Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 897/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: Art. 40 ust. 2 i 3 , art. 24 ust. 2, art. 6 pkt 14, pkt 10
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: Art. 6 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: Par. 2 pkt 1-3, par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 132 poz 889
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w  których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub  huragan w 2010 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski (spr.) Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Halina Jakubiec Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2012 r. sprawy ze skarg A. D. i M. D. oraz M. D. i J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargi oddala


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 27 kwietnia 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. D., J. D., M. D. i A. D. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działającego z upoważnienia Burmistrza z dnia [...] 2012 r. znak [...] odmawiającą M. D., zam. ul. C 5a w B przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w związku ze szkodami powstałymi w gospodarstwie rolnym w wyniku powodzi, obsunięcia ziemi lub huraganu w 2010 r.

Jako podstawy prawne decyzji organ II instancji wskazał m.in. art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej kpa), art. 40 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub w działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2011 r. huraganu, deszczu nawalnego lub przymrozków wiosennych (Dz.U. Nr 167 poz. 996) – zwane dalej Rozporządzeniem z 2011 r.

Z uzasadnienia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 kwietnia 2012 r. wynika, że za jej podstawę przyjęto następujące okoliczności faktyczne i motywy prawne.

Decyzją z dnia [...] 2010 r. znak [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (MOPS), działający z upoważnienia Burmistrza orzekł w przedmiocie odmowy przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w związku ze szkodami powstałymi w gospodarstwie rolnym w wyniku powodzi, obsunięcia się ziemi lub huraganu w 2010 r.

Wniosek o przyznanie pomocy w tej formie złożył M. D. Organ I instancji ustalił, że wnioskodawca M. D. nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS, a wskazany przez wnioskodawcę jego brat J. D., jest co prawda ubezpieczony jako rolnik, ale nie jest członkiem rodziny wnioskodawcy w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, gdyż zamieszkuje pod innym adresem zamieszkania niż wnioskodawca oraz prowadzi odrębne od wnioskodawcy gospodarstwo domowe.

Od decyzji tej do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO) wpłynęło odwołanie A. D., J. D., M. D. i M. D. "zamieszkałych ul. C 5 i 5a" w B. Odwołujący zarzucili, że organ I instancji pominął w decyzji fakt wspólnego prowadzenia gospodarstwa rolnego i gospodarstwa domowego przez A., J., M. i M. D., w skład którego wchodzą grunty wraz z całą infrastrukturą techniczną darowane im przez rodziców. Podnosili nadto, że A. i M. D. oprócz gruntów otrzymanych z darowizny dzierżawią również grunty od obcych osób.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2010 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji uznał za prawidłowe ustalenie, że żadna z osób w rolniczej rodzinie wnioskodawcy M. D. nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik, a zatem nie jest spełniony warunek niezbędny do przyznania świadczenia. Zdaniem organu II instancji stan rodziny wnioskodawcy został ustalony w jednoznaczny sposób.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję SKO wnieśli A. D., M. D., M. D. oraz J. D. Podnoszono, że A. D. wystąpił o powiększenie określonej i zadeklarowanej we wniosku powierzchni jego gospodarstwa o 0.50 ha gruntów, która wcześniej nie była podana ze względu na nieprecyzyjne informacje Ośrodka Pomocy Społecznej co do określenia powierzchni gospodarstwa dla celów tego świadczenia. Podnoszono, że we wniosku objęto grunty zgłoszone do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wcześniej zgłoszone do systemu płatności bezpośrednich, a nie podano gruntów, nie spełniających kryteriów wielkościowych działek rolnych w systemie dopłat bezpośrednich. Nadto skarga zarzucała pominięcie praw J. D. i M. D. do uzyskania zasiłku celowego podnosząc, że A. D. i M. D. jedynie reprezentowali J. i M. D. czego organy nie uwzględniły.

Rozpoznając sprawę z tej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 19 maja 2011 r. sygn. III SA/Kr 187/11 uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2010 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora MOPS z [...] 2010 r.

Ponownie rozpatrując sprawę z wniosku M. D. zam. ul. C 5a w B o przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w związku ze szkodami powstałymi w gospodarstwie rolnym w wyniku powodzi, obsunięcia się ziemi lub huraganu w 2010 r., Dyrektor MOPS decyzją z dnia [...] 2011 r. Nr [...] odmówił udzielenia M. D. pomocy w tej formie.

Odwołanie od tej decyzji złożyli M. D., J. D. i M. D. W uzasadnieniu odwołania wskazywano, że M. D. oprócz gospodarstwa prowadzonego wspólnie z żoną i synem, prowadzi z rodzeństwem wspólne gospodarstwo rodzinne, gdyż jest właścicielem 2/3 działki położonej w B przy ul. C 5 wchodzącej w skład kompleksu obejmującego zabudowania gospodarczo-mieszkalne, przejętego od rodziców, a jeśli nie spełnia kryterium do zasiłku, to należało rozpatrzeć uprawnienia J. i M. D., których reprezentował składając swój wniosek w sprawie.

Rozpatrując to odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2011 r. Nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję Dyrektora MOPS z [...] 2011 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Wydanie tej decyzji poprzedzone zostało postanowieniem z [...] 2011 r. skierowanym do organu w zakresie przedłożenia zwrotnych potwierdzeń odbioru decyzji organu I instancji przez składających odwołanie oraz wyjaśnienia sposobu oraz terminu złożenia odwołania, a także do składających odwołanie J. D. i M. D. o wykazanie interesu prawnego. Ustalono, że odwołanie złożono w terminie.

Nadto Kolegium Odwoławcze przyjęło ustalenie, że w odpowiedzi na wezwanie zawarte w postanowieniu z [...] 2011 r., w piśmie z dnia 25.11.2011 r. J. D. i M. D., a także A. D., który w 2010 r. złożył własny wniosek o zasiłek celowy, w przedmiocie którego toczy się odrębne postępowanie, upatrywali swojego interesu prawnego w tym, że są członkami rodziny, która poniosła straty w gospodarstwie rolnym.

Podawali, że w skład gospodarstwa rolnego wchodzą należące do nich grunty użytkowane od 1994 r. oraz przedłożyli "Umowę wspólnego prowadzenia rodzinnego gospodarstwa rolnego" z dnia 17 marca 2005 r., w której złożono oświadczenie, że jej przedmiotem jest wspólne prowadzenie gospodarstwa rolnego położonego w B przy ul. C, w skład którego wchodzą grunty wymienione szczegółowo w umowie.

Wskazując na zebrane dowody, Kolegium Odwoławcze uznało, iż sprawa wymaga dalszego poczynienia ustaleń wyjaśniających rozbieżności co do wskazywanych powierzchni gospodarstwa, co legło u podstaw decyzji uchylającej decyzję Dyrektora MOPS z [...] 2011 r.

Podkreślono, że A. D. we własnym wniosku z 2010 r. o przyznanie zasiłku celowego twierdził, że jest posiadaczem gospodarstwa rolnego o pow. 2.36 ha stanowiącego w całości uprawy rolne. Grunty te były przedmiotem szacowania szkód w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem A. D., a chociażby w części mogą stanowić własność bądź współwłasność jego i J., M. czy też M. D., wchodząc w skład rodzinnego gospodarstwa rolnego, którego łączna wskazana powierzchnia działek wynosi 5.6201 ha.

Wskazało SKO dalej, że powierzchnia ta odbiega nadto od ustalonej przez organ I instancji powierzchni gruntów będącej współwłasnością z J. i M. D. tj. 3.54 ha i własnością A. D. 1.049 ha.

W uzasadnieniu swej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze nawiązało do wskazówek zawartych w wyroku WSA w Krakowie, według których należało ustalić, czy część działek tego samego gospodarstwa rolnego nie została objęta dwoma odrębnymi wnioskami, w dwóch odrębnych, lecz przedmiotowo tożsamych sprawach administracyjnych.

Rozpatrując sprawę po raz trzeci Dyrektor MOPS decyzją z dnia [...] 2012 r. Nr [...] odmówił M. D. zam. ul. C 5a w B udzielenia pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w związku ze szkodami powstałymi w gospodarstwie rolnym w wyniku powodzi, obsunięcia się ziemi lub huraganu w 2010 r.

Odwołanie od tej decyzji wnieśli A. D., J. D. i M. D. oraz M. D. Odwołujący kwestionowali włączenie do powierzchni gospodarstwa rolnego wnioskodawcy M. D. działek [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 2.45 i żądali włączenia tych działek "do postępowania wszczętego na wniosek A. D.". Podnoszono, że przedłożone umowy dzierżawy z dnia 1 września 2008 r. tych działek przez M. D., zostały zawarte w celu spełnienia wymogów stawianych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, i na podstawie tych umów M. D. zgłaszał grunty do płatności obszarowych w w/w Agencji w imieniu J. i M. D. Odwołujący się podkreślali, że wyjaśniali tą okoliczność przed organem I instancji, a umowy z 1 września 2008 r. były jedynie konsekwencją sporządzonej umowy "wspólnego prowadzenia gospodarstwa rolnego z 17 marca 2005 r.".

Rozpatrując wniesione odwołanie i podejmując decyzję z 27 kwietnia 2012 r. utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora MOPS z [...] 2012 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze, uznało za prawidłowe i przyjęło za własne ustalenia faktyczne organu I instancji, podkreślając, iż w wydanym rozstrzygnięciu uwzględnił organ zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w tej sprawie.

Przywołując treść przepisów art. 2 ust. 1 i 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm. – dalej Ustawa o pomocy społecznej) Organ odwoławczy przypomniał, że istotą pomocy społecznej jako instytucji polityki społecznej państwa, jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, w których się znalazły i nie są w stanie ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, oraz że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Podkreślono obowiązek współdziałania osób korzystających ze świadczeń w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Przytoczono przepis art. 40 ust. 1, 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, stanowiący podstawę do przyznania osobie lub rodzinie zasiłku celowego, jeżeli poniosły straty w wypadku zdarzenia losowego. W myśl ust. 2 tego przepisu zasiłek celowy może być przyznany także osobie lub rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Podkreślono, że cechą zasiłku celowego jest to, że może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi. Wskazano dalej, że ustawa w przepisie art. 6 pkt 14 dla celów pomocy społecznej definiuje rodzinę jako osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.

Wskazano dalej, że ustawa o pomocy społecznej nie zawiera definicji pojęcia rolnika w rozumieniu przepisów "o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętego ubezpieczeniem społecznym rolników".

Organ odwoławczy wskazał, że ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. 50.291 tj. ze zm.) obejmuje ubezpieczeniem społecznym rolników zgodnie z art. 1 – na zasadach określonych w ustawie – rolników i pracujących z nimi domowników. Ustawa ta dla celów ubezpieczenia w art. 6 pkt 1 definiuje pojęcie rolnika jako osobę pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty przez siebie prowadzonego gospodarstwa rolnego do zalesienia. Przytoczono zawartą w pkt 2 art. 6 tej ustawy definicję domownika jako osobę bliską rolnikowi, która; a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Wskazano też na przepis art. 3 ust. 1 zgodnie, z którym ubezpieczeniu podlega się z mocy ustawy lub na wniosek.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w sprawie której przedmiotem był wniosek M. D. o przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w związku ze szkodami powstałymi w gospodarstwie rolnym w wyniku powodzi, obsunięcia się ziemi lub huraganu w 2010 r., złożony w 2010 r., szczegółowe warunki udzielenia pomocy określone zostały przepisami Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2011 r. Akt ten w podstawie prawnej decyzji określono jako Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których w gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane wystąpieniem 2011 r. huraganu, deszczu nawalnego lub przymrozków wiosennych ( Dz.U.Nr 167 poz. 996).

Następnie przytaczając w całości postanowienia § 2 pkt 1, 2 i 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z 26 lipca 2011 r., doszedł Organ Odwoławczy do przekonania, że niezbędnym warunkiem przyznania pomocy rodzinie rolniczej, którą dotknęła powódź jest aby w rodzinie rolniczej co najmniej jedna osoba była rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło ustalenia organu I instancji, że rodzinę wnioskodawcy M. D., stanowią wnioskodawca, jego żona A. B. – D. oraz syn A. D. Tylko te osoby zamieszkują pod wspólnym adresem i wspólnie gospodarują. Za prawidłowe uznano też ustalenie, że ani wnioskodawca M. D., ani pozostali członkowie jego rodziny nie byli rolnikami w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i nie byli objęci ubezpieczeniem społecznym rolników w 2010 r. Z tych względów M. D. nie mógł skutecznie ubiegać się o przyznanie pomocy w postaci zasiłku celowego.

Wskazano, że ustalenie, że zamieszkały pod innym adresem brat wnioskodawcy J. D. w 2010 r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, dla sprawy z wniosku M. D. nie miało znaczenia.

Kolegium Odwoławcze przytoczyło ustalenia organu I instancji wraz z ich motywacją i uznało za prawidłowe przyjęcie, że w 2010 r. M. D. był użytkownikiem i posiadaczem gospodarstwa rolnego o pow. 4.88 ha, z czego 3.73 ha stanowiły grunty dzierżawione od innych osób w tym rodzeństwa, a żona M. D. współwłaścicielką gruntów o pow. 0.1566 ha, ale oboje nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Zarazem dokonał organ I instancji ustalenia, że działki tego gospodarstwa rolnego, które posiadał M. D. nie zostały objęte dwoma odrębnymi wnioskami, tzn., że nie były objęte wnioskiem A. D.

Jednobrzmiącymi skargami M. D. i A. D. oraz J. D. i M. D. zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz wydaną w tym samym dniu 27.04.2012 r. inną decyzję w sprawie [...], w której postępowanie zainicjował wniosek A. D.

Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 22.06.2012 r., na podstawie art. 57 § 3 ppsa zarządzono rozłączenie skarg, w ten sposób, że przedmiotem niniejszej sprawy są skargi na decyzję Nr [...]. Natomiast skarga na decyzję SKO Nr [...] jest przedmiotem sprawy o sygnaturze III SA/Kr 899/12.

Skargę A. D. i M. D. oparto na zarzucie naruszenia przepisów art. 7 i 77 kpa, przez przyjęcie ustalenia, że M. D. był użytkownikiem gruntów należących do J. D. i M. D. Skarżący żądali by wszystkie grunty J. D. i M. D. były ujęte we wniosku złożonym przez A. D., względnie połączenia obu postępowań i przydzielenia Rodzeństwu zamieszkałemu przy ul. C zasiłku obliczonego od wszystkich należących do nich gruntów o pow. 6.24 ha, od których A. D. dostał tylko zasiłek 1 tys. zł., gdyż 2,85 ha użytkowane przez J. i M. D. zostały niezgodnie ze stanem faktycznym włączone do wniosku M. D.

Zarzucając pracownikom MOPS dezinformację i nie przyjmowanie wyjaśnień, skarżący konkludowali skargę stwierdzeniem, że rodzeństwo D. traktowali w dobrej wierze wszystkie dokumenty dotyczące umów dzierżawy jako dokumenty uprawniające ich jedynie do zgłoszenia wymienionych gruntów do programów rolnych prowadzonych (przez określone w skardze instytucje), a dokumenty te dla nich w żadnym wypadku nie rozstrzygały o faktycznym użytkowaniu tych gruntów. Jedynym kryterium jakim się tu rodzeństwo kierowało było to, żeby nie zgłaszać tych samych gruntów do tego samego programu. Taki charakter zawieranych umów potwierdził A. D. na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 24 października 2012 r. w imieniu własnym i jako pełnomocnik pozostałych skarżących.

Natomiast M. D. i J. D. oboje (jak i A. D.) zam. C 5 w B, oświadczyli że prowadzą wspólne gospodarstwo rolne i rodzinne z braćmi A. i M., którzy byli upoważnieni do zgłoszenia w ich imieniu gruntów do systemu płatności bezpośrednich prowadzonego przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz innych programów obejmujących różnorakie wsparcie dla rolnictwa i uważają się za współwnioskodawców wniosku o zasiłek celowy. Skargę tą konkludowali wnioskiem, że jeżeli M. D. nie jest uprawniony do występowania w ich imieniu, to zgadzają się na włączenie ich gruntów do wniosku A. D., z którym również prowadzą wspólne gospodarstwo domowe.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując ustalenia i stanowisko prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:

Skargi nie zasługują na uwzględnienie, aczkolwiek skarga M. D. z przyczyn innych niż pozostałe.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 – dalej ustawa Ppsa) w związku z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn.zm.) przedmiot kontroli działalności administracji publicznej wywołanej skargą stanowi zgodność z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sprawując tę kontrolę stosownie do treści art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Nadto wobec uchylenia w sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2010 r. wraz z poprzedzającą ją decyzją Dyrektora MOPS z [...] 2011 r. wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 maja 2011 r. sygn. III SA/Kr 187/11, w dalszym postępowaniu organy jak i Sąd obecnie rozpoznający skargę z mocy art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, związane są oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w uzasadnieniu powyższego wyroku WSA w Krakowie.

Dokonana na powyższych zasadach ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, iż odpowiada ona prawu, a dostrzeżone uchybienia, o czym niżej, nie miały wpływu na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy ppsa podstawę uwzględnienia skargi przez uchylenie decyzji (lub postanowienia) w całości (albo w części), stanowi stwierdzenie przez Sąd;

a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Z powyższej regulacji wynika, że nie każde stwierdzenie naruszenia prawa materialnego powoduje uwzględnienie skargi, ale tylko takie które miało wpływ na wynik sprawy, a więc na treść rozstrzygnięcia. Z kolei naruszenie przepisów postępowania daje podstawę do uwzględnienia skargi tylko wtedy, gdy mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc gdy skarżący wykaże prawdopodobieństwo innego rozstrzygnięcia sprawy, gdyby nie popełnione naruszenie przepisów postępowania. Takich uchybień nie stwierdzono.

W sprawie dostrzegł Sąd naruszenie przepisów prawa materialnego, które nie miało jednak wpływu na wynik sprawy.

Nie zachodzą natomiast przewidziane przepisem art. 145 § 1 ust. 2 podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.

Skarżący zarzucają naruszenie przy wydaniu zaskarżonej decyzji przepisów art. 7 i 77 kpa przez poczynienie błędnych ustaleń co do przyjętej powierzchni gospodarstwa rolnego skarżącego M. D. We wnioskach skargi zawarty jest także dorozumiany zarzut naruszenia prawa materialnego, przez niedopisanie gruntów, którymi gospodaruje skarżący M. D., do gospodarstwa rolnego skarżącego A. D., w sytuacji gdy M. D. nie spełnia kryteriów uzyskania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego z powodu powodzi w 2010 r.

Trzeba tu podkreślić, że z przepisów art. 7 (w brzmieniu obowiązującym od 11.04.2011 r.) i 77 kpa wynika obowiązek organów dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz poczynienia ustaleń niezbędnych do załatwienia sprawy.

Podstawę załatwienia sprawy stanowią zaś przepisy prawa materialnego i te przepisy określają warunki pod jakimi sprawa może być pozytywnie załatwiona. A zatem przepisy prawa materialnego wyznaczają dla konkretnej sprawy okoliczności, których ustalenie dla jej załatwienia jest niezbędne.

Z tych względów zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania mogą być rozpatrywane w aspekcie przepisów prawa materialnego, które w sprawie miały zastosowanie w odniesieniu do okoliczności, których ustalenie było niezbędne do załatwienia sprawy.

Pomoc w postaci przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego, rodzinie rolniczej, w której w gospodarstwie rolnym lub w działach specjalnych nastąpiły szkody w wyniku klęski żywiołowej spowodowanej m.in. przez powódź w 2010 r. ma charakter świadczenia z pomocy społecznej opartego na przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 Nr 175, poz. 1362 z późn. zm. – dalej ustawa Ps).

Zgodnie z przepisem art. 40 ust. 2 ustawy Ps zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej, a w myśl ust. 3 może być on przyznany niezależnie od dochodu i nie podlega zwrotowi.

Na podstawie art. 24 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wydane zostało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010 r. (Dz.U. Nr 132, poz. 889). Rozporządzenie to skonkretyzowało cel na jaki przyznawana jest pomoc rodzinom rolniczym w formie zasiłku celowego – określając rodzaje zdarzeń z 2010 r. powodujących szkody, oraz określiło krąg podmiotów, które z tej formy pomocy mogą skorzystać, a także określiło tryb i warunki na jakich pomoc może być udzielona. W przepisie § 3 ust. 1 przesądzono, że pomoc udzielana jest jednorazowo, w formie zasiłku celowego, przyznawanego na zasadach określonych w art. 40 ust. 2 i 3 powołanej ustawy o pomocy społecznej.

Rozporządzenie powyższe – dalej Rozporządzenie z 2010 r., określa w § 2 pkt 1-3 warunki udzielenia pomocy rodzinie rolniczej, w której w gospodarstwie rolnym (lub działach specjalnych) powstała szkoda w 2010 r. spowodowana m.in. powodzią.

Podstawowym warunkiem jest by co najmniej jedna osoba w tej rodzinie była rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników.

Taka regulacja oznacza, że aby rodzina miała przymiot "rolniczej" musi posiadać gospodarstwo, w którym powstała szkoda, ale warunkiem przyznania tej rodzinie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w związku ze szkodą spowodowaną powodzią w 2010 r. jest, aby jedna z osób tej rodziny była rolnikiem w rozumieniu ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.) objętym ubezpieczeniem społecznym rolników. Rolnika dla potrzeb ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników definiuje przepis art. 6 pkt 1 tej ustawy i taki rolnik objęty ubezpieczeniem społecznym rolników winien być członkiem rodziny rolniczej, aby mogła uzyskać powyższy zasiłek celowy.

Wydane na podstawie ustawy o pomocy społecznej, Rozporządzenie z 2010 r. posługując się pojęciem rodziny rolniczej nie definiuje pojęcia rodziny.

W tej sytuacji nie może budzić wątpliwości, że krąg podmiotowy członków rodziny, dla celów korzystania z pomocy społecznej określa przepis art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W świetle zawartej w art. 6 pkt 10 definicji osoby samotnie gospodarującej – jako osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe, przez wspólne gospodarowanie rodziny określonej przepisem art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej należy rozumieć wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego.

Wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5.04.2011 r. I OSK 2096/10 wskazując, że osobami wspólnie gospodarującymi są osoby wspólnie prowadzące gospodarstwo domowe.

Wbrew zatem stanowisku skarżących, zaliczenie M. D. do kręgu rodziny w rozumieniu przepisów § 2 pkt 1 Rozporządzenia z 2010 r. wcale nie zależało od tego jaki jest jego stopień pokrewieństwa względem pozostałych skarżących, ani od tego czy są współwłaścicielami gruntów, ani od tego czy się umówili o wspólne prowadzenie gospodarstwa rolnego.

Znajduje natomiast oparcie w zebranym materiale dowodowym ustalenie, że M. D. zamieszkuje z żoną i synem pod innym adresem niż jego rodzeństwo, oraz że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i synem. Tylko ten krąg osób stanowi jego rodzinę w rozumieniu w/w Rozporządzenia.

Przydanie rodzinie M. D. charakteru rodziny rolniczej wiąże się natomiast z tym , że prowadzi ona działalność rolniczą w posiadanym gospodarstwie rolnym.

Jednakże nie było kwestionowane ustalenie, że żaden z członków tak rozumianej rodziny M. D. nie był objęty ubezpieczeniem społecznym rolników w rozumieniu przepisów o tym ubezpieczeniu. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydaje decyzje w przedmiocie podlegania temu ubezpieczeniu.

Nie został zatem spełniony jeden z warunków koniecznych do uzyskania pomocy w formie zasiłku celowego dla rodziny rolniczej M. D., w której gospodarstwie rolnym nastąpiły szkody spowodowane przez powódź w 2010 r.

Odmowa zatem wnioskowi M. D. o przyznanie zasiłku celowego w związku z powodzią, która w 2010 r. wyrządziła szkody w posiadanym przez jego rodzinę gospodarstwie rolnym znajdowała uzasadnienie w przepisach § 2 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z 13 lipca 2010 r. w zw. z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej.

Tę prawidłową podstawę wskazał Organ I instancji w swej decyzji.

Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji z 27 kwietnia 2012 r. powołało przepis § 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2011 r. huraganu, deszczu nawalnego lub przymrozków wiosennych (Dz.U. z 2011 r. Nr 167 poz. 996) – zwane dalej Rozporządzeniem z 2011 r.

Nie wyjaśniając przyczyn powołania tego aktu prawnego i cytując brzmienie jego przepisu § 2, które w pkt 1 jest identyczne z brzmieniem § 2 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z 2010 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało za prawidłowe ustalenia organu I instancji dotyczące stanu faktycznego w roku 2010, a w szczególności, że nikt w rodzinie rolniczej M. D. nie spełnił niezbędnego do przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego związanego z powodzią w 2010 r., warunku bycia rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników.

W tej sytuacji powołanie błędnej podstawy prawnej stanowiło naruszenie prawa materialnego ale nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy, gdyż podstawę prawną stanowił identycznie brzmiący przepis § 2 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z 2010 r.

Należy tu zwrócić uwagę, że Rozporządzenie z 2010 r. nie zostało uchylone i nie straciło swej mocy, jest nadal obowiązujące i stanowi podstawę do rozpoznania wniosków złożonych w terminie określonym § 9 ust. 1 tego Rozporządzenia. Podstawę faktyczną świadczeń przyznanych na jego podstawie mogły stanowić tylko wskazane nim zdarzenia, które miały miejsce w 2010 r. Wydane Rozporządzenie w 2011 r. ma zastosowanie do określonych nim zdarzeń, które wystąpiły w 2011 r.

Na tle wynikających z Rozporządzenia z 2010 r. regulacji prawnych zarzuty skargi wadliwości ustaleń i naruszenia prawa materialnego nie mają w powyższej sprawie żadnej doniosłości prawnej, a organy miały pełną podstawę w zasadach logiki i doświadczenia życiowego do przyjęcia, że M. D. nie mógł równocześnie prowadzić gospodarstwa domowego pod adresem zamieszkania z żoną i synem i z rodzeństwem zamieszkałym pod innym adresem.

Prowadzone równolegle postępowania z wniosków skarżącego M. D. i skarżącego A. D. o przyznanie zasiłków celowych w związku ze szkodami spowodowanymi powodzią w 2010 r. w posiadanych gospodarstwach rolnych , obejmowały – w związku ze wskazówkami zawartymi w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wydanych w tych sprawach ustalenie czy te same działki nie są wskazywane jako wchodzące w skład posiadanych przez wnioskodawców gospodarstw.

Organ ustalił, że działki "tego samego gospodarstwa" nie są objęte dwoma odrębnymi wnioskami.

Należy tu jednak podkreślić, że drugim koniecznym warunkiem przyznania zasiłku celowego przewidzianym § 2 pkt 2 Rozporządzenia z 2010 r. jest oszacowanie szkód spowodowanych przez powódź, przez komisję o której mowa w przepisach w sprawie realizacji zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa powołaną przez wojewodę ze względu na miejsce wystąpienia szkód.

Trzecim koniecznym warunkiem przyznania pomocy przewidzianym § 2 pkt 3 jest ustalenie, że szkody wynoszą średnio powyżej 30% średniej rocznej produkcji rolnej z okresów podanych w dalszej części tego przepisu. Średnią wysokość szkód w danym gospodarstwie ustala kierownik ośrodka pomocy społecznej na podstawie protokołu przekazanego przez komisję (§ 4 ust. 2).

Oznacza to, że oszacowaniu winny podlegać te składniki posiadanego gospodarstwa rolnego, które objęte zostały wnioskiem o zasiłek celowy w związku m.in. z powodzią w 2010 r.

Wniosek osoba zainteresowana składa według wzoru stanowiącego załącznik do Rozporządzenia, przewidującego m.in. wskazanie powierzchni ha użytków rolnych posiadanego gospodarstwa rolnego, w tym powierzchni upraw rolnych, a podpisując wniosek deklaruje znajomość skutków składania fałszywych oświadczeń.

W świetle akt postępowania prawdziwe jest twierdzenie skarżących, że komisje do szacowania szkód powołane przez Wojewodę rozpoczęły prace jeszcze przed wejściem w życie Rozporządzenia, co miało miejsce 21 lipca 2010 r. Protokołem szacowania szkód w gospodarstwie rolnym skarżącego M. D. z dnia 6 lipca 2010 r., który podpisał i którego nie kwestionował, objęto obszar 4.65 ha użytków rolnych.

Objęte tym protokołem powierzchnie użytków i upraw rolnych, porównywane były z utraconym przychodem z lat poprzednich z tego samego obszaru. W uzasadnieniu swej decyzji z [...] 2011 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej opierając się na zebranych dowodach w postaci nie tylko przedkładanych przez skarżących umów dzierżawy z 1.09.2008, 2.01.2010 i 2.02.2010 r., ale także decyzji w sprawie podatku rolnego na rok 2010, informacji z ewidencji gruntów i ewidencji podatkowej, oraz składanych przez skarżących oświadczeniach ustalił, że w 2010 r. skarżący M. D. posiadał w 2010 r. gospodarstwo rolne o pow. 4.88 ha fizycznych obejmujące także grunt, który nie miał charakteru użytku rolnego.

Wniosek o przyznanie zasiłku celowego M. D. złożył dnia 20 września 2010 r., a więc na 10 dni przed upływem przewidzianego § 9 ust. 1 rozporządzenia terminu. We wniosku podał, że jest posiadaczem gospodarstwa rolnego o pow. 4.65 ha użytków rolnych i takiej samej powierzchni upraw rolnych. Podana powierzchnia zgadzała się z tą, która objęta była protokołem z "oszacowania szkód". Żaden przepis prawa materialnego nie daje podstawy do przeniesienia części gospodarstwa rolnego z rodziny skarżącego M. D., do gospodarstwa rodzeństwa, po to by uzyskać świadczenie. Dopiero po wydaniu pierwszej decyzji odmownej z [...] 2010 r., skarżący zaczęli podnosić twierdzenie o "prowadzeniu rodzinnego gospodarstwa rolnego", na innych zasadach, "niż formy prawne obowiązujące w aplikacji programów dotyczących rolnictwa".

Prezentowane przez skarżących w skardze stanowisko, że przedkładane dokumenty dotyczące umów dzierżawy miały tylko służyć do zgłaszania gruntów do programów rolnych i ich kryterium było, żeby nie zgłaszać tych samych gruntów do jednego programu, a dla skarżących dokumenty te nie rozstrzygały w żadnym wypadku o faktycznym użytkowaniu gruntów, w istocie podważa moc dowodową przedłożonych przez nich dokumentów. Tym bardziej czyniąc ustalenia co do powierzchni posiadanego gospodarstwa rolnego przez M. D. miały organy podstawę do oparcia się przede wszystkim na danych urzędowych wynikających z ewidencji gruntów i danych zgłaszanych w ramach uczestniczenia w płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, któremu odpowiadała objęta wnioskiem powierzchnia.

Ustalenie to znajduje także potwierdzenie w dokumentach udzielonych organowi I instancji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Dokonane przez organy ustalenia co do powierzchni gospodarstwa rolnego posiadanego przez rodzinę M. D., nie naruszają przepisu art. 80 kpa stanowiącego, że organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Dokonana ocena i przyjęte na jej podstawie ustalenia nie są nadto sprzeczne z zasadą logiki i doświadczeniem życiowym. Nie zostało zatem wykazane skutecznie zarzutami skargi, że przyjęte ustalenia są dowolne i sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym.

Podstawę oddalenia skargi M. D. jak wyżej stwierdzono stanowiło ustalenie, że w jego rodzinie rolniczej, nie został spełniony przewidziany § 2 pkt 1 Rozporządzenia z 13 lipca 2010 r. warunek, by co najmniej jedna osoba była rolnikiem objętym ubezpieczeniem społecznym rolników.

Natomiast pozostali skarżący A. D., M. D. i J. D. nie są członkami rodziny rolniczej M. D. w rozumieniu § 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia w związku z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej. Nie służył im zatem przymiot osoby uprawnionej do złożenia wniosku o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego z tytułu wystąpienia w 2010 r. w rodzinie rolniczej M. D. szkód w posiadanym przez niego gospodarstwie rolnym spowodowanych powodzią. Tym samym nie mają umocowania w prawie materialnym do wniesienia skargi w sprawie zainicjowanej wnioskiem M. D., co uzasadnia oddalenie ich skarg.

Wyrok oparto na przepisie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270).