Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1054/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7,8,9,art 64 par 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 145 par 1 pkt 1 lit c, art 135, art 200, art 205 par 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant ref. staż. Renata Puchalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2011 r. sprawy ze skargi A. M. i K. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2008 roku nr [...]; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących A. M. i K. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] kwietnia 2011 r. - zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez A. M. i K. M. - utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r., którą odmówiono stwierdzenia, że dawne działki nr [...] i [...] stanowiące uprzednio parcele katastralne nr [...],[...],[...] i [...], zapisane w matrykule [...], KW [...], położone w C., pow. P., nie podpadały pojd działanie art. 2 ust 1 lit e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) - dalej w skrócie: dekret.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

Wojewoda [...] - po rozpoznaniu wniosku A. M. z 10 października 2007 r. - wydał decyzję z dnia [...] sierpnia 2008 r. podnosząc, iż nie udało się odszukać żadnych dowodów, które wskazywałyby na gospodarcze wyodrębnienie ww gruntów stanowiących działki leśne, a tym samym brak jest podstaw do wydania rozstrzygnięcia o treści żądanej przez stronę tj. stwierdzenia, że działki nr [...] i [...] zapisane w matrykule [...], KW [...], położone w C., nie podpadały pod działanie art. 2 ust 1 lit e dekretu.

Wnioskodawczyni nie zgodziła się z ww rozstrzygnięciem Wojewody i złożyła odwołanie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Minister utrzymując w mocy decyzję organu I instancji podniósł, że podstawę do orzekania w przedmiocie wniosku A. M. stanowił § 5 ust 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51) - dalej w skrócie: rozporządzenie z 1945 r. oraz art. 104 K.p.a. i art. 2 ust 1 lit e dekretu.

Wskazana we wniosku nieruchomość stanowiła część majątku ziemskiego, o pow. ogólnej [...] ha, oznaczonego obecnie działkami ewidencyjnymi nr: [...] i [...], zapisanego dawniej w księdze wieczystej [...] od dnia [...] czerwca 1934 r. jako własność J. M., w matrykule [...], która została przejęta na własność Państwa na podstawie dekretu, protokołem z [...] marca 1945 r.

Istotna dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest zatem, w ocenie Ministra, ocena materiału dowodowego pod katem istnienia w sprawie możliwości wykorzystania wymienionych we wniosku nieruchomości na cele reformy rolnej wskazane w dekrecie.

Przytaczając treść przepisów dekretu i rozporządzenia z 1945 r. organ odwoławczy wskazał, że przejęciu podlegały całe nieruchomości, bez wyłączeń powierzchniowych. Wobec tego przepisy dekretu nie wskazują jakoby lasy podlegały wyłączeniu spod działania przepisu art. 2 ust 1 lit e dekretu. Co więcej Minister przyjął, że w niniejszej sprawie nieruchomość objęta wnioskiem z 10 października 2007 r. była zakwalifikowana, jako nieruchomość rolna przeznaczona na cele art. 1 dekretu. Na podstawie analizy map przedstawiających obszar majątku C., objęta wnioskiem nieruchomość (według protokołu przejęcia o pow. [...] ha, a zgodnie z wypisem z rejestru gruntów o pow. [...] ha) stanowiła, pomimo wykorzystania nazwy użytki leśne w protokole, stosunkowo niewielką, dziesięciohektarową enklawę w ponad [...] hektarowym majątku ziemskim. W związku z powyższym umiejscowienie tych nieruchomości pośród gruntów rolnych oraz ich mała powierzchnia w porównaniu z pozostałą powierzchnią majątku pozwala wskazać, że stanowiły one zorganizowaną całość gospodarczą wraz z innymi nieruchomościami wchodzącymi w skład majątku, wyodrębnionymi w powołanym protokole przejęcia. Zatem stanowiły one część nieruchomości ziemskiej i jako takie podlegały przejęciu na cele reformy rolnej.

Dodatkowo Minister zauważył, że w piśmie Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w P. z [...] maja 2008 r. wskazano, że w katastrze prowadzonym przed założeniem ewidencji gruntów, lasy oznaczone były symbolem "H" natomiast dla żadnej z parcel wymienionych w matrykule [...] nie był ujawniony, jako użytek "lasy".

Ponadto z treści pisma z 4 kwietnia 2008 r. Nadleśnictwa C. wiadomo, że spośród objętego wnioskiem obszaru powierzchnia [...] ha stanowi drzewostan w wieku 71 lat, natomiast pow. [...] ha drzewostan w wieku lat 13, zaś pow. [...] ha - 49 lat. Powołany areał odbiega również od tego przejętego protokołem o około 4 ha. O powyższym świadczy też treść pisma Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w P. z 13 marca 2008 r., zgodnie z którym parcele oznaczone numerami [...] i [...] były zapisane w katastrze jako rola, zaś parcele nr [...] i [...] jako łąka.

Te wszystkie okoliczności przemawiają, zdaniem Ministra, za uznaniem rolnego charakteru objętych wnioskiem nieruchomości, które stanowiły część majątku ziemskiego o pow. [...] ha.

Organ odwoławczy wyjaśnił jednocześnie, że fakt objęcia opisanych nieruchomości w zarząd Lasów Państwowych Nadleśnictwa C. nie jest potwierdzeniem faktu, że obszar ten nie stanowił zorganizowanej całości z pozostałą częścią, objętego na podstawie przepisów dekretu, majątku ziemskiego stanowiącego własność J. M., a przejętego na zrealizowanie celów wymienionych w art. 1 dekretu.

W skardze A. M. i K. M. - spadkobierczynie byłego właściciela wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji z [...] kwietnia 2011 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. Powołując orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89 (OTK 1990/1/26), w której zdefiniowano pojęcie nieruchomości ziemskiej, skarżące zaskarżonej decyzji zarzuciły:

1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 oraz 107 § 3 K.p.a. polegające na niezebraniu i nierozważeniu całego materiału dowodowego w sprawie, w tym w szczególności nieprzeprowadzenie jakichkolwiek dowodów na okoliczność ustalenia, w jakiej części majątek C. w ogóle nadawał się do rolniczego wykorzystania, czyli był przydatny dla celów reformy rolnej, bowiem tylko taka część majątku mogła podpadać pod dekret o reformie rolnej oraz brak dokładnych ustaleń, co do powierzchni tej części majątku, które stanowiły lasy; w ocenie skarżących lasy nie stanowią nieruchomości ziemskiej w rozumieniu dekretu;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 oraz art. 2 ust 1 lit e dekretu poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż nieruchomości o charakterze leśnym przechodziły również na własność Państwa na podstawie przepisów dekretu.

Zdaniem skarżących organ przeszedł do porządku dziennego nad ustaleniem dokładnej powierzchni lasu, nie mówić już o innych częściach majątku ziemskiego.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - w odpowiedzi na skargę - wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2011 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody [...] z [...] sierpnia 2008 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podaniem z 10 października 2007 r. skarżąca A. M. wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, iż nieruchomość położona w C. nie podpadała pod działanie przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skarżąca wskazała, że jest - wraz z K. M. - spadkobierczynią byłego właściciela majątku C. o pow. [...] ha, który został przejęty na rzecz Państwa bez wydania jakiejkolwiek decyzji w tym zakresie oraz cez odszkodowania. Dalej A. M. zauważyła, iż wskazany majątek przynajmniej w części obejmującej las o pow. [...] ha (działki o nr [...] i [...]) nie podlegał przepisom dekretu, albowiem nie był nieruchomością ziemską w rozumieniu dekretu.

Zdaniem Sądu, treść powyższego wniosku i jego zatytułowanie nie korelują ze sobą, a przynajmniej w sposób niedostateczny precyzują żądanie strony. Nie jest, w ocenie Sądu, jednoznaczne czy wniosek ten dotyczy całego majątku C. o pow. [...] ha czy też jedynie działek leśnych o nr [...] i [...]. A. M. formułuje we wniosku zarzut braku zrealizowania celu reformy rolnej w stosunku do przejętego majątku, a zatem nieruchomość winna podlegać - zdaniem wnioskodawczyni - zwrotowi. Nie wiadomo czy wskazanie działek leśnych o pow. [...] ha miało na celu sprecyzowanie żądania co do orzeczenia organu czy też stanowiło jedynie przykład niezgodnego z prawem przejęcia chociażby tej części majątku C. Powyższe stanowisko Sądu potwierdzają zarzuty skargi w części, w której skarżąca po pierwsze zarzuca organowi brak ustalenia, w jakiej części majątek C. w ogóle nadawał się do rolniczego wykorzystania, a zatem do celów reformy rolnej, i po drugie wskazuje jako uzupełnienie argumentacji dotyczącej całego majątku), że już z całą pewnością jako nieruchomości ziemskiej nie można zdefiniować działek leśnych, które zajmowały [...] ha. Nadto zarzuca organowi nie tylko nieustalenie dokładnej powierzchni lasów, ale i innych części majątku (str. 2 skargi).

W takiej więc sytuacji organ powinien w pierwszej kolejności podjąć wszelkie możliwe czynności, by ustalić rzeczywistą intencję skarżącej. Organ winien uwzględnić, że skarżąca występowała w sprawie administracyjnej bez profesjonalnego pełnomocnika. Strona postępowania administracyjnego nie ma nadto obowiązku powoływania się na przepisy prawa, lecz obowiązkiem organu zgodnie z art. 9 K.p.a. jest należyte i wyczerpujące informowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Z kolei w myśl art. 7 K.p.a. obowiązkiem organu jest podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

W ocenie Sądu, powyższy stan rzeczy, bez uprzedniego uzyskania wyjaśnień wnioskodawczyni co do rzeczywistej treści jej żądania, nie dawał organom podstaw do jednoznacznego przyjęcia, iż wniosek z 10 października 2007 r. jest wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość składająca się jedynie z działek o nr [...] i [...] stanowiących część majątku C. nie podpadała pod działanie przepisów dekretu.

Okoliczności przedstawione przez skarżącą we wniosku nie mogły zostać pominięte bez naruszenia choćby zasad wyrażonych w art. 8 i art. 9 K.p.a. Zatem organ w ramach tych zasad winien był udzielić stronie stosownych wyjaśnień i wskazówek, a braki pisma skarżącej usunąć w trybie art. 64 § 2 K.p.a. Obowiązkiem organu było więc zwrócenie się do skarżącej z zapytaniem czy pismo z 10 października 2007 r. jest wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej, iż cała nieruchomość położona w C. nie podpadała pod działanie przepisów dekretu czy też wnioskiem o stwierdzenie, że nieruchomość składająca się z działek o nr [...] i [...] stanowiących część majątku C. nie podpadała pod działanie przepisów dekretu. W razie wątpliwości co do żądania strony wyrażonego we wniosku to nie organ a priori decyduje o zakresie przedmiotowym postępowania. W niniejszej sprawie konkluzja taka pozostaje również w związku z treścią § 6 rozporządzenia z 1945 r., w myśl którego to strona, ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 pkt e dekretu, winna przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt.

W konsekwencji Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem wyżej powołanych przepisów K.p.a.

Dlatego też przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ w pierwszej kolejności wyjaśni rzeczywistą wolę skarżącej wyrażoną w piśmie z 10 października 2007 r. i w zależności od wyniku, podejmie właściwe kroki w sprawie zgodnie z intencją skarżącej.

Dodatkowo Sąd wyjaśnia, iż przedwczesna, w tej sytuacji, jest merytoryczna ocena legalności zaskarżonej decyzji w zakresie zarzutów skargi, które dotyczą naruszenia prawa materialnego.

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach oparto o treść art. 200 w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a.