Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 196/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 101 ust. 1 i 3, art. 6 pkt. 8 i 14
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Anna Lech Sędzia del. WSA Leszek Kamiński Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta Rumi o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Rumi a Wójtem Gminy Regimin w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku D. P. o przyznanie, jej i jej rodzinie tj.: A. P., S. P., R. P. , J. M., R. M. , I. M. , K. M. i W. M. pomocy społecznej w postaci opłaty za ich pobyt w Domu dla Osób Bezdomnych i Najuboższych w T. w miesiącach wrzesień, październik i listopad 2010 r. postanawia: wskazać Wójta Gminy Regimin jako organ właściwy do rozpoznania wniosku.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 16 grudnia 2010 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Rumi wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy Gminą Miasta Rumi – Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Rumi, a Gminą Regimin – Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Regiminie w sprawie prowadzenia postępowania administracyjnego dotyczącego przyznania pomocy społecznej D. P. i jej rodzinie w postaci wniesienia opłaty za ich pobyt w miesiącach wrzesień – listopad 2010 r. w Domu Osób Bezdomnych i Najuboższych w T. , gmina Regimin.

W uzasadnieniu stwierdzono, że postanowieniem z dnia [...] października 2010 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Regiminie, powiat ciechanowski, województwo mazowieckie uznał się za niewłaściwy we wskazanej sprawie i przekazał dokumentację według właściwości do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Rumi.

D. P. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Ciechanowie, jej dzieci uczęszczają do szkół w Ciechanowie i w Regiminie, tam się leczą i tam cała rodzina pozostaje z zamiarem stałego pobytu i jest zameldowana na pobyt czasowy. Ostatnim miejscem stałego zameldowania D. P. była Rumia. W ocenie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Regiminie schronisko nie służy zaspokajaniu podstawowych potrzeb mieszkaniowych, a więc D. P. jest osobą bezdomną. Dlatego gmina Rumia jest właściwa miejscowo na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), a strona nie wymaga pomocy w trybie art. 101 ust. 3 ustawy.

Składający wniosek Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Rumi, jako właściwy dla ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały na podstawie art. 101 ust. 7 powołanej ustawy jest jedynie zobowiązany do zwrotu wydatków gminie, która przyznała świadczenie w miejscu pobytu, a nie jest właściwa do prowadzenia w takiej sprawie postępowania i wydawania decyzji.

Zaznaczono ponadto, że Gmina Regimin – Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Regiminie jest także w sporze z Kierownikiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ciechanowie, który uznał się za niewłaściwy do rozpoznania wniosku D. P. w sprawie przyznania zasiłku okresowego, bowiem J. M. (konkubent strony) od 23 lat nie ma stałego zameldowania w Ciechanowie, mimo, że złożył tam wniosek o wynajem komunalnego lokalu mieszkalnego, w którym ujęta została D. P. i jej dzieci.

Okoliczności sprawy wskazują, że rodzina związała swe losy z województwem mazowieckim, a utrzymywanie przez 13 lat fikcji nie leży w interesie żadnej z gmin, przy czym w praktyce rodzina korzysta z pomocy właśnie tych trzech gmin, co może spowodować, iż kontrola wydatkowania publicznych pieniędzy nie będzie wykonywana należycie.

W odpowiedzi na wniosek Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Regiminie uznał, że nie jest on właściwy do prowadzenia sprawy dotyczącej przyznania pomocy społecznej dla D. P. i jej dzieci. Podniesiono, że D. P. przebywa od dnia 17 lipca 2007 r. w Domu dla Osób Bezdomnych i Najuboższych w T. , gmina Regimin. Kilkakrotnie oświadczała ona, że nie wiąże z tą miejscowością przyszłości swojej i rodziny i nie ma zamiaru stałego pobytu w tym obiekcie. Nie można więc uznać, że miejscowość T. jest miejscem stałego pobytu strony i jej rodziny. Uznano, że art. 101 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej zobowiązujący gminę właściwą ze względu na miejsce zamieszkania lub ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały do zwrotu wydatków gminie, która pomoc przyznała w miejscu pobytu, stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 101 ust. 2 tej ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej przyznania świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 u.p.s., ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej, właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.).

W orzecznictwie sądów administracyjnych i w doktrynie utrwalonym jest pogląd, że zasadą jest, iż o właściwości miejscowej organów gminy (wójta, burmistrza, kierownika ośrodka pomocy społecznej) decyduje miejsce zamieszkania strony, określone w art. 25 k.c. Jedynie, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zamieszkania. O właściwości organu gminy we wszystkich przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a ustawy, rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (I. Sierpowska: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2009 s. 396; W. Maciejko [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2010 s. 402).

Stosownie do art. 6 pkt 8 u.p.s., za osobę bezdomną należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w tym lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Trzeba wyraźnie stwierdzić, że D. P. nie jest osobą bezdomną w rozumieniu powołanych przepisów, bowiem zameldowana jest na pobyt stały w Rumii przy ul. [...], a organy nie ustaliły, że w lokalu tym nie ma możliwości zamieszkania. Okoliczność, że przebywa ona wraz ze swoją rodziną w Domu dla Osób Bezdomnych i Najuboższych w T. , gmina Regimin nie może przesądzać o tym, iż jest ona osobą bezdomną. W sprawie nie zachodzi zatem przypadek określania właściwości w oparciu o art. 101 ust. 2 u.p.s.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednoznacznie przyjmuje się, że właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z art.101 ust. 1 u.p.s., ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, przy czym ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu, zawartą w przepisach k.c., który w art. 25 stanowi, że miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, przy czym ustalenie tego zamiaru winno być oparte o kryteria zobiektywizowane (postanowienie NSA z 14 maja 2009 r., I OW 23/09). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swej aktywności życiowej w określonej miejscowości (postanowienie NSA z 10 lutego 2009 r., I OW 164/08). Na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym i wola (zamiar) stałego pobytu (S. Nitecki: Pomoc społeczna procedury i tryb przyznawania świadczeń, wyd. 2, Wrocław 2010 s. 54). W niniejszej sprawie D. P. od 17 lipca 2007 r. zamieszkuje wraz z rodziną – to jest konkubentem i ośmiorgiem dzieci w T. gmina Regimin. Ześrodkowała tam swe osobiste i rodzinne interesy i przebywa w tam z zamiarem stałego pobytu w rozumieniu art. 25 k.c. niezależnie od tego, że niektóre jej dzieci uczęszczają do szkół w Ciechanowie, gdzie zresztą ona sama zarejestrowała się Powiatowym Urzędzie Pracy. Jej oświadczenia na które powołano się w odpowiedzi na wniosek są zrozumiale w sytuacji, w której się znajduje – kontekst nazwy obiektu w którym przebywa – nie mogą zmienić sytuacji, iż obecnie i w najbliższej przyszłości to właśnie ten Dom w miejscowości T. , gmina Regimin jest jej miejscem zamieszkania.

Niebagatelne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu o właściwość ma fakt, iż konkubent strony J. M. , zamieszkujący wspólnie z nią i jej dziećmi, był ostatnio stale zameldowany w Ciechanowie przy ul. [...]. Niedopuszczalna jest więc sytuacja, aby kryterium ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały – innego dla D. P. i innego dla jej konkubenta, którzy jednak w myśl art. 6 pkt 14 u.p.s. musza być traktowani jak rodzina, wskazywało dla tej samej rodziny dwa różne organy właściwe do rozpoznania jej wniosków o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Tak więc niezależnie od kryterium miejsca zamieszkania, także na podstawie art. 101 ust. 3 u.p.s. – to właśnie Gmina Regimin jest właściwa w rozpoznawanej sprawie.

Z tych przyczyn właściwym miejscowo dla rozpatrzenia sprawy o świadczenie z pomocy społecznej dla D. P. jest Gmina Regimin – Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej - art. 101 ust. 1 u.p.s.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.