Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 190/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Sędziowie sędzia WSA Iwona Kosińska, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), Protokolant referent stażysta Jagoda Słowik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] października 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium/organ") utrzymało w mocy decyzję Kolegium z [...] października 2016 r., nr [...], stwierdzającą nieważność własnej decyzji z [...] grudnia 2008 r., [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] września 1957 r., nr [...], w którym odmówiono C.P., C. i S. małżonkom N. oraz P. F. (także jako P. U. F. vel. F.) prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. hip. [...] lit. B.

Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Adwokat Z. Z., działająca w imieniu i na rzecz M. N., złożyła 12 lutego 1949 r. wniosek o przyznanie własności czasowej do nieruchomości gruntowej położonej w [...] przy ul. [...]. Do wniosku zostało dołączone zaświadczenie Sądu Okręgowego w [...] - Wydziału Hipotecznego z 4 maja 1947 r., z treści którego wynikało, że tytuł własności nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] uregulowany był jawnym wpisem na: C. P. w 1/4 części, C. R. i S. małżonków N. w równych częściach co do 1/4 części nieruchomości oraz P. U. F. F. w 2/4 części.

Postanowieniem z [...] września 1949 r., sygn. akt 1 Sp. [...], Sąd Rejonowy dla [...] w [...] stwierdził, że spadek po C. C. D.P. zmarłym w 12 lutego 1947 r. nabyła na podstawie ustawy A.F. w 2/8 części oraz dzieci A.P. i G.P. - każdy z nich w 1/8 części z dobrodziejstwem inwentarza.

Prezydium Rady Narodowej [...] (dalej jako "Prezydium") orzeczeniem administracyjnym z 21 września 1957 r., nr [...], działając na podstawie art. 1, 3, 7 i 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. U. poz. 279 ze zm., dalej jako "dekret w."), odmówiło dotychczasowym właścicielom C.P., C.R. i S. N. oraz P.F. prawa własności czasowej do gruntu - nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], nr hip. [...] lit. B.

Postanowieniem z [...] maja 2008 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy dla [...] w [...] stwierdził, że spadek po S. N., zmarłym w 28 września 1935 r. w [...], na podstawie ustawy nabył w całości syn M. N. (przed naturalizacją M. H. N.), syn S. i C., z tym że małżonce zmarłego C. N. przysługiwało prawo użytkowania dożywotniego w udziale 1/6 części spadku, które wygasło z dniem jej śmierci. Sąd stwierdził ponadto, iż spadek po M. N., zmarłym 19 grudnia 1979 r. w [...] na podstawie ustawy nabył w całości syn M. N., syn M. i M.

W dniu [...] lipca 2008 r. M.N., wystąpił do Sądu Rejonowego w [...] o ustanowienie kuratora dla osób nieznanych z miejsca pobytu C. P., P. F. oraz C.R. N.. Postanowieniem z [...] października 2008 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w [...] ustanowił kuratora dla ww. nieznanych z miejsca pobytu w osobie adwokata T.Ż.

Decyzją z [...] grudnia 2008 r., nr [...] (dalej również jako "decyzja z [...] grudnia 2008 r."), Kolegium, po rozpoznaniu wniosku złożonego przez M.N., stwierdziło nieważność orzeczenia Prezydium z 21 września 1957 r.

Postanowieniem z [...] czerwca 2010 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy dla [...] w [...], działając na wniosek M.N., ustanowił G.K. kuratorem spadku nieobjętego po P. U. F., zmarłym 7 grudnia 1942 r. w [...].

Decyzją z [...] czerwca 2010 r. Minister Finansów stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w wysokości 1/8 części w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] - obecnie będącej własnością Miasta [...]. Podstawą faktyczną powyższego rozstrzygnięcia było ustalenie, że na mocy postanowień Układu zawartego między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 16 lipca 1960 r. przyznano odszkodowanie M. H. N., tytułem rekompensaty za utratę wymienionego udziału w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...].

Postanowieniem z [...] sierpnia 2010 r. sygn. akt [...], Sąd Rejonowy dla [...] uwzględnił wniosek M. N., reprezentowanego przez A. M. o, i ustanowił kuratora spadku nieobjętego po C. C. D. P., zmarłym 12 lutego 1947 r., również w osobie G.K.

W dniu 7 stycznia 2011 r. adwokat G. K. złożyła wniosek do Sądu Rejonowego dla [...] w [...] o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem spadkowym, polegającej na zniesieniu wspólności praw i roszczeń w ten sposób by udział P. F. wynoszący 1/2 w prawach i roszczeniach do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] o wartości [...] złotych przyznać M. N., z jednoczesnym zasądzeniem na rzecz majątku spadkowego po P. F.odpowiedniej sumy pieniężnej.

Postanowieniem z [...] stycznia 2011 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy dla [...] w [...] uwzględnił wniosek kuratora spadku i orzekł zgodnie z jego treścią.

Postanowieniem z [...] kwietnia 2013 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy dla [...] wyraził zgodę kuratorowi spadku nieobjętego po C.P., adwokat G. B., na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem spadkowym, polegającej na zniesieniu wspólności praw i roszczeń do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] w ten sposób, by udział C. P. wynoszący 1/4 części w prawach i roszczeniach przyznać na wyłączną własność M.N., z zasądzeniem na rzecz majątku spadkowego po C. P. odpowiedniej sumy pieniężnej.

G. B. działająca jako kurator spadków nieobjętych po P. U. F. i C.. P. oraz M.N. zawarli w formie aktu notarialnego umowę zniesienia wspólności praw i roszczeń do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] w ten sposób, iż ogół praw i roszczeń do tej nieruchomości wchodzących w skład spadków po wspomnianych osobach (3/4 części) nabył M. N. W tym samym dniu M. N. zbył na rzecz M.M. (dalej jako "Skarżący") wszelkie przysługujące mu prawa i roszczenia do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...].

Decyzją Prezydenta z [...] czerwca 2014 r., nr [...] uwzględniono wniosek o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz Skarżącego w udziale wynoszącym [...] części gruntu oraz na rzecz Skarbu Państwa w udziale wynoszącym [...] części gruntu.

Prezydent [...] maja 2016 r. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium z [...] grudnia 2008 r. z uwagi na wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa przez prowadzenie postępowania bez udziału wszystkich stron.

Kolegium decyzją z [...] października 2016 r. stwierdziło nieważność swojej decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. Decyzja została doręczona 3 listopada 2016 r. adwokatowi A. M.- pełnomocnikowi M. M..

W dniu 21 listopada 2016 r. do Kolegium wpłynął wniosek M. M., reprezentowanego przez radcę prawnego R. R., o doręczenie decyzji z dnia [...] października 2016 r., nr [...] oraz o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Kolegium z [...] października 2016 r.

Postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zostało następnie zawieszone - postanowieniem Kolegium z [...] kwietnia 2018 r. Z kolei, postanowieniem z [...] lipca 2018 r. Kolegium uchyliło ww. własne postanowienie w całości i umorzyło postępowanie w przedmiocie zawieszenia postępowania.

Decyzją z [...] października 2020 r., nr [...], organ utrzymał w mocy decyzję Kolegium z [...] października 2016 r., nr [...]. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wyjaśniło, że kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja z [...] grudnia 2008 r. [...] rozstrzyga o prawach C. P., P.F. oraz C. N., którzy byli współwłaścicielami dawnego gruntu dekretowego. W przedmiotowym postępowaniu nadzorczym ww. osoby były reprezentowane przez adwokata T.Z. powołanego przez sąd, jako kuratora osób nieznanych z miejsca pobytu. Tymczasem zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, zdaniem Kolegium, że reprezentowane przez kuratora strony zmarły przed wydaniem decyzji z [...] grudnia 2008 r., nr [...]. C. P., zmarł dnia 12 lutego 1947 r., P.F. zmarł dnia 7 lutego 1942 r., natomiast C. N., urodziła syna w 1904 r. i jest mało prawdopodobne, w ocenie Kolegium, aby kobieta żyła jeszcze w 2008 r. Ponadto adwokat T. Z. w piśmie z [...] października 2016 r. sam oświadczył, że nie jest już kuratorem ww. osób, albowiem osoby te nie żyją.

Kolegium przytoczyło także poglądy orzecznictwa sądowego, zgodnie z którymi - prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność ta zaś kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i powinna być usunięta z obrotu prawnego. Zatem skierowanie decyzji do osoby zmarłej jest wadą powodującą stwierdzenie nieważności takiej decyzji. Wobec tego skoro decyzja Kolegium z [...] grudnia 2008 r. rozstrzyga o prawach osób zmarłych, to zadaniem organu, należy uznać, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Kolegium nie dopatrzyło się przy tym przeszkód dla takiego rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ uznało, iż nie zachodzi przypadek, że kontrolowana decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Aktualnie dawna nieruchomość [...] wchodzi bowiem w skład działki ewidencyjne nr [...] z obrębu [...], dla której jest prowadzona księga wieczysta nr [...], i która stanowi własność Miasta [...].

Skargę na powyższą decyzję Kolegium z [...] października 2020 r. wywiódł Skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium, jak i decyzji tego organu z [...] października 2020 r., oraz o zwrot kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej decyzji zarzucił natomiast naruszenie następujących przepisów:

1) naruszenie art. 156 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, dalej jako "k.p.a.") poprzez przyjęcie, że decyzja Kolegium z [...] grudnia 2008 r., nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa podczas, gdy ww. decyzja była wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oraz;

2) naruszenie art. 76 i 80 k.p.a. w zw. z art. 365 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1575, dalej jako "k.p.c.") oraz art. 184 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359, dalej jako "k.r.o.") poprzez niewłaściwą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji przyjęcie że kurator T. Z. działający w imieniu C. P., P.F. oraz C.R. N. nie mógł reprezentować już ww. osób podczas, gdy zgodnie z art. 184 k.r.o. kurator absentis zobowiązany jest do pełnienia obowiązków do czasu uchylenia przez sąd rodzinny ustanowionej kurateli, a Kolegium wydając decyzję z [...] grudnia 2008 r., nr [...] było związane postanowieniem o ustanowieniu kurateli na mocy art. 76 k.p.a. w zw. z art. 365 k.p.c.;

3) ewentualnie w przypadku nie uwzględnienia zarzutów wskazanych w pkt. 1-2, naruszenie art. 156 § 2 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy decyzję Kolegium z [...] października 2016 r., nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Kolegium z [...] grudnia 2008 r., nr [...] pomimo upływu znacznego okresu czasu od wydania tej decyzji co stanowiło przeszkodę do stwierdzenia nieważności wskazanej decyzji;

4) naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 61 § 4 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy decyzję Kolegium z [...] października 2016 r., nr [...] wydaną w postępowaniu prowadzonym bez udziału Skarżącego, co skutkowało uniemożliwieniem zapoznania się z materiałami postępowania przed wydaniem oraz uniemożliwieniem zajęcia przez niego stanowiska w sprawie na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego i naruszeniem tym samym zasady pogłębiania zaufania do władzy publicznej;

5) naruszenie art. 7, 8, 12, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i oparcie decyzji na wybiórczym materialne, z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów i brakiem rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób prawidłowy i wyczerpujący, co ma swe odzwierciedlenie w brakach w uzasadnieniu decyzji;

6) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy niezgodnej z prawem decyzji Kolegium z [...] października 2016 r., nr [...].

W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumenty na poparcie postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w związku art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Sąd stosuje przy tym przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzają ją decyzja z [...] października 2016 r. nie naruszają obowiązującego prawa.

W pierwszej kolejności Sąd stwierdza, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, a takie toczyło się w niniejszej sprawie, organ administracji publicznej ma obowiązek rozpatrywać sprawę w granicach wytyczonych przez przepis art. 156 § 1 k.p.a. i nie jest władny rozpatrywać sprawy co do jej istoty, tak jak jest to możliwe w zwykłym postępowaniu odwoławczym. Tak więc przedmiotem tego postępowania jest jedynie wyjaśnienie czy wystąpiły w sprawie przesłanki nieważności.

W ocenie Sądu, orzekające w sprawie Kolegium, przeprowadziło postępowania zgodnie z wymogami wynikającymi z brzmienia art. 156 k.p.a. Działanie w trybie nadzoru na podstawie art. 156 k.p.a. wymaga od organu innego podejścia do sprawy niż w zwykłym postępowaniu administracyjnym, gdy organ ten orzeka w I instancji lub jako organ odwoławczy. Organ staje tu wobec kwestii czysto prawnych.

Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż w niniejszej sprawie organ uznał, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja Kolegium z [...] grudnia 2008 r., nr [...] narusza w sposób rażący przepisy prawa - rozstrzyga bowiem o prawach C. P. P. F.oraz C. R. N., którzy byli współwłaścicielami dawnej nieruchomości [...] przy ul. [...], ozn. hip. [...]., w sytuacji gdy wszystkie ww. osoby w dacie wydania tejże decyzji już nie żyły (C. P. - zmarł 12 lutego 1947 r., P. F. - zmarł 7 lutego 1942 r., natomiast co do C. R. N. zachodzi bardzo wysokiej prawdopodobieństwo zgonu tej osoby, skoro w 1904 r. urodziła ona syna – musiała się więc urodzić w XIX wieku). Wobec takich ustaleń faktycznych, które w realiach niniejszej sprawy są w zasadzie bezsporne, Kolegium uznało, że skierowanie decyzji z 2008 r. do osób zmarłych skutkuje tym, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa i winna podlegać wyrugowaniu z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc. W ocenie organu, powyższej oceny nie zmienia fakt, że w przedmiotowym postępowaniu ww. osoby były reprezentowane przez adwokata T. Z. powołanego przez sąd, jako kuratora osób nieznanych z miejsca pobytu, ponieważ nie wpływa to na niewątpliwy brak zdolności prawnej po stronie byłych właścicieli, którzy nie mogli być podmiotami tego postępowania. Zdaniem organu, świadczy to o istnieniu podstawy do stwierdzenia nieważności kontrolowanej decyzji z 2008 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Z takim stanowiskiem organu nie zgodził się Skarżący, który wywiódł że kwestionowana decyzja z 2008 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a mianowicie w chwili jej wydawania kuratela ustanowiona dla C. P., P. F. oraz C. R.N. nie została uchylona przez właściwy do tego sąd, a zatem Kolegium prawidłowo skierowało do adwokata T. Z. decyzję z [...] grudnia 2008 r. W ocenie Skarżącego, Kolegium powinno zastosować się do obowiązujących orzeczeń sądów powszechnych, ponieważ nie było uprawnione do samodzielnej oceny mocy dowodowej prawomocnych orzeczeń sądów, gdyż stoi to w sprzeczności z art. 365 k.p.c. Skarżący podniósł bowiem, że ujawnienie informacji o śmierci osoby nieobecnej reprezentowanej przez kuratora powoduje ustanie kurateli oraz stanowi przesłankę do wydania przez sąd postanowienia o uchyleniu kurateli ustanowionej na podstawie art. 184 § 1 k.r.o., jednakże ta okoliczność nie powoduje ex lege wygaśnięcia kurateli.

Sąd wnikliwie oceniając całokształt rozpoznawanej sprawy stwierdza, że jak wynika z treści zaświadczenia Sądu Okręgowego w [...] - Wydziału Hipotecznego z [...] maja 1947 r., tytuł własności nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] uregulowany był jawnym wpisem na: C. P. w 1/4 części, C. R. i S. małżonków N. w równych częściach co do 1/4 części nieruchomości oraz P. F. w 2/4 części.

C. P. zmarł 12 lutego 1947 r., natomiast P. F. zmarł 7 lutego 1942 r. Co do osoby C. N. brak jest dokumentu potwierdzającego w sposób pewny datę jej śmierci, niemiej jednak Sąd zgadza się z organem co do tego, że istnieje duże prawdopodobieństwo jej zgonu przed datą wydania decyzji z 2008 r. Nawet gdyby było inaczej nie zmienia to jednak faktu, że okoliczność śmierci C. P. oraz P. F. na długo przed wydaniem kontrolowanej decyzji oraz ustanowieniem dla nich kurateli (vide: postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] października 2008 r., sygn. akt [...]), jest niewątpliwa.

Bezspornie również decyzja Kolegium z [...] grudnia 2008 r., nr [...], stwierdzająca nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium z 21 września 1957 r., nr [...], odmawiającego dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu - nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], nr hip. [...] lit. B, została skierowana m.in. do adwokata T. Z. - ustanowionego przez sąd powszechny kuratorem dla ww. osób jako nieznanych z miejsca pobytu.

Sąd stwierdza przy tym, że fakt skierowania decyzji do osoby, która w chwili wydawania tego orzeczenia nie żyła, czyli w chwili jego wydawania nie miała już przymiotu strony, stanowi o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 K.p.a.). Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia.

Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (art. 61 § 4 k.p.a. w związku z art. 10 § 1 k.p.a.).

Mając na uwadze powyższe, kontrolowana decyzja z [...] grudnia 2008 r. podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, o czym prawidłowo orzekło Kolegium. W związku z czym zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd uznał za nieuzasadniony.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu Skarżącego, tj. sformułowanego w pkt 2 skargi, wskazać wypada, że uregulowana w art. 184 § 1 k.r.o. instytucja kuratora dla osób nieznanych z miejsca pobytu (kurator absentis) przewiduje możliwość jego ustanowienia w przypadku spełnienia przesłanki w postaci jaką stanowi nieobecność danej osoby. W uzasadnieniu postanowienia z 24 lutego 1995 r. (sygn. akt II CRN 155/94, LEX nr 497751), Sąd Najwyższy podkreślił, że "z istoty swojej działanie kuratora absentis jest dopuszczalne i ma sens jedynie wtedy, gdy osoba, dla której kurator ten został ustanowiony, żyje, lecz jest nieobecna". Z kolei, w orzeczeniu z 10 października 1950 r., (sygn. akt C 248/50, opublikowane NP 1951/12, poz. 40), Sąd Najwyższy podkreślił, że kurator dla osoby nieobecnej może być ustanowiony wówczas, gdy istnieje prawdopodobieństwo, że osoba ta żyje. Natomiast w uzasadnieniu wyroku z 23 maja 2003 r., (sygn. akt III CA 1/03, LEX nr 83837), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że nie można na podstawie art. 184 k.r.o. ustanowić kuratora dla osoby, której data urodzenia (w sprawie, w której SN wydał orzeczenie, był to 1888 r.) wskazuje, iż wątpliwe jest, ażeby żyła ona w chwili ustanowienia kuratora (vide: J. G., Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, Opublikowano: LEX/el. 2019 oraz orzecznictwo w nim wskazane). Powyższy pogląd znalazł swoje odzwierciedlenie także w późniejszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który uznał, że śmierć osoby nieobecnej ma wpływ na ważność czynności dokonanych przez kuratora dla tejże osoby z uwagi na fakt, że kuratora absentis ustanawiano dla osoby nieobecnej, a nie dla osoby w ogóle nieistniejącej, nieznanej lub dla osoby, która zmarła (por. wyroki NSA: z 4 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 1133/10, LEX nr 744935; oraz z 4 października 2018 r., sygn. akt. I OSK 2753/17, LEX nr 2604130). Sąd orzekający w pełni aprobuje powyższy pogląd.

Dodać do tego należy również i ten argument, że na skutek zmian legislacyjnych wprowadzonych w życie 17 września 2016 r., na mocy ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2016 r., poz. 1271), dodano w art. 184 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 583) § 3 w brzmieniu: "Nie ustanawia się kuratora dla ochrony praw osoby, jeżeli istnieją przesłanki uznania jej za zmarłą". Jak wynika z uzasadnienia projektu ww. ustawy, proponowana zmiana stanowiła wyrażenie wprost w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym reguły wynikającej z ukształtowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, która – jak pokazała praktyka – nie była respektowana przez sądy powszechne, które ustanawiały kuratorów z art. 184 k.r.o. dla osób dawno zmarłych, dochodzących następnie roszczeń reprywatyzacyjnych wobec nieruchomości, które osoby nieznane z miejsca pobytu utraciły w wyniku wejścia w życie dekretu w. Sąd nie neguje przy tym rozstrzygnięcia zawartego w postanowieniu Sądu Rejonowego w [...] z [...] października 2008 r., sygn. akt [...] o ustanowieniu kuratora dla osób nieznanych z miejsca pobytu. Nie to jest to zresztą rolą sądu administracyjnego, ani tym bardziej organów. Niemiej jednak nie można tracić z pola widzenia, że dla C. P., P. F. oraz C. N. kurator absentis w ogóle nie powinien zostać ustanowiony. W ocenie Sądu, okoliczność ta musiała przełożyć się na treść sentencji niniejszego wyroku.

Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, że decyzja z [...] grudnia 2008 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium z 21 września 1957 r., nr [...], została skierowana m.in. do adwokata T. Z., czyli osoby nienależącej do kręgu podmiotów legitymowanych do udziału w tym postępowaniu, a wymienionych w art. 7 ust. 1 dekretu w. W ocenie Sądu, T. Z. nie mógł również skutecznie reprezentować interesów C. P., P. F. oraz C. N. jako kurator absentis skoro ww. osoby, a przynajmniej większość z nich, w chwili wydania kontrolowanej decyzji z [...] grudnia 2008 r., już nie żyły. Okoliczność ta, zdaniem Sądu, w zasadniczy sposób wpływa na prawną ważność dokonanych przez kuratora czynności w tym postępowaniu, skutkując tym uznaniem, że w istocie doszło do wydania rozstrzygnięcia w stosunku do osób zmarłych, co z kolei ma ten skutek, że decyzja z [...] grudnia 2008 r. została wydana w warunkach nieważności.

Z powyższych względów zarzut zawarty w pkt 2 skargi Sąd uznał za niezasadny.

Na gruncie niniejszej sprawy, gdy w stosunku do przedmiotowej nieruchomości nie dokonano następnie czynności o charakterze cywilno-prawnym poprzez odpłatne umowy sprzedaży jego własności lub użytkowania wieczystego, a jej właścicielem nadal pozostaje Miasto [...], słusznie Kolegium uznało, że kontrolowana decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych.

Słusznie uznało również Kolegium, że na przeszkodzie stwierdzeniu nieważności kontrolowanej decyzji z [...] grudnia 2008 r. nie stoją ani upływ czasu od wydania tego orzeczenia (8 lat od dnia jej wydania do dnia wydania decyzji Kolegium z [...] października 2016 r., nr [...]), ani stabilność stosunków prawnych czy ochrona praw nabytych, o których jest mowa w uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny z 12 maja 2015 r. (sygn. akt P 46/13).

Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, zarzut opisany w pkt 3 skargi także nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd nie stwierdził także naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego (zarzuty skargi z pkt 4-6). Organ przeprowadził bowiem wyczerpujące postępowanie dowodowe i prawidłowo ustalił i ocenił stan faktyczny sprawy, co znalazło swój wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Prawidłowo więc Kolegium utrzymało – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – własną decyzję w mocy.

Co się zaś tyczy zarzutu pozbawienia Skarżącego możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji oraz uniemożliwienia zajęcia stanowiska w sprawie, Sąd wyjaśnia, że jak wynika z akt postępowania faktycznie decyzja Kolegium z [...] października 2016 r., nr [...] została doręczona 3 listopada 2016 r. adwokatowi A. M., który był pełnomocnikiem M. M. ale w innej sprawie (dotyczącej przyznania odszkodowania za nieruchomość [...], która została zakończona decyzją Prezydenta z [...] czerwca 2014 r., nr [...]) niż niniejsza, co istotnie stanowiło błąd organu. Nieprawidłowy ze strony Kolegium był również brak pouczenia Skarżącego o przysługujących mu prawach jako strony postępowania. Niemiej jednak, zdaniem Sądu, z powodu powyższych naruszeń procedury Skarżący nie doznał uszczerbku w zakresie przysługujących mu gwarancji procesowych. Zauważyć bowiem należy, że w piśmie, które wpłynęło do organu w dniu 21 listopada 2016 r., Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego R. R., złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Kolegium z [...] października 2016 r. Jednocześnie pełnomocnik Skarżącego oświadczyła, że zapoznała się w dniu 17 listopada 2016 r. z całością akt sprawy. W trakcie ponownego rozpatrzenia sprawy Skarżący nie zgłaszał żadnych wniosków dowodowych oraz nie przedstawiał stanowiska w sprawie (poza przypadkiem zaskarżenia postanowienia Kolegium o zawieszeniu postępowania – vide: wniosek z 16 kwietnia 2018 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy), chociaż 20 sierpnia 2020 r. pełnomocnik Skarżącego zapoznała się z aktami sprawy. A zatem wydanie decyzji z [...] października 2016 r. przez organ nie uniemożliwiło Skarżącemu podjęcie jakiejkolwiek czynności procesowej, co skutkuje tym uznaniem, że nie można w tym przypadku mówić o naruszeniu, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podsumowując, w ocenie Sądu, organ ustalił wszystkie istotne okoliczności sprawy i dokonał prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, czemu dał wyraz w uzasadnieniach wydanych decyzji. Wobec powyższego, nie można zatem skutecznie zarzucić organowi administracji naruszenia prawa, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd również z urzędu nie dopatrzył się naruszenia zasad postępowania administracyjnego, jak również przepisów prawa materialnego.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił.