Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1853/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-11-04 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 258 par. 1 i par. 2 pkt 7 w zw. z art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (odpowiedzialność osób trzecich) w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, skarżący S.G. złożył wniosek o prawo pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku, skarżący oświadczył, że złożenie wniosku argumentuje uzyskiwaniem zbyt niskich dochodów, które pozwoliłyby na opłacenie kwoty wpisu sądowego od skargi oraz brakiem oszczędności finansowych, które mógłby przeznaczyć na ten cel.

Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną B.G. Miesięczne dochody skarżącego wynoszą [...] zł netto, natomiast miesięczny dochód jego żony zamyka się aktualnie w kwocie [...] zł netto. Łączny miesięczny koszt utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego zamyka się – wg jego oświadczenia – w kwocie [...] zł netto.

Skarżący posiada razem z małżonką mieszkanie, które obciążone jest hipoteką z tytułu zaciągniętego kredytu na zakup tego mieszkania. Kredyt ten został zaciągnięty w [...] i zamyka się w kwocie [...] CHF. Miesięczna rata spłaty tego kredytu wynosi [...] zł.

Koszt utrzymania mieszkania, to [...] zł na miesiąc, na zakup żywności przeznacza się około [...] zł miesięcznie.

Pięcioletnia córka O., chodzi do przedszkola (opłata [...] zł miesięcznie). Dziecko często choruje i koszty leczenia wynoszą przeciętnie [...] zł na miesiąc.

Wnioskodawca podkreślił, że również ponosi inne opłaty związane z korzystaniem z telefonów komórkowych, zakupem paliwa do samochodu, użytkowaniem Internetu, opłatą abonamentową RTV, ubezpieczeniem na życie, spłatą rat pożyczek zaciągniętych w pracy oraz opłaty za zajęcia baletowe córki.

Wnioskodawca oświadczył, że jest osobą schorowaną. Cierpi na liczne dolegliwości. Pociąga to za sobą konieczność zakupu wielu medykamentów (około [...] zł miesięcznie), oraz korzystania ze specjalistycznych masaży, i zabiegów, korzystania z pływalni, stosowania leków przeciwbólowych i maści rozgrzewających. Pochłania to wydatki rzędu [...] zł miesięcznie.

Skarżący zaznaczył, że w Wydziale I tutejszego Sądu toczy się jego 7 spraw (I SA/Gl 587 – 593/10), a w tutejszym wydziale dalszych 11 spraw (III SA/Gl 1848 – 1858/10). We wszystkich sprawach wpis sądowy od skarg wynosi 500 zł. Łączny wpis w tych sprawach wyniesie wiec 9.000 zł. Wyasygnowanie takiej kwoty będzie stanowiło dla skarżącego nadmierne obciążenie. W tej sytuacji, skarżący oświadczył, że mógłby uiścić jedną łączną opłatę w wysokości 500 zł.

Skarżący oświadczył, że wszelkie zaświadczenia, wyciągi, wydruki i tym podobne dokumenty potwierdzające jego stan majątkowy zostały przesłane już do tutejszego Sądu pismem z dnia [...], do spraw I SA/Gl 587 – 593/10.

Rozpoznając przedmiotową sprawę uwzględniono z urzędu materiały i dokumenty, które skarżący nadesłał do w/w spraw, rozpoznawanych w Wydziale I (I SA/Gl 587 – 593/10). Jednak wnioskodawca został wezwany zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 24 września 2010 r. do uzupełnienia danych, na które powołał się we wniosku, poprzez wykazanie swojego aktualnego stanu majątkowego i stanu majątkowego swojej żony. Skarżący został wezwany mianowicie do nadesłania wyciągów i wykazów z rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu trzech ostatnich miesięcy. Zaznaczono, że należy nadesłać odpowiednie wyciągi i wykazy nie tylko z rachunków bankowych skarżącego, ale także i z rachunku bankowego małżonki wnioskodawcy.

W odpowiedzi na to wezwanie, skarżący nadesłał wyciągi i wykazy z własnego rachunku bankowego oraz rachunku swojej żony z ostatnich trzech miesięcy.

Wśród materiałów i dokumentów nadesłanych przez skarżącego do spraw I SA/Gl 587 – 593/10 znajdują się: pismo, w którym wnioskodawca obszernie omówił swoje wydatki, wyliczając je w osobnym piśmie na sumę [...] zł (zawarte w nim są m.in. takie pozycje jak: leki dla siebie i dla dziecka w wysokości po [...] zł, opłata za zajęcia baletowe i językowe dziecka – łącznie [...] zł, paliwo do samochodu – [...] zł, opłatę za centralne ogrzewanie (w sezonie) – [...] zł, wyżywienie – [...] zł, ubrania – [...] zł, masaże, zabiegi – [...] zł, korzystanie z pływalni – [...] zł oraz ubezpieczenie samochodu /średnia miesięczna/ – [...] zł).

Skarżący przedstawił też plik materiałów, w znacznej części w formie kserokopii, a mianowicie dokumentację dotyczącą: dochodów jego i jego małżonki (według zaświadczenia pracodawcy tej ostatniej jej wynagrodzenie wypłacane jest przelewem na rachunek bankowy i do [...] "obciążone jest spłatą pożyczki z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych w kwocie [...] miesięcznie"), zaciągniętego przez nich kredytu (m.in. potwierdzenie przelewu raty za ostatni miesiąc opiewające na sumę [...] zł), dochodów związanych z gospodarstwem rolnym tej małżonki (według zaświadczenia o dochodowości gospodarstwa rolnego przeciętny dochód z takiego gospodarstwa w 2008 r. wynosił [...] zł, z kolei decyzją z dnia [...] przyznano płatności na ten rok w wysokości [...] zł) oraz kosztów utrzymania (m.in. paragony wystawione przez apteki; ostatnie z nich pochodzą z lipca bieżącego roku i opiewają na sumę [...] zł). Przedłożył również dokument potwierdzający jego pobyt w szpitalu w [...] r., skierowania do poradni alergologicznej i gastrologicznej oraz orzeczenie z dnia [...] uznające go za niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju, wymieniające niektóre schorzenia, które wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca nadesłał wreszcie także wyciągi z dwóch należących do niego rachunków bankowych oraz konta oszczędnościowego prowadzonego w imieniu jego i jego małżonki (salda dodatnie tych rachunków na dzień [...] wynosiły odpowiednio: [...] zł, [...] zł, zaś w przypadku konta – [...] zł. Wpływy na obu rachunkach to głównie wynagrodzenie skarżącego, pośród wydatków, obejmujących większość kosztów utrzymania rodziny skarżącego, znajdują się jednak też przelewy na rachunek bankowy jego małżonki.

Natomiast salda dodatnie osobistych rachunków skarżącego i jego żony na dzień [...] wynosiły odpowiednio: [...] zł i [...] zł.

W skład majątku wnioskodawcy wchodzi: kilkuletni samochód osobowy, mieszkanie i niewielka nieruchomość rolna.

Na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...], skarżący nadesłał również wyciąg bankowy z rachunku swojej żony oraz wyciąg ze swojego własnego rachunku bankowego. Oba te wyciągi obrazują całokształt operacji dokonywanych na nich w ciągu ostatnich trzech miesięcy (w okresie od lipca do września bieżącego roku). W piśmie przewodnim z dnia [...] skarżący oświadczył, że zapłaci tytułem wpisu kwotę [...] zł w sprawach I SA/Gl 587 – 593/10, ale na tym już skończą się jego możliwości finansowe. Także w tym celu, strona będzie musiała zaciągnąć pożyczkę celem sfinansowania tego wydatku, a spłata tej pożyczki przysporzy mu wiele kłopotów.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje.

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy zażądał jedynie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten, obejmował więc jedynie żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku S.G., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Skarżący zaznaczył, że jego zdaniem, najbardziej zasadne byłoby poniesienie przez niego tylko i wyłącznie jednej opłaty sądowej w kwocie 500 zł (ta kwota miałaby stanowić jedną opłatę sądową od 11 skarg).

Należy jednak zaznaczyć, że takie rozwiązanie nie jest możliwe, ponieważ obowiązujące akty normatywne, które regulują postępowanie przed sądami administracyjnymi przewidują, że od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis (stosunkowy lub stały). Pismem inicjującym postępowanie w danej instancji jest także skarga na decyzję określonego organu (art. 230 P.p.s.a.). Wynika z tego, że od każdej skargi inicjującej konkretne postępowanie sądowe w danej instancji należy odrębnie pobrać opłatę sądową. W tym przypadku, skarżący wniósł 11 skarg na decyzję organu podatkowego (III SA/GL 1848 – 1858/10) i tym samym powstał obowiązek uiszczenia 11 opłat sądowych.

Faktem jest, że wpis sądowy od skargi w tego rodzaju sprawach wynosi 500 zł na podstawie § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Tak wiec skarżący ma obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od poszczególnej skargi w kwocie 500 zł. Łączny wpis w 11 sprawach zamyka się więc w kwocie 5.500 zł.

W tym miejscu należy podkreślić generalną zasadę, zgodnie z którą to same strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Prawo pomocy jest instytucją proceduralną, która tworzy wyłom od tej generalnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego. W sytuacji, w której stronie zostanie przyznane prawo pomocy, koszty postępowania sądowego są pokrywane z budżetu państwowego. Fakt ten powoduje, że korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wtedy, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Odnosi się to więc do sytuacji, w których wnioskodawca nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (tak w postanowieniu WSA w Krakowie z dnia 24 października 2008 r., I SA/Kr 1047/08, LEX nr 507289).

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku o prawo pomocy w oparciu o przedstawiony przez skarżącego materiał dowodowy należy uznać, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarżący udokumentował swój aktualny stan majątkowy w sposób dostatecznie jasny i wyczerpujący. Z analizy przedłożonych przez niego dokumentów wynika, że nie spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.

Wnioskodawca jest osobą, która prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie ze swoją żoną i kilkuletnią córką O. Zarówno skarżący, jak i jego żona są osobami zatrudnionymi i pracują w sektorze publicznym na podstawie umów o pracę na czas nieokreślony. Skarżący jest zatrudniony w Urzędzie Miasta C., natomiast jego żona w [...] Oddziale Regionalnym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. Skarżący udokumentował stosownymi zaświadczeniami wysokość obu wynagrodzeń, jednak już z analizy wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego małżonki wynika, że skarżący uzyskuje wynagrodzenie w wysokości od [...] zł ([...]) do [...] zł ([...]). Z kolei wynagrodzenie jego żony wynosi od [...] [...] zł. Kwoty tego rzędu wpływały na osobiste rachunki skarżącego i jego żony tytułem wynagrodzenia ze stosunku pracy. Wynika z tego, że łączny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wyraźnie przekracza kwotę [...] zł na miesiąc. Nie jest to z pewnością niska kwota, uwzględniając aktualne warunki bytowe naszego społeczeństwa.

Poza tym, w gospodarstwie tym jest dodatkowy i uboczny dochód, uzyskiwany z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, stanowiącego własność żony skarżącego. Według zaświadczenia o dochodowości gospodarstwa rolnego przeciętny dochód z takiego gospodarstwa w 2008 r. wynosił [...] zł, z kolei decyzją z dnia [...] przyznano płatności na ten rok w wysokości [...] zł.

Tak więc skarżący i jego małżonka posiadają stały i wysoki miesięczny dochód. Poza tym posiadają majątek, który jest źródłem dodatkowego dochodu.

Uwzględniając oświadczenia skarżącego o jego miesięcznych wydatkach i kosztach utrzymania gospodarstwa domowego, oraz analizując oba rachunki osobiste: wnioskodawcy i jego małżonki, należy stwierdzić, że zachowują one płynność finansową. Na rachunki te wpływają regularnie wynagrodzenia, natomiast generalnie suma transakcji obciążeniowych nie przekracza w wyraźnym stopniu sumy transakcji uznaniowych. Co najważniejsze, na rachunkach tych w ostatnim czasokresie w ogóle nie pojawił się debet, a saldo końcowe (na poszczególne miesiące) jest zawsze wyraźnie dodatnie. Najniższe saldo zamknęło się w kwocie [...] zł (wyciąg z rachunku B.G. za [...]). Jednocześnie salda na rachunku bankowym wnioskodawcy przekraczają w sposób wyraźny kwotę [...] zł. W sumie, łączne saldo tych dwóch rachunków regularnie przekracza kwotę [...] zł. Jest to kwota, która pozostaje po wpływie wynagrodzeń na oba rachunki oraz po dokonaniu licznych transakcji obciążeniowych na każdym z tych rachunków. Tak więc na koniec każdego miesiąca pozostaje na obu tych rachunkach łącznie kwota około [...] zł, która stanowi nadwyżkę. Trudno w tej sytuacji stwierdzić, że wnioskodawca nie dysponuje wolnymi środkami finansowymi, a w celu uiszczenia opłat sądowych, koniecznie musi zaciągać pożyczki. Na obu rachunkach bankowych znajduje się przecież wyraźna nadwyżka pieniężna, która może być przeznaczona na uregulowanie wpisu sądowego w niniejszych sprawach.

Podkreślenia wymaga to, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, stąd też dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, które nie są wydatkami niezbędnymi dla jej utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09, LEX nr 552409).

Mając to na uwadze należy stwierdzić, że skarżący i jego małżonka znajdują się w dobrej i ponadprzeciętnej kondycji finansowej. Generalnie, ich wydatki nie przekraczają osiąganych przez nich dochodów. Na obu kontach znajdują się wolne środki pieniężne. W konsekwencji uznać należy, że skarżący nie posiada przymiotu osoby ubogiej. Tymczasem, prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową, która jest przeznaczona dla osób znajdujących się właśnie w ubóstwie, lub takich osób, które mogłyby popaść w ubóstwo wskutek partycypacji w kosztach postępowania.

Nie budzi wątpliwości, że skarżący i jego żona osiągają wysoki dochód, na ich rachunkach osobistych są dodatnie salda, a zapas zgromadzonych środków finansowych wynosi około [...] zł – jest to kwota wyższa od łącznej sumy wpisów w 11 sprawach.

Wolne środki w gospodarstwie domowym wnioskodawcy w sposób wyraźny przekraczają miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Należy zwrócić także uwagę na część wydatków, która z powodzeniem może być częściowo ograniczona, a nawet i zaniechana bez uszczerbku koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny. Przykładem takich wydatków może być np. zadeklarowana przez stronę kwota [...] zł, która miesięcznie przeznaczana jest na zakup ubrań. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący nie wykazał również, że ponosi w uzasadniony sposób wydatki na leczenie, które miałyby charakter nadzwyczajny, odbiegający od kosztów leczenia zwykle obciążających budżet przeciętnej rodziny.

W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że stan majątkowy skarżącego uzasadnia jednak poniesienie przez niego kosztów postępowania. Analizując stan majątkowy skarżącego, należy stwierdzić, że może on ponieść koszty sądowe bez konieczności zaciągania pożyczek, które miałyby umożliwić opłacenie wpisu sądowego. Skarżący może po prostu sięgnąć do środków zgromadzonych na rachunkach bankowych, jak również może zrezygnować z wydatków, które z powodzeniem czasowo może ograniczyć, bądź nawet wyłączyć.

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.