Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1728/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2, art. 61 ust. 3 w zw. z art. 104 ust. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) sędzia del. WSA Marcin Kamiński Protokolant sekretarz sądowy Olga Grzelak po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2018 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 26 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Bk 26/15 w sprawie ze skargi I.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] w przedmiocie zobowiązania do zapłaty tytułem zwrotu wydatków poniesionych zastępczo na poczet opłat za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Bk 26/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu skargi I. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zapłaty tytułem zwrotu wydatków poniesionych zastępczo na poczet opłat za pobyt w domu pomocy społecznej: uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2014 r. nr [...]; stwierdził, że wymienione decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Działający w imieniu Prezydenta Miasta [...] - Kierownik MOPR w [...], wydał decyzję z dnia [...].09.2014 r. zobowiązującą I. J. do zapłaty kwoty [...] zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Miasto [...] na poczet opłat za pobyt A. Z w Domu Pomocy Społecznej w [...] w okresie: [...].12.2013 r. – [...].12.2013 r. i [...].02.2014 r. – [...].08.2014 r. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 104 ust. 1 i 3 w związku z art. 61 ust. 1 pkt 2 i art. 61 ust. 3 w związku z art. 96 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że A. Z. przebywa w DPS od [...].11.2007 r. Średni miesięczny koszt utrzymania pensjonariusza wynosił [...] zł w okresie od [...].04.2013 r. do [...].03.2014 r., zaś od [...].04.2014 r. wynosi [...] zł. Wysokość emerytury i dodatku pielęgnacyjnego A. Z. nie pokrywają kosztów jej utrzymania w DPS, które zastępczo poniosło Miasto [...].

Powołując przepis art. 61 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o pomocy społecznej, organ stwierdził, że obowiązek ponoszenia opłat mają: syn I. J. oraz wnuki: M. i K. J.. Mechanizm wysokości wnoszonych opłat jest zależny od dochodów osób zobowiązanych i wynika z przepisów ustawy. Organ ustalił, że M. i K. J. przebywają za granicą i brak było możliwości ustalenia osiąganych przez nie dochodów. Natomiast w stosunku do I. J. organ zebrał dokumentację świadczącą o osiąganych przez niego dochodach z umowy zlecenia w firmie K. Sp. z o.o. Po wyliczeniu należnej dopłaty organ zaproponował I. J. podpisanie umowy, z czego tenże nie skorzystał. Organ wydał ww. decyzję zobowiązującą do zapłaty (j/w). I. J. złożył odwołanie – wniosek o zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 64 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej. Zakwestionował wysokość dochodu wyliczoną przez organ twierdząc, że nie osiąga zarobków każdego miesiąca a musi pokryć wydatki na własne utrzymanie, leki i dojazdy do pracy. Średnia dochodu powinna być wyliczona na kwotę [...] zł. miesięcznie, a nie na kwotę [...]zł., jak uczynił to organ.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku, decyzją z dnia [...].11.2014 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji i podtrzymała zawartą w niej argumentację. Organ dodatkowo wyjaśnił, że wniosek o zastosowaniu ulgi przewidzianej w art. 64 ustawy będzie rozpoznany w odrębnym postępowaniu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku I. J. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i o wstrzymanie jej wykonania. Powtórzył zarzuty z odwołania podkreślając, że gdyby organ I instancji rozpatrzył jego wniosek o udzielnie ulgi w płatności, zgodnie z art. 64 ustawy o pomocy społecznej, to nie byłoby konieczności wnoszenia skargi do Sądu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie z przyczyn w niej powołanych.

Sąd I instancji wskazał, że istota niniejszej sprawy tkwi w ustaleniu prawidłowej wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej dotyczących obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w DPS. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t.: Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm., dalej u.p.s.). pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby kierowanej do tej placówki (art. 59 ust. 1). W art. 61 ust. 1 u.p.s. wskazano osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w następującej kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej (a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka), małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana. W sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, przez którą osoba została skierowana. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 u.p.s., w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w tym celu kwot. Tryb postępowania mający zastosowanie w takim przypadku określają przepisy art. 103 ust. 2 i art. 104 u.p.s. Zgodnie z brzmieniem art. 103 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy wysokość wnoszonej przez zobowiązanych opłaty za pobyt uprawnionego. Należności podlegające zwrotowi oraz termin ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3 u.p.s.). Ściągnięcie tych świadczeń następuje w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji (art. 104 ust. 1 u.p.s.). Stanowisko organu w sprawie należności podlegającej zwrotowi powinno być wyrażone w decyzji, która ze swego charakteru jest decyzją uznaniową i może być, zgodnie z art. 104 ust. 3 u.p.s., wydana w celu przeprowadzenia egzekucji obowiązku niezrealizowanego przez osobę zobowiązaną i jednocześnie stanowi tytuł egzekucyjny w sprawie. Sąd I instancji podzielił to stanowisko, powołując się na wyrok z dnia 9 września 2010 r. w sprawie I OSK 204/10 (CBOSA), w którym NSA stwierdził: "stosunek prawny polegający na udzieleniu świadczenia z pomocy społecznej, w tym także polegającego na skierowaniu do domu pomocy społecznej ma charakter publicznoprawny (administracyjny). Skierowanie do domu pomocy społecznej następuje w drodze decyzji administracyjnej. Decyzją również właściwy organ ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1). Decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje więc przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty). Adresatami decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej może być osoba skierowana do domu pomocy społecznej, a także osoba (bądź osoby) z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3, tj. małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina. To w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1 u.p.s. doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy poprzez: określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w ww. przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty oraz ewentualne zwolnienie, stosownie do art. 64, w całości lub w części z ustalonej opłaty. O takim zakresie decyzji ustalającej opłaty za pobyt w DPS świadczy także treść § 8 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 964), w którym zawarto wymóg, by do wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej dołączyć oświadczenia o wysokości dochodów nie tylko osoby ubiegającej się o skierowanie, lecz także małżonka, zstępnych oraz wstępnych zobowiązanych do ponoszenia opłat. Nie ulega wątpliwości, że dane takie są niezbędne i stanowią podstawę do wydania decyzji nie tylko w zakresie obowiązku ponoszenia opłat przez osobę ubiegającą się, ale także przez pozostałe osoby zobowiązane". Stanowisko, zgodnie z którym art. 59 ust. 1 u.p.s. należy rozumieć w ten sposób, że ustalenie opłaty w drodze decyzji obejmuje obowiązek organu nie tylko określenia kwoty opłaty, ale także zobowiązanych (lub osoby zobowiązanej) do jej uiszczenia, prezentowane jest także w literaturze (A. Prekurat, Ustawa o pomocy społecznej z komentarzem, cyt. za W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2008, s. 299 i n.).

Z powyższego wynika, że aby można było mówić o opłacie poniesionej zastępczo i obowiązku jej zwrotu, wcześniej musi być ustalona opłata pierwotna oraz krąg osób zobligowanych do ewentualnego jej ponoszenia.

Zdaniem Sądu I instancji w przedmiotowej sprawie przesłanka ta nie została spełniona.

Z akt sprawy administracyjnej wynika, że po skierowaniu A. Z. do DPS (decyzją z dnia [...].07.2007 r.), decyzją z dnia [...].11.2007 r. ustalono opłatę za pobyt w DPS i obciążono tą opłatą pensjonariuszkę. Kolejnymi decyzjami zmieniono tylko wysokość opłaty.

W 2007 r. I. J. podpisał umowę, z której wynikało, że będzie dopłacał za pobyt matki w DPS kwotę [...] zł miesięcznie. Skarżący nie podpisał umów na następne okresy dotyczące dopłat w wyższych kwotach. Na przestrzeni lat zmieniła się sytuacja finansowa po stronie pensjonariuszki, której emerytura nie wystarczała na pokrycie wciąż wzrastających kosztów utrzymania w DPS. Koszty te w znacznej wysokości pokrywała gmina.

W zaskarżonej decyzji zobowiązano skarżącego do zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę [...] za pobyt w DPS, w określonych tam okresach, matki A. Z. bez wcześniejszego ustalenia w drodze decyzji, na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy, osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności oraz wysokości opłat przypadających na te osoby.

Z ustaleń organów wynika, że oprócz skarżącego I. J. (syna), zstępnymi A. Z. są wnuki M. i K. J.. Organ I instancji co prawda wyjaśnił, że przebywają one za granicą, lecz z braku wydania decyzji w trybie art. 59 ust. 1 ustawy nie ustalił, czy będą one zobowiązane do ponoszenia opłat, czy też obowiązek ten spoczywa jedynie na skarżącym.

Skoro źródłem powstania obowiązku ponoszenia opłat za pobyt osoby w DPS i jednocześnie warunkiem zgodnego z prawem zastosowania mechanizmu wnoszenia opłat zastępczych przez gminy jest wydanie, na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 ustawy, decyzji określającej osoby zobowiązane do ponoszenia opłat i ustalającej wysokość opłaty przypadającej na poszczególne osoby, to w sytuacji niewydania takiej decyzji, brak jest podstaw do rozstrzygania o obowiązku zwrotu poniesionej zastępczo opłaty za podstawie art. 61 ust. 3 w zw. z art. 104 ust. 3 ustawy.

Jeśli zaś chodzi o zwolnienie z opłaty na podstawie art. 64 ustawy (o co wnosił skarżący), to w ocenie Sądu I instancji decyzja w tym przedmiocie może być wydana wówczas, gdy decyzja ustalająca wysokość opłaty stanie się ostateczna.

Sąd I instancji podkreślił, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji winien mieć na względzie przedstawioną powyżej interpretację przepisów prawnych i wydać decyzje w odpowiednim porządku chronologicznym.

W skardze kasacyjnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku zaskarżyło powyższy wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. art 104 ust. 3 w związku z art. 59 ust 1 i ust. 2, art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), dalej "u.p.s.’’ przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że warunkiem wydania decyzji zobowiązującej do zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę na poczet opłat za pobyt podopiecznego w domu pomocy społecznej jest uprzednie zindywidualizowanie obowiązku, o którym mowa w art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., w decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej oraz w decyzji o ustaleniu opłaty i zawarcie w tych decyzjach kręgu osób odpowiedzialnych z tytułu ponoszenia określonych opłat.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podniesiono, że niezasadne jest stanowisko przedstawione w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2010 r., sygn. akt. I OSK 204/10, zgodnie z którym obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej konkretyzuje się w decyzji administracyjnej wydawanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. Stanowisko takie jest sprzeczne z wyraźnym brzmieniem art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., który w sposób jasny stanowi, iż małżonek, zstępni przed wstępnymi opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy, a ponadto - dopiero wówczas, gdy mieszkaniec domu nie ponosi pełnej odpłatności za pobyt. Skoro w cyt. przepisach ustawodawca posłużył się zwrotami "wnoszą", "zgodnie z umową" i "ustala w drodze umowy (...) wysokość wnoszonej (...) opłaty za pobyt tego mieszkańca" w dps, to znaczy, że konkretyzacja obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej następuje - dla małżonka, wstępnych i zstępnych mieszkańca domu pomocy społecznej - w sposób określony w tych przepisach, tj. w drodze umowy zawieranej między tymi osobami i gminą a nie - jak wyjaśnia Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku - w trybie władczego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej podejmowanego w formie decyzji administracyjnej. Ogólny obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w dps należy - w ocenie Kolegium - uznać za wynikający z mocy samego prawa (art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s.). Jego konkretyzacja następować ma natomiast w drodze decyzji administracyjnej ustalającej opłatę za pobyt osobie umieszczonej w takim domu (zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s.) oraz w umowie zawartej przez osoby wymienione w art. 61 ust. 1 pkt 2 w oparciu o art. 103 ust. 2 u.p.s.,

Ustalając treść i sens norm prawnych obowiązujących w sprawach dotyczących ponoszenia opłat za pobyt w dps nie można - w ocenie Kolegium - pomijać faktu, że sprawy te dotyczą sytuacji długotrwałych i mogących ulegać zmianom (nie chodzi w nich o kilkutygodniowy turnus wczasowy czy sanatoryjny, lecz przeważnie o wieloletnie przebywanie w placówce osoby wymagającej stałej, profesjonalnej oraz - niejednokrotnie - niezwłocznej pielęgnacji i opieki). Regulacja ustawowa została w związku z tym skonstruowana w taki sposób, aby zagwarantować, że osoby bliskie umieszczonego w takim domu, znajdujące się w odpowiedniej sytuacji finansowej, będą ponosiły przynajmniej część kosztów tej usługi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zasadności zarzutu kasacyjnego.

Skarga kasacyjna oparta została na zarzucie naruszenia prawa materialnego, a to art. art 104 ust. 3 w związku z art. 59 ust 1 i ust. 2, art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), dalej "u.p.s.’’, przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że warunkiem wydania decyzji zobowiązującej do zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę na poczet opłat za pobyt podopiecznego w domu pomocy społecznej jest uprzednie zindywidualizowanie obowiązku, o którym mowa w art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., w decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej oraz w decyzji o ustaleniu opłaty i zawarcie w tych decyzjach kręgu osób odpowiedzialnych z tytułu ponoszenia określonych opłat.

Zarzut ten nie jest usprawiedliwiony.

Zgodnie z treścią art. 59 ust. 1 oraz art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu, a także małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2. Przy czym podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 60 ust. 1 tej ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca (z dalszymi zastrzeżeniami opisanymi w tym przepisie).

Według art. 61 ust. 3 u.p.s., w przypadku niewywiązywania się wskazanych wyżej osób z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. W sytuacji zatem zastępczego poniesienia przez właściwą Gminę ww. opłat przysługuje jej prawo domagania się ich zwrotu od obowiązanego. Zgodnie natomiast z treścią art. 104 ust. 1-3 u.p.s., należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej z tytułu opłat określonych przepisami tej ustawy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej. W ust. 4 tego artykułu ustawodawca przewiedział jednocześnie, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, a zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydaje decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko, że przewidziany w przywołanym art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej wprawdzie wynika z mocy samego prawa, lecz musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić, bądź to w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s., bądź też w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30.10.2012 r., sygn. akt I OSK 653/12, wyrok z dnia 23.03.2017 r. sygn. akt I OSK 2734/15).

Dokonana przez Sąd I instancji wykładnia ww. przepisów prawa w niczym przepisów tych nie narusza. Zgodzić się należy w tej sytuacji ze stanowiskiem Sądu I instancji, że aby można było mówić o opłacie poniesionej zastępczo i obowiązku jej zwrotu, wcześniej musi być ustalona opłata pierwotna oraz krąg osób zobligowanych do ewentualnego jej ponoszenia. W niniejszej sprawie przesłanka ta nie została spełniona.

Z niekwestionowanych ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że po skierowaniu A. Z. do DPS (decyzją z dnia [...].07.2007 r.), decyzją z dnia [...].11.2007 r. ustalono opłatę za pobyt w DPS i obciążono tą opłatą pensjonariuszkę. Kolejnymi decyzjami zmieniono tylko wysokość opłaty.

W 2007 r. I. J. podpisał umowę, z której wynikało, że będzie dopłacał za pobyt matki w DPS kwotę [...] zł miesięcznie. Skarżący nie podpisał umów na następne okresy dotyczące dopłat w wyższych kwotach. Na przestrzeni lat zmieniła się sytuacja finansowa po stronie pensjonariuszki, której emerytura nie wystarczała na pokrycie wciąż wzrastających kosztów utrzymania w DPS. Koszty te w znacznej wysokości pokrywała gmina.

W zaskarżonej decyzji zobowiązano skarżącego do zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę [...] za pobyt w DPS, w określonych tam okresach, matki A. Z. bez wcześniejszego ustalenia w drodze decyzji, na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s., osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności oraz wysokości opłat przypadających na te osoby.

Z ustaleń organów wynika, że oprócz skarżącego I. J. (syna), zstępnymi A. Z. są wnuki M. i K. J.. Organ I instancji co prawda wyjaśnił, że przebywają one za granicą, lecz z braku wydania decyzji w trybie art. 59 ust. 1 u.p.s. nie ustalił, czy będą one zobowiązane do ponoszenia opłat, czy też obowiązek ten spoczywa jedynie na skarżącym.

Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że skoro źródłem powstania obowiązku ponoszenia opłat za pobyt osoby w DPS i jednocześnie warunkiem zgodnego z prawem zastosowania mechanizmu wnoszenia opłat zastępczych przez gminy jest wydanie, na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s., decyzji określającej osoby zobowiązane do ponoszenia opłat i ustalającej wysokość opłaty przypadającej na poszczególne osoby, to w sytuacji niewydania takiej decyzji, brak jest podstaw do rozstrzygania o obowiązku zwrotu poniesionej zastępczo opłaty za podstawie art. 61 ust. 3 w zw. z art. 104 ust. 3 u.p.s.

W świetle powyższego podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego uznać należało za niezasadny.

Skarga kasacyjna podlegała zatem oddaleniu z braku uzasadnionych podstaw, co orzeczono na podstawie art. 184 p.p.s.a.