Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 690/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2016-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 2 ust. 1 oraz § 4 ust. 1 i ust. 2, § 38 ust. 1, § 39 ust. 1, ust. 2 i ust. 6, § 45
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 4 ust. 1, art. 10, art. 18
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
article: art. 21 ust. 2 pkt 4, art. 28 ust. 4
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art. 47 ust. 1 i ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)
article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski sędzia WSA Wojciech Czajkowski (sprawozdawca) Protokolant sekretarz sądowy Jolanta Piasecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2016r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2013 i ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za rok 2012 oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", którą przyznano M.P. płatność rolnośrodowiskową na 2013r. w pomniejszonej wysokości i ustalono kwotę nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej za rok 2012.

Podstawę wydania tej decyzji stanowiły ustalenia postępowania administracyjnego, z których wynika, że w 2013 r. M.P. ubiegała się o przyznanie płatności z tego tytułu w ramach pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne:

- wariant 2.1 – Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 4,21 ha;

- wariant 2.3 – Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 0,63 ha;

- wariant 2.9 – Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 48,16 ha.

W związku z wnioskiem strony Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał płatność w ramach wariantu 2.9 do powierzchni 44,56 ha w wysokości 38.222,80 zł, a ponadto odmówił przyznania płatności w ramach wariantów 2.1 i 2.3, ustalając kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej w ramach programu rolnośrodowiskowego na łączną sumę 25.710,90 zł.

Utrzymując w mocy tę decyzję, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, że organ I instancji prawidłowo wyliczył należną stronie płatność, uwzględniając wyniki kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie strony w dniach 30 lipca – 7 sierpnia 2013 r. oraz kontroli administracyjnej. Przedstawiając w formie tabeli wyniki tych kontroli w odniesieniu do poszczególnych działek rolnych oznaczonych we wniosku jako A – O, organ powołał treść art. 4 ust. 1 i art. 10 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25/8 z 28.01.2011). Wskazał, że przyznanie płatności rolnośrodowiskowej uzależnione jest od spełnienia warunków określonych w § 2 ust. 1 oraz § 4 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013, poz. 361), dalej jako: "rozporządzenie z 2013 r.". Jednak zgodnie z § 50 ust. 1 tego rozporządzenia, rolnik, który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U Nr 33, poz. 262 ze zm., dalej jako: "rozporządzenie z 2009 r."), w zakresie wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego lub dwunastego pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, może kontynuować realizację tego zobowiązania zgodnie z wymogami określonymi dla tych wariantów w przepisach rozporządzenia o którym mowa w § 58.

Organ podniósł, że, w sytuacji, gdy w 2012 r. podjęła zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach wariantów: 2.3 (działki rolne C, J), 2.9 (działki rolne A, D, E, G, H, I, K, L, M, N, Ł) oraz 2.1 (działki rolne B, F), to obowiązywały ją wymogi określone w załączniku nr 3 do rozporządzenia z 2009 r.. W oparciu o wyniku kontroli na miejscu ustalono, że producent rolny nie spełnił jednak wymogów określonych dla wariantu 2.9. W odniesieniu do działki rolnej A o powierzchni 4,79 ha oraz działki rolnej I o powierzchni 7,75 ha ujawniono bowiem nieprawidłowości o kodach: E2 – Materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań; E7 – Nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów. Na działce A stwierdzono 456 sztuk drzew jabłoni domowej spełniających wymogi (średnia wysokość 83 cm, średnia średnica pnia drzew 9 mm) oraz 248 sztuk drzew wymogów tych niespełniających (suche i poniżej 80 cm wysokości). Na działce rolnej I stwierdzono z kolei obsadę 738 sztuk jabłoni domowej spełniających wymogi (średnia wysokość 90 cm, średnia średnica pnia drzew 10 mm) i 269 sztuk, które wymogów nie spełniały. Były bowiem suche i miały poniżej 80 cm wysokości. Z ustaleń kontrolujących wynika zatem, że materiał szkółkarski nie spełnia wymagań, jak również warunku minimalnej obsady drzew. Wobec wymaganej minimalnej obsady drzew wynoszącej 119 szt./ha, po zastosowaniu 5 % tolerancji, obsada drzew powinna bowiem wynosić na działce rolnej A 570 sztuk, zaś na działce rolnej I 922 sztuk.

Wskazując na treść § 9 ust. 2 rozporządzenia z 2009 r., organ podniósł, że warunkiem przyznania płatności rolnośrodowiskowej do działek rolnych użytkowanych jako sady jest to, aby wszystkie uprawiane drzewa były ukorzenione i spełniały wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone w rozporządzeniu z dnia 1 lutego 2007 roku w sprawie

szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (Dz. U. Nr 29, poz. 189). W ocenie Dyrektora ARiMR, inspektorzy terenowi w sposób właściwy dokonali kwalifikacji drzewek, wśród których znalazły się wyłącznie sadzonki żywe, o wysokości nie mniejszej niż 80 cm i średnicy pnia nie mniejszej niż 8 mm, mierzonej na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetnienia. Stan faktyczny został oceniony na dzień kontroli, a przy tym udokumentowany na fotografiach oraz opisany w raporcie z kontroli. Wynika z niego, że strona nie spełniła zarówno warunków przyznania płatności, jak i wymogów przewidzianych dla danego wariantu, w związku z czym nastąpił zbieg podstaw do odmowy przyznania płatności dla działek rolnych A i I.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził, że przed datą kontroli strona nie informowała o jakichkolwiek uchybieniach w uprawie sadowniczej bądź o przypadkach siły wyższej. Dopiero pismami z dnia 17 i 24 czerwca 2014 r. powiadomiła o szkodach łowieckich spowodowanych przez zwierzynę płową na działce rolnej Ł o powierzchni 11,86 ha oraz na działkach o numerach ewidencyjnych "[...]","[...]","[...]" o powierzchni około 33,02 ha. Przedstawiła również protokół z przeprowadzonych w dniu 22 czerwca 2014 r. oględzin, szacowania szkody i ponownego szacowania szkody w uprawach i płodach rolnych. Organ wskazał jednak, że dokumentacja ta dotyczyła 2014 r., a ponadto kontrola na miejscu nie weryfikowała wystąpienia powoływanych okoliczności, gdyż jej celem było stwierdzenie stanu faktycznego w zakresie powierzchni uprawy, rodzaju uprawy oraz spełnienia wymogów w ramach danego schematu pomocowego. W toku kontroli nie ustalano zatem, czy ubytki w sadzie były uzupełniane i czy nastąpiły na skutek czynników niezależnych od rolnika. Nie było również obowiązku znakowania nieuwzględnionych drzew.

W kwestii przedłożonej przez stronę opinii dr inż. B.M. z Ośrodka A, organ odwoławczy stwierdził zaś, że dotyczyła ona mniejszej powierzchni sadu aniżeli deklarowana przez stronę. Opis i charakterystyka działek w tej opinii zostały oparte na oględzinach w dniach 12 – 22 czerwca 2014 r., natomiast ustalenia kontrolujących dotyczyły 2013 r.. Wskazując na możliwość uzupełnienia dosadzeń przez stronę, organ stwierdził, że przepisy nie przewidują przeprowadzenia przez rolnika czynności naprawczych i nie konstytuują mechanizmu prawnego, który pozwoliłby na uchylenie skutków stwierdzonych nieprawidłowości. Zgodnie z art. 4 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 oraz ustawą z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 173 ze zm.), w przypadku programu rolnośrodowiskowego nie przewiduje się wykonania "rekontroli". Tym samym organ nie zgodził z twierdzeniem strony, iż usuwając stwierdzone niezgodności, spełniła ona wymogi płatności. Również argument o kontroli przeprowadzonej przez jednostkę certyfikującą Spółkę B nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zakres tej kontroli nie odpowiada zakresowi kontroli w niniejszej sprawie. Wskazano również, że granice uprawy wykroczyły poza granice działek referencyjnych oznaczonych jako C, G, L. Ponadto w wyniku kontroli administracyjnej wniosku zweryfikowano powierzchnię ewidencyjno – gospodarczą dla działek B, D, E, F, G.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 28c ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, organ podniósł, że strona nie przedłożyła w toku postępowania dowodów na potwierdzenie prawidłowości deklaracji zawartej we wniosku. Dodał, że przypadki działania siły wyższej dla działania "Program rolnośrodowiskowy" zostały określone w § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L 368 z dnia 23 grudnia 2006r, str. 15 ze zm.). Jak wynika z przywołanego katalogu, ustawodawca przewidział w nim wprawdzie przypadek polegający na "uszkodzeniu lub zniszczeniu drzew przez dzikie zwierzęta mimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek, mający wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego", niemniej przypadek ten dotyczy jedynie sytuacji zwolnienia beneficjenta "od zwrotu otrzymanej już pomocy", co nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Wskazano również, że pomimo iż z dniem 15 marca 2011 r. zostało uchylone rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie rodzajów dowodów potwierdzających działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności (Dz.U. Nr 46, poz. 308 ze zm.), to na rolniku dalej spoczywa obowiązek poinformowania o wystąpieniu siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych. Skarżąca nie przedstawiła zaś dowodów pozwalających przyjąć, że szkody mające powstać w wyniku niszczenia sadzonek przez dzikie zwierzęta miały znamiona siły wyższej bądź nadzwyczajnych okoliczności i wystąpiły przed dniem rozpoczęcia kontroli na miejscu, choć przepis art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 nakłada obowiązek zgłaszania organowi takich okoliczności w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Jako niezasadny organ odwoławczy ocenił wnioski strony o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej, jak również o: przesłuchanie jej na okoliczność prawidłowego sporządzenia wniosku na lata 2012 i 2013, przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych: z zakresu produkcji roślinnej, sadownictwa i geodezji, a także przeprowadzenie z wypisu z ewidencji gruntów. Zgromadzony materiał dowodowy jest bowiem wystarczający do wydania rozstrzygnięcia, a dodatkowe dowody przedłużyłyby jedynie trwające postępowanie. Za bezzasadne uznał też zarzuty naruszenia przepisów art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 78, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.). Dodał, że w myśl art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Przepis ten dokonuje ograniczenia stosowania wyrażonej w art. 10 K.p.a zasady do obowiązku zapewnienia stronom, na ich żądanie, czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz umożliwienia im wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jednocześnie wyłączono stosowanie art. 81 K.p.a.. Stanowiąc w art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej. Obowiązek ten ograniczył jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Ponadto, zdaniem organu, w sprawie nie doszło do naruszenia art. 68 § 2 K.p.a. poprzez nieodebranie podpisu strony na protokole z kontroli, w sytuacji gdy była ona obecna podczas czynności kontrolnych. Z akt wynika, że podpisała ten protokół po korekcie.

Jak podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie doszło również do naruszenia art. 18 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011. Kierując się zasadą racjonalności ustawodawcy, przyjąć należy, iż ustawodawca uwzględnił wskazówki płynące z treści tego uregulowania w przepisach rozporządzeń rolnośrodowiskowych z 2009 r. oraz z 2013 r.. Co do pominięcia art. 39 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w kontekście specyfiki uprawy, kosztów jej prowadzenia oraz możliwości uzupełnienia ubytków jedynie wczesną wiosną i późną jesienią, organ II instancji zaznaczył, że płatności rolnośrodowiskowe obejmują dodatkowe koszty i utracone dochody wynikające z podjętego zobowiązania, co znajduje odzwierciedlenie w wysokości stawek ustalanych dla poszczególnych pakietów i wariantów płatności.

Dodał, że podpisując wniosek o przyznanie płatności na rok 2013, producent rolny zobowiązał się do niezwłocznego informowania na piśmie o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem oraz o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia niniejszego wniosku do dnia przyznania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, w szczególności gdy zmiana dotyczy: wykorzystania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego. Strona zaś dopiero po zapoznaniu się z przekazanym jej raportem z kontroli na miejscu wniosła pisemne uwagi, a w odwołaniu nie zgodziła się z powierzchnią zakwalifikowaną do płatności. Nie wykazała przy tym, że nie jest winna stwierdzonych nieprawidłowości. W ocenie organu II instancji, dopuściła się winy polegającej co najmniej na niedbalstwie. Powinna była bowiem dokonać pomiaru działek rolnych oraz lustracji sadu po zimie i zawiadomić organ o ewentualnych nieprawidłowościach. Z zapisów rejestru działalności rolnośrodowiskowej wynika, iż w dniach od 9 do 13 kwietnia 2013 r. strona zdejmowała osłonki z drzew, zaś w dniach od 3 do 7 lipca 2013 r. wykonywała wykaszanie. Miała zatem wówczas możliwość oszacowania stanu uprawy i zauważenia nieprawidłowości. Ponadto, przedłożona w niniejszej sprawie dokumentacja w postaci: faktur zakupu siatki podtynkowej z włókna szklanego, siatki do dociepleń, wypisów z rejestru gruntów, decyzji Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa, paszportów roślin, dokumentów dostawcy, oświadczenia o zakupie osłonek na drzewa w 2012 r. oraz fotograficzna, nie potwierdza, iż strona spełniła warunki i wymogi do przyznania płatności w 2013 r.. Nie ma tym samym wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

Odnośnie rozstrzygnięcia w kwestii ustalenia kwoty nienależnie pobranych organ II instancji wskazał na treść art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (j.t, Dz. U. z 2014 r. poz. 1438). Podniósł, że na mocy decyzji o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2012, przyznano stronie kwotę w łącznej wysokości 77.656,10 zł, którą wypłacono na rachunek bankowy strony w dniu 8 lutego 2013 r.. Składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, strona zobowiązała się do realizacji 5 – letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Powierzchnia objęta zobowiązaniem rolnośrodowiskowym uległa jednak zmniejszeniu, a zatem stosownie do § 38 ust. 1, § 39 ust. 1, ust. 2 i ust. 6 rozporządzenia z 2013 r. oraz art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 wystąpiła przesłanka zwrotu płatności rolnośrodowiskowej za 2012 r.. Organ podniósł, iż przepisy prawa przewidują, że obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności nie powstaje w sytuacjach określonych w art. 44 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 oraz § 39 ust. 4 pkt 2, ust. 4 pkt 1 i § 56 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., art. 28 ust. 4 ustawy o rozwoju obszarów wiejskich w zw. z art. 45 ust. 4 oraz art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 oraz § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011. Jednak okoliczności takie w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Organ nie znalazł również podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności na podstawie art. 28a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, a także art. 54 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013 r., s. 547). Stwierdził bowiem, że łączna kwota nadmiernie przyznanych płatności z tytułu renty strukturalnej przekroczyła równowartość kwoty 100 Euro. Organ uzasadnił również powołując podstawy prawne, w tym m.in. art. 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, sposób naliczenia odsetek za zwłokę. Jego zdaniem, w niniejszej sprawie płatność nie została dokonana na skutek pomyłki organu, o której mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Ponadto nie upłynął 4 – letni termin przedawnienia dochodzenia zwrotu nienależnie pobranej płatności. Początkową datę dopuszczenia się nieprawidłowości przez producenta rolnego stanowił dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności za rok 2013, tj. 11 kwietnia 2013 r.. W związku z tym, w powyższej sprawie termin na wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności przedawniłby się w dniu 11 kwietnia 2017 r.. Jednak stosownie do art. 3 ust. 1 akapit trzeci i czwarty rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia w dniu 3 czerwca 2014 r., tj. doręczenia stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności wydana została zatem przed upływem okresu przedawnienia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona, wnosząc o stwierdzenie nieważności rozstrzygnięć organów obu instancji, ewentualnie o ich uchylenie, zarzuciła decyzji organu odwoławczego naruszenie:

1) art. 10 § 1 K.p.a., poprzez brak poinformowania strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i ujawnionych okoliczności przed wydaniem decyzji;

2) art. 68 § 2 K.p.a., poprzez brak odebrania od strony podpisu na protokole z kontroli, w sytuacji, gdy była ona obecna przy dokonywaniu czynności kontrolnych i nie zastrzegła prawa do odmowy podpisu protokołu;

3) art. 8 w zw. z art. 9 K.p.a., poprzez pominięcie opinii i wniosków strony oraz niepoinformowanie jej o możliwości brania czynnego udziału w postępowaniu;

4) art. 77 § 1 i art. 80 w związku z art. 7 K.p.a, poprzez niedokonanie pełnego ustalenia wszelkich istotnych faktów niezbędnych do rozpatrzenia sprawy, w szczególności nieuzyskanie wyjaśnień strony, a także nieustosunkowanie się do kontroli przeprowadzonej przez jednostkę certyfikującą i do wewnętrznych sprzecznie wyliczeń organu co do wielkości działek rolnych w sytuacji, gdy organ raz twierdził, że poddał działki rolne o identyfikatorach C,G i L wyłącznie kontroli administracyjnej, a następnie w tabeli wskazał, że były one również badane w toku kontroli na miejscu;

5) 107 § 3 K.p.a., poprzez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione oraz dowodów, na których się oparł w zakresie ustalenia powierzchni kwalifikującej się do płatności;

6) art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy ubytki w sadzie spowodowane przez zwierzynę łowną były okolicznością krótkotrwałą, usuwalną i niemożliwą do przewidzenia w dniu zakładania sadów oraz niezależną od rolnika;

7) art. 39 ust. 4 rozporządzenia Rady WE nr 1698/2005, poprzez jego pominięcie i nieuwzględnienie w toku kontroli specyfiki uprawy i kosztów jej prowadzenia oraz możliwości uzupełniania ubytków jedynie wczesną wiosną i późną jesienią, w związku z czym stwierdzenie strat w okresie lata nie miało wpływu na dalszą wegetację sadu, a skarżąca usunęła niskie sadzonki zastępując je wyższymi;

8) art. 51 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, z którego wynika, że redukcję lub wykluczenie z płatności można zastosować jedynie po stwierdzeniu winy lub zaniechania beneficjenta, a tego protokół z kontroli nie potwierdza, jak również, że nawet w wyniku zaniedbania redukcja nie może przekroczyć 5% i może być zastosowana tylko w przypadku niepodjęcia działań naprawczych;

9) art. 71-73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, gdyż beneficjentka poinformowała o wystąpieniu siły wyższej i udowodniła, że dopełniła wszelkich starań, by zapobiec szkodom;

10) art. 75 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, zgodnie z którym jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych;

11) art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009, zgodnie z którym przypadki siły wyższej zgłaszane są organowi na piśmie w terminie dziesięciu dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskuje taką możliwość, w sytuacji gdy takie zgłoszenie beneficjenta złożyła;

12) art. 28c ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich w związku z art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, zgodnie z którym zmniejszenia i redukcji płatności nie stosuje się, jeżeli nie można przypisać winy beneficjentowi,

13) art. 54 ust. 1 lit. c rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 w zw. z art. 24 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 73/2009, poprzez uwzględnienie raportów z kontroli wykonanych z naruszeniem tych przepisów i brak uzasadnienia w kwestii ustalenia, czy niezgodność jest drobna i usuwalna i czy wynikała z winy rolnika, wraz ze wskazaniem wszelkich czynników, które powinny prowadzić do podwyższenia lub obniżenia zmniejszenia, które należy zastosować w przypadku niezgodności;

14) art. 3 ust. 2 pkt 2 i art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach, w zw. z art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niepełne ustalenie stanu faktycznego i pominięcie wniosku o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej, co skutkuje brakiem możliwości stwierdzenia prawidłowej podstawy prawnej;

15) art. 77 K.p.a., poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a oparcie się jedynie na bazie danych ARiMR, fotografiach, protokole z kontroli, w sytuacji gdy kontrola na miejscu trwała w dniach od 30 lipca do dnia 7 sierpnia 2013 r., a na zdjęciach znajdują się daty np. 9 września 2014 r.;

16) art. 78 K.p.a., poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a w szczególności pominięcie wyjaśnień strony dotyczących przeznaczenia sadów oraz dokumentów potwierdzających stan faktyczny uprawy, co skutkowało nieadekwatnym uzasadnieniem decyzji do stanu faktycznego;

17) art. 107 K.p.a., poprzez niepełne uzasadnienie decyzji, w szczególności jej podstawy prawnej;

18) art. 7 kpa oraz art. 21 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 14 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, na skutek interpretowania wszelkich niejasności i wątpliwości na niekorzyść strony oraz niepodjęcia niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego kroków, skutkujących wydaniem błędnej decyzji, nieuwzględnieniem zaistnienia wyjątkowych okoliczności pomimo powiadomienia o tym fakcie w możliwie najszybszym terminie i wniosku o ponowną weryfikację sadu;

19) art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, poprzez niepoczynienie żadnych ustaleń w przedmiocie którejkolwiek z dwóch wymienionych w tym przepisie przesłanek, tj. czy sadzonki zostały zaniedbane przez rolnika czy wina nie leży po jego stronie;

20) art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, zgodnie z którym obniżki i wykluczenia należy ustanowić z uwzględnieniem zasady proporcjonalności oraz szczególnych problemów związanych z przypadkami siły wyższej, jak również wyjątkowymi okolicznościami i przyczynami naturalnymi.

Skarżąca zarzuciła ponadto:

21) błędy w ustaleniach faktycznych mających wpływ na treść decyzji, polegające na przyjęciu, że:

a) powierzchnia części nieruchomości zadeklarowanych przez stronę jest większa niż powierzchnia stwierdzona, podczas gdy powierzchnia ta odpowiada stanowi faktycznemu,

b) część działek nie kwalifikuje się do płatności, gdy stan działek uzasadnia przyznanie płatności w zakresie wskazanym we wniosku,

c) działki deklarowane w ramach wariantu 2.9 nie spełniają warunków przyznania płatności poprzez nieutrzymanie minimalnej obsady drzew i krzewów.

W ocenie strony, organ w toku postępowania dopuścił się licznych zaniedbań, które miały wpływ na treść decyzji. Bezkrytycznie oparł rozstrzygnięcie na bazie danych ARiMR i fotografiach z sadów, które nie pokrywały się z pomiarami wykonanymi na miejscu oraz na protokole z kontroli, który zawierał istotne błędy i nie mógł być dowodem. Kontrola na miejscu trwała w dniach od 30 lipca do dnia 7 sierpnia 2013 r., podczas gdy na zdjęciach z kontroli znajdują się daty, np. 9 września 2014 r.. Organy oparły swe decyzje na założeniu, że protokoły z kontroli są jedynym wiążącym dowodem, a wina skarżącej polega na niesprawdzeniu przed złożeniem wniosku rzeczywistej powierzchni gruntów. Jednak w opinii skarżącej, wszystkie dane były zgodne ze stanem faktycznym, co potwierdzała ewidencja gruntów. Ponadto ilość zdjęć na płycie CD nie odpowiadała ilości drzew spełniających i niespełniających wymagania.

Strona zarzuciła również, że nie otrzymała zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej, choć na każdym etapie powinna być informowana o stanie postępowania oraz o swoich prawach do czynnego udziału w tym postępowaniu. Nie można zatem mówić o pełnym ustaleniu wszystkich istotnych faktów, w sytuacji, gdy organ nie dał stronie możliwości przedstawiania własnych dowodów na poparcie swego stanowiska. W ocenie strony, organ popełnił rażące błędy przy dokonaniu czynności kontrolnych w zakresie ustalenia, czy położenie, ilość i powierzchnia nieruchomości są zgodne ze stanem rzeczywistym. Stronie nie zapewniono możliwości odniesienia się na bieżąco do sposobu przeprowadzenia kontroli, a raport z czynności kontrolnych był zmieniany, choć nie wyjaśniono przyczyn korekty. Strona nie została też poinstruowana przez kontrolujących o możliwości odniesienia się do trybu i formy kontroli oraz o uprawnieniu do wskazywania własnych wniosków. Skarżąca zakwestionowała ponadto wyliczenia co do wielkości działek rolnych, z uwagi na wewnętrzne sprzeczności zawarte w uzasadnieniu decyzji, z których wynika, że organ poddał działki rolne o identyfikatorach C,G i L wyłącznie kontroli administracyjnej, a następnie w tabeli wskazał, że były one również badane w toku kontroli na miejscu Nie zgodziła się, jakoby jakakolwiek część działek ujętych we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych za 2012 i 2013 r. nie kwalifikowała się do płatności. Ta okoliczność nie została, w jej opinii wyjaśniona, wobec czego nie mogła się szczegółowo do niej ustosunkować. Organ ograniczył się bowiem do zastosowania kodu DR 51, choć niezbędna była opinia właściwego biegłego z zakresu produkcji rolnej.

Skarżąca nie podzieliła stanowiska organu w przedmiocie działek deklarowanych w ramach wariantu 2.9.. Stwierdziła, że dochowała najwyższej staranności w zakresie spełniania norm wymaganych do zakwalifikowania gruntów do tej płatności. W jej ocenie, zaskarżona decyzja nie zawiera uzasadnienia w zakresie ustaleń, ograniczając się do wskazania, że w protokole z kontroli zostały ustalone kody nieprawidłowości E7 i E2. Ponadto strona nie została w sposób prawidłowy powiadomiona o treści protokołu z kontroli. Nie umożliwiono jej ustosunkowania się do ustalonego w nim stanu faktycznego i okoliczności związanych ze stanem działki. Strona wniosła zatem o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu sadownictwa, ewentualnie biegłego z zakresu produkcji rolnej na okoliczność prawidłowego obsadzenia drzew i krzewów oraz spełniania wymagań przez materiał szkółkarski. Zaoferowała przy tym dowód z prywatnej opinii rzeczoznawcy, lecz został on pominięty. W jej ocenie, rozbieżności pomiędzy wartościami deklarowanymi, a ustalonymi przez organ mogły być usunięte przez biegłego z zakresu geodezji. Organ nie wskazał, czy oparł się na systemie, o którym mowa w art. 17 Rozporządzenia Rady (WE) NR 73/2009, przy czym brak uzasadnienia w tym zakresie stanowi naruszenia art. 107 § 1 K.p.a. Strona zarzuciła, że uznając w uzasadnieniu decyzji, iż kontrola przeprowadzona przez Spółkę B nie ma wpływu na wyniki kontroli organu, organ nie poparł swojego stanowiska żadnymi logicznymi argumentami. W konsekwencji skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu geodezji na okoliczność faktycznego położenia nieruchomości oraz okoliczność, że faktyczna powierzchnia nieruchomości użytkowanych rolniczo przez beneficjentkę jest zgodna z danymi we wnioskach na lata 2012 i 2013.

W ocenie strony, materiał dowodowy sprawy nie stanowi wystarczającej podstawy do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za 2012r.. Dopiero przeprowadzenie dowodów wnioskowanych w toku postępowania administracyjnego doprowadzi do jego pełnego zebrania. Skoro zakwestionowano określoną we wniosku powierzchnię gruntów, to organ obowiązany był wyjaśnić stronie, z czego konkretnie wynika różnica między powierzchnią zgłoszoną a powierzchnią kwalifikowalną, ustaloną na podstawie systemu LPIS. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji bardzo szczegółowo odniesiono się zaś do podstawy prawnej funkcjonowania systemu LPIS, pomijając w szczególności przyczyny różnicy zmniejszenia powierzchni kwalifikowalnej. Organ nie uzasadnił tym samym podstaw faktycznych i prawnych zajętego stanowiska w sposób czytelny dla adresata rozstrzygnięcia, co skutkowało naruszeniem art. 107 § 3 K.p.a.. Strona podniosła, że nawet w przypadku, gdyby powierzchnia deklarowana nie pokrywała się z powierzchnią faktyczną, to organ powinien zastosować art. 73 akapit 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, gdyż składając wniosek opierała się na dokumentach urzędowych, a zatem wskazanie powierzchni nieprawidłowej nastąpiło bez jej winy. Tym samym organ nie powinien zastosować obniżek, lecz przyznać stronie kwotę płatności i umorzyć postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2014r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej do sądu decyzji może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy jej wydanie nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.).

Wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżone akty administracyjne z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tych aktów. Podkreślenia wymaga, że przedmiot kontroli stanowić może tylko zaskarżony akt, w tym przypadku decyzja, którą w oparciu o powołane w niej przepisy prawa przyznano M.P. płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości na 2013r. oraz ustalono kwotę nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej za rok 2012. Nie jest kompetencją sądu administracyjnego rozstrzyganie sprawy administracyjnej, w tym przypadku poprzez dokonywanie samodzielnych ustaleń faktycznych w zakresie kwalifikowanych powierzchni uprawniających do przyznania rolnikowi płatności, a następnie orzekanie o uprawnieniach bądź obowiązkach indywidualnego podmiotu. Te bowiem zadania odnoszą się do właściwości organów administracji publicznej, powołanych z mocy stosownych przepisów do rozpoznawania i załatwiania konkretnych spraw danej kategorii w postępowaniu administracyjnym.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia legalności, Sąd stwierdził, że nie narusza ona prawa materialnego, jak i procesowego w stopniu, który nakazywałby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Zasadnicza kwestia sporna pomiędzy stronami sprowadza się w niniejszej sprawie do oceny prawidłowości działań i stanowiska organów w związku z pomniejszeniem producentce płatności rolnośrodowiskowej za 2013r. i ustaleniem kwoty nienależnie pobranej tej płatności za rok 2012. W złożonym wniosku o przyznanie płatności za ten rok deklarowała ona bowiem działki rolne do objęcia płatnością w ramach wariantów:

- 2.1 – Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 4,21 ha;

- 2.3 – Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 0,63 ha;

- 2.9 – Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 48,16 ha,

podczas, gdy w wyniku kontroli na miejscu i kontroli administracyjnej organy ustaliły, że zadeklarowana powierzchnia ewidencyjno – gospodarcza części objętych programem działek przekracza stwierdzoną w toku kontroli. Ustaliły również, że producent rolny nie spełnił wymogów określonych dla wariantu 2.9., w odniesieniu do działek rolnych A (o powierzchni 4,79 ha) oraz I (7,75 ha). Wbrew twierdzeniom beneficjentki, materiał szkółkarski na tych działkach nie spełnia bowiem określonych wymagań i nie utrzymała ona na nich minimalnej obsady drzew i krzewów. Kwestionowane przez producentkę ustalenia w zakresie nieprawidłowości w realizowanym 5 – letnim zobowiązaniu rolnośrodowiskowym skutkowały natomiast określeniem w decyzji obowiązku zwrotu części pobranej płatności za rok poprzedzający.

Na tle tak zarysowanego sporu pomiędzy stronami, wskazać na wstępie należy, że stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361, zwanego dalej "rozporządzenie rolnośrodowiskowe"), płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Stosownie do § 4 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe:

1) zachowuje występujące w gospodarstwie rolnym i określone w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałe użytki zielone w rozumieniu art. 2 lit.c rozporządzenia Komisji (WE) nr 1120/2009 z dnia 29 października 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania systemu płatności jednolitej przewidzianego w tytule III rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "trwałymi użytkami zielonymi", oraz elementy krajobrazu rolniczego nieużytkowane rolniczo, tworzące ostoje dzikiej przyrody;

2) prowadzi na formularzu udostępnionym przez Agencję rejestr działalności rolnośrodowiskowej zawierający wykaz wypasów zwierząt oraz działań agrotechnicznych, w tym zastosowania nawozów i wykonania zabiegów przy użyciu środków ochrony roślin, przy czym rejestr ten w zakresie zastosowania nawozów prowadzi się dla całego gospodarstwa rolnego;

3) przestrzega innych wymogów określonych dla danego pakietu lub wariantu.

Wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów są określone w załączniku nr 3 do rozporządzenia (§ 4 ust. 3).

Z kolei, zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., przy ustalaniu wysokości płatności rolnośrodowiskowej przysługującej do działek rolnych uwzględnia się powierzchnię tych działek, nie większą jednak niż maksymalny kwalifikowany obszar, o którym mowa w art. 6 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, pomoc jest przyznawana:

1) na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej;

2) jeżeli wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1.

Złożone przez producenta rolnego wnioski o przyznanie płatności rolnych podlegają kontroli (art. 30 ust. 1 cyt. ustawy), m.in. w zakresie zgodności danych w nich zawartych dotyczących zadeklarowanych działek ewidencyjnych i rolnych, z bazami danych. W związku z ubieganiem się przez producenta rolnego o przyznanie płatności powinien on więc dołożyć należytej staranności w celu jednoznacznego wykazania, iż spełnia ustawowe przesłanki uzyskania danej płatności. Jakiekolwiek nieprawidłowości w tym zakresie obciążają ujemnie wnioskodawcę.

W świetle przekazanych Sądowi akt sprawy, skutkiem przeprowadzonej przez właściwy organ administracji rolnej, kontroli w gospodarstwie rolnym strony było ustalenie różnicy pomiędzy powierzchnią części działek zadeklarowaną przez rolnika we wniosku, jak również stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji wariantu 2.9.. W odniesieniu do działek rolnych A o powierzchni 4,79 ha oraz I o powierzchni 7,75 ha Materiał szkółkarski na tych dwóch działkach nie spełniał bowiem wymagań (kod E2) oraz nie utrzymano minimalnej obsady drzew i krzewów (kod E7). Wobec minimalnej obsady drzew, która powinna wynosić 119 szt./ha, po zastosowaniu 5 % tolerancji, minimalna obsada drzew na działce rolnej A to 570 sztuk, podczas gdy stwierdzono ich 456, zaś na działce rolnej I co najmniej 922 sztuki, gdy ustalono jej obsadzenie 738 drzewkami jabłoni domowej spełniającymi wymogi. Ustalenia te i dane zawarte zostały w dołączonej do akt dokumentacji pokontrolnej, w tym raporcie z czynności kontrolnych oraz na elektronicznym nośniku danych - płycie CD, z plikami zawierającymi m.in. fotografie poszczególnych działek i załączniki graficzne w postaci szkiców - mapy terenu, z naniesionymi granicami działek. Opis poczynionych ustaleń odnośnie deklarowanych i stwierdzonych powierzchni oraz stwierdzonych nieprawidłowości w realizacji przez beneficjentkę wariantu 2.9., organy przedstawiły w uzasadnieniach decyzji obu instancji.

W związku z licznymi zarzutami skargi odnośnie naruszenia przez organy przepisów prawa procesowego, w tym poprzez pominięcie wniosków dowodowych strony, czy niepoinformowanie jej o możliwości brania czynnego udziału w postępowaniu, podkreślenia wymaga, że zasady i tryb przyznawania płatności rolnośrodowiskowej reguluje ustawa z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. nr 64, poz.427 ze zm.). W art. 21 ust. 1 ustawa ta stanowi, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W ust. 2 art. 21 tej ustawy istotnie w stosunku do reguł określonych w k.p.a., zmodyfikowano obowiązki organu właściwego do wydawania decyzji i pozycję strony postępowania. W szczególności organ nie z urzędu, a na wniosek strony udziela jej niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Również jedynie na żądanie strony zapewnia jej czynny udział w postępowaniu. Nie stosuje się w tym postępowaniu art. 81 k.p.a., co oznacza, że można oprzeć rozstrzygnięcie na dowodach, co do których strona się nie wypowiedziała. Ponadto, zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są zobowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W świetle powyższego, to na producenta, który złożył wniosek o płatności, ustawodawca nałożył obowiązek inicjatywy w zakresie aktywnego uczestnictwa w postępowaniu i przejawienia inicjatywy dowodowej, bez oczekiwania na wezwania.

Ograniczenie stosowania niektórych zasad określonych przepisami k.p.a. wiąże się z tym, że zasadnicze kwestie związane ze składaniem wniosków, wymogów jakie muszą być spełnione przez wnioskodawców, terminy ich składania i tryb załatwiania przez Agencję, regulowane są przez powołane wyżej rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1122/2009. W szczególności rozporządzenie stanowi o obowiązku przeprowadzania kontroli wniosków oraz o trybie i zasadach kontroli przeprowadzanych na miejscu. W myśl art. 26 ust. 1 cyt. rozporządzenia, kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przeprowadza się w taki sposób, aby skutecznie sprawdzić zgodność z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc, oraz przestrzeganie wymogów i norm istotnych dla wzajemnej zgodności. Kontrola na miejscu ma doprowadzić do jednoznacznego zweryfikowania i ustalenia czy deklarowane we wniosku o dopłaty powierzchnie działek rolnych i rodzaj tych upraw odpowiadają stanowi faktycznemu w danym okresie.

Kontrola na miejscu polega przede wszystkim na sprawdzeniu zgodności danych podanych we wniosku o przyznanie płatności ze stanem faktycznym w gospodarstwie i przestrzegania zasad dobrej kultury rolnej. Kontrole te mają na celu: a) ustalenie granic i powierzchni działek rolnych, b) zweryfikowanie zadeklarowanej grupy upraw/uprawy na danej działce rolnej, c) sprawdzenie przestrzegania minimalnych wymagań (norm) utrzymania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej.

W myśl art. 32 ust. 1 rozporządzenia Nr 1122/2009, z każdej kontroli sporządza się sprawozdanie, które umożliwia wgląd w szczegóły przeprowadzonej kontroli. Z kolei, stosownie do treści art. 31 ust. 8, w przypadku gdy podmiot kontrolowany nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w raporcie, może zgłosić umotywowane zastrzeżenia co do tych ustaleń osobie, która sporządziła raport.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca powiadomienie jej o kontroli w dniu 29 lipca 2013r., swoją obecność w czasie jej trwania i zapoznanie z ustaleniami potwierdziła własnoręcznymi podpisami w raporcie z kontroli, w dniach 7 sierpnia (k.8/45 akt) i 2 września 2013r. (k.8/66). Wprawdzie 9 października tegoż roku organ dokonał korekty raportu (niepodpisanej przez stronę), jednak z uwagi na formalny charakter naniesionych poprawek, korekta ta pozostała bez wpływu na poczynione wcześniej ustalenia.

Jeżeli więc - jak podnosi strona - wobec nierzetelności ustaleń kontroli, stan uprawy był w czasie podjętych przez organ czynności w rzeczywistości inny niż wykazany w protokole z kontroli, to zastrzeżenia i wnioski dowodowe w celu podważenia tych ustaleń, powinna była zgłosić - stosownie do pouczenia zawartego w raporcie - w terminie 7 dni od otrzymania protokołu z wykazanymi nieprawidłowościami. Z akt wynika, że pierwsze, ogólne uwagi z prośbą o umożliwienie wykonania uzupełniających dosadzeń odnośnie podpisanego raportu, strona zgłosiła pismem z dnia 1 października 2013r. (k.8/28 akt). Kolejne zarzuty i wnioski podniosła pismach z 23 października i 27 listopada 2013r., nie wspierając ich jednak przeciwdowodami podważającymi konkretne ustalenia w zakresie istniejących w czasie kontroli nasadzeń. Z akt wynika również, że odpowiadając na te zarzuty organ każdorazowo odniósł się do przedstawianych przez stronę wniosków, wskazując m.in. na brak podstaw uwzględniania danych z kontroli przeprowadzonej przez Spółkę B, czy z opinii rzeczoznawcy Ośrodka A. Mając to na uwadze, nieuwzględnienie przez organ ogólnych jedynie wywodów twierdzeń strony, nie budzi zastrzeżeń.

Podkreślić należy, że oceny ustaleń kontroli na miejscu organy dokonały w oparciu o sporządzony w przepisanej formie, dokument urzędowy w postaci raportu z czynności kontrolnych (art. 76 § 1 i 2 k.p.a.). Dokument ten stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone w określonej dacie i ma decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Oparty na tym dokumencie wynik kontroli został stronie dokładnie wyjaśniony i uzasadniony. W decyzjach obu instancji przedstawiono przyczyny zmniejszenia pomocy, ze wskazaniem właściwych przepisów Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt. 1 ustawy o wspieraniu obszarów wiejskich. Wyjaśniono również przyczynę, dla której nie uwzględniono na korzyść strony deklarowanego przez nią uzupełnienia nasadzeń drzewek. Istotne w sprawie jest bowiem, że w dniu kontroli na spornych działkach stwierdzono nieprawidłowości skutkujące odmową przyznania płatności rolnośrodowiskowych z tytułu realizacji wariantu 2.9 – uprawy sadownicze i jagodowe, zaś strona pomimo zgłaszanych już po przewidzianym terminie zastrzeżeń, ustaleń tych skutecznie nie podważyła.

W świetle przedstawionych do kontroli Sądu materiałów sprawy, w tym treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, brak jest podstaw do przyjęcia, że zostały naruszone przez organy powołane w skardze przepisy procesowe, tj. 10 § 1, art. 68 § 2, art. 8 w zw. z art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 w związku z art. 7 oraz 107 § 3 K.p.a.. Wbrew zarzutom strony, organy dokładnie wyjaśniły wszystkie okoliczności sprawy i na podstawie zebranego materiału dowodowego dokonały następnie oceny stanu faktycznego, nie pomijając jej wyjaśnień, ani przedkładanych w toku postępowania dokumentów, Subiektywne przekonanie skarżącej o nieprawidłowej ocenie materiału dowodowego nie może natomiast być podstawą stwierdzenia naruszenia.

Zauważenia wymaga, że dopiero w dniu 27 listopada 2013r., blisko cztery miesiące po przeprowadzeniu kontroli na miejscu zadeklarowanej uprawy, jej pełnomocnik podniósł szersze zarzuty naruszenia prawa, zgłaszając m.in. uwagi co do prawidłowości raportów z kontroli. Jednak zarówno w tym, jak i następnych pismach procesowych nie przedstawił konkretnych przeciwdowodów podważających stan faktyczny ustalony przez kontrolujących pomiędzy 29 lipca a 7 sierpnia 2013r., udokumentowany na fotografiach i opisany w raporcie. W tym stanie rzeczy, słusznie ocenił organ odwoławczy dowód z opinii dr inż. B.M. z Ośrodka A, która nie tylko odnosiła się do mniejszej powierzchni sadu aniżeli deklarowana przez stronę, ale w zakresie opisu i charakterystyki działek oparta została na ich oględzinach dokonanych pomiędzy 12 a 22 czerwca 2014 r., czyli blisko rok po ustaleniach kontroli na miejscu. Również wynik kontroli przeprowadzonej przez jednostkę certyfikującą Spółkę B, której czas i zakres nie odpowiada zakresowi kontroli organu, prawidłowo oceniony został jako nie stanowiący podstawy do zmiany dotychczasowych ustaleń. Trafnie przy tym organ zauważył, w związku ze wskazywaniem przez stronę na możliwość uzupełnienia dosadzeń, że przepisy nie przewidują przeprowadzenia przez rolnika czynności naprawczych i nie konstytuują mechanizmu prawnego, który pozwoliłby na uchylenie skutków stwierdzonych nieprawidłowości. Przepisy prawa unijnego i krajowego w zakresie płatności rolnośrodowiskowych nie przewidują też możliwości przeprowadzania "rekontroli". Strona nie podważyła również ustaleń kontroli w zakresie stwierdzonych granic upraw, które wykraczały poza granice działek referencyjnych oznaczonych jako C, G, L oraz odnośnie zweryfikowanej powierzchni ewidencyjno – gospodarczej działek B, D, E, F, G.

Podkreślić w tym miejscu należy, że w sytuacji, gdy wyłącznie na wnioskodawczyni spoczywał obowiązek prowadzenia uprawy zgodnie z wymaganiami określonymi rozporządzeniu rolnośrodowiskowym z 2013r., to ona ponosi pełną odpowiedzialność za skutki podania we wniosku informacji niezgodnych ze stanem faktycznym. W okolicznościach sprawy organ słusznie zatem stwierdził, że strona nie wykazała, iż nie jest winna ujawnionych naruszeń.

Z akt postępowania wynika, że konsekwencją opisanych w raporcie z kontroli ustaleń, było prawidłowe zastosowanie przez organ powołanych w decyzji przepisów prawa procesowego i materialnego, a w rezultacie przyznanie płatności w pomniejszonej kwocie.

Z powyższych przyczyn Sąd nie podzielił argumentacji skarżącej, że zachodzi potrzeba ponowne kontroli stanu zgłoszonych działek. Stan faktyczny ustala się na podstawie danych terenowych ustalonych w określonym czasie i określonym miejscu. Dane w formie i graficznej i fotograficznej są zawarte na załączonej do akt administracyjnym płycie CD oraz są udokumentowane w protokole kontroli. Raport z czynności kontrolnych z załącznikami skarżąca otrzymała w dniach 7 sierpnia i 2 września 2013 r. (k. 8/29 – 8/48 i 8/58 – 8-68). W protokole zostało zawarte pouczenie, że skarżąca może po otrzymaniu raportu kontroli zgłosić umotywowane zastrzeżenie w terminie 7 dni. Natomiast odnośnie gruntów zgłoszonych do programu rolnośrodowiskowego termin do zgłoszenia uwag wynosi 7 dni. W zakreślonym terminie umotywowanych zastrzeżeń, względnie uwag skarżąca nie zgłosiła. Przedstawiane po tym terminie uwagi i zastrzeżenia, wobec upływu czasu, nie mogą być uwzględnione.

Słusznie zwrócono uwagę w uzasadnieniach decyzji obu instancji na obowiązek określania przez rolnika powierzchni działek rolnych i stanu uprawy zgodnie ze stanem faktycznym. Producent rolny, składając wniosek zobowiązuje się do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, jak również o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia niniejszego wniosku do dnia przyznania płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, w szczególności gdy zmiana dotyczy: wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego. Przepisy dotyczące płatności skonstruowane są w sposób rygorystyczny i dyscyplinujący strony do zachowania szczególnej ostrożności przy formułowaniu wniosków o płatności.

Prawidłowo, ze wskazaniem m.in. na przepisy art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, organy uzasadniły ustalenie producentce obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranej płatności za rok wcześniejszy. W tej kwestii podkreślenia wymaga, że organy wykazały niewykonanie przez skarżącą wymogów pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Jeżeli więc doszło do sytuacji, że beneficjent nie dotrzymał podjętego zobowiązania przez cały wymagany okres, to organy obowiązane były do określenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Podkreślenia wymaga, że do określenia obowiązku zwrotu płatności nie wystarcza wywiązanie się z programu w danym roku. Ocenie podlega cały okres zobowiązania, a stwierdzenie uchybień w realizacji tego programu oznacza niedotrzymanie zobowiązania i obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za wszystkie lata. Wynika to z treści art. 18 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 stanowiącego, że w razie stwierdzenia nieprzestrzegania przez rolnika wymogu, oprócz zmniejszenia płatności w danym roku w części dotyczącej działek rolnych, na których uchybienie stwierdzono, zastosowanie będzie miał zwrot płatności, w stosunku do płatności, które zostały wypłacone w poprzednich latach do tych działek rolnych z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, a w przypadku, gdy dane zmniejszenie stanowi procentową wartość, o taką wartość ustala się zmniejszenie płatności. W niniejszym przypadku, oparcie wydanej przez organ decyzji w części ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności, na podstawie prawnej określonej w art. 5 ust. 1 i art. 18 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011, było prawidłowe.

Organy prawidłowo przeanalizowały też kwestię zniesienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, na podstawie § 45 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013r.. Zasadnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w niniejszym przypadku nie ma podstaw do przyjęcia, iż wystąpiła siła wyższa lub nadzwyczajne okoliczności, których nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, a mającego wpływ na jego realizację. Koniecznym jest w razie ich wystąpienia, zgłoszenie takiego faktu przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę, na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

W okolicznościach sprawy nie zaszły ponadto warunki dla zniesienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności określone w art. 5 ust. 3 ww. rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, gdyż przekazana stronie płatność za 2012 r. nie wynikała z pomyłki organu. Zdaniem Sądu, słusznie organ ocenił, że stosownie do art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE, L 1995. 312/1), termin przedawnienia nie upłynie nie wcześniej niż 31 grudnia 2015 r. (tj. data, do której możliwe jest dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie później niż dnia 11 kwietnia 2017 r. (4 – letni termin liczony od daty dopuszczenia się beneficjentki nieprawidłowości, co nastąpiło 11 kwietnia 2013 r. wraz ze złożeniem wniosku na 2013 r.). Zasadnie też ocenił, że z dniem doręczenia stronie zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, tj. z dniem 3 czerwca 2014 r., nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia.

Reasumując należy stwierdzić, że skarga nie jest zasadna. Skarżąca zadeklarowała do płatności rolnośrodowiskowej za 2013r. zawyżoną powierzchnię niektórych działek oraz nie spełniła określonych wymogów dla realizowanego wariantu 2.9 w ramach uprawy sadowniczej. Przeprowadzone zaś z respektowaniem przepisów prawa procesowego, postępowanie dowodowe nie wykazało, aby spełnione zostały przesłanki odstąpienia od obowiązku zwrotu należności za rok wcześniejszy, o których mowa w cyt. wyżej przepisach rozporządzeń Komisji (WE) oraz rozporządzeniu rolnośrodowiskowym z 2013 r.. Nie doszło także do przedawnienia tej należności. Rozpoznając sprawę, Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych względów oddalił skargę, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.