Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 8/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 1b pkt 1-2, art. 17 ust. 5 pkt 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 119 pkt 2, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 77 § 1, art. 79a, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 1 § 1-2
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma (spr) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 08 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2021 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania W. K., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza K. W. (zwanego dalej "Burmistrzem") z dnia [...] czerwca 2021 r., [...] w sprawie odmowy przyznania odwołującej się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem A. K..

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] maja 2021 r. W. K. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem A. K.. Do wniosku zostało dołączone między innymi orzeczenie Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w P. z dnia [...] sierpnia 1997 r., nr [...], w którym A. K. został zaliczony do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia na trwałe oraz decyzje Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2009 r., [...] przyznającą W. K. emeryturę rolniczą oraz z dnia [...] marca 2021 r., [...] ustalającą wysokość emerytury rolniczej W. K. w kwocie [...]miesięcznie. Do wniosku dołączono także pismo pełnomocnika W. K., radcy prawnego M. M., w którym wniósł on o przyznanie W. K. świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem okoliczności pobierania przez wnioskującą emerytury rolniczej i przyznanie świadczenia w części stanowiącej różnicę między świadczeniem pielęgnacyjnym a otrzymywaną emeryturą, ewentualnie wniósł o zobowiązanie wnioskującej do dokonania wyboru jednego ze świadczeń poprzez złożenie wniosku o zawieszenie prawa do emerytury rolniczej, zawieszenie postępowania do czasu przedłożenia decyzji organu rentowego o zawieszeniu prawa do emerytury, a po przedłożeniu wskazanej decyzji – przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu pisma wskazano, że W. K. jest jedyną osobą z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji na rzecz A. K. (będącego kawalerem), która taką opiekę może sprawować i faktycznie sprawuje. Zaznaczono także, że art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej "u.ś.r.") w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443). Podkreślono również, że w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla osób pobierających rentę lub emeryturę w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto tezę, iż narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., [...] Burmistrz odmówił przyznania W. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem A. K.. W uzasadnieniu podkreślono, że W. K. nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Brak pracy lub jej niepodejmowanie nie jest konsekwencją sprawowania opieki, ale wiąże się z pobieraniem świadczenia emerytalnego. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Burmistrz zaznaczył, że nie jest możliwe uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu ustalonego prawa do emerytury. Jednocześnie wskazano, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż A. K. w momencie wydania orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w P. z dnia [...] sierpnia 1997 r. był osobą dorosłą.

Pismem z dnia [...] czerwca 2021 r. W. K., reprezentowana przez radcę prawnego M. M., odwołała się od powyższej decyzji wnosząc o jej uchylenie i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1. art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, w którym doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2. art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej przywołanego przepisu i w konsekwencji uznanie, że fakt pobierania emerytury przez W. K. pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

3. art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 32 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia a emeryturą;

4. art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej "K.p.a.") poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, to jest brak ustalenia różnicy wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do emerytury, a w konsekwencji brak rozważenia czy różnica wysokości świadczeń uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego choćby w tej części;

5. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez zaniechanie poinformowania W. K. o uznaniu okoliczności pobierania przez nią emerytury za negatywną przesłankę ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązania jej do usunięcia tej przesłanki poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do emerytury.

W obszernym uzasadnieniu wskazano, że brak jest podstaw prawnych do dokonywania przez Burmistrza takiej wykładni przepisów, która prowadzi do wniosku, że pomimo uznania niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. może on nadal, w niezmienionym kształcie, stanowić materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć. Przywołano także liczne orzeczenia sądów administracyjnych, w których zastosowano wykładnię systemową i celowościową art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wskazującą, że pobieranie emerytury nie stanowi nieusuwalnej przesłanki negatywnej do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia [...] października 2021 r., [...] Kolegium utrzymało w mocy decyzję Burmistrza. W uzasadnieniu wskazało, że organ pierwszej instancji błędnie zastosował w niniejszej sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie uwzględniając faktu, iż wskutek wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, został wyeliminowany z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że w niniejszej sytuacji zaszła przesłanka odmowna określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W niniejszej sprawie jest bezsporne, że W. K. ma ustalone prawo do emerytury i w związku z tym jest osobą wyłączoną z grona osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto podkreślono, że świadczenie pielęgnacyjne stanowi ekwiwalent wynagrodzenia za pracę, gdyż jest dedykowane osobom czynnym zawodowo, a osoba pobierająca emeryturę nie jest czynna zawodowo. W drodze tego świadczenia nie można również wyrównywać różnicy między niższą kwotą emerytury a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego. W odniesieniu do przywołanego w odwołaniu stanowiska sądów administracyjnych Kolegium wskazało, że nie ma w tym zakresie utrwalonej linii orzeczniczej zaznaczając, iż w niektórych orzeczeniach całkowicie wykluczono możliwość zarówno przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury (renty), jak i możliwość wyboru korzystniejszego finansowo w danym momencie świadczenia. W związku z powyższym, organy są związane literalną wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

W skardze z dnia [...] grudnia 2021 r. W. K. wniosła o uchylenie powyższej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza, zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądowym wydanym w niniejszej sprawie, zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym (k. 2–10 akt sądowych). Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1. art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej przywołanego przepisu i w konsekwencji uznanie, że fakt pobierania emerytury przez W. K. pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

2. art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 32 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia a emeryturą;

3. art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. brak ustalenia różnicy wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do emerytury, a w konsekwencji brak rozważenia czy różnica wysokości świadczeń uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego choćby w tej części;

4. art. 9 w zw. z art. 79a oraz art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez zaniechanie poinformowania W. K. o uznaniu okoliczności pobierania przez nią emerytury za negatywną przesłankę ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązania jej do usunięcia tej przesłanki poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do emerytury.

W uzasadnieniu powielono argumentację podniesioną w odwołaniu wskazując, że za niekonstytucyjne należy uznać wyłączenie W. K. z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że pobiera emeryturę.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko (k. 13–15 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, czy W. K. spełnia przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem A. K. w sytuacji, gdy ma ona ustalone prawo do emerytury rolniczej.

Okolicznością niesporną jest to, że W. K. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem, a także jest jedną z osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) ciąży obowiązek alimentacyjny względem wymagającego opieki syna. Poza sporem pozostaje również fakt, że A. K. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności datowanym od dnia wydania orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w P. z dnia [...] sierpnia 1997 r., nr [...], w którym A. K. został zaliczony do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia na trwałe.

W pierwszej kolejności Sąd pragnie podkreślić, że w toku postępowania Kolegium badając negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia określoną w art. art. 17 ust. 1b u.ś.r. – powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 – prawidłowo stwierdziło, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia pozostaje data powstania niepełnosprawności. Z dniem [...] października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis uznany za niezgodny z ustawą zasadniczą nie może stanowić podstawy wydania decyzji odmownej.

W niniejszej sprawie, co zostało zaznaczone na wstępie, najistotniejsza jest wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., stanowiącego podstawę wydania decyzji odmownej. Kolegium wskazało, że przeszkodą niepozwalającą na przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest sytuacja, w której osoba sprawująca opiekę ma ustalone między innymi prawo do emerytury.

W ocenie Sądu, jakkolwiek istota sporu w sprawie ogniskuje się wokół kwestii wystąpienia przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (Wanda Kostka ma przyznane świadczenie emerytalne), to kluczowe w sprawie znaczenie ma jednak fakt, że skarżąca nie spełniła przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem nie zrezygnowała z zatrudnienia albo podjęcia pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem.

Należy wskazać, że w sprawach dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych szczególne znaczenie ma wnikliwe rozważenie okoliczności faktycznych konkretnej sprawy i uważne rozpatrzenie ich przez pryzmat intencji ustawodawcy. Rozpoznając sprawę należy każdorazowo sytuację faktyczną danego wnioskodawcy indywidualnie zbadać i rozważyć w kontekście istoty świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, w tej kategorii spraw (dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych), nie sposób formułować uniwersalne wskazówki i przyjmować założenie, że zawsze (to jest bez żadnych wyjątków) będą one adekwatne do danych kategorii stanów faktycznych. Dlatego też Sąd całkowicie zgadza się ze skarżącą, co do tego, że dokonując wykładni przepisów stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji kierować się należało nie tylko literalnym brzmieniem przepisów, ale również należało uwzględnić dyrektywy celowościowe i systemowe wykładni (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2017 r., I OSK 829/17, orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd nie odrzuca też a priori powołanej przez skarżącą argumentacji, jednak nie zgadza się z dokonaną oceną okoliczności faktycznych niniejszej sprawy.

Zaakcentować trzeba ponadto, że sądy administracyjne kontrolując legalność działalności administracji publicznej czynią to w ramach sprawowanego wymiaru sprawiedliwości – art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137). Sprawując wymiar sprawiedliwości i rozstrzygając sporne zagadnienia sądy uprawnione są do wyważenia racji stron procesu w ramach wykładni i stosowania relewantnych norm prawnych. Nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących w sprawie przepisów, w sposób, który prowadziłby w istocie do nieznajdującego uzasadnienia prawnego faworyzowania grupy podmiotów prawa, to jest osób pobierających emeryturę, które nie charakteryzują się podstawową cechą istotną (nie zrezygnowały z pracy w celu sprawowania opieki nad członkiem rodziny niepełnosprawnym w stopniu znacznym).

Na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotne dla oceny spełnienia wymogu ustawowego jest to, by istniał bezpośredni związek pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą a niepodejmowaniem (rezygnacją z) zatrudnienia, gdyż świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, a jedynie jako świadczenie na rzecz tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego i jednocześnie z tego właśnie powodu nie podejmują aktywności zawodowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2021 r., I OSK 226/21, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Bezsporne w okolicznościach badanej sprawy jest, że W. K. nie spełnia przesłanki nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem. Skarżąca od [...] maja 2009 r. pobiera emeryturę rolniczą. Z zatrudnienia zrezygnować mogą (odpowiednio go nie podejmować) tylko osoby aktywne zawodowo (w wieku przedemerytalnym), dla których praca, a nie emerytura, jest głównym źródłem utrzymania. Natomiast osoby mające ustalone prawo do emerytury "zrezygnowały" z zatrudnienia lub odpowiednio go nie podejmują nie ze względu na opiekę nad inną osobą, lecz z uwagi na nabycie prawa do emerytury (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., I OSK 1334/20, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Reasumując, już z uwagi na fakt, że W. K. zrezygnowała z pracy z powodu nabycia prawa do emerytury rolniczej, a w konsekwencji w sprawie nie spełniły się przesłanki rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia (nie podejmowania go) w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, nie było podstaw do przyznania W. K. świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezależnie od braku zaistnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., w sprawie ziściła się również przesłanka negatywna. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. literalnie stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. W okolicznościach badanej sprawy bezsporne pozostaje, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury rolniczej.

Dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Sąd posłużył się dyrektywami wykładni celowościowej i systemowej, dlatego wziął pod uwagę cel ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i istotę samego świadczenia pielęgnacyjnego, które zostały jasno zdefiniowane przez samego ustawodawcę, na etapie procesu legislacyjnego. W uzasadnieniu projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazano, że celem projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych była budowa nowego, wyraźnie odrębnego od systemu pomocy społecznej, systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych, służących wspieraniu rodziny w realizacji jej funkcji, głównie opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Wolą ustawodawcy było przeznaczenie świadczenia pielęgnacyjnego dla osób rezygnujących z aktywności zawodowej by opiekować się dzieckiem. W projekcie ustawy wyraźnie wskazano też, że "za osoby korzystające z tej formy świadczenia rodzinnego opłacana będzie składka na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty tego świadczenia. Składka ta będzie, podobnie jak obecnie, opłacana przez okres niezbędny do uzyskania uprawnień emerytalnych. Nabycie prawa do emerytury wyklucza możliwość dalszego korzystania z tej formy świadczenia" (por. uzasadnienie do projektu ustawy Sejmu RP IV kadencji o świadczeniach rodzinnych, druk nr 1555, sejm.gov.pl). W ocenie Sądu, intencje ustawodawcy co do adresata i istoty świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawiają żadnych wątpliwości. Wolą ustawodawcy było zabezpieczenie rodziców rezygnujących z aktywności zawodowej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem do czasu nabycia przez nich prawa do emerytury. W tym zakresie zatem wyniki wykładni przeprowadzonej przy użyciu dyrektyw literalnych i celowościowych prowadzą więc do spójnego wniosku.

Należy zauważyć, że Sądowi znany jest spór, który wywiązał się w judykaturze dotyczący wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. co do tego, czy narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie.

Zgodzić należy się, że wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. bezwzględnie eliminująca z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, osoby które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

Niemniej jednak Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, nie podziela stanowiska, jakoby sama tylko relacja między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadniała konstatację, że intencją ustawodawcy było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego tylko w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2022 r., I OSK 1079/21, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioski takie całkowicie pomijają fakt, że właśnie z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób będących adresatami zawartej w nim normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z pracy (lub jej niepodejmowanie) w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Mając zatem na uwadze dyrektywy wykładni językowej, celowościowej i systemowej całkowicie zgodzić się trzeba, że istnieje krąg osób pobierających świadczenie emerytalne, które jednak spełniają przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Są to niewątpliwie rodzice, którzy uzyskali prawo do świadczenia emerytalnego będąc w wieku produkcyjnym zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149, dalej "rozporządzenie z 1989 r."). Przyznanie prawa do tzw. wcześniejszej emerytury na podstawie tego rozporządzenia wskazuje, bowiem na istnienie związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym.

Podkreślić jednak należy jednak, że jest to wyjątek i jako taki nie może on być interpretowany rozszerzająco.

Należy zaakcentować, że nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących w sprawie przepisów w sposób, który prowadziłby w istocie do sytuacji zrównującej sytuację osób, które będąc w wieku produkcyjnym zrezygnowały z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, z sytuacją osób, które pracowały zawodowo i zrezygnowały z pracy z racji wieku i przysługującego im świadczenia emerytalnego, a po jego nabyciu (w wysokości przez siebie wypracowanej) sprawują opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny. Sytuacja tych osób jest zasadniczo różna. Osoby, które będąc w wieku produkcyjnym zrezygnowały z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, pozbawione zostały realnego wpływu na wysokość uzyskiwanych świadczeń, a pozostające pod ich opieką dzieci, które niejednokrotnie od urodzenia pozostają niepełnosprawne, również nigdy same nie wypracowały własnych świadczeń. Tymczasem osoby pracujące zawodowo, które zrezygnowały z pracy z racji wieku miały realny wpływ na zasady, na jakich podejmowały zatrudnienie i świadczyły pracę oraz przez wiele lat korzystały z przysługujących im świadczeń pracowniczych. Nie sposób zatem, w ocenie Sądu, zrównywać sytuację osób, które były zmuszone zrezygnować z pracy i związanych z nią przywilejów w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, z sytuacją osób, które zrezygnowały z pracy z racji wieku, a po przejściu na emeryturę, muszą podołać obowiązkowi opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Skądinąd warto uświadomić sobie, że osoba pozostająca na emeryturze, obowiązana do opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie pozostaje w sytuacji przymusowej jak osoba zatrudniona: emeryt nie musi rezygnować z emerytury w celu podjęcia obowiązków opiekuna, natomiast aktywny zawodowo z aktywności tej zrezygnować musi. Innymi słowy podjęcie osobistej kompleksowej opieki nad niepełnosprawnym przez osobę aktywną zawodowo jest wyrzeczeniem, które całkowicie zmienia jej sytuację materialną i jej perspektywy. Z tego właśnie tytułu przysługuje takiej osobie państwowa "rekompensata" w postaci świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym miejscu warto też zaakcentować, że w wyroku z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 Trybunał Konstytucyjny literalnie stwierdził, że "grupę podmiotów podobnych tworzą osoby obowiązane alimentacyjnie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną" (por. pkt. 7.2 uzasadnienia wyroku z dnia 21 października 2014 r., K 38/13). Trybunał Konstytucyjny wskazał też, że ustawodawca powinien w jednakowy sposób kształtować sytuację prawną osób, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym (por. pkt. 7.3 uzasadnienia wyroku z dnia 21 października 2014 r., K 38/13).

Konsekwentnie też w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że podmiotem prawa do tego świadczenia (świadczenia pielęgnacyjnego – uw. Sądu) jest osoba (zdolna do pracy) rezygnująca z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny; świadczenie ma jej częściowo rekompensować utracony zarobek (pkt 3.2.1. wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17), a cechą istotną pozwalającą na wyróżnienie kategorii podmiotów, do których należy odnosić gwarancję równego traktowania w niniejszej sprawie, jest fakt sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i niewykonywanie z tego względu pracy zarobkowej. Oznacza to, że istotą tożsamej sytuacji osób sprawujących opiekę jest ich dobrowolna rezygnacja z możliwej do wykonywania przez nie pracy zarobkowej (pkt 3.3.1. wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17).

Zaakcentować w tym miejscu więc trzeba, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem, ale stanowi rekompensatę za realną rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia i to w konkretnym, wskazanym przez ustawodawcę, celu. Świadczenie pielęgnacyjne nie ma charakteru państwowego zatrudnienia, a to powoduje, że osoba pobierająca emeryturę "z racji wieku" nie może domagać się "wynagrodzenia" za pracę świadczoną wobec niepełnosprawnego członka rodziny.

Mając zatem na uwadze konstytucyjną zasadę równości oraz dyrektywy wykładni celowościowej trzeba stwierdzić, że emerytura przyznawana z racji osiągnięcia określonego wieku stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ustanowioną wprost przez ustawodawcę w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Niewątpliwie przy tym emeryturę w rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. stanowi świadczenie emerytalne uzyskane i pobierane bez związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jeżeli natomiast istnieje związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w art. 17 u.ś.r. to świadczenie pielęgnacyjne jest adresowane właśnie do takich osób i wówczas wyłącznie uzasadnienie znajduje stosowanie instytucji "zawieszenia" prawa do takiej (tj. pobieranej z tytułu rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny) emerytury. Ustawodawca nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2020 r., I OSK 1189/20, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Końcowo należy podkreślić, że trafność wykładni przepisów prawa przeprowadzonej przez Sąd w sprawie niniejszej pośrednio potwierdził sam ustawodawca, który dostrzegł szczególną sytuację osób uprawnionych konkretnie do wcześniejszej emerytury na mocy rozporządzenia z 1989 r. oraz potrzebę dodatkowego świadczenia wyrównującego wysokość tych emerytur do wysokości świadczenia pielęgnacyjnego (por. uzasadnienie do projektu Sejmu RP IX kadencji, druk nr 1614, sejm.gov.pl). Ustawą z dnia 29 października 2021 r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. z 2021 r., poz. 2314) z dniem [...] stycznia 2022 r. stworzono dodatkowe wsparcie dochodowe dla osób pobierających wcześniejszą emeryturę z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki. W toku procesu legislacyjnego ustawodawca jednoznacznie wskazał na tożsamość wcześniejszej emerytury przyznanej na mocy rozporządzenia z 1989 r. (którego przepisy obowiązywały do dnia [...] grudnia 1998 r.) oraz świadczenia pielęgnacyjnego podkreślając, że "podstawowym bowiem celem obydwu świadczeń jest zapewnienie środków utrzymania dla osób, które opiekują się (opiekowały się) niepełnosprawnym członkiem rodziny, rezygnując z tego tytułu z zatrudnienia".

Reasumując, istotą zasady równości wobec prawa, wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, jest jednakowe traktowanie wszystkich adresatów norm prawnych charakteryzujących się daną cechą istotną (relewantną).

W. K. niespornie tą relewantną cechą się nie charakteryzuje, ponieważ nie zrezygnowała z zatrudnienia (podjęcia zatrudnienia) lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną.

Z zatrudnienia zrezygnować mogą (odpowiednio go nie podejmować) tylko osoby aktywne zawodowo (w wieku przedemerytalnym) dla których praca, a nie emerytura, jest głównym źródłem utrzymania. Osoby mające ustalone prawo do emerytury "zrezygnowały" z zatrudnienia lub odpowiednio go nie podejmują nie ze względu na opiekę nad inną osobą, lecz z uwagi na nabycie prawa do emerytury. Dlatego też ustawodawca ustanawiając przesłankę negatywną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie różnicuje podmiotów prawa, które charakteryzowałyby się wspólną cechą istotną, a zatem nie wprowadza odstępstwa od zasady równości. Osoby mające ustalone prawo do emerytury, choćby niższej kwotowo od świadczenia pielęgnacyjnego, a opiekujące się niepełnosprawnymi członkami swoich rodzin nie pozostają w takiej samej sytuacji jak osoby, które tego prawa jeszcze nie nabyły (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., I OSK 1334/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). Sytuacja osób, które były zmuszone zrezygnować z pracy i związanych z nią przywilejów w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie jest tożsama z sytuacją osób, które były aktywne na rynku pracy aż do nabycia świadczeń emerytalnych. Ci pierwsi nie mają możliwości wyboru (na który powołują się osoby które wypracowały sobie prawo do świadczenia emerytalnego) pomiędzy dwoma świadczeniami, to jest pielęgnacyjnym przysługującym z tytułu rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki a samodzielnie wypracowanym (emerytalnym).

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.) oddalił skargę uznając, że wydane w sprawie decyzje nie naruszają prawa.

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.