 2021 r.).

W ocenie Sądu wydanie decyzji odmawiającej skarżącemu prawa do świadczenia w postaci stypendium socjalnego, nie było możliwe bez uprzedniego uchylenia decyzji przyznającej prawo do stypendium socjalnego, stosownie do przepisu art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. Natomiast, jeżeli doszło do sytuacji, w której organ pierwszej instancji orzekł po raz drugi w sprawie, już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, to zaszła przesłanka uprawniająca organ do stwierdzenia nieważności decyzji.

Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji zostały ustanowione w art. 156 § 1 K.p.a. Jedną z nich stanowi przesłanka, o której mowa w pkt 3 tego przepisu, odnosząca się do sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, albo sprawy, którą załatwiono milcząco. Podnieść należy, że przepis art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., spełnia rolę gwarancyjną w stosunku do zasady trwałości decyzji administracyjnej ostatecznej, wyrażonej w art. 16 § 1 K.p.a., rozciągając tę gwarancję na samą decyzję oraz na sprawę, którą ona załatwia. W tym przypadku chodzi więc o wydanie kolejno po sobie decyzji załatwiających sprawę co do istoty, z których pierwsza jest ostateczna.

Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie przesłanka, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. wystąpiła, ponieważ decyzja organu pierwszej instancji z dnia 22 marca 2022 r. dotyczyła sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną (mianowicie decyzją z 4 listopada 2021 r.), w tym samym przedmiocie i była skierowana do tej samej strony.

Organ drugiej instancji nie dostrzegł powyższego uchybienia i decyzją z dnia 25 maja 2022 r. utrzymał w mocy decyzję z 22 marca 2022 r. Tymczasem, stosownie do 157 § 1 K.p.a., właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze – ten organ. W przedmiotowej sprawie właściwym organem do stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Stypendialnej była Odwoławcza Komisja Stypendialna – Zespół ds. świadczeń dla studentów U. .

Podnieść należy, że przepis art. 156 § 1 K.p.a., nie jest przepisem uznaniowym, bowiem ustawodawca posługuje się w nim zwrotem: "stwierdza nieważność decyzji". Oznacza to, że w każdym przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek art. 156 § 1 pkt 1-7 K.p.a., organ wyższego stopnia jest zobligowany do stwierdzenia nieważności decyzji.

W ocenie Sądu utrzymanie przez organ wyższego stopnia zaskarżonej decyzji w mocy, w przypadku gdy zachodzi przesłanka do stwierdzenia jej nieważności w oparciu o art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., stanowi rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Podkreślić należy, że pojęcie "rażącego naruszenia prawa" rozumiane jest szeroko, ponieważ składają się na nie przepisy prawa materialnego i procesowego oraz przepisy o charakterze ustrojowym i kompetencyjnym. Chodzi więc o wszystkie normy prawne regulujące działanie administracji publicznej w indywidualnych sprawach, niezależnie od tego, z jakich przepisów prawa są wywodzone. Trzeba zatem stwierdzić, że jako rażące kwalifikowane są nie tylko naruszenia przepisów prawa materialnego, lecz także przepisów kompetencyjnych, ja również przepisów procesowych. Oznacza to wyjście poza ramy wąsko rozumianego stosunku materialnoprawnego nawiązywanego na podstawie decyzji administracyjnej. Rażące naruszenie prawa zawsze podważa byt prawny decyzji jako ciężko wadliwego aktu rozstrzygającego władczo i jednostronnie o prawach lub obowiązkach jednostki.

Zdaniem Sądu decyzja organu drugiej instancji z 25 maja 2022 r. również była dotknięta nieważnością, ponieważ w sposób rażący naruszyła przepisy prawa procesowego nakazujące organowi wyższego stopnia usunięcie z obrotu prawnego decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.

W konsekwencji Sąd uznał, że obie decyzje były objęte sankcją nieważności, przy czym w przypadku decyzji z dnia 22 marca 2022 r. zaszła przyczyna, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., a w przypadku decyzji z dnia 25 maja 2022 r. przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Zgodnie z art 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zaistnienie w sprawie tych przesłanek w stosunku do decyzji z dnia 22 marca 2022 r. i 25 maja 2022 r. obligowało Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. do stwierdzenia ich nieważności, o czym orzeczono w pkt II sentencji wyroku.

Dalsze decyzje wydawane przez organy po wznowieniu postępowania w sprawie również naruszają przepisy postępowania w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy.

Zwrócić należy uwagę, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca, wydane po wydaniu postanowienia z dnia 25 maja 2022 r. o wznowieniu postępowania, nie eliminują wad wcześniejszego postępowania prowadzonego przez organy.

Decyzją z 15 czerwca 2022 r. organ pierwszej instancji uchylił decyzję własną z 4 listopada 2021 r., przyznającą skarżącemu stypendium socjalne w wysokości 1.000 zł miesięcznie na okres od 1 października 2021 r. do 30 czerwca 2022 r. i jednocześnie odmówił przyznania stypendium socjalnego na wymieniony okres. Uzasadniając decyzję organ wskazał przesłanki, na jakich została wydana decyzja z dnia 4 listopada 2021 r. oraz nowe okoliczności faktyczne dotyczące uzyskiwania przez studenta wynagrodzenia w październiku i listopadzie 20211 r., które stanowiły podstawę do wznowienia postępowania. Podniósł, że w związku z podjęciem przez studenta pracy zarobkowej, zwiększeniu uległ dochód na osobę w rodzinie studenta do kwoty 1.144,10 zł, co skutkowało przekroczeniem progu dochodowego wynoszącego 1.051,70 zł. Orzekając merytorycznie organ uznał, że na skutek przekroczenia progu dochodowego, skarżącemu nie przysługuje prawo do stypendium socjalnego w okresie od 1 października 2021 r. do 30 czerwca 2022 r.

Rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w tej kwestii nie jest całkowicie zgodne z wzorcem postępowania określonym w art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. dotyczącym działania organu po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania. Wprawdzie organ pierwszej instancji stwierdził, że zaistniały okoliczności z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. warunkujące uchylenie decyzji przyznającej stypendium socjalne, w związku z czym uchylił decyzję z 4 listopada 2021 r. i wydał też rozstrzygnięcie co do istoty sprawy. Jednakże decyzja z 15 czerwca 2022 r. generalnie pomija postępowanie prowadzone przez organ począwszy od 16 lutego 2022 r., tj. od daty powiadomienia przez skarżącego o jego dochodach w związku z podjęciem pracy zarobkowej i przesłaniu poświadczających tę okoliczność dokumentów, aż do wydania przez organ odwoławczy decyzji z 25 maja 2022 r. Tymczasem jak wynika z akt sprawy administracyjnej, decyzja z 25 maja 2022 r. również rozstrzyga o prawach skarżącego w zakresie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości na rok akademicki 2021/2022, bowiem utrzymuje w mocy decyzję z 22 marca 2022 r. odmawiającą skarżącemu tego prawa począwszy od 1 grudnia 2021 r.

Zatem pomimo, że w obrocie prawnym nadal funkcjonowała decyzja z dnia 22 marca 2022 r. orzekająca o nieprzyznaniu skarżącemu stypendium socjalnego, to organ pierwszej instancji wydając decyzję z dnia 15 czerwca 2022 r. ponownie orzekł w tym samym przedmiocie. Różnica w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia dotyczyła jedynie daty, od której nie przyznano skarżącemu prawa do świadczenia socjalnego. Decyzją z 22 marca 2022 r. orzeczono bowiem o nieprzyznaniu tego świadczenia począwszy od 1 grudnia 2022 r., zaś decyzją z dnia 15 czerwca orzeczono o nieprzyznaniu tego świadczenia na okres od 1 października 2021 r. do 30 czerwca 2022 r. Przy czym organ pierwszej instancji, ani w jednej, ani w drugiej decyzji, nie wyjaśnił przesłanek, jakimi się kierował ustalając tak różne daty.

Powyższych uchybień procesowych nie dostrzegł organ odwoławczy wydając decyzję z dnia 8 sierpnia 2022 r. o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Tymczasem legalność decyzji administracyjnej wymaga jej zgodności nie tylko z prawem materialnym, lecz także z przepisami postępowania administracyjnego.

Organ odwoławczy był zobligowany mocą art. 15 k.p.a., do ponownego rozpoznania sprawy. Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, polegająca, na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia oznacza, że z chwilą zainicjowania postępowania przed organem drugiej instancji, w wyniku wniesienia skutecznego środka odwoławczego, przeniesiona zostaje na ten organ kompetencja do ponownego rozpoznania oraz merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie. Dlatego też do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego została zrealizowana, nie wystarczy stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia organów różnych stopni. Konieczne natomiast jest, aby wydanie tych rozstrzygnięć zostało poprzedzone ustaleniem stanu faktycznego sprawy i dokonaniem jego oceny przez każdy z organów postępowania. Niezrealizowanie obowiązku w tym zakresie powoduje uchybienie przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia sygn. akt: II OSK 672/10, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia sygn. akt: III SA/Lu 657/18, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym treść uzasadnienia decyzji powinna obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania konkretnego rozstrzygnięcia, oraz wskazywać i wyjaśniać przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Uzasadnienie decyzji wydawanej przez organ odwoławczy powinno nadto zawierać szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w odwołaniu. Prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno bowiem umożliwiać stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ, a także kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia przez sąd. Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji. Zasada przekonywania nabiera szczególnego znaczenia w przypadku podejmowania przez organy negatywnych z punktu widzenia strony rozstrzygnięć, które powinny być przekonująco i jasno uzasadnione. Istotną rolę w omawianym zakresie przypisuje się uzasadnieniu decyzji administracyjnej, które stanowi integralną część każdej decyzji i jest elementem umożliwiającym sądową kontrolę w zakresie oceny prawidłowości przeprowadzenia postępowania administracyjnego z poszanowaniem reguł wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Tymczasem w okolicznościach niniejszej sprawy, w ocenie sądu, zarówno uzasadnienie zaskarżonej decyzji, jak i decyzji Wydziałowej Komisji Socjalnej tym wymogom nie odpowiada. Nie zawierają one bowiem pełnego przedstawienia przez organ okoliczności stanu faktycznego i wyczerpującego rozważenia zgromadzonego materiału dowodowego. Organy w istocie wykazały jedynie podstawy i zaistnienie przesłanki wznowienia postępowania oraz wyliczenie dochodu rodziny studenta w oparciu o nowe dowody. Z kolei organ drugiej instancji odnosząc się do zarzutów odwołania, co do utraty dochodu przez członka rodziny skarżącego, wyjaśnił nietrafność tych zarzutów wskazując na brzmienie poszczególnych unormowań zastosowanych przez organ pierwszej instancji i skonkludował, że ich zastosowanie przez organ pierwszej instancji było prawidłowe. Natomiast z uzasadnienia zaskarżonych rozstrzygnięć organów obu instancji nie wynika dlaczego, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, organy pominęły fakt, że w obrocie prawnym funkcjonuje już decyzja odmawiająca przyznania skarżącemu stypendium socjalnego (z 22 marca 2022 r.). W ocenie sądu, organy nie wyjaśniły również z jakiego powodu odmawiają prawa do świadczenia socjalnego od 1 października 2021 r. do 30 czerwca 2022 r., w sytuacji gdy funkcjonująca w obrocie prawnym decyzja z 22 marca 2022 r. nie przyznaje prawa do tego świadczenia począwszy od 1 grudnia 2021 r. i nie oceniły zasadności tych dat zwłaszcza w kontekście zgromadzonego przez organ materiału dowodowego, w tym ujawnionych nowych dowodów i podnoszonych przez skarżącego twierdzeń.

Podkreślić należy, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest tzw. zasada przekonywania, określona w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Konsekwencją tej zasady jest ciążący na organie obowiązek wyczerpującego odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do całości zebranego materiału dowodowego oraz do wszystkich zarzutów podnoszonych przez strony w toku postępowania.

Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonych decyzji. Braki uzasadnienia decyzji w zakresie podstawowych elementów przewidzianych przepisem art. 107 § 3 k.p.a. uniemożliwiają dokonanie przez sąd oceny zaskarżonych decyzji z punktu widzenia meritum sprawy.

Zgodzić się należy z organami administracji, że świadczenia dla studentów mają charakter pomocowy a student, który tą pomoc chce uzyskać musi swoją trudną sytuację materialną wykazać i udokumentować, jak również, że świadczenia socjalne nie mogą być przyznawane osobom, które przekraczają kryterium dochodowe. Niemniej jednak nie zwalnia to organu w świetle naczelnych zasad postępowania administracyjnego z należytego, rzetelnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, niezbędnych dla jej rozstrzygnięcia i uzasadnienia decyzji zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a.

Ponownie rozstrzygając sprawę organy wezmą pod uwagę wskazane wyżej stanowisko prawne. Rozpatrując ponownie sprawę organ winien przeprowadzić w sposób dokładny i rzetelny analizę materiału dowodowego, poczynić stosowne, szczegółowe ustalenia okoliczności faktycznych sprawy i dokonać ich oceny prawnej w świetle obowiązujących przepisów prawa, a także rozważyć zarzuty podniesione przez skarżącego, a następnie zawrzeć wszystkie wymienione elementy w uzasadnieniu decyzji, dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę wydaną decyzją.

Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 § 1 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.zaliczając do nich koszty opłaconego przez stronę wpisu sądowego od wniesionej skargi.