Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1745/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Kupiec (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant st. sekr. sąd. Anna Tymowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2010 r. przy udziale – sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku M. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., wydany w sprawie nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za grudzień 2000 r., wrzesień 2001 r., styczeń 2002 r. oraz okresy od lutego 2001 r. do maja 2001 r. i od lipca 2002 r. do maja 2004 r. w łącznej kwocie wraz z odsetkami i kosztami upomnienia w wysokości [...] zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2000 r. do maja 2001 r., od czerwca 2002 r. do maja 2004 r. oraz miesiące lipiec 2001 r., wrzesień 2001 r. i styczeń 2002 r. w łącznej kwocie wraz z odsetkami i kosztami upomnienia w wysokości [...] zł,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za grudzień 2000 r., lipiec 2001 r., wrzesień 2001 r., styczeń 2002 r. oraz okresy od lutego 2001 r. do maja 2001 r. i od lipca 2002 r. do maja 2004 r. w łącznej kwocie wraz z odsetkami i kosztami upomnienia w wysokości [...] zł

2. Pismem z dnia [...] 2009 r. M. K. złożyła wniosek o umorzenie należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynikających z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w całości. Stwierdziła, iż spełnia przesłanki umorzenia zaległych składek zawarte w przepisach prawa.

2.1. W szczególności M. K. podniosła, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, nie posiada własnego dochodu, w całości jest na utrzymaniu wnuka – T. J.. Wskazała, że jej mąż zmarł, a jedynym majątkiem jaki posiada jest mieszkania spółdzielcze, przy czym wszystkie opłaty dotyczące mieszkania dokonuje wnuk

2.2. Do wniosku zostały dołączone dokumenty wskazujące na comiesięczne opłaty związane z mieszkaniem, tj. opłata za czynsz, rachunek za gaz i energię elektryczną oraz oświadczenie T. J., iż M. K. jest na jego całkowitym utrzymaniu, zaświadczenie z "A" w J. wskazujące, że mieszkanie należące do wnioskodawczyni wolne jest od zaległości za używanie lokalu.

3. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 z późn. zm., zwanej dalej u.s.u.s.), odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym na:

- ubezpieczenie społeczne za grudzień 2000 r., wrzesień 2001 r., styczeń 2002 r. oraz okresy od lutego 2001 r. do maja 2001 r. i od lipca 2002 r. do maja 2004 r. w kwocie [...] zł, odsetkami za zwłokę liczonymi na dzień [...] 2010 r. w kwocie [...] zł, odsetkami za zwłokę naliczonymi od nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie [...] zł i kosztami upomnienia w kwocie [...] zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2000 r. do maja 2001 r., od czerwca 2002 r. do maja 2004 r. oraz miesiące lipiec 2001 r., wrzesień 2001 r. i styczeń 2002 r. w kwocie [...] zł, odsetkami za zwłokę liczonymi na dzień [...] 2010 r. w kwocie [...] zł i kosztami upomnienia w wysokości [...] zł,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za grudzień 2000 r., lipiec 2001 r., wrzesień 2001 r., styczeń 2002 r. oraz okresy od lutego 2001 r. do maja 2001 r. i od lipca 2002 r. do maja 2004 r. w wysokości [...] zł, odsetkami za zwłokę liczonymi na dzień [...] 2010 r. w kwocie [...] zł i kosztami upomnienia w wysokości [...] zł,

3.1. Organ pierwszej instancji powołał przepisy uzasadniające umorzenie należności, tj. art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwane dalej rozporządzeniem z 2003 r.), wskazując jednocześnie, iż na mocy art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne.

3.2. Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności wymienionych w powołanych przepisach nie została przez M. K. spełniona. Organ podkreślił, iż wprawdzie obecnie wnioskodawczyni nie posiada własnego dochodu, jednakże w [...] 2010 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia emerytalno-rentowego, który pozostaje w rozpatrzeniu, a zatem zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych istnieje realna możliwość pozyskania przez M. K. stałego źródła dochodu, z którego można prowadzić egzekucję nieopłaconych należności.

3.3. Organ pierwszej instancji zaakcentował, iż bezskuteczność prowadzonego przez Urząd Skarbowy w J. postępowania egzekucyjnego wobec wnioskodawczyni oraz jego umorzenie w związku z brakiem możliwości wyegzekwowania należności nie daje podstaw do uznania, iż w chwili obecnej nadal brak możliwości dochodzenia należności występuje, zwłaszcza w kontekście ewentualnych uprawnień emerytalnych M. K..

3.4. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniósł także, iż wobec wnioskodawczyni było skutecznie prowadzone postępowania egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w J., nadto zdaniem organu ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby straty materialne M. K. były wynikiem klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, iż opłacenie składek mogłyby pozbawić stronę możliwości prowadzenie działalności, co wyłącza przesłanki zawarte w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. w zakresie dotyczącym poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Poza tym organ stanął na stanowisku, iż strona nie udowodniła, aby przewleka choroba, czy też konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwiła jej uzyskanie dochodu.

3.3. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił również, iż umorzenie należności ma charakter wyjątkowy, a należności z tytułu składek mają charakter publicznoprawny i dlatego należy zachować szczególną ostrożność w dysponowaniu nimi. Ponadto wskazał, iż organ administracyjny dokonując oceny podnoszonych przez stronę okoliczności uniemożliwiających opłacenie należności składkowych dysponuje prawem do umorzenia należności w ramach tzw. uznania administracyjnego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w sprawach o umorzenie należności oznacza, że organ orzekający może ale nie jest zobligowany do wydania decyzji uwzględniającej w całości żądanie strony, pomimo zaistnienia określonych w przepisach prawnych przesłanek.

3.4. Organ pierwszej instancji po przeprowadzeniu analizy i oceny materiału dowodowego stanął na stanowisku, iż sama trudna sytuacja w jakiej znalazła się M. K. nie może przesądzać o automatycznej zgodzie organu na umorzenie należności z tytułu składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że sytuacja materialna wnioskodawczyni nie jest łatwa, lecz nie ma charakteru wyjątkowego i brak jest podstaw do twierdzenia, że nie istnieje możliwość jej poprawy na przestrzeni dalszego okresu dochodzenia należności.

3.5. Organ pierwszej instancji szczegółowo przedstawił wskazane przez wnioskodawczynię miesięczne wydatki akcentując, iż wszystkie koszty związane z utrzymaniem rodziny ponosi T. J.. Odnosząc się do oświadczenia M. K. o braku innych zobowiązań, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż spłata długu u dostawców wynikającego z prowadzonej uprzednio działalności, spłata zobowiązań z tytułu dzierżawy lokalu oraz spłata przez wnuka wnioskodawczyni zadłużenia z tytułu opłat za używanie lokalu mieszkalnego wskazują na to, że M. K. traktuje priorytetowo zobowiązania względem innych wierzycieli w stosunku do należności składkowych.

3.6. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że pomimo podanych w wniosku o umorzenie zaległych składek trudności wnioskodawczyni nie podjęła starań mających na celu pozyskanie dodatkowej pomocy finansowej lub materialnej oferowanej w szerokim zakresie przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w J.. Mając to na uwadze także brak starania się o pomoc ze strony instytucji socjalnych organ pierwszej instancji uznał, że trudności M. K. podane we wniosku maja charakter przejściowy.

3.7. Konkludując swoją argumentację organ pierwszej instancji podniósł, iż okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy nie wskazują na szczególne zdarzenia uzasadniające umorzenie zadłużenia składkowego.

4. Pismem z dnia [...] 2010 r., M. K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek. Wnioskodawczyni zarzuciła decyzji organu pierwszej instancji błąd w ustaleniach faktycznych, szczególnie w zakresie całkowitej nieściągalności.

5. Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego organ drugiej instancji decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

5.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie powołał treść przepisów art. 83 ust. 1 u.s.u.s. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000r., Nr 98, póz. 1071 z późn. zm.- zwanej dalej k.p.a.), przedstawiając argumentację tożsamą z uzasadnieniem decyzji organu pierwszej instancji.

5.2. Organ drugiej instancji wskazując na zamknięty katalog sytuacji, w których zachodzi całkowita nieściągalność zaległych składek, zawarty w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., stwierdził na podstawie złożonych i przeanalizowanych materiałów dowodowych, iż w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek do stwierdzenia całkowitej nieściągalności, albowiem zdaniem organu żadna z określonych przez ustawodawcę okoliczności w danej sprawie nie zaistniała.

5.3. Organ odwoławczy podkreślił, że M. K. uzyskała od dnia [...] 2010 r. uprawnienia do emerytury, która przyznana jest jako zaliczka w kwocie [...] zł brutto, ponadto wobec wnioskodawczyni prowadzono skuteczną egzekucję – postępowanie egzekucyjne Komornika Sądowego przy Sadzie Rejonowym w J..

5.4. Dalej zaznaczył, iż umorzenie zaległych składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na mocy art. 28 ust. 3a u.s.u.s zastrzeżone jest dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia lub inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodu jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze spłaty zobowiązań względem ZUS.

5.5. Poza tym organ wskazał, iż w uzasadnieniu wniosku M. K. powołała się na trudną sytuację finansową i rodzinną, jednakże zdaniem organu drugiej instancji zgromadzone w sprawie jak również przedłożone przez wnioskodawczynię dowody nie obrazują w sposób przekonujący, że uregulowanie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla jej sytuacji.

5.6. Organ odwoławczy w ślad za organem pierwszej instancji stanął na stanowisku, iż po dokonaniu analizy aktualnej sytuacji finansowej, majątkowej, zdrowotnej M. K. nie można stwierdzić, aby jej stan stwarzał symptomy pogłębiających trudności, z uwagi na które spłata należności nie byłaby możliwa i pozbawiłaby przez to wnioskodawczynię środków niezbędnych dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Nadto organ drugiej instancji podkreślił, że ciężar udowodnienia faktu, na który powołuje się strona, spoczywa na tym, kto z faktu tego wywodzi skutki prawne, a zatem M. K. powinna udowodnić fakty, które przemawiałyby za umorzeniem, zwłaszcza w sytuacji gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania, gdyż jedynie fakty powszechnie znane lub znane organowi z urzędu nie wymagają przedłożenia dowodu.

6. Pismem z dnia [...] 2010 r. M. K. wniosła skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. wydaną w niniejszej sprawie, wnosząc o jej uchylenie.

6.1 Decyzji organu odwoławczego skarżąca zarzuciła sprzeczne ustalenia faktyczne z treścią zgromadzonego materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na treść wydanej decyzji.

6.2. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko wskazując, że zaprzestała działalności gospodarczej i jednocześnie nie ma majątku, z którego można egzekwować należności, co jej zdaniem wypełnia przesłankę umorzenia zaległych składek na mocy art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Strona skarżąca ponownie przedstawiła swoją sytuację finansową akcentując, iż dzięki pomocy wnuka spłaciła swoje zobowiązania, podkreśliła iż wszystkie wydatki i opłaty związane z mieszkaniem i mediami ponosi jej wnuk. Opisując stan zdrowia podniosła, iż w związku sytuacją życiową nie może korzystać z publicznej służby zdrowia, pomimo uiszczania składek na ubezpieczenie zdrowotne, ma dolegliwości związane z sercem i choruje na nadciśnienia, a jej stan zdrowia uległ pogorszeniu.

7. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie stwierdzając, iż skarga nie zwiera żadnych nowych argumentów natury prawnej, czy też faktycznej, które uzasadniałyby dokonanie zmiany zaskarżonej decyzji.

7.1. Organ odwoławczy podkreślił, że wszystkie ustalenia w sprawie zostały poczynione nie tylko w oparciu o dowody przedłożone i ujawnione przez stronę skarżącą, lecz także o dowody przeprowadzone z urzędu, celem szczegółowego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Zdaniem organu w niniejszej sprawie brak jest przesłanek do uchylenia decyzji administracyjnej lub też stwierdzenia jej nieważności, gdyż nie doszło ani do naruszenia przepisów prawa materialnego, ani do naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie miałoby istotny wpływ na wynik sprawy, ani także nie istnieją przesłanki skutkujące wznowieniem postępowania.

7.2. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że postępowanie przed nim zostało przeprowadzone w sposób rzetelny i dokładny, co znalazło odzwierciedlenie w szczegółowym uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r., albowiem ustosunkował się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania oraz odniósł się do każdego przeprowadzonego i zgromadzonego dowodu oraz dokonał ich wnikliwej analizy.

7.3. Organ odwoławczy podniósł, iż dowody w niniejszym postępowaniu zostały poddane zasadzie swobodnej oceny. Wyjaśnił, że zasada ta zakłada, iż organ nie jest krępowany przy ocenie dowodów kryteriami formalnymi i dokonuje swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodowej przeprowadzonych dowodów, na których oparł swoją decyzję. Poza tym wskazał, że kierując się przy ocenie dowodów zasadami prawidłowej logiki, zgodnością oceny z prawidłami nauki, a także doświadczeniem życiowym, uznał iż przesłanki które pozwalają na umorzenie składek z tytułu ubezpieczenia społecznego nie zostały przez M. K. spełnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8. Skarga nie jest zasadna.

9. Sąd badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji nie doszukał się naruszenia prawa procesowego, czy też prawa materialnego mogącego mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

10. Przed podaniem powodów rozstrzygnięcia sądowego w niniejszej sprawie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej, w tym organów podatkowych, pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.). Dlatego Sąd może dokonać kontroli zaskarżonej decyzji wyłącznie pod względem zgodności z prawem, a nie przy zastosowaniu innych kryteriów.

10.1. Aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa, czy to materialnego, czy procesowego prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych mających zastosowanie w sprawie, aby wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego.

11. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, wydanej w sprawie odmowy udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i inne, i ustalając materialny stan prawny, na gruncie którego sprawa będzie oceniana, należy mieć na uwadze następujące regulacje prawne oraz prawa i obowiązki z nich wynikające zarówno dla wnioskodawcy występującego o przyznanie danej ulgi, jak i organu administracji, który rozpatruje taki wniosek.

11.1. Przepis art. 28 u.s.u.s. stanowi, że (podkreślenia i pogrubienia Sądu):

1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

5. W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, decyzję umarzającą należności z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy.

11.2. Natomiast zgodnie z § 3 rozporządzenia z 2003 r., wydanego na podstawie delegacji z art. 28 ust. 3b u.s.u.s.:

1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

11.3. Zgodnie z art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

11.4. Na gruncie tych przepisów należy zwrócić uwagę na kilka wniosków z nich wynikających, a istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Po pierwsze, zakresem przedmiotowym instytucji umorzenia zostały objęte nie tylko należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ale również z tytułu składek zdrowotnych. Wówczas do tych należności przepisy dotyczące należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się "odpowiednio". Po drugie, w art. 28 ust. 2, 3, 3a i 3b u.s.u.s. określony został zamknięty katalog przypadków, których wystąpienie w konkretnej sytuacji uprawnia zakład do umorzenia należności z tytułu składek. Natomiast w przepisie § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. katalog ten został określony w sposób szczególny, ponieważ na wstępie określono, że chodzi tu o niemożność zapłaty zaległości ze względu na "ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny". Z przepisu tego wyraźnie wynika, że ciężar wykazania zaistnienia przesłanek tam wymienionych (ciężar dowodu) spoczywa na stronie ("jeżeli zobowiązany wykaże"). Natomiast obowiązkiem organu, stosownie do zasady informowania wynikającej z art. 9 k.p.a., jest występować do strony z wezwaniem do złożenia stosownych dokumentów. Po trzecie, nawet wystąpienie tych przesłanek oznacza dla zakładu jedynie uprawnienie, a nie obowiązek umorzenia, ponieważ wszystkie te normy prawne, jak i sama istota ulgi, oparta jest na konstrukcji, tzw. uznania administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 17 października 2008 r., II GSK 396/08 i z dnia 14 października 2008 r., II GSK 379/08 publikowane na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285). Językowo wyraża się to w użyciu przez ustawodawcę określenia "może". W orzecznictwie podkreśla się, że charakter uznaniowy decyzji w sprawie umorzenia ma również wpływ na sposób dokonywania przez sąd administracyjny kontroli konkretnych postępowań prowadzonych przez organ w tym zakresie. Zauważa się przy tym, że sąd nie może narzucić organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, np. umorzenia składek lub odsetek, bowiem jest to wyłączna kompetencja samego organu, a rola sądu sprowadza się - w pewnym uproszczeniu - do zbadania sposobu dojścia przez organ do decyzji w tym przedmiocie. Tym samym kontrolowane winno być postępowanie prowadzone przez organ, w efekcie którego wydano kwestionowane decyzje, czyli sąd winien zbadać, czy organ przeprowadził w sposób prawidłowy postępowanie dowodowe, czy zebrał w sprawie wyczerpujący materiał dowodowy oraz czy odniósł się w sposób właściwy do zgromadzonych w tym postępowaniu dowodów (zob. wyrok NSA z dnia 14 października 2008 r., II GSK 379/08, publikowany na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

12. Biorąc to wszystko pod uwagę i badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji, w sytuacji prawnej i faktycznej zaistniałej w przedmiotowej sprawie, należy jeszcze raz stwierdzić, że Sąd nie doszukał się po stronie organu naruszenia ani prawa materialnego, ani prawa procesowego uzasadniającego uchylenie tych decyzji. Organ przeprowadził w sposób prawidłowy postępowanie dowodowe, zebrał w sprawie wyczerpujący materiał dowodowy oraz odniósł się w sposób właściwy do zgromadzonych w tym postępowaniu dowodów.

12.1. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zasadnie organ odwoławczy stwierdził, że w świetle zebranego materiału dowodowego, ocenianego na dzień wydawania zaskarżonej decyzji, brak było podstaw do uznania, że w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające umorzenie zaległych należności, które zostały wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

12.2. Organ drugiej instancji rozpatrując ponownie sprawę w postępowaniu odwoławczym rozpoznał wniosek M. K. w oparciu o całość zgromadzonego materiału dowodowego, także zebranego z urzędu. W sposób wyczerpujący ustosunkował się do okoliczności przedstawionych przez stronę (brak majątku, zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, spłata zadłużenia z tytułu użytkowania mieszkania przez wnuka strony). Dał temu wyraz w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji. Wyjaśnił, na jakiej podstawie prawnej orzekał - wskazując na poszczególne przepisy prawne mające zastosowanie w sprawie (str. 3, 4 i 5) - a także wymienił fakty, które uznał za udowodnione z powołaniem się na określone dokumenty (str. 3, 4 i 5). Tym samym nie naruszył art. 7, art. 11, art. 12, art. 77 § 1 i art. 107 k.p.a. Wydając zaskarżoną decyzję nie przekroczył też granic swobodnej oceny dowodów wynikającej z art. 80 k.p.a.

12.3. Sąd uznał, że przesłanki ustawowe całkowitej nieściągalności, nie miały miejsca w niniejszym postępowaniu, albowiem nie wystąpiły okoliczności w nich wskazane, tj. śmierć dłużnika, oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości, zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, próba zaspokojenia przedmiotowych należności w postępowaniu likwidacyjnym. Organ odwoławczy słusznie wskazał, iż wprawdzie postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na okoliczności istniejące na ówczesny stan, jednakże postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w J. w sprawach z wniosków innych wierzycieli, które zostało umorzone w związku z wyegzekwowaniem całości roszczenia objętego wnioskiem egzekucyjnym i tytułem wykonawczym, daje podstawy do stwierdzenia skutecznego prowadzenia egzekucji. Ponadto organ zaakcentował, że M. K. uzyskała od dnia [...] 2010 r., tj. od dnia złożenia wniosku, uprawnienie do emerytury, którą przyznano jako zaliczkę w kwocie [...] zł brutto. Sad uznał, że brak jest również możliwości wywodzenia z materiału dowodowego, by wysokość nieopłaconej składki nie przekraczała kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, czy też, że jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Konkludując uprawnione jest zatem twierdzenie, że nie wystąpiła żadna z zamkniętego katalogu przesłanek opisujących stanu faktyczne wchodzące w zakres całkowitej nieściągalności, wskazanych w art. 28 u.s.u.s.

12.4. Badając wystąpienie w sprawie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. - czyli sytuacji, w której opłacenie zaległych składek pozbawiłoby stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - organ odwoławczy wziął pod uwagę miesięczny dochód gospodarstwa domowego tworzonego przez M. K. wraz z zamieszkującym z nim wnukiem – T. J. (wynagrodzenie emerytalne wnioskodawczyni – [...] zł, wynagrodzenie za wykonywaną pracę wnuka wnioskodawczyni - [...] zł). Organ wskazał, iż strona skarżąca nie określiła wszystkich miesięcznych wydatków rodziny, jednakże podkreślił, iż zgodnie z oświadczeniem M. K. wszystkie koszty związane z utrzymaniem rodziny ponosi wnuk, a wnioskodawczyni nie posiada innych zobowiązań, gdyż zostały one uprzednio spłacone. W opinii Sądu organ słusznie zauważył, iż uzyskiwanie dochody przez osoby wspólnie zamieszkujące z M. K. nie dają podstaw ku temu by pozytywnie rozpatrzyć jej wniosek o umorzenie należności z tytułu składek.

12.5. Natomiast odnośnie pozostałych przesłanek organ trafnie zaznaczył, że strona nie wykazała, aby poniosła straty w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia (pkt 2), czy też, że wystąpiły przeszkody w uzyskiwaniu dochodu z powodu przewlekłej choroby strony lub konieczności sprawowania przez nią opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny (pkt 3). Strona tego nie kwestionowała.

12.6. Wykonując obowiązki procesowe przed wydaniem decyzji w pierwszej i drugiej instancji organ pismami z dnia [...] 2010 r. oraz z dnia [...] 2010 r. informował stronę o przesłankach umorzenia, wzywał w celu wypowiedzenia się, co do zebranego materiału dowodowego oraz do składania wniosków dowodowych, czyli nie naruszył również przepisów art. 9, art. 11, art. 12 i art. 81 k.p.a. Z tych przepisów wynika obowiązek organu administracji do informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale tylko takich, które mogą mieć istotny wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony będących przedmiotem postępowania.

13. W tym stanie faktycznym i prawnym zarzuty skargi okazały się niezasadne.

13.1. Organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, że przesłanki, które pozwalają na umorzenie składek z tytułu ubezpieczenia społecznego, nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. W tej sytuacji, dokonując oceny zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że organ przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanej oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego.

13.2. Zdaniem Sądu za prawidłową należy uznać także, zaprezentowana przez organ orzekający w sprawie, interpretację § 3 rozporządzenia z 2003 r. jako wyjątku od zasady obowiązkowego uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne i spłacania ewentualnych zaległości w tych składkach, co prowadzi do wniosku, iż nie jest wystarczające samo wskazanie na trudności w spłacie należności, gdyż w takich wypadkach istnienie uciążliwości jest oczywiste, konieczne jest natomiast wykazanie, że ze względu na stan majątkowy oraz sytuację rodzinną lub zdrowotną zobowiązany nie jest w stanie uiścić powstałej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego bądź członka rodziny.

13.3. W ocenie Sądu organ orzekający w sprawie prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny, podzielany prze Sąd, przedstawione przez stronę skarżącą dowody, a także ich brak (dotyczył pełnej sytuacji majątkowej skarżącej, np. brak wskazania wszystkich miesięcznych wydatków, brak dowodów potwierdzających obciążenie finansowe w związku z leczeniem). Sięgnął do dowodów znanych mu z urzędu. W konkluzji należy zatem stwierdzić, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając M. K. umorzenia zaległych składek. Zasadnie uznał, iż w związku z skuteczną egzekucją wobec skarżącej oraz istnieniem świadczenia emerytalnego, z którego możliwe jest uzyskanie zaspokojenia zaległości brak podstaw do umorzenia zaległych składek.

13.4. Sąd zwraca także uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów. Strona skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Zdaniem Sądu w toku postępowania administracyjnego, zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawierała uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną.

14. W związku z powyższym Sąd nie znajdując podstaw do uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oddalił skargę stosownie do art. 151 P.p.s.a.