Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1790/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym; Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Asesor WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Protokolant Tomasz Dziadak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2005 r. sprawy ze skargi J. R. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie wpisu na listę aplikantów radcowskich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę i utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...]; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Krajowej Rady Radców Prawnych na rzecz skarżącego J. R. kwotę 302,80 (trzysta dwa złotych 80/100 groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu [...] kwietnia 2004r. J. R. (zwany dalej: skarżącym) zwrócił się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] (zwanej dalej: Radą OIRPr) z wnioskiem o wznowienie postępowania w celu uchylenia uchwały z dnia [...] lipca 2003r. nr [...], odmawiającej wpisania go na listę aplikantów radcowskich. W uzasadnieniu wniosku powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004r. w sprawie sygn. P 21/02 ogłoszony w dniu 4 marca 2004 r. (Dz. U. nr 34, poz.303) w którym Trybunał stwierdził, że przepis art. 60 pkt 8 b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 1982 r., nr 19, poz.145 z późn. zm.) jest niezgodny z Konstytucją

Rada OIRPr uchwałą z dnia [...] czerwca 2004 r. numer [...], działając na podstawie art. 149§3 w zw z art. 145a §1 k.p.a. oraz art. 190 ust.3 Konstytucji RP odmówiła wznowienia postępowania podnosząc w motywach, że z uzasadnienia w/w wyroku Trybunału wynika, iż przepisy dotychczasowe w zakresie orzeczenia ich niezgodności z Konstytucją do czasu ich zakwestionowania przez Trybunał korzystały z domniemania konstytucyjności z wszelkimi tego następstwami co do podjętych w oparciu o nie uchwał i decyzji organów samorządu zawodowego a zatem nie ma podstaw do wznowienia postępowania.(k. 21 akt adm.) Od powyższej uchwały, skarżący wniósł odwołanie do Krajowej Rady Radców Prawnych (w dalszej części zwanej: KRRPr.)(k.24 akt adm.)

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uchwałą z dnia [...] czerwca 2004 r. numer [...] KRRPr, działając na podstawie art. 33 ust 1 i 3 w związku z art.31 ust.1.ustawy o radcach prawnych oraz na podstawie art. 138 § 1 i art.145 k.p.a., po rozpoznaniu odwołania Jarosława Redlińskiego od powołanej wyżej uchwały Rady OIRPr z dnia [...] kwietnia 2004 r. uchwaliła utrzymać w mocy zakwestionowaną uchwałę. W uzasadnieniu podniesiono, że Rada OIRPr przeprowadziła w 2003r. konkurs zgodnie z § 22 – 252 Regulaminu postępowania KRRPr i rad okręgowych izb radców prawnych i aplikantów radcowskich, wydanym na podstawie art. 60 pkt 8 ustawy o radcach prawnych. W wyniku postępowania skarżący uzyskał 48 punktów z części pisemnej a więc poza limitem ustalonym na 75 punktów. W dalszej części uzasadnienia powtórzono motywy, jakie legły u podstaw wydania zakwestionowanej uchwały Rady OIRPr. Wskazano ponadto, że uchwałą obowiązującą, na podstawie przepisów prawa, a w szczególności art.60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych jest uchwała nr [...] z dnia [...] kwietnia 2004r. a zatem uchwała została podjęta prawidłowo (k. 27 akt adm.).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. R. ponawiając argumentację zawartą we wniosku o wznowienie postępowania wniósł o:

1/ uchylenie zaskarżonej uchwały KRRPr oraz utrzymanej nią w mocy uchwały Rady OIRPr z dnia [...] kwietnia 2004r.

2/nakazanie Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] wznowienia postępowania w sprawie wpisania skarżącego na listę aplikantów radcowskich

a nadto

3/o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę, Krajowa Rada Radców Prawnych, podtrzymując motywy z uzasadnienia uchwały, wniosła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Ponadto, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 - dalej zwaną p.p.s.a), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję pod kątem powyższych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z akt sprawy, uchwała Rady OIRPr z dnia [...] lipca 2003 r. w sprawie odmowy wpisania skarżącego na listę aplikantów radcowskich podjęta została na podstawie art. 33 ust 2 ustawy o radcach prawnych oraz § 9 pkt 9 załącznika do uchwały KRRPr z dnia 15 grudnia 2001 r. Nr 418 /V/ 2001. Przywołana uchwała KRRPr z dnia 15 grudnia 2001r. została wydana w oparciu o przepis art. 60 pkt b ustawy o radcach prawnych, którego niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. akt P 21/02. Przepis ten utracił moc z dniem 4 marca 2004r. Należy przy tym podkreślić, że - jak wynika z uzasadnienia powołanego wyroku -przedmiotem bezpośredniej oceny Trybunału Konstytucyjnego były wskazane w pytaniach prawnych ustawowe przepisy upoważniające, nie zaś treść wydanych na ich podstawie aktów wewnętrznych (regulaminów) samorządu radcowskiego. Jednakże wymienione akty wewnętrzne wydane w oparciu o przepisy uznane przez Trybunał za niezgodne z Konstytucją podlegają ocenie, co do swej zgodności z prawem w postępowaniu sądowo-administracyjnym (v. pkt 18 uzasadnienia wyroku TK z dnia 16 lutego 2004r.). Zgodnie z treścią art. 60 pkt 8b) ustawy o radcach prawnych do zakresu działania KRRPr należało ustalanie zasad przeprowadzania konkursu na aplikantów radcowskich. Natomiast w myśl przepisu art. 33 ust 2 w/w ustawy wpis na listę aplikantów radcowskich następował po przeprowadzeniu konkursu przez Radę OIRPr. W uzasadnieniu powołanego wyroku, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że określenie istotnych elementów konkursu na aplikację w aktach o charakterze wewnętrznym ogranicza (wręcz uniemożliwia) skuteczną kontrolę legalności decyzji w tych sprawach. W sytuacji, gdy osoby ubiegające się o przyjęcie na aplikację radcowską nie są jeszcze członkami korporacji zawodowej, podstawę prawną decyzji w ich sprawach mogą stanowić jedynie akty powszechnie obowiązujące wymienione enumeratywnie w art. 87 Konstytucji, a nie akty o charakterze wewnętrznym, jakimi są uchwały korporacji zawodowych. Okoliczność, że zostały wydane na podstawie art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych nie zmienia ich natury prawnej a w szczególności nie nadaje im przymiotu powszechnego obowiązywania. Należy podzielić pogląd KRRPr, ugruntowany zresztą w doktrynie i orzecznictwie, że pozbawienie mocy obowiązującej przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją nie powoduje automatycznie prawnej bezskuteczności aktów i czynności podjętych przed dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, co prowadziłoby do unicestwienia z tą chwilą wszystkich wcześniejszych konsekwencji prawnych. Jednakże, co wymaga podkreślenia, nie jest wykluczone podjęcie odpowiednich rozstrzygnięć w sferze stosowania prawa w celu eliminacji tych skutków, na co wskazuje przepis art.190 ust 4 Konstytucji (v. Marek Safjan "Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego" PiP 2003/3/3). Art. 190 ust.4 Konstytucji stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, aktu normatywnego na podstawie, którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu omawianego orzeczenia, konkursy na aplikację radcowską przeprowadzone przed ogłoszeniem wyroku Trybunału nie podlegają procedurze wznowienia czy wzruszenia ich rezultatów. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że skutkiem niniejszego rozstrzygnięcia nie ma być ani wznowienie konkursu przeprowadzonego w 2003r., ani wzruszenie jego rezultatu, lecz wznowienie postępowania w "przedmiocie wpisania skarżącego na listę aplikantów radcowskich". Należy przy tym dodać, że skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania w dniu [...] kwietnia 2004r. a więc z zachowaniem terminu przewidzianego w art.145a § 2 k.p.a. Sąd przyjął, powyższą datę jako pewną pomimo braku, w przesłanych do Sądu aktach administracyjnych, wniosku skarżącego, albowiem w/w data wskazana została przez organ w uzasadnieniu uchwały Rady OIRPr z dnia [...] kwietnia 2004r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylając zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę Rady OIRPr nie przesądza o ostatecznym wyniku wznowionego postępowania, a więc o kwestii czy skarżący ma być wpisany na listę aplikantów radcowskich. Uprawnienie to, jest bowiem zastrzeżone dla kompetencji samorządu radcowskiego. Jednakże w toku wznowionego postępowania, organy samorządu radcowskiego muszą respektować skutki omawianego orzeczenia Trybunału stwierdzającego niekonstytucyjność przepisów upoważniających KRRPr do określania zasad przeprowadzania konkursu na aplikację. Stosownie do treści art. 145 a § 1 k.p.a. można żądać wznowienia postępowania, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego będącego podstawą rozstrzygnięcia. Ponieważ, jak wskazano na wstępie uzasadnienia, uchwała Rady OIRPr z dnia [...] lipca 2003r. numer [...] była podjęta na podstawie (i w konsekwencji zastosowania) przepisów regulaminu, który miał swoje umocowanie w niekonstytucyjnym przepisie, uzasadnionym było żądanie skarżącego, aby organ zastosował przepis art. 145a § 1 k.p.a. i wznowił postępowanie zakończone wskazanym rozstrzygnięciem. Należy przy tym zwrócić uwagę, że z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie czy przepis art. 60 pkt 8 b ustawy o radcach prawnych jest zgodny ze wskazanymi przepisami Konstytucji RP, Naczelny Sąd Administracyjny, wystąpił postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2002r., a zatem przed rozpoczęciem postępowania w przedmiocie wpisu skarżącego na listę aplikantów radcowskich. Pytanie skierowane było w związku z prowadzoną przed NSA indywidualną sprawą kandydata na aplikanta radcowskiego a zatem postępowanie w jego sprawie toczące przed sądem administracyjnym, zostało zawieszone do czasu zakończenia postępowania przez Trybunałem Konstytucyjnym. W tak ustalonym stanie faktycznym, pozbawienie skarżącego w sprawie niniejszej, prawa do wznowienia postępowania prowadziłoby do ewidentnie nierównego traktowania adresatów niekonstytucyjnych regulacji, skoro niektórzy z nich w identycznej sytuacji mieli możliwość skorzystania z rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego (przez żądanie uchylenia uchwały). Zdaniem Sądu, nie zaakceptowanie możliwości wznowienia postępowania w ustalonym stanie faktycznym, prowadziłoby do zakwestionowania istoty gwarancji konstytucyjnych i tolerowania w państwie prawnym skutków wywoływanych przez przepisy prawa niezgodne z Konstytucją.(por.jw.Marek Safjan str.16 , oraz Z.Czeszejko-Sochacki: Wznowienie postępowania jako skutek pośredni orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego PiP nr 2/2000)

Z przedstawionych wyżej względów, nie można podzielić stanowiska KRRPr zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, że utrzymana w mocy tą uchwałą, uchwała Rady OIRPr z dnia [...] kwietnia 2004r. numer [...] jest zgodna z prawem a w szczególności z przepisem art. 60 pkt.8 b ustawy o radcach prawnych, skoro przepis ten z dniem 4 marca 2004 r. utracił moc, albowiem został uznany za niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że dopuszczał - co do osób niebędących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych - możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczania.

Mając na względzie powyższe rozważania, stwierdzić należy, że zaskarżona uchwała KRRPr oraz utrzymana nią w mocy uchwała Rady OIRPr w [...] odmawiające wznowienia postępowania w sprawie wpisu J. R. na listę aplikantów radcowskich zostały podjęte z naruszeniem przepisu art. 145a § 1 k.p.a. przez błędną jego wykładnię, a stwierdzone naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, należało na podstawie art. 145 §1 pkt1c) p.p.s.a. orzec jak w sentencji.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a Sąd stwierdził, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200 p.p.s.a w zw z art. 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego zwrot uiszczonego wpisu (200 zł) oraz zwrot kosztów przejazdu do Sądu w wysokości 102,80 zł – stosownie do wysokości ceny biletu PKP II-giej klasy, złożonego przez skarżącego na rozprawie w dniu 5 maja 2005r.