Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 235/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 3 pkt 21 lit. e
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Henryk Ożóg (sprawozdawca) Sędziowie : Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków Protokolant : Aneta Januszkiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lutego 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" i art. 3 pkt 21 lit "e" ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.); dalej ustawy, po rozpoznaniu odwołania J.K. (dalej skarżąca) od decyzji Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L.

z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – na osobę J. P. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji ostatecznej stwierdzono, że wnioskiem który wpłynął do organu I instancji w dniu 15 listopada 2011 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad swoim ojcem.

Organ I instancji, wskazaną wyżej decyzja z dnia 22 grudnia 2011 r. odmówił przyznania skarżącej prawa do tego świadczenia z uwagi na to, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wynika, że ojciec został uznany za osobę trwale niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, a zatem jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Skarżąca do wniosku dołączyła dwa zaświadczenia lekarskie o stanie zdrowia ojca. Z zaświadczeń z dni 10

i 15 listopada 2011 r. wynika, że wymaga on stałej opieki osoby drugiej,

a w zaświadczeniu z dnia 29 listopada 2011 r. wskazano, że wymaga opieki przy czynnościach życia codziennego (z wyjątkiem mycia i ubierania) oraz opatrywania ran kończyny dolnej. Przedłożyła również kartę historii choroby zdrowia psychicznego,

z której wynika, że ojciec od 1976 r. pozostaje pod opieką lekarzy specjalistów poradni zdrowia psychicznego. Z zaświadczenia z dnia 6 grudnia 2011 r. wynika, że ojciec cierpi na chorobę afektywną dwubiegunową.

Organ I instancji stwierdził, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że skarżąca od 2 lat opiekuje się ojcem, którego stan zdrowia od około 6 miesięcy pogorszył się, co wymaga świadczenia opieki w szerszym zakresie. Skarżąca od

2008 r. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, w celu zabezpieczenia prawa do ubezpieczeń zdrowotnych. Organ ten stwierdził również, że ze względu na stan psychiczny ojciec wymaga także pomocy w załatwianiu spraw urzędowych i umawianiu wizyt lekarskich. Ponadto skarżąca dwa razy w miesiącu uczestniczy w wizytach lekarskich u chirurga.

W dniu 25 listopada 2011 r. podczas przesłuchania skarżącej w miejscu zamieszkania (w obecności osoby wymagającej opieki), wypełniła ona ankietę dotyczącą możliwości kontaktu z otoczeniem osoby wymagającej opieki i zaspokajania codziennych potrzeb życiowych. Zakres sprawowanej opieki podany w oświadczeniu skarżącej pokrywa się z zakresem ustalonym podczas przesłuchania strony

i wskazanym w ankiecie, z której wynika, że osoba wymagająca opieki porusza się samodzielnie w domu i poza nim w obecności osoby drugiej. Ojciec ma duże kłopoty

z pamięcią i ze słuchem. Nie ma natomiast problemów ze wzrokiem i komunikacją

z innymi osobami (mówieniem). Wymaga on pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego, czyli robieniu zakupów, sprzątaniu, praniu, przygotowaniu i podawaniu posiłków, oraz pomocy w zakresie kontaktu z lekarzem (uzgadnianiu wizyt lekarskich), realizacji recept. Ankieta wykluczyła konieczność leczenia odleżyn, specjalistycznej pielęgnacji (np. karmienie przez sondę, pielęgnacji przetok). Konieczne jest pilnowanie przyjmowania leków przez osobę wymagającą opieki i leczenie ran obejmujących martwicę nóg, w postaci gnijących ran. Niezbędna jest również pomoc przy ubieraniu

i rozbieraniu.

Ustalono również, że skarżąca jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, określony w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym; dalej kro, która może sprawować opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Organ powołał się na ustalenia dokonane podczas przesłuchania syna ojca (brata skarżącej) i żony ojca (matki skarżącej) dotyczące możliwości sprawowania przez te osoby nad nim opieki. W dniu 16 listopada 2011 r. zgłosiła się żona wymagającego opieki i poinformowała, że od

14 października 2008 r. wyprowadziła się z domu rodzinnego ze względu na konflikt rodzinny, ponieważ mąż znęcał się nad nią psychicznie i fizycznie. Podała, że nie widzi możliwości powrotu do męża i sprawowania nad nim opieki. Stwierdziła, że nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Brat skarżącej podczas przesłuchania,

w dniu 18 listopada 2011 r., w charakterze świadka podał, że ze względu na wyjątkową sytuację rodzinną nie jest w stanie zająć się ojcem w takim zakresie, w jakim tego wymaga. Potwierdził, że opiekę nad ojcem sprawuje skarżąca.

Stwierdzono, że skarżąca nie jest uprawniona do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego. Nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ani nie zgłasza problemów zdrowotnych.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ I instancji ustalił, że ojciec skarżącej wymaga opieki osoby drugiej, co potwierdza zarówno opinia lekarzy, jak

i dokonane ustalenia. Zakres tej opieki pozbawia skarżącą możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Organ I instancji odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca stwierdziła, że ze złożonej dokumentacji wynika, że jest jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad ojcem. Stan zdrowia oraz zakres sprawowania tej opieki uniemożliwia jej podjęcie pracy. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a", na podstawie którego odmówiono jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest dla niej uzasadnieniem. Wskazała, że jej matka nie rozwiodła się z ojcem, ponieważ znęcał się nad nią fizycznie i psychicznie. Nie utrzymuje z nim kontaktu

i w żaden sposób nie będzie sprawować opieki nad mężem. Stan zdrowia psychicznego i wydarzenia z przeszłości wpłynęły na to, że jej matka nie chce spotykać się w sądzie

i ponownie przeżywać upokorzeń ani wracać do drastycznych i traumatycznych przeżyć. Stąd decyzja o złożeniu wniosku o rozwód. Zwróciła się o uwzględnienie opieki faktycznie sprawowanej przez nią nad ojcem i przyznanie jej prawa do wspomnianego świadczenia.

Po rozpoznaniu tego odwołania, Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 17 ust.1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) innym osobom, na których, zgodnie

z przepisami ustawy kro ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W myśl art. 17 ust. 1 a tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również innej osobie niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługują gdy:

1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej

z tytułu śmierci małżonka przyznawanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej

i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; 1a) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę w rodzinie lub poza rodziną; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej

z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym, w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym i korzysta w nim z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;

3 ) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko;

4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku rodzinnego, o którym mowa

w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodziną; 5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy

o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy

o zabezpieczeniu społecznym stanową inaczej.

Z powyższych przepisów wynika, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje m. in. osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym nie mogą wystąpić przesłanki negatywne, wyłączające prawo do tego świadczenia, określone w art. 17 ust. 5 ustawy.

W rozpoznawanej zaś sprawie skarżąca zwróciła się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, urodzonym 20 maja 1939 r., który według orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 29 października 2008 r. został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji, co oznacza że legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit "e" ustawy. W sprawie tej bezsporne jest, że ojciec skarżącej, czyli osoba wymagająca opieki, pozostaje w związku małżeńskim z matką skarżącej, która nie jest osobą niepełnosprawną. Na te okoliczności powoływała się zarówno skarżąca

w oświadczeniu z dnia 10 listopada 2011 r. jak i matka skarżącej podczas przesłuchania w dniu 16 listopada 2011 r., przy czym, skarżąca podczas przesłuchania w dniu 23 listopada 2011 r. stwierdziła, że była poinformowana o terminie przesłuchania matki i brata, jednak nie skorzystała ze swojego prawa do udziału w tych czynnościach.

Rozpoznając ponownie sprawę Kolegium, w pierwszej kolejności, wskazało krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na przepis art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy, z którego wynika, że ustawodawca wymienił osoby uprawnione według kryterium obciążenia ich obowiązkiem alimentacyjnym względem osoby wymagającej opieki.

Z przepisu art. 128 kro wynika, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych

w linii prostej oraz rodzeństwo. Za krewnych w linii prostej kro uważa zstępnych

i wstępnych. Zstępnymi są córka, wnuk, a wstępnymi np. matka, dziadek. Zatem skarżąca należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wobec swojego ojca.

W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, które podziela skład orzekający Kolegium, zgodnie z którym, wskazany w art. 17 ust.1 ustawy obowiązek alimentacyjny nie może być wywodzony jedynie z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 kro. Wynika on również z treści art. 23 i art. 27 kro, w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz, co istotne, do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc w sytuacjach wyjątkowych, jaką jest choroba czy niepełnosprawność. Należy zatem uznać, że również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z którym łączy się prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki WSA we Wrocławiu

z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wr 657/07, LEX nr 461207 i z dnia

29 października 2009 r., sygn. akt akt IV SA/Wr 279/09, LEX nr 573003, wyrok WSA

w Warszawie z dnia 4 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 7/09, opubl. w Centralnej Bazie Sądów Administracyjnych). O tym, iż obowiązek przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny ma charakter alimentacyjny przesądzają także poglądy doktryny (por. Prawo rodzinne i opiekuńcze, Tadeusz Smyczyński, Warszawa 2001, s. 373).

Przytoczony wyżej przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy, ustanawia przesłankę negatywną wyłączającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Na interpretację tego przepisu ma wpływ wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/02 (Dz. U. nr 138, poz. 872), w którym Trybunał ten, po rozpatrzeniu połączonych pytań prawnych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku orzekł, iż obowiązujący wówczas art. 17 ust. 1 ustawy, w zakresie w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym, osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Wskazane orzeczenie Trybunału odnosi się do brzmienia art. 17 ust. 1 ustawy sprzed nowelizacji tego przepisu, dokonanej ustawą z dnia 17 października 2008 r.

o zmianie powołanej ustawy (Dz. U. nr 223, poz. 1456) i kolejną ustawą z dnia

19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz. U. nr 217, poz. 1706), jednakże wywody tam zawarte pozostają aktualne w odniesieniu do właściwej interpretacji przepisów ustawy w przedmiocie nabywania uprawnień do świadczeń pielęgnacyjnych, w tym do właściwego odczytywania ograniczeń wynikających z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a". Należy bowiem zauważyć, iż w końcowej części tego wyroku Trybunał stwierdził, że orzeczenie

o niekonstytucyjności dotyczy wyłącznie art. 17 ust. 1 ustawy. Do organów stosujących przepisy tej ustawy należeć będzie ocena skutków stwierdzenia niekonstytucyjności zaskarżonego przepisu art. 17 ust.1 w konfrontacji z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał zwrócił w szczególności uwagę na znaczenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy dla sprawy będącej przedmiotem postępowania przed WSA w Łodzi, w związku z którą zostało przedstawione Trybunałowi pytanie prawne. Sąd ten bowiem zwrócił się do Trybunału z pytaniem

w sprawie, w której z wnioskiem o ustalenie prawa do wspomnianego świadczenia wystąpiła żona w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.

W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał ten stwierdził, że w art. 17 ust. 1 ustawy, będącym przedmiotem zaskarżenia, mamy do czynienia z pominięciem legislacyjnym zawężającym – w sposób niezgodny z Konstytucją - krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżony przepis pomija możliwość nabycia prawa do tego świadczenia przez osoby rezygnujące

z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 6 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Łd 814/08, wydanym w sprawie, której dotyczył powyższy wyrok Trybunału,` stwierdził, że literalne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy może być podstawą do twierdzenia, że w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która zawrze związek małżeński wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która tę opiekę sprawuje, rezygnując z pracy zarobkowej. Wykluczałoby to przyznanie świadczenia osobie, sprawującej opiekę nad małżonkiem. Taka interpretacja omawianego przepisu, w szczególności w kontekście orzeczenia Trybunału, zdaniem składu sądu orzekającego nie zasługuje na aprobatę. Przede wszystkim należy wskazać, że jeżeli prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne brzmienie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" niweczyć będzie skutki wyroku Trybunału w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują małżonkowie. Uprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 2 pkt 5 lit "a" ustawy,

w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny,

o którym mowa w art. 128 kro, traci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zawarcie przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego, jako że obowiązek sprawowania opieki ciążyć będzie na małżonku, który uzyska w konsekwencji prawo do ubiegania się o świadczenie w przypadku rezygnacji z pracy zarobkowej.

Sąd wskazał przy tym, że należy pamiętać, iż rzeczywiste znaczenie normy prawnej zawartej w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 2 wymienionej ustawy, przed orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, odczytywać należało w kontekście art. 17 ust. 1 ustawy. Zgodnie z literalnym brzmieniem tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało matce, ojcu lub opiekunowi faktycznemu, którzy rezygnowali

z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. W przypadku zawarcia związku małżeńskiego przez dziecko, umieszczenia go w rodzinie zastępczej lub

w placówce zapewniającej całodobowa opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, uprawnienie rodziców albo opiekuna faktycznego do świadczenia pielęgnacyjnego,

z woli ustawodawcy, wygasało. Odpadała bowiem konieczność sprawowania przez te osoby opieki. Wyrażone to zostało w art. 17 ust. 5 ustawy przez użycie określenia "świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują", a następnie wymienienie określonych zdarzeń prawnych dotyczących osoby, nad którą sprawowana była opieka, których wystąpienie powodowało wygaśnięcie, a także uniemożliwiało ubieganie się o nabycie uprawnienia do świadczenia przez wymienione podmioty. Po wydaniu orzeczenia przez Trybunał, tak rozumiana istota i znaczenie omawianego unormowania nie uległy zmianie. Poszerzony został jedynie krąg podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, w stosunku do których omawiany przepis będzie miał zastosowanie w razie zaistnienia przesłanek w nim określonych.

Reasumując należy stwierdzić, że w aktualnym stanie prawnym, przy uwzględnieniu treści wyżej wymienionego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, uzasadnione jest przyjęcie, że żona czy mąż sprawujący opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem wypełniają w ten sposób spoczywający na nich ustawowy obowiązek, wynikający z faktu zawarcia związku małżeńskiego, który to obowiązek ma charakter alimentacyjny, a zatem w takiej sytuacji przesłanka negatywna pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy, nie może mieć wpływu na prawo współmałżonka do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Kolegium, w przypadku gdy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego

w związku z opieką nad osobą pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba inna niż współmałżonek, nie ma podstaw do wyłączenia ograniczenia wynikającego

z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy, poza przypadkiem, gdy istnieją faktyczne przyczyny braku możliwości sprawowania tej opieki przez współmałżonka w związku

z legitymowaniem się przez niego znacznym stopniem niepełnosprawności. Stanowisko takie prezentuje Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyrokach z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 722/09 i I OSK 723/09, dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a", stwierdził że osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie

z uwagi na wiek lub stan zdrowa, nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na nowe brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy, nadane przez ustawę z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie wspomnianej ustawy oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 205, poz. 1212), które w zasadzie wyraża dotychczasowe poglądy orzecznictwa sądowoadministracyjnego. Według zmienionego przepisu świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba ze współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle obowiązującej obecnie regulacji prawnej osoba inna niż współmałżonek osoby wymaganej opieki może skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, o ile współmałżonek ten posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Ustawodawca jednoznacznie przesądził, że tego rodzaju orzeczenie świadczy o braku możliwości sprawowania przez małżonka opieki nad współmałżonkiem z uwagi na stan zdrowia. Nie przewidział natomiast innych okoliczności, których wystąpienie umożliwiałoby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Skoro w rozpoznawanej przez Kolegium sprawie żona wymagającego opieki ojca skarżącej nie jest osobą niepełnosprawną, to świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane skarżącej. Z podanych wyżej względów brak jest podstaw do uwzględnienia podniesionych w odwołaniu argumentów dotyczących przyczyn niesprawowania opieki nad ojcem skarżącej przez jego żonę i przejęciem obowiązków w tym zakresie przez skarżącą. Świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać zatem przyznane skarżącej, z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy, wyłączającej prawo do tego świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W jej uzasadnieniu podniosła, że w dniu 15 listopada 2011 r. złożyła komplet wymaganych dokumentów w celu uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

w związku z opieką nad ojcem obejmujących orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia, historię choroby ojca potwierdzającą, że od 1976 r. znajduje się on pod kontrolą poradni zdrowia psychicznego, aktualne zaświadczenie z dnia 6 grudnia 2011 r. potwierdzające chorobę afektywną dwubiegunową, z których wyraźnie wynika, że ojciec jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji, a także że wymaga całodobowej opieki drugiej osoby. Od

2 lat w związku z pogarszającym się stanem zdrowia ojca sprawuje nad nim czynną opiekę, przy czym od pół roku stan jego zdrowia uległ pogorszeniu.

Wskazała, że w dniu 25 listopada 2011 r. została przesłuchana przez pracownika MOPS w obecności osoby wymagającej opieki, w trakcie którego ustalono, że zakres sprawowanej opieki pokrywa się z zakresem określonym podczas jej przesłuchania

i zaznaczonym w ankiecie. Jedyną przeszkodą, na podstawie której organ I instancji odmówił jej prawa do wnioskowanego świadczenia jest art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy. Kolegium, po rozpoznaniu jej odwołania, nie podważyło sprawowanej przez nią opieki nad chorym ojcem, lecz powołało się na wspomniany art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a".

Zarzuciła, ze nie rozumie dlaczego organy nie uwzględniły indywidualności zaistniałej sytuacji, skoro jej matka od 14 października 2008 r. nie mieszka i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z ojcem i nie utrzymuje z nim kontaktu ani nie sprawuje w żaden sposób opieki nad nim opieki. Matka nie złożyła pozwu

o rozwód, ponieważ ojciec stosował wobec niej przemoc i znęcał się nad nią psychicznie i fizycznie, zaś ona nie ma wpływu na jej decyzję, a biorąc pod uwagę prawa człowieka, określone w art. 31 pkt 2 Konstytucji, zgodnie z którym każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych i nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje, musi ją uszanować.

Wyjaśniła, że sprawuje całkowitą opieką nad ojcem i nie ma żadnych innych osób mogących sprawować tę opiekę. Wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie

w aspekcie socjalno- ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjny nakaz ochrony i opieki nad rodziną, wyrażony w art. 18 Konstytucji. Świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji materialnej i faktycznej, ale również zdejmuje z państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi Kolegium stwierdziło, że nie może zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, iż z uwagi na relacje miedzy jej ojcem a matką, fakt pozostawania ojca w związku małżeńskim nie powinien mieć wpływu na przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca bowiem określając przesłankę negatywną pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim uwzględnił status prawny tej osoby. Zawarcie związku małżeńskiego, zgodnie z przepisami kro, powoduje zmiany

w zakresie stanu cywilnego małżonków. Natomiast na wystąpienie tej negatywnej przesłanki nie mają wpływu ustalenia dotyczące wzajemnych, faktycznych relacji małżonków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Z przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270, dalej: p.p.s.a.) wynika, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje m. in. skargi na decyzje administracyjne ( art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.).

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy art. 17 ust. 1 w związku

z ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy. W myśl art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu;

2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy kro, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" wynika zaś, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Prawidłowe są ustalenia organów orzekających w sprawie, że skarżąca należy do kategorii osób, wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy, czyli osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki. Obowiązek ten został uregulowany w art. 128 kro i wynika z niego, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej - do których w myśl art. 61 (7) § 1 kro należy skarżąca - i rodzeństwo. Powołany art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy wymaga, aby osoby w nim wymienione nie legitymowały się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca spełnia ten warunek, ponieważ z akt sprawy wynika, że nie posiada żadnego stopnia niepełnosprawności.

Trafne są też ustalenia, że osoba wymagająca opieki, czyli ojciec skarżącej, posiadający orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 29 października 2008 r.,

w którym został on uznany za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, o którym mowa

w art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 21 lit "e" ustawy, z którego wynika, że za orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu tej ustawy, uważa się m. in. orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach lub przepisów

o ubezpieczeniu społecznym rolników niezdolność do samodzielnej egzystencji.

W orzeczeniu tym stwierdzono również, że ojciec skarżącej wymaga stałej

i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Konieczność tej opieki wynika również z zaświadczeń lekarskich o stanie zdrowia ojca z dni: 10, 15 i 29 listopada 2011 r.

Natomiast fakt sprawowania tej opieki przez skarżącą, jej szczegółowy zakres uniemożliwiający podjęcie zatrudnienia, potwierdzają: oświadczenie skarżącej z dnia 10 listopada 2011 r. złożone wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz jej późniejsze zeznania złożone, w miejscu zamieszkania, w dniu 25 listopada 2011 r., w toku przesłuchania w charakterze strony, w obecności osoby wymagającej opieki, i treść, wypełnionej w dniu 24 listopada 2011 r. ankiety, podpisanej przez skarżącą i jej ojca, jak również, zeznania matki z dnia 16 listopada 2011 r. i zeznania brata złożone w dniu 18 listopada 2011 r.

Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje osobie, o której mowa

w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy, rezygnującej z zatrudnienia lub podjęcia pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności pod warunkiem, że nie zachodzi żadna z przesłanek negatywnych, wymienionych w ust. 5 pkt 1-5 tego przepisu, w tym w pkt 2 lit. "a",

z którego wynika, że świadczenia te nie przysługują, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przesłanki te mają charakter rozłączny, co oznacza, że wystąpienie jakiejkolwiek z nich powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane, nawet jeżeli osoba składająca wniosek o to świadczenie spełnia przesłanki pozytywne, wymienione w art. 17 ust.1 i ust. 1 a tej ustawy.

W niniejszej zaś sprawie bezsporne jest, że osoba wymagająca opieki (ojciec skarżącej) pozostaje w związku małżeńskim, zaś współmałżonek tej osoby (matka skarżącej) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Pozostawanie ojca wymagającego opieki w związku małżeńskim oraz brak u matki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności potwierdziła bowiem sama skarżąca w swoim oświadczeniu z dnia 10 listopada 2011 r., jak również, jej matka

w toku przesłuchania, w charakterze świadka w dniu 16 listopada 2011 r.

Posiadanie tego orzeczenia przez współmałżonka osoby wymagającej opieki, jest jedynym wyjątkiem określonym przez ustawodawcę w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy, pozwalającym na przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innej uprawnionej osobie, pomimo że osoba, która wymaga opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Ustawodawca nie określił zaś innych dodatkowych warunków, będących podstawą do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, osobie na której ciąży obowiązek alimentacyjny, wobec osoby wymagającej opieki, pozostającej w związku małżeńskim, obejmujących np. wymóg wspólnego zamieszkiwania przez małżonków czy prowadzenia przez nich wspólnego gospodarstwa domowego.

Zatem w świetle, powołanego wyżej, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy, przesłankę negatywną, wyłączającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, stanowi już sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, bez względu na wzajemne relacje między małżonkami czy też fakt wspólnego zamieszkiwania lub prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez tych małżonków.

Z tych względów nie mogą odnieść zamierzonego skutku argumenty podniesione w skardze dotyczące przemocy fizycznej i psychicznej w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki, brak pozwu rozwodowego złożonego przez matkę, pogarszający się stan zdrowia ojca, oraz niemożność sprawowania opieki przez inne osoby.

Powyższe oznacza, że w niniejszej sprawie zachodzi jedna z przesłanek negatywnych, wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy, tj. w pkt 2 lit "a" tego przepisu, uzasadniająca odmowę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W orzecznictwie ugruntowany został przy tym pogląd, zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny, wskazany w treści art. 17 ust. 1 ustawy, nie może być wywodzony jedynie z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 kro. Wynika on również z treści art. 23 i 27 kro, w myśl których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli i do wzajemnej pomocy (wyroki WSA we Wrocławiu z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wr 657/07, LEX nr 461207 i z dnia 29 października 2009 r., sygn. akt akt IV SA/Wr 279/09, LEX nr 573003, wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 7/09, LEX nr 533315).

O alimentacyjnym charakterze obowiązków małżonków określonych w art. 23 i art. 37 kro przesądza również treść przepisu art. 130 kro, zawartego w dziale III tego kodeksu zatytułowanym "Obowiązek alimentacyjny", zgodnie z którym obowiązek jednego z małżonków do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu i unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Skoro zatem obowiązek alimentacyjny między małżonkami może trwać po rozwiązaniu i unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji, to tym samym istnieje on w czasie trwania tego małżeństwa.

Małżonek jest zatem zobowiązany w pierwszej kolejności do alimentacji wobec drugiego współmałżonka i tym samym jest uprawniony do złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad współmałżonkiem, chyba że małżonek ten legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza, że ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki nad współmałżonkiem.

O charakterze obowiązków między małżonkami jest również mowa w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 22 maja 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732), druk Sejmu RP IV Kadencji nr 3393, w którym stwierdzono, że wprowadza się ograniczenie uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku gdy, osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, ponieważ w takiej sytuacji tworzy się nowa rodzina i obowiązek wsparcia i pomocy przejmuje małżonek. Przepis art. 27 pkt 13 lit "b" ustawy z dnia 22 maja 2005 r. wprowadził zmiany do art. 17 powołanej wyżej ustawy, który w ust. 5 pkt 2 lit "a" otrzymał brzmienie, zgodnie z którym, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, przy czym w ówczesnym stanie prawnym świadczenie to przysługiwało wyłącznie matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka.

Zatem wolą ustawodawcy było, aby uprawnienia do wspomnianych świadczeń nie przysługiwały osobom, wskazanym w art. 17 ust. 1 ustawy, w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki (wówczas dziecko) pozostaje w związku małżeńskim, właśnie z uwagi no to, że obowiązek wsparcia i pomocy przejmuje małżonek.

Ustawodawca odwołał się tutaj do obowiązku o charakterze alimentacyjnym, o którym mowa w art. 23 i art. 27 kro.

Skoro z obowiązkiem tym powiązane jest prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, przyjąć trzeba, iż przysługuje ono również małżonkom, chyba że współmałżonek małżonka wymagającego opieki, czyli ubiegający się o to świadczenie, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z tych względów zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie naruszają prawa.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.