Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 3-5, art. 89 ust.1 pkt 2 i ust.2 pkt 2
journal: Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.
article: art.122, art. 180 par.1, art. 187 par. 1, art. 191
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 369, art. 864
journal: Dz.U. 2018 poz 1025
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 3 października 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, , Protokolant Referent stażysta – Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2019 roku sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno - Skarbowego w Ł. z [...] r. wymierzającą Ł K. i J K. prowadzącym do 20 lipca 2015 r. działalność gospodarczą pod nazwą A s.c. Ł K., J K. karę pieniężną w wysokości 24.000 zł za urządzanie gier poza kasynem gry na automatach o nazwach: Hot Fun nr [...] oraz Hot Fun nr [...].

Z akt sprawy wynika, że 18 marca 2014 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego [...] w Ł. przeprowadzili kontrolę w lokalu mieszczącym się w P. przy ulicy A 8 w zakresie przestrzegania przepisów ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201 poz. 1540) – dalej "u.g.h.". W kontrolowanym lokalu stwierdzono obecność dwóch włączonych i udostępnionych dla grających urządzeń o budowie identycznej jak automaty do gier hazardowych: Hot Fun nr [...] oraz Hot Fun nr [...].

Postanowieniem z [...] sierpnia 2014 r. Naczelnik Urzędu Celnego [...] w Ł. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na przedmiotowych automatach, poza kasynem gry.

Postanowieniem z [...] lipca 2016 r. organ I instancji dopuścił jako dowody w sprawie: materiały z kontroli, materiały z akt sprawy karnej skarbowej tj. postanowienie o wszczęciu dochodzenia z [...] kwietnia 2014 r, protokół przesłuchania świadka z 2 czerwca 2014 r, protokół przesłuchania świadka z 27 czerwca 2014 r, protokół przesłuchania świadka z 8 sierpnia 2014 r, protokół przesłuchania świadka z 21 sierpnia 2014 r., postanowienie o przedstawieniu zarzutów z [...] września 2014 r., protokół przesłuchania podejrzanego z 27 października 2014 r., uzasadnienie postanowienia o przedstawieniu zarzutów z 4 listopada 2014 r., opinię biegłego, protokół przesłuchania świadka z 8 maja 2015 r., uzupełnienie do opinii biegłego, akt oskarżenia przeciwko I. D.

Decyzją z [...] r. Naczelnik [...] Urzędu Celno - Skarbowego w Ł. nałożył na Ł. K. i J. K. prowadzących do 20 lipca 2015 r. działalność gospodarczą pod nazwą A s.c. Ł. K., J. K. karę pieniężną z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry, w wysokości 24.000 zł.

Od powyższej decyzji J. K. wniósł odwołanie, zarzucając:

naruszenie prawa materialnego - art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzający gry na automatach" i w konsekwencji zastosowanie tego przepisu, pomimo że w zachowaniu skarżącego nie sposób dopatrzyć się zachowania wskazującego na aktywne uczestnictwo w organizowaniu gier na automatach, gdyż obowiązki wspólników ograniczały się wyłącznie do wynajęcia powierzchni i nie miały bezpośredniego związku z eksploatowaniem urządzeń na automatach oraz dochodem jakie te urządzenia przynosiły;

naruszenie przepisów postępowania - art. 207 § 1 i 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.) - dalej "O.p.", art. 210 § 1 O.p. w zw. z art. 92 O.p. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt. 1 u.g.h. poprzez niewskazanie adresata decyzji o wymierzeniu kary pieniężnej, a także nieokreślenie sposobu wykonania obowiązku - czy decyzja ma obciążać spółkę cywilną czy też wspólników, a jeśli tak to czy łącznie, solidarnie, czy w częściach, a jeśli tak to jakich, co powoduje jej nieważność z powodu niewykonalności.

W oparciu o powyższe zarzuty odwołujący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Naczelnikowi Urzędu Celno- Skarbowego.

Ponadto odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł Ł.K. podnosząc zarzuty naruszenia:

art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż wspólnicy A s.c. Ł.K. i J. K. byli osobami organizującymi gry losowe poza kasynami gry i w związku z powyższym powinni podlegać odpowiedzialności przewidzianej w tym przepisie;

art. 122 i 199 O.p. poprzez:

- dowolne ustalenie, iż łącząca wspólników A s.c. oraz podmiot będący właścicielem automatów umowa miała charakter szerszego przedsięwzięcia gospodarczego, a nie zwykłej umowy najmu; wbrew treści samej umowy oraz zeznaniom świadków wskazujących sposób jej wykonywania;

- dowolne ustalenie, iż wspólnicy A s.c. posiadali wiedzę o nielegalności działań spółki będącej właścicielem automatów, chociaż zaskarżona decyzja jest pierwszym znanym wspólnikom orzeczeniem w tym zakresie;

- całkowite pominięcie treści wyjaśnienia złożonego przez Ł. K. 18 kwietnia 2014 r., które znajduje się w aktach sprawy.

Decyzją z [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia na wstępie organ wyjaśnił, że podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy stanowią przepisy ustawy o grach hazardowych w brzmieniu obowiązującym w dacie przeprowadzonej kontroli, a skoro tak to organ I instancji prawidłowo zastosował obowiązujący w dacie stwierdzenia naruszenia prawa przez skarżących - art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. stanowiący, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry, oraz że wysokość tej kary wynosi 12 000 zł od każdego automatu.

Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. w sprawie bezspornym jest, że stanowiące przedmiot postępowania urządzenia o nazwach: Hot Fun nr [...] oraz Hot Fun nr [...] zainstalowane były w lokalu mieszczącym się w P. przy ulicy A 8, który nie był objęty koncesją na prowadzenie kasyna gry.

Zdaniem organu opis eksperymentów przeprowadzonych w niniejszej sprawie na każdym z dwóch automatów jest rzeczowy i spójny, a wyciągnięte wnioski logiczne. W wyniku eksperymentów przeprowadzonych na kontrolowanych urządzeniach o nazwach: Hot Fun nr [...] oraz Hot Fun nr [...] stwierdzono, że urządzenia eksploatowane są w celach komercyjnych, o czym świadczy konieczność użycia środków finansowych do ich uruchomienia, a gra na urządzeniach zawiera element losowości. Grający nie ma bowiem wpływu na wynik gry, a jego zdolność percepcji i sprawność nie dają gwarancji wpłynięcia w pożądany sposób na ten wynik, zaś o odpowiedniej konfiguracji bębnów decyduje mechanizm urządzenia, a nie działanie gracza. Wynik gry jest nieprzewidywalny dla grającego. Organ wskazał również, iż poddał także analizie dowód w postaci opinii biegłego R.R., recypowanej do akt sprawy z postępowania karno - skarbowego. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. powyższe dowody potwierdzają, że gry prowadzone na badanych w sprawie automatach spełniają kryteria gier na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych.

W dalszej kolejności Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. stwierdził, że urządzającymi gry na wskazanych wyżej automatach byli wspólnicy spółki A – Ł. K. i J.K., i to oni podlegają karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W tym zakresie organ wyjaśnił, że A spółka cywilna Ł.K. i J. K. umową z 11 marca 2014 r. wynajęła spółce B z siedzibą we W. powierzchnię użytkową 3 m2 w lokalu w P. przy ulicy A 8 w celu prowadzenia przez tę spółkę gier na automatach losowych w rozumieniu art. 2 ust. 3-5 u.g.h. W art. 1 umowy spółka B zawarła oświadczenie dotyczące charakteru prowadzonej działalności, zaś w art. 3 umowy wprost wskazano, iż na wynajętej powierzchni zainstalowane zostaną urządzenia rozrywkowe, w tym automaty do gier i gier losowych. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. wynajmujący lokal posiadali zatem wiedzę co do charakteru działalności prowadzonej na wynajętej powierzchni. Zdaniem organu odwoławczego, postanowienia umowy najmu zawartej z B z siedzibą we W. wykraczają poza standardowe regulacje najmu części lokalu i w istocie stanowią o aktywności odwołujących się ukierunkowanej na urządzanie gier. Oprócz zapisów umownych mieszczących się w zakresie rzetelnego wykonywania wiążącej strony umowy najmu i wynikających z troski oraz zapobiegliwości wynajmującego przed ewentualną odpowiedzialnością za cudzą rzecz pozostawioną w jego lokalu w umowie znalazły się bowiem zapisy świadczące o współpracy podmiotu wynajmującego powierzchnię z właścicielem automatów. W tym zakresie organ wskazał, że określony w umowie czynsz najmu (500 zł) nie był uzależniony od samego faktu wynajęcia powierzchni lokalu, lecz od działania automatów. Czynsz był bowiem należny za miesiące, w których spółka B będzie eksploatować automaty. Za okres objęty umową, w czasie którego automaty nie były eksploatowane, czynsz się wynajmującemu nie należał. W ocenie organu odwoławczego zatem należność z tytułu czynszu była ściśle powiązana z działalnością automatów, a nie z faktem najmu powierzchni lokalu, a wspólnicy spółki cywilnej A.K. i J.K. mieli "interes ekonomiczny" w tym, aby z eksploatacji urządzeń czynsz pobierać regularnie i w ich interesie pozostawało sprawne, niezakłócone działanie urządzeń. Organ odwoławczy wskazał również na wynikający z umowy obowiązek wynajmujących do niezwłocznego informowania spółki o wszelkich dostrzeżonych utrudnieniach i zakłóceniach w funkcjonowaniu urządzeń, w tym ingerencji osób trzecich, oraz uprawnienie do używania kluczy do automatów przez wynajmujących. Stwierdził, że wskazane zapisy umowy z zestawieniu z zapisami umowy dotyczącymi wyłączeń płatności czynszu za najem powierzchni świadczą o tym, że w tym przypadku nie mamy do czynienia z typowym wynajmem powierzchni lokalu, lecz ze współpracą w dziedzinie prowadzenia gier na automatach. Organ odwoławczy przytoczył również zeznania pracownicy sklepu E.P. utrwalone w protokole z 21 sierpnia 2014 r., które jego zdaniem świadczą o istnieniu pomiędzy stronami porozumienia w zakresie podziału zadań i funkcji w procesie urządzania gier.

Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. zatem organ I instancji prawidłowo ustalił okoliczności pozwalające uznać skarżących za urządzających grę w rozumieniu ustawy o grach hazardowych.

Dalej organ odwoławczy, odnosząc się do kwalifikacji prawnej statusu strony postępowania wskazał, iż organ I instancji prawidłowo wszczął, przeprowadził i wydał decyzję wobec wspólników spółki cywilnej. W tym zakresie organ wskazał na regulacje określające podmioty mogące być stroną postępowania normowanego przepisami O.p. Wyjaśnił, że Ł.K. oraz J. K. są wspólnikami spółki cywilnej A w oparciu o umowę spółki zawartą 14 maja 2008 r., w której w komparycji wskazano Ł. K. i J. K. jako działających wspólnie w ramach spółki cywilnej pod nazwą A. Organ podkreślił, że spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, co oznacza, że nie ma samodzielnej zdolności prawnej ani sądowej. Podmiotami prawa w spółce cywilnej są jej wspólnicy. W ustawie o grach hazardowych brak unormowań, na podstawie których można byłoby konstruować odrębną i samoistną podmiotowość spółki cywilnej dla celów tej ustawy, w tym kształtujących odpowiedzialność za delikt administracyjny z art. 89 u.g.h. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej należy zastosować wykładnię systemową zewnętrzną i przyjąć zasadę opisaną w art. 4 ust. 2 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 672 ze zm.) - obowiązującej w dacie przeprowadzonej kontroli. Spółka cywilna nie może więc być stroną postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 133 O.p., gdyż interes prawny nie dotyczy jej, lecz bezpośrednio wspólników tej spółki cywilnej. Tym samym tylko oni mogą występować jako strony postępowania administracyjnego (urządzający grę) i na wspólników wyłącznie może zostać nałożony obowiązek poniesienia kary pieniężnej, na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jeżeli organ wykaże w stosunku do każdego z nich, iż są oni urządzającymi gry hazardowe wbrew przepisom u.g.h. W tym miejscu organ odwoławczy wskazał na zeznania złożone do protokołu z 8 sierpnia 2014 r. przez J. K. oraz zeznania złożone do protokołu z 27 czerwca 2014 r. przez Ł.K., na podstawie których w sprawie przyjęto, że obaj wspólnicy spółki cywilnej A byli urządzającymi gry na automatach poza kasynem gry, w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Dyrektor Izby Administracji zauważył, że w decyzji organu I instancji nie zostało określone jednoznacznie, czy karę mają ponosić solidarnie wspólnicy spółki cywilnej, jednakże stwierdził, że zaskarżona decyzja zawiera spójne uzasadnienie zajętego stanowiska w kwestii odpowiedzialności za urządzanie gier na automatach poza kasynem adresatów tejże decyzji.

Następnie organ odwoławczy zaznaczył, że z art. 89 u.g.h. wynika, że kara administracyjna jest karą zindywidualizowaną. Do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy Ordynacja podatkowa, a zgodnie z art. 91 O.p., do odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania podatkowe stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dla zobowiązań cywilnoprawnych. Art. 864 ustawy Kodeks cywilny określa zasadę solidarnej odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki. Natomiast zgodnie z art. 369 tej ustawy zobowiązanie jest solidarne, jeżeli to wynika z ustawy lub z czynności prawnej. Ustawa o grach hazardowych i ustawa Ordynacja podatkowa nie zawierają postanowień ustanawiających solidarną odpowiedzialność za zobowiązania, w tym kary pieniężne. W niniejszej sprawie źródłem solidarnej odpowiedzialności jest umowa spółki cywilnej. Umowa ta, oprócz postanowień przedmiotowo istotnych, tzn. wskazania wspólników oraz określenia celu gospodarczego, rodzaju działalności i wniesionych wkładów wskazuje, iż na każdym wspólniku ciąży również obowiązek prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji (§ 7 umowy spółki cywilnej; art. 861 § 1 i art. 865 Kodeksu cywilnego). Każdy wspólnik może bez uprzedniej uchwały wspólników prowadzić sprawy, które nie przekraczają zakresu zwykłych czynności zarządu spółki. Wskazano również, iż zobowiązania i wydatki na kwotę ponad 100.000 zł nie należą do zakresu zwykłych czynności zarządu spółki. W umowie, w § 9 określono, iż za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiadają solidarnie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie ustalono, iż zakres odpowiedzialności wspólników za zobowiązania ma charakter osobisty i solidarny. W jego ocenie zatem wymierzenie kary pieniężnej za naruszenie warunków urządzania gier hazardowych w wysokości 24.000 zł w stosunku do wspólników spółki cywilnej pozostaje w zgodzie z dyrektywami wymiaru kary określonymi w art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. oraz art. 864 Kodeksu cywilnego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] r. wniósł J. K., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, a to art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzający gry na automatach poza kasynem gry" i w konsekwencji zastosowanie tego przepisu, pomimo że w zachowaniu skarżącego nie sposób dopatrzyć się aktywnego uczestnictwa w organizowaniu gier na automatach, obowiązki wspólników ograniczały się wyłącznie do wynajęcia powierzchni i nie miały bezpośredniego związku z eksploatowaniem automatów oraz dochodem jakie te urządzenia przynosiły;

2. naruszenie przepisów postępowania, a to art. art. 207 § 1 i 2 O.p., 210 § 1 O.p, w zw. z art. 92 O.p. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt. 2 u.g.h. poprzez niewskazanie adresata decyzji o wymierzeniu kary pieniężnej, a także nieokreślenie sposobu wykonania tego obowiązku - czy decyzja ma obciążać spółkę cywilną czy też wspólników, a jeśli tak - to czy łącznie, solidarnie, czy w częściach, a jeśli tak to jakich, co powoduje jej nieważność z powodu niewykonalności, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, doprowadziły bowiem do pozostawienia w obrocie decyzji, której utrzymanie godzi w podstawowe zasady porządku prawnego.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno - Skarbowego w Ł. z [...] r., wstrzymanie ich wykonania oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, w postępowaniu sądowoadministracyjnym według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania.

Przeprowadzona przez sąd kontrola we wskazanym wyżej zakresie nie wykazała, aby zaskarżona decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] r. została wydana z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Wyjaśnić trzeba, że 1 kwietnia 2017 r. weszła w życie ustawa z 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 88), która zmieniła m.in. brzmienie art. 89 u.g.h. W niniejszej sprawie prawidłowo podstawę prawną kontrolowanych decyzji organów obu instancji, pomimo wydania ich po wejściu w życie ustawy zmieniającej ustawę o grach hazardowych, stanowił art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. Nr 201 poz. 1540) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 marca 2017 r., tj. w brzmieniu obowiązującym w dniu kontroli. Podkreślić należy, że zasada bezpośredniego działania nowego prawa polega na tym, że nowe przepisy należy stosować do wszelkich stosunków prawnych i zdarzeń, które powstaną po ich wejściu w życie, jak również tych, które powstały wcześniej, ale nadal - pod ich rządami - trwają. Stosowanie nowego prawa do stosunków prawnych i zdarzeń, które zostały w pełni ukształtowane w trakcie obowiązywania poprzedniej regulacji, jest zaś możliwe jedynie wtedy, gdy ustawodawca wprowadził stosowne przepisy przejściowe, czego nie uczynił odnośnie regulacji zawartej w art. 89 u.g.h. Co do zasady więc, w sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w tej kwestii w przepisach przejściowych należy przyjąć, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej, ale trwają dalej - po wejściu w życie nowej ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2012 r. sygn. akt II GSK 1354/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej "CBOSA"). Z akt sprawy wynika, że taka sytuacja nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, gdyż stwierdzone przez organ naruszenie przepisów u.g.h. zakończyło się w dniu kontroli, tj. 18 marca 2014 r., w którym zatrzymano będące przedmiotem niniejszego postępowania automaty do gier. Przyjęcie więc stanowiska, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy nowej ustawy, które weszły w życie od 1 kwietnia 2017 r., prowadziłoby do naruszenia zasady lex retro non agit. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny i prawny dotyczący naruszenia przez stronę skarżącą zasad prowadzenia gier hazardowych został ukształtowany w całości przed wejściem w życie ustawy o zmianie ustawy o grach hazardowych. Jednocześnie należy mieć na względzie, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy dotychczas obowiązujący art. 89 u.g.h. jest korzystniejszy dla skarżącego. Przewiduje bowiem w ust.1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 2 u.g.h., że urządzający gry na automatach poza kasynem gry podlegają karze pieniężnej w wysokości 12.000 zł od każdego automatu, podczas gdy znowelizowany przepis art. 89 ust. 1 pkt 1 stanowi, że urządzający gry hazardowe bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia - podlegają karze pieniężnej, która stosownie do art. 89 ust. 4 pkt 1 lit. a znowelizowanej ustawy wynosi 100.000 zł od każdego automatu. Działanie polegające na urządzaniu gier w lokalu poza kasynem gry zatem nadal podlega penalizacji, z tym że zagrożone jest karą surowszą. Zdaniem sądu zatem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. prawidłowo zastosował w niniejszej sprawie - obowiązujący w dacie stwierdzenia naruszenia prawa przez skarżącego - art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. stanowiący, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry oraz, że wysokość tej kary wynosi 12.000 zł od każdego automatu.

W dalszej kolejności wyjaśnić należy, że dla stwierdzenia odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 u.g.h. i istnienia podstaw do nałożenia kary pieniężnej, przewidzianej w art. 89 ust. 2 ustawy, niezbędne jest wykazanie, że strona skarżąca urządzała gry na automacie w rozumieniu art. 2 ust. 3-5 u.g.h. poza kasynem gry. W tym miejscu przypomnieć należy, że art. 2 ust. 3 u.g.h. stanowi, że grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. W myśl art. 2 ust. 4 wygraną rzeczową w grach na automatach jest również wygrana, polegająca na możliwości przedłużania gry bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze, a także możliwość rozpoczęcia nowej gry przez wykorzystanie wygranej rzeczowej, uzyskanej w poprzedniej grze. Stosownie natomiast do art. 2 ust. 5 grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy.

W ocenie sądu w okolicznościach niniejszej sprawy organ, ustalając charakter gier urządzanych na zatrzymanych automatach o nazwach Hot Fun nr [...] oraz Hot Fun nr [...] w lokalu położonym w P. przy ul. A 8, słusznie stwierdził, że przedmiotowe automaty spełniały przesłanki automatów do gier hazardowych, o których mowa w art. 2 ust. 3 – 5 u.g.h. Z eksperymentu procesowego przeprowadzonego 18 marca 2014 r. przez funkcjonariuszy celnych na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1404), szczegółowo opisanego w protokole kontroli z 19 marca 2014 r., jak również z oględzin automatów ujawnionych w lokalu oraz opinii biegłego R.R. recypowanej z postępowania karno-skarbowego wynikało, że urządzenia te zawierały ekrany z wirtualnymi bębnami i menu z dostępnymi grami do wyboru, konsole do prowadzenia gier posiadające cztery przyciski, akceptory monet oraz kuwety na wypłatę wygranych. Na automatach znajdowały się typowe dla automatów do gier pola o nazwach: "BET", "CREDIT", "START", "AUTOSTART", "WIN", "END GAME". Po naciśnięciu pola dotykowego "START" uruchamiane były wirtualne bębny, które następnie samoczynnie się zatrzymywały w sposób niezależny od woli grającego. W chwili zatrzymania się bębnów powstawał układ losowy, którego grający nie mógł przewidzieć. Gry na przedmiotowych automatach umożliwiały uzyskanie wygranych pieniężnych, jak również wygranych rzeczowych w postaci punktów, które można było wykorzystać do dalszych gier. Oceniając charakter gier na kontrolowanych w sprawie urządzeniach słusznie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. zauważył, że wyniki przeprowadzonych czynności wskazują, że gry przeprowadzane na badanych urządzeniach zawierały element losowości, bowiem gracz nie posiadał wpływu na wynik gry, a jego zdolność percepcji i sprawność nie dawały gwarancji wpłynięcia w pożądany sposób na ten wynik, gdyż o odpowiedniej konfiguracji bębnów decydował mechanizm urządzenia, a nie działanie gracza. Ponadto urządzenia eksploatowane były w celach komercyjnych, o czym świadczyła konieczność użycia środków finansowych do ich uruchomienia. W konsekwencji organ odwoławczy prawidłowo uznał, że na ujawnionych w sprawie urządzeniach prowadzone były gry na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych.

Zaznaczyć jednocześnie należy, że właściwy organ celny, prowadząc postępowanie w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, był uprawniony do czynienia ustaleń co do charakteru danej gry. Uprawnienie to wynikało z art. 32 ust. 1 pkt 13 obowiązującej w dacie kontroli ustawy o Służbie Celnej, który wyraźnie dopuszczał możliwość przeprowadzenia w uzasadnionych przypadkach w drodze eksperymentu, doświadczenia lub odtworzenia możliwości gry na automacie lub gry na innym urządzeniu. Zdaniem sądu nie było więc przeszkód, by skorzystać w przedmiotowym postępowaniu z dowodu w postaci eksperymentu przeprowadzonego przez funkcjonariuszy celnych. W postępowaniu prowadzonym w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry, obowiązuje bowiem zasada otwartego katalogu środków dowodowych, dopuszczająca jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 180 § 1 O.p.). Dowód w postaci przeprowadzonego eksperymentu, tak jak wszystkie inne dowody w postępowaniu, podlegał swobodnej ocenie, z uwzględnieniem zasad logiki i doświadczenia życiowego (art. 191 O.p.). W badanej sprawie organ słusznie uznał, że opis przeprowadzonego eksperymentu jest rzeczowy i spójny, i wysnuł na jego podstawie logiczne wnioski. W ocenie sądu rzeczony eksperyment stanowił środek dowodowy, który najpełniej odzwierciedlał stan automatów i charakter przeprowadzanych na nich gier. Eksperyment przeprowadzony bowiem został przez funkcjonariuszy celnych, którzy mieli bezpośrednią styczność z kontrolowanymi urządzeniami. Opis przebiegu konkretnych gier utrwalony w protokole eksperymentu procesowego pokazywał, w jaki sposób faktycznie korzystano z zatrzymanych automatów.

Przechodząc do kwestii związanej z uznaniem skarżącego za podmiot urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że przepisy u.g.h. nie definiują pojęcia "urządzanie gier". Pojęcie "urządzanie gier" w języku polskim rozumiane jest jako synonim takich pojęć, jak: "utworzyć, uporządkować zagospodarować", "zorganizować, przedsięwziąć, zrobić" (Słownik poprawnej polszczyzny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994). Według zaś Słownika języka polskiego pod red. Mieczysława Szymczaka (PWN, Warszawa 1981 r.) "urządzić" to m.in. zorganizować jakąś imprezę, jakieś przedsięwzięcie, itp. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że "urządzanie gier" obejmuje niewątpliwie podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h. Natomiast "urządzający gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. to podmiot realizujący (wykonujący) te działania, czynności. Urządzanie gier na automatach obejmuje w szczególności zachowania aktywne polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzeń, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takich automatów nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, związane z obsługą urządzeń czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu. W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samych urządzeń oraz ich używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Nie wyklucza to oczywiście możliwości współdziałania wielu podmiotów w nielegalnym procederze urządzania gier, a więc np. właściciela automatu i właściciela lokalu, którzy na podstawie zawartej umowy (porozumienia, niekoniecznie pisemnego) dokonują podziału zadań i funkcji związanych z procesem organizacji gier, jeżeli można im przypisać nawet niewielki wycinek z opisanej wyżej aktywności. Sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 listopada 2016 r. sygn. II GSK 2736/16 (dostępny w CBOSA) chodzi o eliminowanie sytuacji obejścia lub nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów u.g.h., która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu jako element wspólnego przedsięwzięcia. Właśnie z tego rodzaju wspólnym przedsięwzięciem mamy w ocenie sądu do czynienia w niniejszej sprawie.

Zdaniem sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób jednoznaczny wskazuje, że skarżący jako wspólnik spółki cywilnej A był dysponentem lokalu położonego w P. przy ul. A 8 i wynajmując spółce B powierzchnię użytkową przeznaczoną na urządzanie gier hazardowych w tym lokalu, aktywnie współuczestniczył w urządzaniu gier na kontrolowanych w sprawie automatach o nazwach Hot Fun nr [...] oraz Hot Fun nr [...]. Z treści umowy najmu zawartej przez wspólników spółki cywilnej A 11 marca 2014 r. na czas nieokreślony z B Sp. z o.o. z siedzibą we W. wynika, że umowa ta została zawarta w celu prowadzenia w tym lokalu przez spółkę B gier, w tym gier na automatach losowych w rozumieniu art. 2 ust. 3-5 u.g.h. W art. 3 tej umowy wskazano, że na wynajętej powierzchni zainstalowane zostaną urządzenia rozrywkowe, w tym automaty do gier i gier losowych. Z powyższego wynika, że skarżący posiadał pełną świadomość co do charakteru działalności prowadzonej przez B Sp. z o.o. na wynajętej powierzchni.

Należy również zwrócić uwagę, że pomimo, iż czynsz najmu określony został w stałej miesięcznej kwocie, to był uzależniony od działania automatów. Jak wynika bowiem z art. 3 umowy czynsz za korzystanie z lokalu przysługiwał w miesiącach, w których spółka B eksploatowała automaty do gier. Powyższe oznacza, że w miesiącach, w których automaty nie funkcjonowały, czynsz wynajmującemu nie przysługiwał. Zauważyć trzeba, że w klasycznej umowie najmu czynsz należy się z tytułu posiadania samego uprawnienia do korzystania z rzeczy, nawet w przypadku gdy faktyczne korzystanie nie ma miejsca. Określenie zatem w umowie najmu zawartej z B Sp. z o.o. czynszu we wskazany wyżej sposób oznacza, że wspólnicy spółki cywilnej byli bezpośrednio zainteresowani, aby kontrolowane urządzenia były utrzymywane w stanie stałej aktywności, bowiem od funkcjonowania urządzeń uzależnione było otrzymywanie czynszu z tytułu umowy najmu powierzchni. Wobec tego należy uznać, że należność z tytułu czynszu była ściśle powiązana z działalnością automatów, a nie z zajmowaną powierzchnią lokalu. W ocenie sądu tak określony czynsz najmu wskazuje na współuczestnictwo wynajmującego w urządzaniu gier na automatach.

Ponadto strona skarżąca w treści umowy najmu zawartej z B Sp. z o.o., oprócz wydania najemcy przedmiotu najmu do wyłącznego korzystania, zobowiązała się również w razie włamania lub istotnego uszkodzenia automatów powiadomić o tym zdarzeniu zarówno spółkę na numer telefonu serwisu spółki znajdujący się na automacie do gier, jak również właściwy dla miejsca zdarzenia organ Policji (art. 7 umowy). Z zeznań skarżącego wynika, że z obowiązków tych się wywiązywał, ponieważ w dniu kontroli kontaktował się z przedstawicielem firmy B informując o zajęciu automatów. Wynajmujący zobowiązał również się do zapewnienia poboru przez spółkę B energii elektrycznej w wynajmowanym lokalu na potrzeby eksploatacji zainstalowanych urządzeń, bez dodatkowych opłat. Wszelkie opłaty eksploatacyjne lokalu, w tym za energię elektryczną, centralne ogrzewanie, oraz podatki i wszelkie inne opłaty ponoszone przez wynajmującego w związku z lokalem i w jego ramach przedmiotem najmu zostały uwzględnione w kwocie czynszu najmu. Na podstawie umowy najmu wynajmujący zobowiązany był poza tym zapewniać spółce B oraz jej (przedstawicielom), serwisantom i wskazanym przez spółkę podmiotom swobodny dostęp do zainstalowanych na wynajmowanej powierzchni urządzeń w godzinach otwarcia lokalu. O planowanej zmianie czasu otwarcia lokalu wynajmujący każdorazowo miał zawiadamiać spółkę co najmniej 3 dni przed planowaną zmianą (art. 4 i 5 umowy). W oparciu o postanowienia art. 8 umowy najmu spółka B miała powiadomić wynajmującego o wyznaczonym podmiocie serwisującym automaty do gier, w tym do gier losowych, eksploatowanych w lokalu. Strony umowy ustaliły możliwość, że wraz z zainstalowanym urządzeniem w lokalu przechowywane będą klucze do urządzenia, umożliwiające otwarcie urządzenia oraz używanie opcji serwisowych. Wynajmujący był uprawniony w porozumieniu z podmiotem serwisującym do używania ww. kluczy na zasadach i warunkach określonych przez podmiot serwisujący. Integralną częścią umowy najmu była instrukcja postępowania dla wynajmującego i personelu wynajmującego w przypadkach bezprawnej ingerencji osób trzecich lub wskazanych w instrukcji (art.10 umowy).

Oceniając udział skarżącego w urządzaniu gier na kontrolowanych w niniejszej sprawie automatach trzeba również zauważyć, że przesłuchany w charakterze świadka zeznał, że prowadzi działalność gospodarczą pod nazwa A wraz ze wspólnikiem. Sklep prowadzony przez nich w P. otwierany był i zamykany przez ich pracownice i one miały też otwierać i zamykać drugie pomieszczenie, w którym umieszczone były automaty do gier. Skarżący wskazał, że posiada numer telefonu do osoby repezentującej spółkę B. Osoba ta przekazała klucze do pomieszczenia z automatami pracownicom skarżącego (protokół przesłuchania świadka k. 52-54 akt administracyjnych). Z kolei pracownica sklepu E. P. zeznała, że zadaniem osób zatrudnionych w sklepie było otwieranie pomieszczenia z automatami oraz jego zamykanie. Wyjaśniła, że te automaty "ktoś przywiózł i przyniósł klucze do tego pomieszczenia i powiedział, że uzgodnił to z szefem i że klucze mają być w sklepie" (protokół przesłuchania świadka k.57-58 akt administracyjnych).

Przedstawione wyżej dowody wskazują, że skarżący jako wspólnik spółki cywilnej A na podstawie zawartej umowy najmu powierzchni użytkowej świadomie przyjął na siebie dodatkowe obowiązki związane z funkcjonowaniem automatów do gier, które wykraczały poza typowe obowiązki wynajmującego i obowiązki te faktycznie realizował wspólnie ze swoim wspólnikiem i za pośrednictwem zatrudnianych w sklepie pracowników. Skarżący za pośrednictwem zatrudnionego personelu otwierał i zamykał pomieszczenie z automatami, stwarzając tym samym nieograniczony dostęp do zainstalowanych urządzeń korzystającym z nich graczom. Zobowiązany był również do zapewnienia swobodnego dostępu do urządzeń przedstawicielom spółki oraz serwisantom i każdorazowego informowania ich o zmianie godzin otwarcia lokalu. Posiadał kontakt telefoniczny z przedstawicielem spółki oraz serwisantem automatów. Uprawniony był również do używania kluczy do automatów. Z wyżej wskazanego materiału dowodowego wynika również, że skarżący ponosił wszelkie opłaty eksploatacyjne w związku z korzystaniem najemcy z przedmiotu najmu oraz otrzymywał czynsz ściśle związany z funkcjonowaniem automatów. Poza tym zobowiązany był do powiadamiania najemcy o przeszkodach w funkcjonowaniu automatów do gier i przestrzegania określonej instrukcji postępowanie w razie ingerencji w automaty. Powyższe obowiązki wskazują na systematyczną współpracę skarżącego z właścicielem automatów do gier mającą na celu zapewnienie sprawnego funkcjonowania tych urządzeń i na czerpanie korzyści z urządzania gier na automatach w wynajmowanym lokalu. W ocenie sądu zawarta przez wspólników spółki cywilnej A ze spółką B umowa najmu powierzchni lokalu nie była klasycznym kontraktem najmu, gdyż jej celem było podjęcie wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego, polegającego na połączeniu składników majątkowych jakimi dysponowały strony, tj. lokalem użytkowym wynajmującego oraz urządzeniami należącymi do najemcy, które dopiero wspólnie umożliwiały uruchomienie gier na automatach w sposób dostępny dla ogółu, a więc "urządzanie gier" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W ocenie sądu strona skarżąca stwarzała techniczne i organizacyjne warunki umożliwiające sprawne i niezakłócone funkcjonowanie urządzeń oraz ich używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Jednocześnie skarżący miał pełną świadomość, w jaki sposób będzie wykorzystany przedmiot umowy najmu z 11 marca 2014 r., o czym świadczy zapis art. 1 i 3 tej umowy. W konsekwencji prawidłowo skarżący został uznany za "urządzającego gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Zdaniem sądu w analizowanej sprawie organy w sposób prawidłowy zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 122, art. 180, art.187 § 1 oraz art. 191 O.p. Analiza akt sprawy dowodzi, że zgromadzono materiał dowodowy wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie sądu materiał ten nie budził wątpliwości w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia i dał podstawę do uznania, że skarżący był podmiotem urządzającym gry na automacie wspólnie z podmiotem, który był dysponentem zatrzymanych w dniu kontroli urządzeń znajdujących się w lokalu przy ul. A 8 w P. Podkreślić trzeba, że w myśl zasady określonej w art. 191 O.p., organy podatkowe nie są skrępowane regułami dotyczącymi wartości poszczególnych dowodów, orzekają na podstawie własnego przekonania, popartego zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego. Zasada ta nakłada też na organy podatkowe obowiązek oceny wszystkich zebranych w sprawie dowodów, każdego z osobna i we wzajemnym związku. Organy nie mogą więc z dowodów wyciągać wniosków, które z nich nie wynikają. Muszą też wyjaśnić przyczyny dokonanej oceny w sposób logiczny, zgodny z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z 16 grudnia 2011 r. sygn. akt I FSK 17/11, dostępny w CBOSA). W rozpoznawanej sprawie organy celno-skarbowe w taki właśnie sposób oceniły zebrany materiał dowodowy, rozpatrując poszczególne dowody w powiązaniu z innymi dowodami oraz całokształcie okoliczności sprawy, i wyciągając na ich podstawie spójne i racjonalne wnioski. W ocenie sądu organy orzekające w sprawie w sposób dostateczny wyjaśniły i wykazały w uzasadnieniach obu decyzji, jakie zebrane dowody i poczynione na ich podstawie ustalenia przesądziły o zakwalifikowaniu stanu faktycznego do normy zawartej w art. 2 ust. 3 -5 u.g.h., wykazując, że zachowanie skarżącego wyczerpywało ustawowe znamiona deliktu administracyjnego przewidzianego w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., a w konsekwencji podlegało karze pieniężnej stosownie do art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h.

W ocenie sądu na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia przepisów postępowania poprzez niewskazanie adresata decyzji o wymierzeniu kary pieniężnej. Z zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że karę nałożono na obydwu wspólników spółki cywilnej A, tj. Ł. K. i J. K. Osoby te oznaczono w nagłówku decyzji jako jej adresatów. Im także zaskarżona decyzja została doręczona. Należy pamiętać, że kara administracyjna jest karą zindywidualizowaną, na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy i co wynika z treści art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., który dotyczy "urządzającego gry" - czyli podmiotu wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt. Podmiotem tym jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym miejscu - czyli poza kasynem gry. Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie Ł.K. i J. K. prowadzili działalność w formie spółki cywilnej. Spółka, o której mowa, jest zaś umownym stosunkiem cywilnoprawnym o charakterze obligacyjnym, na mocy którego wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego poprzez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Regulacje dotyczące spółki cywilnej zawieraj przepisy art. 860 - 875 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2019 r. poz. 1145 ze zm.) - dalej "K.c.". Spółka cywilna stanowi organizację wspólników, związanych wspólnością celu gospodarczego oraz współwłasnością łączną w odniesieniu do zgromadzonego majątku spółki. Co do zasady spółka cywilna nie może być więc podmiotem praw i obowiązków. Podmiotami takimi w stosunkach, w których spółka ta występuje, są jej wspólnicy i to im może przysługiwać status strony określonego postępowania. W obowiązującym porządku prawnym występują wyjątkowe regulacje, na mocy których za adresatów obowiązków publicznoprawnych uznaje się w pewnych przypadkach spółki cywilne - przykładowo traktuje się je niekiedy jako podatników na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o podatku akcyzowym, czy też spółce takiej przysługuje status producenta rolnego na gruncie ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Jednakże w ustawie o grach hazardowych brak unormowań, na podstawie których można byłoby konstruować odrębną i samoistną podmiotowość spółki cywilnej dla celów tej ustawy, w tym kształtujących odpowiedzialność za delikt administracyjny z art. 89 u.g.h. Spółka cywilna nie może zatem być stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urzadzanie gier na automatach w rozumieniu art. 133 O.p. Kara administracyjna za zachowanie objęte odpowiedzialnością administracyjną nakładana jest wobec tego na wspólników spółki cywilnej, nie zaś na spółkę, gdyż interes prawny w postępowaniu nie dotyczy spółki, lecz bezpośrednio jej wspólników (por. wyroki NSA: z 11 października 2018 r. sygn. akt II GSK 1067/18, z 23 sierpnia 2018 r. sygn. akt II GSK 3004/16; dostępne w CBOSA).

Zatem kara pieniężna za urządzenie gier na automatach poza kasynem gry może być nałożona na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. wyłącznie na wspólników spółki cywilnej, jeżeli organ wykaże w stosunku do każdego z nich, iż jest on osobą urządzającą gry hazardowe wbrew przepisom u.g.h. W okolicznościach niniejszej sprawy organ odwoławczy wskazał konkretne okoliczności faktyczne przemawiające za uznaniem obydwu wspólników spółki cywilnej A za urządzających gry na automatach poza kasynem gry. W tym celu odwołał się do ich zeznań złożonych w toku postępowania, z których jednoznacznie wynikało, że wspólnie prowadzili działalność pod nazwą A w kontrolowanej lokalizacji, zawarli umowę z właścicielem automatów na podstawie której zostały one zainstalowane w należącym do nich lokalu, kontaktowali się z przedstawicielem podmiotu wstawiającego do lokalu automaty, ich pracownice posiadały klucze do pomieszczenia z automatami i otwierały oraz zamykały to pomieszczenie. W konsekwencji trafnie organ uznał, że obu wspólnikom należy przypisać odpowiedzialność za współurządzanie gier na automatach.

W kwestii zarzutu skarżącego nieokreślenia sposobu wykonania obowiązku wskazanego w zaskarżonej decyzji należy zaznaczyć, że w motywach rozstrzygnięcia tej decyzji jednoznacznie wyjaśniono, na jakiej zasadzie kształtuje się odpowiedzialność wspólników spółki cywilnej. Skarżący w rozpoznawanej sprawie prowadzili działalność w ramach spółki cywilnej, zatem na gruncie przepisów prawa cywilnego ponoszą oni solidarną odpowiedzialność za wszystkie związane z tym zobowiązania. Zasady ponoszenia przez wspólników spółki cywilnej solidarnej odpowiedzialności za jej zobowiązania wyraża art. 864 K.c., a jest ona rezultatem wspólności celu i interesów wspólników połączonych stosunkiem prawnym spółki oraz braku odrębnej podmiotowości prawnej spółki cywilnej.

Zgodnie z art. 369 K.c. zobowiązanie jest solidarne, jeżeli to wynika z ustawy lub z czynności prawnej. O istnieniu solidarności bądź o jej braku przesądza zatem ustawa lub wola stron wyrażona w umowie. Innymi słowy solidarności nie domniemywa się, lecz musi ona być ustanowiona w ustawie lub w umowie. Ustawa o grach hazardowych nie zawiera żadnych postanowień ustanawiających solidarną odpowiedzialność za zobowiązania, w tym kary pieniężne. Nie zawiera ich także w tym zakresie ustawa Ordynacja podatkowa mająca na podstawie art. 91 u.g.h. odpowiednie zastosowanie do kar pieniężnych. Zatem tylko czynność prawna mogłaby być źródłem solidarnej odpowiedzialności wspólników. W przedmiotowej sprawie źródłem solidarnej odpowiedzialności J.a K.ego i Ł.a K.a była umowa spółki cywilnej z 14 maja 2008 r., co wprost wynika z jej § 9 i co prawidłowo stwierdził organ odwoławczy. W zaskarżonej decyzji trafnie wskazano, że odpowiedzialność wspólników spółki cywilnej w niniejszej sprawie ma charakter solidarny, wyjaśniając jednocześnie, na czym polega zasada solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania i z czego wynika. Zatem zarzut skarżącego w tym zakresie jest nieusprawiedliwiony.

Z regulacji u.g.h. nie można wywieźć, że spółka cywilna posiada zdolność prawną. A skoro zaś spółka cywilna nie miała zdolności prawnej na gruncie prawa administracyjnego, to nie można było na nią nałożyć kary na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Dlatego też kara mogła być prawidłowo nałożona jedynie na wspólników takie spółki i to oni byli stronami prowadzonego w tym przedmiocie postępowania.

Resumując stwierdzić trzeba, że w rozpoznawanej sprawie organ orzekający nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że gry na kontrolowanych automatach spełniały definicję "gry na automacie" w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, natomiast skarżący wraz ze wspólnikiem bez właściwego zezwolenia współurządzali gry hazardowe poza kasynem gry. W konsekwencji powyższego prawidłowo nałożono na nich karę pieniężną, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt. 2 u.g.h. w wysokości określonej w art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.

dc