Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 985/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 3 i 4, art. 39,
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 12, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędziowie WSA Anna Jarosz WSA Tomasz Grossmann (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] lipca 2018 r. znak: [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2018 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpoznaniu odwołania M. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z [...] lipca 2018 r. (nr [...]) w przedmiocie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności.

Zaskarżona decyzja zapadła, jak wynika z jej uzasadnienia, w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Przywołaną wyżej decyzją z [...] lipca 2018 r. Prezydent Miasta K. (dalej też jako "Prezydent Miasta" lub "organ I instancji") przyznał M. S. zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa z zakresie dożywiania" w kwocie [...]zł od [...] kwietnia 2017 r. do [...] sierpnia 2017 r.

W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji podał, iż po ponownym rozpatrzeniu sprawy – w związku z uchyleniem odmownych: decyzji SKO z [...] czerwca 2017 r. (nr [...]) i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z [...] maja 2017 r. (nr [...]) przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z [...] stycznia 2018 r. (sygn. akt IV SA/Po [...]) przekazanym do MOPS w K. [...] maja 2018 r. – przyznał M. S. pomoc z uwagi na niepełnosprawność oraz spełnienie kryterium dochodowego, wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej [...] zł miesięcznie.

Od opisanej decyzji Prezydenta [...], M. S. złożył odwołanie z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy, ponieważ nie jest zadowolony z przyznanego świadczenia pieniężnego w wysokości [...] zł.

Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji (omyłkowo określoną jako decyzja z "[...] października 2017 r.") – przywołaną na wstępie decyzją z [...] sierpnia 2018 r. – SKO wskazało, że sytuacja odwołującego jest od lat niezmienna. Prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe oraz utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości [...] zł miesięcznie, a zatem bezsporne jest, że nie przekracza kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej.

Dalej organ II instancji wyjaśnił, że odwołującemu przyznano pomoc z uwagi na szczególną sytuację wymagającą sporządzenia posiłku w domu. W związku z tym organ podkreślił, że świadczenie z pomocy społecznej w postaci świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności (zasiłku celowego) przyznawane na podstawie programu program "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" ma charakter uznaniowy. W takim przypadku organ ma obowiązek przeprowadzić wszechstronnie postępowanie wyjaśniające i rozważyć wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, tak aby rozstrzygnięciu nie można zarzucić dowolności. Natomiast nie ma on obowiązku spełniania każdego żądania osoby ubiegającej się o pomoc, gdyż uwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych oznacza, z jednej strony, uwzględnienie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej świadczeniobiorcy, z drugiej zaś uwzględnienie możliwości finansowych organu pomocy. Wydając decyzję z zakresu pomocy społecznej organ winien kierować się m.in. wskazaniami zawartymi w art. 3 ust. 4 i 5 ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508, z późn. zm.; w skrócie "u.p.s."), stanowiącymi, że rodzaj i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszą się w możliwościach pomocy społecznej. Wobec ograniczonych środków finansowych, organ pomocy społecznej zwykle nie jest w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, tj. udzielić im wsparcia w rozmiarze odpowiednim do ich potrzeb oraz w zgłaszanej postaci lub wysokości. Stąd też organ przyjąć powinien obiektywne kryteria, według których dokonuje rozdziału środków finansowych. W tym kontekście SKO podkreśliło, że świadczenia z programu dożywiania przyznawane są w określonej kolejności – w pierwszej kolejności uprawnionymi są dzieci do 7. roku życia, uczniowie do czasu ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej, a dopiero następnie osoby i rodziny znajdujące się w szczególnych sytuacjach. Ponadto SKO zauważyło, że M. S. decyzją z [...] października 2017 r. (nr [...]) otrzymał zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" od [...] września 2017 r. do [...] grudnia 2017 r. dokładnie w tej samej wysokości, czyli w kwocie [...]zł miesięcznie.

Skargę na opisaną decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł M. S., który zarzucił naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. i wniósł o "uchylenie decyzji z przyznaniem diety", a także o przyznanie prawa pomocy oraz o wstrzymanie wykonalności decyzji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zgodnie z zaleceniem poszpitalnym i zaleceniami lekarskimi ma stosować dietę żywieniowa i zdrowotną 3 x dziennie. Dlatego "kwestionuje [...] zł i oczekuje przyznania diety żywieniowo-zdrowotnej w kwocie minimalnej [...] zł mc".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 13 listopada 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 985/18 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w P. (pkt 1), oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt 2).

Okręgowa Izba Radców Prawnych w P. wyznaczyła dla M. S. w tej sprawie pełnomocnika w osobie r. N..

W piśmie procesowym z [...] lutego 2019 r. pełnomocnik skarżącego, uzupełniając wniesioną skargę, zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 ust. 1 i 3 w zw. z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. przez ich błędną interpretację polegającą na błędnym przyjęciu, iż przyznanie skarżącemu zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości [...] złotych miesięcznie w okresie od kwietnia do sierpnia 2017 r. jest wystarczające na zaspokojenie elementarnych potrzeb życiowych skarżącego wymagającego specjalnej diety oraz poprzez przyjęcie, że wysokość zasiłku celowego w kwocie [...]zł miesięcznie (2,66 zł dziennie) na zakup żywności dla skarżącego, który z uwagi na zalecenia lekarskie wymaga specjalnej diety i zakupu odpowiedniej żywności, jest formą świadczenia, która jest odpowiednia do okoliczności i sytuacji skarżącego oraz realizuje niezbędne potrzeby i umożliwia skarżącemu życie w warunkach odpowiadających godności człowieka,

a także naruszenie przez organ II instancji przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez:

2. naruszenie art. 15 k.p.a. w zw. z art. 135 k.p.a. przez rozpoznanie sprawy w innym zakresie niż została ona rozstrzygnięta decyzją organu I instancji, z uwagi na to, iż odwołujący wniósł odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta K. z [...] lipca 2018 r. w sprawie [...], podczas gdy, jak wynika z sentencji zaskarżonej decyzji, została ona wydana po rozpoznaniu odwołania od decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z [...] października 2017 r. [...] – czym naruszono zasadę dwuinstancyjności;

3. naruszenie art. 107 oraz art. 15 k.p.a., polegające na zaniechaniu przeprowadzenia przez organ II Instancji własnego wnikliwego postępowania dowodowego oraz zaniechaniu dokonania własnych ustaleń i rozważań zarówno faktycznych, jak i merytorycznych, poprzestając w większości na ustaleniach i rozważaniach organu I instancji, nie odnosząc się w sposób pełny i wyczerpujący do zarzutów odwołania skarżącego;

4. naruszenie art. 7, art. 7b, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. przez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zmierzającego do załatwienia sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącego oraz przez brak wszechstronnego rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności polegający na zaniechaniu przez organ przeprowadzenia wnikliwej analizy sytuacji zdrowotnej i materialnej skarżącego, w szczególności w zakresie schorzeń skarżącego i zaleceń lekarskich, które winien on stosować w zakresie diety, co ostatecznie skutkowało błędnym uznaniem, że kwota zasiłku celowego w wysokości [...] zł miesięcznie jest kwotą wystarczającą oraz jest formą świadczenia, która jest adekwatna do okoliczności i sytuacji skarżącego oraz realizuje niezbędne potrzeby i umożliwia skarżącemu życie w warunkach odpowiadających godności człowieka;

5. naruszenie art. 80 k.p.a. przez błędną ocenę dowodów zgromadzonych w sprawie, przejawiającą się w nieuzasadnionym przyjęciu, że z okoliczności sprawy wynika, iż kwota zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości [...] zł miesięcznie w świetle sytuacji materialnej oraz zdrowotnej skarżącego, zaleceń lekarskich co do odpowiedniej diety, jest kwotą wystarczającą oraz jest formą świadczenia, która jest odpowiednia do okoliczności i sytuacji skarżącego oraz realizuje niezbędne potrzeby i umożliwia skarżącemu życie w warunkach odpowiadających godności człowieka;

6. z ostrożności procesowej – na wypadek, jeżeli Sąd nie uzna za zasadny zarzut wskazany w pkt 2 – pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie przez organ II Instancji przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, przez naruszenie art. 138 § 1 "ust. 1" [powinno być: "pkt 1" – uw. Sądu] k.p.a., gdyż organ ten utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, pomimo tego, że organ I instancji naruszył wskazane wyżej w zarzutach 1,4,5 przepisy prawa;

7. art. 9, art. 11 i art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. przez brak wszechstronnego wyjaśnienia podstaw faktycznych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, tj. dlaczego uznano, iż w przedmiotowej sprawie zasiłek celowy w przyznanej przez organ kwocie jedynie [...] zł miesięcznie jest wystarczający na zaspokojenie elementarnych potrzeb życiowych skarżącego, choć jego sytuacja bytowo-zdrowotna, w szczególności stan zdrowia i zalecenia lekarskie w zakresie konieczności stosowania specjalnej diety żywnościowej skutkującej koniecznością zakupu odpowiedniej jakościowo żywności, nie pozwalają przyjąć, aby zasiłek celowy na zakup żywności w kwocie [...]zł miesięcznie był świadczeniem, które jest w stanie zaspokoić elementarne potrzeby życiowe skarżącego;

8. art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. przez podanie niepełnej podstawy prawnej decyzji – pominięcie jako podstawy art. 39 u.p.s., co mogło wywołać u skarżącego niepewność co do rodzaju przyznanego mu świadczenia.

Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania oraz o przyznanie pełnomocnikowi skarżącego kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu a nieopłaconej przez skarżącego nawet w części.

Prawomocnym postanowieniem z 05 lutego 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 985/18 tut. Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu [...] kwietnia 2019 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał wnioski i wywody zawarte w skardze oraz w uzupełniającym ją piśmie procesowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia [...] lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.; w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] sierpnia 2018 r. oraz, na mocy art. 135 p.p.s.a., poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K. z [...] lipca 2018 r., Sąd uznał, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. I to pomimo że jest poza sporem, iż wskazania zawarte w uprzednio zapadłym w tej sprawie, prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z [...] stycznia 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 816/17 zostały wykonane.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508; w skrócie "u.p.s.") w powiązaniu z regulacjami uchwały nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (M.P. poz. 1024; w skrócie "Uchwała RM").

Jak wynika z treści pkt II, ustanowionego Uchwałą RM, programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (zwanego też dalej "Programem"), jego strategicznym celem jest ograniczenie zjawiska niedożywienia dzieci i młodzieży z rodzin o niskich dochodach lub znajdujących się w trudnej sytuacji, ze szczególnym uwzględnieniem uczniów z terenów objętych wysokim poziomem bezrobocia i ze środowisk wiejskich oraz osób dorosłych, w szczególności osób samotnych, w podeszłym wieku, chorych lub osób niepełnosprawnych. Program jest elementem polityki społecznej państwa w zakresie:

- wsparcia finansowego gmin w wypełnianiu zadań własnych o charakterze obowiązkowym,

- poprawy poziomu życia rodzin o niskich dochodach,

- poprawy stanu zdrowia dzieci i młodzieży,

- kształtowania właściwych nawyków żywieniowych.

Pkt V Programu wskazuje, że ze środków przekazywanych w ramach jego realizacji gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 u.p.s. Ze środków przekazanych gminom z Programu udziela się wsparcia w szczególności:

1) dzieciom do czasu podjęcia nauki w szkole podstawowej,

2) uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej,

3) osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym

– w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych.

Z treści pkt [...] Programu wynika, że jedynie przyznanie pomocy w formie posiłku uczniowi albo dziecku w sytuacji nagłej ("w uzasadnionych przypadkach, gdy uczeń lub dziecko wyraża chęć zjedzenia posiłku") przyznanie pomocy, które następuje z inicjatywy dyrektora szkoły lub przedszkola, nie wymaga wydania decyzji administracyjnej w sprawie i ustalenia sytuacji rodziny w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wynika z tego a contrario, że w pozostałych przypadkach przyznanie pomocy w ramach realizacji Programu następuje w formie decyzji administracyjnej, która winna być poprzedzona ustaleniem sytuacji rodziny w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Skoro objęta Programem pomoc realizowana jest trybie przepisów ustawy o pomocy społecznej, uznać należy, że świadczenia przyznawane w ramach tego programu w istocie utożsamiać należy z zasiłkiem celowym, o którym mowa w przepisach ustawy o pomocy społecznej. W świetle przytoczonych wyżej regulacji, świadczenie pieniężne na dożywianie niepodlegające zwrotowi odpowiada formie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 u.p.s., zaś świadczenie pieniężne podlegające zwrotowi – zasiłkowi celowemu z art. 41 pkt 2 u.p.s. Podkreślenia wymaga, że w przypadku obu tych świadczeń organ pomocy społecznej działa w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet spełnienie ustawowych kryteriów uzyskania pomocy na dożywianie w ramach Programu, nie przesądza o tym, że pomoc taka zostanie przyznana, a także – że zostanie przyznana w wysokości oczekiwanej przez wnioskodawcę.

Jak to już wyżej wskazano, warunkiem przyznania, w ramach Programu, świadczenia pieniężnego na dożywianie, niepodlegającego zwrotowi, jest zachowanie 150% kryterium dochodowego odpowiednio dla osoby samotnie gospodarującej lub dla osoby w rodzinie. Wyjaśnić należy, że w czasie orzekania w niniejszej sprawie przez organy obu instancji, kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., wynosiło (do 30 września 2018 r.) – zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1058) – [...] zł. Równowartość 150% tego kryterium stanowi zatem kwotę [...]zł.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że dochód skarżącego, będącego – co pozostaje poza sporem – osobą samotnie gospodarującą, przekracza wartość 150% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej.

Wobec tego przedmiotem sporu w niniejszej sprawie nie jest kwestia spełnienia przesłanek przyznania wnioskowanej pomocy, które – co wskazano wyżej – zostały spełnione, lecz sama wysokość przyznanego świadczenia.

W tym miejscu wskazać należy, iż przesłanki przyznania zasiłku celowego reguluje art. 39 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przepis ten znajdował zastosowanie w kontrolowanej sprawie, pomimo że nie został wyraźnie przywołany przez organy (co trafnie wytknął pełnomocnik skarżącego).

Na tle powołanego przepisu w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd – który Sąd w niniejszym składzie pełni podziela – że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że to organ ma swobodę decyzyjną co do ustalenia treści decyzji uznaniowej, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania, polityki państwa.

W rezultacie w przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do badania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. ustalono stan faktyczny, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym oraz swój wyraz w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Z drugiej strony, uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domeną swobodnego uznania organu administracji.

Decyzja uznaniowa powinna uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w zakresie meritum rozstrzygnięcia – także zasady ustawy o pomocy społecznej.

Zwrócić należy jeszcze uwagę na to, że organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy dużą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ zwykle nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.

Ponadto trzeba zauważyć, że w dominującym nurcie orzecznictwa sądowoadministracyjnego wskazuje się, iż uzasadnienie decyzji uznaniowej organu pomocowego powinno dostatecznie precyzyjnie wskazywać zarówno możliwości finansowe organu (m.in. ilość przeznaczonych na ten cel środków pieniężnych, którymi w danym okresie dysponuje organ, a także szacunkową liczbę osób zainteresowanych uzyskaniem danej formy pomocy), jak również sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, ponieważ uznanie organu jest uzależnione m.in. od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z danej pomocy i ubiegających się o nią.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organ I instancji w żaden sposób nie uzasadnił swojej decyzji w części dotyczącej wysokości przyznanego zasiłku. Natomiast decyzja organu II instancji sprowadzała się w tym zakresie w zasadzie do lakonicznego stwierdzenia, iż organ dysponuje ograniczonymi środkami, a także – iż skarżącemu inną decyzją (z [...] października 2017 r.) przyznano taką samą kwotę (80 zł miesięcznie) analogicznej pomocy, na późniejszy okres (od 01 września do [...] grudnia 2017 r.).

W związku z tym godzi się zauważyć, że samo stwierdzenie, bez podania bardziej szczegółowych danych, iż organ dysponuje ograniczonymi środkami, sprawia, że rozstrzygnięcia organów administracji mają charakter rozstrzygnięć arbitralnych, niepoddających się kontroli sądu administracyjnego. Już powyższe oznacza, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 (w zw. z art. 140) k.p.a. – co trafnie wytknęła strona skarżąca.

Z powyższych względów uznać należy, iż organ w istocie nie uzasadnił, dlaczego kwotę przyznaną w decyzji (80 zł miesięcznie) uznał za wystarczającą dla zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej skarżącego. Nie jest bowiem wystarczające wyrażenie przez SKO ogólnikowego (skądinąd słusznego) poglądu, iż wobec ograniczonych środków finansowych, organ pomocy społecznej zwykle nie jest w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, tj. udzielić im wsparcia w rozmiarze odpowiednim do ich potrzeb oraz w zgłaszanej postaci lub wysokości.

Nie sposób również uznać za wystarczające uzasadnienie, zdawkowego powołania się na inną, analogiczną decyzję organu pomocowego. Tym bardziej, że nie wiadomo, czy wskazana decyzja była przedmiotem kontroli sądowej, ani nawet, czy stała się ostateczna, zaś jej egzemplarz (kopia) nie znajduje się w przedłożonych Sądowi aktach administracyjnych.

Nie ulega wątpliwości, że wydając decyzję z zakresu pomocy społecznej, organ winien kierować się przesłankami ustawowymi udzielania takiej pomocy, w tym m.in. wskazaniami zawartymi w art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s., stanowiącymi, że rodzaj i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Wobec ograniczonych możliwości zaspokojenia wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, organ nie ma obowiązku udzielić im wsparcia w rozmiarze w pełni odpowiadającym ich potrzebom oraz w zgłaszanej postaci lub wysokości. W takim jednak przypadku winien przyjąć możliwie obiektywne kryteria, według których dokonuje rozdziału środków finansowych. Tymczasem ani w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ani w uzasadnieniu decyzji organu I instancji nie wskazano, jakimi to kryteriami kierowały się organy, uznając, iż przyznana skarżącemu pomoc jest wystarczająca lub odpowiednia. Nie wynika to również z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych. Brak w nich bowiem w szczególności danych o formach i rozmiarze pomocy już udzielonej w odnośnym okresie lub udzielanej na bieżąco skarżącemu (poza informacją o przyznanym mu zasiłku stałym). Nie wiadomo również jaka jest sytuacja finansowa organu pomocy społecznej, który rozstrzygał sprawę w pierwszej instancji, w tym jakie orientacyjnie kwoty wydatkował na udzielenie odnośnej formy pomocy w okresie wydawania decyzji oraz jakimi kwotami w tym czasie dysponował.

Z tych wszystkich powodów w powyższym zakresie decyzje organów obu instancji wydane w niniejszej sprawie wymykają się w istocie kontroli sądowej.

Ponadto należy zwrócić uwagę, iż skarżący, składając wniosek o przyznanie przedmiotowej pomocy, stwierdził, że oczekuje również przyznania "diety żywieniowo zdrowotnej z zaleceniem poszpitalnym, które znajduje się w aktach sprawy w MOPS" (zob. pismo skarżącego z [...] lipca 2018 r. uzupełniające, dokonane w wywiadzie środowiskowym z [...] lipca 2018 r., wyjaśnienie i sprecyzowanie potrzeb zgłoszonych we wniosku z [...] kwietnia 2017 r. – k. 8 akt adm. I inst.).

Tymczasem organ rozpatrując tak sformułowany wniosek w ogóle nie odniósł się do powyższej okoliczności, a w szczególności nie wyjaśnił, czy kwota przyznanego świadczenia jest wystarczająca na zaspokojenie potrzeb skarżącego związanych z koniecznością zachowania diety poszpitalnej. Co więcej, z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych sprawy nie wynika, czy tego rodzaju zalecenia lekarskie (specjalnej "diety żywieniowo-zdrowotnej") zostały, jak twierdzi skarżący, w ogóle względem niego sformułowane. W aktach tych bowiem, wzmiankowanego we wniosku oraz w skardze, zalecenia poszpitalnego (tudzież innych podobnych zaleceń lekarskich) nie ma, a organy w ogóle się do tej kwestii nie odniosły (tj. przedłożenia takich zaleceń przez skarżącego wyraźnie nie potwierdziły ani nie zakwestionowały).

W konsekwencji również w tym zakresie decyzje organów obu instancji wymykają się kontroli sądowej.

Uchybienia powyższe skutkują uznaniem, iż rozstrzygnięcia organów administracji mają charakter rozstrzygnięć arbitralnych, niepoddających się merytorycznej kontroli sądu administracyjnego.

Z powyższych względów podniesione w skardze oraz w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącego zarzuty naruszenia art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. zasługiwały na uwzględnienie.

Natomiast za bezzasadny należało uznać zarzut pełnomocnika skarżącego dotyczący rozpoznania sprawy przez SKO w innym zakresie niż została ona rozstrzygnięta decyzją organu I instancji. Zarzut ten został postawiony w nawiązaniu do trafnego spostrzeżenia, iż w części wstępnej zaskarżonej decyzji błędnie wskazano, że zapadła ona po rozpoznaniu odwołania od decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. "z [...] października 2017 r."

W tym miejscu wskazać należy, że zarówno z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organu II Instancji, jak i z akt administracyjnych nadesłanych przez ten organ jasno wynika, iż SKO rozpoznawało odwołanie od decyzji z [...] lipca 2018 r. nr [...] przyznającej M. S. zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa z zakresie dożywiania" w kwocie [...]zł od [...] kwietnia 2017 r. do [...] sierpnia 2017 r. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, iż w przywołanej wyżej części wstępnej zaskarżonej decyzji prawidłowo podano pierwszoinstancyjny numer sprawy ("[...]"), jak i jej przedmiot ("przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego «Pomoc państwa z zakresie dożywiania» w kwocie [...]zł od dnia [...] kwietnia 2017 r. do dnia [...] sierpnia 2017 r."). W tym kontekście podanie w części wstępnej zaskarżonej decyzji błędnej daty decyzji organu I instancji jawi się jako oczywista omyłka pisarska.

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

W odniesieniu do wniosku pełnomocnika skarżącego o zwrot kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, zostanie wydane odrębne postanowienie przez referendarza sądowego, w myśl art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe uwagi i wytyczne Sądu. W szczególności w niezbędnym zakresie uzupełni materiał dotychczas zebrany w przedłożonych Sądowi aktach administracyjnych sprawy. Następnie, w oparciu o tak uzupełniony materiał, ponownie rozpozna i rozstrzygnie wniosek skarżącego w przedmiotowym zakresie (z uwagi na wąski zakres skarżonych decyzji – ograniczony wyłącznie do zasiłku celowego przyznawanego w ramach Programu – pozostałe żądania wniosku skarżącego z [...] kwietnia 2017 r. nie były objęte kontrolą Sądu; ich ewentualne nierozpoznanie przez organ, pozytywne bądź negatywne, może być przedmiotem odrębnej skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ), a podjęte rozstrzygnięcie w tym przedmiocie należycie uzasadni, jak tego wymaga art. 107 § 3 k.p.a.