Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 41/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 2017 poz 2137
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
article: par. 39
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 5, art. 18
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 7
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.

SENTENCJA

Dnia 17 kwietnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska (spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st.sek.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi X na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...] r. utrzymał

w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...]r. o ustaleniu skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu organ II instancji stwierdził, m. in., że strona skarżąca wnosiła

o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za [...] rok

w ramach:

- pakietu 4 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami [...]w wariancie 4.1. – Ochrona siedlisk lęgowych ptaków

- pakietu 6 – Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie

w wariancie 6.1. – Produkcja towarowa lokalnych odmian roślin uprawnych

- pakietu 2 – Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.2. – Uprawy rolnicze ( w okresie przestawiania ).

Jak wskazano w uzasadnieniu decyzji, skarżąca przystępując do programu rolnośrodowiskowego podjęła się realizacji 5 letniego zobowiązania od dnia [...] r.

Organ I instancji przyznał wnioskodawczyni płatności za wskazane wyżej lata.

Na skutek kontroli dokonanej na miejscu w gospodarstwie skarżącej w dniach [...] r. stwierdzono nieprawidłowości polegające na różnicy między powierzchnią działek deklarowaną we wniosku a powierzchnią działek stwierdzoną

w trakcie kontroli. Jak wynika zaś z § 39 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.) płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, m. in., jeżeli rolnik zmniejszył obszar gruntów ornych, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej lub jej części objętych zmniejszeniem.

W przedmiotowej sprawie organ stwierdził zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym. Skarżąca nie wnosiła żadnych uwag do protokołu pokontrolnego, a zatem, jak ocenił organ, nie negowała wyników przeprowadzonej kontroli. Kontrola stwierdziła zmniejszenie obszaru gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe w odniesieniu do wariantu 4.1., 2.1 i 6.1.

Organ II instancji odniósł się do zarzutu naruszenia art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 i art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, wskazując, że płatności przyznane za poszczególne lata [...] nie wynikały

z pomyłki właściwego organu.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu X wniosła o uchylenie decyzji organu II instancji i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W ocenie skarżącej, organ nie dokonał należycie oceny rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej nieprawidłowości.

Na rozprawie w dniu [...] r. skarżąca przyznała, że [...] r. nie zostały przeprowadzone odpowiednie zabiegi agrotechniczne, gdyż była zła pogoda i nie było warunków do wjechania na działkę ze sprzętem rolniczym. Skarżąca zakładała, że w [...] r., dojdzie w związku tym do obniżenia wypłaty wnioskowanej płatności, ale nie spodziewała się, że będzie musiała dokonać zwrotu płatności za lata poprzednie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1066) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a"), sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia[...] r. o ustaleniu X kwoty nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości [...] zł.

Ustalony w sprawie stan faktyczny, zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości.

Jak wskazały organy, skarżąca podejmując się realizacji 5 letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego od dnia [...] r. składała corocznie wnioski o płatności

z tytułu programu rolnośrodowiskowego w ramach :

- pakietu 4 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami [...]w wariancie 4.1. – Ochrona siedlisk lęgowych ptaków

- pakietu 6 – Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie

w wariancie 6.1. – Produkcja towarowa lokalnych odmian roślin uprawnych

- pakietu 2 – Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.2. – Uprawy rolnicze ( w okresie przestawiania ).

Deklaracje tych samych pakietów skarżąca składała we wnioskach za lata[...] Na tej podstawie przyznawano i wypłacano płatności za lata [...].

Na skutek kontroli gospodarstwa na miejscu dokonanej w [...] r. stwierdzono nieprawidłowości polegające na różnicy w wielkości działek deklarowanych we wniosku, a stwierdzonych w trakcie kontroli, jako powierzchnie kwalifikujące się do otrzymania płatności.

Strona skarżąca nie zakwestionowała stwierdzonych w trakcie kontroli nieprawidłowości. Nie wnosiła uwag do sporządzonego protokołu kontroli.

Na rozprawie przed Sądem w dniu [...] r. skarżąca przyznała, że [...] r. nie dokonywano na działkach rolnych wymaganych zabiegów agrotechnicznych ze względu na złe warunki atmosferyczne, potwierdzając dokonane przez organ ustalenia, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe było realizowane na mniejszym obszarze, niż wynikało to ze złożonego wniosku o przyznanie płatności.

Zasady ustalania i odzyskiwania kwot nienależnie pobranych płatności reguluje art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2018 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji rolnictwa, zgodnie z którym ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji,

o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2).

Szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy

w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" określają rozporządzenia wykonawcze wydane na podstawie art. 29 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2017 r., poz. 1856 ze zm.). W badanej sprawie

w odniesieniu do płatności za rok [...] obowiązywało rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm.), zaś od [...] r. rozporządzenie z 13 marca 2013 r. ( Dz.U,

z 2013 r. poz. 361 ze zm.).

Z obydwu rozporządzeń wynika, że płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi, który obok innych warunków przyznania płatności realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej

i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych, a ponadto jeżeli rolnik spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Kwestie zwrotu płatności rolnośrodowiskowej w przedmiotowej sprawie, jak prawidłowo przyjął organ, regulują przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013, poz. 361, z późn. zm.).

Jak wynika z § 39 ust. 1 rozporządzenia, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego,

w szczególności w związku z nieprzestrzeganiem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Zgodnie z § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej lub jej części objętej zmniejszeniem.

W świetle przytoczonych przepisów i zobowiązań przyjmowanych przez rolnika składającego pierwotny wniosek o płatność rolnośrodowiskową jest oczywiste, że

w razie zmiany warunków realizacji przyjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego bez poinformowania organów Agencji o przyczynach tego stanu, w tym wyłączenie spod zobowiązania rolnośrodowiskowego części gruntu nim objętej i tym samym zmniejszenie powierzchni zgłoszonej do płatności, skutkuje obowiązkiem zwrotu przyznanej płatności w wysokości proporcjonalnej do wielkości gruntu wyłączonego

Przy czym, co należy podkreślić, z uwagi na treść podnoszonych przez skarżąca zarzutów, przepis ten znajduje umocowanie w art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/11, zgodnie z którym w przypadku zobowiązań wieloletnich zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie, mają zastosowania do kwot wypłaconych już

z tytułu zobowiązania w latach wcześniejszych. Zatem, zaprzestanie realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie płatności za ten rok, lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego.

Tym samym nie może budzić wątpliwości, że wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być oceniane w okresie całego 5-letniego okresu zobowiązania. Zaś zaprzestanie realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie płatności za ten rok, lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego.

Jednocześnie, jak słusznie również wskazał organ w zaskarżonej decyzji,

w sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. L 25 z 28.1.2011, str. 8), mającym zastosowanie do płatności za lata [...] oraz w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U. L 227 z 31.7.2014, s. 69), mającym zastosowanie do płatności za rok [...], a skutkujące odstąpieniem od ustalenia nienależnie pobranych płatności. Na podstawie tych przepisów obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie [...] miesięcy od płatności. Celem wyjątków od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, określonych

w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, gdy błąd ARiMR spowodował wypłatę nienależnych płatności i jednocześnie brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika,

a w przypadku gdy błąd dotyczył stanu faktycznego, który miał wpływ na nienależną płatność, gdy ponadto nie doszło do wydania decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji oraz jej doręczenia stronie w terminie [...] miesięcy od dokonania płatności. W rozpatrywanej sprawie, płatności rolnośrodowiskowe za lata [...] przekazane na rachunek bankowy skarżącej nie wynikały z pomyłki ARiMR, ale

z decyzji administracyjnych organu, , który nie posiadał informacji, z których wynikałoby, że skarżąca nie dotrzyma 5 – letniego zobowiązania. Niewątpliwie zaś odpowiedzialność a informacje zamieszczone we wniosku oraz ich niegodność ze stanem faktycznym ponosi rolnik. Ponadto, co należy również podkreślić, skarżąca sama przyznała, że [...] r. nie zostały przeprowadzone odpowiednie zabiegi agrotechniczne, gdyż była zła pogoda i nie było warunków do wjechania na działkę ze sprzętem rolniczym. W sprawie jednak brak dowodów, aby skarżąca zawiadomiła organ o tych okolicznościach, jako takich, których nie można było przewidzieć ,a mających wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będących wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Brak było również podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty z przyczyn określonych w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005

i (WE) nr 485/2008 (Dz.U.UE.L.2013.347.549 z dnia 20 grudnia 2013 r., zwanego dalej rozporządzeniem nr 1306/2013), a mianowicie jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza [...]EUR, nie licząc odsetek. Kwoty wypłacone skarżącej przekraczały równowartość [...]EUR, przeliczoną na złote wg ustalonego kursu.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, brak jest podstaw do skutecznego zakwestionowania prawidłowości poczynionych przez organy ustaleń faktycznych. Ich podstawą były bowiem ustalenia kontrolne, będące rezultatem przeprowadzonych

w gospodarstwie skarżącej czynności w tym zakresie, w trakcie których niewadliwie stwierdzono, że producent nie dochował warunków związanych z przyjętymi przez niego obowiązkami. Skarżąca została powiadomiona o wynikach kontroli i nie wniosła umotywowanych zastrzeżeń odnośnie ustaleń zawartych w raporcie. Podstaw zakwestionowania prawidłowości przeprowadzonych czynności kontrolnych nie sposób się doszukać również w całokształcie okoliczności sprawy, albowiem czynności te zostały przeprowadzone w odpowiedniej, prawem przewidzianej formie, a także zostały należycie udokumentowane, zaś stwierdzone naruszenia szczegółowo opisane.

W rozpoznawanej sprawie organy prawidłowo zatem przyjęły, że skarżąca ze względu na stwierdzone naruszenia w realizacji programu rolnośrodowiskowego jest zobowiązana do zwrotu części uzyskanej pomocy.

Z przytoczonych wyżej względów na podstawie art. 151 ustawy – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), Sąd oddalił skargę.