Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2286/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 7, art 63 par 2, art 75, art 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 3 par 1 i 2, art 135, art 141 par 4, art 145 par 1 pkt 1 lit a i c, art 183, art 188, art 200, art 203 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 17 ust 4
journal: Dz.U. 2000 nr 28 poz 353
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim - tekst jednolity
article: art 4 pkt 1, art 5
journal: Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
law: Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.
article: art 27, art 184
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art 4, art 5
journal: Dz.U. 1999 nr 90 poz 999
law: Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim.
article: art 1 par 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska - Szary (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędzia del. WSA Aleksandra Łaskarzewska Protokolant Andżelika Nycz po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 872/10 w sprawie ze skargi H. F. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego 1. uchyla zaskarżony wyrok i decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2010, nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...], 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz H. F. kwotę 660 (sześćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 sierpnia 2010r., sygn. akt IV SA/Wa 872/10, oddalił skargę H.F. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Wnioskiem z dnia 26 października 2009 r. H. F. wystąpiła do Wojewody Mazowieckiego o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Wojewoda decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. odmówił stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez wnioskodawczynię.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu ww. decyzji Minister wskazał, że wnioskodawczyni urodziła się jako A. L., córka M. i M. z domu B. w dniu [...] listopada 1947 r. w M. W 1953 r. przybyła wraz z rodzicami z Niemiec do Izraela i z dniem 9 kwietnia 1953 r. nabyła obywatelstwo izraelskie. W dniu [...] grudnia 1969r. wnioskodawczyni zawarła związek małżeński z S. F. i od tej chwili używa nazwiska męża. Obecnie nadal zamieszkuje w Izraelu oraz legitymuje się paszportem izraelskim, wydanym na imię i nazwisko H. F.

Organ podkreślił, że dla stwierdzenia, czy wnioskodawczyni posiada obywatelstwo polskie, niezbędne jest ustalenie, czy nabyła ona obywatelstwo polskie i nie utraciła go do dnia wydania decyzji. Ze względu na datę narodzin wnioskodawczyni należało zastosować przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. R.P. Nr 7, poz. 44 ze zm.). Zgodnie z art. 4 pkt 1 ww. ustawy, obywatelstwo polskie nabywało się przez urodzenie, a stosownie do art. 5 przez urodzenie dzieci ślubne nabywały obywatelstwo ojca, a dzieci nieślubne obywatelstwo matki. We wniosku o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego wskazano, iż rodzice wnioskodawczyni zawarli związek małżeński w 1946 r. w K., a o pozostawaniu przez nich w związku małżeńskim świadczy załączony do wniosku akt urodzenia wnioskodawczyni. Organ wskazał jednak, iż w jego ocenie dokument ten może wskazywać jedynie na miejsce i datę narodzin wskazanego w nim dziecka, ale nie na stan cywilny rodziców w dacie narodzin. O ile zatem w akcie urodzenia dziecka znajduje się wzmianka (uczyniona na podstawie oświadczenia rodziców) o tym, że rodzice dziecka byli małżonkami, to z uwagi na ograniczoną moc dowodową aktu urodzenia, nie jest możliwe przyjęcie za udowodniony fakt pozostawania w związku małżeńskim rodziców dziecka, chyba, że wynika to z aktu zawarcia małżeństwa. Ponadto organ podkreślił, iż w przesłanych przez Żydowski Instytut Historyczny w Warszawie uwierzytelnionych kopiach kart rejestracyjnych z Wykazu Alfabetycznego Ocalałych Żydów w Polsce sporządzonych w dniu 22 kwietnia 1947 r. matka skarżącej występuje pod nazwiskiem rodowym M. B., pomimo, iż zgodnie z twierdzeniem wnioskodawczyni pozostawała już w tym czasie w związku małżeńskim z M. L. Organ wskazał ponadto, iż stosownie do obowiązującego w tym czasie na ziemiach zaboru pruskiego art. 17 dekretu z dnia 25 września 1945 r. Prawo małżeńskie, żona przybierała nazwisko męża. Mogła je także dodać do swego rodowego, jeżeli w akcie małżeństwa oświadczyła, że zachowuje swe nazwisko rodowe.

W związku z powyższym, zdaniem organu, wobec niewykazania przez skarżącą, że urodziła się jako dziecko ślubne czyni bez znaczenia fakt, czy jej ojciec posiadał obywatelstwo polskie, a tym bardziej bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy obywatelstwa tego M. L. nie utracił pod rządami ww. ustawy o obywatelstwie. Brak jest przy tym również dowodów, że H.F. urodziła się jako dziecko nieślubne, co miałoby znaczenie, czy nabyła obywatelstwo polskie po matce.

W skardze na powyższą decyzję H. F., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody, zarzuciła organowi naruszenie art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez nielogiczność poczynionych ustaleń, polegającą z jednej strony na uznaniu, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie stanu prawnego właściwego dla oceny "ślubnego pochodzenia" skarżącej w świetle art. 5 ustawy o obywatelstwie, a z drugiej strony, iż nie daje on podstaw do ustalenia "ślubnego pochodzenia" skarżącej przy jednoczesnym stwierdzeniu, iż brak jest zarazem dowodów na "nieślubne pochodzenie" skarżącej oraz przez nie rozważenie możliwości nabycia przez skarżącą obywatelstwa polskiego po matce.

Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Ministra, że podstawą do przyjęcia zawarcia związku małżeńskiego przez jej rodziców mógł być jedynie wpis aktu małżeństwa w księgach stanu cywilnego – w aktach przedmiotowej sprawy znajduje się szereg dokumentów świadczących o pozostawaniu przez nich w związku małżeńskim w chwili urodzenia się skarżącej. Kluczową dla ustalenia ślubnego pochodzenia skarżącej winna być informacja zawarta w niemieckim akcie urodzenia, z którego wynika, że rodzice skarżącej zawarli związek małżeński, a władze niemieckie uznały, iż istniejący wówczas materiał dowodowy pozwalał na takie ustalenie.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 29 lipca 2010 r. skarżąca załączyła poświadczenie obywatelstwa izraelskiego matki skarżącej i wniosła o dopuszczenie tego dowodu na okoliczność potwierdzenia, że matka skarżącej jak i sama skarżąca nie utraciła polskiego obywatelstwa w związku z nabyciem obywatelstwa obcego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd podzielił stanowisko organu, że akt urodzenia skarżącej może stanowić jedynie dowód tego, w przedmiocie czego został wystawiony - może zatem wskazywać wiarygodnie jedynie na miejsce i datę urodzenia wskazanego w nim dziecka, ale nie może stanowić dowodu stanu cywilnego rodziców dziecka w dacie jego narodzin. O ile bowiem w akcie urodzenia dziecka znajduje się wzmianka (uczyniona na podstawie oświadczenia rodziców) o tym, że rodzice dziecka byli małżonkami, to z uwagi na ograniczoną moc dowodową aktu urodzenia, nie jest możliwe przyjęcie za udowodniony, w świetle art. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego faktu pozostawania w związku małżeńskim rodziców dziecka, chyba że wynika to z faktu zawarcia małżeństwa.

Ponadto nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, iż organ naruszył art. 7 i art. 77 k.p.a. nie wyjaśniając stanu faktycznego sprawy. Z akt administracyjnych wynika, że organy podjęły wszelkie możliwe działania zmierzające do ustalenia stanu faktycznego, zwracając się m. in. do Urzędu Stanu Cywilnego w K., Urzędu Stanu Cywilnego w M., Archiwów Państwowych w K. (Oddział w N. T.) oraz w K., a także do Żydowskiego Instytutu Historycznego w W. oraz Konsulatu Generalnego RP w M. z prośbą o wystąpienie do Urzędu Stanu Cywilnego w M. Nie można podzielić także, zdaniem Sądu, poglądu skarżącej, iż w sytuacji gdy zainteresowana na żadnym etapie postępowania nie podnosiła, że jest dzieckiem nieślubnym, organ powinien rozważyć możliwość nabycia przez skarżącą obywatelstwa polskiego po matce. Wskazać należy bowiem, że co prawda na organie ciąży obowiązek zgromadzenia całego materiału dowodowego koniecznego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, to jednak w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne. Obowiązek poszukiwania dowodów ciąży zatem nie tylko na organie administracji, ale obarcza on także stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie, powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych.

Skargą kasacyjną H. F. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu:

1) niewłaściwe zastosowanie art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920r. polegające na uznaniu, iż skarżąca nie nabyła z chwilą urodzenia obywatelstwa polskiego,

2) niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim poprzez uznanie, iż w sytuacji nie wskazywania i wykazywania przez skarżącą na żadnym etapie postępowania, że jest dzieckiem "nieślubnym" organ nie ma obowiązku rozważania możliwości nabycia przez nią obywatelstwa polskiego po matce,

3) art. 184 Konstytucji R.P. oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) przez to, iż Sąd l instancji zaniechał dokonania kontroli i zakwestionowania zaskarżonej decyzji, pomimo wydania jej z naruszeniem art. 7, 75, 77, 80 i 138 § 2 k.p.a. w sposób opisany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej,

4) art. 3 § 1 i 2, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, a także art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), ponieważ Sąd l instancji błędnie ustalił stan faktyczny w sprawie nie odnosząc się podniesionych w skardze zarzutów naruszenia wskazanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i oddalił skargę na decyzję organu odwoławczego zamiast uchylić tę decyzję oraz utrzymaną nią wadliwą decyzję organu l instancji.

Zdaniem skarżącego naruszenia te miały istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, gdyż w ich wyniku doszło do oddalenia skargi przez Sąd I instancji.

Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, zaskarżonej decyzji oraz decyzji utrzymanej nią w mocy, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że skarżąca we wniosku nie wskazywała po kim domaga się poświadczenia obywatelstwa polskiego - przedstawiła stan faktyczny ją dotyczący, własną ocenę prawną oraz dowody na poparcie swoich twierdzeń. Ponadto w świetle przepisu art. 17 ust. 4 ustawy o obywatelstwie polskim z 1962 r. strona nie ma obowiązku wskazywania, po kim domaga się poświadczenia tego obywatelstwa. Nawet wyraźne wskazanie rodzica, po którym domaga się poświadczenia obywatelstwa polskiego nie miałoby znaczenia. Obowiązkiem organu jest bowiem wszechstronne ustalenie stanu faktycznego i prawnego w sprawie oraz wydanie decyzji zgodnie ze wskazanym przez stronę zakresem rozpoznania sprawy. Oczywiste jest przy tym, że organ dokonuje własnych ustaleń faktycznych i nie jest związany oceną prawną przedstawioną przez stronę.

Skarżąca podniosła również, że niezależnie od jej ślubnego czy też nieślubnego pochodzenia musiała ona nabyć obywatelstwo po jednym ze swoich rodziców i nie zachodziły żadne okoliczności powodujące utratę przez nią obywatelstwa polskiego. Ponadto wskazała, że pomimo nie odnalezienia aktu małżeństwa w aktach sprawy znajdował się szereg dokumentów świadczących o pozostawaniu przez jej rodziców w związku małżeńskim w chwili jej urodzenia. Przy ocenie tych dowodów i braku formalnego dokumentu należy mieć na względzie chwilę zawarcia małżeństwa, tj. 1945-46 r., trudności z rejestracją małżeństw ze względu na ograniczone możliwości działania władz administracyjnych i niekompletność ksiąg stanu cywilnego spowodowaną działaniami wojennymi. Kluczową dla ustalenia ślubnego pochodzenia skarżącej powinna mieć informacja zawarta w niemieckim akcie urodzenia. Z informacji wynikającej z akt zbiorowych będących podstawą wydania aktu urodzenia wynikało, iż rodzice skarżącej oświadczyli w dniu 6 lutego 1950r., iż zawarli związek małżeński w dniu [...] czerwca 1945 r. w K. Na tej podstawie skarżąca w świetle przepisów prawa niemieckiego jest uznawana za ślubne dziecko. Wyraźnie w niemieckim akcie urodzenia jest mowa o pozostawaniu przez rodziców w związku małżeńskim w chwili urodzenia się skarżącej. Ponadto skarżąca zwróciła uwagę, że ustalenia Ministra w USC w M. nie dotyczyły kwestii ustalenia ślubnego pochodzenia dziecka, lecz wyłącznie kwestii czy w aktach tamtejszego urzędu znajduje się akt małżeństwa jej rodziców. Minister kwestionując prawidłowość ustaleń USC w Niemczech nie rozważył znaczenia prawnego złożonego oświadczenia o pozostawianiu w związku małżeńskim.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy.

Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

Zasadnie zarzuca skarżąca, że przy wydawaniu zaskarżonego wyroku doszło do naruszenia poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego i art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim.

W wyroku tym bowiem Sąd wadliwie przyjął, że w sytuacji gdy skarżąca wnosząc o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego wskazywała, że nabyła obywatelstwo polskie przez urodzenie, albowiem jest ślubnym dzieckiem M. i M. z domu B., a małżeństwa rodziców nie udowodniła aktem stanu cywilnego, to organy prawidłowo uznały, że wobec braku wykazania, że skarżąca jest dzieckiem ślubnym nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 4 pkt 1 w zw. z art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Sąd uznał również, że w takiej sytuacji organy nie były zobligowane do rozważenia nabycia obywatelstwa polskiego przez skarżącą po matce.

Stanowisko to jest błędne i narusza wyżej wskazane przepisy.

Na wstępie wskazać należy, że obowiązująca ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000r., Nr 28, poz. 353 ze zm.) przewiduje możliwość stwierdzenia przez wojewodę posiadania i utraty obywatelstwa polskiego (art. 17 ust. 4 ustawy). Stwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego wymaga zawsze deklaratoryjnej decyzji administracyjnej, gdy posiadanie lub utrata obywatelstwa nie wynika z posiadanych danych, a wojewoda musi ustosunkować się do zgłoszonego żądania. Decyzja o charakterze deklaratoryjnym nie tworzy wprawdzie nowej sytuacji prawnej, ale stwierdza w stosunku do konkretnego adresata, czy i jaki jest, w danej sytuacji faktycznej, jego stan prawny w sferze prawa administracyjnego. Dopiero wydanie decyzji potwierdza w takiej sytuacji status określonej osoby co do jej obywatelstwa. Decyzja ta może więc dotyczyć jedynie stwierdzenia posiadania (utraty) obywatelstwa polskiego przez określoną osobę.

Zarówno art. 17, jak i pozostałe przepisy omawianej ustawy nie określają wymogów, jakie ma spełniać wniosek zainteresowanego o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego, nie wskazują też jakie dowody należy złożyć wraz z wnioskiem. Należy więc przyjąć, że zastosowanie tu mają ogólne zasady postępowania administracyjnego określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, w tym przepis art. 63 § 2 k.p.a. wskazujący konieczne elementy treści podania (wniosku). Trafnie podnosi skarżąca w skardze kasacyjnej, że w przypadku wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego wystarczające powinno być określenie przez wnioskodawcę żądania (potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego) z przytoczeniem stanu faktycznego oraz dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Rolą organu jest natomiast wszechstronne ustalenie stanu faktycznego i prawnego w sprawie oraz wydanie decyzji zgodnie ze wskazanym przez stronę przedmiotem żądania na podstawie obowiązujących w tym względzie przepisów. Wnioskodawca nie ma natomiast obowiązku wskazywania po kim konkretnie domaga się poświadczenia obywatelstwa polskiego, a nawet dokonanie takiego wskazania nie może być wiążące dla organu, który ma rozpoznać sprawę w jej całokształcie zgodnie z jej przedmiotem, wyznaczonym przepisem art. 17 ust. 4 ustawy.

Skoro w sprawie miały zastosowanie przepisy art. 4 pkt. 1 w zw. z art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 roku o obywatelstwie Państwa Polskiego - a przepis art. 5 wskazuje, że przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, a dzieci nieślubne obywatelstwo matki - to obowiązkiem organów orzekających było zbadanie czy zachodzi któraś z określonych w tym przepisie przesłanek nabycia przez skarżącą obywatelstwa polskiego. Ustalenie, że dziecko jest ślubne powinno prowadzić do zbadania obywatelstwa ojca, natomiast, że dziecko jest nieślubne do zbadania obywatelstwa matki. Ograniczenie się jedynie do zbadania czy z wnioskodawczyni jest dzieckiem ślubnym, skoro we wniosku tak podała, a nie przedłożyła na tę okoliczność dowodu w postaci aktu stanu cywilnego - i to w sytuacji, gdy z materiału dowodowego sprawy wynika, że zarówno ojciec jak i matka skarżącej w chwili urodzenia skarżącej posiadali polskie obywatelstwo - stanowi istotne naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego ( art. 7, 75, 77 k.p.a.), co trafnie zarzuca się w skardze kasacyjnej. Podkreślić należy, że z treści art. 17 ust. 4 ustawy wynika, że decyzja wydana w tym trybie może dotyczyć tylko potwierdzenia posiadania (utraty) obywatelstwa przez określoną osobę, nie dotyczy ona natomiast potwierdzenia obywatelstwa polskiego "po określonej osobie", co zdaje się sugerować organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji.

Uzasadniony jest więc zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 17 ust. 4 ustawy z 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim poprzez uznanie, iż w sytuacji nie wskazywania i wykazywania przez skarżącą na żadnym etapie postępowania, że jest dzieckiem "nieślubnym" organ nie ma obowiązku rozważania możliwości nabycia przez nią obywatelstwa polskiego po matce.

W świetle powyższego trafny jest także zarzut naruszenia art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, organy bowiem nie dokonały prawidłowych ustaleń dotyczących nabycia przez skarżącą obywatelstwa polskiego przez urodzenie w świetle materiału dowodowego sprawy i przesłanek tego przepisu, a swoje rozstrzygnięcie oparły jedynie na ustaleniach dotyczących nieudowodnienia aktem stanu cywilnego faktu zawarcia przez rodziców skarżącej małżeństwa.

Wskazać należy, że istotą sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącej winno być ustalenie jakie obywatelstwo posiadali rodzice skarżącej w chwili jej urodzenia, a nie przeprowadzenie postępowania dotyczącego faktu i możliwości zawarcia przez nich małżeństwa w świetle obowiązujących w tym czasie przepisów. Bezsporne jest, że skarżąca urodziła się w dniu [...] listopada 1947 roku w M. Jak wynika z poświadczonego odpisu z księgi urodzeń Urzędu Stanu Cywilnego w M. matką jej była M. L. z domu B. żona rzeźnika M. L. Ustawa z 1920 roku przewiduje nabycie obywatelstwa ojca w przypadku dziecka ślubnego lub matki w przypadku dziecka nieślubnego. Skoro organy nie były w stanie ustalić faktu zawarcia małżeństwa przez rodziców skarżącej, gdyż w ich ocenie niewystarczającą była informacja zawarta w ww niemieckim akcie urodzenia, to należało ustalić jakie obywatelstwo miało każde z rodziców, a ustalenie, że każde z nich miało obywatelstwo polskie w chwili urodzenia córki wskazywałoby w sposób nie budzący wątpliwości, że obywatelstwo polskie przez urodzenie nabyła skarżąca i czyniło bezprzedmiotowym dywagacje na temat "nieudowodnienia przez skarżącą, że jest dzieckiem ślubnym przy jednoczesnym braku podstaw do uznania, że jest dzieckiem nieślubnym", co w konsekwencji doprowadziło do odmowy potwierdzenia posiadania przez nią obywatelstwa polskiego.

Zarówno ustawa z 1920 roku o obywatelstwie Państwa Polskiego jak i ustawa o obywatelstwie polskim z 1962 r. nie wymagają aby fakt zawarcia małżeństwa przez rodziców wnioskodawcy mógł być udowodniony tylko aktem stanu cywilnego. Należy więc stosować dla udowodnienia tego faktu ogólne reguły dowodowe określone w przepisach kodeksu administracyjnego (art. 75 i nast.). Trafnie podnosi skarżąca, że przy ocenie tych dowodów i braku formalnego dokumentu należy mieć na względzie chwilę zawarcia małżeństwa, tj. 1945-46 r., trudności z rejestracją małżeństw ze względu na ograniczone możliwości działania władz administracyjnych i niekompletność ksiąg stanu cywilnego spowodowaną działaniami wojennymi. Kluczowe znaczenie dla ustalenia ślubnego pochodzenia skarżącej powinna mieć informacja zawarta w niemieckim akcie urodzenia. Z informacji wynikającej z akt zbiorowych będących podstawą wydania aktu urodzenia wynikało, iż rodzice skarżącej oświadczyli w dniu 6 lutego 1950 r., iż zawarli związek małżeński w dniu [...] czerwca 1945 r. w K. Na tej podstawie skarżąca w świetle przepisów prawa niemieckiego jest uznawana za ślubne dziecko.

Ponadto w aktach administracyjnych znajduje się przesłana przez Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w M. wraz z pismem z dnia 22 marca 2010 r. kopia notarialnego oświadczenia w miejsce przysięgi z dnia 6 lutego 1950 r., w którym małżonkowie L. oświadczyli, że pozostają w związku małżeńskim od dnia [...].06.1945, a małżeństwo zostało zawarte w K., przy czym oboje są wyznania mozaistycznego. Minister kwestionując prawidłowość ustaleń USC w Niemczech nie rozważył znaczenia prawnego złożonego oświadczenia o pozostawianiu w związku małżeńskim. Ponadto dokument ten nie został przetłumaczony na język polski, co stanowi naruszenie art. 27 Konstytucji RP oraz art. 4 i art. 5 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim ( tj. Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 224).

W stanie faktycznym sprawy zarówno organy jaki i Sąd powinny uwzględnić, że zaistnienie określonych zdarzeń nie musi być na gruncie kodeksu postępowania administracyjnego w każdym przypadku wykazywane za pomocą dowodów wskazujących na te zdarzenia bezpośrednio. Okoliczności te mogą wynikać także z innych ustalonych faktów na podstawie wnioskowań. Jeżeli akt urodzenia skarżącej wskazywał, że rodzice (M. L. i M. L. z domu B.) w dniu jej narodzin byli małżeństwem, a jednocześnie potwierdza to złożone przez rodziców skarżącej notarialne oświadczenie w miejsce przysięgi z dnia 6 lutego 1950 r. – to opierając się na zasadach doświadczenia życiowego i logicznego myślenia, przyjąć należy, że stanowi to podstawę ustalenia, iż w dacie narodzin skarżącej jej matka pozostawała w związku małżeńskim z jej ojcem, a co za tym idzie skarżąca była dzieckiem ślubnym.

W odniesieniu do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej wskazać należy, iż wbrew stanowisku strony skarżącej, Sąd I instancji nie dopuścił się w rozpoznawanej sprawie naruszenia art. 184 Konstytucji oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Oba powołane w skardze przepisy zawierają normy o charakterze ustrojowym, które określają funkcję sądów administracyjnych polegającą na sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która dokonywana jest pod względem zgodności z prawem. Zarzut naruszenia powołanych przepisów mógłby stanowić podstawę skargi kasacyjnej, gdyby sąd administracyjny rozpoznał skargę z uwzględnieniem innych kryteriów aniżeli zgodność z prawem, co jednak nie miało miejsca. Nie doszło również do naruszenia art. 3 § 1 i 2, art. 141 § 4 i art. 135 p.p.s.a.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżony wyrok oraz rozpoznał skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] kwietnia 2010 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] stycznia 2010r.

W toku ponownego rozpoznawania wniosku skarżącej o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego organ uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w uzasadnieniu wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 203 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które obejmują zwrot opłat sądowych poniesionych przez skarżącą oraz zwrot wynagrodzenia adwokackiego według norm przepisanych.