Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 622/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2012-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 118 ust. 2a
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Anna Klotz Sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant: Krzysztof Olczak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 listopada 2012 r. sprawy ze skargi J. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie przyznania prawa własności działek przekazanych na własność Skarbu Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej kwotę [...] złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w[...], na podstawie art. 1,3,4,5 i 8 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. Nr 3 poz. 15) orzekło m.in. o przejęciu na własność gospodarstwa rolnego bez zabudowań Z. i W. M., położonego we wsiach[...], określiło obszar przyjęty do obliczenia renty oraz przyznało małżonkom M. prawo do bezpłatnego, dożywotniego użytkowania działki o powierzchni 0,50 ha, którą to działkę "wyznaczy Prezydium GRN w [...]".

Pismem z dnia [...] r. skarżąca J. Ł., powołując się na art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291, ze zm.) wniosła o przyznanie jej nieodpłatnie prawa własności działki nr 5/1 o powierzchni 0,60 ha położonej w[...], należącej uprzednio do jej rodziców Z. i W. M., którzy przekazali Państwu gospodarstwo rolne w zamian za rentę.

Starosta [...] odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa własności nieruchomości decyzjami z dnia [...] r. i z dnia [...] r., które były uchylane i przekazywane do ponownego rozpatrzenia decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] odpowiednio z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] Starosta [...] na podstawie art. 118 ust. 1, 2a i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291, ze zm.) odmówił nadania na własność skarżącej J. Ł. działek o numerach geodezyjnych 5/2 i 5/4 o łącznej powierzchni 0,4982 ha, położonych w obrębie[...], z tytułu przekazania na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność Z. i W. M., położonego w obrębie[...], na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w [...] z dnia [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że stosownie do art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników uprawnienie do żądania bezpłatnego przekazania działki pozostawionej rolnikowi do dożywotniego użytkowania uzależnione jest od dwóch przesłanek: wnioskodawca musi być zstępnym osoby, której przysługiwało prawo bezpłatnego użytkowania działki oraz musi on faktycznie władać działką w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym zmarłemu rolnikowi – co oznacza, że najpóźniej z chwilą śmierci uprawnionego rolnika działka gruntu pozostająca w dożywotnim użytkowaniu powinna zostać przejęta w posiadanie przez zstępnego i być nieprzerwanie użytkowana zgodnie z jej przeznaczeniem.

Zdaniem organu wnioskodawczyni tej drugiej przesłanki nie spełnia.

Organ wskazał, że po zdaniu gospodarstwa rolnego przez Z. i W. M., w roku [...] z działki nr 5 została wydzielona działka nr 5/1 o powierzchni 0,6 ha składająca się z gruntów ornych (0,45 ha), sadu (0,05 ha) oraz terenów mieszkaniowych (0,1 ha).

Wnioskodawczyni oświadczyła, że po śmierci Z. M. (5 czerwca 1970 r.) oraz W. M. (10 kwietnia 1980 r.) cała działka nr 5/1 (z której w roku 2009 wydzielone zostały działki nr 5/2 i nr 5/4 oraz nr 5/3) była we władaniu jej siostry G. M., która zmarła 30 października 2004 r.

Powołując się na treść art. 118 ust. 1 i ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, Starostwa stwierdził, że użytkowanie działki przez zstępnych powinno mieć charakter ciągły.

Zdaniem organu z wyjaśnień wnioskodawczyni wynika, że rolniczo użytkowana była przez krótki czas (przez siostrzeńca 1986 – 1989, wcześniej przez brata) nie działka nr 5/1 (przed podziałem), ale granicząca z nią część działki nr 6/16. Wnioskodawczyni przedłożyła decyzje w sprawie wymiaru podatku rolnego dawnej działki nr 5/1 za lata 1990 – 2011. Zdaniem organu uiszczenie podatku nie stanowi dowodu użytkowania działki.

Wnioskodawczyni wskazała także, że pomimo iż zaprzestała inwestować w nieruchomość, nadal ją użytkowała poprzez pobieranie z niej pożytków tzn. zbierała owoce z rosnących na działce drzew. Dowodem użytkowania jest także wejście na grunt siostrzeńca, który w 2008 r. bez jej pozwolenia dokonał prac polowych na terenie części dawnej działki nr 5/1 (obecnie 5/2) przez jej zaoranie. Zdaniem organu z wyjaśnień tych wynika, że już w 2008 r. działka użytkowana była rolniczo, przez co wnioskodawca nie mógł pobierać pożytków w postaci zbioru owoców, ale nie rosły one na całej działce nr 5/1.

Na podstawie "wizji terenowej" działek nr 5/2 i 5/4 dokonanej w roku 2009 organ stwierdził, że działki były zachwaszczone, bardzo zaniedbane i porośnięte drzewami i krzewami, ale były to drzewa i krzewy dziko rosnące, z których nie można było pobierać pożytków, co oznaczało zaprzestanie osobistego użytkowania działki (faktycznego władania) przez zstępnego, co skutkuje utratą prawa do nabycia działek.

Dopiero w trakcie kolejnych oględzin w 2010 r. stwierdzono, że działki zostały przez wnioskodawczynię uporządkowane i przygotowane do uprawy rolniczej (co świadczy o wcześniejszym ich zaniedbywaniu).

W odwołaniu skarżąca zarzuciła, że Starosta nie uwzględnił wszystkich składanych przez nią w toku postępowania wyjaśnień, a także błędnie ustalił stan faktyczny. Podniosła, że jak wcześniej wyjaśniała, zamieszkiwała w jednym gospodarstwie domowym z siostrą G. M., która posiadała przedmiotowy grunt, a z uwagi na niepełnosprawność czynności fizyczne na gruncie wykonywała sama skarżąca. Wskazała na nielogiczność wywodów Starosty, który z jednej strony stwierdza, że w 2008 r. grunty zostały zaorane i działka była użytkowana rolniczo, a z drugiej strony powołując się na notatkę z wizji terenowej w dniu 13 października 2009 r. (dokonanej powierzchownie i bez udziału skarżącej) stwierdza, że później, w roku 2009 działka była zaniedbana i zachwaszczona. Stwierdziła, że przez cały czas od 1980 r. zbierała z sadu owoce, uprawiała ziemię i płaciła podatki.

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Starosty z dnia [...] r.

Zdaniem Kolegium ustalenia organu I instancji sprowadzające się do wykazania istnienia przerwy w użytkowaniu spornych działek przez skarżącą pozostawały bez znaczenia dla sytuacji prawnej skarżącej, która nie mogła nabyć uprawnienia do ubiegania się o przyznanie nieodpłatnie własności działek nr 5/2 i nr 5/4 na podstawie art. 118 ust. 1 i ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników

Zdaniem Kolegium bezsporne jest w sprawie, że użytkowanie przysługujące rodzicom wnioskodawczyni wygasło z chwilą śmierci ostatniego z nich (10 kwietnia 1980 r.). Użytkowanie nie jest prawem dziedzicznym, stąd nie mogło przejść z mocy prawa na spadkobierczynię, tj. G. M., czy też na samą wnioskodawczynię.

Kolegium podkreśliło, uprawnienie zstępnego uprawnionego rolnika do zwrócenia się z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki użytkowanej przez rodziców wynikające z art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników uzależnione jest od warunku, by zstępny uprawnionego faktycznie władał nieruchomością w takim zakresie jak uprawniony, czyli jak użytkownik, i to nieprzerwanie od chwili śmierci osoby uprawnionej.

Jednakże w opinii Kolegium wszelkie rozważania dotyczące znaczenia i zakresu pojęcia "faktyczne władanie nieruchomością" użytego w art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników miały w przedmiotowej sprawie drugorzędne znaczenie wobec okoliczności, że w chwili śmierci ostatniego z uprawnionych rolników - W. M. (10 kwietnia 1980 r.) przepis art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie obowiązywał. Przepis ten został dodany na mocy ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 58, poz. 280) i obowiązuje od dnia 21 sierpnia 1992 r. Dopiero zatem od 21 sierpnia 1992 r. na podstawie art. 118 ust. 2a ww. ustawy uwłaszczonym mógł być także zstępny osoby uprawnionej wskazanej w ust. 1 art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, który po śmierci uprawnionego faktycznie władał, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością. Przepis nie ma natomiast działania wstecznego, nie stosuje się go do stanów faktycznych zaistniałych przed jego wejściem w życie. Wobec tego przysługujące rodzicom uprawnienie do użytkowania działek, które wygasło dnia 10 kwietnia 1980 r., nie mogło powstać dla G. M. na podstawie nie istniejącego jeszcze w tym czasie przepisu.

Kolegium podkreśliło, że skarżąca swoje uprawnienie do żądania przyznania nieruchomości wywodziła z ciągłości użytkowania działki, najpierw razem niepełnosprawną siostrą, która użytkowała działkę po śmierci rodziców, a nad którą wnioskodawczyni sprawowała opiekę od 1989 r. (kiedy siostra zamieszkała z wnioskodawczynią i prowadziła z nią wspólne gospodarstwo domowe do swojej śmierci w 2004 r.), a potem samodzielnie.

Kolegium zważyło, że pomimo faktu opieki nad siostrą i użytkowania gruntu, skarżąca nie legitymowała się samoistnym uprawnieniem wynikającym z art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Roszczenie z tego przepisu nie przysługuje wszystkim zstępnym rolnika, lecz jedynie tym, którzy po śmierci rolnika faktycznie władają działką w zakresie wynikającym z prawa użytkowania.

W przedmiotowej sprawie zdaniem Kolegium użytkowanie gruntu przez zstępnych dożywotników odbywało się bez podstawy prawnej. Przepis art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie obowiązywał bowiem jeszcze, gdy wygasło użytkowanie uprawnionych rolników. Okoliczności rozważane przez organ pierwszej instancji dotyczące przerw w użytkowaniu odpowiadającym uprawnieniom uprawnionych dodatkowo wzmacniały decyzję odmowną, jednak pozostawały poza istotą rozstrzygnięcia.

W skardze do sądu administracyjnego J. Ł. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium z dnia [...] r. i przyznanie jej prawa do działek nr 5/2 i 5/4.

Skarżąca podtrzymała swoje zarzuty, zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji, co do błędnego ustalenia przez organy stanu faktycznego, tj. stwierdzenia, że nie użytkowała działki w sposób ciągły. Podkreśliła, że brak jest dowodów, że utraciła władztwo nad działką nr 5/1 (obecnie po podziale działki nr 5/2, 5/3 i 5/4) oraz dokumentów świadczących o wygaśnięciu użytkowania na skutek niewykonywania przez okres 10 lat. Skarżąca nie zaprzestała używać rzeczy i pobierać z niej pożytków, nie powstał stan sprzeczny z treścią użytkowania. Organ myli ponadto kwestię uprawy przez siostrzeńca Z. B. sąsiedniej działki nr 6/16 z kwestią posiadania przez skarżącą działek (stanowiących sad i łąkę), o których przyznanie się ubiega.

Skarżąca podniosła, że brak jest orzecznictwa sądów administracyjnych stwierdzającego, iż – tak jak twierdzi Kolegium – art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie ma działania wstecznego, nie stosuje się go do stanów faktycznych zaistniałych przed jego wejściem w życie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy zaznaczyć, że stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późń. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd rozpatrując skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, nie wkraczając przy tym w uprawnienia organów administracji do orzekania bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego. Sąd administracyjny nie może zatem – jak wnosi o to skarżąca – przyznać jej prawa do działek nr 5/2 i 5/4. Sąd natomiast władny jest uchylić decyzje, które stają na przeszkodzie temu, aby organ administracji ewentualnie mógł podjąć żądane przez skarżącą rozstrzygnięcie.

Dokonując kontroli w sposób, w jaki sąd administracyjny jest władny uczynić Sąd doszedł do wniosku, że w przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa.

Błędny jest przede wszystkim pogląd Kolegium, że nie jest co do zasady możliwe przyznanie skarżącej prawa do działek po jej rodzicach z tego powodu, że byłoby to wstecznym działaniem prawa, a konkretnie wstecznym działaniem art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na różnicę pomiędzy retroaktywnością (wstecznym działaniem) prawa a retrospektywnością (bezpośrednim działaniem prawa).

W ślad za stanowiskiem zawartym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25 października 2012 r. (sygn. akt II SA/Ol 1063/12, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) należy zwrócić uwagę, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż o retroaktywnym działaniu prawa mówimy wtedy, gdy nowe prawo stosuje się do zdarzeń "zamkniętych w przeszłości", zakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów.

Z retrospektywnością prawa zaś mamy do czynienia wtedy, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia bądź stosunki prawne o charakterze "otwartym", ciągłym. Chodzi zatem o takie stosunki, które nie znalazły jeszcze swojego zakończenia ("stosunki w toku"), które powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej, po wejściu w życie przepisów nowej ustawy (por. uzasadnienie uchwały NSA z 10 kwietnia 2006 r., l OPS 1/06, ONSAiWSA 2006, nr 3, poz. 71).

Podobnie ujmuje się to w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Przyjmuje się bowiem, że naruszenie zasady nieretroaktywności następuje wtedy, gdy aktowi normatywnemu nadano moc obowiązującą wobec stosunków prawnych zaistniałych i trwających w czasie do wejścia tego aktu w życie. Retrospektywność prawa polega zaś na tym, że prawodawca stanowi akty normatywne mające zastosowanie do sytuacji trwających po wejściu w życie tych aktów (por. uzasadnienie wyroku TK z 18 października 2006 r., P 27/05, OTK-A 2006, nr 9, poz. 124). Z retrospektywnym działaniem prawa wiąże się zasada bezpośredniego stosowania prawa. W tym przypadku prawo jest stosowane na przyszłość od chwili wejścia nowej ustawy w życie.

W przedmiotowej sprawie wbrew twierdzeniom Kolegium – ewentualne przyznanie skarżącej prawa własności do działek użytkowanych uprzednio przez jej rodziców nie wiązałoby się z niedozwolonym wstecznym działaniem prawa, ale będzie wyrazem bezpośredniego stosowania prawa tj. zastosowania przepisu prawa do stosunku prawnego o charakterze ciągłym, "otwartym".

Interpretacja art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, który stanowi podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, wymaga odniesienia się do art. 118 ust. 1 ustawy. Przepis ten stanowi, że osobie której przysługuje prawo użytkowania gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. W przypadku osoby, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu przesłanką ustawową wymaganą i niezbędną do wystąpienia z żądaniem nabycia prawa własności działki jest przysługujące jej prawo użytkowania tej działki tj. prawo rzeczowe ograniczone, o którym mowa w art. 252 Kodeksu cywilnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 1096/10, opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 1083527). Przepis art. 118 ust. 2a ustawy stwierdza natomiast, że "Z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom;". Cytowany przepis wiąże zatem możliwość przyznania prawa własności działki o której mowa w ust. 1 nie z użytkowaniem (w rozumieniu art. 252 kc.) tej działki przez osobę zwracającą się z wnioskiem, ale z tym, że wnioskodawca "faktycznie włada" działką w zakresie odpowiadającym uprawnieniom, które posiadała osoba zmarła – jej wstępny. Skoro mowa o faktycznym władaniu, oznacza to, że ustawodawca posłużył się w tym przepisie cywilistyczną konstrukcją posiadania rzeczy (art. 336 k.c.). Posiadanie według kodeksu cywilnego jest szczególnym, pozostającym pod ochroną prawa, stanem faktycznym.

Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy – z chwilą śmierci drugiego z małżonków, W. M., jej zstępni (w tym skarżąca) mogli objąć w posiadanie ("faktyczne władanie") działkę uprzednio będącą w użytkowaniu zmarłej. Ten stan, podlegający ochronie prawnej, mógł zatem trwać od śmierci W. M. tj. od 10 października 1980 r. i istnieć nadal zarówno w momencie wejścia w życie ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (mocą której został dodany ust. 2a w art. 118 zmienianej ustawy), jak też w momencie orzekania przez organ. Możemy mieć zatem do czynienia z koniecznością bezpośredniego zastosowania nowego przepisu, tj. przepisu wprowadzonego ww. ustawą z 20 czerwca 1992 r. do sytuacji związanej z ciągle trwającym stanem faktycznym podlegającym ochronie prawnej.

Bezpodstawne jest przypisywanie przez Kolegium rozstrzygającego znaczenia dla sprawy okoliczności opisanej przez organ jako fakt, że "użytkowanie gruntów przez zstępnych odbywało się bez podstawy prawnej", bo przepis art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie obowiązywał w momencie wygaśnięcia użytkowania działki przez uprawnionych rolników (Z. i W. M., których skarżąca jest zstępną). Z jednej strony wskazany przepis wymaga aby zstępni wykazali się "faktycznym władaniem", a nie wykazywaniem się jakimś konkretnym prawem do gruntu (użytkowaniem czy np. własnością), a z drugiej strony – ani wskazany przepis, ani żaden z przepisów ustawy go wprowadzającej, tj. ww. ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r., nie wiąże możliwości ubiegania się przez zstępnych o przyznanie działki z wymogiem, aby "faktyczne władanie" zstępnych rozpoczęło się po wejściu w życie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników .

Kolegium dopuściło się zatem naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez błędną jego wykładnię, co miało wpływ na wynik sprawy poprzez odmowę uznania, że konieczne jest zbadanie stanu faktycznego w postaci zachowania ciągłości faktycznego władztwa wnioskodawczyni nad gruntem, o przyznanie którego się ubiega.

Mając na względzie usunięcie wszelkich przeszkód stojących na drodze do zgodnego z prawem końcowego załatwienia sprawy należy ponadto wskazać, na sposób rozumienia "faktycznego władztwa", którego udowodnienie jest niezbędną przesłanką ewentualnego przychylenia przez organ się do wniosku skarżącej.

Sąd podziela stanowisko zawarte w ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2011 r., że zgodnie z art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zakres władztwa zstępnego uprawnionego, który po śmierci tej osoby "faktycznie włada" tą nieruchomością wyznaczony jest zakresem odpowiadającym uprawnieniom jakie posiadała osoba zmarła. "Jednym słowem zstępny uprawnionego ma faktycznie władać nieruchomością w takim zakresie jak uprawniony, czyli jak użytkownik. (...) Określenie, że zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością, należy interpretować z uwzględnieniem znaczenia tego określenia w przepisach kodeksu cywilnego regulujących instytucję posiadania (art. 336 k.c.) oraz pośrednio z uwzględnieniem regulacji dotyczącej użytkowania jako ograniczonego prawa rzeczowego, natomiast nie można nadawać tym określeniom innego, odrębnego, autonomicznego znaczenia. W szczególności słowa faktyczne władanie nie mogą być co do zasady zawsze utożsamiane z wymogiem osobistej, bezpośredniej, ciągłej pracy zstępnego osoby uprawnionej na przedmiotowej nieruchomości. (...) Treścią prawa użytkowania jest używanie rzeczy i pobieranie pożytków. W pierwszym rzędzie trzeba tu uwzględnić pobieranie pożytków naturalnych. Nie można jednak wykluczyć pobierania pożytków cywilnych, należnych chociażby na podstawie nawiązanego stosunku najmu lub dzierżawy. Jest rzeczą bezsporną, że osoba posiadająca prawo użytkowania danej rzeczy może zawrzeć np. umowę obligacyjną dzierżawy przedmiotem, której będzie dana rzecz." Tego rodzaju zachowania osoby "faktycznie władającej" rzeczą także należy uznawać za faktyczne władanie "w zakresie odpowiadającym" uprawnieniom zmarłego rolnika – wstępnego wnioskodawcy.

W przedmiotowej sprawie ma to znaczenie zarówno dla oceny zachowania G. M., która według twierdzeń skarżącej była wraz z nią współposiadaczką przedmiotowej nieruchomości, jak też dla oceny zachowań samej skarżącej.

Należy też podkreślić – nadal nawiązując, do ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, że użytkownik (a więc odpowiednio "faktycznie władający jak użytkownik") powinien wykonywać swoje prawo zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki (art. 256 k.c.). Zakres wymagań prawidłowej gospodarki określa charakter nieruchomości będącej przedmiotem użytkowania, przyczyna i cel, dla którego zostało ono ustanowione, oraz czas jego trwania. Kryterium prawidłowej gospodarki nie może być ujęte abstrakcyjnie, niezbędna jest ocena dokonywana w okolicznościach konkretnych, z uwzględnieniem naturalnych i gospodarczych właściwości rzeczy oraz celu użytkowania. Stąd też zasady prawidłowej gospodarki nie są wartością stałą, niezmienną, lecz mogą podlegać zmianom.

W przedmiotowej sprawie organy w istocie nie przeprowadziły postępowania dowodowego co do sposobu użytkowania działki o którą ubiega się skarżąca. W tym względzie nie można polegać wyłącznie na zapisach w ewidencji gruntów z roku 1970, skoro skarżąca kwestionuje odzwierciedlenie przez nie stanu faktycznego. Nie można też zakładać, że sami poprzednicy skarżącej do roku 1980 nie dokonali zmian sposobu użytkowania działki (np. przekształcając grunt orny w sad albo łąkę), które pozostając w granicach prawidłowej gospodarki rolnej, nie odpowiadały zapisom w ewidencji gruntów z roku 1970. Organy nie rozstrzygnęły także podnoszonych przez skarżącą wątpliwości co do tego, jaki grunt powinien być badany pod kątem zachowania nad nim władztwa przez skarżącą – nie zostało w żaden sposób wyjaśnione, czy prace rolne prowadzone przez Z. B. miały miejsce na działce, o którą ubiega się skarżąca, czy też na działce sąsiedniej, o innym sposobie użytkowania rolniczego, niż działka dotychczas użytkowania wyłącznie przez skarżącą (wcześniej przez skarżącą i jej siostrę).

Tym samym organy uchybiły także określonemu w art. 7 i 77 k.p.a. obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego niezbędnego do załatwienia sprawy.

W ponownym postępowaniu organy winny uzupełnić postępowanie dowodowe w szczególności poprzez przeprowadzenie dowodów co do granic działki, o którą skarżącą się ubiega, rodzaju rolniczego sposobu użytkowania działki przekazanej w użytkowanie rodzicom skarżącej oraz zachowania ciągłości "faktycznego władania" nieruchomością przez skarżącą (przez nią samą czy we współwładaniu z innymi osobami, które obecnie nie władają faktycznie przedmiotową nieruchomością). Rozstrzygając sprawę na podstawie uzupełnionego materiału dowodowego organ winien rozstrzygnąć zgodnie z dokonaną powyższej przez Sąd interpretacją art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.) należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach (pkt 3 wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348; z późn. zm.).