Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1112/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. A I C oraz  art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Monika Sawa (spr.), po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO/organ) po rozpatrzeniu odwołania H.S. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2021 r., odmawiającą przyznania H. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem – A.S.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2020 r. H.S. wystąpiła do Prezydenta [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem – A. S.. Z załączonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] października 2008 r. wynika, że mąż wnioskodawcy – A. S. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność ma charakter trwały i orzeczenie wydaje się na stałe. Nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że H. S. ma ustalone prawo do emerytury. Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2020 r., Prezydent [...] odmówił przyznania H.S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem – A.S.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że warunkiem ubiegania się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest powstanie jej przed 18 lub 25 rokiem życia, tymczasem nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Ponadto Prezydent [...] stwierdził, że przyznanie świadczenia nie jest możliwe w związku z ustalonym prawem wnioskodawcy do emerytury. Decyzją z dnia [...] października 2020 r., znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania H.S., uchyliło ww. decyzję Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] września 2020 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż pomimo faktu, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być przyznane, jeżeli skarżąca wskaże to świadczenie jako preferowane i wystąpi do organu rentowego z wnioskiem o zawieszenie emerytury. Pismem z dnia [...] listopada 2020 r. Prezydent [...] poinformował stronę o możliwości wyboru korzystniejszego świadczenia przy zbiegu uprawnień do emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że wybór można zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. W piśmie z dnia [...] stycznia 2021 r. H.S. oświadczyła o wyborze dla siebie korzystniejszego świadczenia, tj. świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z emerytury pod warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wskazała, że stosowne dokumenty do ZUS złoży niezwłocznie po przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2021 r., Prezydent [...] odmówił przyznania H.S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem – A.S.. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wobec faktu, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność A.S. istnieje, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje. Ponadto, organ I instancji wskazał, że skarżąca posiada zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z tytułu emerytury. Od powyższej decyzji, dochowując ustawowego terminu, odwołanie złożyła H.S. wyrażając niezadowolenie z rozstrzygnięcia i wnosząc o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. SKO rozpoznając odwołanie wskazało, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Powołując się na treść przepisów tej ustawy, a w szczególności odwołując się do brzmienia jej art. 17 ust 1 i 1b wskazało, że w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ następnie powołując się na treść przepisów art. 17 ust. 3a i 3b ww. ustawy oraz art. 17 ust. 3d a także art. 17 ust. 4 ww. ustawy wskazał zasady ustalenia i wypłaty tego świadczenia. Organ następnie odwołując się do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych podał, że organ I instancji, zgodnie z zalecaniami SKO, pouczył H.S. o możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem emerytalnym a świadczeniem pielęgnacyjnym podając, że osoba posiadająca ustalone prawo do emerytury, w świetle obecnie obowiązujących przepisów nie może być beneficjentem świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podał, że jak wynika z pisma H.S. z dnia [...] stycznia 2021 r. wybrała ona świadczenie pielęgnacyjne, jednakże wobec niepewności związanej z procedurą przyznawania świadczenia oraz wątpliwościami, czy spełnia przesłanki przyznania świadczenia, nie złożyła wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Skarżąca oświadczyła, że stosowne dokumenty do ZUS złoży niezwłocznie po przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że organ I instancji ponownie odmawiając skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazał, że art. 17 ust. 1 b ww. ustawy nadal obowiązuje, zatem zapis w punkcie IV orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności A.S. (brak możliwości ustalenia od kiedy istnieje niepełnosprawność) nie uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie SKO jednak ocena prawna dokonana przez organ w zakresie art. 17 ust. 1b ww. ustawy nie jest prawidłowa. SKO podkreśliło, że niezależnie od zakresowego (interpretacyjnego) charakteru wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, nie negując faktu, że orzeczenie TK stanowi dyrektywę interpretacyjną dla ustawodawcy w procesie stanowienia prawa, zawiera on zalecenia dla organów i sądów wyłączenia skutku zastosowania art. 17 ust. 1b ww. ustawy, w zakresie w jakim różnicuje sytuację prawną podmiotów ze względu na czasookres powstania niepełnosprawności w sposób, który zagwarantuje realizację konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. W stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją RP i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 300/19). SKO wskazało, że kolejną powołaną przez organ I instancji przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalone dla skarżącej prawo do emerytury. Art. 17 ust. 5 pkt 1 ww. ustawy przewiduje wprost, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do emerytury. Organ I instancji zaznaczył, że zapoznał się z oświadczeniem skarżącej zawartym w piśmie z dnia [...] stycznia 2013 r., jednak z uwagi na przysługujące jej nadal świadczenie emerytalne odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie SKO organ I instancji nie dopuścił się uchybień w zakresie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 ww. ustawy. Sądy administracyjne wskazują na możliwość wyboru świadczenia, jednak żaden przepis prawa powszechnie obowiązującego nie umożliwia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem (np. późniejszej rezygnacji z prawa do emerytury, albo złożenia wniosku o zawieszenie tego prawa). SKO wskazało, że organy administracji nie mają również narzędzi prawnych, aby przyznać świadczenie pielęgnacyjne jednocześnie zobowiązując stronę do rezygnacji z innych przysługujących jej świadczeń. Zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy związany jest zasadą legalizmu zobowiązującą organy do stosowania prawa wprost lub z zastosowaniem wykładni mającej oparcie w ugruntowanym orzecznictwie. Zdaniem SKO skoro przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do emerytury, to niezależnie od wysokości świadczenia emerytalnego, dopóki świadczenie to przysługuje (nie zostało zawieszone) nie ma podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do zarzutów skarżącej, organ wskazał, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych określają wprost wysokość świadczenia (art. 17 ust. 3, ust 3a i 3b) oraz zasady waloryzacji tego świadczenia. Skoro zatem wysokość tego świadczenia jest ściśle określona i brak jest podstawy do przyznawania świadczeń dyferencyjnych (będących wynikiem różnicy pomiędzy kwotą pobieranego innego świadczenia - np. emerytury, a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego), organ odwoławczy nie jest uprawniony do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pomniejszonego o kwotę pobieranej emerytury. SKO dodało, że zapoznało się z cytowanym przez skarżącą wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 24 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Bd 403/19) jednakże jego treść nie zmienia oceny prawnej Kolegium w niniejszej sprawie. Wspomniany wyżej wyrok zapadł w innych okolicznościach faktycznych, dotyczył bowiem sytuacji, w której strona ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne posiadała uprawnienie do zasiłku dla opiekuna. SKO dodało jednak, że w sprawach tych świadczeń organem właściwym jest wójt, burmistrz lub prezydent, natomiast w okolicznościach niniejszej sprawy organem właściwym do zawieszenia prawa do emerytury jest organ rentowy (Zakład Ubezpieczeń Społecznych). Zarówno organ I instancji jak i Kolegium nie jest uprawnione do orzekania w zakresie dotyczącym świadczeń emerytalnych. Ponadto, orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące możliwości przyznawania świadczeń dyferencyjnych nie jest jednolite. Wskazać przy tym należy, że organy administracji są zobowiązane działać na podstawie i w granicach prawa, a orzeczenie organu I instancji, mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada obowiązującemu prawu i nie jest obarczone wadami uzasadniającymi jego uchylenie.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła H.S. (skarżąca) zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

i) rażące naruszenie prawa tj art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wymagający aby niepełnosprawność powstała przed 18 bądź 25 rokiem życia, który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, za sprzeczny z Konstytucją gdyż stanowił ponownie podstawę rozstrzygnięcia organu I instancji pomimo, że organ II Instancji uznał, że stanowisko to jest nieprawidłowe. Mimo to jednak organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji tym samym sankcjonując postępowanie organu I instancji (wbrew orzeczeniu TK, aktualnemu orzecznictwu Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA), w tym wyrok NSA o sygn. akt I OSK 2763/17 wbrew orzeczeniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] nr [...]);

ii) błędną interpretację oraz błędne zastosowanie przez SKO przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że ustalone jej prawo do emerytury, która to emerytura jest znacznie niższa od świadczenia pielęgnacyjnego, stanowi wystarczający powód do odmowy takiego świadczenia, pomimo złożenia oświadczenia na piśmie o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego i wniosku o wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia z zobowiązaniem do wystąpienia do ZUS o zawieszenie emerytury (skarżąca wskazała, że jest gotowa wystąpić do ZUS o zawieszenie emerytury niezwłocznie po wydaniu przez organ decyzji przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne z zastrzeżeniem wykonania zobowiązania do wystąpienia do ZUS o zawieszenie emerytury, podając, że nie może tego zrobić w odwrotnej kolejności, ponieważ obawia się utraty środków do życia). Działanie organu, zdaniem skarżącej, jest sprzeczne z orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 kwietnia 2020 r, sygn. akt I OSK 1546/19, według którego "narusza fundamenty (...) wyrażone w zasadach Konstytucji RP taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Istotne z punktu widzenia sprawy są zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji)." Ponadto decyzja Organu narusza również orzecznictwo sądów administracyjnych, akceptujące możliwość składania oświadczeń warunkowych o rezygnacji w przypadku zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego z innymi świadczeniami ("warunkowe sformułowanie tego oświadczenia, świadczy niewątpliwie o obawie przed utratą świadczenia obecnie pobieranego przy ewentualnej przyszłej odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego" Sąd mówił o interpretacji przepisów w ten sposób, aby zagwarantować stronie wybór korzystniejszego dla niej rozwiązania i nie narażać jej przy tym na utratę dotychczas otrzymywanego świadczenia, bez zweryfikowania i zagwarantowania jej prawa do świadczenia korzystniejszego. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 24 lipca 2019 r. II SA/Bd 403/19).

iii) naruszenia przepisów postępowania - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy - które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że skarżąca nie spełnia wymogów do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem A.S..

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji - jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa tj. zarówno decyzji SKO jak i decyzji organu I instancji, którą decyzja SKO utrzymuje. Z ostrożności wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Ponadto skarżąca wniosła o zwolnienie od wszelkich kosztów postępowania oraz udzielenie pomocy prawnej, której sama nie może sfinansować ze względu na niską emeryturę.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 17 u.ś r., który to przepis w ust. 5 pkt 1 lit. a stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne (przyznawane stosownie do ust. 1 tego artykułu, wymienionym w tym przepisie osobom rezygnującym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, legitymującą się określonym w ustawie orzeczeniem) nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że organ II instancji uznał zasadność zarzutu skarżącej, iż wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. K 38/13 kwestia terminu powstania niepełnosprawności u męża skarżącej nie może stanowić podstawy odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Istota problemu prawnego, który legł u podstaw niniejszej sprawy, sprowadza się do w zasadzie rozstrzygnięcia zagadnienia, czy w sytuacji gdy sprawująca opiekę na niepełnosprawnym mężem posiada prawo do emerytury, jej wniosek o przyznanie przewidzianego w ustawie świadczenia pielęgnacyjnego, musi być w każdym przypadku rozpoznany negatywnie, czy też istnieje prawna możliwość jego uwzględnienia. Także w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy ustalonym ustawą wymiarem świadczenia, a kwotą emerytury. Organy obu instancji, opierając się bowiem na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r. przyjęły, że w takiej sytuacji świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje przede wszystkim z tego powodu, że skarżąca pobiera świadczenie emerytalne i na wyraźne pytanie organu, wobec obawy, że świadczenie nie zostanie przyznane, nie zrezygnowała z tego świadczenia.

Rację ma organ, że kwestia wykładni i stosowania ww. przepisu w orzecznictwie sądów administracyjnych nie jest ujmowana jednolicie. Część bowiem składów orzekających, opierając się na regułach wykładni językowej, stoi na stanowisku, że wyklucza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury, jak też możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia (tytułem przykładu można tu wskazać przywoływany w decyzji Kolegium wyrok NSA z 10 lica 2018 r. I OSK 134/18).

W części orzeczeń, akcentujących konieczność uzupełnienia rezultatu wykładni językowej przepisu wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej, przy uwzględnieniu aksjologii konstytucyjnej, sądy administracyjne wywodziły, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., winien być stosowany w ten sposób, że pozbawia opiekuna osoby niepełnosprawnej przysługującego mu z mocy art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości emerytury (tak np. NSA w wyrokach: z 28 czerwca 2019 r. I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. I OSK 2392/19, czy wyroku WSA w Gdańsku z 12 września 2019 r. III SA/Gd 472/19).

Jeszcze inny pogląd wyrażony został w wyrokach NSA z 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19 oraz z 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20, gdzie odwołując się również do potrzeby prokonstytucyjnego wykładnia ww. przepisu, pozwalającego na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust.1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji ), Sąd wywiódł, że "istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia". Taka wykładnia przepisu umożliwia zaś doprowadzenie do wyboru przez emeryta opiekującego się osobą niepełnosprawną korzystniejszego świadczenia. Emerytura bowiem, choć jest prawem niezbywalnym, to możliwe jest jej zawieszenie, o co na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1270) może wnioskować emeryt. Skoro zaś zawieszenie prawa do emerytury, stosownie do 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty, prowadzi to do eliminacji negatywnej przesłanki wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Ten ostatni z prezentowanych poglądów prawnych skład orzekający w sprawie w pełni podziela. Nie podziela natomiast dwóch pierwszych. Odwoływanie się bowiem tylko do reguł wykładni językowej prowadzi do rezultatu, który z punktu widzenia przywołanych wyżej zasad konstytucyjnych jest nie do zaakceptowania. Szczególnie dobitnie widać to na tle stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, gdzie skarżąca (jak wynika z treści odwołania), która sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem pobiera emeryturę. Jeśli zatem jak wskazuje skarżącą pobiera ona emeryturę i sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, to brak jest powodów, by pod względem wymiaru przyznawanego przez państwo wsparcia, na skutek eliminacji prawa wyboru świadczenia korzystniejszego, różnicować jej pozycję w stosunku do osób będących w podobnej sytuacji społecznej, rodzinnej i materialnej, a zwłaszcza takich, które wcześniej nie pracowały. Jak bowiem trafnie zauważał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 29 czerwca 2020 r. II SA/Gl 351/20 "Nie można stawiać w gorszej sytuacji osób, które w przeszłości pracowały, przez co wypracowały sobie prawo do emerytury, wiążącej się z koniecznością opieki nad inną osobą, w porównaniu do osób, które nigdy nie pracowały i emerytura im nie przysługuje. Nie można w ten sposób niejako "karać" tych, którzy byli zatrudnieni, płacąc składki na ubezpieczenie społeczne". Z kolei możliwość wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto) – na którą wskazują sądy administracyjne prezentujące drugi z przedstawionych kierunków wykładni art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. - pozostawałaby, jak zauważał Naczelny Sąd Administracyjny wyrokach wydanych w sprawach I OSK 2375/19 oraz I OSK 254/20, w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Jak zasadnie wskazuje organ przepisy te nie przewidują świadczenia dyferencyjnego. Wypłaty części świadczenia (w wymiarze wspomnianej różnicy), niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby także dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ (zwłaszcza, że do wypłaty zobowiązane są dwa odrębne organy) wysokości należnej kwoty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno –rentowe.

Skoro zatem przeszkodę uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r., wiązać należy nie tyle z ustalonym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia, to obowiązkiem organów, w szczególności organu I instancji było, co wprawdzie uczynił organ I instancji, poinformowanie strony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnienia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Natomiast organ II instancji w chwili gdy dysponował deklaracją skarżącej o woli złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, zwłaszcza że także w odwołaniu skarżąca podkreślała swoje obawy co do tego czy prawo do tego świadczenia zostanie jej przyznane, winien wezwać skarżącą do dostarczenia dowodu złożenia takiego wniosku, a następnie do przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty pouczając, że tylko w takim wypadku będzie możliwe przyznanie jej świadczenia a jednocześnie zapewniając, że wszelkie czynności zostaną podjęte w taki sposób, że skarżąca nie pozostanie w żadnym miesiącu bez środków do życia. Wynika to z nałożonego przez art. 9 k.p.a. na organy administracyjne obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Ponadto z treści art. 79a k.p.a., stanowiącego, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Takiej informacji ze strony organów w rozpoznawanej sprawie zabrakło, czym naruszyły one ww. przepisy procedury administracyjnej, uniemożliwiając tym samym skarżącej dokonanie rzeczywistego wyboru pomiędzy świadczeniami. To z kolei było konsekwencją oparcia się przez nie na błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a. u.ś.r. Naruszenia tych przepisów miało zaś istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do co najmniej przedwczesnej odmowy uwzględnienia podania skarżącej.

Z tych względów Sąd, wobec istotnego naruszenia zaskarżoną decyzją jak też poprzedzającą ją decyzją przepisów prawa materialnego i procesowego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższą ocenę prawną Sądu oraz wezwie skarżącą do przedstawienia dowodu potwierdzającego złożenie wniosku o zawieszenie prawa do emerytury następnie wezwie ją do przedłożenia wydanej w tym przedmiocie stosowanej decyzji organu emerytalno-rentowego informując jednocześnie, że odmowa złożenia tych dokumentów będzie skutkowała odmową przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając przy tym na uwadze, że po myśli art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury, organ winien w taki sposób skoordynować swoje działania z organem emerytalno-rentowym, przy jednoczesnej współpracy ze stroną, by nie pozostała ona i jej mąż bez należnego i niezbędnego dla egzystencji świadczenia nawet przez krótki czas.