Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1701/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Zatrudnienie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3  par. 1 , art. 11, art. 134 par. 1, art. 145  par. 1  pkt  1 lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 7, art. 77, art. 80, art. 107
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 3, art. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 1068
law: Ustawa z dnia 19 czerwca 2020 r. o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID-19
article: Art. 76
journal: Dz.U. 2021 poz 1100
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 marca 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody z dnia 12 października 2021 r. znak [...] w sprawie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 października 2021 r. znak [...], Wojewoda działając w trybie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej k.p.a.), na podstawie art. 76 ust. 1, ust. 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1100 z późn. zm., dalej ustawa lub u.p.z.i.r.p.), w związku z art. 4 ust. 3, ust. 4 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 roku o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID-19 (Dz. U. z 2020 r., poz. 1068, dalej ustawa o dodatku solidarnościowym), po rozpoznaniu odwołania M. K. (dalej: skarżący, od decyzji Starosty, z dnia [...] 2021 r., znak: [...], orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia - zasiłku dla bezrobotnych w kwocie brutto: 1 936, 40 zł utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Skarżący zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w dniu 15 maja 2020 roku, jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku dla bezrobotnych od 15 maja 2020 roku do 10 listopada 2020 roku w wysokości 861, 40 zł brutto miesięcznie w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku i 676, 40 zł brutto miesięcznie w okresie kolejnych dni posiadania prawa do zasiłku (decyzja z [...] 2020 roku, znak: [...], nr decyzji: [...]).

W dniu 29 października 2020 roku skarżący powiadomił Urząd o podjęciu zatrudnienia od dnia 19 października 2020 roku. W związku z powyższym, organ l instancji pozbawił skarżącego statusu bezrobotnego oraz zasiłku od dnia 19 października 2020 roku (decyzja z dnia [...] 2020 roku, znak: [...], nr decyzji: [...]).

Z danych przesyłowych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że przyznano skarżącemu dodatek solidarnościowy na podstawie wniosku złożonego w dniu 22 czerwca 2020 roku.

Zawiadomiono skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu zasiłku dla bezrobotnych za okres od 22 czerwca 2020 roku do 31 sierpnia 2020 roku w łącznej kwocie 1 936, 40 zł brutto (pismo z dnia 30 czerwca 2021 roku, znak: [...]). Organ l instancji uznał, iż jest uprawniony do wydania decyzji w sprawie, w oparciu o zebrany materiał dowodowy i decyzją z dnia[...] 2021 roku, znak: [...], orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia - zasiłku dla bezrobotnych w kwocie brutto: 1 936, 40 zł. Powyższą decyzję doręczono w dniu 31 sierpnia 2021 roku.

W dniu 10 września 2021 roku skarżący złożył odwołanie od w/w decyzji. W odwołaniu podniósł, że Urząd Pracy przerzuca odpowiedzialność za wypłacenie zasiłku na niego mimo, iż ZUS nie tylko powinien poinformować urząd pracy o przyznaniu mu zasiłku solidarnościowego, lecz także przede wszystkim winien rozpatrzyć wniosek skarżącego negatywnie i odmówić wypłaty zasiłku solidarnościowego, gdyż w systemie ubezpieczeniowym widniała informacja o zasiłku dla bezrobotnych.

Pismem z dnia 22 września 2021 roku, znak: [...], organ odwoławczy zawiadomił skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań. Do dnia orzekania przez organ odwoławczy, skarżący nie kontaktował się z urzędem.

Po przeanalizowaniu sprawy, organ odwoławczy stwierdził, że Powiatowy Urząd Pracy wypłacił skarżącemu zasiłek dla bezrobotnych za okres od 22 czerwca 2020 roku do 31 sierpnia 2020 roku w kwocie 1 936, 40 zł brutto. Z kolei ZUS wypłacił za ten okres dodatek solidarnościowy.

Zgodnie z regulacjami ustawy o dodatku solidarnościowym, w przypadku gdy wnioskodawca nabędzie prawo do dodatku solidarnościowego, zasiłek dla bezrobotnych ulega ex lege zawieszeniu. Kwestię skutków wypłacenia wnioskodawcy dwóch świadczeń za ten sam okres unormowano w art. 4 ustawy o dodatku solidarnościowym. Organ przywołał treść art. 76 ustawy, i wskazał iż organ l instancji przyjął, że zasiłek dla bezrobotnych za okres od 22 czerwca 2020 roku do 31 sierpnia 2020 roku w kwocie 1 936, 40 zł brutto, jest świadczeniem nienależnym co wynika z art. 3 ust. 7 ustawy o dodatku solidarnościowym.

Bezrobotnemu, który nabywa prawo do dodatku solidarnościowego w danym miesiącu przysługuje prawo do zasiłku dla bezrobotnych za część tego miesiąca poprzedzającą dzień, od którego nabywa prawo do tego dodatku (tj. dzień zgłoszenia wniosku o dodatek solidarnościowy). W związku z tym, zasiłek dla bezrobotnych przysługiwał skarżącemu od 15 maja 2020 roku, tj. od dnia przyznania zasiłku, a za część czerwca tj. od 22 do 30 czerwca 2020 roku i cały lipiec oraz sierpień 2020 roku w miejsce zasiłku dla bezrobotnych wypłacany powinien być dodatek solidarnościowy przez ZUS. W związku z tym, że Urząd Pracy wypłacił skarżącemu cały zasiłek dla bezrobotnych do 31 sierpnia 2020 roku, okres od 22 czerwca 2020 roku do 31 sierpnia 2020 roku jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi.

Organ wskazał na treść art. 7 ust. 6 ustawy o dodatku solidarnościowym, zgodnie z którym osoba uprawniona, posiadająca status bezrobotnego, informuje niezwłocznie właściwy powiatowy urząd pracy o przyznaniu dodatku solidarnościowego. Czyli po otrzymaniu Informacji z ZUS o dodatku solidarnościowym, to na skarżącym, a nie na Urzędach, spoczywał obowiązek niezwłocznego poinformowania Urzędu Pracy o pobieranym świadczeniu. Obowiązku tego skarżący nie dopełnił. Dopiero w dniu 22 czerwca 2021 roku Urząd Pracy powziął tę informację z danych ZUS. Z Oświadczenia bezrobotnego znajdującego się w pkt C Karty rejestracyjnej bezrobotnego, z którym bezrobotny miał obowiązek zapoznania się wynika, że: "23. Zostałem(łam) pouczony(na) o obowiązku: (...) b) składania lub przesyłania pisemnego oświadczenia o przychodach - pod rygorem odpowiedzialności karnej - oraz innych dokumentów niezbędnych do ustalenia uprawnień do świadczeń przewidzianych w ustawie w terminie do 7 dni od dnia uzyskania przychodów".

Ponadto w dniu 16 września 2020 roku, skarżący złożył pisemne oświadczenie o osiąganiu wynagrodzenia lub przychodu (innego niż z Funduszu Pracy), gdzie podał "W okresie od 15.05.20 do 16.09.20" kwota przychodu: "brak" i złożył przy tym oświadczeniu własnoręczny podpis.

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wpłynęła skarga M. K. Skarżący podniósł, że w wyniku pandemii COVID-19, z dniem 30 kwietnia 2020 roku stracił pracę. W związku z tym postanowił zarejestrować się w Powiatowym Urzędzie Pracy, miało to miejsce 15 maja 2020 roku. Dostał status osoby bezrobotnej i w związku z tym, zasiłek dla bezrobotnych.

W dniu 22 czerwca 2020 roku skarżący złożył wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie dodatku solidarnościowego. Od tamtej pory pobierał zasiłek dla bezrobotnych z Powiatowego Urzędu Pracy i dodatek solidarnościowy z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie będąc w ogóle świadomym, że rzekomo nie należy mu się jedno z tych świadczeń. Skarżący zarzucił, że ani Powiatowy Urząd Pracy ani Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie poinformowały go, jak też nie pouczyły, że pobierając dodatek solidarnościowy, nie należy mu się zasiłek dla bezrobotnych.

Zdaniem skarżącego nie powinien on zwracać kwoty 1 936, 40 zł. Od dnia 19 października 2020 roku nie posiada statusu osoby bezrobotnej w związku z podjęciem pracy. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu l instancji.

W odpowiedzi organ II instancji, wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID-19.

Zgodnie z art. 76 ust. 1 u.p.z.i.r.p., osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Na podstawie art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p. z kolei, za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Zatem warunkiem podjęcia decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, jest wcześniejsze pouczenie pobierającego o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania tego świadczenia. Pouczenie to powinno być udzielone w sposób zrozumiały i niebudzący wątpliwości co do utraty prawa do świadczenia.

Do akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy, nie zostało natomiast dołączone pouczenie skarżącego o zawieszeniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych na okres nabycia prawa do dodatku solidarnościowego.

Skarżący zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w dniu 15 maja 2020 roku, jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, natomiast ustawa o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID-19 uchwalona została w dniu 19 czerwca 2020 r., i weszła w życie w dniu 21 czerwca 2020 r. Tym samym podczas rejestracji w Urzędzie Pracy 5 tygodni przed uchwaleniem tej ustawy, skarżący nie mógł zostać pouczony o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych z tytułu równoczesnego pobierania dodatku solidarnościowego i zasiłku dla bezrobotnych, skoro w dacie jego rejestracji w Urzędzie Pracy, ustawa o dodatku solidarnościowym nie była jeszcze uchwalona, nie były zatem znane warunki nabycia prawa, wysokość, tryb przyznawania czy zasady wypłacania dodatku solidarnościowego, w tym zbieg prawa do tego dodatku i prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Sąd ma świadomość, że Urząd Pracy, dokonując rejestracji bezrobotnego, może nie przewidzieć jakie konkretnie świadczenia mogą być w przyszłości przyznawane bezrobotnemu, zwłaszcza w ramach przeciwdziałania skutkom pandemii Covid-19. Natomiast w ocenie Sądu, jest możliwe takie sformułowanie pouczenia, które wskazując rodzaj świadczeń, jednocześnie określi, że konsekwencją ich pobrania jest zawieszenie lub utrata prawa do zasiłku dla bezrobotnych.

W niniejszej sprawie skarżący już w odwołaniu podniósł, że nie został pouczony o niedopuszczalności łącznego pobierania zasiłku dla bezrobotnych oraz dodatku solidarnościowego, a do akt administracyjnych takie pouczenie nie zostało dołączone.

Jeżeli zatem Zakład Ubezpieczeń Społecznych doręczył skarżącemu pouczenie o obowiązku niezwłocznego poinformowania właściwego powiatowego urzędu pracy o przyznaniu dodatku solidarnościowego, to dokument potwierdzający fakt dokonania tego pouczenia powinien zostać załączony do akt administracyjnych niniejszej sprawy.

Pouczenie zawarte w formularzu rejestracyjnym skarżącego jako bezrobotnego, zawiera co prawda wskazanie, że skarżący ma obowiązek składania lub przesyłania urzędowi pisemnego oświadczenia o przychodach pod rygorem odpowiedzialności karnej oraz innych dokumentów niezbędnych do ustalenia uprawień do świadczeń przewidzianych w ustawie, w terminie 7 dni od dnia uzyskania przychodów, jednak nie określa jakie konsekwencje dla skarżącego jako osoby bezrobotnej uprawnionej do zasiłku dla bezrobotnych, ma niedopełnienie tego obowiązku, zatem pouczenie to nie spełniało wymogów z art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Warunkiem bowiem orzeczenia o obowiązku zwrotu pobranego świadczenia jest zaistnienie równocześnie dwóch przesłanek obiektywnej - polegającej na tym, że świadczenie wypłacono mimo wystąpienia okoliczności skutkujących utratą prawa do jego pobierania, oraz subiektywnej - polegającej na tym, że osoba, która świadczenie pobrała była prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących utratę uprawnień do tego świadczenia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 maja 2021 r., sygn. III SA/Kr 65/21, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Wskazać także należy, że istotnie ustawa o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID-19 w art. 4 ust. 4 stanowi, iż zasiłek dla bezrobotnych lub stypendium, wypłacone za okres, za który został wypłacony dodatek solidarnościowy, z wyjątkiem ust. 3, stanowi nienależnie pobrane świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 76 ust. 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Jednocześnie jednak zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy o dodatku solidarnościowym, w przypadku pobrania zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium, o których mowa w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, w miesiącu złożenia wniosku o dodatek solidarnościowy, dodatek wypłacany jest za ten miesiąc w kwocie, o której mowa w ust. 1, pomniejszonej o wypłaconą kwotę tego zasiłku lub stypendium. "Wykładnia przepisu art. 4 ust. 4 ustawy z 2020 r. o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID-19 w jego pełnym brzmieniu i z uwzględnieniem art. 4 ust. 3 tej ustawy prowadzi do wniosku, że jeżeli kwota dodatku solidarnościowego została pomniejszona już o kwotę zasiłku dla bezrobotnych, to pobrany zasiłek nie jest świadczeniem podlegającym zwrotowi" (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 października 2021 r., sygn. II SA/Po 198/21, opubl. w CBOSA). W tym zakresie organy administracyjne nie poczyniły żadnych ustaleń czy istotnie dodatek solidarnościowy wypłacony skarżącemu, pomniejszony został o wypłacony mu zasiłek dla bezrobotnych.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że stanowisko organów zawarte w uzasadnieniach zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, nie poddaje się kontroli sądowoadministracyjnej, a zatem zaskarżone rozstrzygnięcia organów administracji obu instancji uznać należy za wydane z istotnym, i mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, naruszeniem art. 7 art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie sprawy, uznając że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ przeprowadzi wyczerpujące postępowanie dowodowe, celem ustalenia, czy skarżący został pouczony o zawieszeniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych na okres nabycia prawa do dodatku solidarnościowego, a także czy istotnie dodatek solidarnościowy wypłacony skarżącemu, pomniejszony został o wypłacony mu zasiłek dla bezrobotnych stosownie do treści art. 4 ust. 3 ustawy o dodatku solidarnościowym, i w zależności od dokonanych ustaleń, podejmie rozstrzygnięcie w sprawie.