Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 402/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie WSA Bożena Marciniak WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi Powiatu [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., wydaną po rozpatrzeniu odwołania A. B. (uczestniczka) od decyzji Wojewody [...] (Wojewoda) z dnia [...] października 2013 r., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Minister) :

1) uchylił zaskarżoną decyzję w całości;

2) stwierdził, że położone w miejscowości [...], w obrębie [...], w jednostce ewidencyjnej [...] - Gmina, w powiecie [...], w województwie [...] stanowiące zespół pałacowo-parkowy działki ewidencyjne nr [...], [...], [...] i [...] oraz części działek [...], [...] i [...] w granicach oznaczonych kolorem czerwonym na "Mapie przybliżonych granic zespołu dworsko-parkowego majątku [...] stan na 1944 r. na obecnej mapie ewidencyjnej" sporządzonej w skali 1:2000 przez geodetę uprawnionego A. W. w dniu [...] grudnia 2014 r. i stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji - nie podlegały przejęciu na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm., dalej " dekret");

3) stwierdził, że położone w miejscowości [...]., w obrębie [...], w jednostce ewidencyjnej [...] - Gmina, w powiecie [...], w województwie [...] części działek [...], [...] i [...] poza granicami oznaczonymi kolorem czerwonym na "Mapie przybliżonych granic zespołu dworsko-parkowego majątku [...] stan na 1944 r. na obecnej mapie ewidencyjnej" sporządzonej w skali 1:2000 przez geodetę uprawnionego A. W. w dniu [...] grudnia 2014 r. i stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji - podlegały przejęciu na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust 1 lit. e) dekretu.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym :

Pismem z [...] sierpnia 2009 r. uczestniczka wystąpiła do Wojewody o wydanie decyzji stwierdzającej, że działki gruntu o numerach [...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz [...], wchodzące w skład nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w [...] [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą [...], stanowiące zespół pałacowo-parkowy w [...]., nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Wojewoda umorzył postępowanie. Po rozpatrzeniu odwołania uczestniczki Minister decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. uchylił ww. decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2010 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Decyzją z dnia [...] października 2013 r., sprostowaną postanowieniem z dnia [...] października 2013 r., Wojewoda stwierdził, że zespół dworsko-parkowy stanowiący obecnie działki ewidencyjne o numerach [...],[...],[...].[...],[...],[...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, wchodzący w skład dawnego majątku ziemskiego "[...]" położonego we wsi [...] w gminie [...] - podlegał działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Uczestniczka złożyła odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2013 r.

Po rozpoznaniu powyższego odwołania Minister wydał opisaną na wstępie decyzję wskazując w uzasadnieniu, że przedmiotem postępowania są, zgodnie z wnioskiem uczestniczki, następujące działki położone w miejscowości [...]., w obrębie [...], w jednostce ewidencyjnej [...] - Gmina, w powiecie [...], w województwie [...]:[...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha.

Łączna powierzchnia działek wynosi [...] ha. Działka nr [...] stanowi nieruchomość, dla której Sąd Rejonowy w [...] [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą [...], pozostałe wymienione działki wchodzą natomiast w skład nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w [...] [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą [...]. Obecnymi właścicielami działek objętych postępowaniem są Powiat [...] oraz Skarb Państwa (reprezentowany przez Starostę M. oraz Agencję Nieruchomości Rolnych).

Minister wskazał, że w ocenie uczestniczki działki objęte postępowaniem stanowiły zespół pałacowo-parkowy który z uwagi na swój charakter nie mógł podlegać przejęciu na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Organ wyjaśnił, że w judykaturze podkreśla się, że rezydencja właściciela majątku, co do zasady, nie przechodzi na cele reformy rolnej, jako nieprzydatna do realizacji celów, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu. Jak się wywodzi, zespoły dworsko-parkowe nie były przydatne dla celów wskazanych w lit. a)-c), natomiast cele wskazane pod lit. d) i e) mogły być realizowane jedynie poprzez przejęcie nieruchomości niezabudowanych (uchwała NSA sygn. akt I OPS 2/06, wyroki NSA sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 823/07, I OSK 1116/07, I OSK 287/08).

Następnie wskazał, że dwór i park krajobrazowy w [...] zostały wpisane do rejestru zabytków na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w S. z dnia [...] grudnia 1984 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, ż "murowany dwór wzniesiony w 2 poł. XIX w. o wysokich walorach architektonicznych wraz z parkiem jest ciekawym przykładem rezydencji dworskiej wschodniego [....]".

Na działce nr [...] znajduje się eklektyczny pałac z początku XX wieku, łączący elementy renesansowe i barokowe. Z ewidencji parku dworskiego wynika, że do 1939 r. pałac służył rodzinie C. do celów mieszkalnych, w okresie okupacji wykorzystywany był jako kasyno wojskowe, a po II wojnie światowej użytkowały go instytucje szkoleniowo-oświatowe o profilu rolniczym (m.in. Ośrodek Szkoleniowy Państwowej Służby Rolnej, Zasadnicza Szkoła Rachunkowości Rolnej, Zespół Szkół Agrotechnicznych). Do pałacu prowadzi aleja wjazdowa obsadzona lipami, której przedłużeniem jest owalny gazon usytuowany na osi pałacu. W bezpośrednim" "sąsiedztwie pałacu, po jego wschodniej stronie, zachowany został z czasów okupacji parterowy, murowany barak wykorzystywany po wojnie jako internat dla uczniów, a także skład koksu.

Współczesny park krajobrazowy położony jest na zachód i północ od pałacu, ok. [...] ha i sięga aż do linii stawów położonych na działkach [...] oraz [...]. Stawy, choć położone na skraju obecnego parku, leżały niegdyś w jego centrum, ponieważ dawne tereny parkowe do II wojny światowej rozciągały się za stawami w kierunku północnym i zachodnim (obszar dawnego parku nie jest objęty prowadzonym postępowaniem). W ewidencji parku dworskiego wskazano, że stawy wchodzą w skład założenia kompozycyjnego. W protokole przejęcia z dnia [...] października 1944 r. podano z kolei, że stawy należące do majątku były bezrybne. Pozwala to przyjąć, że jako integralna część parku pełniły one funkcję ozdobną, a nie gospodarczą.

Protokoły z 1944 r. i 1946 r. określają, że sad pochodzący z majątku zajmował powierzchnię [...] ha. Z kolei w ewidencji parku dworskiego wskazano, że sad położony był po stronie alei wjazdowej przeciwnej do zabudowań gospodarczych, przylegał od południa do szosy, a od zachodu graniczył z państwowymi terenami bezdrzewnymi. Tak opisany sad obejmował południową część działki nr [...]. Wschodnią granicę założenia stanowiły dawne dworskie zabudowania gospodarcze, wydzielone później ogrodzeniem z prefabrykatów - granica przebiegała więc przez działki nr [...] i [...], pozostawiając wschodnią część tych działek z budynkami gospodarczymi poza częścią pałacowo-parkową. Północno-wschodni kraniec działki [...] leżał za stawem, na północny wschód od pałacu, nie stanowił więc części parku.

W ocenie Ministra należy zatem uznać, że zespół pałacowo-parkowy jako część mieszkalno-wypoczynkowa, niewykorzystywana do produkcji rolniczej ani do zarządzania majątkiem - nie mógł być przeznaczony na cele reformy rolnej. Charakteru tego obszaru nie mogą zmieniać skład koksu (wykorzystywanego jako opał w pałacu) oraz budynek internatu, który pochodzi z okresu okupacji, kiedy pałac nie funkcjonował zgodnie z typowymi zwyczajami i służył przejściowo celom wojskowym. Wprawdzie pałac po przejęciu przez Państwo został przeznaczony na oświatę rolniczą, tj. na cel wskazany w art. 1 ust. 2 lit.d) dekretu, w judykaturze przyjmuje się jednak, że taki cel mógł być realizowany jedynie poprzez przejęcie nieruchomości niezabudowanych, powołany przepis stanowi bowiem o "terenach", a nie "obiektach". Zespół pałacowo-parkowy obejmujący całe działki [...],[...],[...] i [...] oraz części działek [...] (z wyłączeniem południowej i wschodniej części), [...] (z wyłączeniem wschodniej części) oraz [...] (z wyłączeniem północno-wschodniego krańca) nie stanowił więc nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym i nie pozostawał w związku funkcjonalnym z gospodarczą częścią majątku. Granice tak opisanego zespołu oznaczone zostały kolorem czerwonym na "Mapie przybliżonych granic zespołu dworsko-parkowego majątku [...] stan na 1944 r. na obecnej mapie ewidencyjnej" sporządzonej w skali 1:2000 przez geodetę uprawnionego A. W. w dniu [...] grudnia 2014 r. Mapa ta jest wynikiem opinii sporządzonej na podstawie wydanego w niniejszej sprawie postanowienia Ministra z dnia [...] listopada 2014 r. o powołaniu biegłego i stanowi załącznik do niniejszej decyzji. Działki objęte wnioskiem leżące w wyznaczonych granicach nie podpadały pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Minister wskazał następnie, że południowa część działki nr [...] stanowiła sad, tymczasem ogrody warzywne i owocowe zaliczano - zgodnie z § 4 rozporządzenia - do użytków rolnych, dlatego ta część działki stanowiła nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym i nadawała się do wykorzystania na cele reformy rolnej. Z kolei wschodnie części działek nr [...] i [...] oraz północno-wschodni kraniec działki nr [...], leżąc poza częścią mieszkalno-wypoczynkową, pozostawały w łączności z rolniczą częścią majątku. Mając na uwadze, że powierzchnia nieruchomości "[...]" według protokołu z dnia [...] października 1944 r. wynosiła [...] ha, w tym [...] ha użytków rolnych i przekraczała normy obszarowe wymienione w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu - fragmenty działek nr [...],[...] i [...] położone poza obszarem dworsko-parkowym oznaczonym kolorem czerwonym na ww. "Mapie przybliżonych granic..." stanowiącej załącznik do decyzji podlegały, w ocenie Ministra, przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie powołanego przepisu.

Skargę na powyższą decyzję wywiódł Powiat M. (Skarżący), zarzucając decyzji Ministra:

1. naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, art. 75 i art. 77 kpa, polegających na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności;

2. przyjęcie jako dowodu dla rozstrzygnięcia sprawy przybliżonych granic nieruchomości na podstawie "Mapy przybliżonych granic zespołu dworsko-parkowego majątku [...] stan na 1944 r. na obecnej mapie ewidencyjnej" sporządzonej przez geodetę A. W. i sprzeczność treści rozstrzygnięcia z załącznikiem do decyzji;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego w szczególności poprzez przyjęcie, że położone w miejscowości [...] stanowiące zespół pałacowo-parkowy działki ewidencyjne nr [...],[...],[...] i [...] oraz części działek [...],[...] i [...] w -granicach oznaczonych kolorem czerwonym na "Mapie przybliżonych granic zespołu dworsko-parkowego majątku [...] stan na 1944 r. na obecnej mapie ewidencyjnej" sporządzonej w skali 1:2000 przez geodetę uprawnionego A. W. w dniu [...] grudnia 2014 roku i stanowiącej załącznik do decyzji nie podlegały przejęciu na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 e) dekretu.

Z uwagi na powyższe naruszenia Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu wskazał, że w sporządzonej dokumentacji geodezyjno-prawnej nieruchomości Zespołu dworsko parkowego Majątku [...] biegły stwierdził, że istnieje duża rozbieżność w zakresie granit zespołu dworsko-parkowego według istniejących dokumentów. Biegły stwierdził, że wobec nie odnalezienia w zasobach archiwalnych Archiwum Państwowego w S. i O. oraz w wydziale ksiąg wieczystych Sądu Rejonowego w [...] a także w dokumentach uzyskanych od zleceniodawcy map, które precyzyjnie pokazywałyby sytuację na gruncie w dniu [...] września 1944 roku wykonał mapy, na których pokazał przybliżone granice zespołu dworsko-parkowego. Tam gdzie było to możliwe biegły uwzględnił i przyjął obecne granice ewidencyjne działek sąsiednich, aby nie naruszać obecnego stanu posiadania, a następnie obliczył przybliżoną powierzchnię ogólną zespołu dworsko-parkowego.

Przyjęcie przez Ministra sporządzonej przez biegłego opinii i mapy nie odpowiada zakresowi zleconego dowodu. Biegły w opinii przedstawił jedynie szkic do analizy granic zespołu dworsko-parkowego, wskazując jednocześnie, że istnieje duża rozbieżność w zakresie przebiegu granic zespołu dworsko-parkowego według załączonych dokumentów.

Wykonana przez biegłego opinia nie przedstawia granic majątku na obecnej mapie ewidencyjnej i nie było możliwe na jej podstawie sformułowanie precyzyjnego rozstrzygnięcia w sprawie. Wydane orzeczenie może okazać się również niewykonalne w sprawach związanych z ujawnianiem praw właścicielskich np. w ewidencji gruntów i budynków czy w księgach wieczystych.

Zdaniem Skarżącego bez ustalenia dokładnych granic zespołu dworsko-pałacowego w postępowaniu prowadzonym przez Ministra Rolnictwa nie jest możliwe wykonanie podziału nieruchomości i ustalenia granic nieruchomości na gruncie.

Skarżący wskazał, że działki nr [...],[...] i [...] w [...] stanowią rzekę [...] będącą własnością Skarbu Państwa. Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne (Dz. U. z 2012 r. poz. 145 ze zm.) wody stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego są wodami publicznymi. Płynące wody publiczne nie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu.

Skarżący nie zgodził się także ze stanowiskiem Ministra, że zespół pałacowo-parkowy jako część mieszkalno-wypoczynkowa, niewykorzystywana do produkcji rolniczej ani do zarządzania majątkiem nie mógł być przeznaczony na cele reformy rolnej, popierając w tym zakresie w całości stanowisko Wojewody przedstawione w decyzji z dnia [...] października 2013 roku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Uczestniczka postępowania w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie. Podniosła, że w skardze nie wskazano, jakie to istotne dla sprawy okoliczności nie zostały wyjaśnione.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących wadliwości mapy stanowiącej załącznik do decyzji wyjaśniła, że w dokumentacji geodezyjnej biegły wyraźnie wskazał, że koniecznym jest dokonanie geodezyjnego podziału majątku, w celu wydzielenia z niego nieruchomości do zwrotu, przy czym podział ten normowany jest przepisami art. 92 i następne ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm., dalej "u.g.n."). Dopiero decyzja zatwierdzająca projekt podziału stanie się podstawą ujawnienia podziału w księdze wieczystej i katastrze nieruchomości.

Podkreśliła że ten sam geodeta, który sporządził opinię sporządził w dniu [...] marca 2015 r. protokół graniczny, którego częścią jest załącznik graficzny w postaci mapy z precyzyjnie wytyczonym przebiegiem granic.

Odnosząc się do zarzutu, że na działkach [...],[...] i [...] znajduje się rzeka [...] wyjaśniła, że przedmiotowa decyzja jedynie potwierdza niezgodne z prawem przejęcie majątku nie oznacza zaś przejścia na własność uczestnika wspomnianych działek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest niezasadna.

W zaskarżonej do sądu decyzji Minister stanął na stanowisku, że objęty wnioskiem zespół pałacowo-parkowy, jako część mieszkalno-wypoczynkowa niewykorzystywana do produkcji rolnej nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej.

Dla ustalenia, czy dany zespół pałacowo-parkowy podpadał pod działanie dekretu konieczne było ustalenie jego związku funkcjonalnego z gospodarczą częścią majątku. Związek ten zachodzi wówczas, gdy nie było możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie.

Sąd rozpoznający sprawę uznaje, że w niniejszej sprawie Minister wywiązał się prawidłowo z obowiązków wynikających z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., to jest zebrał cały niezbędny materiał dowodowy a następnie dokonał jego oceny z uwzględnieniem zasad wynikających z powyższych przepisów. W konsekwencji, w ocenie sądu uznać należy, że Minister prawidłowo ocenił, iż nie zachodził związek funkcjonalny zespołu pałacowo-parkowego z pozostają częścią majątku.

Sąd wskazuje również, że z uzasadnienia skargi wynika, iż Skarżący argumentację podniesioną w uzasadnieniu decyzji Wojewody uznaje za argumentację przemawiającą za występowaniem związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym a pozostałą częścią majątku. Wobec powyższego, w dalszej części uzasadnienia, sąd ustosunkowywać się będzie do argumentów podnoszonych przez Wojewodę w decyzji z dnia [...] października 2014 r. uznając, że intencją Skarżącego było ich potraktowanie jako zarzutów, co do decyzji Ministra.

Okolicznością niesporną jest fakt wpisania zespołu pałacowo-parkowego do rejestru zabytków. Z opisu zawartego w kartach ewidencyjnych architektury pałacu oraz parku dworskiego a przytoczonego przez Ministra wynika w ocenie sądu, że zespół pałacowo parkowy stanowił odrębną całość, przeznaczoną wyłącznie na cele mieszkalne właściciela majątku, nie związaną z działalnością rolniczą. Ustalenie to potwierdzają również dołączone do opinii biegłego A. W. mapy, z których wynika, że pałac i park stanowiły odrębną całość. Z opisu granic zespołu pałacowo-parkowego sporządzonego przez geodetę W.N. wynika, że w większości granice zespołu pałacowo parkowego przebiegają wzdłuż naturalnych linii i obiektów. Od południa jest to szosa, od zachodu linia drzew oddzielająca zespół od sadu już nie istniejącego, następnie linia drzew parku i droga a od północy droga będąca częścią działki o obecnym numerze [...]. Od wschodu było to w części ogrodzenie, nieistniejąca już aleja grabów i linia drzew parku.

Wojewoda w swojej decyzji wykazywał, iż właściciel majątku samodzielnie nim zarządzał, co oznacza, że zespół pałacowo-parkowy był funkcjonalnie związany z pozostałą częścią majątku podpadającą pod działanie dekretu. Na poparcie swojego stanowiska przywoływał pismo z dnia [...] marca 1921 r.

W ocenie sądu, Minister rozpoznając odwołanie uczestniczki postąpił prawidłowo nie podzielając powyższych ustaleń.

Ze znajdującej się w aktach ewidencji pałacu wynika, że brak w nim było pomieszczeń związanych z zarządzaniem majątkiem. Natomiast na terenie majątku znajdował się odrębny budynek będący siedzibą zarządcy majątku. Na istnienie tego budynku wskazuje dokument zatytułowany "spis zabudowań w majątku państwowym [...]" w którego pozycji [...] znajduje się następujący wpis "[...]".

Odnosząc się do pisma z dnia [...] marca 1921 r. wskazać należy, że do akt postępowania dołączone zostały dokumenty archiwalne dotyczące przeprowadzonej w latach 20 ubiegłego wieku parcelacji majątku w skład którego wchodził zespół pałacowo parkowy. Z dokumentów tych wynika, że planowana parcelacja spotkała się ze sprzeciwem części robotników rolnych zatrudnionych w majątku. Zarzucali oni, że parcelacja prowadzi do ograniczenia zatrudnienia w majątku. Rzeczywiście, właściciel majątku prowadził korespondencję z odpowiednimi organami administracyjnymi w tej sprawie, wyjaśniając, że osoby wnoszące zastrzeżenia do parcelacji to robotnicy rolni, którzy zwolnieni zostali z przyczyn, które obecnie spełniałyby przesłanki zwolnień dyscyplinarnych.

W ocenie sądu okoliczność, że właściciel majątku w latach dwudziestych ubiegłego wieku prowadził korespondencję w sprawach dotyczących prawidłowości przeprowadzonej parcelacji i kwestii związanych z ewentualnym zmniejszeniem zatrudnienia nie może przesądzać jeszcze o uznaniu, że zachodził związek funkcjonalny we wskazanym powyżej znaczeniu pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym a resztą majątku. Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela pogląd wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym nawet osobiste zarządzenia majątkiem przez właściciela i jego zamieszkiwanie w pałacu nie ma żadnego znaczenia dla oceny samodzielnego funkcjonowania rolniczej części majątku bez pałacu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2014 r. I OSK 2230/12).

Wojewoda- a za nim Skarżący – przyjął również, że o podpadaniu zespołu pałacowo-parkowego na cele reformy rolnej świadczy przekazanie ośrodka [...] na cele oświaty, potwierdzone protokołem przekazania ośrodka [...] z dnia [...] stycznia 1949 r.

W ocenie sądu podzielić należy w pełni stanowisko Ministra wyrażone w zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym cele wskazane w art. 1 ust. 2 lit. d) i e) dekretu mogły być realizowane jedynie poprzez przejęcie nieruchomości niezabudowanych.

Wojewoda wskazywał w swojej decyzji, że na terenie parku znajdowały się stawy rybne, Minister uznał, że stawy te stanowiły element założenia parkowe.

W protokole przejęcia na cele reformy rolnej z dnia [...] września 1944 r. wskazano co następuje "stawy rybne- ", jako "inne wody" wymieniono natomiast dwa stawy bezrybne. Następnie w szczegółowym wykazie użytków wymieniono stawy bezrybne o powierzchni [...] ha. W protokole z dnia [...] lutego 1946 r., czyli protokole przekazania majątku [...] na cele oświaty wymieniono dwa stawy rybne o powierzchni [...] ha niezarybione.

W protokole z [...] czerwca 1946 r. wskazano : jezioro - wody dzikie o powierzchni [...] ha oraz stawy rybne [...] ha.

Minister uznając, że stawy stanowiły element założenia parku przywołał ewidencję parku oraz wyjaśnił, że zgodnie z opisem parku, stawy, choć obecnie położone na skraju parku leżały niegdyś w jego centrum, ponieważ dawne tereny parkowe do II Wojny światowej rozciągały się za stawami w kierunku północnym i zachodnim.

W ocenie sądu, uwzględniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy podzielić należy stanowisko Ministra co do charakteru stawów.

W protokole przejęcia majątku na cele reformy rolne stawy określone są jako "inne wody", jednocześnie, nie potwierdzono w tymże protokole występowania stawów o charakterze rybnym. W dalszej części protokołu, w której wyszczególniany był inwentarz martwy również nie wymieniono sprzętu czy wyposażenia wykorzystywanego do produkcji rybnej. Również wykazy pracowników i to zarówno sporządzone przed II Wojną Światową jak i wykaz zawarty w protokole przejęcia majątku na cele reformy rolnej nie wykazują żadnych pracowników powiązanych z produkcją rybną.

W świetle powyższych okoliczności brak było podstaw do przyjęcia, by rzeczywiście w dacie przejmowania majątku na cele reformy rolnej stawy mogły być uznane za stawy służące produkcji rybnej.

Wojewoda (a wobec konstrukcji skargi również Skarżący) uznał, że o związku funkcjonalnym świadczy brak wyodrębnienia fizycznego i prawnego zespołu pałacowo-parkowego.

Również ten argument sąd uznaje za niezasadny.

Jak już wyżej wskazano, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że zespół pałacowo-parkowy stanowił odrębną część majątku, która nie była powiązana z częścią wykorzystywaną na cele produkcji rolniczej. Brak jest w ocenie sądu podstaw do uznania, że nie utworzenie odrębnej księgi wieczystej dla zespołu pałacowo-parkowego oznacza występowanie tegoż związku

W decyzji Wojewody wskazane zostało również, iż brak jest dowodów na to, by właściciel nieruchomości utrzymywał się z innych źródeł niż dochody z majątku. Ustosunkowując się do powyższego wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż źródła dochodów właścicieli ani fakt zamieszkiwania przez niego na nieruchomości ziemskiej w pałacu nie mogą świadczyć same przez się o istnieniu związku funkcjonalnego (por. wyrok tutejszego Sądu z dnia 15 lipca 2014 r. I SA/Wa 2792/13 i powołane tam orzecznictwo).

Końcowo wskazać należy że w orzecznictwie sądów wyrażany jest ugruntowany już pogląd, iż "związek funkcjonalny" zachodzi, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie. Zauważyć w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądowym wielokrotnie podkreślano, iż powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne zespołów pałacowo – parkowych z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej nie mogą przesądzać o istnieniu związku funkcjonalnego. Nie ma zatem znaczenia, czy został on fizycznie oddzielony od zabudowań gospodarczych, ani czy park graniczył z częścią gospodarczą majątku. Istotną rolę odgrywa natomiast, czy możliwe jest faktyczne określenie granic części nieruchomości ziemskiej, która nie służyła ze swej natury produkcji rolnej. (por. wyrok NSA z dnia 20 lutego 2015 r. I OSK 1399/13).

Podsumowując tę część rozważań wskazać należy, że Minister prawidłowo przyjął, iż brak jest związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem parkowo-pałacowym a pozostałą częścią majątku, co oznacza, że zespół ten nie podpadał pod działanie dekretu o reformie rolnej.

Oznacza to, że powiązane z powyższym ustaleniem zarzuty naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego sąd uznaje za niezasadne.

Znaczna część zarzutów skargi dotyczyła kwestii nieprawidłowości decyzji w zakresie określenia części majątku, który nie podpadał pod działanie reformy rolnej.

Zarzuty te sąd uznaje za niezasadne.

W tenorze decyzji Ministra wskazane zostało jakie konkretnie działki ewidencyjne w całości oraz jakie części wskazanych wprost w decyzji działek ewidencyjnych nie podpadają pod działanie dekretu o reformie rolnej. Sprecyzowane zostało również, że owe działki oraz części działek nie podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej w granicach oznaczonych kolorem czerwonym na "Mapie przybliżonych granic zespołu dworsko-parkowego majątku [...] stan na 1944 r. na obecnej mapie ewidencyjnej" sporządzonej w skali 1:2000 przez geodetę uprawnionego A. W. w dniu [...] grudnia 2014 r. która to mapa stanowi załącznik do decyzji.

W ocenie sądu powyższy sposób sformułowania decyzji oznacza, że na cele reformy rolnej nie podpadały konkretne działki i części konkretnych działek, przy czym zakres terytorialny tychże działek i części działek określony jest na mapie. W sytuacji, w której wniosek uczestniczki dotyczył konkretnych działek (nie wymieniał np. działki [...]) taki sposób sformułowania decyzji uznać należy za prawidłowy.

Sąd podkreśla w tym miejscu, że decyzja i załącznik do niej muszą być odczytywane łącznie. Skoro w tenorze decyzji wymieniono konkretne działki (i części konkretnych działek), które nie podpadają pod działanie reformy rolnej (jako objęte wnioskiem), to okoliczność, że na mapie sporządzonej przez biegłego wskazano, że w skład parku wchodziła również jeszcze część działka nie objętej wnioskiem, nie może być uznany za wadliwość decyzji.

Dodatkowo wskazać należy, że o niezasadności zarzutów w tym zakresie świadczy również przywołana przez uczestniczkę w odpowiedzi na skargę okoliczność, iż w dniu [...] marca 2015 r. właśnie na podstawie decyzji i załączonej do niej mapy sporządzono protokół graniczny obejmujący nieruchomości podlegające zwrotowi.

Skarżący w skardze powoływał się na treść art. 23 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. prawo geodezyjne i kartograficzne. W ocenie sądu przywołane powyższego przepisu na obecnym etapie sprawy jest przedwczesne. Podzielić należy stanowisko uczestniczki, że dopiero w wykonaniu decyzji Ministra przeprowadzony zostanie podział nieruchomości i decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości oraz ze sporządzoną w toku postępowania mapą stanowić będzie podstawę wpisu zarówno do ksiąg wieczystych jak i do ewidencji gruntów i budynków.

Dodatkowo wskazać należy, że wbrew twierdzeniom Skarżącego, mapa stanowiąca załącznik do decyzji, jak wskazano w jej tytule, obrazuje przybliżone granice zespołu dworsko parkowego majątku [...] stan na 1944 r. na obecnej mapie ewidencyjnej. Granice majątku wpisane zostały w obecne działki ewidencyjne.

Odnosząc się do zarzutu objęcia powołaną decyzją działek stanowiących rzeki sąd wskazuje, że przedmiotowa decyzja nie przesądza o przyznaniu powyższych nieruchomości na własność uczestniczki – wskazuje jedynie w jakich granicach majątek [...] nie podpadał pod działanie dekretu o reformie rolnej.

Zarzuty dotyczące wskazania na mapie stanowiącej załącznik do decyzji jedynie przybliżonych granic zespołu pałacowo-parkowego również uznać należy za nieuzasadnione.

W opinii, której rezultatem jest powyższa mapa, biegły wyjaśnił z jakich dokumentów korzystał przy jej opracowaniu jak również wskazał, jakie dokumenty w ogóle są w tej sprawie dostępne. Skarżący podnosząc, że mapa przedstawia jedynie przybliżone granice majątku nie wskazał jednak żadnych innych środków dowodowych, które mogłyby zostać wykorzystanie przy precyzyjniejszym oznaczeniu granic, jak również nie wskazał, do jakich instytucji czy archiwów mógłby jeszcze wystąpić organ celem pozyskania takich dokumentów.

Sąd rozpoznający sprawę wskazuje, że z akt administracyjnych wynika, iż organy w niniejszej sprawie poszukiwały w bardzo szerokim zakresie wszelkich dokumentów dotyczących przedmiotowego majątku. Świadczy o tym zarówno znajdująca w aktach administracyjnych korespondencja prowadzona z poszczególnymi archiwami jak i ilość dokumentów przez nie nadesłanych. W tej sytuacji, sąd nie dostrzega ani konieczności ani możliwości nakazania organowi zwrócenia się do jeszcze innych podmiotów i instytucji o nadesłanie dodatkowych dokumentów

Z uwagi na powyższe, uznając że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.