Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2327/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 149 , art. 150 § 2 , art. 162
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 91
journal: Dz.U. 2020 poz 2094
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia del. WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 426/21 w sprawie ze skargi M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie kary pieniężnej dla posiadacza samoistnego lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżone postanowienie; 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie na rzecz M. C. 1.020 (jeden tysiąc dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 21 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 426/21, oddalił skargę M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia [...] marca 2021 r., w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie kary pieniężnej dla posiadacza samoistnego lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Postanowieniem z dnia [...] marca 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie odmówił M. C. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie z dnia [...] listopada 2020 r., którą wymierzono stronie karę pieniężną w kwocie 200.000 PLN jako posiadaczowi samoistnemu lokalu w R. ul. [...] [...], w którym w dniu [...] listopada 2019 r. znajdowały się dwa niezarejestrowane automaty do gier. Decyzję tę doręczono [...] listopada 2020 r. za pośrednictwem Poczty Polskiej na adres: M. C., ul. [...] [...], [...]-[...] R. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru w polu: "czytelny podpis odbiorcy" widnieje podpis "S.". Zaznaczono też kwadrat pola w pozycji 1 "Oznaczone wyżej pismo doręczono pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi, zarządcy domu (budynku) lub dozorcy, który podjął się oddania pisma adresatowi (zawiadomienie o doręczeniu pisma, umieszczono pod wskazanym adresem w oddawczej skrzynce pocztowej; na drzwiach mieszkania, lokalu siedziby; w widocznym miejscu przy wejściu na posesję).

Wnioskiem z [...] lutego 2021 r. Skarżąca zwróciła się do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej. We wniosku wskazano, że decyzję doręczono [...] listopada 2020 r. Ł. S., który od sierpnia 2020 r. najmuje od skarżącej dwupokojowe mieszkanie. W tamtym czasie skarżąca przebywała poza miejscem swojego zamieszkania, będąc na zwolnieniu lekarskim, natomiast o wydaniu decyzji wymierzającej jej karę pieniężną dowiedziała się [...] stycznia 2021 r. w trakcie rozmowy telefonicznej z pracownikiem Urzędu Skarbowego w Kołobrzegu, który poinformował ją o braku możliwości wydania zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach, gdyż ujawniono zaległość w kwocie 200 tysięcy zł z tytułu wymierzenia przez Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie kary pieniężnej. Do wniosku o przywrócenie terminu dołączono: odwołanie, kopię z archiwum połączeń telefonu komórkowego z [...].01.2021 r., maila do US w Kołobrzegu, dokument pocztowy doręczenia przesyłki, karty informacyjnej leczenia szpitalnego, dokumentu ZUS ZLA oraz umowy najmu mieszkania z [...].08.2020 r.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie stwierdził, że na wstępie należało zbadać, czy w sprawie w ogóle doszło do uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] listopada 2020 r. Organ stwierdził, że aby można było mówić o uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania od ww. decyzji, należy zbadać poprawność wszczęcia postępowania w sprawie, a zatem skuteczność doręczenia postanowienia Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie z [...] września 2020 r., a następnie decyzji z [...] listopada 2020 r. Organ wskazał, że skierowane do Skarżącej postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej określonej w ustawie o grach hazardowych oraz postanowienie o wyznaczeniu terminu do wypowiedzenia się w sprawie doręczono za pośrednictwem Poczty Polskiej na ten sam adres. Pierwsze z nich doręczono [...] września 2020 r., co potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru, na którym widnieje podpis o treści: "Ł. S." oraz informacja doręczyciela, że pismo doręczono pełnoletniemu domownikowi. Drugie z nich zostało odebrane [...] października 2020 r. przez panią A. C., według doręczyciela również doręczone pełnoletniemu domownikowi. Z kolei odbiór decyzji pokwitowano [...] listopada 2020 r., zaś na zwrotnym potwierdzeniu odbioru w polu: "czytelny podpis odbiorcy" widnieje podpis: "S.". Także w tym przypadku doręczyciel zaznaczył, że korespondencję doręczono pełnoletniemu domownikowi. Organ wskazał, że warunkiem koniecznym skutecznego wniesienia odwołania jest zachowanie ustawowego terminu do jego dokonania. Badanie warunku zachowania terminu do wniesienia odwołania wymaga zatem ustalenia dnia, z upływem którego dokonanie czynności będzie bezskuteczne. W niniejszej sprawie decyzję organu I instancji doręczono [...] listopada 2020 r., a zatem termin do wniesienia odwołania od tej decyzji rozpoczął się [...] listopada 2020 r. i zakończył się [...] grudnia 2020 r. W ocenie organu odwoławczego, odwołanie z [...] lutego 2021 r. zostało nadane w tym samym dniu w Urzędzie Pocztowym w C. listem poleconym, a zatem niewątpliwie po upływie przewidzianego prawem terminu do wniesienia odwołania. Wniosek o przywrócenie terminu wraz z odwołaniem złożono również [...] lutego 2021 r., tj. w 76-tym dniu od dnia otrzymania decyzji I instancji. Tym samym organ stwierdził, że pierwsza z przesłanek wynikających z art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm.; powoływanej dalej jako: o.p.),, warunkujących przywrócenie terminu zaistniała, bowiem w sprawie uchybiono terminowi do wniesienia odwołania.

Organ stwierdził również, że spełniona została przesłanka w zakresie dochowania 7-dniowego terminu do wniesienia wniosku umożliwiająca organowi ewentualne przywrócenie uchybionego terminu.

W zakresie uprawdopodobnienia braku winy organ wskazał, że pobyt Skarżącej w szpitalu wynikał z planowanego zabiegu i nie był następstwem nieszczęśliwego wypadku, czy nagłej choroby. Zdaniem organu, po zakończeniu zwolnienia lekarskiego, tj. [...] listopada 2020 r. (w dniu, w którym odebrano decyzję organu) Skarżąca miała czas do [...] grudnia 2020 r. na złożenie odwołania. Opuszczenie miejsca pod adresem: ul. [...] [...] w R. bez zabezpieczenia funkcjonowania firmy w zakresie związanym z odbiorem korespondencji firmy, było w ocenie organu niedbalstwem. DIAS wskazał, że pełnomocnik potwierdził fakt odbioru przesyłki [...] listopada 2020 r. przez p. S., który już wcześniej odbierał adresowane do Skarżącej przesyłki jako pełnoletni domownik (postanowienie o wszczęciu postępowania z [...].09.2020 r. oraz postanowienie o włączeniu do postępowania dokumentów z [...].09.2020 r.), zaś doręczenia te nie były przez Skarżącą kwestionowane.

W konsekwencji wydania postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania DIAS w Szczecinie postanowieniem z [...].03.2021 r. stwierdził także uchybienie terminowi do wniesienia odwołania.

Strona postępowania złożyła skargę na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, wnosząc o jego uchylenie w całości, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz kosztów udzielonej stronie pomocy prawnej z wyboru oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z zeznań:

- Ł. S. na okoliczności, w których w dniach [...].11.2020 r. odebrał adresowaną do Strony korespondencję organu celno-skarbowego I instancji oraz dla których przekazał tę korespondencję Stronie do jej rąk dopiero [...].01.2021 r.

- B. R. dla wykazania, że Skarżąca przebywała u niej nieprzerwanie od soboty [...] listopada 2020 r. do niedzieli [...] grudnia 2020 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc w uzasadnieniu, że we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania Skarżąca przywołała inne okoliczności uchybienia terminu niż w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 21 lipca 2021 r. oddalił skargę.

Sąd I instancji stwierdził, że istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest przede wszystkim to, czy doszło do skutecznego doręczenia skarżącej decyzji I instancji z dnia [...] listopada 2020 r. poprzez doręczenie przesyłki Ł. S. jako domownikowi skarżącej w trybie art. 149 o.p. WSA wskazał, że strona w skardze powołała się na naruszenie art. 162 o.p., zaś ze sformułowania zarzutu naruszenia tego przepisu oraz z uzasadnienia skargi wynika, że skarżąca kwestionuje prawidłowość doręczenia jej decyzji ze skutkiem na dzień [...] listopada 2020 r. Skarżąca pismo z [...] lutego 2021 r. zatytułowała jako "wniosek o przywrócenie terminu" i jako podstawę prawną wskazała art. 162 o.p., jednakże w jego treści wskazywała na naruszenia art. 149 o.p., kwestionując skuteczność wobec niej doręczenia decyzji do rąk Ł. S., który w jej ocenie nie był jej domownikiem.

Sąd I instancji wskazał, że koniecznym jest ustalenie, w jakim dniu miało miejsce prawidłowe doręczenie decyzji oraz ustalenie kiedy zostało wniesione odwołanie od tej decyzji i w rezultacie, czy doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem WSA, pierwotnym źródłem sporu w rozpoznawanej sprawie jest kwestia doręczenia skarżącej decyzji, od której wniosła odwołanie, bowiem strona kwestionuje prawidłowość tego doręczenia. Sąd przypomniał, że w niniejszej sprawie organ postanowieniem z dnia [...] marca 2021 r. stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, a postanowienie to jest ostateczne. Stwierdzenie uchybienia terminowi do złożenia odwołania powoduje konieczność rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu z dnia [...] lutego 2021 r. z uwzględnieniem wpływu relacji skarżącej z Ł. S. na przesłankę braku winy skarżącej w uchybieniu terminu. WSA stwierdził, że skoro decyzja I instancji została doręczona [...] listopada 2020 r., a odwołanie zostało złożone [...] lutego 2021 r., to bezspornie nastąpiło po upływie 14 dni, bowiem termin minął [...] grudnia 2020 r. Zasadniczą kwestią było zatem wyjaśnienie skuteczności doręczenia decyzji wymiarowej, a więc ewentualnego uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. W tym celu Sąd uznał, że należy wyjaśnić status Ł. S. jako domownika skarżącej w świetle art. 149 o.p. Zdaniem WSA, ustalenia wymagało, czy i jakiego rodzaju relacja istniała między skarżącą a Ł. S. w rozumieniu art. 149 o.p. Sąd przyjął, że domownikiem upoważnionym do odbioru korespondencji jest każda dorosła osoba mieszkająca w tym samym co adresat domu lub mieszkaniu, która pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, lub krewny czy powinowaty zamieszkujący razem z adresatem, nawet jeśli prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Z uwagi na niezdefiniowanie przez ustawodawcę pojęcia domownika, każdorazowo należy badać związek danej osoby z adresatem oraz charakter jej pobytu w danym lokalu, przy czym nie można wskazywać, że koniecznym warunkiem uznania za domownika jest posiadanie meldunku w mieszkaniu adresata lub nawet prowadzenie z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Osoba uznana za domownika w świetle art. 149 o.p. powinna mieć osobisty związek z adresatem, a zarazem akceptowany przez niego status, wyrażający się w aprobacie dla długotrwałego i nieokazjonalnego przebywania w jego mieszkaniu, co uprawdopodabnia właściwe wywiązanie się z obowiązku przekazania odebranej przesyłki adresatowi.

WSA zauważył, że odbiór pism od organu przez Ł. S. miał miejsce nie tylko w dniu [...] listopada 2020 r. Postępowanie w sprawie toczyło się od [...] września 2020 r., gdy doręczono postanowienie organu I instancji o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej określonej w ustawie o grach hazardowych w związku z czynnościami procesowymi przeprowadzonymi [...] listopada 2019 r. w restauracji P. w R. przy ul [...] [...], gdzie ujawniono 2 automaty do gier hazardowych. Postanowienie to odebrał Ł. S. jako pełnoletni domownik i zobowiązał się do oddania przesyłki adresatowi, co uczynił gdyż skarżąca nie reklamowała trybu jej doręczenia. Podobnie przesyłkę adresowaną do skarżącej [...] września 2020 r., zawierającą postanowienie o włączeniu do postępowania dokumentów. Sąd podniósł, że listonosz w dokumencie potwierdzenie odbioru podkreślił zapis "pełnoletniemu domownikowi". Fakt odbioru ww. przesyłek przez Ł. S. nie był kwestionowany przez Skarżącą. Również przesyłka odebrana [...] listopada 2020 r. przez Ł. S. została przekazana skarżącej [...] stycznia 2021 r., co strona potwierdziła w treści skargi wskazując, że zapomniał on o odebranej korespondencji i woził ją przez ponad dwa miesiące w skrytce swojego samochodu.

Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, iż z umowy najmu mieszkania z [...] sierpnia 2020 r. wynika, że skarżąca wynajęła Ł. S. mieszkanie dwupokojowe z łazienką znajdujące się w budynku mieszkalno-gospodarczym zlokalizowanym na działce [...] w R. przy ul. [...] bez podania numerów (budynek [...] P.) bez czynszu, ale za prace porządkowe wykonywane na jej rzecz. Mając zatem na uwadze relacje łączące skarżącą z Ł. S. w świetle rozumienia pojęcia "domownik", o jakim mowa w art. 149 o.p., WSA uznał, że organ dokonując oceny, czy skarżąca uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu zasadnie stwierdził, że widniejące na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki zawierającej decyzję organu I instancji adnotacje, wskazywały na przyczynę niedoręczenia skarżącej decyzji osobiście, zaś dokument ten potwierdzał, że doręczyciel pocztowy nie zastał skarżącej [...] listopada 2020 r. w miejscu zamieszkania, ale miał możliwość doręczenia przesyłki innej uprawnionej osobie w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149 o.p. Na druku potwierdzenia odbioru widnieje podpis Ł. S. Listonosz doręczając przesyłkę uznał go za osobę właściwą do jej odbioru, o czym świadczy zapis na "potwierdzeniu odbioru" (zpo), gdzie zaznaczył kwadrat przy informacji, że pismo doręczono osobie kwalifikującej się do tych odbiorców (domownik, sąsiad, zarządca domu lub budynku, dozorca), a nie bezpośrednio adresatowi. Sąd zgodził się z organem, że status Ł. S. poza weryfikacją dokonaną przez listonosza potwierdza także treść umowy najmu mieszkania, z której wynika, że za wynajmowane mieszkanie nie płacił czynszu, ale był zobowiązany do prac porządkowych na rzecz Skarżącej. Zdaniem WSA, wszystkie wymagania zostały spełnione, aby uznać, iż doszło do skutecznego doręczenia skarżącej decyzji I instancji. Skoro zatem skarżącej skutecznie doręczono decyzję w dniu [...] listopada 2020 r., to odwołanie można było zgodnie z art. 228 o.p. złożyć najpóźniej do dnia [...] grudnia 2021 r. Odwołanie od decyzji złożone w dniu [...] lutego 2021 r. zostało zatem złożone po terminie.

Sąd I instancji w pełni zgodził się ze stanowiskiem organu, że nie znajdują usprawiedliwienia podnoszone przez stronę zarzuty i nie uzasadniają one braku zawinienia w uchybieniu terminu. We wniosku o przywrócenie terminu skarżąca ograniczyła się do wskazania na pobyt w szpitalu, przy czym z zaświadczenia wynika, że był to planowany zabieg, zwolnienie lekarskie obejmowało okres od [...] do [...] listopada 2020 r., nie wykazała natomiast, że nie była w stanie dotrzeć do Urzędu Skarbowego czy na pocztę, czy posłużenia się inną osobą. Z lakonicznego twierdzenia zwartego we wniosku, jak również z treści zaświadczenia, trudno jest wnioskować bezpośrednio o niemożności wniesienia odwołania. WSA podkreślił, że skarżąca nie miała obowiązku osobistego doręczenia odwołania w budynku Urzędu Skarbowego, a nadto wysłanie pisma jest czynnością techniczną, którą można dokonać przy pomocy osób trzecich. Zdaniem Sądu, ocena organu jest zasadna również dlatego, że stan zdrowia skarżącej nie mógł być taki zły, skoro była w stanie opuścić - jak wskazała dnia [...] listopada 2020 r. - miejsce pod adresem u. [...] [...] w R. Biorąc pod uwagę lakoniczność informacji dotyczących choroby skarżącej, podniesionych we wniosku o przywrócenie terminu, WSA nie uznał za zasadne zarzutów naruszenia art. 162 o.p. Podkreślił, że ciężar wykazania okoliczności świadczących o braku winy w uchybieniu terminowi spoczywał na skarżącej zwracającej się z przedmiotowym wnioskiem i nie mógł być przerzucany na organ. Sąd nie znalazł podstaw do postawienia organowi zarzutu niepodjęcia czynności procesowych, które wykazałyby, że skarżąca, mimo choroby, mogła wnieść w terminie środek zaskarżenia. Organ nie zakwestionował przedłożonego zaświadczenia lekarskiego jako dowodu, jednak to na skarżącej spoczywał obowiązek wskazania, w jaki sposób choroba ograniczała możliwość dopełnienia przez nią czynności procesowej. Samo stwierdzenie niezdolności do czynności prawnych i związane z tym zaświadczenie nie muszą być równoznaczne z niezdolnością do wykonania jakiejkolwiek czy każdej czynności skarżącej, a tym bardziej czynności technicznej w postaci organizacji wysyłki korespondencji. Z kolei przekazanie przez Ł. S. przesyłki dnia [...] stycznia 2021 r. oraz okoliczność pozostawania poza domem przez skarżącą i poleganie na informacji uzyskanej od Ł. S., czyli tak przedstawiona przyczyna uchybienia terminu do wniesienia odwołania, w ocenie Sądu, uzasadniała stwierdzenie, że skarżąca złożyła odwołanie po terminie ze swojej winy. Pozostawanie poza miejscem wskazanym jako adres do korespondencji nie stanowi okoliczności uprawdopodabniającej brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Sąd uznał, że Skarżąca zdecydowała, iż pisma kierowane do niej na podany adres korespondencyjny będzie odbierać Ł. S., w związku z czym zaniedbania dorosłego domownika odbierającego korespondencję obciążają samą stronę. WSA podniósł, iż z faktu pozostawania we wspólnocie domowej oraz zobowiązania się domownika do oddania pisma wynika upoważnienie do odbioru pism. Skarżąca miała świadomość toczącego się postępowania w związku z czym powinna liczyć się z konsekwencjami tego, że w razie jej nieobecności, korespondencja do niej kierowana może zostać odebrana przez dorosłego domownika, w tym przypadku przez Ł. S. Opóźnienia związane z przekazywaniem informacji oraz korespondencji obciążają skarżącą i nie stanowią podstawy do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem WSA, oceny tej nie zmienia fakt, że skarżąca poza miejscem zamieszkania przebywała w związku z zamknięciem lokalu. Zamierzonego skutku nie mogą również odnieść podnoszone okoliczności dotyczące prowadzenia działalności w okresie pandemii.

Sąd I instancji zgodził się ze stanowiskiem organu, że zamknięcie lokalu było decyzją Skarżącej i w związku z tym opuszczenie miejsca prowadzenia działalności bez zabezpieczenia funkcjonowania firmy w zakresie odbioru korespondencji należało uznać za niedbalstwo, a tym samym brak spełnienia przesłanki braku winy w uchybieniu terminowi. Strona planując wyjazd i wiedząc o toczącym się postępowaniu mogła ustanowić pełnomocnika do reprezentowania jej w ramach tego postępowania. Możliwość przywrócenia terminu uzależniona jest od stwierdzenia, że strona w zaistniałych okolicznościach dochowała należytej staranności w ramach toczącego się postępowania. Dopuszczenie się nawet lekkiego niedbalstwa w przestrzeganiu terminów procesowych uniemożliwia przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

W ocenie Sądu skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do złożenia odwołania od decyzji I instancji nastąpiło bez jej winy, co stanowi warunek sine qua non uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu.

Odnosząc się do wniosku dowodowego Skarżącej WSA wskazał, że stosownie do treści art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające, ale może to być wyłącznie dowód z dokumentu nie zaś z przesłuchania świadków, wobec czego wniosek podlegał oddaleniu. Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym i w konsekwencji dokonywanie przez ten Sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania administracyjnego i powinno umożliwiać Sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że Sąd w istocie nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła M. C., zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jej uwzględnienie, uchylenie w całości wyroku Sądu I instancji oraz rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, poprzez uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z [...] marca 2021 r. za sygnaturą akt [...] oraz zobowiązanie tego organu do wydania w terminie 14 dni od daty doręczenia wyroku, postanowienia przywracającego Stronie termin na wniesienie odwołania od decyzji Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie znak [...] z [...] listopada 2020 r. Ponadto skarżąca kasacyjnie wniosła o zasądzenie kosztów postępowania przed I i II instancją sądową według norm przepisanych, z uwzględnieniem kosztów udzielonej pomocy prawnej z wyboru oraz opłaty skarbowej za przedłożenie pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. skarżąca wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 149 o.p. w zw. z art. 91 ustawy o grach hazardowych w zakresie zastępczego doręczenia pisma za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, poprzez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu za skuteczne doręczenia urzędowej korespondencji poleconej z decyzją organu celnoskarbowego obcemu dla Strony najemcy Jej pomieszczenia mieszkalnego z tego powodu, że Strona nie kwestionowała podobnego wcześniejszego doręczenia w tym postępowaniu.

Argumentację na poparcie zarzutu sformułowanego w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego według norm przepisanych, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Ponadto organ złożył oświadczenie o odstąpieniu od przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy postawione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały. Nie ma on natomiast prawa badania, czy w sprawie wystąpiły inne niż podniesione w skardze kasacyjnej naruszenia prawa, które mogłyby prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zakres kontroli wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut dotyczący naruszenia przepisu postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. zarzut naruszenia art. 149 o.p. w zw. z art. 91 u.g.h. w zakresie zastępczego doręczenia pisma za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, poprzez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu za skuteczne doręczenia urzędowej korespondencji poleconej z decyzją organu celnoskarbowego obcemu dla Strony najemcy.

Należy podkreślić, iż kluczowym w sprawie jest wyjaśnienie przez organ statusu Ł. S. jako domownika w świetle art. 149 o.p., poprzez ustalenie, czy i jakiego rodzaju relacja istniała między skarżącą a Ł. S. w rozumieniu art. 148 i 149 o.p.

Mając tak zakreślone granice sporu wskazać należy, że zgodnie z art. 148 § 1 o.p. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Natomiast stosownie do art. 149 zd. pierwsze o.p., w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu, pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi.

Z treści przywołanych przepisów wynika, że zasadą w postępowaniu podatkowym jest, że w przypadku osób fizycznych doręczenia dokonuje się bezpośrednio w stosunku do adresata pisma. Takie doręczanie pism ma istotne znaczenie, bowiem powoduje stan pewności co do tego, że pismo dotarło do adresata w określonej dacie. W przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu, co do zasady w pierwszej kolejności znajduje zastosowanie art. 149 o.p., określający warunki doręczenia zastępczego. Dla skuteczności doręczenia w trybie tego przepisu konieczne jest spełnienie określonych warunków, tj.: (1) doręczenie do rąk pełnoletniego domownika adresata, (2) podjęcie się przez odbierającego oddania pisma adresatowi, (3) pokwitowanie odbioru przez domownika, sąsiada lub dozorcę, (4) w przypadku doręczenia do rąk sąsiada lub dozorcy - umieszczenie stosownego zawiadomienia w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata.

Zgodnie z dorobkiem orzeczniczym dotyczącym pojęcia "dorosłego domownika", które nie zostało zdefiniowane w art. 149 o.p. zgodnie przyjmuje się, że termin "dorosły" oznacza to samo co "pełnoletni". Dominuje też pogląd, że status "domownika" mają zamieszkujący z adresatem w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci. Oznacza to, że nawet nie każdą pełnoletnią osobę spokrewnioną można uznać za dorosłego domownika, któremu można oddać przesyłkę przeznaczoną dla określonego adresata. Warunkiem koniecznym bowiem jest, aby osoba spokrewniona z adresatem pisma zamieszkiwała pod wskazanym adresem, nawet jeżeli nie jest tam zameldowana. Natomiast osoby obce adresatowi nie są jego domownikami nawet, gdy mieszkają w tym samym domu lub mieszkaniu (np. jako lokatorzy czy sublokatorzy), chyba że zostały przez adresata włączone do wspólnoty domowej i prowadzą z nim (jego rodziną) wspólne gospodarstwo domowe (zob. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I FSK 324/21 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie doszło do przekonującego ustalenia, że zaskarżona odwołaniem decyzja została prawidłowo (skutecznie) doręczona skarżącej w trybie art. 149 o.p. Zdaniem NSA, nie można zgodzić się z Sądem I instancji oraz organem, że status Ł. S. jako domownika M. C. w rozumieniu art. 149 o.p. potwierdza treść umowy najmu mieszkania (z tyłu [...] "P.") zawartej w dniu [...] sierpnia 2020 r., z której wynika, że za wynajmowane mieszkanie nie płacił on czynszu, ale był zobowiązany do prac porządkowych na rzecz Skarżącej, a także to, iż uprzednio odebrał już skierowane do niej pismo.

Dodatkowo w realiach niniejszej sprawy, gdy M. C. w dacie doręczenia pisma Ł. S. przebywała poza miejscem swojego zamieszkania, będąc po operacji, a decyzję doręczono najemcy, trudno mówić o winie Skarżącej w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, poprzez "opuszczenie miejsca prowadzenia działalności bez zabezpieczenia funkcjonowania firmy w zakresie odbioru korespondencji", skoro art. 150 § 2 o.p. przewiduje, że w omawianej sytuacji doręczyciel powinien umieścić zawiadomienie o pozostawaniu pisma w placówce pocztowej wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie 7 dni od dnia pozostawienia zawiadomienia - w oddawczej skrzynce pocztowej (lub, gdyby nie było to możliwe, na drzwiach mieszkania, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresatka wykonuje swoje czynności zawodowe bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresatki). Prawidłowości doręczenia w niniejszej sprawie nie przesądza też fakt, że listonosz doręczając przesyłkę uznał osobę Ł. S. za właściwą do jej odbioru, o czym świadczy zapis na dokumencie "potwierdzeniu odbioru" (zpo), gdzie zaznaczył kwadrat przy informacji, że oznaczone wyżej pismo doręczono osobie kwalifikującej się do tych odbiorców (domownik, sąsiad, zarządca domu lub budynku, dozorca), a nie bezpośrednio adresatowi. W tym miejscu przypomnieć również należy, że dokument urzędowy, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru, korzysta z domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone, co nie oznacza że informacje w nim zawarte nie mogą być podważone. Powyższe przesądzało za tym, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku swej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania przybliżając okoliczności, w jakich doszło do doręczenia spornej decyzji.

W piśmiennictwie i orzecznictwie (zarówno na gruncie Ordynacji podatkowej jak i Kodeksu postępowania administracyjnego - por. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2021, komentarz do art. 58; Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, B. Adamiak, J. Borkowski, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 335; Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2014, s. 274; wyrok NSA z 21 września 2010 r. I OSK 1690/09; wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I FSK 324/21 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) dominuje pogląd, że nieprawidłowe doręczenie pisma może stanowić okoliczność wskazującą na brak winy osoby zainteresowanej w dochowaniu terminu, a tym samym stanowić przesłankę do wystąpienia z wnioskiem o jego przywrócenie (por. wyroki NSA: z 4 lipca 2012 r. sygn. akt II GSK 688/11, 12 grudnia 2008 r. II GSK 554/08; z 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II GSK 5099/16; wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I FSK 324/21 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając wszystkie okoliczności sprawy oraz mając na uwadze, że odmienna ocena wiązałaby się z ograniczeniem stronie konstytucyjnego prawa do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i uniemożliwiałaby ochronę jej praw, orzekł jak w sentencji.

Z tych względów i biorąc pod uwagę, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 oraz art. 182 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznał, że skargę kasacyjną należało uwzględnić przez uchylenie zaskarżonego wyroku z jednoczesnym uchyleniem – w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie pod uwagę ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

O kosztach postępowania za obydwie instancje orzeczono na podstawie art. 209, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.