Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3261/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 319/15 w sprawie ze skargi S. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 319/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę S. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. w dniu [...] września 2012 r. doręczył zobowiązanemu zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę z dnia [...] września 2012 r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty parkingowej za okres 2008-2011. Zobowiązany w piśmie z dnia [...] września 2012 r. zgłosił zarzuty dotyczące tytułów wykonawczych wymienionych w tym zawiadomieniu; podnosząc m. in. zarzuty przewidziane w:

1) art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) lub zarzucając nieistnienie obowiązków objętych wskazanymi tytułami wykonawczymi i wskazując, że wierzyciel nie przedstawił żadnego dowodu potwierdzającego parkowanie pojazdu w spornych dniach. Zakwestionował jako dowód na okoliczność parkowania pojazdu dokumenty wezwań, które – w jego ocenie - nie są dokumentem ze względu na brak podpisu. S. K. wskazał, że na wierzycielu ciąży obowiązek wykazania faktu i czasu parkowania. Samo twierdzenie wierzyciela nie jest dowodem; wobec czego obowiązek nie istnieje. Nadto - zdaniem zobowiązanego - brak jest podstaw prawnych do działania wierzyciela polegającego na pozostawianiu wezwań za wycieraczką pojazdu, gdyż upoważnienie do takich czynności nie wynikało z uchwały Rady Miasta Katowice Nr XIX/334/2004 z dnia 19 stycznia 2004 r. w sprawie ustalenia strefy płatnego parkowania dla pojazdów samochodowych na drogach publicznych na obszarze Miasta Katowice. Skarżący zakwestionował możliwość pobierania opłaty dodatkowej, wskazując, że treść uchwały w sposób istotny narusza przepisy prawa poprzez niewskazanie sposobu pobierania opłaty. Z powyższego zobowiązany wywiódł, że obowiązek uiszczania opłaty dodatkowej nie istnieje;

2) art. 33 pkt 5 (błędnie, powinno być: pkt 4) u.p.e.a. - wskazując, że wierzyciel nie wykazał, że osoba na którą wystawiono tytuły wykonawcze była osobą korzystającą z dróg.

Pismem z dnia 19 września 2012 r. zobowiązany uzupełnił zarzut nieistnienia obowiązku poprzez przedłożenie kopii przelewów na okoliczność uregulowania należności wskazanych w tytułach wykonawczych nr [...] i [...].

Organ egzekucyjny przekazał wierzycielowi zarzuty zgłoszone przez zobowiązanego, celem zajęcia stanowiska.

Dyrektor MZUiM w K., działający z upoważnienia wierzyciela, postanowieniem z dnia [...] października 2013 r.: 1) zaopiniował negatywnie część zarzutów zgłoszonych przez zobowiązanego, identyfikując je poprzez szczegółowe opisanie, ze wskazaniem numeru i daty wystawienia tytułu wykonawczego, jak też numeru i daty wezwania, 2) zaopiniował pozytywnie część zarzutów zgłoszonych przez zobowiązanego – identyfikując je analogicznie jak zarzuty wymienione w punkcie 1 komparycji postanowienia.

W uzasadnieniu opisał przebieg postępowania i dokonane ustalenia dowodowe. Wskazał, że umożliwił zobowiązanemu złożenie oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej w przedmiocie parkowania pojazdu o nr rej. [...] w dniach określonych w tytułach wykonawczych na terenie strefy płatnego parkowania Miasta K., z czego zobowiązany nie skorzystał.

Wierzyciel stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że zobowiązany był jako leasingobiorca użytkownikiem pojazdu o nr rej. [...], w okresie w którym odnotowano nieopłacone parkowanie w strefie płatnego parkowania wytyczonej uchwałą Rady Miasta Katowice. Wierzyciel nie podzielił zastrzeżeń odnośnie wiarygodności wezwań jako dowodów za nieopłacony postój. Ocenił, że co do obowiązków opisanych w punkcie 1 komparycji postanowienia niezasadny jest zarzut nieistnienia obowiązku, a także zarzut błędu co do osoby zobowiązanego.

Jednocześnie wierzyciel, wobec braku dokumentacji (wezwań o nr [...],[...],[...],[...] i [...]) uznał za zasadny zarzut nieistnienia obowiązku w zakresie opłaty związanej z nieopłaconym parkowaniem pojazdu w dniach [...] lutego 2008 r., [...] kwietnia 2008 r., [...] lutego 2009 r. (dwa postoje) oraz [...] lutego 2009 r. Ponadto uznał za zrealizowany przez zobowiązanego obowiązek uiszczenia opłat za postoje mające miejsce w dniach: [...] października 2010 r., [...] listopada 2010 r. i [...] listopada 2010 r. (wezwania o nr [...].[...],[...]).

Zaskarżonym postanowieniem Kolegium utrzymało w mocy postanowienie wierzyciela z dnia [...] października 2013 r.

W szczególności Kolegium wyjaśniło, że warunkiem powstania obowiązku zapłaty opłaty parkingowej nie jest doręczenie kierowcy wezwania do zapłaty, a wezwanie takie ma jedynie charakter informacyjny. Organ odwoławczy zaznaczył, że obowiązek zapłaty opłaty parkingowej powstaje z mocy prawa. Kolegium nie podzieliło zastrzeżeń zobowiązanego, co do wiarygodności dowodów w postaci dokumentów wezwań sporządzonych przez pracowników służby parkingowej Miejskiego Zarządu Ulic i Mostów. Nie zgodziło się również z twierdzeniem, że wobec braku w uchwale Rady Miasta Katowice przepisów nakazujących sporządzenie wezwań, posługiwanie się takimi dokumentami dla wykazania parkowania w strefie płatnego parkowania, jest nieuprawnione. Poza tym organ odwoławczy wskazał, że zobowiązany, jako posiadacz pojazdu będący jego leasingobiorcą – co zostało udokumentowane, traktowany powinien być jako korzystający z pojazdu.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł S. K.

Sąd I instancji uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), wskazał, że problematykę opłat związanych z pozostawieniem pojazdów w strefie płatnego parkowania reguluje ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 260 ze zm.; dalej również: u.d.p.). Następnie Sąd przytoczył treść art. 13 ust. 1, art. 13b ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 4 punkt 1 i 3, ust. 7, art. 13f ust. 1 i 2, ust. 3 i wywiódł, że obowiązek uiszczenia opłaty za parkowanie pojazdu samochodowego w strefie płatnego parkowania jest obowiązkiem wynikającym z mocy samego prawa, tj. ze wskazanych przepisów u.d.p. i wydanej z jej upoważnienia uchwały rady miejskiej, stanowiącej – w myśl art. 87 ust. 2 Konstytucji RP – akt prawa miejscowego.

Obowiązek ten powinien być wykonany niezwłocznie po zaistnieniu określonego stanu faktycznego, z wystąpieniem którego ustawa wiąże ten obowiązek (zaparkowania w strefie płatnego parkowania, a w odniesieniu do opłaty dodatkowej – nieuiszczenia opłaty parkingowej). Dla realizacji obowiązku uiszczenia takich opłat (opłaty parkingowej, opłaty dodatkowej) nie jest zatem – zdaniem WSA - konieczna (ani wręcz dopuszczalna) jego konkretyzacja w drodze indywidualnego aktu administracyjnego. Ustawodawca nie upoważnił organów administracji do wydawania takich aktów. Okoliczność, że przepisy u.d.p. stwierdzające, że wskazane opłaty są "pobierane", a nie np. wymierzane, ustalane lub określane przez organ administracji, dodatkowo potwierdza w ocenie Sądu I instancji zasadność tego wniosku. Powyższe czyni bezzasadnym zarzut skarżącego w zakresie konieczności ustalenia w drodze decyzji wysokości dochodzonego obowiązku. Stwierdzenie okoliczności, polegającej na nieuiszczeniu opłaty parkingowej Sąd uznał za wystarczające dla ustalenia treści stosunku prawnego - obowiązku zapłaty opłaty dodatkowej w określonej wysokości.

Podzielając pogląd skarżącego, że opłaty dodatkowe za nieuiszczenie opłaty parkingowej stanowią niepodatkowe należności o charakterze publicznoprawnym, o których mowa w art. 60 stawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 885 ze zm.; dalej: u.f.p.), Sąd I instancji stwierdził, że z takiej kwalifikacji opłaty dodatkowej nie można wywodzić, że również do niej zastosowanie znajdzie stanowisko wyrażone w uchwale NSA z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. akt I OPS 1/14, co do określenia wysokości opłat w drodze decyzji administracyjnej, z uwagi na niejednorodność charakteru prawnego niepodatkowych należności o charakterze publicznoprawnym, o których mowa w art. 60 u.f.p.

Sporządzane przez inkasentów obsługujących strefy płatnego parkowania zawiadomienia o nieopłaconym postoju w strefie płatnego parkowania, którego oryginał umieszczany jest za wycieraczką pojazdu, stanowi zatem dokument potwierdzający nieuiszczenie opłaty, a zarazem jest dla korzystającego z drogi dodatkową informacją o powstałym z mocy prawa obowiązku uiszczenia opłaty dodatkowej. Dalej WSA wywiódł, że skoro wystawienie takiego zawiadomienia, nie jest warunkiem koniecznym powstania obowiązku zapłaty opłaty dodatkowej, to brak uregulowania w uchwale czy też innym akcie prawnym sposobu wystawienia i treści wskazanego dokumentu.

Sąd zwrócił też uwagę, że sama opłata dodatkowa nie jest karą (mandatem), lecz ekwiwalentem za parkowanie pojazdu na drodze publicznej (korzystanie z drogi w sposób określony w ustawie), w miejscu w którym za takie parkowanie pobierane są opłaty. Z tego względu chybiona jest argumentacja skarżącego o niedopuszczalności stosowania sankcji bez wzruszenia domniemania niewinności.

Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne Sąd wskazał, że organ egzekucyjny ma prawo domniemywać co do zasady, że korzystającym z dróg publicznych był właściciel pojazdu, a ten może dochodzić swych racji, w przypadku gdy wskazuje na istnienie innego podmiotu korzystającego z samochodu. To na właścicielu pojazdu spoczywa zatem ciężar udowodnienia faktu, z którego wywodzi on korzystne dla siebie skutki prawne. Dowód taki musi zaś polegać na wskazaniu konkretnej osoby i wszystkich danych tak, aby było możliwe skuteczne wyegzekwowanie należnych opłat od tej osoby.

W sprawie właścicielem pojazdu była spółka A. sp. z o.o. z siedzibą w W. W ramach prowadzonej przez siebie działalności spółka oddała na podstawie umowy leasingu samochód marki Skoda model Octavia 1,6 o nr rejestracyjnym [...] w posiadanie skarżącemu, który jako leasingobiorca był użytkownikiem pojazdu. Zatem w tym przypadku obowiązek zapłaty za parkowanie obciążał leasingobiorcę jako posiadacza i użytkownika pojazdu.

Odnosząc się do zarzutu wadliwości uchwały stwierdzonej w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 6 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 767/10, Sąd I instancji wskazał, że ten wyrok został usunięty z obrotu postanowieniem NSA z dnia 3 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 387/11, a skarga skarżącego S. K. została odrzucona. Rozstrzygnięcie NSA wskazało, że w obrocie prawnym znajduje się prawomocny wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 grudnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Gl 354/05 oddalający skargę Rzecznika Praw Obywatelskich na uchwałę, a wyrok ten korzysta z powagi rzeczy osądzonej, co wyklucza ponowne rozstrzyganie w tej sprawie.

Prawidłowo również zdaniem WSA organ ocenił, że niezasadny jest zarzut błędu co do osoby zobowiązanego. W przypadku, gdy osoba wskazana w tytule wykonawczym kwestionuje okoliczność, że powstał w stosunku do niej dochodzony egzekucyjnie obowiązek – a tak wywodził skarżący – to tak sformułowany zarzut kwalifikuje się jako zarzut nieistnienia obowiązku, który to zarzut, jak wskazano był niezasadny.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł S. K. zaskarżając powyższy wyrok w całości opierając skargę na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu:

1. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 60 pkt 7 w zw. z art. 61 w zw. z art. 67 u.f.p. poprzez uznanie, że egzekucja administracyjna opłat dodatkowych pobieranych w razie nieuiszczenia opłaty za parkowanie jest dopuszczalna w sytuacji, gdy należność nie została ustalona decyzją administracyjną,

2. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 13f ust. 1 i 2 u.d.p. w zw. z uchwałą Rady Miasta Katowice nr XIX/334/2004 z dnia 19 stycznia 2004 r. poprzez uznanie, że pobieranie opłat dodatkowych jest dopuszczalne oraz że dowodem nieuszczenia opłaty mogą być wezwania wkładane za wycieraczki parkowanych pojazdów, w sytuacji gdy uchwała Rady Miasta Katowice nr XIX/334/2004 z dnia 19 stycznia 2004 r. nie przewiduje w ogóle sposobu pobierania opłat,

3. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 42 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 2 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez uznanie, że dopuszczalne jest konstruowanie domniemania, że podmiotem zobowiązanym do uiszczenia opłaty jest posiadacz pojazdu,

4. Naruszenie przepisów naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 171 p.p.s.a. poprzez uznanie, że zakres powagi rzeczy osądzonej w sprawie IV SA/GI 354/05 uniemożliwia sądowi administracyjnemu odmowę zastosowania przepisu aktu prawa miejscowego w sytuacji, gdy jest on niezgodny z prawem.

Wskazując na powyższe podstawy autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego skarga nie może być uwzględniona.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Przechodząc do oceny sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego należy zauważyć, że nie ma usprawiedliwionych podstaw zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 1 i 6 u.p.e.a. w związku z art. 60 pkt 7 w zw. z art. 61 w zw. z art. 67 ustawy o finansach publicznych poprzez uznanie, że egzekucja administracyjna opłat dodatkowych pobieranych w razie nieziszczenia opłaty za parkowanie jest dopuszczalna i obowiązek uiszczenia opłaty istnieje, w sytuacji gdy należność nie została ustalona decyzją administracyjną.

Przy ocenie, czy należność z tytułu opłat dodatkowych pobieranych w razie nieuiszczenia opłaty za parkowanie powinna być ustalona w drodze decyzji administracyjnej, czy też powstaje z mocy prawa podstawowe znaczenie ma wykładnia art. 13 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 13f ust. 1 u.d.p. oraz art. 13b ust. 7 u.d.p.

W tym kontekście należy uznać, iż zarówno Sąd I instancji, jak i organy administracji dokonały prawidłowej wykładni art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p. Zgodnie z tym przepisem korzystający z drogi jest zobowiązany do uiszczenia opłaty za parkowanie pojazdu w wyznaczonej przez radę gminy (radę miasta) strefie płatnego parkowania. Opłatę tę pobiera się za parkowanie pojazdów samochodowych w strefie płatnego parkowania, w wyznaczonym miejscu, w określone dni robocze, w określonych godzinach lub całodobowo (art. 13b ust. 1 u.d.p.). Z kolei stosownie do treści art. 13f ust. 1 u.d.p. za nieuiszczenie opłat, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1, pobiera się opłatę dodatkową. Rada gminy (rada miasta) określa wysokość tej opłaty oraz sposób jej pobierania.

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określa postępowanie i środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną w przypadku, gdy zobowiązani uchylają się od ich wykonania. Egzekucją administracyjną objęte są m.in. należności pieniężne przekazane do tej egzekucji na podstawie innych ustaw. Jedną z takich ustaw jest ustawa o drogach publicznych, która w art. 40d ust. 2 przewiduje ściągnięcie w drodze egzekucji administracyjnej opłat dodatkowych przewidzianych w art. 13f ust. 1 u.d.p. za parkowanie w strefie płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty. Podstawę prawną działania organu egzekucyjnego stanowi w takim przypadku art. 13f ust. 1 u.d.p. w zw. z art. 40d ust. 2 u.d.p. Z istoty opłat parkingowych wynika ich związek z korzystaniem w obrębie drogi z miejsca postoju pojazdu samochodowego i obowiązek ich ponoszenia związany jest z pozostawieniem tego pojazdu w strefie płatnego parkowania. Natomiast użycie przez ustawodawcę w przytoczonych powyżej regulacjach prawnych sformułowania: "pobiera" wskazuje jednoznacznie, że obowiązek uiszczenia opłaty za parkowanie i opłaty dodatkowej, jeżeli ta pierwsza nie zostanie uiszczona, jest obowiązkiem wynikającym z mocy prawa (ex lege). W tym zakresie nie jest zatem wymagane konkretyzowanie obowiązku w drodze indywidualnego aktu administracyjnego (por. też np. wyrok NSA z 6 grudnia 2012 r., II GSK 1859/11; wyrok NSA 16 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1816/12; wyrok NSA z 22 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2783/15 - opublikowane na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjęcie zatem poglądu, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa, prowadzi do konstatacji, że w sprawie obowiązku uiszczenia opłaty parkingowej nie prowadzi się postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga w drodze decyzji administracyjnej, a zatem nie prowadzi się również postępowania wyjaśniającego poprzedzającego rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Skoro obowiązek uiszczenia opłaty parkingowej powstaje z mocy prawa przyjąć należy, że możliwość dochodzenia swych racji przez korzystającego z drogi publicznej powstaje dopiero na etapie postępowania egzekucyjnego poprzez złożenie zarzutu nieistnienia obowiązku czy błędu co do osoby zobowiązanego (art. 33 § 1 pkt 1 i 4 u.p.e.a.).

Nie mamy zatem w niniejszej sprawie do czynienia ani z sytuacją nieistnienia obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) ani z niedopuszczalność egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.).

Nie jest zasadny także zarzut art. 13f ust. 1 i 2 ustawy o drogach publicznych w związku z uchwałą Rady Miasta Katowice nr XIX/334/2004 z dnia 19 stycznia 2004 r. poprzez uznanie, że pobieranie opłat dodatkowych na podstawie tej uchwały jest dopuszczalne oraz że dowodem nieuszczenia opłaty mogą być wezwania wkładane za wycieraczki parkowanych pojazdów, w sytuacji gdy uchwała Rady Miasta Katowice nr XIX/334/2004 z dnia 19 stycznia 2004 r. nie przewiduje w ogóle sposobu pobierania opłat.

W ocenie NSA trafne jest stanowisko WSA, że sporządzane przez inkasentów obsługujących strefy płatnego parkowania zawiadomienia o nieopłaconym postoju w strefie płatnego parkowania, którego kopia jest w aktach sprawy, a oryginał umieszczany jest za wycieraczką pojazdu, stanowi dokument potwierdzający nieuiszczenie opłaty. Ponadto jest - jak zasadnie podkreślono w zaskarżonym wyroku - dodatkową informacją dla korzystającego z drogi o (powstałym z mocy prawa) obowiązku uiszczenia opłaty dodatkowej. W tym kontekście należy zauważyć, że skoro obowiązek uiszczenia opłaty powstaje z mocy prawa, to ewentualne doręczenie bądź niedoręczenie takiego zawiadomienia nie ma wpływu na powstanie obowiązku uiszczenia opłaty. Zawiadomienie w wystarczający sposób dokumentuje jedynie fakt nieuiszczenia opłaty, stanowiąc jednocześnie dla właściciela pojazdu informację o powstałym obowiązku dokonania opłaty (co implikuje obowiązek uiszczenia opłaty dodatkowej). Natomiast nie nakłada tego obowiązku. Zwyczajowe umieszczanie takiej informacji za wycieraczką pojazdu nie gwarantuje rzeczywiście absolutnej pewności, że korzystający z pojazdu ją otrzyma, jednak żaden przepis prawa nie nakazuje doręczania takiej informacji w inny sposób (por. wyrok NSA z 25 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GSK 2409/13, opublikowane na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie jest zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 42 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 2 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez uznanie, że dopuszczalne jest konstruowanie domniemania, że podmiotem zobowiązanym do uiszczenia opłaty jest posiadacz pojazdu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że chodzi tu o naruszenie zasady domniemania niewinności wyrażonej w tych przepisach poprzez domniemanie, że podmiotem zobowiązanym do uiszczenia opłaty jest posiadacz pojazdu, który nie wskazał komu powierzył pojazd do kierowania (używania).

W tym kontekście należy zauważyć, że art. 13 ust. 1 pkt 1 i art. 13f ust. 1 u.d.p. nie mogą być kwalifikowane jako przepisy wprowadzające odpowiedzialność karną w rozumieniu art. 42 ust. 1 Konstytucji. Zaś konstytucyjna zasada niewinności zawarta w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 6 ust 2 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka nie może być rozumiana tak by ograniczała czy uniemożliwiała pobieranie opłat za parkowanie, w tym pobieranie opłaty dodatkowej. Należy także wskazać, iż dokonana przez organy i Sąd I instancji interpretacja art. 13 ust. 1 pkt 1 i art. 13f ust. 1 u.d.p. nie narusza konstytucyjnej zasady niewinności, wyrażonej w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, w myśl której każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu. Przede wszystkim prowadzone przez organ postępowanie egzekucyjne nie dotyczy materii należącej do kompetencji sądu karnego i nie przesądza o istnieniu winy. Pojęcie winy, co do zasady, jest przypisane postępowaniu karnemu, w którym sąd dokonując kwalifikacji prawnej czynu, orzeka o winie i karze. Organ administracyjny w postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie rozstrzyga, czy korzystający z drogi popełnił przestępstwo lub wykroczenie (nie bada się winy ani zaistnienia znamion przestępstwa, czy wykroczenia), a jedynie w razie wniesienia stosowanego zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym czy na zobowiązanym ciąży powstały z mocy prawa obowiązek uiszczenia opłaty parkingowej i opłaty dodatkowej. Z treści art. 13 ust. 1 pkt 1 i art. 13f ust. 1 u.d.p. wynika bowiem, że obowiązek uiszczenia opłaty parkingowej i ewentualnie opłaty dodatkowej, jeżeli ta pierwsza nie zostanie uiszczona, obciąża korzystającego z dróg publicznych. Użyte przez ustawodawcę pojęcie "korzystający" obejmuje, poza właścicielem pojazdu, również inne osoby, tj. osoby korzystające z pojazdu na podstawie tytułu prawnego, za zgodą właściciela, jak i osoby działające bez takiego tytułu czy zgody.

Tym samym wbrew stanowisku skarżącego, trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji, że wierzyciel ma prawo domniemywać, iż korzystającym z drogi publicznej jest z reguły właściciel pojazdu albo osoba korzystająca z pojazdu na podstawie tytułu prawnego, a w niniejszej sprawie skarżący jako leasingobiorca, który w związku z zawarciem odpowiedniej umowy był użytkownikiem pojazdu i w związku z tym, to na nim spoczywał obowiązek ponoszenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p. Podzielić zatem należy pogląd, że skierowanie egzekucji do leasingobiorcy, który jest posiadaczem i użytkownikiem pojazdu opiera się na domniemaniu prawnym i faktycznym. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że to skarżący kasacyjnie jako leasingobiorca był posiadaczem i użytkownikiem pojazdu - w związku z tym organ egzekucyjny w sposób prawidłowy wystawił na skarżącą tytuły wykonawcze. Kierowanie egzekucji w niniejszej sprawie do leasingobiorcy samochodu opiera się na dwóch powiązanych elementach. Pierwszym jest domniemanie faktyczne, że to leasingobiorca jest korzystającym z dróg publicznych. Do przyjęcia takiego domniemania uprawniają zasady doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Jeśli ktoś jest leasingobiorcą samochodu (w tym jego posiadaczem i użytkownikiem), to przede wszystkim on z niego korzysta. Drugim elementem jest założenie, że jeśli leasingobiorca samochodu (podobnie jak właściciel) z niego w danym dniu nie korzystał to wie, kto to uczynił (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 591/08, publik. Lex nr 544582), chyba że leasingobiorca skutecznie wykaże, że wyzbył się władztwa fizycznego nad pojazdem na rzecz innej osoby wbrew własnej woli, co w rozpoznawanej sprawie – jak zasadnie przyjął Sąd I instancji – nie wystąpiło.

Skoro autor skargi kasacyjnej nie wykazał, aby w dacie powstania egzekwowanego obowiązku, to nie on użytkował przedmiotowy pojazd, organy prawidłowo uznały go za zobowiązanego w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym. Natomiast w sytuacji kiedy korzystającym z drogi publicznej jest inna osoba, a nie leasingobiorca pojazdu, to w ramach zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej zaległych opłat, leasingobiorca może zgłosić zarzut błędu co do osoby zobowiązanego. Tak więc jeżeli skarżący kasacyjnie nie był korzystającym z drogi publicznej, to powinien - w trybie art. 33 pkt 4 u.p.e.a. - wskazać osobę korzystającą jego pojazdem z drogi publicznej. Skoro tego nie uczynił, stanowisko wyrażone przez organy, zaakceptowane przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku zasługuje na akceptację (podobnie wyrok NSA z 18 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 702/15, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Domniemania prawne i faktyczne nie zostały w rozpoznawanej sprawie skutecznie obalone dowodem przeciwnym, a ich przyjęcie przez organy administracji i Sąd I instancji nie narusza art. 42 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 6 ust 2 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Poza sporem jest, że uchwała Rady Miasta Katowice nr XIX/334/2004 z dnia 19 stycznia 2004 r. pozostaje w obrocie; skarga na tę uchwałę została bowiem oddalona prawomocnym wyrokiem w sprawie o sygnaturze IV SA/GL 354/05. Zasadnie Sąd I instancji uznał, że sprawie w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym legalność tej uchwały nie może być podważana. Tego stanowiska nie może skutecznie zwalczyć zarzut naruszenia art. 171 p.p.s.a. – zgodnie z którym wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia.

Skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.