Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1976/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2-3
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1976/15 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 lutego 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna, Sędziowie: WSA Maja Chodacka, WSA Urszula Zięba (spr.), Protokolant: st.sekr.sąd. Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2016 r., sprawy ze skargi D.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenia - skargę oddala -


UZASADNIENIE

W dniu 12 czerwca 2015r. D.K. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Argumentowała swój wniosek trudną sytuacją rodzinną, spowodowaną długotrwałą chorobą nowotworową ojca J. K., następstwem której zmarł. Podała, że ojciec posiadał niską emeryturę, a wydatki związane z jego chorobą były wysokie. Trudna sytuacja rodzinna spowodowana była również problemami zdrowotnymi siostry B.Z., która przebywa na długotrwałym zwolnieniu lekarskim, jest ona matką samotnie wychowująca dzieci, a zasiłek chorobowy nie wystarcza jej na utrzymanie i pokrycie zobowiązań i w związku z powyższym strona wspiera finansowo jej dzieci. Ponadto nagła śmierć drugiej siostry, I. K. na zator płucny spowodowała problemy zdrowotne matki, która jest emerytowaną nauczycielką i przebywa pod stałą opieką lekarza psychiatry. Matka wymaga opieki i wsparcia, dlatego też mieszka ze stroną i jest pod jej opieką od 2006r. Ta cała sytuacja rodzinna spowodowała ograniczenie możliwości zarobkowych strony, co w konsekwencji doprowadziło do istniejących problemów finansowych.

Decyzją z dnia 19 sierpnia 2015r. ZUS wydał decyzję o odmowie umorzenia należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą z tytułu składek na ubezpieczenia wobec D. K. w łącznej kwocie 21.487,00 zł, w tym na ubezpieczenie zdrowotne 16.766,20 zł z tytułu nieopłaconych składek za okres od 12/2009r. do 05/2015r. Ponadto ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 11.313,67 zł, w tym na ubezpieczenia społeczne 6.378,06 z tytułu nieopłaconych składek za okres od 08/2011r. do 01/2013r., od 04/2013r. do 06/2014r., od 10/2014r. do 03/2015r. oraz 05/2015r., natomiast na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1.154,01 zł z tytułu nieopłaconych składek za okres od 01/2010r. do 02/2010r., od 06/2010r. do 04/2011r., od 06/2011r. do 01/2013r., od 04/2013r. do 06/2014r., od 10/2014 do 03/2015r. oraz 05/2015r. Natomiast w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w części finansowanej przez płatnika (w zakresie innym niż oparty na całkowitej nieściągalności) - ZUS umorzył postępowanie.

ZUS ustalił następujący stan faktyczny; w okresie od 6 lutego 2003r. do chwili obecnej D.K. podlegała ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Zgodnie z informacją z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej prowadzi ona pozarolniczą działalność gospodarczą pod nazwą D.K. Multiubezpieczenia, związaną z działalnością agentów i brokerów ubezpieczeniowych. Z tytułu prowadzonej działalności ciążył na niej obowiązek opłacania należnych składek na ubezpieczenia za siebie jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz za pracowników, z których się nie wywiązała. Ponadto skarżąca jest zatrudniona na umowę o pracę na czas określony z wynagrodzeniem w wysokości 1.750 zł. brutto. Płatniczka jest właścicielem nieruchomości, na której ustanowiono hipotekę umowną łączną oraz kaucyjną zwykłą na rzecz PKO BP S.A. a także hipotekę przymusową na rzecz ZUS, jako zabezpieczenie nieopłaconych składek. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem zostały określone na kwotę 866,00zł. Zgodnie z pismem z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, strona nie figuruje w CEPiK. Według informacji z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Dobrej, podczas wizyty pracownika Ośrodka, pod wskazanym adresem w D. , nie zastano ww., a z rozmowy przeprowadzonej z sąsiadami ustalono, że strona od wielu lat mieszka w Krakowie i sporadycznie przyjeżdża do domu rodzinnego w D. Ponadto GOPS oświadczył, że strona nie korzystała z żadnych świadczeń pomocy społecznej w ośrodku.

W odniesieniu do powyższych okoliczności ZUS ocenił przesłanki warunkujące ewentualne umorzenie należności z tytułu składek. Organ stwierdził, że w przypadku D. K. nie zachodziła sytuacja całkowitej nieściągalności należności z art. 28 ust. 2-3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r., poz. 121 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.), bowiem prowadzi ona działalność gospodarczą i osiąga z niej dochody. Zgodnie z załączonymi zeznaniami podatkowymi o wysokości osiągniętego dochodu za lata 2012-2014 ustalono, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała ona przychód odpowiednio w kwotach 93.070,11 zł, 108.536,20 zł oraz 79.530,28 zł (dochód odpowiednio w kwotach 25.439,42 zł 26.801,92 zł oraz 13.455,76 zł). Ponadto za lata 2012-2014 strona uzyskała również przychód/dochód ze stosunku pracy. Zgodnie z zestawieniem przychodów i kosztów za okres od 01/2015r. do 05/2015r. strona uzyskała przychód/dochód odpowiednio w kwotach 37.500,01 zł / 5.029,66 zł tj. 1.005,93 zł miesięcznie. Jak wskazał organ, argumentem przemawiającym za wysokim prawdopodobieństwem spłaty zadłużenia przez stronę jest również jej wiek oraz aktywność zawodowa (prowadzenie działalności gospodarczej oraz uzyskiwanie dochodów ze stosunku pracy). Według organu, strona jest osobą młodą, która dzięki własnemu zaangażowaniu jest w stanie spłacić powstałe zobowiązania tak składkowe, jak i kredytowe z dochodów uzyskiwanych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, czy stosunku pracy.

Zaległości figurujące na koncie strony, kierowane były do przymusowego dochodzenia. Organ prowadzący postępowanie egzekucyjne nie stwierdził całkowitego braku majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji i na obecnym etapie postępowania nie mógł jednoznacznie stwierdzić, iż w toku dalszych czynności egzekucyjnych nie uzyska kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, a jednocześnie wpływających na obniżenie zaległości składkowych.

ZUS, oceniając sytuację finansową strony w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., oraz przepisów wykonawczych zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie stwierdził żadnej z przesłanek do umorzenia.

Swoje stanowisko organ argumentował, m.in. tym, że w toku postępowania strona nie wykazała, że spłata zadłużenia pozbawiłaby ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Aktualnie strona prowadzi działalność gospodarczą i osiąga z tego tytułu dochody. Ponadto jej dodatkowym źródłem utrzymania jest dochód uzyskiwany z umowy o pracę, w kwocie 1.750,00 zł brutto miesięcznie (netto: 1.239.16 zł). Przekazane organowi informacje, co do prowadzonego gospodarstwa domowego pozostawały ze sobą w sprzeczności, bowiem raz strona oświadczyła, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe a raz, iż prowadzi je wspólnie z matką, która wymagała opieki, w związku ze stanem zdrowia. Natomiast miesięczne wydatki związane z utrzymaniem zostały określone na łączną kwotę 866,00 zł, które nie zostały w pełni przez stronę udokumentowane.

W ocenie organu, strona nie postrzegała swojej sytuacji tragicznie, gdyż nie oświadczyła, aby zachodziła konieczność korzystania z pomocy społecznej, ani innych form pomocy przeznaczanej dla osób nieposiadających środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb egzystencjalnych ze strony państwa, co zostało potwierdzone również pismem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. Organ doszedł do przekonania, iż sytuacja, w której obecnie znajduje się strona nie ma charakteru trwałego, ale jedynie przejściowy. Fakty te przemawiają za tym, że w przypadku D. K. istnieje wysokie prawdopodobieństwo spłaty przedmiotowego zadłużenia, chociażby w mniejszych kwotach.

Organ wskazał, że strona określiła swoje zobowiązania, które na koniec 2014r. wynosiły 501.168,26 zł. Na dowód posiadania przedmiotowych zobowiązań załączono aneks do umowy, wypowiedzenie warunków spłaty, harmonogram spłat rat kredytu (spłacany przez D. K. oraz B.Z.) oraz harmonogram spłat rat kredytu (spłacany przez D. K.). Organ nie zanegował przedmiotowych zobowiązań, niemniej jednak według ZUS fakt posiadania przedmiotowych zobowiązań nie mógł stanowić okoliczności przemawiającej za umorzeniem należności z tytułu składek, bowiem prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, tym bardziej że należności składkowe, jako należności publicznoprawne podlegają szczególnej ochronie.

ZUS podkreślił, że strona nie poniosła także straty materialnej w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby ją pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie przedstawiła ona bowiem żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia ww. zdarzeń. Organ podkreślił również, że rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości nie badał przyczyn, które doprowadziły do powstania zadłużenia na koncie podmiotu, ale brał pod uwagę sam fakt istniejącego zadłużenia, za powstanie którego odpowiedzialny jest płatnik składek. Działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, niezależnie od czynników ekonomicznych wpływających na jej funkcjonowanie oraz wysokości uzyskiwanych z niej dochodów. W każdą działalność wpisane jest ryzyko gospodarcze, które ponosi zawsze przedsiębiorca. Ze swej strony musi on dołożyć należytej staranności, aby wykonywana przez niego działalność przynosiła profity finansowe, przy jednoczesnym regulowaniu jej bieżących zobowiązań, czego w przedmiotowej sprawie nie uczyniono.

Strona nie wykazała również sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Owszem oświadczyła ona, że powodem powstania przedmiotowych zobowiązań była choroba ojca oraz problemy zdrowotne matki i siostry, których ZUS nie kwestionuje, niemniej jednak organ badał obecną sytuację strony. Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów nie wynikało, aby musiała ona obecnie sprawować opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającą ją możliwości uzyskiwania dochodu, bowiem jest osobą aktywną zawodowo.

Co do składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, jak i w zakresie umorzenia należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., organ umorzył postępowania na podstawie art. 105 kodeksu postępowania administracyjnego. Brak było bowiem przedmiotu postępowania, w tym znaczeniu, że nie istniały należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Konkludując powyższy stan faktyczny i prawny, ZUS uznał, iż w stosunku do D. K. nie zachodziły przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek.

W dniu 29 sierpnia 2015r. D.K. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, argumentując go w dalszym ciągu trudną sytuacją rodzinną i materialną, a ponadto dodała, że przez okres choroby ojca nie zbierała paragonów za zakupy tj. żywości, ubrań, lekarstw za paliwo na dojazdy do ojca. Podała, że posiada własność hipoteczną, dom rodzinny w zabudowie bliźniaczej, którego całkowita powierzchnia użytkowa wynosi 176m2. Skarżąca podała, że czynnie uczestniczy w opiece i wspieraniu mamy, siostry i jej dzieci, opłaca wszystkie opłaty za dom oraz opłaca ratę kredytu hipotecznego. Skarżąca podała, że jej siostra znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, posiada zasiłek chorobowy wyliczony od najniższej krajowej, 800,00 zł i alimenty na dwoje dzieci, jej dochód w okresie od 01-07.2015r. wynosił 7.320,55 zł, co dało 1.045,79 zł na miesiąc, posiada dwa kredyty konsumenckie, a ich rata wynosi 1000,00 zł oraz debet w wysokości 20000,00 zł, miesięcznie spłaca minimalną kwotę w wysokości ok. 450,00 zł. Obecnie siostra skarżącej przebywa na zwolnieniu lekarskim. Skarżąca przedłożyła do ZUS rachunek za prąd ok. 400,00 zł m-c, podała także, iż została poinformowana w ZUS, że nie ma konieczności składania rachunków za wywóz nieczystości, wodę, internet, tv, ogrzewanie, gdyż wystarczy oświadczenie. W związku z tym oświadczyła, że łączna suma opłat stałych wynosi 866 zł. Do tych opłat dochodzi również rata kredytu hipotecznego. Ponadto skarżąca oświadczyła, że nie ujęła w tych kosztach swojej żywności, ubrań, środków higienicznych oraz że utrzymuje się sama. Matka płatniczki posiada kredyt w wysokości 15.000,00 zł, rata kredytu wynosi 350,00 zł. Żywność, lekarstwa, ubrania, środki higieniczne, pochłaniają resztę emerytury, która jest w wysokości ok. 1700,00 zł netto. Płatniczka podała, że nie posiada żadnych innych oszczędności.

Organ, po ponownym rozpatrzeniu sprawy w dniu 21 października 2015r. wydał decyzję nr [...] o odmowie umorzenia należności, utrzymującą w mocy decyzję ZUS z dnia 19 sierpnia 2015r. W decyzji tej, ZUS powielił argumentację zawartą w decyzji pierwszoinstancyjnej, stwierdzając, że jest ona prawidłowa, a w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek oraz nie zachodzą szczególne okoliczności umorzenia w przypadku niestwierdzenia całkowitej nieściągalności.

Od decyzji ZUS z dnia 21 października 2015r. strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc o całkowite umorzenie wszystkich należności z tytułu składek ze względu na trudną sytuację rodzinną. Podała, że nie jest w stanie spłacić powyższych należności, gdyż pozbawiłoby to ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Stwierdziła również, że obecnie sprawuje opiekę nad chorą matką i siostrą, a ojciec zmarł stąd krzywdzącym jest fakt, iż ZUS potwierdza okoliczności związane z trudną sytuacją zdrowotną jej rodziny, ale nie bierze jej pod uwagę, jako argument. Strona podała także, że łączy opiekę nad przewlekle chorymi członkami jej rodziny z pracą zawodową, ponieważ nie byłaby w stanie opłacać rat kredytu hipotecznego za dom, w którym mieszka wraz z rodziną. Zawieszając działalność gospodarczą i żyjąc z pomocy społecznej, pozbawiłaby siebie i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, nie mieliby wówczas, gdzie mieszkać i co jeść. Skarżąca wskazała na brak pomocy ze strony ZUS, mimo obszernej dokumentacji, jaką przedłożyła w przedmiotowej sprawie. Podała również, że od 2003r. prowadzi działalność gospodarczą, zajmuje się pośrednictwem ubezpieczeniowym i w tym kontekście - skarżąca zarzuciła organowi, że przy ocenie jej predyspozycji do spłaty należności, nie wziął pod uwagę konkurencji i trudnej sytuacji rodzinnej, która nie pozwala się jej w pełni zaangażować w pracę zawodową.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, a więc badając zaskarżone rozstrzygnięcie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. powoływanej dalej jako "k.p.a."), jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015r., poz. 121 ze zm., dalej: u.s.u.s.), Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 i ust. 3 w związku z art. 32 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umorzone w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, przy czym przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

Całkowita nieściągalność została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 i zachodzi w przypadku, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. − Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że miała miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Ten wyjątkowy charakter umorzenia należności wynika przede wszystkim z faktu, że obowiązek opłacania należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie. Całkowita nieściągalność, o której mowa powyżej musi istnieć w chwili badania złożonego wniosku oraz mieć charakter trwały i nieprzemijający.

Na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 28 ust. 3b ww. ustawy Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał dnia 31 lipca 2003r. Rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stosownie do jego § 3 ust. 1 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Na gruncie powołanych przepisów można więc wyodrębnić katalog przesłanek umorzenia dotyczący całkowitej nieściągalności oraz katalog przesłanek umorzenia w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności, kiedy ubezpieczeni są równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenia.

Z treści przytoczonych przepisów wynika nadto, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15.01.2008 r., sygn. II GSK 321/07). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji podjął działania zmierzająca do dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy w oparciu o dokumenty uzyskane z urzędu oraz przedłożone przez skarżącą. ZUS szczegółowo wyjaśnił dochody i wydatki strony, jej możliwości zarobkowe, sytuację zdrowotną, rodzinną i majątkową. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy rozważał możliwości uiszczenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, analizując przy tym stan majątkowy zobowiązanej i związane z tym możliwości egzekucji zaległych składek. Rozstrzygając, wziął pod uwagę cały zebrany materiał dowodowy zaś w uzasadnieniach swoich decyzji wskazał podstawę faktyczna i prawną rozstrzygnięcia. W związku z powyższym uznać należało, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym.

Badając natomiast prawidłowość zastosowania przepisów prawa materialnego w istniejącym stanie faktycznym stwierdzić należy, że organ miał podstawy by uznać, że w przypadku skarżącej nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności z art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s., bowiem w niniejszej sprawie nie można mówić o trwałej i całkowitej nieściągalności. Organ uwzględnił bowiem, że aktualnie skarżąca jest osobą zdolną do pracy, wykazuje aktywność zawodową i to dwukierunkową bowiem prowadzi działalność gospodarczą oraz pozostaje w stosunku pracy i z tych dwóch źródeł osiąga dochody. Nie korzysta z pomocy społecznej, ani innych form pomocy przeznaczonej dla osób nie posiadających środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Co więcej z faktu, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą oraz uzyskuje dochody ze stosunku pracy wynika, że jest szansa na spłatę należności, a ponadto wiek skarżącej również przemawia za tym, iż istnieje duże prawdopodobieństwo spłaty należności. Nadto organ prowadzący postępowanie egzekucyjne nie stwierdził do tej pory całkowitego braku majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji a wręcz przeciwnie dokonał zabezpieczenia na majątku nieruchomym skarżącej. Oznacza to, iż na obecnym etapie postępowania organ nie mógł stwierdzić, iż egzekucja jest bezskuteczna jak również, że nie uzyskałby w trybie egzekucji, chociażby w części zaległych należności. Skoro więc skarżąca posiada majątek, z którego jest możliwa egzekucja należności, decyzja o umorzeniu – jak słusznie uznał organ – byłaby przedwczesna. Na obecnym etapie trudno więc przesądzać, że w toku dalszych czynności egzekucyjnych, nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, a jednocześnie wpływających na obniżenie zaległości składkowych.

Na co należy w tym miejscu zwrócić uwagę, obowiązkiem wierzyciela dochodzącego należności publicznoprawnych (tu; ZUS) jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli zobowiązany ma jakikolwiek majątek, jest aktywny zawodowo i zdolny do pracy a organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to ma obowiązek ich dochodzić do czasu gdy możliwość ich dochodzenia nie ulegnie przedawnieniu.

Istnienie pozostałych przesłanek całkowitej nieściągalności (śmierć dłużnika, upadłość, likwidacja czy zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej) nie mogło dotyczyć sytuacji skarżącej jako osoby fizycznej a zatem ich ocena przez organ byłaby bezprzedmiotowa i sprzeczna z zasadami logiki.

Dokonując natomiast analizy stanowiska organu rentowego dotyczącego odmowy umorzenia wskazanych należności w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego należy podkreślić, że organ podjął wszelkie możliwe kroki w kierunku ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej skarżącej i jego rodziny. Zebrał informacje odnośnie do uzyskiwanych przez skarżącą dochodów, by następnie odnieść je do struktury deklarowanych wydatków. Niemniej jednak doszedł do uprawnionego przekonania, że skarżąca nie wykazała, iż spłata zadłużenia wobec organu, pozbawi ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca uzyskuje bowiem dochód z zatrudnienia w wysokości 1.750 zł miesięcznie, dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą, z której również uzyskuje dochody, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, zatem cały uzyskany dochód pozostaje w jej dyspozycji. To czy dysponuje nim na rzecz członków swojej rodziny jest prywatną sprawą skarżącej. Organ słusznie wykazał, że skarżąca jest osobą zdolną do pracy, posiadającą stosowne doświadczenie zawodowe w zakresie zarówno wykonywanej pracy jak i działalności gospodarczej w tej samej branży; ubezpieczeń majątkowych. Fakty te w połączeniu z wiekiem skarżącej, przemawiają za tym, że istnieje wysokie prawdopodobieństwo spłaty przedmiotowego zadłużenia, chociażby w mniejszych kwotach.

W tej sytuacji nie można zakwestionować wniosków organu co do tego, że sytuacja w jakiej znalazła się skarżąca nie zagraża jej podstawowym potrzebom życiowym. Organ prawidłowo zaznaczył również, że skarżąca nie poniosła strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej i nie wykazuje występowania przewlekłej choroby własnej lub konieczności sprawowania obecnie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu. Skarżąca wskazała wprawdzie na choroby ojca, matki i siostry, jednak aby można było zastosować w tej sprawie przepis § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności konieczne byłoby wykazanie, iż choroba dłużnika lub członka jego rodziny całkowicie uniemożliwiła mu uzyskiwanie dochodu. Zdaniem ZUS, w niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, ponieważ skarżąca pozostawała i pozostaje cały czas aktywna zawodowo.

Poglądy te zasługują na pełną akceptację Sądu. Należy bowiem zważyć, że skarżąca wykazała, że stan jej ojca w okresie zapadnięcia na poważną chorobę nowotworową i bezpośrednio przed śmiercią był bardzo poważny i wymagał wzmożonej pomocy i opieki ze strony członka rodziny gdyby jednak wówczas nie mogła uzyskiwać dochodów z pracy czy działalności gospodarczej, można by tą okoliczność teoretycznie uznać za uzasadniającą w danym momencie wniosek umorzenie. Jednakże – po pierwsze – konieczność opieki nad ojcem i jego choroba nie pozbawiła skarżącej możliwości zarobkowania (cały czas pracowała i prowadziła działalność) a – po drugie – konieczność tej opieki w chwili obecnej nie istnieje a organ winien uwzględniać okoliczności istniejące w dacie złożenia wniosku i trakcie trwającego postępowania. ZUS nie był też zobligowany do badania przyczyn powstania zaległości składkowych gdyż okoliczność ta nie może być w żaden sposób uznana za przesłankę rozstrzygnięcia o umorzeniu i nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie nawet w sytuacji gdy przyczyną powstania zaległości byłaby zmniejszona aktywność zawodowa skarżącej mająca miejsce w przeszłości w związku z chorobą ojca. Również fakt, ze skarżąca – co należy ocenić pozytywnie – pomaga rodzinie siostry i matce, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej, nie może być "podciągniety" pod którąkolwiek z określonych w przepisach przesłanek umorzenia, zwłaszcza że skarżąca czyni to dobrowolnie, nie jest zobowiązana do alimentacji tych osób (mających dodatkowo własne dochody), nie jest też formalnie zobowiązana do ponoszenia za nich kosztów utrzymania czy spłacania zaciągniętych przez te osoby kredytów. Fakt zresztą spłacania kredytów członków rodziny jak i kredytu własnego zaciągniętego na nabycie nieruchomości nie może zwalniać z obowiązku uregulowania zaległych składek. Należności publicznoprawne korzystają bowiem z pierwszeństwa dochodzenia przed jakimikolwiek innymi zobowiązaniami osoby zobowiązanej.

Za prawidłowe należy też ocenić umorzenie postępowania w zakresie umorzenia składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych (pkt 3 decyzji organu I instancji) ponieważ stosownie do treści art. 30 u.s.u.s. "do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29". Oznacza to, że w stosunku do wskazanych w nim należności, wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia opartego na art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Dotyczy to każdego rodzaju rozstrzygnięcia merytorycznego, zarówno pozytywnego dla wnioskodawcy, tj. umorzenia należności, jak i negatywnego, polegającego na odmowie ich umorzenia. W stosunku do tego rodzaju składek niedopuszczalne jest więc także badanie istnienia przesłanek umorzenia należności, przewidzianych w art. 28 u.s.u.s (por. wyrok WSA z dnia 11 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 495/08, wyrok WSA z dnia 30 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2036/06). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w powyższych wyrokach, że jeżeli wniosek o umorzenie należności z tytułu składek obejmuje składki finansowane przez ubezpieczonych (pracowników), właściwym rozstrzygnięciem jest jedynie umorzenie postępowania na podstawie art. 105 k.p.a., bowiem brak jest przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 u.s.u.s.

Oceniając natomiast zasadność częściowego umorzenia postępowania co do składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika na podstawie przepisów rozporządzenia wykonawczego (pkt 4 decyzji I instancji) zaznaczyć należy, iż z przywileju umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i w konsekwencji przepisów rozporządzenia wykonawczego może skorzystać jedynie prowadzący działalność gospodarczą, który sam się ubezpiecza. W wyroku z dnia 27 maja 2011 r., sygn. akt II GSK 588/10 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. pod względem zakresu podmiotowego odnosi się wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ciążących na wnioskodawcy jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą". Ponieważ do tego rodzaju zaległości przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie mógł mieć zastosowania w tym zakresie nastąpiło częściowe umorzenie postępowania. Jakkolwiek może rodzić wątpliwości poprawność przyjętego przez organ sposobu rozstrzygnięcia, poprzez częściowe umorzenie postępowania z uwagi na niemożność zastosowania do przedmiotowych należności w/w przepisu, to jednak, w ocenie Sądu, taki sposób załatwienia sprawy nie spowodował żadnych negatywnych konsekwencji dla skarżącego i w związku z tym nie dawał podstawy do uchylenia przedmiotowego rozstrzygnięcia. Co do tych należności organ prawidłowo zbadał przesłanki występowania całkowitej nieściągalności na podstawie art. 28 ust 2 i 3 u.s.u.s. i rozstrzygnął w tym zakresie w pkt 2 decyzji organu I instancji.

Biorąc wszystkie wskazane wyżej okoliczności pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku, uznając skargę D. K. za nieuzasadnioną.