Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 956/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 29, art. 64 § 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 5 ust. 1a
journal: Dz.U. 2003 nr 229 poz 2273
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej
article: § 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 174 poz 1809
law: Rozporządzenie Rady Ministtrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie  przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.
article: art. 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2004 nr 10 poz 76
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności
journal: Dz.U.UE.L 2003 nr 270 poz 1 art. 2 lit. a i b
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w  ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr  1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr  2358/71 i (WE) nr 2529/2001

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia del. WSA Dariusz Skupień (spr.) Protokolant Ewa Czajkowska po rozpoznaniu w dniu 18 września 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 9 listopada 2010 r. sygn. akt VIII SA/Wa 607/10 w sprawie ze skargi A. E. M. Spółki z o.o. w B. - wspólnika spółki cywilnej "K. A." na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 listopada 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 607/10 objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. E. M. Spółki z o.o. w F. – wspólnika K. A. s.c. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. z dnia [...] maja 2010 r., w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowych, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z dnia [...] grudnia 2009 r., stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się wyroku oraz zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że w dniu 13 maja 2009 r. do Biura Powiatowego ARiMR w B. wpłynął wniosek K. A. s.c. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2006. Z przedłożonych do wniosku dokumentów wynikało, że wspólnikami spółki były A. E. M. spółka z o.o. w B. oraz A. E. M. spółka z o.o. w B.

Kierownik Biura Powiatowego ARMiR w B., decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. powołując w podstawie art. 104, art. 105 § 1 k.p.a. oraz § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 174, poz. 1809), dalej jako: rozporządzenie z dnia 20 lipca 2004 r., umorzył postępowanie w sprawie ze wskazanego wniosku K. A. s.c. W uzasadnieniu organ podał, że wniosek o płatności został złożony przez spółkę cywilną, czyli podmiot nieposiadający zdolności prawnej, a więc niemogący być stroną postępowania administracyjnego, dlatego postępowanie należało umorzyć.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARMiR w W., po rozpoznaniu odwołania, zaskarżoną do Sądu decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko, podał, że postępowanie w sprawie przyznania K. A. s.c. płatności rolnośrodowiskowej nie mogło być prowadzone ze względu na brak podmiotowości spółki cywilnej. Skoro spółka cywilna nie jest podmiotem prawa i jako taka nie ma zdolności prawnej, nie mogła zostać beneficjentem płatności.

Skargę na powyższą decyzję złożyła A. E. M. Spółka z o.o. w B. - wspólnik spółki cywilnej K. A.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uzasadniając swoje rozstrzygnięcie stwierdził, że organy dopuściły się naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa określonej w art. 8 k.p.a. Skarżąca jako podmiot składający kolejny wniosek o przyznanie płatności w kolejnym roku, otrzymała bowiem od ARMiR częściowo wypełniony formularz wniosku (tzw. wniosek spersonalizowany) wraz z materiałem graficznym oraz instrukcjami jego wypełnienia. Kierując się powyższymi wskazaniami i działając w przeświadczeniu postępowania zgodnie z wytycznymi organu, określiła jako beneficjenta wnioskowanej płatności K. A. s.c. Natomiast organy obu instancji jako okoliczność powodującą bezprzedmiotowość postępowania podniosły brak podmiotowości spółki cywilnej przy ubieganiu się o płatność rolnośrodowiskową.

Następnie, Sąd I instancji wskazał, że art. 29 k.p.a. nie powinien być interpretowany w taki sposób, że spółka cywilna nie może być stroną postępowania administracyjnego z tego powodu, że nie mieści się w katalogu podmiotów wymienionych w tym przepisie, gdyż każdy kto może stać się stroną stosunku prawnego nawiązanego na podstawie prawa materialnego z mocy decyzji będzie występował w postępowaniu administracyjnym jako strona. Dalej stwierdził, że zgodnie z art. 23 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz zmieniającym i uchylającym niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE Nr L 160 z dnia 26 czerwca 1999 r., s. 80), dalej jako: Rozporządzenie Nr 1257/1999, wsparcie jest przyznawane rolnikom, którzy zobowiążą się do stosowania praktyk agrośrodowiskowych przez okres co najmniej 5 lat. Na podstawie zaś art. 5 ust. 1a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427), dalej jako: ustawa z dnia 7 marca 2007 r., w zakresie dotyczącym przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, pomoc jest udzielana na wniosek producenta rolnego w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznawanie płatności lub grupy producentów rolnych. Zgodnie z art. 3 pkt 3 lit. "a" ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.), dalej jako: ustawa o krajowym systemie ewidencji producentów, producent rolny to osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. "a" rozporządzenia Rady /WE/ 1782/2003. Z kolei z ostatniego wskazanego przepisu wynika, że "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną, bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny tej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu oraz które prowadzą działalność rolniczą.

Biorąc pod uwagę powyższe regulacje WSA uznał, że spółka cywilna jest jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej a w jej przypadku wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej powinien zostać złożony przez jednego ze wspólników - tego, któremu za zgodą pozostałych wspólników nadano nr identyfikacyjny. Również przyznanie płatności winno nastąpić właśnie dla tego wspólnika.

Skoro zatem wnioskodawcą w sprawie o płatności może być grupa osób fizycznych lub prawnych, to bez wezwania tej osoby do złożenia wyjaśnień w sprawie sprecyzowania kto jest wnioskodawcą, brak było w stanie faktyczno-prawnym rozpoznawanej sprawy podstaw do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. Zastosowanie w rozpoznawanej sprawie mógłby znajdować art. 105 § 1 k.p.a. gdyby organy wykazały, że postępowanie jest bezprzedmiotowe, gdyż płatności nie mogą być przyznane żadnemu ze wspólników. W tym celu konieczne jest jednak dokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych oraz przedstawienie właściwej argumentacji prawnej. W ocenie Sądu, organy nie wykazały, że obowiązujące przepisy uniemożliwiały wspólnikowi spółki cywilnej otrzymanie płatności tylko z tej przyczyny, że jest on zarejestrowanym producentem rolnym. Mając na uwadze powyższe, WSA orzekł powołując w podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W., zaskarżając to orzeczenie w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wyrokowi zarzucono naruszenie:

1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z:

a) art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 61 § 1, art. 63 § 2, art. 64 § 2, art. 105 § 1, art. 107 § 3, art. 110 k.p.a. w zw. z art. 2 lit. a i b Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (...) (Dz. Urz. UE Nr L 270 z dnia 21 października 2003 r., s. 1) oraz w zw. z art. 5 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.), dalej jako: ustawa z dnia 28 listopada 2003 r., i w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 20 lipca 2004 r. poprzez ich błędną wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, iż postępowanie administracyjne w sprawie nie stało się bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy spółka cywilna, która skierowała żądanie do organu o przyznanie płatności nie ma podmiotowości prawnej, nie może być stroną postępowania administracyjnego oraz nie jest i nie może być uznana za rolnika,

b) art. 29, art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 lit. a i b Rozporządzenia Nr 1782/2003 poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, iż postępowanie przed organem I instancji nie stało się bezprzedmiotowe, w sytuacji gdy stroną postępowania rozpoznawanego przez skarżącego była spółka cywilna, a zatem zgodnie z ustaleniami poczynionymi w zaskarżonym wyroku instytucja nieposiadająca osobowości prawnej w rozumieniu art. 29 k.p.a. oraz niemająca statusu rolnika,

c) art. 33 k.c. i art. 1 k.c. oraz w zw. z art. 30 i 61 § 1 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż płatność może być przyznana wspólnikowi spółki wskazanemu przez spółkę, a zatem osobie niewystępującej jako strona w postępowaniu,

d) art. 61 § 1, art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 2 lit a i b Rozporządzenia Nr 1782/2003 w zw. art. 5 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. i w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 20 lipca 2004 r., poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, iż płatność, o którą wnioskowała spółka cywilna może być przyznana wspólnikowi tej spółki wskazanemu przez wspólników, w sytuacji, gdy zgodnie z powyższymi przepisami płatność może być przyznana jedynie na wniosek rolnika, który złoży wniosek o przyznanie takiej płatności, a nadto w sytuacji, gdy każdy ze wspólników spółki jest zarejestrowanym zgodnie z ustawą o krajowym systemie ewidencji producentów producentem rolnym "rolnikiem", a zatem zgodnie z powyższymi wytycznymi płatność zostałaby przyznana na rzecz podmiotu niewystępującego z żądaniem przyznania płatności, a zatem z naruszeniem obowiązujących przepisów prawnych,

e) art. 6, art. 7 k.p.a. i art. 64 § 2 k.p.a. oraz w zw. z art. 2 lit. a i b Rozporządzenia Nr 1782/2003 w zw. z art. 5 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. i w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 20 lipca 2004 r. poprzez błędną wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie na skutek zobowiązania organu do wezwania zainteresowanych w trybie art. 64 § 2 k.p.a. do właściwego wskazania strony,

f) art. 141 § 4 oraz art. 153 p.p.s.a poprzez ich błędną wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie polegające na błędnym wskazaniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz błędne jej wyjaśnienie,

2) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 2 lit. a i b Rozporządzenia Nr 1782/2003 w zw. z art. 5 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. i w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 20 lipca 2004 r. przez ich błędną wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie na skutek przyjęcia, iż spółka cywilna jest rolnikiem - grupą osób fizycznych lub prawnych (wspólników spółki cywilnej) mającą zdolność administracyjnoprawną do ubiegania się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej.

W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej podniesiono, że organy nie naruszyły art. 6 i art. 7 k.p.a. oraz wynikającej z art. 8 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, ponieważ numer producenta rolnego dla spółek cywilnych należących do P. M. został nadany na jego wniosek, w którym domagał się nadania numeru producenta rolnego właśnie spółce cywilnej. P. M. przyczynił się więc do powstania zaistniałego stanu faktycznego i prawnego w sprawie. Ponadto organ wywiódł, że otrzymując od ARiMR tzw. wniosek spersonalizowany, w którym jako producenta rolnego wskazano spółkę cywilną, P. M. wraz z wnioskiem otrzymał od organu zindywidualizowaną instrukcję informującą o sposobie wypełniania wniosków o przyznanie płatności. P. M. mimo otrzymania ww. instrukcji, wniosek wypełnił w sposób niewłaściwy, niezgodny z treścią instrukcji jak również z zasadami wypełniania wniosku o przyznanie płatności, mimo, że posiadał w tym zakresie doświadczenie, gdyż składał wnioski o przyznanie dopłat oraz znał aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych negujące zdolność do bycia stroną przez spółkę cywilną na gruncie przepisów k.p.a.

W ocenie organu spółka cywilna nie może być traktowana w polskim ustawodawstwie jako rolnik - grupa osób fizycznych i prawnych w rozumieniu art. 2 lit. a Rozporządzenia Nr 1782/2003, ponieważ nie ma podmiotowości prawnej a co za tym idzie nie posiada organów oraz własnej struktury organizacyjnej pozwalającej na realizację czynności właściwych dla rolnika. W spółce cywilnej rolnikami są wspólnicy spółki cywilnej a nie spółka. Tylko osoby fizyczne działające osobiście oraz osoby prawne działające za pośrednictwem swoich statutowych organów mogą dokonywać czynności w zakresie posiadania oraz współposiadania gruntów rolnych. Władać i posiadać gospodarstwo rolne mogą tylko osoby fizyczne albo osoby prawne dokonując czynności faktycznych za pośrednictwem swoich statutowych organów.

Dalej kasator podał, że ponieważ wniosek złożyła spółka cywilna reprezentowania przez P. M. - właściciela wszystkich spółek cywilnych zawiązanych na potrzeby pozyskiwania płatności, nie było podstaw do tego aby wzywać wspólników tej spółki do złożenia wyjaśnień poprzez wskazanie jednego z nich jako osoby uprawnionej do otrzymania płatności. Odmienne rozważania w tym zakresie były błędne. W sytuacji wskazywanej przez WSA mogłoby dojść do sytuacji, w której wniosek o przyznanie płatności jako wnioskodawca składa spółka cywilna, a płatności otrzymują wspólnicy spółki cywilnej. Tym samym płatności otrzymywałby inny podmiot niż wskazany we wniosku, co byłoby sprzeczne ze złożonym żądaniem w świetle art. 61 § 1 k.p.a.

W ocenie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. postępowanie w sprawie przyznania spółce cywilnej płatności rolnośrodowiskowej na rok 2006 r. od początku było dotknięte wadą bezprzedmiotowości. Spółka cywilna nie mogła bowiem zostać uznana za stronę w rozumieniu k.p.a., a wobec tego nie może być beneficjentem płatności dlatego uzasadnione było umorzenie tych postępowań jako bezprzedmiotowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest bezzasadna.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji prawidłowo wyeliminował z obrotu prawnego decyzje organów ARiMR obu instancji uznając, że zostały wydane z naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a. i uchybienie to wypełniło dyspozycję art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z oceną legalności decyzji dokonaną przez Sąd I instancji, niemniej nie podziela argumentacji zaprezentowanej w uzasadnieniu tego wyroku. Wadliwość uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie mogła mieć jednak wpływu na wynik postępowania kasacyjnego. Zgodnie z treścią art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. W orzecznictwie przyjmuje się, że orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, jeżeli nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu, rozstrzygnięcie nie uległoby zmianie (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 207/04, opubl. w: ONSAiWSA 2005/5/101, wyrok NSA z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 369/11, dostępny na stronie internetowej www.nsa.gov.pl – zakładka Orzecznictwo, Baza orzeczeń - orzeczenia.nsa.gov.pl.). Z tego względu nie mógł być uznany za uzasadniony zarzut błędnego wskazania i wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia (art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a.), skoro w podstawie prawnej rozstrzygnięcia Sąd I instancji prawidłowo powołał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a.

Sąd I instancji błędnie natomiast przyjął w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że organy przedwcześnie (a tym samym wadliwie) umorzyły postępowanie z wniosku spółki cywilnej o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach, dlatego, że uznając, że spółka cywilna nie może być wnioskodawcą, były obowiązane uprzednio wezwać wspólników tej spółki na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. do usunięcia braków wniosku przez wskazanie jednego z nich, jako osoby uprawnionej do otrzymania płatności. Powyższa ocena Sądu I instancji była konsekwencją wadliwego przyjęcia za organami administracji, że uprawnioną do płatności rolnośrodowiskowej nie może być spółka cywilna z uwagi na brak osobowości prawnej i podmiotowości (zdolności) prawnej w rozumieniu art. 29 k.p.a. Sąd I instancji zauważył wprawdzie, że podmiotem uprawnionym do otrzymania pomocy finansowej (rolnikiem) może być nie tylko osoba fizyczna lub prawna, ale również grupa osób fizycznych lub prawnych, w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003, niemniej wadliwie przyjął, że za tak rozumianego "rolnika" uprawnionego do otrzymania pomocy finansowej można uznać jedynie będących osobami fizycznymi i/lub prawnymi wspólników spółki cywilnej prowadzących na podstawie umowy spółki cywilnej działalność rolniczą na terenie Wspólnoty. Należy zauważyć, że w tych stwierdzeniach Sądu kryje się dość oczywista niekonsekwencja. Jeżeli bowiem przyjmuje się, że rolnikiem uprawnionym do płatności jest grupa osób fizycznych lub prawnych, to nie można jednocześnie twierdzić, że prawo do tych płatności mają członkowie tej grupy, w rozpatrywanej sprawie wspólnicy spółki cywilnej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie brak było podstaw do umorzenia postępowania przez organy ARiMR. Jednakże nie z tych powodów, które przyjął Sąd I instancji, a więc niewezwania wspólnika spółki cywilnej – A. E. Myślibórz Spółki zo.o., występującego z wnioskiem w imieniu spółki cywilnej K. A. do sprecyzowania, kto jest wnioskującym o przyznanie płatności. W tej sprawie nie zachodziła bezprzedmiotowość postępowania, ponieważ z taką bezprzedmiotowością mamy do czynienia między innymi, wtedy, gdy wszczęcia postępowania domaga się podmiot nieuprawniony (zob. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 5 lipca 1999 r. sygn. akt OPS 16/98, opubl. w: ONSA 1999/4/119). Organy ARiMR umarzając postępowanie administracyjne tak właśnie przyjęły, uznając, że spółka cywilna nie jest uprawniona do płatności.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tego zapatrywania. Nie są więc zasadne zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 29, art. 61 § 1, art. 63 § 2, art. 64 § 2 i art. 105 § 1, art.107 § 3, art. 110 k.p.a. w sposób wskazany w skardze kasacyjnej przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W.

Bezzasadne są również zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 2 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1782/2003 w zw. art. 5 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. i § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 20 lipca 2004 r. Błędnej wykładni oraz niewłaściwego zastosowania tych przepisów autor skargi kasacyjnej upatruje w błędnym przyjęciu, że "spółka cywilna jest rolnikiem - grupą osób fizycznych lub prawnych (wspólników spółki cywilnej) mającą zdolność administracyjnoprawną do ubiegania się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej". Tymczasem Sąd I instancji wyraził pogląd, że spółka cywilna nie ma podmiotowości prawnej w tych sprawach, nie jest rolnikiem w rozumieniu przytoczonych wyżej przepisów prawnych.

Problematyka dotycząca podmiotowości spółki cywilnej była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle identycznych okoliczności faktycznych. Sąd w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt II GPS 2/12, podjętej na podstawie art. 264 § 1 w zw. z art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stwierdził, że w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.), zwanej dalej: ustawą o krajowym systemie ewidencji, przysługuje spółce cywilnej.

Naczelny Sąd Administracyjny, orzekający w tej sprawie podziela stanowisko wyrażone w uchwale oraz dokonaną w jej uzasadnieniu wykładnię - mających zastosowanie również w tej sprawie - przepisów prawa krajowego i unijnego, z następujących powodów.

Z treści art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji wynika, że producentem rolnym jest: osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca: a) posiadaczem gospodarstwa rolnego lub b) rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003 lub c) posiadaczem zwierzęcia. Z kolei z art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003, do którego przywołana powyżej regulacja odsyła wynika, iż producentem rolnym, tj. rolnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna, bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz które prowadzą działalność rolniczą.

Uwzględniając treść przywołanych regulacji stwierdzić więc należy, że producentem rolnym – rolnikiem jest – obok osoby fizycznej lub prawnej – jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej. Według art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003 tą jednostką organizacyjną, nieposiadającą osobowości prawnej jest grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy w świetle prawa krajowego, a więc również grupa osób związanych na podstawie prawa polskiego umową spółki cywilnej. Z przepisów tych niedwuznacznie wynika, że w określeniu podmiotów uprawnionych do płatności odróżnia się osoby fizyczne lub prawne od grupy osób fizycznych lub prawnych.

W powołanej uchwale składu 7 sędziów NSA stwierdził, że art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji w sposób samoistny nie kształtuje zdolności prawnej spółki cywilnej w sferze płatności. Użyte w tej ustawie określenie producenta rolnego wskazuje jedynie podmiot, który może się ubiegać o płatności i płatności mogą mu być przyznane. (...) Prawo unijne i prawo krajowe wykracza, w zakresie dopłat, poza tradycyjny podział podmiotów prawa na osoby fizyczne i osoby prawne, uznając również za podmiot uprawniony do dopłat grupę osób fizycznych lub prawnych (inaczej jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej). Trzeba zwrócić uwagę na to, że przepisy prawa unijnego uznają za rolnika grupę osób fizycznych lub prawnych całkowicie abstrahując od statusu prawnego takiej grupy i jej członków w prawie krajowym (art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003). Traktują grupę jako rolnika, a więc podmiot prawny, niezależnie od tego, kto na gruncie prawa krajowego ma w takim przypadku podmiotowość prawną – grupa jako taka czy jej członkowie. Wynika z tego niebudzący wątpliwości wniosek: sam fakt, że spółka cywilna nie ma według prawa krajowego osobowości prawnej, nie została generalnie, jako odrębny od wspólników podmiot wyposażona w zdolność prawną nie jest przeszkodą do uznania spółki cywilnej, na podstawie szczególnych przepisów prawnych, za uprawnioną do uzyskania płatności. Dopuszczalności występowania spółki cywilnej jako podmiotu uprawnionego do płatności nie należy zatem rozpatrywać w kategoriach ogólnej zdolności do działań prawnych (ściślej braku takiej zdolności), lecz według wymagań określonych przez omawiane przepisy prawne, dotyczące płatności. Spółka cywilna ma prawo do dopłat, jeżeli jest rolnikiem w znaczeniu wyżej przedstawionym, a więc jeżeli może być uznana za jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej (według rozporządzenia nr 1782/2003 za grupę osób fizycznych lub prawnych, prowadzących działalność rolniczą).

Spółka cywilna może być więc uznana za producenta rolnego – rolnika w kategorii: "jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej" (grupa osób, o jakiej mowa w art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003). Należy jednak podkreślić, że osoby tworzące grupę osób – rolnika w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003, związane umową spółki cywilnej, muszą wspólnie (wszystkie) prowadzić działalność rolniczą w ramach wspólnego (jednego) gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że według tej reguły współdziałania wspólników, a nie reguł współdziałania (wnoszenia wkładów) określonych przepisami prawa krajowego dotyczącymi spółki cywilnej, należy oceniać spełnienie przez grupę osób tworzących spółkę wymagań uprawniających do uzyskania płatności.

Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że podmiotem legitymowanym do wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej może być spółka cywilna. Kwestia przyznania spółce cywilnej płatności wiązać się będzie jednak z koniecznością przeprowadzenia przez organy ARiMR oceny co do faktycznego prowadzenia działalności rolniczej przez wszystkich członków grupy związanych umową spółki cywilnej, w ramach jednego (wspólnego) gospodarstwa rolnego.

Z uwagi na powyższe należało uznać za bezzasadne podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące braku zdolności prawnej spółki cywilnej w sprawie dotyczącej przyznania płatności rolnośrodowiskowej.

W sytuacji, gdy Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, ale wyraża w uzasadnieniu wyroku inną oceną prawną niż Sąd I instancji, ocena NSA jest wiążąca dla organów administracyjnych oraz wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 153 w zw. z art. 193 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 207/04, opubl. w: ONSAiWSA 2005/5/101).

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

s. D. Skupień s. G. Jyż s. S. Gronowski