Uchwała Składu Pięciu Sędziów NSA, sygn. akt OPK 20/02
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2002-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 632  Pomoc społeczna
Powołane przepisy: article: art. 2a ust. 1 pkt 1a, art. 31 ust. 4a
journal: Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 lutego 1998 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o pomocy społecznej.
Teza: Osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 2a ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./, uprawnioną do pobierania gwarantowanego zasiłku okresowego na podstawie art. 31 ust. 4a tej ustawy jest również osoba gospodarująca z dzieckiem pozostającym pod jej opieką i na jej wyłącznym utrzymaniu, gdy dziecko otrzymuje rentę rodzinną.

TEZY

Osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 2a ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./, uprawnioną do pobierania gwarantowanego zasiłku okresowego na podstawie art. 31 ust. 4a tej ustawy jest również osoba gospodarująca z dzieckiem pozostającym pod jej opieką i na jej wyłącznym utrzymaniu, gdy dziecko otrzymuje rentę rodzinną.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny - przy udziale Marii Kalocińskiej Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej delegowanego do Ministerstwa Sprawiedliwości w sprawie z odwołania Grażyny W. od decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. z dnia 24 października 2001 r. (...) w przedmiocie odmowy przyznania gwarantowanego zasiłku okresowego w wysokości 80 procent kwoty równej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2002 r. na posiedzeniu jawnym pytania prawnego pełnego składu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., zgłoszonego na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych /Dz.U. 2001 nr 79 poz. 856 ze zm./, o następującym brzmieniu:

Czy pobieranie przez dziecko renty rodzinnej, stanowi przeszkodę do uznania jego matki w świetle ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /tj. Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ za osobę samotnie wychowującą to dziecko i uprawnioną do gwarantowanego zasiłku okresowego w trybie art. 31 ust. 4a tej ustawy?

podjął następującą uchwałę:


UZASADNIENIE

Pełny skład Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych /Dz.U. 2001 nr 79 poz. 856 ze zm./, wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z pytaniem prawnym przytoczonym w sentencji uchwały.

Pytanie prawne zostało przedstawione w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. decyzją z dnia 24 października 2001 r. (...) na podstawie art. 2a ust. 1 pkt 1a, art. 4 ust. 1, art. 31 ust. 4a-4f i art. 36 ust. 1 w związku z art. 43 ust. 1, 2a i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ odmówił Grażynie W. przyznania gwarantowanego zasiłku okresowego w wysokości 80 procent kwoty równej kryterium dochodowemu osoby samotnie gospodarującej. Organ ustalił, że Grażyna W. jest matką samotnie wychowującą czterech synów w wieku szkolnym, z których trzech pobiera rentę rodzinną po zmarłym ojcu. Zgodnie z przepisem art. 2a ust. 1 pkt 1a ustawy o pomocy społecznej przez osobę samotnie wychowującą dziecko rozumie się osobę gospodarującą z dzieckiem pozostającym pod jej opieką i na jej wyłącznym utrzymaniu. W związku z tym, że dzieci pobierają świadczenie z ubezpieczenia społecznego w formie renty rodzinnej po zmarłym ojcu, tym samym nie pozostają na wyłącznym utrzymaniu matki. Biorąc to pod uwagę organ stwierdził, że G. W. nie spełnia warunków do przyznania jej gwarantowanego zasiłku okresowego, o którym mowa w art. 31 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej.

W odwołaniu od tej decyzji Grażyna W. wniosła o jej uchylenie i orzeczenie o przyznaniu gwarantowanego zasiłku okresowego. Odwołująca się zakwestionowała pogląd organu I instancji, że pobieranie renty rodzinnej przez jej synów, z których dwóch studiuje, trzeci uczęszcza do gimnazjum, a czwarty do szkoły podstawowej, stanowi przeszkodę w uznaniu jej za osobę samotnie wychowującą dzieci. Zdaniem odwołującej się, skoro przepis art. 2a ust. 1 pkt 1a ustawy o pomocy społecznej za taką osobę uznaje osobę gospodarującą z dzieckiem pozostającym pod jej opieką i na jej wyłącznym utrzymaniu, nawet jeśli uzyskuje alimenty, to przepis ten znajduje również zastosowanie, gdy dziecko pobiera rentę rodzinną po zmarłym rodzicu. Odwołująca się podniosła również, że przez ostatnie 12 miesięcy pobierała gwarantowany zasiłek okresowy w kwocie równej kryterium dochodowemu osoby samotnie gospodarującej.

Rozpatrując sprawę na skutek odwołania Grażyny W. skład orzekający Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. uznał, że rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyjaśnienia wyłaniającego się zagadnienia prawnego, a pełny skład tego Kolegium, podzielając to stanowisko, wystąpił z pytaniem prawnym.

Kolegium na wstępie stwierdziło, że Grażyna W. wraz z czterema synami prowadzi pięcioosobowe gospodarstwo domowe. Ojciec dzieci, Waldemar W. zmarł w dniu 26 listopada 1998 r., a decyzją ZUS Oddział w L. z dnia 14 grudnia 1998 r. zostało ustalone dla wszystkich dzieci prawo do renty rodzinnej. Decyzją z dnia 9 listopada 2000 r. przyznano matce dzieci gwarantowany zasiłek okresowy w kwocie równej kryterium dochodowemu osoby samotnie gospodarującej, na okres od 21 września 2000 r. do 20 września 2001 r. G. W. występując do organu pomocy społecznej o przyznanie gwarantowanego zasiłku okresowego domagała się kontynuacji wypłaty zasiłku przez okres następnych 24 miesięcy, w wysokości 80 procent kwoty równej kryterium dochodowego. W dniu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji rentę rodzinną pobierali jej trzej synowie: Marcin /lat 23/, Kamil /lat 14/ i Konrad /8 lat/.

W tak ustalonym stanie faktycznym wątpliwości prawne Kolegium sprowadzają się do pytania, czy w świetle przepisu art. 2a ust. 1 pkt 1a ustawy o pomocy społecznej osobą samotnie wychowującą dziecko, uprawnioną do uzyskania gwarantowanego zasiłku okresowego, o którym mowa w art. 31 ust. 4a tej ustawy, jest również osoba wychowująca dziecko do lat 16, które pobiera rentę rodzinną. Kolegium zauważyło, że zgodnie z zawartą w art. 2a ust. 1 pkt 1a ustawy o pomocy społecznej definicją osoby samotnie wychowującej dziecko, przez osobę taką należy rozumieć osobę gospodarującą z dzieckiem pozostającym pod jej opieką i na jej wyłącznym utrzymaniu, nawet jeśli otrzymuje alimenty. Wykładnia gramatyczna tego przepisu przemawia za przyjęciem stanowiska, że jedynie pobieranie przez dziecko alimentów nie pozbawia jego matki statusu osoby samotnie wychowującej dziecko. Literalne brzmienie tego przepisu, który spośród źródeł dochodów dziecka enumeratywnie określonych w art. 2a ust. 1 pkt 2b ustawy o pomocy społecznej, wymienia jedynie alimenty, może również wskazywać, że osiąganie przez dziecko dochodu z innych, poza alimentami źródeł, a więc także z tytułu renty rodzinnej pozbawia matkę dziecka statusu osoby samotnie wychowującej dziecko i to pomimo tego, że dziecko pozostaje pod jej opieką. Zdaniem Kolegium zastosowanie innych metod wykładni, w szczególności logicznej, funkcjonalnej i systemowej prowadzi do odmiennych wniosków. Z fragmentu tekstu zawartego w art. 2a ust. 1 pkt 1a ustawy o pomocy społecznej "(...) nawet jeśli otrzymuje alimenty" można wysnuć wniosek, że skoro osoba gospodarująca z dzieckiem pozostającym pod jej opieką i na jej wyłącznym utrzymaniu jest uważana przez ustawodawcę za osobę samotnie wychowującą dziecko, gdy dziecko to otrzymuje alimenty, to tym bardziej za taką osobę należy ją uznać, gdy dziecko pobiera rentę rodzinną. Zarówno alimenty, jak i renta rodzinna pełnią taką samą funkcję. Renta rodzinna wchodzi w miejsce świadczenia wynikającego z obowiązku alimentacyjnego w przypadku śmierci osoby zobowiązanej do alimentacji, po spełnieniu kryteriów wynikających z przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./. Można zatem twierdzić, zdaniem Kolegium, że skoro ustawodawca uznaje za osobę samotnie wychowującą dziecko osobę, która ma pod opieką dziecko pobierające alimenty, korzystającą zatem z innej pomocy materialnej i niematerialnej drugiego żyjącego rodzica, to za taką osobę należy uznać matkę /ojca/, gdy drugi rodzic nie żyje i dziecko otrzymuje po nim rentę rodzinną. W ocenie Kolegium za takim rozumieniem pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko przemawia dodatkowo regulacja prawna zawarta w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych /Dz.U. 1998 nr 102 poz. 651 ze zm./, która określając osobę samotnie wychowującą dziecko stawia znak równości między takimi osobami jak: panna, kawaler, rozwiedziona, rozwiedziony, wdowa lub wdowiec. Również przepis art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 2000 nr 14 poz. 176 ze zm./ zrównuje pod względem prawnym te osoby, zaś pobieranie przez dziecko renty rodzinnej nie stanowi przeszkody w możliwości wspólnego rozliczenia się osoby samotnie je wychowującej razem z dzieckiem /art. 6 ust. 4 pkt 3 tej ustawy/.

Przedstawiona argumentacja skłoniła Kolegium do konkluzji, że nieprecyzyjne przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz brak orzecznictwa sądowoadministracyjnego w omawianej materii uzasadniają wystąpienie z pytaniem prawnym. Od wyjaśnienia zaś zgłoszonych wątpliwości prawnych zależy rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Istota przedstawionego zagadnienia prawnego odnosi się, jak to zostało ujęte w pytaniu, wyłącznie do kwestii właściwego rozumienia pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko, jako przesłanki warunkującej przyznanie gwarantowanego zasiłku okresowego, o którym mowa w art. 31 ust. 4a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./, zwanej dalej ustawą. Ściślej zaś, czy za osobę samotnie wychowującą dziecko może zostać uznana osoba, gdy pozostające pod jej opieką i na jej wyłącznym utrzymaniu dziecko pobiera rentę rodzinną.

Przede wszystkim należy jednak stwierdzić, że po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji, a przed podjęciem przez Kolegium uchwały o wystąpieniu z pytaniem prawnym zmianie uległa treść przepisu art. 31 ust. 4a ustawy, dokonana ustawą z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej, ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 154 poz. 1792/, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2002 r. Zgodnie z dotychczasowym brzmieniem tego przepisu osobie, która utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych, pobieranego na podstawie przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, z powodu upływu okresu jego pobierania, a dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1 - przysługuje gwarantowany zasiłek okresowy, jeżeli w dniu utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz w okresie pobierania gwarantowanego zasiłku okresowego samotnie wychowuje co najmniej jedno dziecko do dnia ukończenia szkoły podstawowej i gimnazjum, nie dłużej jednak niż do 15 roku życia, a od dnia 1 września 2001 r. nie dłużej niż do 16 roku życia, z zastrzeżeniem ust. 4d. Dokonana zmiana art. 31 ust. 4a ustawy polegała na zastąpieniu ostatniego fragmentu tego przepisu wyrazami "do 7 roku życia", co oznacza, że ustawa nowelizująca nie wprowadziła zmian odnoszących się do zagadnienia prawnego objętego pytaniem. Mając zaś na względzie brzmienie międzyczasowego przepisu art. 6 ust. 1 powołanej ustawy nowelizującej z dnia 17 grudnia 2001 r., który do gwarantowanego zasiłku okresowego przyznanego do dnia wejścia w życie tej ustawy nakazuje stosowanie dotychczasowych przepisów /korzystniejszych dla osób uprawnionych/ - nie przesądzając budzącej wątpliwości kwestii, czy przepis ten ma zastosowanie w rozpoznawanej sprawie - należy dojść do wniosku, że w ustalonym przez Kolegium stanie faktycznym i prawnym sprawy dopuszczalne było wystąpienie z pytaniem prawnym.

W procesie tworzenia prawa ustawodawca niejednokrotnie wprowadza do tekstu prawnego definicje używanych w ustawie zwrotów prawnych, a czyni to w sposób zamierzony i celowy, aby we własnym zakresie ustalić i nadać określone znaczenie tym zwrotom oraz usunąć mogące się pojawiać wątpliwości interpretacyjne. Wprowadzenie do tekstu prawnego definicji, zwanej ustawową, oznacza, że posiada ona jako norma prawna moc wiążącą dla podmiotów stosujących prawo. Trafnie zauważyło Kolegium, że w taki sposób postąpił ustawodawca definiując w ustawie używane w niej pojęcie "osoba samotnie wychowująca dziecko", jako osoby uprawnionej do uzyskania określonych świadczeń z pomocy społecznej, w tym gwarantowanego zasiłku okresowego. Zgodnie z przepisem art. 2a ust. 1 pkt 1a ustawy przez osobę samotnie wychowującą dziecko należy rozumieć osobę gospodarującą z dzieckiem pozostającym pod jej opieką i na jej wyłącznym utrzymaniu, nawet jeśli otrzymuje alimenty.

Zwrócić należy uwagę, że takiej definicji nie zawierał pierwotny tekst ustawy, co powodowało daleko idące wątpliwości interpretacyjne co do rozumienia pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko. Ustawą z dnia 27 czerwca 1997 r. o zmianie ustawy o zasiłkach rodzinnych i pielęgnacyjnych oraz o zmianie innych ustaw /Dz.U. nr 93 poz. 569/ dodany został przepis art. 2a ust. 1 pkt 1a ustawy w obecnym brzmieniu, a jednocześnie powołaną ustawą wprowadzona została dla potrzeb ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych /Dz.U. 1998 nr 102 poz. 651 ze zm./ inna definicja osoby samotnie wychowującej dziecko. W znaczeniu wynikającym z art. 4 ust. 2 ostatnio powołanej ustawy przez taką osobę rozumie się osobę stanu wolnego /pannę, kawalera, rozwiedzioną, rozwiedzionego, wdowę lub wdowca/. Chodziło zatem o podkreślenie w obu tych definicjach, iż osobą samotnie wychowującą dziecko jest osoba, która z wyłączeniem innych osób sprawuje osobistą pieczę nad osobą dziecka.

Definicja zawarta w ustawie określa w sposób pełniejszy osobę samotnie wychowującą dziecko. Status takiej osoby posiada osoba, która z wyłączeniem innych osób gospodaruje z dzieckiem, a dziecko to pozostaje pod jej opieką i na jej wyłącznym utrzymaniu. Przeszkody do uznania osoby za samotnie wychowującą dziecko nie stanowi fakt otrzymywania przez dziecko alimentów. Zasadnie akcentuje Kolegium, że wobec brzmienia ostatniego fragmentu przepisu art. 2a ust. 1 pkt 1a ustawy rodzi się wątpliwość, czy tylko otrzymywanie przez dziecko alimentów w sytuacji, gdy znajduje się na wyłącznym utrzymaniu innej osoby, pozwala uznać ją za osobę samotnie wychowującą dziecko. Wątpliwość ta jest tym bardziej uzasadniona, jeśli weźmie się pod uwagę przepis art. 2a ust. 1 pkt 2b ustawy, który zawiera definicję "dochodu dziecka". Stosownie do brzmienia tego przepisu do dochodu dziecka dla potrzeb ustawy zalicza się kwotę otrzymywanej renty rodzinnej wraz z dodatkiem dla sierot zupełnych, zasiłek pielęgnacyjny, dodatek pielęgnacyjny, otrzymywane alimenty oraz kwotę odpowiadającą dochodom uzyskiwanym z majątku dziecka.

Można bronić poglądu, dokonując interpretacji obu tych definicji ustawowych na płaszczyźnie gramatyczno-językowej, że osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 2a ust. 1 pkt 1a ustawy jest tylko osoba gospodarująca z dzieckiem pozostającym pod jej opieką i na jej wyłącznym utrzymaniu, nawet jeśli spośród źródeł dochodu dziecka wymienionych w art. 2a ust. 1 pkt 2b dziecko otrzymuje alimenty. W konsekwencji uzyskiwanie przez dziecko dochodu z innych źródeł, wyczerpująco wskazanych w powołanym przepisie, np. z tytułu renty rodzinnej, nie pozwala na zachowanie statusu osoby samotnie wychowującej dziecko. Pogląd ten nie może być jednak przyjęty, jeżeli uwzględni się także inne metody wykładni.

Zgodnie z ukształtowanym poglądem doktryny i stanowiskiem judykatury wykładnia gramatyczna jest podstawowym i stosowanym w pierwszej kolejności rodzajem wykładni, co nie wyklucza sięgnięcia do innych jej rodzajów, w szczególności gdy wypływające z niej wnioski okazują się nieracjonalne, niezgodne z rzeczywistymi intencjami ustawodawcy lub nie doprowadzają do stanowczego ustalenia zakresu pojęciowego interpretowanego zwrotu. Jak słusznie stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 stycznia 1993 r. III ARN 84/92 /OSNCP 1993 z. 10 poz. 183/ i powtórzył z przekonywującą argumentacją w uchwale z dnia 7 marca 1995 r. III AZP 2/95 /OSNAPU 1995 nr 15 poz. 182/ w odniesieniu do indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej najodpowiedniejszą i najlepiej prowadzącą w takiej sytuacji do rozszyfrowania intencji i celów ustawodawcy jest metoda wykładni celowościowej. Sięgnięcie po ten rodzaj wykładni w sprawie, w której wyłoniły się wątpliwości prawne dodatkowo jest uzasadnione potrzebą uwzględnienia wymienionych w art. 1 i art. 2 ustawy celów i zadań pomocy społecznej oraz zawartej w art. 36 ust. 2 ustawy generalnej zasady, że w tego rodzaju sprawach kierować się należy dobrem osób korzystających z pomocy społecznej.

Użyty w ostatnim fragmencie przepisu art. 2a ust. 1 pkt 1a ustawy zwrot "nawet jeśli otrzymuje alimenty" nie może być rozumiany w ten sposób, że jedynie ten dochód dziecka, spośród dochodów otrzymywanych przez dziecko określonych w art. 2a ust. 1 pkt 2b ustawy, pozwala na traktowanie osoby, pod której pieczą znajduje się dziecko, że jest na jej wyłącznym utrzymaniu. Ustawodawca przyjął bowiem jedynie, że uzyskiwanie przez dziecko dochodu, w postaci alimentów, nie pozbawia osoby samotnie wychowującej dziecko takiego statusu. Nie można przy tym nie dostrzec, że w omawianym fragmencie definicji osoby samotnie wychowującej dziecko brak jest kategorycznych stwierdzeń, że uzyskiwanie przez dziecko dochodu innego niż alimenty, wyłącza możliwość traktowania takiej osoby za samotnie wychowującą dziecko. Celowość zamieszczenia w przepisie art. 2a ust. 1 pkt 1a ustawy sformułowania "nawet jeśli otrzymuje alimenty" jest uzasadniona, jeżeli weźmie się pod rozwagę samą istotę obowiązku alimentacyjnego. Alimenty są bowiem związane z obowiązkiem alimentacyjnym, który według art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obejmuje obowiązek dostarczenia uprawnionemu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, przy czym wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka może polegać także na osobistych staraniach o jego utrzymanie i wychowanie /art. 135 par. 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego/. Mogłaby więc powstać wątpliwość, czy alimentowane dziecko przez jednego z rodziców jest na wyłącznym utrzymaniu drugiego z rodziców. Sposób sformułowania przepisu art. 2a ust. 1 pkt 1a ustawy wskazuje, że ustawodawca zamierzał usunąć jedynie tę wątpliwość, a nie ograniczyć zakres definicji osoby samotnie wychowującej dziecko tylko do tych przypadków, gdy dziecko otrzymuje dochód w postaci alimentów, tym bardziej że z obowiązku alimentacyjnego wynika dla dziecka szerszy zakres uprawnień, niż uprawnień z tytułu renty rodzinnej po osobie zobowiązanej do alimentacji. Można wręcz stwierdzić, że jeżeli otrzymywanie przez dziecko alimentów nie pozbawia osoby, pod której opieką dziecko pozostaje, statusu osoby samotnie wychowującej dziecko, to tym bardziej osoba taka posiada taki status, gdy dziecko otrzymuje rentę rodzinną po osobie zobowiązanej do alimentów. Z chwilą śmierci takiej osoby jej obowiązek alimentacyjny wygasa. Nie sposób zakładać, że zamiarem ustawodawcy było pozbawienie osoby samotnie wychowującej dziecko tego statusu w sytuacji, gdy dziecko - wobec ustania obowiązku alimentacyjnego osoby zobowiązanej - w miejsce alimentów nabywa prawo do innego świadczenia z szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego. Do tego rodzaju świadczeń należy renta rodzinna, a na taki sposób rozumienia tego świadczenia wskazał już Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 15 października 2001 r. OPS 5/01 /ONSA 2002 Nr 2 poz. 52/. Renta rodzinna stosownie do art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./, przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Do uprawnionych członków rodziny należą przede wszystkim dzieci pracownika /emeryta, rencisty/, a źródłem uprawnienia do renty rodzinnej jest utrata żywiciela, osoby zobowiązanej do zapewnienia im środków utrzymania. Całokształt przepisów regulujących prawo dzieci do renty rodzinnej przemawia za tym, że zasadniczym celem tego świadczenia jest dostarczenie środków utrzymania tym dzieciom, które spełniają ustawowe wymogi do pobierania renty rodzinnej, a które wskutek śmierci osoby zobowiązanej do łożenia na ich utrzymanie zostały pozbawione środków utrzymania ze strony tej osoby /por. T. Zieliński w glosie do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 1982 r. II URN 74/82 - OSPiKA 1983 z. 9 poz. 182/.

W takim znaczeniu obu tych świadczeń, renta rodzinna stanowi więc świadczenie alternatywne w stosunku do alimentów w sytuacji ustania obowiązku alimentacyjnego osoby zobowiązanej.

Biorąc to pod uwagę należy stwierdzić, że zarówno alimenty, jak i renta rodzinna, aczkolwiek różne są podstawy i kryteria przyznania obu tych świadczeń w istocie pełnią taką samą funkcję i cel, a mianowicie zapewnienie osobie uprawnionej /dziecku/ środków utrzymania. Skoro zatem ustawodawca za osobę samotnie wychowującą dziecko uznaje osobę, gdy dziecko otrzymuje alimenty, należy przyjąć, że otrzymywanie przez dziecko renty rodzinnej nie stanowi przeszkody do uznania takiej osoby za samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 2a ust. 1 pkt 1a ustawy.

Z przytoczonych wyżej względów na pytanie Kolegium należy udzielić odpowiedzi, że osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 2a ust. 1 pkt 1a ustawy, uprawnioną do pobierania gwarantowanego zasiłku okresowego na podstawie art. 31 ust. 4a tej ustawy jest również osoba gospodarująca z dzieckiem pozostającym pod jej opieką i na jej wyłącznym utrzymaniu, gdy dziecko otrzymuje rentę rodzinną.

Mając powyższe względy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 18 ust. 2 i art. 50 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ podjął uchwałę jak w sentencji.