Wyrok NSA, sygn. akt OSK 668/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2004-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Powołane przepisy: article: art. 1143 par. 2, art. 1146 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 217 par. 2 pkt 2, art. 218 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępownaia administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lutego 2004 r. II SA 3558/03 w sprawie ze skargi CBS B. INC, CBS E. z siedzibą w N.-J. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. (...) w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o istnieniu wzajemności w zakresie uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych - uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, (...)


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 lutego 2004 r. /II SA 3558/03/ uchylił zaskarżone postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. (...) oraz utrzymane nim w mocy postanowienie tego samego organu z dnia 22 sierpnia 2003 r. (...) wydane w sprawie odmowy wydania zaświadczenia o istnieniu wzajemności w zakresie uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych.

W uzasadnieniu Sąd podał, że postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2003 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia 22 lipca 2003 r. odmawiające wnioskodawcy CBS B. INC, CBS E. wydanie zaświadczenia o istnieniu wzajemności w rozumieniu art. 1146 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego pomiędzy Rzeczpospolitą Polską, a stanem Nowy Jork w Stanach Zjednoczonych Ameryki w zakresie uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych w sprawach z powództw wierzycieli - podmiotów gospodarczych będących osobami prawnymi, o zapłatę przeciwko dłużnikom - podmiotom gospodarczym będącymi osobami prawnymi.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy wnioskodawca wskazał, że ma interes prawny w uzyskaniu żądanego zaświadczenia, bowiem zamierza wystąpić z powództwem cywilnym w Stanach Zjednoczonych Ameryki przeciwko osobie prawnej mającej siedzibę w Polsce o zapłatę kwot wynikających z łączącego strony kontraktu. Zdaniem wnioskodawcy nie wnosi on o wydanie zaświadczenia, które w jakikolwiek sposób miałoby wkraczać w kompetencje Sądu, zwłaszcza, że żadna sprawa sądowa w omawianym zakresie nie została wszczęta.

Minister Sprawiedliwości nie podzielił stanowiska wnioskodawcy wskazując, że stosownie do art. 217 par. 2 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego, organ administracji może wydawać zaświadczenia co do okoliczności lub stanu prawnego tylko w sprawach, które mieszczą się w zakresie działania tego organu. Nie jest natomiast możliwe wydanie zaświadczenia co do kwestii wykraczającej poza ten zakres i należącej do kompetencji innego organu lub sądu. Występowanie wzajemności należy do kwestii, które w każdym postępowaniu badane są przez Sąd z urzędu, a więc wydanie zaświadczenia co do istnienia wzajemności przez Ministra Sprawiedliwości oznaczałoby wkroczenie w sferę zastrzeżoną dla niezawisłego Sądu i nie na tu znaczenia okoliczność, że postępowanie o stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu amerykańskiego nie zostało jeszcze wszczęte. Minister Sprawiedliwości nie podzielił również stanowiska wnioskodawcy, że nie istnieje inna prawnie dopuszczalna możliwość uzyskania informacji o stosowaniu wzajemności.

Postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. CBS B. INC, CBC E. w N.-J. zaskarżył w dniu 17 września 2003 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskując uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia z dnia 22 lipca 2003 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał zasadność skargi. Wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie organ orzekający odmówił wydania zaświadczenia powołując się m.in. na przepis art. 1143 par. 2 Kpc, według którego to Sąd może się zwrócić do Ministra Sprawiedliwości, gdy chodzi o stwierdzenie stosowania wzajemności przez państwo obce. Z tego przepisu Minister wyprowadził wniosek, iż tylko Sądy mogą otrzymywać informacje na temat wzajemności, zaś materia ta nie może być w ogóle przedmiotem zaświadczenia. Taka wykładnia art. 1143 Kpc oraz przepisów art. 217 i art. 218 Kpa jest nieuprawniona. W dziale VII kodeksu postępowania administracyjnego /a także w przepisach innych ustaw/ brak jest norm wskazujących, iż nie jest możliwe wydanie zaświadczenia o ile dane informacje mogą być udostępnione określonym podmiotom w innym trybie. Nie ma zatem przeszkód prawnych - zdaniem Sądu - by informację na temat wzajemności co, do zasady, Sądu otrzymywały na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego, inne zaś podmioty na podstawie przepisów działu VII Kpa.

Ze stanowiska Ministra Sprawiedliwości zawartego w zaskarżonym postanowieniu /oraz postanowieniu go poprzedzającym/ nie wynika, czy organ dysponował informacjami żądanymi przez skarżącego. Odmowa wydania zaświadczenia oparta została natomiast na założeniu, że - jak wspomniał Sąd we wcześniejszych wywodach - tylko Sądom przysługuje prawo do uzyskania informacji żądanych przez skarżącego. Takie stanowisko - w ocenie Sądu - stanowi z jednej strony o naruszeniu art. 218 par. 1 Kpa, z drugiej strony zaś o naruszeniu art. 7 tego kodeksu poprzez niewyjaśnienie sprawy.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lutego 2004 r. została złożona przez Ministra Sprawiedliwości skarga kasacyjna, w której zaskarżając wyrok w całości, zarzucono mu naruszenie prawa materialnego, a to art. 217 par. 2 pkt 2 oraz art. 218 par. 1 Kpa przez przyjęcie, że Minister Sprawiedliwości jest właściwy w sprawie wydawania zaświadczeń w trybie ww. przepisów dotyczących istnienia wzajemności w rozumieniu art. 1146 par. 1 Kpc. Zdaniem Ministra, stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie znajduje uzasadnienia w świetle art. 217 Kpa. Sąd nie wskazał bowiem przepisu prawa materialnego, który przesądzałby o tym, że w ogóle ocena wzajemności w rozumieniu art. 1146 par. 1 Kpc należy do właściwości rzeczowej Ministra Sprawiedliwości, stosownie do art. 1 par. 1 pkt 1 Kpa. Z pewnością - zdaniem organu - takimi przepisami nie są przepisy działu VII Kpa, jak zasugerował Sąd.

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości ustalenie istnienia lub też braku wzajemności w uznawaniu lub stwierdzeniu wykonalności orzeczeń Sądów zagranicznych w rozumieniu art. 1146 par. 1 i art. 1150 par. 1 Kpc należy nie do organu administracji lecz do niezawisłych Sądów.

Skarżący organ podkreśla, iż Minister Sprawiedliwości w oparciu o art. 1143 par. 2 Kpc udziela Sądom jedynie informacji pomocniczych dla ustalenia istnienia lub braku wzajemności, lecz decyzja o tym czy wzajemność istnieje czy też nie, należy wyłącznie do Sądu orzekającego w przedmiocie uznania do stwierdzenia wykonalności orzeczenia zagranicznego. Sądu w żaden sposób nie są związane treścią materiałów przekazywanych przez Ministra Sprawiedliwości w oparciu o art. 1143 par. 2 Kpc.

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości uznać więc należy, iż stwierdzenie wzajemności lub jej braku nie może nastąpić w trybie zaświadczenia administracyjnego. Kwestią otwartą jest natomiast możliwość zwrócenia się do Ministra Sprawiedliwości w trybie ustawy o informacji publicznej o udostępnienie posiadanych przez Ministra Sprawiedliwości informacji, pomocnych przy ocenie istnienia wzajemności.

Zdaniem skarżącego organu administracji orzeczenie Sądu Administracyjnego nie może się ostać także z tej przyczyny, iż Sąd ten nie dokonał również analizy istnienia po stronie CBC B. INC, CBS E. w Nowym Jorku interesu prawnego w uzyskaniu zaświadczenia o istnieniu wzajemności. Według skarżącego wnioskodawca zaświadczenia nie wykazał interesu prawnego w uzyskaniu zaświadczenia. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości wnioskodawca takiego interesu prawnego nie posiada.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Materiał dokumentacyjny rozpoznawanej sprawy wskazuje, że skarga kasacyjna Ministra Sprawiedliwości ma usprawiedliwione podstawy.

CBS B. INC, CBS E. wniosek swój do Ministra Sprawiedliwości o wydanie zaświadczenia o istnieniu wzajemności w rozumieniu art. 1146 par. 1 Kpc pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Stanem Nowy Jork w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej w zakresie uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych wierzycieli podmiotów gospodarczych, będących osobami prawnymi o zapłatę przeciwko dłużnikom - podmiotom gospodarczym będącym polskimi osobami prawnymi działającymi w Polsce, oparł na art. 217 par. 2 pkt 2 Kpa. Przepis ten stanowi, że zaświadczenie wydaje się /przez organ administracji publicznej/, jeżeli osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. W tym przypadku to urzędowe potwierdzenie musiałoby dotyczyć istnienia wzajemności w zakresie uznawania i wykonywania w Polsce wyroków sądów amerykańskich.

Z powołanego przepisu wynika, że nie każdy podmiot może domagać się wydania zaświadczenia lecz tylko osoba, która wykaże, że ma interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego.

Mimo podnoszenia przez Ministra Sprawiedliwości braku interesu prawnego po stronie wnioskodawcy w tej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie odniósł się do tej kwestii. Sąd nie rozważył czy przedstawiona w uzasadnieniu wniosku argumentacja jest wystarczająca do przyjęcia, że wnioskodawca ma interes prawny w żądaniu zaświadczenia określonej treści, czy też interes ten ma raczej charakter interesu faktycznego.

Zaświadczenie wydane w przepisanej formie przez właściwy w danej materii rzeczowo i miejscowo organ administracji publicznej spełnia wymagania dokumentu urzędowego, którym strona może się posługiwać dla uzyskania określonego celu.

Z art. 218 par. 1 Kpa, który ma zastosowanie do sytuacji określonych w art. 217 par. 2 pkt 2 Kpa wynika, że organ administracji publicznej obowiązany jest wydać - osobie mającej interes prawny - zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu, a zatem czyni to jeżeli jest rzeczowo właściwy w sprawie.

Minister Sprawiedliwości konsekwentnie w wydanych przez siebie w tej sprawie postanowieniach wskazywał, iż nie jest organem właściwym w kwestii udzielenia wnioskodawcy odpowiedzi w przedmiocie wzajemności Wojewódzki Sąd Administracyjny w ogóle nie odniósł się - choć powinien - do stawianych w tej mierze zastrzeżeń przez Ministra Sprawiedliwości. Nie rozważył Sąd także czy w ogóle przedmiot żądania wnioskodawcy może być przedmiotem zaświadczenia wydanego na podstawie art. 217 Kpa.

Żądanie bowiem stwierdzenia istnienia wzajemności w zakresie uznawania i wykonywania w Polsce wyroków wydanych przez Sądy państw obcych związane jest z postępowaniem cywilnym, a o tym czy uznać orzeczenie sądu obcego państwa rozstrzyga polski sąd powszechny po przeprowadzeniu rozprawy, w trakcie której sąd ustala czy w tym przypadku występuje wzajemność.

Sąd rozstrzygając tę kwestię korzysta z informacji dostarczonej mu - na jego żądanie - przez Ministra Sprawiedliwości odnośnie stosowania wzajemności przez państwo obce. Ustalenie przez Sąd braku wzajemności pociąga za sobą oddalenie wniosku o uznanie. Zatem o istnieniu lub nie, zasady wzajemności rozstrzyga Sąd w konkretnej sprawie dotyczącej uznania określonego orzeczeniem Sądu państwa obcego.

Minister Sprawiedliwości służy sądowi w tym zakresie tylko informacją, a jego stanowisko w świetle art. 1143 par. 2 oraz przepisów Kodeksu postępowania cywilnego regulujących problematykę uznania orzeczeń sądów zagranicznych, nie jest dla sądu wiążące. Czy w takiej sytuacji można od Ministra Sprawiedliwości żądać urzędowego potwierdzenia istnienia zasady wzajemności na podstawie art. 217 par. 2 pkt 2 Kpa? Na to pytanie winien był odpowiedzieć Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę wnioskodawcy na postanowienie Ministra Sprawiedliwości odmawiające wydania zaświadczenia.

Z powyższych względów zaskarżony wyrok należało na zasadzie art. 185 ustawy z dnia 30 lipca 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.