Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 740/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (spr.) asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2022 r. sprawy ze skargi Ł. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. nr [...] z dnia 16 sierpnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Ł. B. (dalej: wnioskodawczyni, strona, skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...] wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...]w przedmiocie odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką skarżącej.

W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło przepisy stanowiące materialnoprawną podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Biorąc pod uwagę treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy stwierdzono, że przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego są: istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się

o przyznanie świadczenia, konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tą osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki.

Wskazano, że strona spełnia przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, a mianowicie należy do kręgu innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy

z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, gdyż jest córką osoby wymagającej opieki, a więc jest jej krewną w linii prostej.

W ocenie Kolegium, z przepisów art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 ustawy wynika, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Podkreślono, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego

i moralnego obowiązku osób zobowiązanych do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zatem związek między rezygnacją

z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy

w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia.

Organ odwoławczy podkreślił znaczenie obowiązku alimentacyjnego wynikającego z ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Stosownie do art. 87 k.r.o. rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Przez wzajemne wsparcie należy rozumieć pomoc materialną w chorobie, pomoc przy załatwianiu spraw życiowych oraz pomoc fizyczną przy wykonywaniu różnych czynności. Zatrudnienie czy też obowiązki rodzinne nie wyłączają obowiązku alimentacyjnego.

Dalej podano, że w postępowaniu w sprawie ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej organ winien poczynić szczegółowe ustalenia co do całościowej rzeczywistej i konkretnej sytuacji rodzinnej i zdrowotnej osoby wymagającej opieki, jak również zbadać, czy rodzaj i ilość czynności z zakresu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną uniemożliwiają podjęcie i wykonywanie pracy osobie ubiegającej się o świadczenie, gdyż wspieranie i pomoc osobie niepełnosprawnej, także w stopniu znacznym, nie zawsze łączy się z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia. Ustalenia co do zakresu

i wymiaru sprawowanej opieki mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż w zależności od sytuacji osoby niepełnosprawnej czynności te mogą przybierać postać bardziej czasochłonnych i angażujących. Rolą organu jest zaś ustalenie charakteru i koniecznego wymiaru udzielanej pomocy, a dalej ocena, czy wykonywanie czynności związanych z opieką nad osobą niepełnosprawną rzeczywiście pozbawia wnioskodawcę możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, tj. czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją (powstrzymaniem się od podjęcia) zatrudnienia a koniecznością sprawowania tej opieki. Organ winien dokonać szczegółowych ustaleń przez pryzmat tego, jakiej opieki i w jakim rozmiarze potrzebuje osoba niepełnosprawna, jaki jest rzeczywisty zakres opieki i jakie są potrzeby osoby niepełnosprawnej wynikające z jej konkretnych schorzeń oraz poddać należytej ocenie, na podstawie zgromadzonych dowodów, jak rzeczywiście wygląda codzienna opieka, mając na względzie stan zdrowia i stopień samodzielności osoby niepełnosprawnej. Należy mieć przy tym na uwadze przepisy art. 4 ust. 1 i ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, definiujące niezdolność do samodzielnej egzystencji jako niemożność zaspokojenia bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych w zakresie samoobsługi, poruszania się i komunikacji.

Według organu, skoro więc, w świetle art. 17 ust. 1 ustawy, rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia ma być powiązane z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, to kluczowym dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest dokonanie niebudzących wątpliwości ustaleń w zakresie istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Jak ustalono, okolicznością niesporną w sprawie jest fakt, że na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego w dniu 14 stycznia 2021 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności matka strony została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydano na stałe, niepełnosprawność istnieje od 50-go roku życia, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 18.10.2018 r. W uzasadnieniu wskazano na znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji oraz znaczne ograniczenia w możliwości samodzielnego poruszania się.

Zgodnie z art 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w związku z art. 3 pkt 21 lit.a ustawy

o świadczeniach rodzinnych do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z powyższych przepisów wynika zatem, że osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Warunek całodobowej opieki jest bowiem związany w sposób konieczny z osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, a więc z takimi osobami,

u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). W przypadku, gdy zgodnie z orzeczeniem u osoby niepełnosprawnej występuje jedynie znacznie ograniczona możliwość samodzielnej egzystencji, oznacza to, że w określonych warunkach osoba niepełnosprawna może zaspokajać samodzielnie co najmniej część podstawowych potrzeb życiowych.

Przytoczono, że z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z matką strony, oświadczeń strony oraz przesłuchania strony wynika, że matka strony, lat 85, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe z powodu choroby układu oddechowego, krążenia, schorzeń endokrynologicznych, metabolicznych, chorób układu krwiotwórczego, choruje przewlekle na cukrzycę, arytmię serca, nadciśnienie tętnicze. Ma trudności w samodzielnym poruszaniu się, wstawaniu, ubieraniu, umyciu się. Wymaga pomocy przy osobistej toalecie, pójściu do lekarza, zrobieniu zakupów, gotowaniu i paleniu w piecu, po domu porusza się samodzielnie. Strona sprawuje nad nią opiekę 7 dni w tygodniu i 24 godziny na dobę. Dzień rozpoczyna od 7.00, pomaga mamie przy porannej toalecie, rozpala w piecu, szykuje śniadanie, mierzy poziom cukru, podaje leki, potem śniadanie, odpoczynek, a jak pogoda sprzyja wyjście na spacer lub do ogrodu, około godz. 11.00 ponowne mierzenie cukru i odpoczynek, potem przygotowuje obiad i podaje leki, po jedzeniu mama odpoczywa, strona sprząta, robi pranie, jedzie po zakupy, po obiedzie około godz. 15.30 idą na spacer

(w zależności od samopoczucia matki i warunków atmosferycznych), potem siedzą, rozmawiają, oglądają telewizję, około godz. 18.30 szykuje kolację, sprawdza poziom cukru i podaje leki, po kolacji pomaga mamie przy wieczornej toalecie i kładzie ją do łóżka, a jeżeli mama nie śpi oglądają razem telewizję, czasem mama nie czuje się dobrze i położy się wcześniej spać. W nocy również wstaje do mamy, która nieraz ma problemy z utrzymaniem moczu i stolca, wtedy sprząta, pomaga mamie się umyć

w wannie, przebrać, zmienia pościel, odprowadza do łóżka. Matka strony jest wdową, mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze stroną i zięciem. Strona nie pracuje zawodowo, nie podejmuje prac dorywczych, nie jest zarejestrowana jako bezrobotna, opłaca składki KRUS od 23 lat, zajmuje się niepełnosprawną matką. Mąż strony pracuje zawodowo jako kierowca TIR-a, najczęściej przebywa poza domem. Matka strony jest wdową, ma inne dzieci, na których pomoc nie może liczyć, gdyż syn H. pracuje w Anglii, córka Z. mieszka i pracuje we W., córka K. jest również osobą chorą i potrzebującą pomocy. Dochodem rodziny jest zarobek męża strony i emerytura matki strony. Natomiast z zaświadczenia lekarskiego z dnia 25 lutego 2021 r. wynika, że matka strony jest leczona z powodu schorzeń przewlekłych, występuje upośledzenie funkcjonowania osobistego, rodzinnego, społecznego, chora wymaga opieki ze strony osób trzecich, konieczna pomoc

w podstawowych czynnościach dnia codziennego: ubieraniu się, poruszaniu, dbałości o higienę, przygotowywaniu i spożywaniu posiłków.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że strona w dniu 31 maja 2021 r. złożyła oświadczenie, w którym stwierdziła, że w związku z istniejącymi schorzeniami takimi jak miażdżyca, niewydolność serca, otyłość oraz schorzenia współistniejące jej mama jest trwale niezdolna do większych wysiłków fizycznych, w związku z tym strona musi jej pomagać w poruszaniu się i w podstawowych czynnościach życiowych. Ponadto strona dostarczyła zaświadczenie lekarskie z dnia 31 maja 2021 r. lekarza specjalisty chorób wewnętrznych, kardiologa, z którego wynika, że u matki strony rozpoznano: hiperlipidemię mieszaną, miażdżycę, otyłość, nadciśnienie samoistne (pierwotne), nadciśnienie wtórne, migotanie i trzepotanie przedsionków, inne zespoły sercowo-płucne, dnę moczanową, inne określone postacie cukrzycy, niewydolność serca, dystonie, zaburzenia depresyjne nawracające. Jednocześnie kardiolog stwierdził, że pacjentka wymaga stałej terapii przeciwkrzepliwej, jest trwale niezdolna do większych wysiłków fizycznych, wymaga opieki osób trzecich z powodu okresowych zaostrzeń epizodów depresyjnych.

Dokonując analizy dokumentacji sprawy, organ odwoławczy stwierdził, że w wymienionym zaświadczeniu lekarz kardiolog wymienił nowe, wcześniej nieujawnione w przedmiotowym postępowaniu, jednostki chorobowe w postaci zaburzeń depresyjnych (nawracających) oraz epizodów depresyjnych (okresowo zaostrzających się). Jednocześnie lekarz ocenił że matka strony wymaga opieki osób trzecich z powodu okresowych zaostrzeń epizodów depresyjnych. Jak zauważył organ - wskazane przez lekarza jednostki chorobowe są zakwalifikowane w Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych Rewizja Dziesiąta jako zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania, epizody depresyjne, zaburzenia depresyjne nawracające. Natomiast z analizy składanych przez stronę wyjaśnień, jak też z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 14 stycznia 2021 r., zaliczającego matkę strony do znacznego stopnia niepełnosprawności, nie wynika, aby występowały zaburzenia natury psychicznej.

Oceniono, że wobec ujawnionych nowych jednostek chorobowych natury psychicznej, które stanowią w ocenie lekarza przyczynę do objęcia matki strony opieką, wymagane jest zarówno udokumentowanie przez stronę historii leczenia matki w związku ze stwierdzonymi zaburzeniami psychicznymi przez lekarza psychiatrę, jak też przedłożenie stosownych wyjaśnień. Wobec tego, na podstawie art. 136 § 1 k.p.a. zlecono przeprowadzenie organowi I instancji dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie. Wskazano, że organ winien wezwać stronę do przedłożenia dokumentacji medycznej, pochodzącej od lekarza psychiatry, dotyczącej leczenia matki w związku ze stwierdzonymi nawracającymi zaburzeniami depresyjnymi oraz okresowo zaostrzającymi się epizodami depresyjnymi. Ponadto wymagało wyjaśnienia przez lekarza psychiatrę, jak też przez stronę, od kiedy i jak często występują zaburzenia depresyjne i epizody depresyjne u matki strony oraz

w jaki sposób objawiają się u matki strony i jaki ma to wpływ na jej codzienne funkcjonowanie.

Strona uzupełniając materiał dowodowy przedłożyła zaświadczenie lekarskie z dnia 26 lipca 2021 r., wystawione przez lekarza z D. sp. z o.o., z którego wynika, że u matki strony rozpoznano epizod depresji łagodny. Lekarz stwierdził, że "pacjentka 85-letnia, z obciążeniami somatycznymi: stan po zawale mięśnia sercowego, utrwalone migotanie przedsionków, cukrzyca, 3 lata temu zmarł jej mąż, obecne objawy wskazują na przedłużoną reakcję żałoby. Ocena stanu psychicznego na podstawie rozmowy telefonicznej: świadomość i orientacja niezaburzone, nastrój okresowo obniżony, napęd psychoruchowy adekwatny do wieku i obciążeń somatycznych, okresowo przygnębienie, płaczliwość, nawracające wspomnienia dotyczące zmarłego męża, wówczas anhedonia, spadek motywacji, chęci do działania, sen dość dobry, okresowo bezsenność, apetyt osłabiony, okresowo odmawia przyjmowania posiłków, dominuje koncentracja na objawach somatycznych."

Ponadto w oświadczeniu z dnia 28 lipca 2021 r. strona stwierdziła, że zaburzenia depresyjne i epizody depresyjne u matki zaczęły się pojawiać po śmierci ojca 3 lata temu. Objawiają się płaczem, przygnębieniem, częstym wspominaniem męża, wówczas zamyka się w sobie, nie chce rozmawiać, po rozmowie ze stroną funkcjonuje w miarę normalnie. Stany depresyjne często powracają, wtedy mama nie ma apetytu, nie chce spać. Obecnie po konsultacji psychiatrycznej i otrzymanym leku S. 50 mg jest z mamą lepszy kontakt. Według strony mama w dalszym ciągu boi się sama zostać i dlatego obecność strony jest konieczna.

Analizując dokumentację sprawy Kolegium zauważyło, że w złożonych oświadczeniach strona powołała się na konieczność stałej opieki nad matką 7 dni

w tygodniu i 24 godziny na dobę z powodu stanu zdrowia i trudności w samodzielnym poruszaniu się, natomiast w trakcie wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że matka strony samodzielnie porusza się po domu. Ponadto strona wskazała, że wychodzi z mamą na spacery, a w razie potrzeby jeździ po zakupy spożywcze i do apteki, co z kolei pozwala na założenie, że w tym czasie mama zostaje bez opieki. Strona podała, że świadczona przez nią pomoc dla matki polega na przygotowywaniu

i podawaniu posiłków, pomocy przy czynnościach higienicznych i w innych czynnościach życia codziennego, jak podawanie lekarstw, pomiar cukru, spacery, prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego (palenie w piecu, gotowanie, sprzątanie, pranie, zakupy), a także wspólne spędzanie czasu.

W ramach wyjaśniania na żądanie organu przez stronę kwestii przyczyn niesamodzielności matki w wykonywaniu poszczególnych czynności, które strona świadczy matce w ramach opieki, strona przedłożyła zaświadczenie lekarskie z dnia 31 maja 2021 r., w którym kardiolog stwierdził, że matka strony jest trwałe niezdolna do większych wysiłków fizycznych.

Strona w oświadczeniu z dnia 31 maja 2021 r. zgodziła się z diagnozą lekarską, że jej matka jest trwale niezdolna do większych wysiłków fizycznych, wskazując, że ma to związek z istniejącymi schorzeniami takimi jak miażdżyca, niewydolność serca, otyłość oraz schorzenia współistniejące. Jednocześnie strona wyjaśniła, że w związku z tym, że jej matka jest niezdolna do większych wysiłków fizycznych musi jej pomagać

w poruszaniu się i w podstawowych czynnościach życiowych.

Odnosząc się do twierdzenia strony, organ wszakże zauważył, że "niezdolność do większych wysiłków fizycznych" nie oznacza, że matka strony nie może wykonywać czynności związanych ze zwykłym wysiłkiem fizycznym, którego wymaga szereg czynności dnia codziennego. Dlatego nie można zgodzić się ze stroną, aby występowała potrzeba pomocy matce w podstawowych czynnościach życiowych. Zazwyczaj wzmożonego wysiłku fizycznego wymagają czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (np. przyniesienie cięższych zakupów, gotowanie posiłków gdy wymagane jest długotrwałe stanie w kuchni, przebieranie pościeli) i rzeczą normalną jest, że wspólnie zamieszkujące dzieci wspierają na bieżąco swoich rodziców w tej mierze. Wobec tego wskazana przez lekarza niezdolność matki strony do wzmożonego wysiłku fizycznego nie przemawia za tym, aby wymagała ona stałej pomocy strony. Jednocześnie kardiolog wyjaśnił, że matka strony wymaga opieki osób trzecich z powodu okresowych zaostrzeń epizodów depresyjnych. Natomiast strona, pomimo wezwania, nie udokumentowała, aby jej matka była długotrwale leczona w związku z epizodami depresyjnymi. W celu wyjaśnienia występowania u matki strony "okresowych zaostrzeń epizodów depresyjnych" w oświadczeniu z dnia 28 lipca 2021 r. strona wyjaśniła, że problemy depresyjne jej matki są związane ze śmiercią jej ojca, co wydarzyło się około 3 lata temu. Dodała przy tym, że "Obecnie po konsultacji psychiatrycznej mama dostała lek S. 50 mg, po którym z mamą jest lepszy kontakt. Mama w dalszym ciągu boi się sama zostać i dlatego moja obecność jest konieczna".

Organ zaakacentował, że wymieniony przez stronę lek zalecił lekarz psychiatra po konsultacji, która miała miejsce po wezwaniu strony przez organ do przedłożenia dokumentacji medycznej dotyczącej leczenia psychiatrycznego matki. Strona, pomimo wezwania, nie przedłożyła innych dokumentów, z których wynikałoby, że jej matka była wcześniej leczona w związku z epizodami depresyjnymi. Ponadto z przedłożonego zaświadczenia lekarza psychiatry wynika, że lekarz wydając zaświadczenie nie opierał się na wcześniejszym rozpoznaniu choroby, ale na informacjach podanych drogą telefoniczną. Lekarz bowiem stwierdził, że ocenia stan zdrowia na podstawie rozmowy telefonicznej, oraz, że: "Obecne objawy wskazują na przedłużoną reakcję żałoby". Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, zdaniem organu, aby matka strony była wcześniej leczona psychiatrycznie, jak też z treści zaświadczenia nie wynika, aby jej choroba była zaawansowana i utrwalona, o czym również świadczą wyjaśnienia strony zawarte w oświadczeniu z dnia 28 lipca 2021 r., iż "Obecnie po konsultacji psychiatrycznej i otrzymanym leku S. 50 mg jest z mamą lepszy kontakt". Nie ma zatem podstaw do stwierdzenia według organu, iż matka strony wymaga jej stałej obecności w związku z rozpoznanym przez psychiatrę łagodnym epizodem depresji.

W ocenie organu odwoławczego strona nie wykazała, aby jej matka z uwagi na stan zdrowia wymagała stałej obecności i pomocy innej osoby, jak też aby strona wykonywała w związku z opieką nad matką czynności dotyczące ściśle jej osoby, których matka nie mogłaby wykonać samodzielnie. Stwierdzono, że podopieczna nie jest całkowicie niesprawna ruchowo, po domu porusza się samodzielnie, nie wymaga karmienia, pojenia, samodzielnie spożywa posiłki przyjmuje leki, jest świadoma. Natomiast strona nie udowodniła, aby konieczne było podawanie przez nią matce posiłku (aby matka strony nie mogła sama sobie wziąć posiłku wcześniej przygotowanego przez stronę), aby nie była zdolna do samodzielnego wykonywania podstawowych czynności higienicznych, aby nie była zdolna do samodzielnego zażycia leków wcześniej przygotowanych przez stronę, aby nie mogła sama się ubrać, czy samodzielnie dokonać pomiaru cukru, zważywszy, że oferta glukometrów jest szeroka i są dostępne również takie, które nie wymagają nakłuwania, czy takie, które podają wynik pomiaru głosowo.

Nie budzi wątpliwości, zdaniem Kolegium, że matka strony będąc osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu wymaga pomocy strony w prowadzeniu gospodarstwa domowego, którą to pomoc strona świadczy swojej matce. Jednakże strona mieszkając wspólnie ze swoją matką powinna wykonywać te czynności z uwagi na spoczywający na niej, jako na córce, obowiązek pomocy swojej matce. Przy tym osoby pracujące wykonują czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego i nie jest to powodem do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W związku z powyższym organ odwoławczy przyjął brak podstaw do stwierdzenia, aby istniał związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i sprawowaną opieką nad matką. Nie została zatem spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy pozwalająca na przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Z uwagi na dokonane ustalenia odnośnie do braku związku między pozostawaniem przez stronę osobą bierną zawodowo i udzielaną przez stronę pomocą dla jej matki, w ocenie składu orzekającego Kolegium nie ma wpływu na wynik niniejszej sprawy fakt, że według zaświadczenia z KRUS strona podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako domownik - w okresie od 1 kwietnia 1997 r. do 31 sierpnia 2008 r. z mocy ustawy oraz w okresie od 1 września 2008 r. do nadal na wniosek, natomiast według oświadczenia strony z dnia 31 maja 2021 r. pomimo ubezpieczenia w KRUS nie posiada i nie prowadzi gospodarstwa rolnego i nie ma z tego tytułu żadnych dochodów.

Fakt podlegania przez stronę ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik rolnika miałby wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego

w przypadku stwierdzenia, że poza rezygnacją z tego ubezpieczenia spełnione są pozostałe przesłanki do tego świadczenia.

Ustalono również, że strona pobierała w okresie od 1 lipca 2013 r. do

7 października 2018 r. zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad ojcem oraz w okresie od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. pobierała świadczenie w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę w kwocie 620 zł miesięcznie, natomiast decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] odmówiono stronie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego określonego w ustawie o świadczeniach rodzinnych.

Końcowo organ odwoławczy jednoznacznie stwierdził, że z dokumentacji sprawy wynika, że brak aktywności zawodowej strony jest długotrwały i nie jest spowodowany wyłącznie sprawowaną opieką nad matką.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła zaskarżonej decyzji:

1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niepodjęciu wszelkich niezbędnych czynności

w sprawie i nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego

i dokonaniu przez organ mało wnikliwej i jednostronnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności uzasadnienia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności

2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że osoba

z orzeczeniem niepełnosprawności ze wskazaniem co do stałej lub długoterminowej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji musi być całkowicie niesprawna ruchowo oraz niezdolna do wykonywania samodzielnie wszystkich podstawowych czynności dnia codziennego, co w efekcie doprowadziło do ustalenia, że skarżąca nie spełnia wymogów co do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, albowiem jej matka nie wymaga stałej pomocy ze strony osób trzecich pomimo orzeczonego znacznego stopnie niepełnosprawności.

W związku z powyższym, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji

w całości.

Na poparcie zarzutu o naruszeniu art. 7 i 77 § 1 k.p.a. skarżąca podniosła, że organ odwoławczy w sposób niewystarczający przeanalizował i wziął pod uwagę treść uzasadnienia decyzji Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 14 stycznia 2021 r., z którego wynika, że stwierdzona u jej matki naruszona sprawność organizmu uzasadnia zaliczenie jej do znacznego stopnia niepełnosprawności, wskazana jest całkowita pomoc osób drugich w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz że ma znaczne ograniczenia w możliwości samodzielnego poruszania się. Zdaniem skarżącej powyższe oznacza, że jej matka nie jest w stanie samodzielnie egzystować bez pomocy ze strony osób drugich, a pomoc tę Zespół określił pojęciem "całkowitej" co oznacza, że matka skarżącej wymaga praktycznie całodobowej opieki ze strony swej córki.

Ponadto skarżąca zarzuciła dokonanie całkowicie dowolnej i przekraczającej granicę swobodnej interpretacji złożonej dokumentacji medycznej.

Z orzeczeń lekarskich wynika bowiem wprost, że matka skarżącej jest osobą mocno schorowaną, cierpiącą na liczne poważne schorzenia, do tego po śmierci męża 3 lata temu popadła w depresję, wywołującą u niej chwiejność emocjonalną. Z opinii lekarskiej z dnia 27 lipca 2021 r. wprost wynika, że w związku ze stanem psychicznym okresowo odmawia przyjmowania posiłków, co oznacza, że skarżąca musi ją karmić, ponadto większość przyjmowanych przez nią leków musi być zażywana po posiłkach, co niejednokrotnie wymaga karmienia matki przez skarżącą.

W ocenie skarżącej z zebranego materiału dowodowego wynika, że sprawuje całodobową opiekę nad swoją poważnie chorą i niezdolną do samodzielnej egzystencji matką i tym samym zostały spełnione wszelkie przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca zarzuciła również dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż organ przyjął, że osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej, długotrwałej i całodobowej, bo jedynie całodobowa opieka pozwala na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem skarżącej interpretacja ta jest nieprawidłowa, gdyż z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że opieka ma być sprawowana nad osobą niepełnosprawną, która ma znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, natomiast pojęcie "ograniczonej możliwości" oznacza, że nie jest to osoba, która nie ma żadnej zdolności do samodzielnej egzystencji oraz że opieka taka musi być sprawowana przez całą dobę. Matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, cierpiącą na liczne poważne schorzenia, które czynią ją niezdolną do samodzielnej egzystencji, a skarżąca sprawuje opiekę nad matką praktycznie przez całą dobę.

W skardze zakwestionowano stanowisko Kolegium, że ustalony zakres pomocy nie wykracza poza przeciętne ramy pomocy świadczonej przez osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe i obiektywnie nie wyklucza podjęcia przez skarżącą pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Argumentowała, że "konieczność sprawowania opieki" oraz "konieczność udzielania pomocy" znamionuje całkowitą zależność osoby od otoczenia w zakresie pielęgnacji, karmienia, wsparcia w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego i ułatwiania kontaktów ze środowiskiem. Zdaniem skarżącej błędne jest wnioskowanie, że skoro dany podopieczny nie jest osobą leżącą, to tym samym opiekun może podjąć zatrudnienie. Należy przede wszystkim brać pod uwagę całokształt schorzeń, na które osoba wymagająca opieki cierpi i z uwagi na ich charakter oraz związane z tym potrzeby niepełnosprawnego (leczenie czy rehabilitację) dokonać wszechstronnej oceny jego rzeczywistych możliwości samodzielnego sprostania podstawowym czynnościom związanym z prawidłowym funkcjonowaniem w środowisku.

W odpowiedzi organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi,

podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; poniżej przywoływana jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu (w tym decyzji) wyłącznie pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wówczas sąd administracyjny jest władny do uchylenia zaskarżonego aktu. Jednakże takie rozwiązanie prawne oznacza zasadniczo, że sąd administracyjny nie zastępuje organów administracji publicznej w merytorycznym orzekaniu (załatwianiu spraw co do ich istoty, to znaczy np. nie może przyznać żądanego przez stronę uprawnienia).

Zakres kontroli Sądu wyznacza również art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Po myśli art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2.

Rozpoznając skargę w ramach kryteriów określonych powyższymi przepisami, Sąd uznał, że nie jest ona zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego.

Przedmiotem skargi jest decyzja o odmowie przyznania stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111ze zm.; poniżej przywoływana jako "ustawa" lub "u.ś.r.").

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie natomiast do ustępu 1a artykułu 17 - osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem temu, kto sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą i kto spełnia przesłanki wskazane w cytowanym przepisie. Świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w na tyle dużym - a wynikającym ze stopnia oraz charakteru niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie lub kontynuację zatrudnienia. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć faktyczny, obiektywnie istniejący, a nie tylko deklarowany przez zainteresowaną stronę brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje sprawowania opieki, to jednakże z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że opieka, o której tamże mowa, winna być stała (ciągła) i długoterminowa.

W kontekście zarzutów skargi trzeba wyraźnie zaakcentować, że z treści przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można wyprowadzać konkluzji, iż sam fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, tudzież o niezdolności do samodzielnej egzystencji, jest wystarczający do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi takiej osoby. Gdyby tak było, to komentowany przepis miałby inne brzmienie, w szczególności nie wprowadzałby warunku, o którym mowa w końcowym fragmencie przepisu art. 17 ust. 1 tzn.: " - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji."

Skoro zaś z omawianego przepisu wnosić trzeba, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności, to świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu, jak słusznie zauważył organ odwoławczy. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość kontynuowania lub podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).

W prezentowanym świetle, skoro przesłankami uprawniającymi danego wnioskodawcę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobiście świadczona przez niego opieka nad osobą niepełnosprawną, przy czym taka opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - rezygnacji z niej bądź niepodejmowania, to w konsekwencji trzeba przyjąć, iż bezsprzecznie musi zachodzić bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia (lub niepodejmowaniem go) a sprawowaną opieką.

Zdaniem Sądu, na podstawie wyczerpującego, kompletnego materiału dowodowego, przy niewadliwym ustaleniu całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, czyli dokonanym zgodnie z wymogami art. 7, art. 77 k.p.a., organ wyprowadził trafne wnioski, że mimo sprawowania opieki przez stronę skarżącą nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, którego to faktu organ nie kwestionował, taki związek przyczynowo-skutkowy w niniejszej sprawie nie zachodzi. Tym samym nie została spełniona jedna z kluczowych przesłanek do przyznania przedmiotowego świadczenia.

Trafna jest konstatacja organu odwoławczego, że strona skarżąca nie wykazała istnienia bezpośredniego związku między brakiem podejmowania pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki. W ustalonych w zaskarżonej decyzji okolicznościach sprawy trudno zarzucić skutecznie organowi błędne przyjęcie, iż opisane zdarzenia nie uwiarygadniają twierdzeń skarżącej wnioskodawczyni o konieczności rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad matką.

Zaprezentowana w zaskarżonej decyzji ocena organu nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., zgodnie z którym to przepisem organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena organu w rozpoznawanej sprawie nie może być uznana za dowolną, jest logiczna, spójna, dokonana na podstawie analizy wszystkich zebranych dowodów oraz ustalonych na ich podstawie okoliczności faktycznych i jest zgodna z zasadami doświadczenia życiowego, poparta przekonującą argumentacją w uzasadnieniu decyzji sporządzonym według wymogów art. 107 § 3 k.p.a. We wniesionej skardze nie przeciwstawiono tej ocenie konkretnych zarzutów.

Przede wszystkim podstawowym, niezbędnym warunkiem do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie bez żadnej wątpliwości, że wnioskodawca sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, która ma charakter ciągły, stały, o takim rozmiarze, który by uniemożliwiał zatrudnienie. Nie chodzi zatem o sprawowanie jakiejkolwiek opieki. Skarżąca tymczasem, według niepodważonych, niekwestionowanych ustaleń organów aczkolwiek sprawuje opiekę nad matką, lecz rodzaj czynności pielęgnacyjnych nad podopieczną nie są tej natury i o takim stopniu zaabsorbowania, który by uniemożliwiał jakąkolwiek aktywność zawodową strony skarżącej.

Zważyć trzeba, że podopieczna strony skarżącej mimo złego stanu zdrowia nie jest osobą obłożnie chorą skoro jest w stanie sama poruszać się w mieszkaniu, spożywać przygotowane przez skarżącą posiłki oraz samodzielnie zadbać o podstawową higienę osobistą. Wywiad środowiskowy nie potwierdził by podopieczna wymagała karmienia, pojenia, pielęgnacji odleżyn i by nie była w stanie samodzielnie zażywać przygotowanych uprzednio leków lub dokonywać pomiaru cukru albo samodzielnie się ubrać. Ocenę organu co do stanu psychicznego matki strony skarżącej należy uznać za logiczną i znajdującą oparcie w zebranym materiale dowodowym. W szczególności analiza dokumentacji medycznej na tle pozostałych dowodów oraz treści wypowiedzi strony skarżącej nie uzasadniają przyjęcia by stan psychiczny u podopiecznej manifestował się w sposób trwały zaburzeniami dotyczącymi jej świadomości, orientacji czy zdolności rozeznania sytuacji. Dokumentacja lekarska wykazała jedynie okresowe, lekkie zaburzenia depresyjne i to o charakterze epizodycznym a nie ciągłym lub powtarzającym się. Czynności opiekuńczo-pielęgnacyjne strony skarżącej nie są takiej natury by całkowicie znosiły możność podjęcia przez stronę skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia, przynajmniej częściowego. Choć stan psychofizyczny matki niewątpliwie wymaga codziennej pieczy i kontroli funkcjonowania na bieżąco, to jednak w większości wykonywane przez stronę skarżącą czynności są zwyczajowe, w ramach standardowego wspierania się rodziny i dzielenia się przez nią obowiązkami, a nie są to ponadwymiarowe czynności stanowiące radykalne obciążenie opiekuna. Nie absorbują one na tyle by należało zapewnić podopiecznej bezpośredniego nadzoru - wymagającego nieustającej fizycznej obecności skarżącej przy matce. Zakres i częstotliwość czynności podejmowanych przez stronę skarżącą świadczy o braku spełnienia ustawowych przesłanek przyznania przedmiotowego świadczenia, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 ustawy.

Oczywiście nie można wykluczyć, że stan podopiecznej w przyszłości może ulec pogorszeniu, lecz wówczas istotna zmiana okoliczności faktycznych może usprawiedliwiać złożenie nowego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Stwierdzenie powyższego przez Sąd uzasadniało oddalenie skargi w całości na mocy art. 151 p.p.s.a.

Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na mocy art. 119 pkt 2 p.p.s.a.