Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 588/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2007-01-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 25,  art. 33,  art. 36
journal: Dz.U. 1946 nr 49 poz 279
law: Dekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Siedlecka, Sędzia NSA Halina Kremis, Asesor WSA Alicja Palus /spraw./, Protokolant Paweł Kysiak, po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 19 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu nadania nr [...] z dnia [...] I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] Nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] powołującą w podstawie prawnej art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po przeprowadzeniu postępowania wszczętego na wniosek W. P. stwierdziło nieważność aktu nadania nr [...] z dnia [...] wydanego przez Powiatową Komisję Ziemską w D., którym nadano na własność J. K. gospodarstwo rolne położone w P. D. nr [...] składające się z 0,5 ha użytków rolnych oraz 1/2 części chlewu, 1/2 części szopy i 1/2 części domu mieszkalnego nr [...].

Uzasadniając to rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że W. P. wnosząc o stwierdzenie nieważności opisanej we wstępie decyzji zarzucił, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa i od chwili jej wydania była trwale niewykonalna. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że gospodarstwo objęte kwestionowanym aktem nadania w całości zostało nadane Jego ojcu J. P., na mocy dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska, aktem nadania nr [...] z dnia [...] wydanym przez Powiatową Komisję Osadnictwa Rolnego w D. i z tego to względu późniejsza decyzja o nadaniu J. K. połowy tego gospodarstwa rolnego rażąco narusza Jego prawo własności. Dodał też, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w D. z dnia 06 maja 2004 r. sygn. IC 126/04 utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Ś. z dnia 28 czerwca 2005 r. sygn. akt II Ca 297/05 uwzględniono Jego powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej nr [...] - prowadzonej dla tego gospodarstwa rolnego w ten sposób, że sąd nakazał wpisać jako właściciela nieruchomości wyłącznie W. P. syna J. i S.

Na żądanie Kolegium Wnioskodawca wyjaśnił, że zbył gospodarstwo rolne umową z dnia [...] A. P., ale ma interes prawny w uznaniu aktu nadania na rzecz J. K. za nieważny z uwagi na to, że J. K. domaga się od Niego odszkodowania.

Kolegium wyjaśniło następnie, że jakkolwiek Wnioskodawca zbył gospodarstwo A. P., to jednak wobec tego, że na nieruchomości zostało ustanowione prawo dożywocia to nadal należy uznać go za stronę w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji naruszającej prawo własności nieruchomości rolnej A. P. i z tego względu wszczęło postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji - aktu nadania nr [...] z dnia [...].

Aktem nadania z dnia 29 sierpnia 1947 r. nr [...] wydanym w trybie art. 25, art. 33 i art. 36 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego w D. przyznała J. P. nieruchomość składającą się z 2 ha użytków rolnych oraz domu mieszkalnego, chlewu i szopy. W dniu 7 września 1951 r. wszedł w życie dekret z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych zgodnie z którym "osoby które posiadają gospodarstwo rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejście w życie dekretu nie nabyły ich własności , stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw". Akty nadania wydane na podstawie dotychczasowych przepisów są poświadczeniem własności gospodarstwa rolnego.

W tej sprawie J. K. nie wykazał, że spełnił przesłanki z w/w dekretu do nabycia prawa własności gospodarstwa , brak jest też jakichkolwiek dowodów na potwierdzenie posiadania i prowadzenia przez Niego tego gospodarstwa na dzień 7 września 1951 r. Zatem akt nadania z dnia 30 października 1953 r. nr [...], wydany na podstawie w/w przepisów dekretu z dnia 6 września 1951 r. nie może ostać się w obrocie prawnym bo jak wskazano powyżej jedyną osobą, która z mocy prawa mogła stać się i stała się właścicielem przedmiotowego gospodarstwa był J. P., który w dniu 7 września 1951 r. był posiadającym i prowadzącym owo gospodarstwo.

I tak w dacie wydania aktu nadania z dnia [...] nr [...] Skarb Państwa zadysponował nieruchomością będącą w całości, na podstawie aktu nadania z dnia [...] nr [...], własnością J. P.

Niezależnie od powyższego dodać należy, iż akt nadania z dnia [...] nr [...] został uznany za rażąco naruszający ustalone uprzednio prawo własności poprzednika prawnego W. P. w postępowaniu cywilnym w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym - wyrok Sądu Rejonowego w D. z dnia 06 maja 2004 r. sygn. IC 126/04 utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Ś. z dnia 28 czerwca 2005 r. sygn. akt II Ca 297/05.

Poza przedmiotem tej sprawy można tylko dodać, że stosownie do utrwalonego orzecznictwa sądowego i judykatury / por. komentarz Rudnickiego do ustawy o księgach wieczystych i hipotece s. 70, wyrok SN z dnia 24.11.1998 r. I CKN 282/98 Prokuratura i Prawo 4/99 poz. 37, dodatek / kryterium niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest zawsze stan prawny z daty wydania orzeczenia sądowego, a nie istniejący w przeszłości. Wydaje się więc, że przy badaniu powództwa z art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece powinno się zbadać, czy J. K. nie nabył na dzień wydania orzeczenia przez sąd prawa własności gospodarstwa rolnego na innej podstawie np. zasiedzenia.

Korzystając z uprawnienia procesowego J. K. w ustawowo określonym terminie złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej opisaną powyżej decyzją.

We wniosku zarzucił, że Kolegium orzekając w sprawie w żaden sposób nie odniosło się do podnoszonych przez niego w toku postępowania zastrzeżeń, ograniczając swoje czynności do zaakceptowania w całości stanowiska i twierdzeń wnioskodawcy. Podał również, że z akt osiedleńczych oraz wskazanych przez niego konkretnych dokumentów wydawanych przez ówczesne organy administracji wynika, że zamieszkiwał w podmiotowym gospodarstwie i zgodnie z dekretem z dnia 7 września 1951 r. posiadał uprawnienia do nabycia tego gospodarstwa, kwestionując jednocześnie twierdzenie wnioskodawcy i organu, że J. P. był wcześniej jedynym właścicielem tego gospodarstwa.

W uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. K. uznał za wątpliwe uprawnienie W. P. do inicjowania postępowania o stwierdzenie nieważności przedmiotowego aktu nadania. Zaprzeczył też jego twierdzeniom o domaganiu się odszkodowania, podając dodatkowo, że W. P. swoim nieuczciwym postępowaniem wprowadził w błąd pracownika Rejonu Energetycznego w D., powodując pozbawienie wnioskodawcy dopływu energii elektrycznej.

W zakończeniu wniosku J. K. zarzucił, iż Kolegium podejmując decyzję nie dokonało żadnej analizy materiału dowodowego i powołało się wyłącznie na orzeczenie Sądu.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] Nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] Nr [...].

Z przedstawionych w uzasadnieniu motywów podjętego orzeczenia wynika, że aktem nadania nr [...] wydanym w trybie art. 25, art. 33 i art. 36 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska, Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego w D. przyznała J. P. nieruchomość składającą się z 2 ha użytków rolnych oraz domu mieszkalnego, chlewu i szopy.

W dniu 7 września 1951 r. wszedł w życie dekret z dnia 6 września 1951 r. o ochronie uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych zgodnie z którym, "osoby które posiadają gospodarstwo rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw". Akty nadania wydane na podstawie dotychczasowych przepisów są poświadczeniem własności gospodarstwa rolnego.

Ponieważ J. K. nie wykazał, że spełnił przesłanki z w/w dekretu do nabycia prawa własności gospodarstwa, brak jest także jakichkolwiek dowodów na potwierdzenie posiadania i prowadzenia przez Niego tego gospodarstwa na dzień 7 września 1951 r., zatem akt nadania z dnia [...] nr [...], wydany na podstawie w/w przepisów dekretu z dnia 6 września 1951 r. nie może ostać się w obrocie prawnym bo jak wskazano powyżej, jedyną osobą, która z mocy prawa mogła stać się i stała się właścicielem przedmiotowego gospodarstwa był J. P., który w dniu 7 września 1951 r. był posiadającym i prowadzącym to gospodarstwo.

Porządkując:

• aktem nadania nr [...] z dnia [...] Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego w D. nadała J. P. gospodarstwo położone w O. składające się z "około 2 ha użytków rolnych", dom mieszkalny, chlew i szopę,

• orzeczeniem z dnia 20 sierpnia 1953 r. Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego w D. postanowiła sprostować wydany dnia [...] akt nadania nr [...] w ten sposób, że "obszar wynosi około 1 ha oraz 1/2 domu mieszkalnego, 1/2 chlewu, 1/2 szopy, siedlisko wspólnota",

• aktem nadania nr [...] z dnia [...] Powiatowa Komisja Ziemska w D. przyznała J. K. 1/2 domu mieszkalnego, 1/2 chlewu i 1/2 szopy wraz z 0,5 ha użytków rolnych,

• decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda D. stwierdził nieważność orzeczenia z dnia 20 sierpnia 1953 r. Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w D. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi z dnia [...] Nr [...].

I tak, co wynika z powyższego, w dacie wydania aktu nadania z dnia [...] nr [...] przyznającego J. K. 1/2 domu mieszkalnego, 1/2 chlewu i 1/2 szopy wraz z 0,5 ha użytków rolnych Powiatowa Komisja Ziemska w D. zadysponowała nieruchomością będącą w całości, na podstawie aktu nadania z dnia [...] nr [...], własnością J. P.

Na decyzję Kolegium opisaną powyżej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniósł J. K. kwestionując w niej ustalenia przyjęte przez organ orzekający.

Skarżący ponownie, w sposób stanowczy oświadczył, że on sam i J. P. byli współużytkownikami przedmiotowego gospodarstwa, którego podziału dokonano w 1950 roku, co w sposób jednoznaczny potwierdzają dokumenty, których autentyczności nikt nie podważa.

W uzasadnieniu skargi J. K. sformułował też konkretne zarzuty dotyczące sposobu działania Kolegium w tej sprawie, które – w ocenie skarżącego – ignorowało i lekceważyło go jako stronę postępowania. Skarżący przedstawił też pytania, które wcześniej kierował do Kolegium, a na które nigdy nie uzyskał odpowiedzi tego organu.

W zakończeniu skargi J. K. podał, że jest człowiekiem 90 – letnim, samotnym, natomiast W. P. jest reprezentowany w postępowaniu przez swego syna, będącego prokuratorem w D., który "bezbłędnie" wykorzystuje swoje zawodowe możliwości.

W odpowiedzi na skargę zawartej w piśmie doręczonym Sądowi w dniu 18 września 2006 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi i powtórzyło argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W toku postępowania sądowoadministracyjnego J. K. i W. P. wnosili pisma procesowe, w których podtrzymali stanowiska prezentowane dotychczas w sprawie. Do pism dołączone były kserokopie powoływanych dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekając w sprawie uwzględnił następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wyjaśniając przesłanki podjętego rozstrzygnięcia wskazać przede wszystkim należy, że w przepisie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269/ ustawodawca zastrzegł, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem /jeżeli ustawy nie stanowią inaczej/, formułując w ten sposób generalne kryterium wiążące sądy administracyjne w pełnym zakresie ich kognicji. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji /innego aktu lub czynności/ z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub tryb podjęcia innego aktu albo czynności, będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu.

Mając na względzie wskazane powyżej kryterium legalności Wojewódzki Sąd Administracyjny po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych stwierdził konieczność uwzględnienia skargi poprzez zastosowanie przy orzekaniu przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm./ przy jednoczesnym skorzystaniu z dyspozycji art. 135 tej regulacji.

Zważyć przede wszystkim należy, że zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia 6 czerwca 2006 r. podjętą na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 § 1 kpa, uznając tym samym zasadność stwierdzenia nieważności aktu nadania nr [...] z dnia [...] wydanego przez Powiatową Komisję Ziemską w D., nadającego na własność J. K. gospodarstwo rolne położone w P. D. nr [...] składające się z 0,5 ha użytków rolnych oraz 1/2 części chlewu, 1/2 części szopy i 1/2 części domu mieszkalnego nr [...].

Zaskarżona czynność orzecznicza i czynność ją poprzedzająca podjęte zostały z uwzględnieniem przepisów regulujących jeden z nadzwyczajnych trybów weryfikowania orzeczeń administracyjnych tj. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Tryb ten umożliwia wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia administracyjnego obarczonego kwalifikowaną wadą o charakterze materialnoprawnym, a jego skuteczność uzależniona jest od wykazania zaistnienia jednej z przesłanek wymienionych w zamkniętym katalogu, stanowiącym treść art. 156 § 1 pkt 1 – 7 kpa. Ustalenie tej okoliczności – typowanej przez podmiot, który inicjuje czynności procesowe – następuje w toku postępowania, którego przeprowadzenie podlega regułom postępowania zwykłego /z kilkoma ustawowo określonymi wyjątkami/.

Należy jednak zwrócić uwagę, że mimo wspólnych zasad przyjętych dla trybu orzekającego /zwyczajnego/ i nadzwyczajnego trybu weryfikacyjnego natura i cel postępowania prowadzonego w warunkach art. 156 kpa są inne niż zwyczajnego postępowania instancyjnego.

O ile powinnością organów właściwych do orzekania w sprawie administracyjnej w postępowaniu zwyczajnym jest jej rozstrzygnięcie co do istoty poprzez władcze oświadczenie organu o prawach lub obowiązkach określonego podmiotu, to w nadzwyczajnym postępowaniu weryfikacyjnym dotyczącym stwierdzenia nieważności, obowiązek rozstrzygnięcia sprawy należy postrzegać wyłącznie poprzez granice wyznaczone unormowaniem zawartym w art. 156 § 1 kpa, którym ustawodawca – w sposób pośredni – pozbawia organ możliwości rozpatrywania sprawy co do jej istoty /np. wyrok NSA z dnia 24 listopada 1999r., sygn. akt IV SA 686/96, Lex nr 48657; wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2000 r.; sygn. akt II SA/Gd 542/99, Lex nr 46454/.

Zgodnie z poglądami wyrażonymi w literaturze prawniczej i wypracowanym w tym zakresie stanowiskiem judykatury, prezentowanym w bogatym orzecznictwie, organ dysponujący kompetencją do orzekania w postępowaniu o stwierdzenie nieważności indywidualnego aktu administracyjnego ma uprawnienia kasacyjne, a prowadzone przez ten organ postępowanie rozpoznawcze ma za cel wyłącznie ustalenie istnienia lub nieistnienia przesłanek z art. 156 § 1 i § 2 kpa /por. B. Adamiak: Przedmiot postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, PiP 2001, Nr 8; wyrok NSA z 6 września 1999r., sygn. akt IV SA 787/98, Lex nr 47874; wyrok NSA z 25 sierpnia 2000r., sygn. akt I SA 1110/99, Lex nr 75520/.

Okoliczność ta była wielokrotnie akcentowana także przez Sąd Najwyższy w sprawowanym orzecznictwie /np. wyrok SN z 7 marca 1996r., sygn. akt III ARN 70/95, OSN 1996, Nr 18, poz. 258/, natomiast w sposób konkludentny przedstawione w tezie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 1999 r. /sygn. akt IV SA 1030/97, Lex nr 47245/, w której Sąd ten stwierdził, że "Organ administracyjny w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w wadliwej decyzji, lecz orzeka jako organ kasacyjny. W swej decyzji orzeka więc wyłącznie co do nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem, a nie jest władny rozstrzygać o innych kwestiach dotyczących istoty sprawy. Działanie w trybie nadzoru na podstawie art. 156 kpa wymaga innego podejścia do sprawy niż w pierwszej instancji lub przed organem odwoławczym. Organ administracyjny staje wobec kwestii czysto prawnych, które winny być rozstrzygane według zasad stosowania kasacji ...".

Określając istotę postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego należy przede wszystkim uwzględnić to, że warunkiem podjęcia decyzji kasacyjnej w omawianym trybie jest ustalenie, że wada – ustawowo określona jako przesłanka stwierdzenia nieważności – tkwi w samej decyzji /np. wyrok NSA z dnia 8 października 1999r., sygn. akt IV SA 1646/97, Lex nr 48679/. Taka konstatacja przyjęta już została w klasycznej nauce prawa poprzez stwierdzenie "... kasacja tylko odnajduje już istniejące uchybienia". /G. Wielikowski: Głos Sądownictwa 1935, Nr 11/.

Przy tak określonych warunkach prawnych nie można – zdaniem Sądu – czynności organu orzekającego dokonanych w sprawie uznać za nie naruszające prawa, co czyni zasadnym sformułowany w tym zakresie zarzut skargi.

Organ orzekający ograniczył się bowiem do zacytowania przepisu dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju wolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska /Dz. U. Nr 49, poz. 279 z późn. zm./ i stwierdzenia w tym kontekście, że "J. K. nie wykazał, że spełnił przesłanki z w/w dekretu do nabycia prawa własności gospodarstwa, brak jest też jakichkolwiek dowodów na potwierdzenie posiadania i prowadzenia przez Niego tego gospodarstwa na dzień 7 września 1951 r."

Zważyć natomiast należy, że powinnością organu nie było ocenianie tego, czy J. K. spełniał warunki wymagane dla uzyskania aktu nadania, bowiem takie działanie można – zdaniem Sądu – oceniać jako przekroczenie uprawnień ustawowych przydanych temu organowi w sprawie o stwierdzenie nieważności, ale ustalenie, czy poddany czynnościom weryfikacyjnym akt nadania nr [...] został wydany bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, bowiem na istnienie takiej wady wskazuje powołany w podstawie prawnej orzeczenia stwierdzającego nieważność aktu nadania przepis art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Przesłanka ta nie została skonkretyzowana, a jedynie na podstawie treści uzasadnienia decyzji Kolegium wydanej w dniu 6 czerwca 2006 r. domniemywać można, że orzekając w sprawie Kolegium przyjęło wydanie ocenianego aktu z rażącym naruszeniem prawa.

Zdaniem Sądu organ orzekający nie podjął żadnych czynności, ani nie dokonał ustaleń, które by uprawniały do takiego stwierdzenia.

Istotne przy tym jest, że zarówno w ujęciu doktrynalnym jak i jurydycznym za rażące naruszenie prawa – jako przesłanki stwierdzenia nieważności aktu administracyjnego – uznawane jest takie naruszenie, które jest oczywiste, pozostaje w ewidentnej sprzeczności z jednoznacznie wyrażonym i nie budzącym wątpliwości interpretacyjnych przepisem prawa oraz wywołuje takie skutki, które nie dają się pogodzić z zasadami praworządności. Powszechnie też zaakceptowany został pogląd wyrażony w literaturze prawniczej, zgodnie z którym: "Naruszenia prawa mają charakter rażący w takim przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażone stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części" /B. Adamiak, J. Borkowski: KPA Komentarz, Warszawa 2006/. Taki sposób traktowania omawianej wadliwości przyjęty też został w orzecznictwie sądowym /por. wyrok SN z dnia 8 kwietnia 1994r., sygn. akt III ARN 15/94/ OSN 1994, Nr 3 poz. 36; wyrok NSNA z dnia 16 grudnia 1998r., sygn. akt I SA 339/98, Lex nr 44548/.

W rozpoznawanej sprawie organ nie przedstawił żadnych ustaleń ani oceny, która odpowiadałaby kryteriom przyjętym dla zakwalifikowania cech badanego aktu nadania jako wadliwość stanowiącą rażące naruszenie prawa, uprawniające do stwierdzenia nieważności poddanego ocenie tego organu, aktu.

W szczególności organ ani orzekając pierwotnie w sprawie ani rozpoznając wniosek o ponowne jej rozpatrzenie nie wyjaśnił, który przepis prawa stanowiący podstawę wydania kwestionowanego aktu został – w jego ocenie – w sposób rażący naruszony oraz jakie okoliczności uprawniały organ do takiego stwierdzenia.

W tym aspekcie rozważań należy też – zdaniem Sądu – zwrócić uwagę na użyte w przywoływanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dekrecie z dnia 6 września 1951r. określenie "posiadają" i konieczność rozważenia tego słowa, oznaczającego faktyczne władztwo nad rzeczą w sposób wynikający z treści przepisów tytułu IV Kodeksu Cywilnego oraz na fakt istnienia w aktach sprawy odpisu pisma Prezydium Wojewódzkiej Rady Nadzorczej we Wrocławiu z dnia 12 sierpnia 1955 r. kierowanego do J. P., z którego wynika, że w 1950 roku przeprowadzono regulację i wymianę gruntów, w wyniku której wydzielono części działek robotniczych i połowę zabudowań dla J. P. i J. K., a także orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. z dnia 12 czerwca 1955 r. o wykonaniu aktu nadania /w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa – działki/ i decyzji tego organu opatrzonej tą samą datą o wykonaniu aktu nadania /ustalenie granic i ceny/, kierowanych do J. K. lub do niego i do J. P. wspólnie.

Istotne przy tym jest, że zgodnie z art. 31 powoływanego wcześniej dekretu z dnia 6 września 1951 r., będącego jednym z aktów, którego przepisy wskazano w podstawie prawnej decyzji i orzeczeń o wykonaniu aktu nadania, dopiero to orzeczenie przenosiło prawo własności, potwierdzając istnienie określonego stanu faktycznego. Orzeczenie o wykonaniu aktu nadania kreowało bowiem na właściciela /współwłaściciela/ gospodarstwa rolnego jego posiadacza a nie dowolnie uznaną osobę. Orzeczenia i decyzja o wykonaniu aktu nadania, opisane wcześniej, pozostają w obrocie prawnym, a ich treść jest wiążąca dla innych podmiotów.

Z tych m.in. względów nie ma istotnego znaczenia w sprawie, wskazywana w uzasadnieniu zaskarżonego aktu, prawomocna decyzja Wojewody D. z dnia [...] /Nr [...]/ stwierdzająca nieważność decyzji ostatecznej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. z dnia [...] /bez numeru/ o sprostowaniu wydanego w dniu [...] orzeczenia o nadaniu J. P. gospodarstwa rolnego w gromadzie P. D.

Relacja między stanem prawnym przedmiotowego gospodarstwa, a powołanym orzeczeniem Wojewody D. i skutki prawne tego orzeczenia zostały zresztą w sposób wyczerpujący przedstawione w jego uzasadnieniu. Wynika z niego jednoznaczny brak zależności orzeczenia kasacyjnego Wojewody D. oraz orzeczenia w odniesieniu do którego je podjęto i stanu prawnego gospodarstwa rolnego nadanego skarżącemu i J. P.

Rozstrzygnięcia wydanego w rozpoznawanej sprawie nie mogą również determinować wyroki sądu powszechnego wydane w postępowaniu wieczystoksięgowym. W aktach sprawy brak jest wprawdzie odpisów wyroków Sądu Rejonowego w D. z dnia 6 maja 2004r. /sygn. akt I C 126/04/ i Sądu Okręgowego w Ś. z dnia 28 czerwca 2005r. /sygn. akt II Ca 297/05/, wskazywanych w uzasadnieniu decyzji poprzedzającej decyzję zaskarżoną, należy jednak przypuszczać, że odwołując się do tych orzeczeń Kolegium nie uwzględniło stanowiska Sądu Najwyższego przyjętego w wyroku z dnia 7 lipca 2005r. /sygn. akt IV CK 12/05, Lex nr 180909/ określającym możliwość wzajemnego przenikania się funkcji organów sądowych i organów administracji. W argumentacji prezentowanej w uzasadnieniu wyroku, a wyprowadzonej z ustrojowej zasady podziału i równowagi władzy ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej /art. 10 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej/, Sąd Najwyższy zdecydowanie podkreślił wynikającą z tej zasady dyrektywę respektowania przez sądy powszechne kompetencji organów administracji publicznej zarówno rządowej jak i samorządowej, nie dopuszczając możliwość weryfikowania orzeczenia administracyjnego przez sąd cywilny. Uwzględniając utrwalony w tym zakresie przez orzecznictwo Sądu Najwyższego pogląd, Sąd w składzie orzekającym przyznał sądowi cywilnemu jedynie prawo do odmowy stosowania decyzji posiadającej cechy actus nullus czyli aktu nieistniejącego w doktrynalnym rozumieniu tego określenia.

Ponadto w rozpoznawanej sprawie istotne – zdaniem Sądu – jest również to, że określając w art. 157 § 2 kpa inicjatywę w zakresie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego, ustawodawca przyjął zasadę oficjalności /działanie z urzędu/ oraz zasadę skargowości /na wniosek/, przyznając stosowne uprawnienie stronie postępowania, czyli podmiotowi legitymowanemu wg kryteriów wskazanych w art. 28 kpa. Wniosek o stwierdzenie nieważności stanowi podstawę do dokonania oceny w zakresie dopuszczalności wszczęcia postępowania w tym przedmiocie. Negatywną ocenę właściwy organ formalizuje w orzeczeniu podjętym w trybie art. 157 § 3 kpa /decyzja o odmowie wszczęcia postępowania/, natomiast ocena pozytywna obliguje do podjęcia przez ten organ czynności w trybie art. 61 § 4 kpa /zawiadomienie o wszczęciu postępowania osób będących stronami w sprawie/ i kontynuowania czynności procesowych.

W ocenie Sądu organ orzekający w sprawie w sposób zbyt dowolny przyznał W. P. status strony, stwierdzając istnienie po jego stronie interesu prawnego, stanowiącego bezwzględnie wymaganą przesłankę dla uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym i samej czynności skutecznego żądania jego wszczęcia. W rozpoznawanej sprawie istnienia interesu prawnego nie można wyprowadzać tylko z następstwa prawnego w stosunku do J. P. ani ustanowienia dożywocia przy przekazywaniu gospodarstwa rolnego, którego dotyczy kwestionowany akt nadania. Interes prawny jako obiektywnie istniejąca kategoria prawna musi być uwzględniony w konkretnym przepisie prawa materialnego, na podstawie którego można żądać od organu administracji określonych czynności.

Powoływana we wniosku z dnia 23 listopada 2005 r. przez W. P. okoliczność mówiąca o żądaniach odszkodowawczych kierowanych do niego przez J. K. – nie weryfikowana przez organ orzekający – może być rozważana jako przesłanka do stwierdzenia interesu faktycznego wnioskodawcy, który jednak nie uprawnia do kreowania takiej jednostki na stronę postępowania w rozumieniu art. 28 kpa ze wszystkimi tego konsekwencjami formalnoprawnymi. Nie można zatem odmówić słuszności zarzutom skargi kwestionującym prawidłowość przyznania W. P. przymiotu strony w prowadzonym w tej sprawie postępowaniu.

Zważyć przy tym należy, że w obrocie prawnym pozostaje akt nadania nr [...] z dnia [...] przyznający J. P. "około 2 ha użytków rolnych" oraz budynki w postaci domu mieszkalnego, chlewu i szopy, położone w gromadzie P., gmina O., powiat D.

Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej wcześniej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

Klauzula zawarta w pkt II wyroku wynika z obowiązku zastosowania przez Sąd przy orzekaniu o uwzględnieniu skargi przepisu art. 152 wskazanej powyżej ustawy.

Rozpoznając sprawę ponownie organ uprawniony do orzekania rozważy uwagi Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku, dokona zgodnej z ustawowymi wymogami oceny okoliczności sprawy i stosownie do niej podejmie czynności orzecznicze.

Niezależnie od powyższego Sąd uznał za właściwe zwrócić uwagę, że mimo, iż w sprawach rozpoznawanych w warunkach art. 127 § 3 kpa, który miał zastosowanie w tej sprawie, nie można odwołać się do przepisu art. 24 § 1 pkt 5 kpa, to jednak względy obiektywizmu i zasady podstawowe przyjęte w Europejskim Kodeksie Dobrej Administracji powodują, że właściwe byłoby orzekanie w sprawie na skutek wniosku o jej ponowne rozpatrzenie bez udziału w takiej samej roli członka Kolegium, będącego sprawozdawcą w tej sprawie przy rozpatrywaniu jej po raz pierwszy.