Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 538/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 8; art. 11; art. 7; art. 77; art. 80; artl. 107 par.3; art. 127
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 5 ust. 3; art. 18 ust.6 ; art. 27 ust.1; art. 18 ust.6; art. 5 ust.3;
journal: Dz.U. 2018 poz 2134
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
Teza: Art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci należy interpretować w powiązaniu z art. 18 ust. 6 u.p.p.w.d., co oznacza, że zmiana sytuacji dochodowej rodziny w sposób skutkujący przekroczeniem kryterium dochodowego może uzasadniać uchylenie w trybie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. ostatecznej decyzji, którą przyznano świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko, najwcześniej za okres od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu przekraczającego próg, o którym mowa w art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d.

Co więcej w utrwalonym już obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że wydawana na podstawie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. decyzja o zmianie lub uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze ma charakter konstytutywny i powoduje zmianę bądź uchylenie dotychczasowych uprawnień podmiotu, co oznacza, że może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc, tj. skutki od chwili jej wydania na przyszłość. Skoro więc decyzja taka kształtuje sytuację strony wyłącznie na przyszłość to datą utraty prawa do świadczenia wychowawczego winna być data wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. Uchylenie decyzji z mocą wsteczną i związane z tym pozbawienie strony prawa do wypłaconego już świadczenia, nastąpić może jedynie przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnego pobranego, podlegającego zwrotowi.

Wprowadzając instytucję dochodu utraconego ustawodawca zdefiniował to pojęcie w art. 2 pkt 19 u.p.p.w.d., co oznacza, że przez dochód utracony należy rozumieć tylko utratę dochodu, w sytuacjach enumeratywnie wymiennych w tym przepisie. Generalnie przez utratę dochodu należy rozumieć pozbawienie strony określonych, uzyskiwanych regularnie, wpływów finansowych. Jedynie bowiem o cyklicznie uzyskiwanych dochodach można twierdzić o ich "posiadaniu" oraz "utracie". Co do zasady, nie stanowią więc dochodu utraconego kwoty przychodu uzyskane jednorazowo, czy też okazjonalnie, nawet, jeżeli są one związane z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową (np. nagrody jubileuszowe, zapomogi, jednorazowe gratyfikacje) (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2007 r., sygn. akt  I OSK 1001/06, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 marca 2010 r., sygn. akt  II SA/Łd 1031/09, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt  III SA/Gd 122/14, wszystkie opublikowane: Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach).

TEZY

Art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci należy interpretować w powiązaniu z art. 18 ust. 6 u.p.p.w.d., co oznacza, że zmiana sytuacji dochodowej rodziny w sposób skutkujący przekroczeniem kryterium dochodowego może uzasadniać uchylenie w trybie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. ostatecznej decyzji, którą przyznano świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko, najwcześniej za okres od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu przekraczającego próg, o którym mowa w art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d.

Co więcej w utrwalonym już obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że wydawana na podstawie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. decyzja o zmianie lub uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze ma charakter konstytutywny i powoduje zmianę bądź uchylenie dotychczasowych uprawnień podmiotu, co oznacza, że może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc, tj. skutki od chwili jej wydania na przyszłość. Skoro więc decyzja taka kształtuje sytuację strony wyłącznie na przyszłość to datą utraty prawa do świadczenia wychowawczego winna być data wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. Uchylenie decyzji z mocą wsteczną i związane z tym pozbawienie strony prawa do wypłaconego już świadczenia, nastąpić może jedynie przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnego pobranego, podlegającego zwrotowi.

Wprowadzając instytucję dochodu utraconego ustawodawca zdefiniował to pojęcie w art. 2 pkt 19 u.p.p.w.d., co oznacza, że przez dochód utracony należy rozumieć tylko utratę dochodu, w sytuacjach enumeratywnie wymiennych w tym przepisie. Generalnie przez utratę dochodu należy rozumieć pozbawienie strony określonych, uzyskiwanych regularnie, wpływów finansowych. Jedynie bowiem o cyklicznie uzyskiwanych dochodach można twierdzić o ich "posiadaniu" oraz "utracie". Co do zasady, nie stanowią więc dochodu utraconego kwoty przychodu uzyskane jednorazowo, czy też okazjonalnie, nawet, jeżeli są one związane z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową (np. nagrody jubileuszowe, zapomogi, jednorazowe gratyfikacje) (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2007 r., sygn. akt  I OSK 1001/06, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 marca 2010 r., sygn. akt  II SA/Łd 1031/09, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt  III SA/Gd 122/14, wszystkie opublikowane: Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach).


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Protokolant Referent stażysta Natalia Kopiś po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania D. K. (dalej także jako: "wnioskodawczyni" lub "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] r., nr [...], którą zmieniono decyzję z dnia [...] r. nr [...] orzekającą o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dzieci: M. K. w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od 2018-10-01 do 2019-09-30 i M. K. w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od 2018-10-01 do 2019-09-30, w ten sposób, że uchylono decyzję nr [...] w punkcie 1 dotyczącym przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko M. K. oraz w pozostałej części pozostawiono decyzję bez zmian.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco:

Organ pierwszej instancji, na podstawie posiadanej dokumentacji, ustalił, że zmieniła się sytuacja dochodowa rodziny wnioskodawczyni. Jak wskazano w dniu [...] r. do urzędu wpłynęły dokumenty potwierdzające utratę dochodu przez P. K. w firmie [...] oraz dokumenty potwierdzające uzyskanie zatrudnienia w firmie [...] Sp. z o.o. od dnia [...] 2019 r. wraz z wysokością dochodu za miesiąc następujący po zatrudnieniu, tj. [...] 2019 r. w wysokości [...] zł.

Organ, uwzględniając przepisy o utracie i uzyskaniu dochodów, ustalił, że miesięczne dochody rodziny wnioskodawczyni wynoszą [...] zł, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny stanowi kwotę [...]zł, tj.:

- dochód nieopodatkowany za rok 2017 r. w kwocie [...]zł (t.j. [...] zł m-sc; gospodarstwo rolne, stypendium socjalne, zwrot niewykorzystanej ulgi na dziecko),

- dochód uzyskany z tytułu zatrudnienia [...] w firmie [...] Sp. z o.o. za [...] 2019 r. w wysokości [...] zł.

Jak stwierdził organ pierwszej instancji w związku z powyższym kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko ([...]), tj. M. K. zostało przekroczone, co skutkowało utratą prawa do świadczenia wychowawczego i nieprzysługiwaniem świadczenia począwszy od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu (art. 18 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci).

Z uwagi na powyższe organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] r. zmienił decyzję z dnia [...] r. nr [...] orzekającą o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dzieci: M. K. i [...], w ten sposób, że uchylił decyzję nr [...] w punkcie 1 dotyczącym przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko M. K. oraz w pozostałej części pozostawił decyzję bez zmian.

W wyniku odwołania wniesionego przez D. K. w sprawie orzekało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] r.

Organ odwoławczy, odwołując się do art. 2 pkt 1, 2 i 14, art. 5 ust. 3 i art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, wskazał, że z akt sprawy wynika, że w skład rodziny wchodzi D. K. (wnioskodawca), P. K. (mąż), M. K. (syn) oraz M. K. (syn). W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1.10.2018 r. do dnia 30.09.2019 r. rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2017. W trakcie prowadzonego postępowania organ I instancji ustalił, że zmieniła się sytuacja dochodowa strony z uwagi na utratę i podjęcie zatrudnienia przez męża strony P. K.. Po ponownej weryfikacji dochodu strony organ ustalił, że rodzina przekracza kryterium dochodowe warunkujące przyznanie zasiłków rodzinnych. Z akt sprawy wynika bowiem, że P. K. uzyskał w miesiącu [...] 2019 r. dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w wysokości [...] zł. Łączny dochód na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

Organ podkreślił, że istotą decyzji zmieniającej lub uchylającej ostateczną decyzję administracyjną w sprawie świadczeń rodzinnych w trybie cytowanego przepisu art. 27 ust. 1, jest wyeliminowanie z obrotu prawnego rozstrzygnięcia administracyjnego tworzącego określony stan prawny w sytuacji, gdy wystąpią okoliczności enumeratywne wymienione we wskazanym przepisie i ma na celu zapobieżenie dalszemu korzystaniu z przyznanego świadczenia przez osobę, wobec której zachodzą negatywne przesłanki przyznania świadczenia rodzinnego. Ustalenie dochodu nastąpiło w oparciu o treść art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu przed 1 lipca 2019 r. Stosownie do treści tego przepisu w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki jest ustalane prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli ten dochód jest uzyskiwany w okresie, na jaki jest ustalane lub weryfikowane prawo do świadczenia wychowawczego. Z powyższego wynika, że ustalenie dochodu strony następuje w związku z uzyskaniem dochodu. Dochód rodziny przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia, w związku z tym organ był zobowiązany uchylić decyzję własną w punkcie dotyczącym przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko M. K..

Od decyzji organu drugiej instancji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła D. K., która zarzuciła, że w decyzji nie uwzględniono utracenia dochodu przez wnioskodawcę.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że podczas obliczania dochodu na osobę nie wzięto pod uwagę utraty dochodu wynikającego z ukończenia przez drugie dziecko pierwszego roku życia oraz utraty dochodu wynikającego ze stypendium, który także został utracony. Podniesiono także, że obecny dochód rodziny to dochód męża skarżącej - P. K., który w miesiącu kwietniu uzyskał z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę dochód w wysokości [...]. Łączny dochód rodziny w tym miesiącu wyniósł [...] zł.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu, aczkolwiek nie z powodów wskazanych w niej bezpośrednio.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej uchylenie, gdyż przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia prawa materialnego.

Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, którym uchylono przyznane wcześniej świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm. - dalej jako: "u.p.p.w.d." lub "ustawa"), w tym art. 5 ust. 3, art. 18 ust. 6 i art. 27 ust. 1 ustawy, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 lipca 2019 r. (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 924)).

Z powyższych regulacji wynikało, że świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko przysługiwało jedynie wtedy, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekraczał kwoty 800,00 zł.

W przypadku gdy uzyskanie dochodu powodowało utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługiwało od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, przy czym organ mógł bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

U podstaw uchylenia przyznanego świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko leżało ustalenie organów, że wskutek zmiany sytuacji dochodowej rodziny wnioskodawczyni przekroczone zostało kryterium dochodowe, o którym była mowa w art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d., w związku z czym wnioskodawczyni utraciła prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

W takiej sytuacji obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę było wszechstronne rozważenie, czy wskutek zmiany sytuacji dochodowej rodziny wnioskodawczyni przekroczone zostało kryterium dochodowe 800,00 zł na osobę.

Rezultat powyższych rozważań powinien zostać odzwierciedlony w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym w sposób umożliwiający dokonanie sądowej kontroli decyzji i rozstrzygnięcie, czy istotnie w związku uzyskaniem określonych przychodów dochód rodziny wnioskodawczyni w przeliczeniu na osobę przekroczył kwotę 800,00 zł.

Obowiązek taki odnosił się również do rozpoznającego odwołanie organu drugiej instancji.

Wniesienie odwołania przenosi na organ odwoławczy kompetencje do ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy indywidualnej.

Organ odwoławczy jest wyposażony przede wszystkim w kompetencje do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a tylko w ograniczonym zakresie ma on kompetencje kasacyjne. Istota administracyjnego postępowania odwoławczego polega na ponownym rozstrzygnięciu sprawy, która była przedmiotem rozstrzygnięcia organu I instancji, nie zaś jedynie na kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu (zażaleniu) w stosunku do decyzji organu pierwszej instancji.

W tej sytuacji obowiązkiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego było ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy administracyjnej.

Organ odwoławczy powinien zatem dokonać oceny wszystkich kwestii niezbędnych do ustalenia, czy faktycznie doszło do zmiany sytuacji dochodowej rodziny wnioskodawczyni w sposób skutkujący przekroczeniem kryterium dochodowego.

W sprawie organ drugiej instancji nie wywiązał się z powyższego obowiązku poprzestając w kwestii ustalenia sytuacji majątkowej strony jedynie na stwierdzeniu, że z akt sprawy wynika, iż P. K. uzyskał w miesiącu [...] 2019 r. dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w wysokości [...] zł, a łączny dochód na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

Powyższe było niewystarczające do dokonania sądowej kontroli rozstrzygnięcia albowiem nie było w takiej sytuacji wiadomym jakie konkretnie dochody, z jakich tytułów i w jakich wysokościach składały się na wskazaną przez organ odwoławczy kwotę dochodu w przeliczeniu na osobę w wysokości [...] zł.

Z ustaleń dokonanych przez Kolegium wynika niewątpliwie, że organ ten uwzględnił dochód P. K. osiągnięty w firmie [...] Sp. z o.o. za [...] 2019 r. w wysokości [...] zł.

Powyższe nie było jednakże wystarczające do ustalenia, że dochód rodziny wnioskodawczyni w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł, albowiem podzielenie dochodu P. K. ([...]) przez liczbę osób w rodzinie (4) daje kwotę [...]zł, a więc kwotą niższą od [...] zł.

W tej sytuacji było oczywistym, że Kolegium do dochodów rodziny wnioskodawczyni musiało doliczyć także inne dochody.

Kolegium nie wskazało jednakże jakie to były dochody, z jakich tytułów i w jakiej wysokości, co już świadczy o naruszeniu przez organ odwoławczy dyspozycji art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Organ drugiej instancji nie dokonał przy tym także oceny zasadności zarzutów i twierdzeń podniesionych w odwołaniu, które również dotyczyły kwestii związanych ze zmianą sytuacji dochodowej rodzinny skarżącej, czym naruszył art. 127 § 2 k.p.a.

Rekonstrukcji motywów, którymi kierował się przy rozstrzyganiu sprawy organ odwoławczy nie można także dokonać w pełni poprzez odwołanie się do decyzji organu pierwszej instancji. Ta także bowiem obarczona jest istotnymi brakami.

Z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji można wywieść, że na przywołaną przez Kolegium kwotę [...]zł, oprócz dochodów [...] [...]), składały się także dochody wskazane jako: gospodarstwo rolne, stypendium socjalne, zwrot niewykorzystanej ulgi na dziecko.

Jednakże także organ pierwszej instancji nie wskazał wysokości dochodów z poszczególnych tytułów oraz dowodów, na podstawie których ustalono ich wysokość, zaś w odniesieniu do dochodu z gospodarstwa rolnego nie wskazał sposobu jego wyliczenia, w tym nie wskazał powierzchni przeliczeniowej gospodarstwa, która została przyjęta do wyliczeń.

Również zatem nawiązanie do uzasadnienia organu pierwszej nie pozwala na dokonanie sądowej kontroli wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

Podkreślić należy, że zadaniem sądu administracyjnego pozostaje jedynie kontrola legalności działalności administracji publicznej. Sąd administracyjny nie może zastępować organów w dokonywaniu ustaleń okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Ponadto, mając na względzie zasady ogólne postępowania – a zwłaszcza zasadę zaufania (art. 8 k.p.a.) oraz zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.) – organ odwoławczy powinien, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., należycie wyjaśnić podstawę faktyczną przyjętego rozstrzygnięcia, czego w przedmiotowej sprawie zabrakło.

Rzetelne i wyczerpujące uzasadnienie decyzji służyć ma także bowiem wyjaśnieniu stronom zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, a w konsekwencji ma prowadzić do wzbudzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej.

Trafnie także wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że sposób wyliczenia dochodu oraz poszczególne jego składniki powinny zostać szczegółowo wykazane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia i znajdować odzwierciedlenie w dowodach dołączonych do akt sprawy. Wszędzie tam, gdzie wydanie decyzji uzależnione jest od dokonania obliczeń i wykonania działań matematycznych, działania te powinny być wykazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w taki sposób, by możliwa była weryfikacja prawidłowości przeprowadzonych obliczeń (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 11 września 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 513/19, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach).

Przedstawione powyżej argumenty uzasadniają wniosek, że sprawa nie została w sposób wyczerpujący wyjaśniona dla merytorycznego jej rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy orzekając w sprawie nie rozpatrzył całego materiału dowodowego i nie ocenił należycie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, czym naruszył art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. i art. 127 § 2 k.p.a.

Stwierdzone naruszenia zakwalifikować należało jako naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Opisane wyżej naruszenia przepisów postępowania dotyczyły kwestii związanych z ustaleniem sytuacji dochodowej rodziny wnioskodawczyni, a zatem były to naruszenie, które kwalifikować należało jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Orzekając w sprawie organ naruszył także przepisy prawa materialnego.

Z utrzymanego w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji wynika, że organ uchylił w całości decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko za okres od dnia 1 października 2018 r., a więc, że uchylił tę decyzję z mocą wsteczną, co nie było dopuszczalne na podstawie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d.

Art. 27 ust. 1 ustawy należy interpretować w powiązaniu z art. 18 ust. 6 u.p.p.w.d., co oznacza, że zmiana sytuacji dochodowej rodziny w sposób skutkujący przekroczeniem kryterium dochodowego może uzasadniać uchylenie w trybie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. ostatecznej decyzji, którą przyznano świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko, najwcześniej za okres od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu przekraczającego próg, o którym mowa w art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d.

Co więcej w utrwalonym już obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że wydawana na podstawie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. decyzja o zmianie lub uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze ma charakter konstytutywny i powoduje zmianę bądź uchylenie dotychczasowych uprawnień podmiotu, co oznacza, że może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc, tj. skutki od chwili jej wydania na przyszłość.

Skoro więc decyzja taka kształtuje sytuację strony wyłącznie na przyszłość to datą utraty prawa do świadczenia wychowawczego winna być data wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. Uchylenie decyzji z mocą wsteczną i związane z tym pozbawienie strony prawa do wypłaconego już świadczenia, nastąpić może jedynie przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnego pobranego, podlegającego zwrotowi.

Uchylenie w takiej sytuacji prawa do świadczenia wychowawczego z mocą wsteczną należy uznać za naruszenie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., tj. za naruszenie prawa materialnego.

Za niezasadne uznać należało natomiast zarzuty zawarte w skardze.

Po pierwsze wskazać należy, że trafnie organ uznał dochód osiągnięty przez męża wnioskodawczyni w firmie [...] Sp. z o.o. za dochód uzyskany w rozumieniu art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. Skoro bowiem dochód ten został uzyskany przez członka rodziny skarżącej po roku 2017, a więc po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane było prawo do świadczenia wychowawczego, to dochód ten miał faktycznie charakter dochodu uzyskanego w rozumieniu ustawy. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d., dochód ten ustala się w kwocie dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, którym w realiach niniejszej sprawy był kwiecień 2019 r.

Po drugie stwierdzić należy, że tego rodzaju świadczeń jak stypendium socjalne i zwrot niewykorzystanej ulgi na dziecko nie można uznać za dochody utracone w rozumieniu art. 7 ust. 1 u.p.p.w.d.

Wprowadzając instytucję dochodu utraconego ustawodawca zdefiniował to pojęcie w art. 2 pkt 19 u.p.p.w.d., co oznacza, że przez dochód utracony należy rozumieć tylko utratę dochodu, w sytuacjach enumeratywnie wymiennych w tym przepisie.

Generalnie przez utratę dochodu należy rozumieć pozbawienie strony określonych, uzyskiwanych regularnie, wpływów finansowych. Jedynie bowiem o cyklicznie uzyskiwanych dochodach można twierdzić o ich "posiadaniu" oraz "utracie". Co do zasady, nie stanowią więc dochodu utraconego kwoty przychodu uzyskane jednorazowo, czy też okazjonalnie, nawet, jeżeli są one związane z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową (np. nagrody jubileuszowe, zapomogi, jednorazowe gratyfikacje) (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1001/06, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 1031/09, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 122/14, wszystkie opublikowane: Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach).

Nie można zatem dochodu w postaci zwrotu niewykorzystanej ulgi na dziecko uznać za dochód utracony albowiem jest to dochód uzyskany jednorazowo i okazjonalnie.

Możność zaliczenia do dochodów utraconych należności z tytułu stypendium socjalnego wyklucza natomiast treść art. art. 2 pkt 19 u.p.p.w.d., która w taki sposób nakazuje kwalifikować jedynie stypendium dla bezrobotnych i stypendium doktoranckie.

W tym kontekście zwrócić należy uwagę, że co do zasady przy ustalaniu sytuacji dochodowej rodziny uwzględniane są dochody osiągnięte w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. W przypadku skarżącej takim dochodami były dochody z 2017 r. Natomiast przepisy dotyczące dochodu uzyskanego i utraconego sprawiają, że mogą również, w sytuacji określonej w art. 7 u.p.p.w.d., zostać także uwzględnione dochody z roku następnego, a więc z roku 2018, czy też mogą nie być uwzględnione, jako dochody utracone, określone dochody z roku 2017. Tym samym więc sytuacja, w której zmiana sytuacji dochodowej strony jest oceniana zarówno z uwzględnieniem pewnych dochodów z 2017 r., jak i z uwzględnieniem, jako dochodów uzyskanych, określonych dochodów z roku 2018, jest jak najbardziej możliwa i zgodne z prawem.

Skutkiem wyroku Sądu będzie powrót sprawy do etapu postępowania przed organem drugiej instancji, celem jej ponownego rozpatrzenia. Obowiązkiem organu odwoławczego rozpoznającego sprawę będzie ponowne rozstrzygnięcie sprawy z uwzględnieniem przedstawionej wyżej oceny prawnej (art. 153 p.p.s.a.), w tym w szczególności z uwzględnieniem przedstawionych wyżej wadliwości w zakresie wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego w kwestii ustalenia dochodów, które wpłynęły na zmianę sytuacji dochodowej rodziny wnioskodawczyni, w sposób o którym mowa w art. 18 ust. 6 u.p.p.w.d.

Organ rozpatrzy cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie i uwzględni przy rozstrzyganiu sprawy wszystkie przeprowadzone dowody, dbając o to, by dokonane ustalenia faktyczne wynikały z przeprowadzonych w postępowaniu środków dowodowych.

Kolegium ustali i wskaże jakie konkretnie dochody, z jakich tytułów i w jakich wysokościach składają się na wskazywaną kwotę dochodu w przeliczeniu na osobę w wysokości [...] zł.

W tym celu organ ustali wysokość dochodów z poszczególnych tytułów, wskaże dowody, na podstawie których ustalono ich wysokość, zaś w odniesieniu do dochodu z gospodarstwa rolnego wyjaśni sposobu jego wyliczenia, w tym także poda powierzchnię przeliczeniową gospodarstw rolnych, które zostały przyjęte do wyliczeń wysokości dochodu z tego tytułu.

Orzekając ponownie w sprawie organ odwoławczy uwzględni także wskazywany wyżej konstytutywny charakter decyzji wydawanej na podstawie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d.

Sporządzając uzasadnienie decyzji organ zadba o to, by należycie i wyczerpująco wyjaśnić podstawę faktyczna i prawną rozstrzygnięcia, wskazując w szczególności w sposób jednoznaczny te dochody, które zadecydowały o przekroczeniu kryterium dochodowego z art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.