Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1216/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 106  ust. 5
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: WSA Hanna Knysiak - Sudyka WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 września 2020 r., nr [...], w przedmiocie zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej pomoc w formie usług opiekuńczych na stałe. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez S. M. (zwanego dalej skarżącym) decyzją z dnia 3 września 2020 r. nr [...], na podstawie art. 11 ust. 2, art. 50, art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 1507) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2020 r., znak: [...], o zmianie decyzji z dnia [...] 2020 r., znak: [...], w ten sposób, że od dnia 3 sierpnia 2020 r. świadczenie w formie usług opiekuńczych gospodarczych przyznane skarżącemu nie przysługuje. Decyzji nadano klauzulę natychmiastowej wykonalności.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 6 lipca 2020 r. wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie wstrzymania pomocy w formie usług opiekuńczych. W dniu 7 lipca 2020 r. w miejscu zamieszkania przeprowadzono wywiad środowiskowy ze skarżącym, w trakcie którego odmówił podpisania zawiadomienia o wszczęciu postępowania. Skarżący wskazał, że nadal potrzebuje pomocy w formie usług opiekuńczych. Pracownik socjalny ustalił, że skarżący mieszka sam, od 2013 r. posiada orzeczenie na stałe o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Utrzymuje się z emerytury z dodatkiem pielęgnacyjnym, które stanowią jedyne źródło dochodu. Mieszka w domu stanowiącym jego własność, wyposażonym w podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego i utrzymanym w czystości. Nie korzysta z pomocy finansowej ani usługowej innych osób. Jedyną rodziną skarżącego jest wnuczka, z którą ma sporadyczny kontakt.

Organ ustalił nadto, że decyzją z dnia [...] 2018 r. nr [...] przyznano skarżącemu pomoc w formie usług opiekuńczych od dnia 13 sierpnia 2018 r. na stałe.

Decyzja ta podlegała zmianom. Ostatnia zmiana została dokonana decyzją z dnia [...] 2020 r., nr [...], kiedy to skarżącemu przyznano również usługi opiekuńcze polegające na załatwianiu spraw urzędowych i zamawianiu wizyt lekarskich i towarzyszeniu w nich.

Organ wyjaśnił, że skarżący od maja 2020 r. zgłaszał trudności w realizacji usług opiekuńczych, polegające na niezadowoleniu z wykonywanych przez opiekunkę czynności usługowych, jednocześnie prosząc o zmianę opiekunki. Każdorazowo MOPS podejmował działania mające na celu dogłębne wyjaśnienie wszystkich zgłaszanych przez stronę nieprawidłowości. Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom strony w zakresie zmiany opiekunki realizującej usługi opiekuńcze, a jednocześnie mając na uwadze zgłaszane uwagi, oczekiwania dotyczące opiekunek-kobiet, które realizowały usługi opiekuńcze, w tym powtarzające się oczekiwania atrakcyjnego ich wyglądu, wypowiadane przez stronę treści wobec kobiet - opiekunek, w dniu 26 czerwca 2020 r. zaproponowano skarżącemu realizację usług opiekuńczych przez mężczyznę - opiekuna. Skarżący pisemnie odmówił przyjęcia pomocy ze strony opiekuna-mężczyzny podnosząc, że w jego ocenie mężczyzna nie poradzi sobie z czynnościami związanymi ze sprzątaniem i gotowaniem, pomimo zapewnień ze strony PCK, że zatrudnieni mężczyźni są odpowiednio przygotowani do realizacji wszystkich czynności usługowych wymienionych w decyzji administracyjnej. Powyższe stanowisko, strona podtrzymała również podczas spotkania w miejscu zamieszkania w dniu 7 lipca 2020 r. oraz podczas rozmowy z Kierownikiem w dniu 20 lipca 2020 r.

Organ podkreślił, że zarówno MOPS jak i PCK są gotowi do podjęcia współpracy ze skarżącym w zakresie realizacji usług opiekuńczych. Decyzja o uzyskaniu pomocy pozostaje w dyspozycji skarżącego, zgodnie z przekazaną mu uprzednio propozycją.

W związku z powyższym Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2020 r., znak: [...], zmienił decyzję z dnia [...] 2020 r., znak: [...] w ten sposób, że od dnia 3 sierpnia 2020 r. świadczenie w formie usług opiekuńczych gospodarczych przyznane skarżącemu nie przysługuje. Decyzji nadano klauzulę natychmiastowej wykonalności.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł, że nie jest prawdą, iż nie współpracuje z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązania swojej trudnej sytuacji życiowej. Ww. opisał swoją sytuację osobistą w tym zdrowotną, a także trudności we współpracy z pracownikiem socjalnym oraz z opiekunkami. Podtrzymał również swoje stanowisko, że nie chce skorzystać z usług świadczonych przez mężczyznę-opiekuna.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W swoich rozważaniach SKO podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji i przedstawiło przebieg postępowania.

Kolegium wskazało nadto, że z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy faktycznie wynika, że od maja 2020 r. skarżący zgłaszał trudności w realizacji usług opiekuńczych polegające na niezadowoleniu z wykonywanych przez opiekunkę czynności usługowych, jednocześnie prosząc o zmianę opiekunki. Każdorazowo MOPS wykazując dobrą wolę i chęć utrzymania realizacji usług opiekuńczych, podejmował działania mające na celu wnikliwe wyjaśnienie wszystkich zgłaszanych przez stronę zastrzeżeń, dotyczących nieprawidłowości i niekompetencji opiekunek. W tym celu kierowane były do PCK pisma opisujące zgłaszane trudności z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie. W celu rozwiązania konfliktowej sytuacji odbyły się trzy spotkania ze skarżącym: w dniu 17 czerwca 2020 r., w dniu 27 czerwca 2020 r. oraz w dniu 7 lipca 2020 r. Pomimo podjętych działań do dnia wydana decyzji z dnia 3 września 2020 r. nie udało się wypracować porozumienia w zakresie realizacji usług opiekuńczych

Zdaniem Kolegium materiał dowodowy potwierdza, że skarżący wykazując postawę roszczeniową i całkowicie nieuprawnione oczekiwania dotyczące atrakcyjności kobiet-opiekunek, wykazując w stosunku do nich podteksty o charakterze seksualnym, zachowując się czasem wulgarnie i agresywnie utrudniał prawidłową realizację usług opiekuńczych. Skarżący konsekwentnie odmawiał przyjęcia pomocy w formie usług opiekuńczych świadczonych przez mężczyznę

-opiekuna. Przy tym, od dnia wszczęcia postępowania o wstrzymanie realizacji usług opiekuńczych, miał pełną świadomość, że realizowane na jego rzecz usługi mogą zostać wstrzymane, jeśli nie zmieni swojego nastawienia dotyczącego współpracy z MOPS, albo nie przyjmie propozycji dotyczącej zmiany osoby świadczącej te usługi na mężczyznę-opiekuna.

W ocenie Kolegium propozycja MOPS oraz PCK o świadczeniu usług opiekuńczych i gospodarczych dla skarżącego przez mężczyznę-opiekuna jest całkowicie uzasadniona i rozsądna. Niewątpliwie osoby zatrudnione w PCK, które świadczą usługi opiekuńcze są w tym zakresie odpowiednio przygotowane, a kwestia ich płci nie ma w tym zakresie żadnego znaczenia. W związku z tym obawy skarżącego, że mężczyzna-opiekun nie poradzi sobie ze sprzątaniem i gotowaniem są nieuzasadnione. Odmowę przyjęcia przez skarżącego propozycji świadczenia na jego rzecz usług opiekuńczych przez mężczyznę-opiekuna, a z drugiej strony, nierealistyczne i niezgodne z prawem oczekiwania wobec kobiet-opiekunek należy potraktować jako brak woli współdziałania z pracownikiem socjalnym w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, w jakiej znajduje się skarżący.

Wyjaśniono, że świadczenia z pomocy społecznej stanowią jedynie wsparcie i pomoc w wyjściu z trudnej sytuacji, nie mogą jednak stanowić źródła dochodu czy też formy utrzymania. Wskazuje na to art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym pomoc społeczna "wspiera osoby i rodziny", nie jest zaś zobligowana do zaspokajania wszystkich potrzeb osób zwracających się o pomoc w szczególności tych, które nie chcą współpracować w celu rozwiązania swojej trudnej sytuacji życiowej. Jak wynika z akt sprawy, MOPS w uzasadnionych przypadkach udzielał wsparcia skarżącemu w formie usług opiekuńczych od 2018 r., nie oznacza to jednak, że taka pomoc będzie przyznawana zawsze, niezależnie od prezentowanej przez skarżącego postawy życiowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżący wyraził swoje niezadowolenie z rozstrzygnięcia oraz podniósł, że stawiane mu zarzuty dotyczące braku współpracy z pracownikami MOPS oraz opiekunkami z PCK są bezpodstawne, gdyż stawiał się na wyznaczone spotkania. W treści skargi skarżący opisał swoje relacje z przyznanymi mu opiekunami i swoja sytuację zdrowotną.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie ale nie z przyczyn w niej wywiedzionych.

Podkreślenia wymaga, że w rozpoznawanej sprawie na skutek skargi kontroli zostały poddane rozstrzygnięcia o zmianie, na podstawie art. 106 ust. 5 w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 1507, zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) decyzji z dnia 19 maja 2020 r., znak: [...] w ten sposób, że od dnia 3 sierpnia 2020 r. świadczenie w formie usług opiekuńczych gospodarczych przyznane skarżącemu nie przysługuje. Decyzji nadano klauzulę natychmiastowej wykonalności.

Wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

W niniejszym przypadku, podstawą dokonania przez orzekające organy zmiany decyzji przyznającej skarżącemu usługi opiekuńcze na stałe było zaistnienie, zdaniem organów, przesłanki z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. braku współpracy skarżącego z pracownikami socjalnymi, polegającej na braku zgody skarżącego na świadczenie przyznanych skarżącemu usług opiekuńczych przez opiekuna – mężczyznę zamiast opiekuna – kobiety.

Z treści przytoczonego art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej wynika, że zmienia się lub uchyla decyzję na niekorzyść strony bez jej zgody między innymi rzeczywiście w przypadku braku współpracy beneficjenta z pracownikami socjalnymi w rozwiązaniu trudnej sytuacji w jakiej się znalazł.

Podkreślić należy, że decyzja wydana, na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, którą zmieniono lub uchylono pierwotną decyzję przyznającą skarżącemu usługi opiekuńcze, także ma charakter konstytutywny. Deklaratoryjność, czy konstytutywność decyzji nie przesądza jednak o skutkach z niej wynikających. W doktrynie i judykaturze dominuje bowiem pogląd, że kwestia, jaki skutek - ex tunc, czy ex nunc, ma określone orzeczenie, związana jest nie z samym podziałem orzeczeń na konstytutywne oraz deklaratoryjne, ale zależy od właściwości stosunku materialnoprawnego oraz stanu faktycznego konkretnej sprawy (M. Kamiński, Teoretyczne problemy podziału decyzji administracyjnych na deklaratoryjne i konstytutywne a zagadnienie ich skuteczności temporalnej, PPP nr 5 z 2008 r., s. 47 i nast. oraz wyrok SN z 19 lutego 2009 r., sygn. akt III PO 7/08, pub. OSNP 2010/17-18/222). "Każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Należy więc uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych, stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną - zob. wyroki NSA z: 2 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 221/16, 5 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 922/16, 12 października 2016 r., sygn. akt I OSK 855/16, a także 13 października 2016 r., sygn. akt I OSK 2170/16 czy też 9 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1639/17." (por. m. in. wyrok WSA w Gliwicach z 23 stycznia 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 1003/17; LEX nr 2452186).

Wobec powyższego o ile zgodzić się można, że data 3 sierpnia 2020 r., to data decyzji, która kreuje prawa skarżącego w kwestii usług opiekuńczych, to uchylając lub zmieniając ostateczną decyzję przyznającą prawo do tych świadczeń organ nie tylko powinien wskazać, która z przesłanek określonych w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej zachodzi w sprawie, ale przede wszystkim uargumentować swoje stanowisko w tym zakresie.

Przyznać należy organom orzekającym, że jako przesłankę zmiany decyzji przyznającej skarżącemu usługi opiekuńcze wskazały - brak jego współdziałania z pracownikami socjalnymi - tyle tylko, że w ocenie Sądu, zaistnienie obligatoryjnej przesłanki zmiany decyzji ostatecznej nie zostało przez organy w sposób przekonywujący wykazane.

Jak ustaliły organy obydwu instancji, skarżący, będący osobą samotną, formalnie kwalifikuje się do przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania, jednak z uwagi na uniemożliwienie przez skarżącego prawidłowej realizacji usług opiekuńczych, jak twierdzi organ, zmienił on uprzednio wydaną decyzję o przyznaniu tych usług na stałe. Należy wskazać, że pominięcie przez organ zaleceń wynikających z dokumentu urzędowego jakim niewątpliwie jest orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 6 listopada 2013 r. stanowi naruszenie art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, zwanej dalej w skrócie - k.p.a.). Z orzeczenia tego wprost wynika (pkt 6), że skarżący wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie właśnie z usług opiekuńczych.

W ocenie Sądu skarżący nadal spełnia zatem przesłanki do przyznania świadczenia w formie usług opiekuńczych, z uwagi choćby na wiążące ustalenia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 6 listopada 2013 r.

Organy podejmując jednakże decyzję z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, muszą przy tym również wziąć pod uwagę kwestie związane z wykładnią art. 50 ustawy o pomocy społecznej. Mianowicie z treści ust. 1 tego ostatniego przepisu wynika, że każdej osobie spełniającej przesłanki w nim zawarte, tj. osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie zamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. (ust. 2 art. 50 ustawy o pomocy społecznej.). Ośrodek pomocy społecznej albo centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia (ust. 5 art. 50 ustawy o pomocy społecznej).

Wykładnia powyższych przepisów ustawy o pomocy społecznej prowadzi więc do stwierdzenia, że ośrodek pomocy społecznej zobligowany jest do przyznania uprawnionemu beneficjentowi tego rodzaju świadczenia na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ale w jakim zakresie i na jaki czas, pozostawione

jest to już uznaniu organu.

W niniejszym przypadku organ pomocowy w dotychczas wydawanych decyzjach w sprawie usług opiekuńczych wprost nie wskazał, czy podstawę prawną działania organu stanowił art. 50 ust. 1, czy też art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, nie mniej jednak w podstawie prawnej decyzji z dnia 13 września 2018 r., znak: [...], przywołał organ art. 50 ust. 1, 3 i 5 ustawy o pomocy społecznej. Zauważyć należy, że samo przywołanie odpowiedniego przepisu prawa materialnego nie oznacza już, że to ten przepis stanowił podstawę działania organu, bo to z motywów wydania decyzji, zwartych w jej uzasadnieniu, powinno wynikać, jaki był stan faktyczny i prawny sprawy, w tym jaka była podstawa prawna działania organu i z jakich powodów podjął on określone rozstrzygnięcie. Z uzasadnienia wskazanej decyzji nie wynika, że ten przepis był bez wątpienia materialnoprawną podstawą decyzji. Z akt wynika natomiast to, że skarżący jest osobą w wieku 83 lat, mieszka samotnie, najbliższa rodzina (żona i dzieci nie żyją), ma jedynie sporadyczny kontakt z wnuczką.

W sytuacji zatem, gdy podstawą działania organu pomocowego był przepis art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, to organ zmieniając tego rodzaju decyzję nie może pominąć, że w tym przypadku usługi opiekuńcze mają charakter obligatoryjny. W takim razie skoro decyzjami, wydanymi na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, przyznano skarżącemu pomoc w formie usług opiekuńczych, to tej formy pomocy skarżący nie mógł zostać pozbawiony w ogóle w sytuacji, gdy spełnia ustawowe ku temu przesłanki. Jedynie zakres tych usług i czasokres mogły ulegać zmianie.

Po drugie, zwrócić też należy uwagę, że zmiana lub uchylenie decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, może dotyczyć tylko takich decyzji wobec których brak współdziałania osoby z pracownikami socjalnymi wywołuje, czy też ma wpływ na rodzaj podejmowanego rozstrzygnięcia. Podkreślić bowiem należy, że z woli ustawodawcy poszczególne instytucje wsparcia pomocy społecznej zakładają współpracę osoby wnioskującej z organem w przezwyciężeniu jej trudnej sytuacji życiowej oraz podejmowanie własnych inicjatyw przez wnioskodawcę w celu poprawy swojej sytuacji. W sytuacji, gdy usługi opiekuńcze przy spełnieniu ustawowych przesłanek, mają charakter obligatoryjny, nawet wystąpienie braku współdziałania, nie mogło spowodować całkowitego ich pozbawienia beneficjenta, bowiem kwestia współpracy nie uzależnia wydania decyzji w kwestii przyznania usług opiekuńczych. Potwierdza to także wskazanie w ustawie, jak należy pojmować ów brak współpracy beneficjentów. Mianowicie brak współdziałania, o którym mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, to brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Podkreślić należy, że sprawy z zakresu pomocy społecznej mają istotne znaczenie dla ochrony praw jednostki. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że w postępowaniu w sprawach pomocy społecznej organy administracji publicznej mają szczególny obowiązek dbałości o to, aby strony (często osoby z niską świadomością prawną, nieporadne w kontakcie z administracją) nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa (por. wyrok WSA w Warszawie z 31 maja 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 273/06, LEX nr 227709).

W tym zakresie orzekające organy w ogóle się nie wypowiedziały przyjmując a priori, że każda decyzja o przyznaniu beneficjentowi usług opiekuńczych, przy zaistnieniu przesłanki braku współdziałania beneficjenta z pracownikami socjalnymi w rozwiązaniu trudnej sytuacji w której się znalazł, może zostać zmieniona na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Stanowi to o niewłaściwej wykładni wskazanych przepisów i ich błędnym zastosowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Powyższe nie oznacza, że Sąd nie dostrzega niewłaściwej, jak zdaje się wynikać z notatek służbowych, postawy skarżącego wobec usług opiekuńczych świadczonych przez opiekunki, jego nagannej postawy, jak podnoszą organy, wobec nich. Jednakże okoliczności te nie zwalniały organów z obowiązku rzetelnego i wszechstronnego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zwłaszcza w przypadku wydania decyzji na niekorzyść strony.

Dostrzeżone przez Sąd naruszenia oznaczają, że działające jako organ odwoławczy SKO naruszyło w rozpatrywanej sprawie art. 6 i 7 k.p.a., zgodnie z którymi organy działają na podstawie prawa, a w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Stosownie do art. 67 k.p.a. organ administracji publicznej sporządza zwięzły protokół z każdej czynności postępowania, mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że czynność została w inny sposób utrwalona

na piśmie. W szczególności sporządza się protokół: 1) przyjęcia wniesionego ustnie podania; 2) przesłuchania strony, świadka i biegłego; 3) oględzin i ekspertyz dokonywanych przy udziale przedstawiciela organu administracji publicznej; 4) rozprawy; 5) ustnego ogłoszenia decyzji i postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 76 § 1 k.p.a. dokumenty urzędowe (tj. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 30 marca 2007 r.) sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone.

Skarżący, jak wynika z aktualizacji wywiadów środowiskowych, przeprowadzonych w dniach: 19 maja 2020 r., 22 czerwca 2020 r., 16 lipca 2020 r., zaakceptował plan pomocy (k. 335 i k. 360, k. 414 akt administracyjnych). Natomiast brak jego zgody na świadczenie usług opiekuńczych przez opiekuna – mężczyznę został utrwalony tylko w treści notatki służbowej (k. 426 akt administracyjnych, a nie protokołu, co stanowi uchybienie przepisom postępowania – art. 67 k.p.a. Ponadto, co niezmiernie ważne, pomimo podjętych przez organy działań wyjaśniających zaistniałych nieprawidłowości w relacjach pomiędzy skarżącym a opiekunkami, nie ustaliły w sposób nie budzący wątpliwości, czy u podstaw niewłaściwego zachowania skarżącego wobec kobiet – opiekunek nie leżą np. problemy, które wymagałyby konsultacji i wsparcia specjalistycznego, czy też działania skarżącego w tym zakresie są w pełni przez niego kontrolowane. Na taki kierunek wyjaśnień wskazywali nawet sami pracownicy socjalni (k. 435 akt administracyjnych), ale nie są wiadome Sądowi przyczyny odstąpienia od podjęcia działań w tym zarysowanym kierunku.

W takim razie działania organu, nawet jeżeliby organ pomocy społecznej dotychczas przyznawał usługi opiekuńcze w ramach uznania administracyjnego (art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej), nie mogą polegać na bezrefleksyjnym automatyzmie i prowadzać się do swoistego, "przecięcia sprawy". Trafnie bowiem wskazał WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 4 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Sz 611/07; LEX nr 488505, że: "Nie byłoby do zaaprobowania takie działania organów administracji, które pozbawiłyby jakiejkolwiek pomocy osobę niezdolną do samodzielnego funkcjonowania i pozostawiły taką osobę niepełnosprawną samą sobie, uzasadniając to jedynie brakiem współdziałania przy rozwiązywaniu swojej sytuacji przejawiającym się w niestosownym zachowaniu w stosunku do pracowników realizujących usługi opiekuńcze."

W sytuacjach związanych z koniecznością zapewnienia usług opiekuńczych osobom niezdolnym do samodzielnej egzystencji, organy pomocowe muszą się wykazać z jednej strony daleko idącą ostrożnością ale i wnikliwością. Zmiana decyzji w przedmiocie przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych, z której wynikają zwłaszcza tak daleko idące konsekwencje, jak pozbawienie beneficjenta tych usług, musi być poprzedzone dogłębnym wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony, nie tylko sytuacji materialnej, ale całej sytuacji życiowej wnioskodawcy, a więc także stanu zdrowia i ograniczeń z tym związanych, sytuacji mieszkaniowej, kosztów utrzymania i opłacenia niezbędnych leków, środków medycznych i usług bez których strona nie jest w stanie funkcjonować (np. rehabilitacja, przewóz i sprzęt specjalistyczny, czy pozostałe usługi opiekuńcze itp.), a uzasadnienie decyzji niewątpliwie musi zawierać adekwatną ocenę tej sytuacji. Nie jest jednoznaczne w niniejszym przypadku, czy zachowanie się skarżącego wobec opiekunek wynikało z frustracji związanej, jak to wynika z akt, z zaległościami w opłatach za gaz i przeoczeniem przez osobę pomagającą skarżącemu w tych kwestiach terminów zapłaty, czy też u podłoża zachowania skarżącego wobec opiekunek legły inne kwestie, w tym o podłożu zaburzeń stanu zdrowia (w tym np. psychicznego lub innego) skarżącego.

W tym zakresie nie może mieć miejsca żaden automatyzm i nadmierna asertywność. Trudności w relacjach z beneficjentem nie mogą być więc jedynie podstawą pozbawienia beneficjenta usług opiekuńczych w wyniku zmiany decyzji je przyznającej w sytuacji konieczności ich zapewnienia.

Powyższe obrazuje zatem, że oprócz naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i zastosowanie art. 16 ust. 5 w zw. z art. 50 ustawy o pomocy społecznej doszło także do naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz art. 80 k.p.a., w myśl którego organ administracji ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wady te miały istotny charakter i uzasadniały wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organu odwoławczego

jak i decyzji organu pierwszej instancji.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. art. 106 ust. 5 w zw. z art. 50 ustawy o pomocy społecznej, a także z naruszeniem powołanych wyżej przepisów prawa procesowego, a naruszenia te miały wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (t. jedn., Dz. U. 2019 r., poz. 2325 ze zm.) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia

2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.