Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1477/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c, art. 185 § 1, art. 203 pkt. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 12, art. 97 § 1 pkt. 4 i § 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1102 § 1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: § 14 ust. 2 pkt. 1 lit. c i pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska Sędzia del. WSA Jacek Fronczyk Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 7 września 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 2114/09 w sprawie ze skargi B. S. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz B. S. kwotę 337 (trzysta trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 22 kwietnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 2114/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. S. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczeń związanych z przejęciem na własność Państwa przedsiębiorstwa "[...]," i związanych z nim nieruchomości:

- orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia [...] lipca 1951 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa "[...]",

- orzeczenia Ministra Przemysłu Drzewnego i Papierniczego z dnia [...] grudnia 1953 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa "[...]",

- orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia [...] sierpnia 1961 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa "[...]".

Postępowanie zostało zawieszone postanowieniem Ministra Gospodarki z dnia 7 marca 2007 r. utrzymanym w mocy postanowieniem tegoż samego organu z dnia 25 kwietnia 2007 r. z uwagi na brak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po M. B. w zakresie nieruchomości położonych na terenie Polski.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji uznał, że organ prawidłowo odmówił podjęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczeń ponieważ w celu jego kontynuowania konieczne jest przedstawienie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po M. B. w zakresie wskazanym w postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 28 lutego 2006 r., sygn. akt I ACa 2022/05. Trafna jest interpretacja organu, że postanowienie to uznaje skuteczność na obszarze Polski postanowienia niemieckiego Sądu Rejonowego w Kolonii z dnia 7 października 1971 r., sygn. akt 34 VI 816/71 z wyjątkiem nieruchomości położonych na obszarze Polski, co do których niezbędne jest przeprowadzenie odrębnego postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po M. B.

Sąd wskazał, że do spadku nie wchodzą uprawnienia o charakterze administracyjnym, w tym uprawnienia do żądania stwierdzenia nieważności decyzji związanych z nacjonalizacją. Niemniej jednak w postępowaniu o stwierdzenie nieważności stosuje się art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - kodeks postępowania administracyjnego (tj. – Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze. zm., powoływanej dalej, jako k.p.a.). Zgodnie z tym przepisem stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. To oznacza, że legitymację do żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji ma każdy, kto posiada interes prawny w wyeliminowaniu decyzji z obrotu prawnego w trybie nadzwyczajnym. Zasadnie w ocenie Sądu organ wskazuje w tym kontekście na skutki ewentualnego stwierdzenia nieważności decyzji, które dotyczyłyby spadkobierców P. B. oraz ich następców prawnych - w tym następców prawnych po M. B. i to niezależnie od tego, że w chwili śmierci P. B. nie był on już właścicielem przedmiotowego przedsiębiorstwa i związanych z nim nieruchomości, ani że M. B. nie była współwłaścicielką przejętego mienia. Wzruszenie decyzji w trybie stwierdzenia nieważności ma bowiem skutek wsteczny, co oznacza przyjęcie stanu, jak gdyby orzeczenia związane z nacjonalizacją nigdy nie zostały wydane. Już tylko z tego wypływa konieczność ustalenia wszystkich spadkobierców po M. B.

Ponadto Sąd pierwszej instancji uznał, że zarzuty naruszenia art. 15 k.p.a. poprzez nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz art. 124 § 1 k.p.a. poprzez nieokreślenie - prócz A. P. - w postanowieniu z dnia 22 czerwca 2009 r. stron postępowania, a zamieszczenie ich w odrębnym od postanowienia wykazie, są uzasadnione, jednak uchybienia te nie miały wpływu na wynik sprawy.

W skardze kasacyjnej B. S. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zaskarżyła powyżej opisany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które "mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy", to jest:

1) art. 3 § 1 w zw. z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.), poprzez sporządzenie uzasadnienia, które nie posiada wszystkich nakazanych ustawą elementów, to znaczy przedstawienia rzeczywistego stanu sprawy obejmującego przedstawienie wszystkich istotnych ustaleń faktycznych i prawnych poczynionych przez Ministra Gospodarki w toku postępowania administracyjnego oraz przedstawienia treści zarzutów podniesionych w skardze i odniesienia się do tych zarzutów skarżącej;

2) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przyjęcie w zaskarżanym wyroku wadliwie ustalonego stanu faktycznego przez Ministra Gospodarki w postanowieniu z dnia [...] października 2009 r. i brak zawarcia w zaskarżanym wyroku stanowiska co do

stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia;

3) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 80 k.p.a.;

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 2 w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o zmianę zaskarżanego wyroku w całości przez uchylenie w całości postanowienia Ministra Gospodarki znak: [...] z dnia [...] października 2009 r. oraz poprzedzającego go postanowienia Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2009 r. znak: [...] oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Na wypadek nieuwzględnienia powyższych wniosków skierowano żądanie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i zasądzenie od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawiając "stan sprawy" w uzasadnieniu zaskarżanego wyroku pominął, że w toku postępowania administracyjnego w ogóle nie ustalono jakie "prawo rzeczowe" (prawo własności, prawo użytkowania wieczystego, ograniczone prawa rzeczowe na nieruchomości: użytkowanie, służebności, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu lub hipoteka) do nieruchomości położonej w Polsce, a przede wszystkim do znacjonalizowanej nieruchomości w Gliwicach (lub choćby posiadanie takiej nieruchomości lub służebności) wchodziło do spadku po zmarłej M. B. z d. C. Skutkiem tego Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył przepisy art. 3 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., przy czym to uchybienie mogło mieć co najmniej istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem ustalenie w toku postępowania administracyjnego, iż w skład w/w spadku nie wchodziło żadne prawo rzeczowe do nieruchomości położonej w Polsce (a przede wszystkim do znacjonalizowanej nieruchomości w Gliwicach) wykluczało z konieczności prawnej możliwość zaakceptowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny poglądu o konieczności wniesienia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, przez Sąd polski, po zmarłej M. B. (art. 1102 § 1 k.p.c. przed jego uchyleniem i art. 11071 k.p.c. po nowelizacji ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r.), a w dalszej konsekwencji wykluczało oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zwrócił uwagi na to, że wykazanie przymiotu spadkobiercy/spadkobierców na czas wydania postanowienia z dnia [...] października 2009 r. zostało wykazane nie tylko w/w orzeczeniami, lecz także postanowieniem Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 21 października 2008 r. (sygn. II Ns 1476/08).

Poza tym Wojewódzki Sąd Administracyjny zaakceptował całkowicie błędny pogląd Ministra Gospodarki, że zmarła M. B. z d. C. była podmiotem "praw spadkowych do nieruchomości położonych na terenie Polski, które M. B. posiadała z tytułu dziedziczenia po P. B." pomimo tego, że nigdy nie była podmiotem żadnych praw rzeczowych do nieruchomościach położonych w Polsce, które nabyłaby w sposób pierwotny lub pochodny.

Ponadto, jeżeli w skład spadku po zmarłym P. B. nie wchodziło żadne prawo rzeczowe do nieruchomości w Gliwicach, to żadne prawo rzeczowe do tej znacjonalizowanej nieruchomości nie mogło być nabyte przez spadkobierców tego zmarłego. W konsekwencji M. B. nie mogła nabyć "udziału w znacjonalizowanej nieruchomości".

W zaskarżonym wyroku (k. 4 - 5) brak jest również stanowiska Sądu pierwszej instancji co do tego, które ustalenia organu administracji publicznej zostały przyjęte przez Sąd, a które nie. Tak więc Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. przez przyjęcie w zaskarżanym wyroku wadliwie ustalonego stanu faktycznego przez Ministra Gospodarki w postanowieniu z dnia [...] października 2009 r. i brak zawarcia w zaskarżanym wyroku stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia, przy czym uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w swoim wyroku w ogóle nie odniósł się do kwestii, że Minister Gospodarki (k. 7 postanowienia z dnia [...] października 2009 r.) ustalił, że właścicielem znacjonalizowanego przedsiębiorca (w skład, którego wchodziła nieruchomość w Gliwicach) był tylko zmarły P. B., a więc przez nabycie tej nieruchomości (jak i pozostałych składników przedsiębiorstwa) przez Skarb Państwa w sposób pierwotny ani zmarłemu P. B., ani jego spadkobiercom nie mogły przysługiwać żadne prawa rzeczowe do tej nieruchomości - czego dalszą konsekwencją pozostawać musi to, iż nikt nie może uzyskać stwierdzenia nabycia spadku, dokonanego przez Sąd polski, w "części" dotyczącej praw rzeczowych do tej nieruchomości w Polsce.

W dalszej części wskazano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zaniechał przedstawienia naruszenia art. 80 k.p.a. chociaż zarzut ten miał istotny charakter. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaniechał też przedstawienia zarzutu naruszenia przez organ administracji publicznej art. 124 § 2 w zw. z art. art. 126 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzestając na przedstawieniu tylko zarzutu naruszenia przez ten organ art. 124 § 1 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, jak to powyżej wykazano, nie tylko nie przedstawił wszystkich "zarzutów podniesionych w skardze"- ale również nie odniósł się do tych pominiętych zarzutów w uzasadnieniu zaskarżanego wyroku.

Wnosząca skargę kasacyjną podkreśliła, że wydanie postanowienia przez Sąd Apelacyjny w Katowicach (w dniu 28 lutego 2006 r., sygn. akt I ACa 2022/05) nastąpiło w celu wykazania przez spadkobierców zm. M. B. legitymacji (art. 1027 k.c.) właśnie w postępowaniu o stwierdzenie nieważności. To oznacza, że Sąd Apelacyjny w Katowicach uznał orzeczenie Sądu zagranicznego (orzeczenie Sądu Rejonowego w Kolonii z 7 października 1971 r., sygn. akt 34 VI 816/71), aby spadkobiercy zm. M. B. mogli prowadzić postępowanie nieważnościowe dotyczące aktów nacjonalizacyjnych – wykazując w postępowaniu administracyjnym swoją legitymację (art. 1027 k.c.).

Gdyby nawet - chociaż jedynie hipotetycznie - przyjąć, że zmarłej M. B. przysługiwało prawo własności (współwłasności) nieruchomości, prawo użytkowania wieczystego lub jakiekolwiek ograniczone prawo rzeczowe na nieruchomości położonej w Polsce, to przecież takie stwierdzenie nie mogłoby z konieczności prawnej dotyczyć znacjonalizowanej nieruchomości w Gliwicach. Przecież nieruchomość ta na czas śmierci M. B. stanowiła własność Skarbu Państwa, aby następnie w wyniku komunalizacji stać się własnością Gminy Gliwice.

Tak więc powyższe zastrzeżenie poczynione przez Sąd Apelacyjny w Katowicach żadną miarą nie dotyczyło, nie dotyczy ani nie może dotyczyć znacjonalizowanej nieruchomości w Gliwicach, która przecież nie tylko na dzień otwarcia spadku po zmarłej M. B. z d. C., ale nigdy wcześniej nie stanowiła własności (współwłasności) tej zmarłej (ani też nie przysługiwały jej ograniczone prawa rzeczowe do tej nieruchomości).

Zaakceptowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonanej przez Ministra Gospodarki oceny dowodu w sprawie, to znaczy postanowienia Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 28 lutego 2006 r. (sygn. akt I ACa 2022/05) stanowi naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a., przy czym naruszenie to nie tylko mogło, ale miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to dlatego, że gdyby Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo ocenił dokonaną przez Ministra Gospodarki ocenę tego dowodu (zarówno w odniesieniu do sentencji, jak i uzasadnienia w/w postanowienia Sądu Apelacyjnego), przy uwzględnieniu obowiązujących przepisów prawa cywilnego i prawa postępowania cywilnego - w odniesieniu do celu, w jakim to postanowienie Sądu Apelacyjnego zostało wydane - nie tylko mogło, ale powinno zostać uchylone postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2009 r. (oraz postanowienie tego organu z dnia [...] czerwca 2009 r.).

Bezpośredni czy też dalsi spadkobiercy zmarłej M. B. nie mogą też wnieść wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po tej zmarłej bez owego ograniczenia do "części" dotyczącej "nieruchomości położonych w Polsce", ponieważ po wydaniu postanowienia przez Sąd Apelacyjny w Katowicach w dn. 28 lutego 2006 r. (sygn. akt I ACa 2022/05) zgłoszenie takiego wniosku w jakimkolwiek Sądzie polskim musi spowodować jego odrzucenie (art. 13 § 2 w zw. z art. 199 § 1 pkt. 2 k.p.c.).

Zaakceptowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżanym wyroku poglądu Ministra Gospodarki, iż koniecznym do podjęcia zawieszonego postępowania nieważnościowego jest uzyskanie postanowienia o stwierdzenia nabycia spadku po zmarłej M. B. z d. C., wydanego przez Sąd polski jest całkowicie nietrafne, albowiem jeśli uprawnienia administracyjnoprocesowe nie wchodzą w skład spadku i do spadku po zmarłej M. B. nie wchodziło żadne prawo rzeczowe do nieruchomości położonej w Polsce (w tym i znacjonalizowanej nieruchomości w Gliwicach) a nadto Sąd polski uznał orzeczenie Sądu niemieckiego o stwierdzeniu nabycia spadku po tej zmarłej, to nie tylko brak było i brak jest jurysdykcji (w tym i jurysdykcji wyłącznej) Sądów polskich, ale żaden Sąd polski nie może orzekać ponownie w tym samym zakresie (art. 13 § 2 w zw. 199 § 1 pkt. 2 k.p.c.). W konsekwencji doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 2 w zw. z art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a., przy czym uchybienie to co najmniej mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ gdyby Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił w swojej ocenie zaskarżonego postanowienia Ministra Gospodarki nie tylko wcześniej przytoczone w skardze kasacyjnej przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące wyłącznej jurysdykcji krajowej ale i fakt, że a) w skład spadku po zmarłej M. B. nie wchodziło żadne prawo rzeczowe do nieruchomości położonej w Polsce, b) oraz to, iż istnieje prawomocne i w pełni skuteczne na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej orzeczenie o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej M. B. z d. C., a także c) że nie ma prawnej możliwości zgłoszenia skutecznego wniosku o stwierdzenie, przez Sąd polski, nabycia spadku po zm. M. B. – a każda próba zgłoszenia takiego wniosku z konieczności prawnej musi zakończyć się odrzuceniem wniosku, to zaskarżone postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2009 r. (oraz poprzedzające go postanowienie z dnia [...] czerwca 2009 r.) winno być uchylone.

Kontrolując postanowienie organu drugiej instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zwrócił również uwagi na to, że przepis art. 1102 k.p.c. został uchylony z dniem 30 czerwca 2009 r. (art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw – Dz. U. 2008 r., Nr 234, poz. 1571), natomiast przepis art. 1108 k.p.c. został znowelizowany (art. 1 pkt 33 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r.). Oczywistym musi pozostawać to, że organ administracji publicznej winien uwzględnić obowiązujący stan prawny, a nie przepisy uchylone.

W postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 28 lutego 2006 r. (sygn. akt I ACa 2022/05), jednoznacznie wskazano, że uznanie orzeczenia Sądu niemieckiego nastąpiło w celu wykazania przez spadkobierców zm. M. B. swojej legitymacji (art. 1027 k.c.) w postępowaniu nieważnościowym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Podkreślono, że autor skargi kasacyjnej w odniesieniu do jej zarzutów zawartych w pkt 3 i 4 nie wskazał, na czym polegało naruszenie przez Sąd I instancji wskazanych w nich przepisów.

Odnosząc się jednak do zarzutów skargi kasacyjnej organ podniósł, że okolicznością faktyczną jaką należało ustalić przy rozpatrywaniu wniosku A. P. o podjęcie zawieszonego postępowania było zbadanie, czy zostało stwierdzone nabycie spadku po M. B. w zakresie prawa do nieruchomości położonych na terenie Polski (wyłączonych postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 28 lutego 2006 r., sygn. akt I ACa 2022/05), a zatem czy odpadła przyczyna zawieszenia postępowania. Organ ustalił, że przyczyna zawieszenia wskazana w postanowieniu o zawieszeniu nie odpadła. W tym miejscu należy podkreślić, iż powyższe stanowiło okoliczność bezsporną i nie kwestionowaną przez skarżącą. Skarżąca podnosiła, iż przeprowadzenie takiego postępowania jest zbędne i w ogóle niemożliwe w świetle obowiązujących przepisów prawa. Z tego też względu, skarżąca wszczęła postępowanie o stwierdzenie nieważności postanowienia o zawieszeniu postępowania, które organ zakończył postanowieniem o odmowie stwierdzenia nieważności tegoż postanowienia. Wyrokiem z dnia 28 lipca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 439/10 oddalił skargę skarżącej.

Z analizy uzasadnienia Sądu I instancji jasno wynika stanowisko Sądu I instancji co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd I instancji bowiem na str. 4 uzasadnienia opisuje najpierw co było przedmiotem zaskarżonego postanowienia Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2009 r., następnie wskazuje przyczynę, z powodu której organ zawiesił postępowanie, po czym wyraźnie stwierdza, iż w ocenie Sądu organ prawidłowo odmówił podjęcia zawieszonego postępowania, ponieważ w celu jego kontynuowania konieczne jest przedstawienie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po M. B. w zakresie prawa do nieruchomości położonych na terenie Polski.

Zatem, brak jest uzasadnienia dla twierdzeń skarżącej, iż Sąd I instancji nie przedstawił wszystkich istotnych ustaleń faktycznych dla niniejszej sprawy oraz nie zawarł stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.

Na koniec organ dodał, że polskie sądy powszechne wydają postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po cudzoziemcu, w zakresie nieruchomości położonych na terenie Polski, dlatego też argumentacja skarżącej, iż uzyskanie takie postanowienia jest niemożliwe nie jest zasadna, tym bardziej iż do tej pory do akt niniejszej sprawy nie zostało dołączone orzeczenie sądu wskazujące na niedopuszczalność wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po cudzoziemcu, w zakresie nieruchomości położonych na terenie Polski.

W kolejnym piśmie, B. S. odnosząc się do otrzymanej odpowiedzi, podtrzymała zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny, jako Sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która nie miała miejsca w niniejszej sprawie.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w skardze kasacyjnej. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną Sąd uchybił, uzasadnienia ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, ponieważ podniesiony w niej zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 97§ 1 pkt 4 i 97 § 2 k.p.a. jest trafny.

Istotą postępowania w niniejszej sprawie jest kwestia oceny zasadności zawieszenia postępowania przez Ministra Gospodarki postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2007 r. na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. z uwagi na brak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po M. B. w zakresie nieruchomości położonych na terenie Polski. Przedmiotem kontroli przez Sąd I instancji były, co prawda postanowienia Ministra Gospodarki odmawiające podjęcia zawieszonego postępowania z uwagi na to, iż nie ustąpiły przyczyny uzasadniające jego zawieszenie, to zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma żadnych przeszkód do zbadania zasadności samych przyczyn zawieszenia postępowania i dokonania oceny czy istniało zagadnienie wstępne powodujące zawieszenie postępowania.

Z przepisu art. 97 § 2 k.p.a. wynika, że gdy ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, organ administracji publicznej podejmie postępowanie z urzędu lub na żądanie strony. Gramatyczna wykładnia tego przepisu mogłaby rzeczywiście uzasadniać tezę, że dla podjęcia zawieszonego postępowania zawsze jest konieczne ustąpienie przyczyny jego zawieszenia. Jednakże taka wykładnia prowadzi do skutków, których nie można zaakceptować, chociażby z uwagi na zasadę szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.) oraz zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a). W związku z tym mając na uwadze zasady wykładni systemowej, że skoro organ administracji ma obowiązek podjąć zawieszone postępowanie, gdy ustąpiły przyczyny uzasadniającego zawieszenie postępowania, to tym bardziej ma taki obowiązek, gdy w rzeczywistości nie było powodów do zawieszenia i błędnie je zawieszono uznając, iż konieczne jest rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego. Istotą zawieszenia postępowania jest zaistnienie przeszkody uniemożliwiającej jego kontynuowanie i gdy przeszkoda przestaje istnieć, to organ ma obowiązek podjąć postępowanie. Również taki obowiązek będzie spoczywał na organie administracji w przypadku nieprawidłowego zawieszenia postępowania m.in. tak jak w sprawie niniejszej, kiedy niezasadnie stwierdzi zaistnienie przeszkody powodującej zawieszenie postępowania. W przeciwnym przypadku mogłoby dochodzić do niepożądanych sytuacji, iż nie byłoby możliwości podjęcia postępowania, ponieważ organ odmawiałby jego podjęcia, motywując to brakiem ustania przyczyny zawieszenia (mimo jej niezasadności). Takie stanowisko zajmował również Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniach z dnia 19 marca 2009 r. sygn. akt II OSK 1375/08 oraz z dnia 2 grudnia 2010 r. sygn. akt II GSK 1028/09 (publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W przedmiotowej sprawie Minister Gospodarki zawiesił postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia [...] lipca 1951 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa "[...]", orzeczenia Ministra Przemysłu Drzewnego i Papierniczego z dnia [...] grudnia 1953 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa "[...]" i orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia [...] sierpnia 1961 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa "[...]" uznając na podstawie wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 28 lutego 2006 r. sygn. akt I ACa 2022/05, iż zachodzi konieczność przeprowadzenia przed właściwym sądem powszechnym postępowania o stwierdzenie nabycia praw do spadku po M. B., obejmującego prawo do nieruchomości położonych na terenie Polski. Stanowisko takie, które zostało zaakceptowane przez Sąd I instancji jest nieuprawnione. Należy przyznać rację skarżącej kasacyjnie, iż na aktualnym etapie postępowania o stwierdzenie nieważności w/w orzeczeń uzyskanie żądanego przez organ orzeczenia sądu powszechnego nie jest konieczne ponieważ w skład spadku po M. B. nie wchodzi na terenie Polski żadna nieruchomość i wystarczającą legitymacją dla spadkobierców M. B. do udziału w/w postępowaniu nieważnościowym jest powołane wyżej orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Katowicach uznające za skuteczne na terytorium Polski orzeczenie Sądu Rejonowego w Kolonii z 7 października 1971 r., które nie pozostawia żadnych wątpliwości w tym zakresie. Nie można na tym etapie postępowania zaakceptować stanowiska Sądu I instancji odnośnie stwierdzenia, iż "wzruszenie decyzji w trybie stwierdzenia nieważności ma bowiem skutek wsteczny, co oznacza przyjęcie stanu, jak gdyby orzeczenia związane z nacjonalizacją nigdy nie zostały wydane. Już tylko z tego wypływa konieczność ustalenia wszystkich spadkobierców po M. B.". Zasadnie, bowiem skarżąca kasacyjnie podnosi, iż dopiero z chwilą wydania ostatecznej decyzji pozytywnej dla wnioskodawców po ich stronie powstanie roszczenie o wydanie uprzednio znacjonalizowanego przedsiębiorstwa mając właśnie na uwadze skutki wydania decyzji o stwierdzenie nieważności o których wspominał Sąd I instancji. Wtedy właśnie zajdzie konieczność wylegitymowania się przez spadkobierców M. B. orzeczeniem polskiego sądu powszechnego (jako wyłącznie właściwego) dotyczącego praw rzeczowych do nieruchomości położonych w Polsce, gdyż spadkobiercom P. B. będzie przysługiwało prawo współwłasności nieruchomości wchodzących w skład znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd zaprezentowany w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2000 r. sygn. akt I CKN 804/00 (publik. LEX nr 51836), że "roszczenie" o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej dotyczącej prawa rzeczowego na nieruchomości, nie jest prawem o którym mowa w art. 1102 § 1 k.p.c (przed jego uchyleniem aktualnie art. 1071¹ k.p.c.) a więc w takiej sytuacji nie zachodzi konieczność rozstrzygnięcia w przedmiocie nabycia spadku co do nieruchomości położonej w Polsce.

Wobec uznania za zasadne zarzutów naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 i art. 97§ 2 k.p.a., Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Pozostałe zarzuty oparte, także na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w praktyce również sprowadzają się do rozstrzygnięcia istoty zagadnienia o którym wspomniano wyżej a więc zasadności zawieszenia postępowania nieważnościowego, jednak sposób ich skonstruowania Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nieprawidłowy i z uwagi na rozstrzygnięcie podstawowego zarzutu zawartego w skardze kasacyjnej nie wymagają one szczegółowego odniesienia.

O zwrocie kosztów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a., na zasądzone koszty składają się:

100,00 zł – wpis od skargi kasacyjnej,

100,00 zł – opłata za wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku,

17,00 zł – opłata skarbowa od pełnomocnictwa,

120,00 zł – zwrot kosztów zastępstwa procesowego na podstawie § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).