Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 1053/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2014-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 77, art. 7, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mirella Łent Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Protokolant Asystent sędziego Joanna Jaworska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości 3. zasądza od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy) na rzecz adwokat E. J. kwotę [...] zł ([...] groszy) tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący wystąpił o umorzenie należności z tytułu składek za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. Zobowiązany wskazał na trudną sytuację materialną związaną ze spłacaniem kredytów oraz zaległości wobec Powiatowego Urzędu Pracy w Ś. i urzędu skarbowego. Wskazał na swój zły stan zdrowia związany z chorobą kręgosłupa oraz chorobę matki, którą się opiekuje. Podał, że jest osobą bezrobotną, utrzymuje się z emerytury matki.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami w łącznej kwocie [...] zł oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy wraz z odsetkami w łącznej kwocie [...] zł. Organ powołał się na fakt nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 oraz

brak podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: "u.s.u.s.").

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że

w latach 2004-2011 był płatnikiem składek KRUS, do czego był uprawniony posiadając działkę w wymiarze [...] ha. Powołał się na zły stan zdrowia spowodowany chorobą kręgosłupa. Wskazał, że jego matka, która ma [...] lat, przeszła[...] operacji i również jest osobą schorowaną. Zaznaczył, że matce zostaje ok. [...] zł z emerytury po potrąceniu wydatków bieżących, nadto spłaca ona co drugi miesiąc [...] zł miesięcznej raty

w B. M. i wpłaca niewielkie kwoty do urzędu skarbowego. Podał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie posiada żadnych źródeł utrzymania, korzysta jedynie z pomocy matki. Końcowo wskazał, że w okresie prowadzenia działalności gospodarczej w latach 2001-2012 nie dorobił się żadnego majątku, zakupił jedynie dwa samochody, jeden o wartości ok. [...] zł, a drugi o wartości [...] zł,

z których prowadzona jest egzekucja przez Powiatowy Urząd Pracy w Ś.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazując na przesłanki umorzenia składek z powodu całkowitej nieściągalności, wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. podał, że aktualnie wobec majątku skarżącego postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone z uwagi na złożony wniosek o umorzenie na podstawie ustawy abolicyjnej. Tym samym nie można stwierdzić, że w przypadku strony zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności ZUS w postaci całkowitej nieściągalności w formie określonej brzmieniem art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Ponadto, w oparciu o art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., nie stwierdzono

w sposób oczywisty, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, albowiem właściwy w sprawie organ egzekucyjny nie przyjął za słuszne umorzenie postępowania. W świetle powyższego, nie ma podstaw do umorzenia należności Zakładu na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Dodatkowo organ podał, że należności Zakładu w wysokości [...] zł zostały zabezpieczone hipoteką na nieruchomości skarżącego, licytacja nieruchomości odbędzie się w dniu [...] r. (na wniosek Powiatowego Urzędu Pracy

w Ś. oszacowano wartość nieruchomości na kwotę [...] zł).

Organ wskazał, że z treści kwestionariusza o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący jest wdowcem, z wykształcenia jest technikiem mechanikiem, aktualnie nie pracuje, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Ś. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Skarżący nie korzysta z finansowego wsparcia ośrodka pomocy społecznej. Ponadto jest właścicielem domu o powierzchni [...] m2 położonego w Ś., opisanego w księdze wieczystej nr [...], o wartości szacunkowej ok. [...] zł. Majątek ruchomy stanowią samochody marki V. S.

o wartości szacunkowej ok. [...] zł i F. T. o wartości szacunkowej [...] zł. Poza zadłużeniem na rzecz ZUS strona posiada zobowiązania wobec urzędu skarbowego na kwotę [...] zł, wobec B. M. ([...] pożyczki) na kwotę [...] zł, P. B. na kwotę [...] zł (spłata w 2014 r.), S. na kwotę [...] zł (spłata

w 2014 r.), Urzędu Pracy w Ś. na kwotę ok. [...] zł oraz osób fizycznych: Sz. K. na kwotę [...] zł, B. D. (siostra) na kwotę [...] zł. Część należności jest spłacana w ratach tj. na rzecz B. M. w kwocie [...] zł/m-c oraz urzędu skarbowego ok. [...] zł/m-c. Reszta zobowiązań dochodzona jest w trybie egzekucyjnym. Koszty utrzymania domu wynoszą: gaz - [...] zł, prąd –[...] zł (co 2 miesiące), wywóz nieczystości, opłata za wodę – [...]zł. Koszty zakupu leków – [...] zł oraz zakup środków czystości – [...] zł/m-c. Dodatkowo skarżący zeznał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką L. D., która pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł, po potrąceniu podatku i składki zdrowotnej.

Na podstawie danych zarządzanych przez ZUS organ ustalił, że matka skarżącego, L. D. pobiera emeryturę w kwocie [...] zł brutto + dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, a do wypłaty otrzymuje [...] zł. Odnosząc się do wyjaśnień strony w kwestii sprawowania opieki nad chorą matką, organ zauważył, że L. D. dnia [...]r. została zaliczona do I grupy inwalidów i od tego momentu wymaga opieki drugiej osoby. W tym zakresie organ wspomniał, że

w latach 2002-2012 skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą

w zakresie robót budowlanych, a zatem stan zdrowia matki nie przeszkadzał mu

w wykonywaniu działalności. Ponadto nadmienił, że z dokumentacji przekazanej przez stronę wynika, że to siostra matki, S. K. opiekuje się nią. W zakresie stanu zdrowia skarżącego organ wskazał, że nie legitymuje się on orzeczeniem

o stopniu niepełnosprawności, czy orzeczeniem o niezdolności do pracy.

Organ ponadto wskazał na dowód w postaci duplikatu "Karty informacyjnej leczenia szpitalnego" wystawionego przez Regionalny Szpital Specjalistyczny

w G. w dniu [...] r., z treści którego wynika, że to żona przywiozła skarżącego do szpitala. Zatem nie wiadomo czy strona w całości wyjawiła swoją sytuację życiową. Z uwagi na wiek skarżącego – [...]lat, w ocenie Zakładu, jego sytuacja finansowa ma charakter przejściowy. Organ zauważył, że w trakcie niniejszego postępowania zobowiązany nie przedłożył żadnych dowodów na okoliczność złego stanu zdrowia uniemożliwiającego podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Mając na uwadze powyższe, organ stwierdził, że skarżący nie wykazał należycie, że zobowiązanie z tytułu składek pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak również, że zaległości powstały na skutek nadzwyczajnego, niezależnego od strony zdarzenia losowego. Nie wystąpiła również sytuacja, w której ze względu na swą przewlekłą chorobę zobowiązany byłby pozbawiony możliwości zarobkowania, a także z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W konsekwencji, organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki niezbędne do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 u.s.u.s.

W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zmianę decyzji wydanej w pierwszej instancji. Skarżący ponownie wskazał, że w latach 1997-2011 był płatnikiem składek KRUS w związku z posiadanymi gruntami rolnymi o pow. [...] ha.

W tym okresie prowadził zakład, który przynosił stratę lub niewielki dochód. Dnia [...] r. zlikwidował działalność gospodarczą i został zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wskazał, że nie posiada żadnych źródeł dochodu, obecnie utrzymuje go [...]-letnia matka z otrzymywanej emerytury, która po opłaceniu bieżących rachunków wynosi [...] zł miesięcznie. Kwota ta jest pomniejszana dodatkowo o koszty spłaty kredytu bankowego w wysokości [...]zł. Skarżący oświadczył, że w dniu [...] r. złożył wniosek o przyznanie grupy inwalidzkiej. Ponadto wskazał, że z powodu otrzymywanej przez matkę emerytury

w kwocie [...] zł nie przyznano mu zasiłków z pomocy społecznej. Odnosząc się do kwestii opieki nad matką podał, że potrzebuje ona opieki drugiej osoby przy codziennych czynnościach takich jak mycie, ubieranie, robienie zakupów. Czynnościami tymi zajmowała się jego siostra, która jednak w 2012 r. wyprowadziła się do S. W czasie pobytu skarżącego w szpitalu, matką opiekował się szwagier z Wejherowa. Skarżący oświadczył, że jest wdowcem, żona zmarła w 2004 r., wskazał, że drugiego małżeństwa nie zawierał. Podał, że do szpitala przywiozła go M. G. Odnosząc się do stanu zdrowia zobowiązany wskazał, że obecnie leczony jest na oddziale udarowo-neurologicznym w szpitalu w G., gdzie korzysta również z rehabilitacji i porad psychologa neurologicznego. W zakresie stanu majątkowego skarżący wskazał, że posiada wybudowany przez rodziców w latach [...]-tych dom, który obecnie jest bardzo zniszczony i wymaga remontu oraz dwa samochody marki F. T.

o wartości [...] zł i V. S. o wartości [...] zł. W załączeniu do skargi strona przedstawiła kwotowe zestawienie przedstawiające wysokość uzyskiwanych przychodów i ponoszonych wydatków.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1259), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem.

Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej jako "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając sprawę w tak określonym zakresie kognicji, skargę w rozpoznawanej sprawie należy uznać za zasadną.

W kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowiły prawidłowo przywołane przez organy przepisy art. 28 ust. 1 i ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku

z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. przewidziano możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub - w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek - również mimo braku całkowitej nieściągalności w przypadkach określonych

w powołanym wyżej rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji,

w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zatem wskazany przepis dotyczy jedynie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, co odnosi się do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności

w oparciu o wskazany przepis zostały określone w § 3 powołanego wyżej rozporządzenia, w świetle którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Powyższy katalog przypadków umożliwiających umorzenie należności jest katalogiem otwartym, co oznacza możliwość umorzenia również w sytuacji, gdy nie zachodzi żaden z przypadków wymienionych w rozporządzeniu, ale istnieje przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, który ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust.1, ust. 2 i ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, bowiem ustawodawca w ust.1 art. 28 wyraźnie wskazuje, że należności te "mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład". Takiego samego formułowania ustawodawca użył w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. Zatem, regulując kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten, nawet

w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek z przesłanek z ust. 2 art. 28 u.s.u.s. lub wymieniona w § 3 rozporządzenia, nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki prowadzącej do umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić umorzenia należności. Oznacza to, że dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające

z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie sposób rozstrzygnięcia będący wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy organ prawidłowo ustalił, że przesłanki umorzenia zostały spełnione, lub że żadna z nich w stanie faktycznym sprawy nie występuje. Natomiast

o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Sąd podkreśla, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie

w pełni podziela pogląd wyrażony przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 30 stycznia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2495/07 (publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl jak i pozostałe cytowane poniżej orzeczenia), w którym stwierdzono "fakultatywny charakter umorzenia nie uzasadnia odstąpienia od prowadzenia postępowania dowodowego oraz braku ustosunkowania się do zarzutów strony. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że przy wydawaniu tego rodzaju decyzji organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy

w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w ten sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym".

Jedną z kluczowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, z której wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby

w ten sposób zrekonstruować stan faktyczny będący podstawą do trafnego zastosowania przepisów prawa. Zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a. organ obowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Z kolei w myśl art. 107 § 1 zdanie pierwsze K.p.a. decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia

i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Stosownie do § 3 tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno

w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 K.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralny element. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności

i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 15.12.1995 r. sygn. akt SA/Lu 2479/94, "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności

w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także

w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych". Poza tym uzasadnienie decyzji pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uzasadnienia decyzji powinno wynikać, jakimi przesłankami kierował się organ, a zwłaszcza, czy nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub czy nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Odnosząc te rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że

w rozpoznawanej sprawie nie podjęto niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w celu ustalenia występowania ustawowych przesłanek umorzenia. W procesie dochodzenia do tej decyzji zakład rozpatrując stan majątkowy i sytuację rodziną zobowiązanego, wyciągnął dowolne wnioski.

W zakresie przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Sąd zgadza się z oceną dokonaną przez organ , że w odniesieniu do skarżącego nie można stwierdzić , iż zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia w postaci całkowitej nieściągalności. Obecnie postępowanie egzekucyjne jest zawieszone z uwagi na złożenie przez stronę wniosku

o umorzenie na podstawie przepisów ustawy z dnia 09 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012r. poz. 1551). Nie mniej organ wskazał na majątek ruchomy (samochody) a także na nieruchomość na której dokonano wpisu hipoteki z tytułu należności Zakładu.

Sąd nie podzielił natomiast dokonanej przez organy oceny o braku spełnienia przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia, uznając, że w świetle dokonanych przez organy ustaleń pozostaje ona w sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego i logiki. Zdaniem Sądu, na podstawie analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, organy nie dopełniły formalności wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącego. W rozpoznawanej sprawie organ zebrał materiał dowodowy, lecz dokonał jego wadliwej analizy i wyciągnął błędne wnioski, że sytuacja życiowa

i majątkowa skarżącego pozwala na opłacenie zaległych składek. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący jest wdowcem, aktualnie nie pracuje, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Ś. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Organ podkreślił, że strona nie korzysta z finansowego wsparcia ośrodka pomocy społecznej. Ponadto jest właścicielem domu o powierzchni [...] mkw. położonego w Ś. przy ul. W. [...], o wartości szacunkowej ok. [...] zł. Majątek ruchomy stanowią samochody marki V. S. o wartości szacunkowej ok. [...] zł i F. T. o wartości szacunkowej [...] zł (oba zajęte przez komornika sądowego). Poza zadłużeniem na rzecz ZUS skarżący posiada zobowiązania wobec urzędu skarbowego na kwotę [...]zł, wobec B. M. ([...] pożyczki)- [...] zł, P. B.- [...] zł (spłata w 2014 roku), S. [...] zł (spłata 2014 rok), Urzędu Pracy w Ś. ok. [....] zł oraz osób fizycznych: Sz. K.- [...] zł, B. D. (siostra)- [...] zł. Część należności jest spłacana w ratach tj. na rzecz B. M. w kwocie [...] zł/m-c oraz urzędu skarbowego ok. [...] zł/ m-c. Reszta zobowiązań dochodzona jest w trybie egzekucyjnym. Koszty utrzymania domu wynoszą: gaz- [...] zł (faktura za [...]), prąd –[...] zł (co 2 miesiące- faktura za [...]), wywóz nieczystości, opłata za wodę- [...] zł. Koszty zakupu leków-[...] zł oraz zakup środków czystości-[...] zł/m-c, łącznie miesięczne koszty utrzymania określono na kwotę [...] zł . Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką L. D., która pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł, po potrąceniu podatku i składki zdrowotnej.

Analizując tak zebrany materiał dowodowy organ uznał, że brak jest przesłanek do umorzenia należności. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że przesłankami którymi kierował się organ podejmując taką ocenę były okoliczności takie jak to, że Skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności czy orzeczeniem o niezdolności do pracy a także ocena, że z uwagi na wiek – [...] lat jego sytuacja finansowa ma charakter przejściowy. W ocenie Sądu, tak ogólnie

i w sposób hipotetyczny wskazane przesłanki podjęcia rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia, w oparciu o przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, nie można uznać za zasadne.

Podkreślić należy, że organ orzekający ma obowiązek ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, wysnuwając z zebranego materiału dowodowego wnioski logicznie uzasadnione. Ustalenia dotyczące spełniania przesłanek umorzenia odnosić się przy tym winny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości lub przewidywań odnośnie przyszłości. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 15.12.2006 r. o sygn. III SA/Wa 2994/06 "pojęcia użyte w § 3 cyt. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. są nieostre to zaś wymaga od organu dokonania oceny okoliczności w konkretnej sprawie. Ocena taka musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowana hierarchią wartości". W ocenie Sądu, wnioski dotyczące niespełnienia przez skarżącego omawianej przesłanki umorzenia są dowolne. Jak bowiem wskazuje się w tym zakresie w orzecznictwie sądów administracyjnych, organ prowadząc postępowanie o umorzenie składek obowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową zobowiązanego do zaległej należności i wskazać jego dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Trzeba ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest ona w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29.02.2012 r. III SA/Po 33/12.).

W rozpoznawanej sprawie obowiązkom tym organy nie sprostały. W zaskarżonej decyzji nie przedstawiono jasnej oceny wynikającej z porównania ustalonych dochodów skarżącego, a właściwie jego matki , na której utrzymaniu się znajduje w kwocie po potrąceniu miesięcznych wydatków [...] zł, z realną możliwością uregulowania,

w oparciu o te dochody, istniejącego już zadłużenia wobec Zakładu wynoszącego kwotę [...] zł. W ocenie Sądu, zestawienie wskazanych powyżej kwot jasno pokazuje, że jej jednorazowa spłata przez skarżącego jest niemożliwa. Zwłaszcza, że podkreślić należy, że wskazane dochody to emerytura matki a nie zobowiązanego, który faktycznie nie osiąga żadnych dochodów. Nieuprawnione jest również stanowisko organu, że skarżący ma realną możliwość podjęcia zatrudnienia. Organ, przyznając, że skarżący leczy się w związku z przebytym udarem i zdiagnozowaną padaczką (k-81-83 akt administracyjnych) , nie wyjaśnił w żadnym stopniu na czym opiera swe przekonanie, że znalezienie pracy przez skarżącego jest realnie możliwe. W żaden sposób nie przeanalizował przedłożonej przez stronę dokumentacji pod kątem czy przy tego rodzaju schorzeniach możliwie jest znaleźnie jakiegokolwiek zatrudnienia. Podsumowując ten wątek sprawy wskazać należy, że przy badaniu tej przesłanki należało ocenić sytuację skarżącego w kontekście posiadania środków niezbędnych do przeżycia, a zwłaszcza wskazać dochody, które w ocenie organu byłyby wystarczające do pokrycia zadłużenia w sposób, który nie doprowadzi do zagrożenia egzystencji zobowiązanego. Takiej oceny w kontrolowanej sprawie zabrakło. Brak jest przede wszystkim odniesienia do faktu, że skarżący nie otrzymuje żadnych dochodów

a utrzymuje się z emerytury matki.

W tej sytuacji dokonaną przez organ ocenę o braku spełnienia przez skarżącego przesłanek do umorzenia należy uznać za naruszającą prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Należy zarazem podkreślić, na co słusznie zwraca uwagę skarżący w skardze, że przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. podstawową kwestią jest ocena, czy w wyniku spłaty zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Wskazane w rozporządzeniu sytuacje, w których umorzenie jest możliwe ze względów szczególnych, mają jedynie charakter przykładowy i nie wyczerpują wszystkich sytuacji, gdy umorzenie należności jest uzasadnione z uwagi na wskazaną powyżej generalną zasadę. W zaskarżonej decyzji ocena taka została przeprowadzona w sposób niepełny

i powierzchowny, co narusza przepis art. 107 § 3 K.p.a. Dodatkowo wskazać należy, że choć umorzenie stanowi bezsprzecznie wyjątek od zasady powszechności opłacania składek, to jednak uzasadnienie odmowy umorzenia należności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) wyłącznie ich uprzywilejowanym publicznoprawnym charakterem – jak uczynił to organ w badanej sprawie - wyłączałoby w istocie możliwość jego stosowania i zaprzeczałoby realizacji celu, któremu instytucja umorzenia ma służyć. Taka wykładnia, podważająca w istocie racjonalność ustawodawcy, nie może zyskać akceptacji (por. wyrok z dnia 11.02.2011 r., sygn. akt II GSK 172/10).

Reasumując, niewątpliwie wydana decyzja ma charakter uznaniowy. Jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne i wymagają uzasadnienia odpowiadającego rygorom art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności składkowych, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane. Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie, może być dokonana po wszechstronnym

i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 7 i 77 K.p.a.), a wnioski wyciągnięte przez organ rozstrzygający nie mogą byś dowolne, a tym bardziej oderwane od realiów danej sprawy. Zdaniem Sądu, powyższe przepisy zostały naruszone, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ dokona swobodniej, a nie dowolnej oceny sytuacji oceny materialnej skarżącego, pod kątem spełnienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, z uwzględnieniem uwag Sądu odnoszących się do tej kwestii.

Mając na względzie opisane powyżej uchybienia procesowe przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie art.152 cyt. ustawy, Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana

w całości. Jednocześnie Sąd orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.), kwota [...] zł zawiera podatek VAT.

M.Łent U. Wiśniewska H. Adamczewska-Wasilewicz