Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 2939/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędziowie NSA Maria Myślińska (spr.) Urszula Raczkiewicz Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2006 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] Spółki z o.o. w Toruniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 lipca 2005 r. sygn. akt 3 I SA/Wr 443/03 w sprawie ze skargi [...] Spółki z o.o. w Toruniu na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia 3 stycznia 2003 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności celnych 1. oddala skargę kasacyjną 2. zasądza od [...] Spółki z o.o. w Toruniu na rzecz Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu 120 zł. (sto dwadzieścia zł.) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 5 lipca 2005 r., sygn. akt 3 I SA/Wr 443/03 oddalił skargę [...] Spółka z o.o. w Toruniu na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia 3 stycznia 2003 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu cła.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym.

W dniu 13 września 2002 r. Spółka [...] reprezentowana przez Agencję Celną [...] Sp. z o.o. w Słubicach, wystąpiła do Dyrektora Urzędu Celnego we Wrocławiu, na podstawie art. 248 Kodeksu celnego, z wnioskiem o zwrot cła wskazując, że wyroby cukiernicze (batony [...]) objęte zgłoszeniem celnym [...] z dnia 6 sierpnia 2002 r. zostały zwrócone za granicę, gdyż zagraniczny dostawca – firma [...]. – nie mógł wywiązać się z kontraktu ilościowego na dostawę całości zamawianych artykułów spożywczych z uwagi na powódź, która nawiedziła Czechy.

Decyzją z dnia 22 października 2002 r. Dyrektor Izby Celnej we Wrocławiu działając jako organ I instancji, odmówił skarżącej spółce zwrotu cła, gdyż nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 248 Kodeksu celnego, w szczególności przywiezione towary nie były wadliwe, jak też nie zaistniała sytuacja, by w chwili dokonania zgłoszenia celnego były one niezgodne z warunkami kontraktu.

W wyniku złożenia przez skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Dyrektor Izby Celnej we Wrocławiu decyzją z dnia 3 stycznia 2003 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że z przedłożonego przez skarżącą kontraktu nr 400169 zawartego z firmą [...]. wynikało, że zagraniczny partner miał dostarczyć polskiej spółce łącznie: 187.500 kartonów batoników [...] 125.000 kartonów batoników [...] i 125.000 kartoników batoników [...]. W kontrakcie wskazano, że jest on ważny od dnia 15 maja 2002 r. Dokument nie zawierał informacji odnośnie końcowej daty jego obowiązywania, daty do jakiej przedmiotowe towary miały być stronie polskiej dostarczone, wskazania ile dostaw powinno nastąpić oraz ile kartonów powinno być w każdej dostawie. W ocenie Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu tak sformułowany kontrakt dawał firmie czeskiej pełną dowolność zarówno co do terminu jak i ilości przesyłanych towarów w poszczególnych dostawach, ograniczając jedynie ogólną ilość zamówienia i datę początkową obowiązywania kontraktu – 15 maja 2002 r. Nie negując niewykonania kontraktu przez stronę czeską organ celny stwierdził, że skoro kontrakt ten nie zawierał żadnych dodatkowych warunków dostaw, nie można twierdzić, że sprowadzone towary w chwili dokonania zgłoszenia celnego były niezgodne z jego warunkami. Tym samym w ocenie organu celnego nie zostały spełnione wynikające z treści art. 248 § 1 Kodeksu celnego, wymogi warunkujące zwrot cła.

Oddalając skargę Spółki [...] Sąd I instancji stwierdził, że w stanie prawnym obowiązującym w dniu złożenia przez skarżącą wniosku o zwrot cła właściwym do przyjęcia i rozpoznania wniosku był Dyrektor Izby Celnej - właściwy miejscowo według siedziby Urzędu Celnego, który przyjmował zgłoszenie celne. Organ ten w szczególnym trybie rozpoznał wniosek strony o zwrot cła w trybie odwoławczym. Zdaniem Sądu niedewolutywny charakter środka zaskarżenia w sprawach zwrotu cła i przesunięcie tych spraw do rozpoznania w całości przez organ wyższego stopnia wynikało, ze szczególnej wagi tych postępowań, które w efekcie mogły doprowadzić do obalenia skutków ustalonego wcześniej zobowiązania celnego. Tryb ten jest zbliżony do trybów nadzwyczajnych i nie jest - wbrew twierdzeniom skarżącej - ani ewenementem w procedurach administracyjnych, ani pogwałceniem zasad postępowania.

Sąd uznał, że okoliczności faktyczne sprawy były oczywiste i nie były przedmiotem sporu, natomiast rozbieżności dotyczyły kwalifikacji prawnej zaistniałych zdarzeń i ich konsekwencji w świetle obowiązujących przepisów prawa.

W ocenie Sądu powoływany przez skarżącą we wniosku o zwrot cła art. 248 Kodeksu celnego określał następujące warunki zwrotu cła:

a) ustalenie, że zarejestrowana kwota cła dotyczy towarów objętych procedurą celną,

b) nieprzyjęcie towarów przez osobę wprowadzającą,

c) przyczyną nieprzyjęcia jest: 1) wadliwość towarów (nie obejmuje

uszkodzenia towarów po ich zwolnieniu), 2) niezgodność towarów z

warunkami kontraktu, wyniku którego dokonano ich przywozu

d) w/w wady towaru muszą istnieć w chwili, o której mowa w art. 69 Kodeksu celnego tj. w dacie przyjęcia zgłoszenia celnego,

e) towary te nie mogły zostać użyte (chyba że było to konieczne dla stwierdzenia ich wadliwości lub niezgodności z warunkami kontraktu),

f) towary zostały wywiezione poza polski obszar celny,

g) towary przed ich zgłoszeniem do dopuszczenia do obrotu nie zostały objęte procedurą odprawy czasowej....

h) wniosek o zwrot cła należy złożyć przed upływem roku od dnia powiadomienia dłużnika o tym cle.

Analiza wymienionych wyżej przesłanek w zestawieniu z zarzutami skargi prowadziła, zdaniem Sądu I instancji, do wniosku, że w odniesieniu do opisanego stanu faktycznego każda ze stron powołała się na zupełnie inne elementy stanu faktycznego dla określenia skutków celnych, przy czym skarżąca akcentowała w tym celu elementy wyznaczające odpowiedzialność cywilnoprawną. Zarzuty skargi oparto przede wszystkim na argumentacji, że w świetle bezdyskusyjnej niemożności spełnienia przez czeskiego kontrahenta całości świadczenia umowa nie została wykonana - co było oczywistym naruszeniem jej warunków. Skarżąca kładła zatem nacisk na ostateczną ocenę kontraktu, stwierdzając iż nie został on wykonany z uwagi na niezachowanie warunku ilości dostarczanych produktów. Natomiast organ celny, oceniając zgodność towaru (rozumianego jako określona partia całości) z warunkami kontraktu, akcentował periodyczny charakter poszczególnych świadczeń wykonywanych w ramach umowy dostawy wskazując, iż w dacie przyjęcia zgłoszenia świadczenie wykonane przez stronę czeską nie było niezgodne z warunkami kontraktu, skoro całość zamówienia w ramach dostawy mogła być realizowana sukcesywnie, a strony nie wskazały w umowie ostatecznej daty jej realizacji.

Sąd zwrócił uwagę, że art. 248 Kodeksu celnego nie uzależnia zwrotu cła od tego, czy kontrakt, w ramach którego towar był sprowadzany, został w całości wykonany albo czy został wykonany należycie. Są to okoliczności istotne z punktu widzenia odpowiedzialności cywilnej kontrahentów. Powołany przepis w sposób jednoznaczny nakazywał ocenić "wadliwość towaru lub zgodność towaru z warunkami kontraktu" wskazując, że ocena ta miała się odnosić do stanu z momentu przyjęcia zgłoszenia celnego. Sąd stwierdził, że zobowiązanie celne nie powstaje w stosunku do ogólnej ilości towaru sprowadzonego w ramach danej umowy, ale w odniesieniu do konkretnej ilości, objętej jednym zgłoszeniem celnym. Jeżeli towar wprowadzany jest partiami lub na podstawie odrębnych zgłoszeń, to w wyniku wprowadzenia przez granicę każdej partii towaru objętej jednym zgłoszeniem powstaje odrębne zobowiązanie z tytułu cła. Odpowiednio decyzja o zwrocie lub umorzeniu cła zawsze dotyczy cła wynikającego z konkretnego zgłoszenia celnego. Tym samym ocenie zgodności z warunkami kontraktu podlegał w tej sprawie konkretny towar, objęty konkretnym zgłoszeniem celnym, a nie całkowita jego ilość dostarczona w ramach jednej umowy.

Zdaniem Sądu o zgodności towaru z warunkami kontraktu mającego za przedmiot świadczenia towary oznaczone co do gatunku przesądza zgodność rodzajowa towarów, zgodność co do wymaganej jakości, umówionego producenta lub cech takich, jak np. sposób pakowania lub oznaczenia towarów, a także zgodność co do ilości zamówionego towaru. W przypadku umów, których realizacja następuje w drodze jednego świadczenia, okoliczność, że ilość sprowadzonego towaru nie odpowiada ilości oznaczonej w umowie stanowi niewątpliwie naruszenie jej warunków. W odniesieniu zaś do umów, których realizacja następuje poprzez wykonanie szeregu oddzielnych świadczeń, jak w tej sprawie, zgodność z warunkami kontraktu trzeba oceniać odrębnie dla każdego świadczenia. Jeżeli natomiast nie wszystkie świadczenia, o które strony się umówiły, zostaną spełnione lub należycie spełnione, to nie wpływa to na prawidłowość tych świadczeń, które pozostawały w zgodzie z warunkami umowy. Dlatego jeżeli umowa dostawy określa zarówno ogólną ilość towarów będących jej przedmiotem, jak również wielkość poszczególnych partii dostarczanych w ramach tej umowy i terminy ich wykonania, to towary dostarczone w terminie oznaczonym dla danej partii towaru winny odpowiadać także umówionej dla tej partii ilości (i odwrotnie - określona ilość powinna być dostarczona w wyznaczonym terminie) - w przeciwnym razie należałoby je uznać za niezgodne z warunkami kontraktu.

W ocenie Sądu, o takiej niezgodności nie mogło być mowy wówczas, gdy strony, określając jedynie całkowitą wielkość dostawy, nie określiły ostatecznego terminu jej wykonania, ani terminów dla realizacji poszczególnych świadczeń w ramach tej umowy oraz ilości towarów będących przedmiotem tych świadczeń. W takim wypadku każde świadczenie dokonywane przez kontrahenta w czasie trwania umowy, mające za przedmiot umówione towary jest zgodne z tą umową. Niewykonanie pozostałych świadczeń może oczywiście skutkować skorzystaniem przez wierzyciela z prawa odstąpienia od umowy na warunkach ustawowych lub umownych lub dalsze negocjacje co do kontraktu, nie czyni natomiast wykonanych już świadczeń niezgodnymi z umową. Końcowa ocena wykonania umowy nie może w tym wypadku prowadzić do uznania, że towary sprowadzone na podstawie kontraktu, w terminie i ilości zaakceptowanej przez odbiorcę (jako spełniającej warunki umowy dostawy), nie były w momencie dokonania zgłoszenia celnego zgodne z warunkami kontraktu.

Sąd odnosząc się do kolejnego warunku zwrotu cła na zasadach określonych w art. 248 Kodeksu celnego, jakim jest nieprzyjęcie towaru przez odbiorcę ze względu na jego wadliwość lub niezgodność z warunkami kontraktu, stwierdził, że warunku tego nie można utożsamiać z nieskorzystaniem z towaru i jego zwrotem na skutek późniejszych porozumień stron lub rezygnacji, jeżeli z jakichkolwiek przyczyn towar stał się później nieprzydatny dla odbiorcy. Zdaniem Sądu, posłużenie się wykładnią gramatyczną prowadzi do wniosku, że chodzi o jednostronną czynność odbiorcy, polegającą na odmowie zaakceptowania świadczenia i musi ona nastąpić najpóźniej w momencie przedstawienia towaru. Tymczasem w tej sprawie towar dostarczony polskiemu odbiorcy w okresie od 5 do 19 sierpnia został bezsprzecznie przez niego przyjęty, natomiast jego późniejszy zwrot był efektem porozumienia stron, a dodatkowo nastąpił z inicjatywy eksportera. Jak przy tym podkreślano, okoliczność niewywiązania się jednej ze stron z całości kontraktu rzutowała na jej odpowiedzialność cywilną, w ramach której nie ma przeszkód do uwzględnienia także ewentualnych strat kontrahenta poniesionych na skutek uiszczonych należności publicznoprawnych - co zresztą znajduje potwierdzenie w piśmie [...] s.r.o z dnia 30 sierpnia 2002 r., która zobowiązuje się pokryć "wszelkie koszty związane z importem i zwrotem batoników", nie ograniczając ich do zwrotu ceny, kosztów transportu czy ubezpieczenia. W ocenie Sądu, wymagało podkreślenia, że w wypadkach, gdy niewykonanie umowy w całości spowodowane było nadzwyczajną przyczyną, za którą żaden z kontrahentów nie ponosił odpowiedzialności, prawo cywilne daje możliwości ochrony interesów obu stron umowy czego wyrazem jest art. 3571 Kodeksu cywilnego. Skoro strony, dysponując instrumentami ustawowymi, umownie ustaliły zasady odpowiedzialności za niewykonanie kontraktu w opisanej sytuacji, brak jest podstaw do przyjęcia, że w odpowiedzialności tej winien partycypować Skarb Państwa. Niedopuszczalne jest bowiem, by o powstaniu lub wygaśnięciu obowiązków celnych decydowała wola stron umowy.

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, nie znalazł uzasadnienia zarzut skarżącej, iż organ celny złamał zasadę swobodnej oceny dowodów przyjmując, że oświadczenie czeskiego kontrahenta nie wpłynęło na prawo polskiej spółki do ubiegania się o zwrot cła. Dyrektor Izby Celnej dokonał wszechstronnej oceny materiału dowodowego, w tym także powyższego dokumentu, właściwie ustalając stan prawny i wynikające z niego obowiązki i prawa skarżącej. Również konkluzja, iż warunki kontraktu zostały ostatecznie naruszone, nie pozostaje w sprzeczności z oceną zgodności towaru z warunkami kontraktu w chwili jego przedstawienia na granicy.

Sąd nie zgodził się z takimi zarzutami skargi, iż organy celne przekroczyły swoje kompetencje dokonując oceny treści kontraktu wiążącego spółki polską i czeską. Organy nie wypowiadały się o prawach i obowiązkach cywilnoprawnych stron umowy, ale oceniły stan prawny sprawy w zakresie niezbędnym do zastosowania norm prawa celnego.

Od tego wyroku skargę kasacyjną złożyła [...] spółka z o.o. w Toruniu wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania lub uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku zgodnie z art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1250), zwanej dalej: p.p.s.a. i uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżąca zarzuciła:

I. naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni prawa (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) poprzez:

1. błędną wykładnie art. 248 § 1 ustawy Kodeks celny z dnia 9 stycznia 1997 r., (Dz. U. 2001 r. Nr 75, poz. 802) przez oczywiście błędne przyjęcie, iż wykonanie kontraktu nastąpiło przez pojedyncze dostawy podczas gdy z istoty umowy zawartej pomiędzy [...] Sp. z o.o. a [...] wynika, iż dostawy będą dokonywane aż do przewiezienia pełnej ilości wyrobów wskazanych w kontrakcie wobec czego ocena czy spełnione zostały lub nie warunki kontraktu mogłaby nastąpić dopiero w chwili wykonania go w całości bądź w chwili w której dokonano dostaw niezgodnie z warunkami kontraktu,

2. błędną wykładnię art. 248 § 1 Kodeksu celnego przez wadliwe uznanie, iż przyjęcie przez importera części z zamówionego towaru w wypadku, gdy eksporter nie wywiązał się z całości umowy świadczy o tym, iż nie ma podstaw do zwrotu dostarczonego towaru z powodu braku jego zgodności z a odmienne twierdzenia obu stron umowy nie mają żadnego znaczenia w świetle prawa celnego.

II. Naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) poprzez:

1. brak rozpatrzenia i rozpoznania wszystkich zarzutów skargi złożonej przez stronę oraz wadliwe uzasadnienie, w którym w szczególności:

a) rażące naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny nie rozpoznał zarzutu wydania przez Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu we wszystkich sprawach dotyczących wniosków o zwrot cła złożonych przez firmę Toruń - [...] sp. z o. o. decyzji negatywnych opartych na z góry przygotowanym schemacie z naruszeniem zasad indywidualnego rozpatrzenia każdej sprawy,

b) rażące naruszenie art. 141 § 4 oraz 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. przez to, iż

Wojewódzki Sąd Administracyjny wbrew zgromadzonemu materiałowi dowodowemu błędnie przyjął, iż umowa jest prawidłowo wykonana w chwili dokonania poszczególnych dostaw na terytorium Polski, podczas gdy kontrakt opiewał na ilości znacznie większe. Sąd I instancji pominął okoliczność, że nie były to dostawy jednorazowe, tylko szereg dostaw następujących etapami a zatem ocenę czy kontrakt jest wykonany co do ilości dostarczonego

towaru czy nie, można było dokonać dopiero z chwilą zaprzestania dostaw a ostatecznie dopiero z chwilą dokonania ostatniej dostawy, co nigdy nie nastąpiło,

2. rażące naruszenie art. 141 § 4 oraz 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. przez błędne uznanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż zasada powszechności cła, które jest należne z tytułu przywozu na polski obszar celny towaru znajduje zastosowanie w wypadku, gdy towar jest zwracany przez importera eksporterowi z powodu niezgodności ilości dostarczonych produktów z całkowitą ilością towaru wskazaną w zawartej umowie,

3. rażące naruszenie art. 141 § 4 oraz 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. przez błędne uznanie w zaskarżonym wyroku, iż strony nie wskazały w umowie ostatecznej daty jej realizacji, podczas gdy strony nie zawarły takiego postanowienia w treści kontraktu ale z ich oświadczeń jednoznacznie wynika, iż kontrakt mógł być wykonany tylko jako całość, dostawa części zamówionego towaru nie miała dla stron znaczenia,

4. rażące naruszenie art. 141 § 4 oraz 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. przez

błędne uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż w wypadku kontraktu który jest realizowany w drodze oddzielnych świadczeń — w rozumieniu prawa celnego, nie może być mowy o naruszeniu warunków umowy, mimo że w wyniku poszczególnych dostaw przedmiotowa umowa nie została wykonana w całości,

5. rażące naruszenie art. 141 § 4 oraz 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. przez to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny całkowicie pominął i nie odniósł się w wydanym orzeczeniu do faktu, iż importowane produkty posiadają ograniczoną przydatność do spożycia i konkretne dostawy muszą być dokonane w całości w takim terminie by importer mógł rozpocząć kampanię reklamową mającą na celu promowanie tego produktu,

6. rażące naruszenie art. 141 § 4 oraz 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. przez

nieuwzględnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny treści dokumentów przedstawionych przez stronę skarżącą tj. oświadczeń obu stron kontraktu wskazujących zgodnie, iż umowa dotycząca dostawy batonów nie została wykonana,

7. rażące naruszenie art. 141 § 4 oraz 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. przez to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny całkowicie pominął warunki dostawy z których to warunków wynika, że żadne roszczenia strony skarżącej przeciwko Nestle Cesko s.r.o. nie przysługują, gdyż dostawa była dokonana na warunkach EXW Praga

8. rażące naruszenie art. 141 § 4 oraz 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. przez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, sprzecznie z zabezpieczonym materiałem dowodowym za podstawę orzeczenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, iż zachodzi wadliwość dostawy z warunkami kontraktu w chwili dokonania tej dostawy, w sytuacji gdy o tym czy wadliwość ilościowa istnieje czy też nie, można się dowiedzieć dopiero po zakończeniu ostatniej dostawy a nie przed tym zdarzeniem,

9. rażące naruszenie art. 141 § 4 oraz 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. przez błędne stwierdzenie w uzasadnieniu swojego orzeczenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, iż zgodnie przepisami prawa celnego cło wymierza się od towaru, który zostały przywieziony z zagranicy na rynek krajowy, podczas gdy cło wymierza się od towaru, który został wwieziony i pozostaje na polskim obszarze celnym nigdy zaś od towaru, który został powrotnie wywieziony.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie przedstawionych zarzutów.

Dyrektor Izby Celnej złożył odpowiedź na skargę kasacyjną i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: