Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 314/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1990 nr 54 poz 310
law: Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Eugeniusz Wasilewski Sędzia WSA – Andrzej Góraj Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras (spraw.) Protokolant – referent stażysta Małgorzata Ciach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym – oddala skargę –


UZASADNIENIE

[...] J. T. raportem z dnia [...] lipca 2011 r. zwrócił się do Komendanta Głównego Policji o "ponowne wyliczenie okresów zatrudnienia przed podjęciem służby w Policji, w tym pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, od którego uzależnione jest nabycie prawa do nagrody jubileuszowej" tj. okresu od dnia [...] sierpnia 1972 r. do dnia [...] maja 1977 r. Do raportu załączył pismo [...] Urzędu Gminy w T. z dnia [...] lipca 2011 r. zawiadamiające, iż organ ten nie posiada dokumentów potwierdzających fakt pracy wymienionego w gospodarstwie rolnym, zaświadczenie Urzędu Gminy w T. nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. o zameldowaniu na pobyt stały, zaświadczenie nr [...] Starosty R. z dnia [...] lipca 2011 r. potwierdzające fakt istnienia gospodarstwa rolnego, oświadczenie z dnia [...] lipca 2011 r. o pracy w gospodarstwie rolnym, zeznania dwóch świadków potwierdzające, iż w okresie od dnia [...] sierpnia 1972 r. do dnia [...] maja 1977 r. wykonywał pracę w gospodarstwie rolnym rodziców oraz kserokopię zawiadomienia Państwowego Biura Notarialnego w R. z dnia [...] września 1985 r.

Następnie zgodnie z rozkazem personalnym nr [...] Komendanta Głównego Policji z dnia [...] czerwca 2011 r., skarżący został zwolniony ze służby z dniem [...] sierpnia 2011 r. w trybie art. 41 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.

Po wezwaniu przez organ, skarżący pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. wskazał, jaką część gospodarstwa rolnego przejął oraz wyjaśnił, że nieuzupełnienie braków formalnych w zeznaniach świadków wynika z faktu, iż "Urząd Gminy w T. nie ma w zakresie swej działalności spisywania zeznań świadków potwierdzających staż pracy". Ponadto we wskazanym piśmie dookreślił swoje żądanie poprzez stwierdzenie, iż wnosi aby okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców został również uwzględniony przy ustalaniu wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu uposażenia zasadniczego. Niezależnie od powyższego przedłożył zaświadczenie z Urzędu Gminy w T. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. poświadczające opłacanie podatku rolnego. Ponadto do organu wpłynęły wyjaśnienia świadków stanowiące uzupełnienie złożonych wcześniej zeznań.

Komendant Główny Policji decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...], działając na podstawie § 4 ust. 1 pkt 5 i § 5 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732, z późn. zm.) w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310), odmówił skarżącemu J. T. przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] sierpnia 1972 r. do dnia [...] maja 1977 r.

W odwołaniu z dnia [...] października 2011 r. do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, skarżący zarzucił organowi pierwszej instancji błędną interpretację zeznań świadków. Wskazał, iż organ nie dysponował żadnymi dowodami wskazującymi na odmienny stan faktyczny niż wskazany w przedstawionych dokumentach. Zdaniem skarżącego fakt, iż "organ odmówił wiarygodności świadkom uznając, że ich uznanie naruszałoby zasady logicznego rozumowania" nie stanowi dowodu w sprawie i błędnie przyjęto, że nie spełnił on wszystkich przesłanek stanowiących podstawę do zaliczenia przedmiotowego okresu do wysługi lat. Ponadto zarzucił nieprawidłowe wskazanie numeru identyfikacyjnego oraz "nieuzasadnioną przewlekłość postępowania i naruszenie zasad i procedur KPA". Wobec powyższego wniósł o uchylenie lub zmianę przedmiotowej decyzji oraz zaliczenie wnioskowanego okresu "do wysługi lat oraz nagrody jubileuszowej z powodu przepracowania 35 lat".

Komendant Główny Policji decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...], działając na podstawie art. 127 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] września 2011 r. W jej uzasadnieniu stwierdzono, że zaliczenie policjantowi do wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego, okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym może nastąpić w oparciu o unormowania ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310), bowiem stanowią one odrębne przepisy w rozumieniu § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732 z późn. zm.), zgodnie z którym do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne (niż wymienione w § 4 ust. 1 pkt 1 – 4) okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. W myśl art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy, wliczeniu do stażu pracy podlegają przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy po ukończeniu 16 roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem. Z kolei w myśl art. 3 ust. 1 ustawy, na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy zgodnie z art. 1 jest obowiązany stwierdzić okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy. Natomiast ust. 2 tegoż artykułu stanowi, że jeżeli organ, o którym mowa w ust. 1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie. Z kolei z zapisu ust. 3 tegoż artykułu wynika, że w przypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne. Z powyższych uregulowań wynika więc, że aby praca w gospodarstwie rolnym rodziców mogła zostać zaliczona do pracowniczego stażu pracy, muszą zostać spełnione łącznie następujące warunki:

1. fakt pracy w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów,

2. okresy tej pracy muszą przypadać przed dniem 1 stycznia 1983 r.,

3. praca musi być wykonywana przez osobę, która ukończyła 16 rok życia,

4. po okresie pracy musi nastąpić objęcie gospodarstwa rolnego (przy czym nie jest istotne, po jakim czasie objęcie takie nastąpiło),

5. po objęciu gospodarstwa rolnego musi nastąpić jego prowadzenie osobiście lub wraz ze współmałżonkiem.

Ponadto – jak podano dalej – zeznania świadków powinny być na tyle wiarygodne, aby można je było potraktować jako równoważne w zakresie wartości dowodowej z informacjami zawartymi w świadectwach służby czy świadectwach pracy, które co do zasady stanowią podstawowy dowód w postępowaniu ustalającym wzrost uposażenia zasadniczego policjanta z tytułu wysługi lat. Koniecznym jest tu podkreślenie, że świadectwa te są uwzględniane jedynie w przypadku zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, a organy je wydające opierają się na danych z akt osobowych pracowników oraz posiadanych ewidencji np. czasu pracy, urlopów (wypoczynkowych, bezpłatnych, związanych z rodzicielstwem). W dalszej części stwierdzono, że ocena przedstawionych dokumentów należy każdorazowo do pracodawcy, który stwierdza fakt spełnienia wymogów określonych w ustawie i podejmuje decyzję o zaliczeniu danego okresu do pracowniczego stażu pracy. Pracodawca może nie przyznać prawa do danego świadczenia pracowniczego zwłaszcza, gdy sam dysponuje dowodami wskazującymi na odmienny niż podany w zaświadczeniu stan faktyczny. W szczególności pracodawca może zakwestionować zaświadczenie urzędu gminy albo treść przedstawionych innych dokumentów, jeżeli dysponuje dowodami wskazującymi na odmienny stan faktyczny niż wskazany w tych dokumentach. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie świadkowie zgodnie twierdzą że skarżący "pomagał" rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego w okresie od dnia [...] sierpnia 1972 r. do dnia [...] maja 1977 r. i wskazują, że praca była stała oraz wykonywana w pełnym wymiarze czasu. Zaznaczają też, iż praca w gospodarstwie rolnym rodziców stanowiła główne źródło utrzymania skarżącego jednocześnie oświadczając, iż nie jest im wiadome czy w okresie objętym zeznaniem zainteresowany posiadał inne źródło utrzymania. Świadkom nie jest wiadome również, czy z tytułu tej pracy zainteresowany był ubezpieczony. W uzupełnieniu swoich oświadczeń poinformowali, iż bardzo często widywali skarżącego podczas wykonywania różnych prac w gospodarstwie rodziców, jednak z uwagi na upływ czasu nie potrafią podać ich częstotliwości, ani też wymiaru czasu pracy w gospodarstwie rolnym. Świadek S. S. twierdzi, że z uwagi na fakt, iż był zatrudniony w zakładzie pracy, widywał skarżącego podczas wykonywania prac w gospodarstwie rolnym w godzinach popołudniowych, w wakacje także "od godzin rannych", zaś gospodarstwo rolne jego rodziców położone było w znacznej odległości od miejsca zamieszkania K. C. oraz Pana S. S. Świadkowie stwierdzili, iż wymieniony wykonywał prace w gospodarstwie zarówno przed dniem [...] sierpnia 1972 r. jak i po dniu [...] maja 1977 r. Jednakże przywołane wyżej zeznania świadków nie mogą zostać uznane za wiarygodny dowód potwierdzający świadczenie przez skarżącego od dnia [...] sierpnia 1972 r. do dnia [...] maja 1977 r. pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców. Z tego mianowicie powodu, że pozostają w sprzeczności z innymi posiadanymi przez organ dowodami, znajdującymi się w aktach osobowych zainteresowanego. Przede wszystkim trudno stwierdzić, że skarżący wykonywał pracę w gospodarstwie rolnym rodziców, skoro istniały okoliczności uniemożliwiające mu wykonywanie stałych czynności w przedmiotowym gospodarstwie rolnym. Powyższe wynika z faktu, że zainteresowany, jak ustalono na podstawie akt osobowych, zamieszkując w miejscowości T., w latach [...] był uczniem Technikum Rolniczego w M.. Koniecznym było także poświęcanie przez wymienionego czasu na domowe przygotowanie się do zajęć szkolnych, a także obowiązkowe dla uczniów technikum praktyki zawodowe. Mało prawdopodobnym jest zatem, aby wobec konieczności wypełniania obowiązków szkolnych, co było wówczas jej głównym zadaniem i celem, miał możliwość świadczenia pracy w gospodarstwie rolnym tym bardziej, że świadkowie ze względu na upływ czasu nie potrafią podać częstotliwości czy też wymiaru czasu pracy w przedmiotowym gospodarstwie. W świetle powyższego bardziej prawdopodobnym jest, skarżący świadczył w gospodarstwie rolnym rodziców we wskazanym okresie jedynie doraźną pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika. Taką też pomoc obserwowali świadkowie, uznając ją za wykonywaną "stale". Oczywistym jest przy tym, że poczynione przez świadków obserwacje, które w tak długim okresie nie mogły mieć ciągłego charakteru, nie mogą zostać uznane, w kontekście pozostałych zgromadzonych w niniejszej sprawie dowodów oraz zgodnie z zasadami logicznego rozumowania, za potwierdzenie wykonywania przez skarżącego pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców. Zaznaczono też, że zgodnie z prezentowanym w orzecznictwie i doktrynie poglądem, doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika, czy praca w czasie ferii lub wakacji, nie może zostać uznana za stałą pracę w gospodarstwie rolnym (vide: wyrok SN z dnia 10 maja 2000 r. sygn. akt IIUKN 535/99). W związku z powyższym zakwestionowano treść przedłożonych przez stronę zeznań świadków pod kątem ich wartości dowodowej, gdyż w zestawieniu z innymi, pozostającymi w dyspozycji organu dokumentami, nie mogą one stanowić wiarygodnego dowodu w rozpatrywanej sprawie. Ponadto z analizy regulacji art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy wynika, że do spełnienia warunków umożliwiających wliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym przypadającego przed dniem 1 stycznia 1983 r. nie wystarcza ustalenie, że zainteresowany pracował w gospodarstwie rolnym rodziców po ukończeniu 16 roku życia, ale okres tej pracy musiał poprzedzić objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem. Powyższa regulacja prawna prowadzi do wniosku, że okresy pracy w gospodarstwie bez jego objęcia i rozpoczęcia prowadzenia nie podlegają wliczeniu do stażu pracy. Zaś przez pojęcie "prowadzenia gospodarstwa rolnego" należy rozumieć samodzielną lub przy pomocy innych osób (bliskich, pracowników najemnych) faktyczną pracę w gospodarstwie rolnym, wykonywaną na własny rachunek w charakterze właściciela bądź posiadacza w rozumieniu art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny i faktyczna praca w gospodarstwie to nie tylko osobista, fizyczna praca w polu, ale także organizowanie pracy, zarządzanie gospodarstwem, decydowanie o rodzaju produkcji. W tej części uzasadnienia wskazano, że pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], organ wezwał stronę do uzupełnienia jej żądania poprzez przedstawienie dokumentacji potwierdzającej objęcie przedmiotowego gospodarstwa rolnego i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem (zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r.) wraz z precyzyjnym wskazaniem objętej części, mogącej być uznaną za samodzielne gospodarstwo rolne. W odpowiedzi zainteresowany przesłał jedynie pismo wskazujące jaką część gospodarstwa rolnego przejął od rodziców (co zostało już wcześniej udokumentowane kserokopią zawiadomienia Państwowego Biura Notarialnego w R. z dnia [...] września 1985 r.), oraz wyjaśnił okoliczności nie uzupełnienia braków formalnych w zeznaniach świadków. Ponadto w aktach osobowych wymienionego brak jest jakiejkolwiek dokumentacji potwierdzającej, że skarżący rozpoczął prowadzenie gospodarstwa rolnego osobiście lub wraz ze współmałżonkiem. Z kolei sam fakt opłacania przez niego należności z tytułu podatku rolnego (zaświadczenie [...] Urzędu Gminy w T. z dnia [...] sierpnia 2011 r.), nie może stanowić miarodajnego dowodu stałej pracy w gospodarstwie. Opodatkowanie podatkiem rolnym związane jest z własnością lub posiadaniem samoistnym, nie zaś z prowadzeniem danego gospodarstwa. Natomiast prowadzenie gospodarstwa rolnego nie oznacza tego samego, co jego posiadanie, lecz bezpośrednią pracę przy nim. Wobec powyższego wskazano, że fakt przejęcia gospodarstwa rolnego nie jest równoznaczny w rozpoczęciem jego prowadzenia i to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia przed zakładem pracy faktu objęcia gospodarstwa rolnego, w celu jego dalszego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem, zaś do pracodawcy należy ocena przedłożonych przez stronę dokumentów oraz decyzja o zaliczeniu danego okresu pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie materiał dowodowy nie wskazuje jednoznacznie, że skarżący rozpoczął prowadzenie przejętego po rodzicach gospodarstwa rolnego. W dalszej części odnosząc się do zarzutów skarżącego wskazano, że zgodnie z art. 113 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. W związku z powyższym w październiku 2011 r. wydano postanowienie nr [...] prostujące oczywistą omyłkę w zaskarżonej decyzji, polegającą na błędnym wskazaniu numeru identyfikacyjnego skarżącego i następnie przedmiotowe postanowienie zostało przesłane na wskazany przez zainteresowanego adres zamieszkania. Ponadto odnosząc się do okoliczności przedstawionych przez skarżącego dotyczących "nieuzasadnionej przewlekłości postępowania" uznano, że zarzut ten jest bezzasadny. Naczelną zasadą postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a., zgodnie z którą w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z zasady tej wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa. W związku z powyższym po analizie stanu faktycznego i prawnego przedmiotowej sprawy, organ działając na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. wezwał skarżącego do uzupełnienia żądania określonego w raporcie z dnia [...] lipca 2011 r. poprzez przedstawienie stosownej dokumentacji. Ponadto w związku z istniejącymi wątpliwościami co do przedstawionych dowodów, w myśl art. 50 § 1 k.p.a., zwrócono się do świadków o uzupełnienie zeznań złożonych w rozpatrywanej sprawie, a pismo stanowiące uzupełnienie raportu oraz pisma uzupełniające zeznania świadków wpłynęły do organu w dniu [...] i [...] sierpnia 2011 r. Stosownie natomiast do art. 35 § 2 k.p.a., niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). Z kolei z art. 35 § 5 k.p.a. wynika, że do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu. W tym stanie rzeczy zarzuty skarżącego należy uznać za nieuzasadnione, gdyż działanie organu podyktowane było koniecznością szczegółowego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W dalszej części wskazano, że zgodnie z § 3 ust. 1 powołanego wcześniej rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r., uposażenie zasadnicze policjanta wzrasta z tytułu wysługi lat o 2% po 2 latach służby i o 1% za każdy następny rok służby aż do wysokości 20% po 20 latach służby oraz o 0,5% za każdy następny rok służby powyżej 20 lat – łącznie do wysokości 25% po 30 latach służby.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący J. T. wniósł o uchylenie lub o zmianę (na podstawie art. 154 k.p.a.) zaskarżonej decyzji zarzucając jej rażące naruszenie art. 7, 35, 36, 77 § 1 i 80 k.p.a. W uzasadnieniu natomiast – powołując się na stan faktyczny sprawy – podał, że decyzja z dnia [...] września 2011 r. zawierała błędne pouczenie co do możliwości wniesienia odwołania do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, gdy właściwym w tejże sprawie był Komendant Główny Policji. W dalszej części wskazał, że zgodnie z przepisami ustawy fakt łączenia pracy w gospodarstwie rolnym z nauką w szkole nie może stanowić przeszkody do zaliczenia tego okresu do pracowniczego stażu pracy pod warunkiem, że praca ta była faktycznie wykonywana. Zatem nie można prowadzić postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia, czy praca danej osoby w gospodarstwie rolnym rodziców w trakcie pobierania nauki w szkole ponadpodstawowej stanowiła główne źródło jej utrzymania, skoro z przepisów wynika wprost, iż praca w gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania, jeżeli domownik kształci się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej. W definicji zawartej w ustawie z 1990 r. brak jest wymogu, by praca w gospodarstwie stanowiła główne źródło utrzymania, natomiast istnieje wymóg stałej pracy w gospodarstwie i jest to najpoważniejsza różnica pomiędzy zakresami tych pojęć. Jeśli dana osoba – zdaniem skarżącego – po ukończeniu 16 roku życia zamieszkiwała wraz z rodzicami, dojeżdżając jednocześnie do szkoły średniej w sąsiedniej miejscowości, a poza godzinami pracy spędzonymi w szkole stale pracowała w ich gospodarstwie, to okres jej pracy w gospodarstwie powinien być zaliczony do pracowniczego stażu pracy. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 października 2006 r. sygn. akt II UK 42/06 orzekł, że "stałe wykonywania pracy", rozumiane jako czynienie czegoś "bez przerwy i przez cały czas" rozszerza omawiane pojęcie w sposób sprzeczny z celem regulacji określającej krąg podmiotów uprawnionych do świadczeń z ubezpieczenia społecznego rolników, a o stałości pracy domownika w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) decyduje zachowanie – mimo prowadzenia działalności pozarolniczej – gotowości do świadczenia jej na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej w wymiarze czasu stosownym do zakładanego przez rolnika prawidłowego jego funkcjonowania. W orzecznictwie odstąpiono od rozumienia "stałości pracy w gospodarstwie rolnym" jako nieustannego, przez cały czas, ciągłego wykonywania prac w gospodarstwie i wystarczające dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stałą jest wykonywanie w jej przebiegu wszystkich prac związanych z prowadzoną produkcją w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem ułatwiającego te prace sprzętu. Ponadto Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 kwietnia 1998 r. sygn. akt II UKN 3/98 (niepublikowany) przyjął, że praca domownika w gospodarstwie rolnym wykonywana w wymiarze czasu stosownym do prawidłowego jego funkcjonowania, zgodnie z jego strukturą, przy uwzględnieniu jego obszaru oraz ilości pracujących w nim osób, jest pracą stałą, zaś Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 28 czerwca 1994 r. sygn. akt III Aur 206/94 (OSA 1994 nr 7, poz. 62) stwierdził, że stała praca w gospodarstwie rolnym wymaga również pewnego psychicznego nastawienia polegającego na wiązaniu się na określony czas z gospodarstwem rolnym i nieszukaniu stałego zatrudnienia poza nim. O stałości pracy domownika w gospodarstwie rolnym jako przesłance ubezpieczenia na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników decyduje zatem zachowanie przez niego – mimo prowadzenia innej działalności (pozarolniczej) – gotowości do świadczenia jej na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej w wymiarze czasu stosownym do zakładanego przez rolnika prawidłowego jego funkcjonowania zgodnie z jego strukturą, przy uwzględnieniu jego obszaru, liczby pracujących w nim osób oraz używanego sprzętu rolniczego (art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 1998 r., II UKN 3/98 – niepublikowany, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 października 200ó r. II UK 42/06. II UKN 96/96). Zatem stała praca w gospodarstwie rolnym nie polega na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, lecz na gotowości do wykonania pracy rolniczej w każdym czasie, jeżeli sytuacja tego wymaga. Dalej podkreślił, że istotne w tej sprawie jest, aby gospodarstwo w dniu jego objęcia odpowiadało przyjętej w tym okresie definicji gospodarstwa rolnego. Natomiast w ocenie sądów fakt, iż pracownik łączył pracę w gospodarstwie rolnym z nauką w szkole ponadpodstawowej nie pozbawia go prawa do zaliczenia tego okresu pracy do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze, jeżeli zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane powołaną ustawą. Każdy taki przypadek należy oceniać indywidualnie, gdyż ustawa nie określa wymagań co do czasu świadczenia pracy w gospodarstwie. Ważne jest też ile się pracowało czyli w jakim wymiarze. W systemie pracowniczym okres pracy to 8 godzin (cały etat), a z wyroków sądowych wynika, że aby zaliczyć pracę w gospodarstwie rolnym do stażu emerytalnego zainteresowany musiał pracować stale i nieprzerwanie, minimalnie przez połowę wymiaru czasu pracy czyli minimum 4 godz. dziennie i takie stanowisko zajął SN w wyroku z dnia 28 lutego 1997 r. II UKN 96/96. Na podstawie przepisu art. 5 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent. o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), okresy pracy domownika w gospodarstwie rolnym przed dniem 1 stycznia 1983 r. uwzględnia się przy ustalaniu uprawnień emerytalno – rentowych, gdy była wykonywana w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy. Tymczasem organ błędnie i niewystarczająco dla wyjaśnienia sprawy dokonał ustalenia okoliczności faktycznych, w szczególności przez brak ustaleń co do czasu jaki poświęcał na naukę, rodzaju i czasu pracy wykonywanej przez niego w gospodarstwie rolnym, błędne przyjęcie, że uczęszczanie do szkoły było nie do pogodzenia z wykonywaniem przez niego pracy w gospodarstwie rolnym w wymiarze mającym istotne znaczenia dla funkcjonowania gospodarstwa rolnego rodziców, a przez to przyjęcie, że codzienne dojazdy do szkoły wykluczały uznanie, że pracował w gospodarstwie rolnym, zaś fakt zamieszkiwania w innej miejscowości aniżeli szkoła, nie wykluczał codziennego dojazdu, ani możliwości świadczenia przez niego pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, bowiem jeździł do szkoły na godzinę 8.00 (wyjazd autobusem ok. godz. 7.00), a powracał ok. godz. 14.00 – 14.30 i to sprawiało, że każdego dnia miał nie tylko możliwość, ale wręcz obowiązek wspierania rodziców w pracy w gospodarstwie. Ponadto – jego zdaniem – przepisy ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, nie uzależniają wliczenia okresów pracy w gospodarstwie rolnym od nakładu tej pracy np. liczby przepracowanych godzin. Do spełnienia przesłanki "stałej pracy w gospodarstwie rolnym" wystarczy bowiem przedstawienie stanu faktycznego, z którego wynika, iż stale przebywał w tym gospodarstwie, nawet ucząc się w szkole średniej codziennie do tego gospodarstwa wracając oraz wykonywując określone prace. Zatem praca w gospodarstwie nie byłaby przez niego wykonywana, jeżeli uczyłby się w szkole oddalonej od miejsca zamieszkania w odległości wykluczającej codzienny powrót do domu i gdyby mieszkał w internacie, czy akademiku. Ponadto konieczne dla dokonania ustaleń faktycznych jest dokładne wyjaśnienie, a tego organy administracji nie uczyniły i nie przesłuchały go w charakterze strony, wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Nie wyjaśniono w jakich godzinach miał zajęcia w szkole oraz czy miał praktyki a jeżeli tak, to jak często i w jakich godzinach. Nie ustalono jaki czas trwał dojazd do szkoły oraz gdzie spędzał wakacje letnie. Organ administracji nie podjął zatem wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego ani też w sposób wyczerpujący nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, czym naruszył przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Policji wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne dodał, że Sąd nie jest właściwy do zmiany decyzji w trybie art. 154 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Na samym wstępie wskazać jednak należy skarżącemu, że stosownie do treści art. 154 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony i o ile nastąpią takie przypadki, właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji (§ 2). Zatem wnioski zawarte przez skarżącego w skardze o zmianę lub o uchylenie zaskarżonej decyzji w trybie cytowanego powyżej przepisu nie zasługuję na uwzględnienie, bowiem takie rozstrzygnięcie może podjąć jedynie organ administracji publicznej. Tymczasem sąd administracyjny proceduje i wydaje stosowne rozstrzygnięcia w trybie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270).

Natomiast stosownie do brzmienia § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732, z późn. zm.), do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne (niż wymienione w § 4 ust. 1 pkt 1 – 4) okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Z kolei według art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 319), ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy po ukończeniu 16 roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem. Ponadto w myśl art. 3 ust. 1 ustawy, na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy zgodnie z art. 1 jest obowiązany stwierdzić okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy, zaś w myśl ust. 2 tegoż przepisu, jeżeli organ, o którym mowa w ust. 1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie, przy czym w przypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne (ust. 3).

Przenosząc powyższą regulację na grunt rozpoznawanej sprawy dodać ponadto należy, że organ administracji publicznej prowadząc postępowanie związany jest rygorami procedury administracyjnej co oznacza, iż musi przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), której realizacja wymaga, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 k.p.a.). Ponadto jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. Dodać ponadto należy, że zgodnie z tym ostatnim przepisem, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zatem ustalenie stanu faktycznego, winno nastąpić w sposób stanowczy, zaś organ, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego i po dokonaniu oceny zebranego materiału dowodowego, winien przedstawić w uzasadnieniu decyzji, stan faktyczny, jaki wyłonił się w wyniku dokonania powyższych czynności. Innymi słowy mówiąc, ustalenie stanu faktycznego nie może mieć charakteru hipotetycznego. Skoro bowiem ustawodawca w art. 107 § 3 k.p.a. posłużył się sformułowaniem "fakty, które organ uznał za udowodnione", to nie może budzić wątpliwości, iż intencją prawodawcy było nałożenie na organ obowiązku ustalenia konkretnych faktów, a nie jedynie założeń czy przypuszczeń.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ nie zadośćuczynił tej powinności, ponieważ zarówno w zaskarżonej, jak i w utrzymanej nią w mocy decyzji, nie ustalono w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy. Badając bowiem kwestię łączenia przez skarżącego obowiązków ucznia Technikum Rolniczego w M. z wykonywaniem pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w pełnym wymiarze czasu pracy, nie ustalił w sposób stanowczy, czy taka okoliczność miała miejsce, czy też nie. Stwierdził jedynie, iż łączenie powyższych obowiązków jest "mało prawdopodobnym", oraz, iż "bardziej prawdopodobnym" jest, że skarżący świadczył jedynie doraźną pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci, jako członków rodziny. Zatem posłużenie się przez organ w uzasadnieniach decyzji tak nieostrymi pojęciami, a w konsekwencji nieprzekonywującymi, nie odpowiada konieczności prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, bowiem są to jedynie przypuszczenia co do faktów i co oczywiste, nie jest to tożsame z ich bezspornym ustaleniem. Niezależnie od powyższego organ winien dokonać oceny pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców, z uwzględnieniem jego wielkości i charakteru, a co się z tym wiąże, zakresu niezbędnych prac, jakie były w nim wykonywane. Ponadto – na co organ w ogóle nie zwrócił uwagi – charakter pracy dziecka nie może być porównywany, czy wręcz utożsamiany z charakterem pracy rolnika w takim gospodarstwie. Wszak dziecko rolnika nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz wyłącznie pomaga rolnikowi w prowadzeniu takiej działalności, zatem nie musi on pracować w takim samym wymiarze godzinowym jak rolnik i może pozwolić sobie na jednoczesne kształcenie się. Nie można zatem z góry zakładać, że skoro dziecko rolnika realnie pomaga mu w prowadzeniu gospodarstwa rolnego i jednocześnie pobiera naukę w szkole, to jego praca w tym gospodarstwie nie ma z tego powodu charakteru stałego, bowiem ocena taka musi być dokonana w odniesieniu do konkretnych okoliczności faktycznych. Dodać w tym miejscu należy, że zgodnie ze stanowiskiem judykatury przyjmuje się, iż nie należy "stałej pracy" utożsamiać z koniecznością nieustannego, przez cały czas wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym i w związku z tym ocena "stałości pracy w gospodarstwie rolnym" musi być dokonywana na tle okoliczności konkretnej sprawy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 321/11). Wyjaśnienia pojęcia "wykonywania pracy w charakterze stałym w gospodarstwie rolnym" wielokrotnie podejmował się Sąd Najwyższy i tak np. w wyroku z dnia 4 października 2006 r. sygn. akt II UK 42/2006 (vide: OSNP 2007/19-20/292) wskazano na potrzebę odstąpienia od rozumienia "stałości pracy w gospodarstwie rolnym", jako nieustannego, przez cały czas, ciągłego, wykonywania prac w gospodarstwie.

Zatem w tej części zarzutów należy dać rację skarżącemu, bowiem organ nie wyjaśnił spornej kwestii w sposób wymagany powyższymi przepisami.

Jednakże – zdaniem Sądu – fakt ten nie miał wpływu na treść rozstrzygnięcia. Z tego mianowicie powodu, że obok przesłanki pracy po ukończeniu 16 roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców, osoba ubiegająca o zaliczenie tego okresu do pracowniczego stażu pracy, winna spełnić ponadto przesłankę objęcia tegoż gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub ze współmałżonkiem, przy czym "objęcie" w rozumieniu przepisów ustawy oznacza "bezpośrednie objęcie". Natomiast przez pojęcie "prowadzenia gospodarstwa rolnego" należy uznać – na co organ słusznie zwrócił uwagę – samodzielną lub przy pomocy innych osób (bliskich, pracowników najemnych) faktyczną pracę w gospodarstwie rolnym, wykonywaną na własny rachunek w charakterze właściciela bądź posiadacza w rozumieniu art. 336 Kodeksu cywilnego, a faktyczna praca w gospodarstwie to nie tylko osobista, fizyczna praca w polu, ale także organizowanie pracy, zarządzanie gospodarstwem, decydowanie o rodzaju produkcji. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący był wzywany przez organ pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. do uzupełnienia swojego wniosku poprzez wskazanie dowodów potwierdzających objęcie gospodarstwa rolnego rodziców i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem (zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r.) wraz z precyzyjnym wskazaniem objętej części, mogącej być uznaną za samodzielne gospodarstwo rolne. W odpowiedzi skarżący powołał się na kserokopię zawiadomienia Państwowego Biura Notarialnego w R. z dnia [...] września 1985 r. wskazującego jedynie na fakt, jaka część gospodarstwa rolnego rodziców została przekazana jemu przez rodziców. W tym miejscu wyjaśnić należy, że posiadanie gospodarstwa rolnego nie jest tożsame z jego prowadzeniem, tj. z bezpośrednią pracą na nim. Ponadto – jak słusznie stwierdził organ – w TAP skarżącego (życiorysie, ankietach itp.) brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających prowadzenie przez niego gospodarstwa rolnego osobiście lub wraz ze współmałżonkiem, a sam fakt opłacania należności z tytułu podatku rolnego nie stanowi dowodu stałej pracy w gospodarstwie, bowiem opodatkowanie owo związane jest z własnością lub posiadaniem samoistnym, a nie z prowadzeniem danego gospodarstwa. Reasumując, w rozpoznawanej sprawie brak jest jakichkolwiek dowodów na spełnienie przez skarżącego drugiej z przesłanek, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 cytowanej już wyżej ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.

Na zakończenie dodać należy skarżącemu, że błędne pouczenie o sposobie zaskarżenie decyzji z dnia [...] września 2011 r. nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 cytowanej już wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.