Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2643/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatki inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 116 § 1,2,4, art. 187 § 1, art 122, art. 191, art. 124, art. 210 § 1 pkt 6, art 108 § 2 pkt 2,3
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Radosław Teresiak, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Owsiak, sędzia WSA Anna Zaorska (sprawozdawca), Protokolant referent Krzysztof Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2020 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz z pozostałym członkiem zarządu za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za sierpień i wrzesień 2013 r. 1) uchyla decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w zaskarżonej części, tj. dotyczącej orzeczenia o odpowiedzialności skarżącego za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za sierpień i wrzesień 2013 r. (pkt 1 decyzji), 2) zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz Z. M. kwotę 997 zł (słownie: dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Decyzją z [...] lipca 2017 r. Prezes Zarządu PFRON orzekł o odpowiedzialności Z.M. (dalej: "Skarżący"), jako byłego prezesa zarządu solidarnie z pozostałym członkiem zarządu J.H. za zaległości G. S.A. (dalej: Spółka") z tytułu wpłat na PFRON za okres:

- 08/2013 r. w kwocie głównej 16.997 zł, w odsetkach 5.520 zł,

- 09/2013 w kwocie głównej 15.096 zł, w odsetkach 4.774 zł;

oraz umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie w sprawie ustalenia odpowiedzialności Skarżącego za zaległości ww. Spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres 10/2013-01/2014.

2. Od powyższej decyzji Skarżący złożył odwołanie, wnosząc o jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2017 r., poz. 201, ze zm., dalej: "O.p."), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz uznanie, że w sprawie nie złożono we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości,

- art. 123 § 1 w zw. z art. 200 § 1 O.p., poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji naruszenie prawa do wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiału dowodowego,

- art. 122 i art. 187 § 1 O.p., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące zaniechaniem podjęcia wszelkich działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie ustalenia właściwego czasu na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości.

Ponadto, Skarżący w piśmie z 2 września 2019 r. podniósł, że organ wydający decyzję zobowiązany jest zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, gdyż tylko niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 O.p.

3. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "MRPiPS") decyzją z [...] września 2019 r.:

1) uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej pkt 1 sentencji decyzji i orzekł o odpowiedzialności Skarżącego jako byłego prezesa zarządu solidarnie z pozostałym członkiem zarządu za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za:

- 08/2013 w kwocie głównej 16.997 zł w odsetkach: 596 zł naliczonych na dzień przed ogłoszeniem upadłości Spółki;

- 09/2013 w kwocie głównej: 15.096,00 zł w odsetkach: 401,00 zł naliczonych na dzień przed ogłoszeniem upadłości Spółki;

2) w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazał, że uchylił decyzję w części dotyczącej pkt 1 sentencji, z uwagi na błędne naliczenie odsetek na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a nie na dzień przed ogłoszeniem upadłości Spółki. Z tego względu MRPiPS uznał za zasadne zmniejszenie zakresu odpowiedzialności Skarżącego za zaległości Spółki. Wysokość odsetek na dzień 26 stycznia 2014 r. została podana na podstawie informacji udzielonej przez Prezesa Zarządu PFRON z dnia 8 sierpnia 2019 r.

Zdaniem MRPiPS, Prezes Zarządu PFRON w sposób prawidłowy ustalił krąg osób odpowiedzialnych za zaległości Spółki w okresie 08-09/2013 r., którzy pełnili funkcję w organie zarządzającym Spółką, tj. w okresie, kiedy upływał termin płatności ww. zobowiązań, czego dowodem jest odpis KRS.

Jako prawidłowe MRPiPS uznał również ustalenie przez Prezesa Zarządu PFRON, że egzekucja z majątku Spółki okazała się w całości bądź w części bezskuteczna. Podał, że postanowieniem Sądu Rejonowego K. w K. [...] Wydział Gospodarczy z dnia [...] stycznia 2014 r. sygn. akt [...] została ogłoszona upadłość dłużnika obejmująca likwidację majątku.

Pismem z 8 kwietnia 2014 r. Prezes Zarządu PFRON zgłosił wierzytelność należącą do kategorii III w kwocie głównej 57.019 zł oraz w należnych od tej kwoty odsetkach 1.302 zł za okresy: 08-12/2013, 01/2014.

Lista wierzytelności objęła całość listy wierzytelności PFRON w łącznej kwocie 58.321 zł w kategorii III. Natomiast w toku postępowania upadłościowego wierzytelności PFRON nie zostały zaspokojone. Doszło do zaspokojenia wierzytelności jedynie kategorii I. W związku z powyższym, MRPiPS stwierdził, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła bezskuteczność egzekucji, o której mowa w art. 116 § 1 O.p., gdyż PFRON nie został zaspokojony w trakcie trwania postępowania upadłościowego.

Odnosząc się natomiast do kwestii, czy nie zachodzi którakolwiek z przesłanek wyłączających odpowiedzialność, określonych w art. 116 § 1 pkt 1 O.p., MRPiPS wskazał, że zarówno na etapie postępowania przed organem pierwszej jak i drugiej instancji, Skarżący nie wykazał wystąpienia którejkolwiek z przesłanek, o których mowa w powyższym przepisie.

Podał, że Spółka była zobowiązana do dokonywania obowiązkowych wpłat wobec PFRON i złożyła deklaracje DEK-I-0 za okres od sierpnia 2013 r. do stycznia 2014 r., lecz nie dokonała wpłaty kwot z nich wynikających. Zatem Spółka nie wywiązała się z wymagalnych zobowiązań. Termin wynikający z art. 21 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm., dalej "P.u.n.") jest liczony od dnia, w którym strona przestała wykonywać swoje wymagalne zobowiązania, tj. od dnia pierwszego opóźnienia. Zdaniem MRPiPS, podstawę do zgłoszenia wniosku stanowiło zaprzestanie regulowania należności wobec PFRON począwszy od zobowiązania za sierpień 2013 r. płatnego do dnia 20 września 2013 r. Zatem wniosek o ogłoszenie upadłości powinien zostać złożony najpóźniej do dnia 4 października 2013 r. MRPiPS wskazał, że wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony dopiero 25 października 2013 r., a zatem nie został on złożony "we właściwym czasie". MRPiPS zwrócił ponadto uwagę, że z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego K. w K. Wydział [...] Gospodarczy z dnia 31 stycznia 2017 r. sygn. akt [...] o zakończeniu postępowania upadłościowego wynika, że Spółka oprócz zobowiązań wobec PFRON posiadała również inne wymagalne zobowiązania, a ich skala doprowadziła do zaspokojenia wierzytelności kategorii I. Ponadto, z wniosku z dnia 24 października 2013 r. o ogłoszenie upadłości z likwidacją majątku dłużnika wynika również, że na dzień 30 września 2013 r., tj. jeszcze przed upływem terminu na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości (który przyjęły organu obu instancji), zobowiązania Spółki przekroczyły wartość jej majątku. Z ww. wniosku wynika również, że sytuacja finansowa Spółki była trudna już w 2012 r. (ujemny wynik finansowy za 2012 r.). Zatem Skarżący był świadomy istnienia wymagalnych zobowiązań.

W ocenie MRPiPS, w przedmiotowym postępowaniu Skarżący nie wykazał, że jako prezes zarządu Spółki podjął działania zmierzające do zaspokojenia wierzyciela podatkowego. Nie wykazano, że zgłoszono we właściwym czasie wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości, a także, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez jej winy.

Jednocześnie za bezprzedmiotowe MRPiPS uznał odnoszenie się do przesłanek z art. 116 § 1 pkt 2 O.p., tj. wykazania mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych Spółki w znacznej części, gdyż żaden majątek już nie istnieje, z uwagi na jego likwidację.

W związku z powyższym, MRPiPS stwierdził, że Skarżący nie wykazał wystąpienia którejkolwiek z przesłanek, o których mowa w art. 116 § 1 pkt 1 O.p., które uwalniałyby go od odpowiedzialności za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres od sierpnia do września 2013 r.

4. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący wywiódł skargę do tutejszego Sądu, zaskarżając ją w części dotyczącej pkt 1 sentencji.

Skarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz uznanie, że w sprawie nie złożono we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości,

- art. 122 i art. 187 § 1 O.p., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące zaniechaniem podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie ustalenia właściwego czasu zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości,

- art. 127 w zw. z art. 200 § 1 O.p., poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, z uwagi na uniemożliwienie Skarżącemu wypowiedzenia się w zakresie zebranego w sprawie materiału dowodowego przed organem pierwszej instancji.

Wskazując na powyższe zarzuty, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej pkt 1 jej sentencji oraz o zasądzenie od MRPiPS na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania.

W ocenie Skarżącego, wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki został złożony we właściwym czasie, czyli w dniu 25 października 2013 r., zaś dwa tygodnie przed tym terminem nie wystąpiły przesłanki ogłoszenia upadłości wynikające z art. 11 P.u.n. w brzmieniu obowiązującym do końca 2015 r.

W ocenie Skarżącego, ustalenie przez MRPiPS, że wniosek o ogłoszenie upadłości powinien zostać zgłoszony do dnia 4 października 2013 r. jest błędne oraz stanowi naruszenie zasad prawa i przekroczenie swobodnej oceny dowodów.

Zdaniem Skarżącego, nie można przyjąć, że samo niezapłacenie w terminie zadeklarowanej kwoty za okres 08/2013 stanowi podstawę do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, przy czym wniosek ten złożono w dniu 25 października 2013 r., tj. 4 dni po złożeniu deklaracji za okres 09/2013. Dopiero w momencie, gdy kolejne zobowiązanie przekroczyło finansowe możliwości Spółki, zaistniały podstawy do złożenia takiego wniosku, co oznacza, że dochowano dwutygodniowego terminu przewidzianego w art. 21 ust. 1 P.u.n.

Skarżący zarzucił, że MRPiPS nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego celem ustalenia właściwego czasu ogłoszenia upadłości Spółki.

Skarżący zarzucił również, że Prezes Zarządu PFRON dając mu możliwość zapoznania się z aktami sprawy, nie przedstawił wszystkich posiadanych dokumentów, czym naruszył przepis art. 123 § 1 w zw. z art 200 § 1 O.p. Skarżący podał, że w dniu 26 czerwca 2017 r., stawił się w siedzibie Prezesa Zarządu PFRON celem zapoznania z zebranym materiałem dowodowym. Przedstawione mu dokumenty (wyszczególnione w zaskarżonej decyzji) nie były – jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji – wszystkimi dowodami, które Prezes Zarządu PFRON zebrał w sprawie.

Powołując się na powyższe Skarżący wskazał, że pozbawiony został prawa do oceny zebranego przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego, a także wypowiedzenia się w tym zakresie. W konsekwencji powyższego naruszona została zasada dwuinstancyjności postępowania wynikająca z art. 127 O.p.

5. W odpowiedzi na skargę MRPiPS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

6. W piśmie procesowym z 11 września 2020 r. pełnomocnik Skarżącego podtrzymał wniesioną skargę.

Dodatkowo postawił zarzut naruszenia art. 108 § 2 pkt 2 i 3 O.p. Wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały wystawione tytuły wykonawcze wobec Spółki, w związku z czym nie było możliwe przeniesienie odpowiedzialności na Skarżącego, nawet w takiej sytuacji, w której zobowiązania zostały zgłoszone i uznane na liście wierzytelności w toku postępowania upadłościowego.

Ponadto pełnomocnik podtrzymał zarzuty skargi dotyczące wadliwie ustalonej daty niewypłacalności. Wskazał, że w tym zakresie nie zostało właściwe przeprowadzone postępowanie dowodowe. Przede wszystkim organy błędnie uznały, że nieuiszczenie już pierwszej wpłaty na PFRON stanowiło podstawę do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości.

Powtórzył również zarzut naruszenia art. 123 O.p.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

7.1. Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

7.2. W niniejszej sprawie przedmiot zaskarżenia stanowiła decyzja MRPiPS jedynie w jej pkt 1.Tym samym przedmiot zaskarżenia i jednocześnie istotę sporu w sprawie stanowiła zasadność orzeczenia, na podstawie art. 116 O.p., o solidarnej odpowiedzialności Skarżącego za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za sierpień i wrzesień 2013 r.

Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że w pozostałym zakresie (pkt 2), decyzja ta jest korzystna dla Skarżącego, utrzymuje bowiem w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON umarzającą jako bezprzedmiotowe, postępowanie w sprawie ustalenia odpowiedzialności Skarżącego za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres od października 2013 r. do stycznia 2014 r.

7.3. Przypomnieć należy, że przepisy Ordynacji podatkowej mają w niniejszym postępowaniu zastosowanie na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721, ze zm.). Stosownie do tego przepisu do wpłat na PFRON stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 5a-5d oraz art. 49a i art. 49b, przepisy Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi PFRON.

Z kolei granice odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe określają przepisy rozdziału 15 działu III Ordynacji podatkowej.

Stosownie do art. 116 § 1 O.p., za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji, odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, bądź nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Przy tym odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1, obejmuje m.in. zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu (art. 116 § 2 O.p.). Powyższe przepisy mają również zastosowanie do byłego członka zarządu, co zostało uregulowane w § 4 art. 116 O.p.

7.4. Biorąc pod uwagę obciążający organy w postępowaniu dotyczącym orzeczenia o odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek tej odpowiedzialności, a zatem pełnienia przez Skarżącego funkcji członka zarządu w czasie, o jakim mowa w art. 116 § 2 O.p. oraz wykazania bezskuteczności egzekucji przeciwko Spółce, Sąd stwierdza, że zostały one przez organy prawidłowo wykazane. Ponadto okoliczności te nie są w sprawie sporne.

Nie ulega wątpliwości, że Skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu Spółki w okresie, w którym powstały zaległości, co do których orzeczono o odpowiedzialności Skarżącego. Skarżący pełnił funkcję w zarządzie Spółki w okresie od 4 marca 2010 r. do 30 maja 2017 r. Powyższe znajduje potwierdzenie m.in. w oraz odpisie pełnym z KRS.

Spełniona również została druga z pozytywnych przesłanek odpowiedzialności byłego członka zarządu, tj. bezskuteczność egzekucji prowadzonej z majątku Spółki.

Bezskuteczność egzekucji może być stwierdzona każdym prawnie dopuszczalnym dowodem i świadczyć o niej może również brak skuteczności czynności egzekucyjnych dokonanych w toku innego postępowania egzekucyjnego. Z kolei wobec Spółki toczyło się postępowanie upadłościowe z wniosku m.in. samego Skarżącego. Po wszczęciu postępowania upadłościowego Prezes Zarządu PFRON zgłosił swoją wierzytelność do masy upadłości. W toku postępowania upadłościowego wierzytelności PFRON nie zostały zaspokojone.

Skoro postępowanie upadłościowe prowadzone w stosunku do całego majątku Spółki nie doprowadziło do zaspokojenia wierzytelności zgłoszonych przez Prezesa Zarządu PFRON, to uznać należało, że egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna. Taką właśnie prawidłową konkluzję co do bezskuteczności egzekucji, bazującą na prawidłowo poczynionych ustaleniach, przedstawiono w zaskarżonej decyzji.

7.5. W tej sytuacji należy odnieść się do kwestii prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji dotyczących niewykazania przez Skarżącego zaistnienia okoliczności wyłączających jego odpowiedzialność. Przypomnieć należy, że członek zarządu nie ponosi odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki, gdy wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) lub gdy wskaże mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

7.6. W sprawie poddanej sądowej kontroli bezsporne jest, że Skarżący nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych Spółki w znacznej części.

W świetle przepisów Ordynacji podatkowej, członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wskaże mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Organ podatkowy nie ma zatem obowiązku poszukiwania tego majątku, jeżeli ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że egzekucja wobec Spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna.

7.7. Punktem wyjścia dla oceny, czy w sprawie poddanej sądowej kontroli zaistniała kolejna przesłanka egzoneracyjna, tj. czy członek zarządu wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) jest ustalenie właściwego czasu na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p.

Odnosząc się do tej kwestii, przede wszystkim podkreślić należy, że to organ zobowiązany jest ustalić, kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości. Pogląd taki przedstawiony został przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 10 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FPS 3/09. W jej uzasadnieniu NSA jednoznacznie stwierdził, że "w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości. Tylko bowiem niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie przepisu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej".

Tym samym obowiązkiem organu podatkowego jest wykazanie, czy i kiedy wystąpiły przesłanki uzasadniające wystąpienie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Dopiero odnosząc się do tak ustalonych przez organ okoliczności, członek zarządu może wykazać zaistnienie przesłanki egzoneracyjnej, tj. może wykazać, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy. W uzasadnieniu decyzji organ jest zatem zobowiązany wskazać, kiedy powinien być złożony wniosek o ogłoszenie upadłości spółki, czyli kiedy był właściwy czas na złożenie takiego wniosku.

7.8. Zdaniem MRPiPS, w okolicznościach niniejszej sprawy, wniosek ten powinien zostać złożony do 4 października 2013 r., wobec niedokonania przez Spółkę wpłaty na PFRON za sierpień 2013 r., wymagalnej do 20 września 2013 r.

Przy czym, zgodzić się trzeba z MRPiPS, że w art. 11 P.u.n. ustawodawca przewidział dwie niezależne przesłanki ogłoszenia upadłości dłużnika będącego osobą prawną tj.: niewykonywanie wymagalnych zobowiązań (ust. 1) oraz sytuację, w której zobowiązania dłużnika przekraczają jego majątek (ust. 2). Wystąpienie którejkolwiek z nich obliguje członka zarządu do zgłoszenia wniosku o upadłość Spółki.

Przyczyna niewypłacalności, związana z zaprzestaniem wykonywania wymagalnych zobowiązań sprawia, że badanie "właściwego czasu" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości z tego właśnie powodu nie wymaga analizy stanu majątku Spółki i tego, czy i kiedy zobowiązania przekraczały jego wartość. W takim przypadku istotny jest obiektywny stan nieregulowania wymagalnych zobowiązań.

Niezależnie jednak od powyższego, nie można zgodzić się z MRPiPS, że podstawę do złożenia wniosku o upadłość stanowiło samo nieuiszczenie przez Spółkę jednej wpłaty na PFRON za sierpień 2013 r., w wysokości 16.997 zł, a tym samym, że tylko na tej podstawie można było przyjąć, że czas właściwy na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości przypadał już na początek października 2013 r.

Niewątpliwie brak uregulowania jednej wpłaty na PFRON nie wypełnia jeszcze przesłanki "niewykonywania wymagalnych zobowiązań" z art. 11 ust. 1 P.u.n. Ten brak wpłat musi charakteryzować się pewną powtarzalnością, trwałością, a nie polegać na jednostkowym braku takiej wpłaty. Sam przepis art. 11 ust. 1 P.u.n. stanowi o niewykonywaniu wymagalnych zobowiązań (liczba mnoga), a nie – zobowiązania. Oczywiście, zgodnie z dominująca linią orzeczniczą, którą Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, przesłanka z art. 11 ust. 1 P.u.n. spełniona jest również wówczas, gdy niewykonywane są zobowiązania tylko wobec jednego wierzyciela, niemniej jednak w dalszymi ciągu o stanie niewypłacalności można mówić w sytuacji istnienia co najmniej kilku nieuregulowanych zobowiązań.

W tym zakresie organ dokonał błędnej wykładni art. 116 § 1 pkt 1 lit a) O.p w zw. z art. 11 ust. 1 P.u.n.

7.9. Przy czym Sąd zastrzega, że niewykluczone jest, że w istocie, z uwagi na przesłankę niewykonywania wymagalnych zobowiązań wniosek Skarżącego o ogłoszenie upadłości, złożony 25 października 2013 r., był wnioskiem spóźnionym, jednakże w tym zakresie organy nie dokonały wystarczających i jednoznacznych ustaleń, czym w istocie uniemożliwiły ocenę terminowości złożenia tego wniosku.

Podkreślić należy, że organy nie dokonały żadnych ustaleń, co do pozostałych wierzycieli Spółki, okresów powstania innych zaległości, ich wysokości, wymagalności. Niewątpliwe natomiast mając na uwadze przeprowadzone w stosunku do Spółki postępowanie upadłościowe, takich ustaleń można było dokonać. W aktach sprawy nie ma natomiast załączonego do wniosku o upadłość – spisu wierzycieli, wysokości wierzytelności z terminami zapłaty. W aktach sprawy nie ma również uzasadnienia postanowienia (z 27.04.2014 r.) o ogłoszeniu upadłości Spółki.

Organ mógł w tym zakresie wystąpić również o stosowne informacje chociażby do właściwego urzędu skarbowego, czy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Dodatkowo, w zaskarżonej decyzji MRPiPS, niejako na marginesie, zwrócił uwagę na wskazywane we wniosku o ogłoszenie upadłości okoliczności związane z ujemnym wynikiem finansowym Spółki, czy stratą poniesioną na dzień 30 września 2013 r. Niemniej jednak twierdzeniom tym nie towarzyszą ani żadne konkretne konkluzje ani ustalenia, które znajdowałyby potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, np. sprawozdania finansowe Spółki.

Tym samym, w ocenie Sądu, zaskarżona w sprawie decyzja została wydana z naruszeniem art. 122, art. 187 § 1 i 191 O.p., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z art. 122 O.p. w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Z kolei art. 187 § 1 O.p. stanowi, że organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przepisy art. 191 O.p. stanowi, że organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Nie ma przy tym wątpliwości, że przez "cały zebrany materiał dowodowy", o którym mowa w tym przepisie należy rozumieć ten zgromadzony w sposób wyczerpujący, o czym mowa w art. 187 § 1 O.p., a nie cały, faktycznie zgromadzony w aktach.

Brak wyczerpujących ustaleń i zgromadzenia materiału dowodowego pozwalającego w sposób prawidłowy określić "czas właściwy" na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości niewątpliwie świadczy o naruszeniu wskazanych wyżej przepisów postępowania.

7.10. Niezależnie od powyższego, w sprawie doszło również do naruszenia art. 124, art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 oraz art. 121 § 1 O.p.

Zauważyć bowiem należy, że w kwestii tak istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy jak określenie "czasu właściwego" na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, organ nie może poprzestawać na jednozdaniowym stwierdzeniu, a do tego w istocie sprowadza się uzasadnienie decyzji MRPiPS.

Ponadto, w uzasadnieniu decyzji organ ten nie odniósł się w ogóle do kwestii kluczowej, a mianowicie tego, czy w sprawie nie doszło do przedawnienia zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON w stosunku do Spółki. Sam fakt, że w sprawie toczyło się postępowanie upadłościowe, nie zwalnia organu od wyjaśnienia i wskazania okoliczności mających wpływ na ewentualne zawszenie biegu terminu przedawnienia oraz wskazania okresu na jaki doszło do zawieszenia biegu tego terminu.

W ocenie Sądu, z powyższych względów decyzja MRPiPS, jest uzasadniona w sposób nie do zaakceptowania. Jest to o tyle istotne, że MRPiPS rozpoznawał odwołanie Skarżącego ponad 2 lata, nie przeprowadzając w istocie żadnego dodatkowego postępowania dowodowego.

7.11. Natomiast jako naruszenie przepisów postępowania, niemające istotnego wpływu na wynik sprawy, Sąd uznał niezapoznanie Skarżącego z całym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji (zarzut naruszenia art. 127, art. 123 i art. 200 O.p.).

W istocie, jak wynika z protokołu z dnia 26 czerwca 2017 r., Skarżącemu nie okazano wszystkich dokumentów przywołanych w decyzji Prezesa Zarządu PFRON, tj. dokumentów dotyczących postępowania upadłościowego prowadzonego w stosunki do Spółki. Niemiej jednak należy mieć na uwadze, że nie były to dokumenty nieznane Skarżącemu, zwłaszcza, że to m.in. Skarżący składał wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki. Po drugie, powyższe nie uniemożliwiło Skarżącemu złożenia wniosku dowodowego (wniosek o powołanie biegłego z zakresu rachunkowości). Zrobił to na etapie postępowania odwoławczego. Ponadto, Skarżący miał możliwość zapoznania się z całością materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przed MRPiPS, z czego nie skorzystał.

Dlatego też, w ocenie Sądu, Skarżący nie uprawdopodobnił istnienia związku przyczynowego między naruszeniem wskazanych przepisów, a pozbawieniem Skarżącego prawa do oceny całego zebranego materiału dowodowego i zaoferowania nowych dowodów, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy.

7.12. Końcowo, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 108 § 2 pkt 2 i 3 O.p., z uwagi na brak poprzedzenia orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącego wystawieniem tytułów wykonawczych w stosunku do Spółki, zauważyć należy, że zarzut ten pojawił się dopiero w piśmie procesowym z 11 września 2020 r.

W ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy przesądzająca wypowiedź Sądu w tym zakresie może być przedwczesna. Przede wszystkim bowiem Sąd nie ma pewności co do tego, czy przedłożone Sądowi akta administracyjne sprawy są kompletne, a ponadto co do tego zarzutu nie miał okazji ustosunkować się MRPiPS.

7.13. Ponownie rozpoznając sprawę organ obowiązany będzie w pierwszej kolejności odnieść się do kwestii przedawnienia zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON w stosunku do dłużnika głównego, czyli do Spółki. Następnie winien ocenić zasadność zarzutu naruszenia art. 108 § 2 pkt 2 i 3 O.p. Jeśli powyższe kwestie nie będą stanowiły przeszkody w dalszym prowadzeniu postępowania organ obowiązany będzie uzupełnić materiał dowodowy i dokonać ponownych, jednoznacznych ustaleń w kwestii określenia "czasu właściwego" na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, mając na uwadze, że w ocenie Sądu podstawy do złożenia wniosku o upadłość nie stanowiło nieuiszczenie przez Spółkę jednej wpłaty na PFRON za sierpień 2013 r.

Powyższe ustalenia powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p., z uwzględnieniem zasady przekonywania wyrażonej w art. 124 O.p.

7.14. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), uchylił decyzję MRPiPS w zaskarżonej części, tj. w części orzekającej o odpowiedzialności Skarżącego z tytułu wpłat na PFRON za sierpień i wrzesień 2013 r. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy (pkt 2 sentencji).