Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 911/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6369 Inne o symbolu podstawowym 636
Hasła tematyczne: Autorskie prawo
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 137
journal: Dz.U. 2018 poz 1293
law: Ustawa z dnia 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi
article: art. 50 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 31 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.), , Sędzia WSA Grzegorz Antas, Sędzia WSA Artur Kuś, Protokolant spec. Joanna Piątek-Macugowska, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2021 r. sprawy ze skargi P z siedzibą w W na decyzję Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] lutego 2021 r. znak [...] w przedmiocie zmiany zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi i prawami pokrewnymi oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu (Minister) decyzją z [...] lutego 2021 r. [...], na mocy art. 137 ust. 1 ustawy z 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1293 – dalej o.z.z.) w zw. z art. 50 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1231, ze zm.- p.a.p.p.), art. 104 k.p.a. - po wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zmiany lub cofnięcia decyzji z [...] maja 1995 r. [...] (zmienionej decyzjami z [...] października 1998 r. i z [...] lutego 2003 r.) udzielającej Stowarzyszeniu [...] ([...]) zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi i prawami pokrewnymi:

I. zmienił ww. zezwolenie poprzez: 1) pkt I - 2) nadanie brzmienia "zwielokrotnianie"; 2) pkt 1 - 4) skreślenie; 3) pkt 1 - 6) nadanie brzmienia "publiczne wyświetlenie"; 4) pkt 1 - 9) nadanie brzmienie "nadawanie"; 5) pkt II - i) nadanie brzmienia "zwielokrotnianie"; 6) pkt II-5) nadanie brzmienia "publiczne odtworzenie"; 7) pkt II -6) nadanie brzmienia "nadawanie" oraz nadanie nowej numeracji - od pkt I - i) do pkt I - 10) i od pkt II - i) do pkt II-8), wg kolejności i formy gramatycznej przyjętej w art. 50 p.a.p.p.. W pozostałym zakresie zezwolenie pozostawił bez zmian.

II. zezwoleniu nadał jednolite brzmienie: Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w [...] udzielił zezwolenia na zbiorowe zarządzanie:

I. prawami autorskimi do utworów audiowizualnych na następujących polach eksploatacji:1) utrwalanie; а) zwielokrotnianie; 3) wprowadzanie do obrotu; 4) użyczenie; 5) najem; б) publiczne wyświetlenie; 7) publiczne odtworzenie; 8) nadawanie; 9) reemitowanie; 10) publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;

II. prawami pokrewnymi przysługującymi producentom utworów audiowizualnych do wideogramów na następujących polach eksploatacji: 1) zwielokrotnianie; 2) wprowadzanie do obrotu; 3) użyczenie; 4) najem; 5) publiczne odtworzenie; 6) nadawanie; 7) reemitowanie; 8) publiczne udostępnianie wideogramu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.

Organ wskazał, że [...] przedstawiło stanowisko w sprawie, wnosząc o szerokie pole eksploatacji "rozpowszechnianie", obejmujące m. in. nadawanie, reemitowanie i publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy miał do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym, ale jednocześnie z uwagi na jedynie przykładowe wyliczenie tych pól, mogłoby objąć także inne sposoby eksploatacji utworów.

[...] ([...]) wniosła o dopuszczenie jej do udziału ze względu na cele statutowe i interes społeczny tj. reprezentację i ochronę interesów gospodarczych zrzeszonych przedsiębiorców telekomunikacyjnych, którzy zawierają umowy z OZZ. Jej udział pozwoli organowi zapoznać się z opinią tego środowiska, co wpłynie również na przedsiębiorców związanych ze stroną umowami lub potencjalnie mogących taką umowę zawrzeć, ich klientów oraz konsumentów.

Postanowieniem z [...] sierpnia 2019 r. Minister dopuścił [...] do udziału w postępowaniu, które w piśmie z 12 listopada przedstawiło końcowe stanowisko.

Dalej organ wskazał, że [...] wykonuje zbiorowy zarząd na wszystkich polach eksploatacji objętych zezwoleniem. Na dzień 21 marca 2019 r. miało zawartych z użytkownikami ponad 1000 umów w zakresie praw autorskich i ponad 300 umów w zakresie praw do wideogramów, a odnośnie poszczególnych pól eksploatacji: zwielokrotnianie, wprowadzanie do obrotu, najem: 81 umów; publiczne odtwarzanie: 638 umów na prawa autorskie, 21 na wideogramy; wyświetlanie: 396 umów; nadawanie: 19 umów, zasadniczo odnośnie wszystkich użytkowników nadających w Polsce utwory audiowizualne objęte zarządem [...]; reemitowanie: 326 umów; publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy miał do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym: 6 umów (pisma [...] z 7.01. i 2.03. 2019 r.).

SFP wyjaśniło, że nie stosuje oddzielnych stawek wynagrodzeń dot. pola "utrwalanie", bo zakres korzystania związany jest z eksploatacją na polu "zwielokrotnienia". Analogicznie w zakresie pola eksploatacji "wprowadzanie do pamięci komputera", nierozerwalnie związanego z eksploatacją na polu "publiczne udostępnianie na żądanie" (tzw. usługa Video-on-Demand VOD).

[...] wskazało na konieczność utrzymania zbiorowego zarządzania na ww. polach eksploatacji z uwagi na masowy charakter korzystania z utworów audiowizualnych i wideogramów na tych polach, a w zakresie praw autorskich także z uwagi na objęcie ich przymusowym pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania w zakresie prawa do dodatkowego wynagrodzenia dla współtwórców utworów audiowizualnych zgodnie z art. 70 ust. 21 p.a.p.p. Wskazało też na brak praktycznego znaczenia pól "utrwalanie" i "wprowadzanie do pamięci komputera" z uwagi na ich "nierozerwalne" związanie z polem eksploatacji "zwielokrotnianie", zgadzając się na ich usunięcie gdyby taka była jednolita praktyka Ministra co do innych organizacji zbiorowego zarządzania (pismo [...] z 7 stycznia 2019 r. ).

Odnośnie repertuaru w zakresie praw autorskich [...] podniosło, że ma zawarte umowy z uprawnionymi na polach eksploatacji: zwielokrotnianie, wprowadzanie do obrotu, najem: 5480 umów, publiczne odtwarzanie: 5473 umowy, wyświetlanie: 4820 umów, nadawanie: 4816 umów, reemitowanie: 5475 umów, publiczne udostępnianie utworu tak, aby każdy miał do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym: 5473 umowy (pismo [...] z 21 marca 2019 r. str. 1-2).

Odnośnie repertuaru w zakresie praw do wideogramów [...] wskazało na umowy z uprawnionymi na polach eksploatacji: zwielokrotnianie, wprowadzanie do obrotu, najem: 659 umów, publiczne odtwarzanie: 652 umowy, użyczenie: 652 umowy, nadawanie: 652 umowy, reemitowanie: 659 umów, publiczne udostępnianie wideogramu (w piśmie [...] mówi o "publicznym udostępnianiu utworu" jest to jednak oczywista pomyłka, gdyż tu chodzi o prawa do wideogramów) w taki sposób, aby każdy miał do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym: 652 umowy.

[...] podało też, że zawarło "kilkadziesiąt umów" z zagranicznymi uprawnionymi lub organizacjami ich reprezentującymi, w tym zagranicznymi organizacjami zbiorowego zarządzania (pismo [...] j. w. str. 2).

Minister przytoczył art. 137 ust. 1 u.z.z. zgodnie z którym w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego obowiązany był z urzędu wszcząć postępowania administracyjne w celu:

1) cofnięcia zezwoleń organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi w zakresie, w jakim w toku dotychczasowej działalności na danym polu eksploatacji nie podjęły one zbiorowego zarządzania lub wykonywały je "w niewielkiej skali", jak również jeżeli w odniesieniu do określonego rodzaju utworów lub przedmiotów praw pokrewnych nie istnieje potrzeba zbiorowego zarządzania na danym polu eksploatacji;

2) zmiany zezwoleń w zakresie, w jakim konieczne jest ich dostosowanie do nazw pól eksploatacji określonych w art. 50 ustawy o prawie autorskimi prawach pokrewnych.

Organ stwierdził, że [...] posiada zezwolenie na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do utworów audiowizualnych na polach eksploatacji: 1) utrwalanie; 2) zwielokrotnianie; 3) wprowadzanie do obrotu; 4) wprowadzenie do pamięci komputera; 5) użyczenie; 6) najem; 7) wyświetlanie; 8) publiczne odtwarzanie; 9) nadawanie za pomocą wizji lub fonii przewodowej albo bezprzewodowej przez stację naziemną oraz nadawanie za pośrednictwem satelity; 10) reemitowanie; 11) publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, oraz w tym samym zakresie, z wyjątkiem pól "utrwalanie" i "publiczne wyświetlenie", na zbiorowe zarządzanie prawami pokrewnymi do wideogramów przysługującymi producentom utworów audiowizualnych.

Minister powtórzył ww. ustalenia na 21 marca 2019 r. przyjmując, że liczba umów na poszczególnych polach eksploatacji wskazuje na potrzebę dalszego funkcjonowania zbiorowego zarządu [...] na tych polach. Nie zachodzą zatem podstawy do cofnięcia zezwolenia (art. 137 ust. 1 pkt 1 o.z.z.).

Stwierdził następnie, że nie uwzględnił wniosków dowodowych [...], aby [...] przedstawiło opisane umowy, bo wymagałoby to włączenia do akt kilkudziesięciu tysięcy umów, co wpłynęłoby na czas załatwiania sprawy, a nie jest konieczne, wobec konsekwencji prawnych dostarczenia nieprawdziwych informacji. Nadto, niektóre informacje o przychodach z poszczególnych pól eksploatacji i umów mogą być objęte tajemnicą przedsiębiorcy. Materiał dowodowy nie wskazuje także na potrzebę powołania biegłego.

Za niezasadne Minister uznał żądanie [...], aby zezwolenie [...] ograniczyć w zakresie praw autorskich i pokrewnych przysługujących nadawcom na polu eksploatacji "reemitowanie", gdyż [...] samo je stosuje we wzorcach umów licencyjnych. W dniu [...] sierpnia 2018 r. [...] zawarło z [...] S.A. umowę o powierzenie w zarząd [...] przysługujących [...] S.A. zarówno autorskich praw majątkowych do utworów audiowizualnych jak i praw pokrewnych do wideogramów, na polu eksploatacji "reemitowanie" (pismo [...] z 6 grudnia 2019 r. str. 1-4). Umowa zobowiązuje [...] do podjęcia "wszelkich starań" w celu zawarcia stosownych umów z podmiotami dokonującymi reemisji. Zdaniem organu, umowa z największym w Polsce nadawcą telewizyjnym dysponującym ogromnym repertuarem własnym nie pozwala przyjąć, że na tym polu [...] nie wykonuje zbiorowego zarządu lub nie istnieje potrzeba jego wykonywania.

Podzielając stanowisko [...] Minister podniósł, że stosowanie art. 137 ust. 1 o.z.z. musi pozostawać w związku z art. 9 tej ustawy, którym wskazuje, że zezwolenie na zbiorowe zarządzanie powinno określać wyłącznie rodzaje utworów lub przedmiotów praw pokrewnych, do których prawami dana organizacja ma zarządzać oraz pola eksploatacji, na których ten zarząd będzie wykonywany. Jedynym fakultatywnym elementem zezwolenia jest wskazanie "kategorii uprawnionych". Nie wyodrębnia się zatem w zezwoleniu elementów składających się na zbiorowe zarzadzanie (art. 3 pkt 1) - wbrew żądaniu [...] - aby rozróżnić w zezwoleniu przypadki, w których [...] ma prawo udzielać licencji i odrębnie przypadki, gdy w braku prawa zakazowego po stronie uprawnionych (art. 94 ust. 5 p.a.p.p.) lub w przypadkach z art. 70 ust. 21 p.a.p.p. [...] mogłoby żądać od użytkownika jedynie wynagrodzenia za korzystanie z utworu lub przedmiotu prawa pokrewnego. Zezwolenie wyznacza jedynie granice zbiorowego zarządu, w ramach których następuje wykonywanie określonych uprawnień. O tym, jakie są to uprawnienia, decyduje ustawa. Zezwolenie w żaden sposób nie może tego modyfikować.

Niemniej organ zgodził się z [...], że w tym postępowaniu nie ma możliwości rozszerzenia udzielonego zezwolenia. Niezasadne jest więc żądanie [...], aby do zezwolenia wprowadzić pole "publiczne rozpowszechnianie" obejmujące m. in. pola "nadawanie", "reemitowanie" i "publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy miał do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym", ale z uwagi na jedynie przykładowe wyliczenie tych pól, mogłoby objąć też inne sposoby eksploatacji utworów. Art. 50 p.a.p.p. nie kreuje pola eksploatacji "publiczne rozpowszechnianie", ale w pkt 3 przykładowo wylicza pola eksploatacji - sposoby eksploatacji utworu inne niż obrót jego materialnymi egzemplarzami.

Minister przytoczył następnie art. 50 p.a.p.p., zgodnie z którym odrębne pola eksploatacji stanowią w szczególności: 1) w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu - wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową; 2) w zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono - wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy; 3) w zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt 2 - publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.

Wymienione pola eksploatacji różnią się od wskazanych w zezwoleniu [...] w zakresie: "wprowadzenie do pamięci komputera"; "nadawanie za pomocą wizji lub fonii przewodowej albo bezprzewodowej przez stację naziemną oraz nadawanie za pośrednictwem satelity".

Zdaniem organu, pole eksploatacji "wprowadzenie do pamięci komputera" ze względu na zmiany technologiczne nie ma obecnie praktycznego znaczenia i zostało ono usunięte z p.a.p.p. (ustawą z 28 października 2002 r. Dz. U. z 2002 r., Nr 197, poz. 1662) z dniem 1 stycznia 2003 r. W obecnym stanie prawnym "wprowadzenie do pamięci komputera" należy traktować jako jeden ze sposobów zwielokrotniania utworów. Z tego względu zmieniono zezwolenie poprzez jego usunięcie.

Natomiast w zakresie pola eksploatacji "nadawanie za pomocą wizji lub fonii przewodowej albo bezprzewodowej przez stację naziemną oraz nadawanie za pośrednictwem satelity", jego nazwa winna zostać zastąpiona terminem "nadawanie", które jest pojęciem szerokim, obejmującym wszystkie formy nadawania bez względu na wykorzystywaną technologię. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 u.a.p.p., który zawiera ustawową definicję pola eksploatacji "nadawanie", należy przez to rozumieć rozpowszechnianie drogą emisji radiowej lub telewizyjnej, prowadzonej w sposób bezprzewodowy (naziemny lub satelitarny) lub w sposób przewodowy. Zdefiniowane przez ustawodawcę pojęcie nadawania jest więc pojęciem szerokim i w jego ramach mieszczą się odmienne technicznie sposoby przesyłu sygnału: bezprzewodowo lub przewodowo oraz w sposób naziemny i satelitarny.

Skargę a ww. decyzję złożyła [...] zarzucając naruszenie:

1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 7 k.p.a. w zw. z art 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w oparciu o niekompletny materiał dowodowy, wskutek niepodjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, w tym nieuwzględnienia żądania o przeprowadzenie dowodów na okoliczność mającą znaczenie dla sprawy, oraz uznanie za udowodnione okoliczności, na które [...] nie przedstawiło żadnych dowodów (przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów);

b) art. 84 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w sprawie wymagającej wiadomości specjalnych bez udziału biegłego;

c) art. 8 § 2 k.p.a. poprzez odstąpienie od utrwalonego sposobu rozstrzygania spraw o analogicznym stanie faktycznym i prawnym, w tym ustalania, czy organizacja zbiorowego zarządzania (OZZ) podjęła zbiorowe zarządzanie, a jeśli tak to w jakiej skali.

2. przepisów materialnoprawnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 137 ust. 1 pkt 1 lit. a i b o.z.z. w zw. z art. 3 pkt 1 o.z.z. poprzez ich niezastosowanie i niecofnięcie zezwolenia w zakresie, w jakim w toku dotychczasowej działalności [...] nie podjęła zbiorowego zarządzania lub wykonywała je w niewielkiej skali, albo nie istniała potrzeba zbiorowego zarządzania;

b) art. 7 ust. 1 o.z.z. poprzez jego niezastosowanie i niecofnięcie zezwolenia w zakresie, w jakim [...] nie spełnia warunków posiadania zezwolenia na zbiorowe zarządzanie;

c) art. 137 ust. 1 pkt 2 o.z.z. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące rozszerzeniem zezwolenia, a nie jedynie zmianą w celu dostosowanie do nazw pól eksploatacji, określonych w art. 50 p.a.p.p.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie organu do wydania decyzji: cofającej zezwolenie na polu eksploatacji "reemitowanie", w tym do pobierania wynagrodzenia na tym polu eksploatacji; ograniczającej zezwolenie na polach eksploatacji "odtwarzanie" i "nadawanie za pomocą wizji lub fonii przewodowej albo bezprzewodowej przez stację naziemną i nadawanie za pośrednictwem satelity" tylko do pobierania wynagrodzenia z art. 94 ust. 5 p.a.p.p. i to wyłącznie w przypadku eksploatacji wprowadzonego do obrotu wideogramu, niezmieniającej zezwolenia [...] w zakresie pola eksploatacji "nadawanie za pomocą wizji lub fonii przewodowej albo bezprzewodowej przez stację naziemną oraz nadawanie za pośrednictwem satelity" na "nadawanie" oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Ad 1 a. [...] wskazała, że organ uchybił ww. przepisom. Pomimo jej wniosków o zobowiązanie [...] do przedstawienia dokumentów (w tym umów), organ oparł się wyłącznie na twierdzeniach [...]. Z umowy [...] z [...] S.A. o powierzeniu w zarząd autorskich praw majątkowych oraz praw pokrewnych do wideogramu z 1 sierpnia 2018 r. nie wynika czy i ile praw przekazano w zbiorowy zarząd [...]. Umowę jest niepełna (brak § 6, § 7 i Załącznika nr 1). Z § 1 ust. 1 tej umowy wynika natomiast, że z chwilą zawarcia umowy przekazanie w zarząd odnosi się tylko do niektórych praw nadawcy. Art. § 15 [...] zobowiązuje się, że podejmie wszelkie starania w celu zawarcia umów z podmiotami dokonującymi reemisji obejmujących prawa nadawców do ich własnych utworów audiowizualnych. [...] nie przedstawiło jednak dowodu, że działania te podjęło i wprost przyznało, że nie zawierało umów z reemitentami obejmujące prawa nadawców. Pomimo tego, organ stwierdził, że "Zawarcie takiej umowy z największym w Polsce nadawcą telewizyjnym dysponującym ogromnym repertuarem własnym nie pozwala na konstatację, że w omawianym zakresie [...] nie wykonuje zbiorowego zarządu lub też, że nie istnieje potrzeba jego wykonywania." Nie podjął jednak działań aby ustalić, czy [...] prowadzi zbiorowy zarząd w zakresie praw autorskich i praw pokrewnych przysługujących nadawcom, na polu eksploatacji reemitowanie.

Wbrew art. 77 § 1 k.p.a., organ nie zebrał zatem wyczerpująco materiału dowodowego. Z naruszeniem art. 78 § 1 k.p.a. nie zobowiązał [...] do przedstawienia dokumentów, na które się powołuje. Od powyższego zależy bowiem, czy [...] wykonuje zbiorowe zarządzanie w skali większej niż niewielka, a więc czy istnieje podstawa do cofnięcia zezwolenia w zakresie danego pola eksploatacji.

W świetle art. 7 k.p.a., za niewystarczającą skarżący uznał odmowę przeprowadzenia ww. dowodu z uwagi na ochronę tajemnicy przedsiębiorstw, bez jego przeprowadzenia w taki sposób, aby nie zagrażał tajemnicy. Nadto, argument ten uznał za nietrafny bowiem, że samo [...] przedstawiło umowę z [...] S.A. z [...] sierpnia 2018 r.

Orzekając na podstawie niekompletnego materiału dowodowego Minister przekroczył granice swobodnej jego oceny, uznając za udowodnione okoliczności, na które [...] nie przedstawiło dowodów lub przedstawiło niewystarczające.

Powyższe potwierdza także uzasadnienie projektu o.z.z. "Przepis ten opiera się na kryteriach, które są możliwe do zweryfikowania w drodze postępowania dowodowego w toku procedury przeglądowej."

Ad 1 b) Organ naruszył art. 84 § 1 k.p.a., gdyż wydał decyzję bez udziału biegłego w sprawie wymagającej wiadomości specjalnych. Na poparcie tego stanowiska [...] powołał orzecznictwo sądowe.

Wiadomości specjalnych wymagało bowiem ustalenie zakresu pojęcia "utwór audiowizualny" oraz tego, czy na polach eksploatacji nadawanie za pomocą wizji lub fonii przewodowej albo bezprzewodowej przez stację naziemną oraz nadawanie za pośrednictwem satelity, reemitowanie i publiczne odtwarzanie, w praktyce dochodzi do eksploatacji wyłącznie utworów audiowizualnych, czy i innych utworów i przedmiotów praw pokrewnych.

Jeżeli całość nadawanych, reemitowanych i publicznie odtwarzanych programów stanowią utwory audiowizualne, to wówczas zgodnie z art. 70 ust. 1 pa.p.p. "producent utworu audiowizualnego nabywa na mocy umowy o stworzenie utworu albo umowy o wykorzystanie już istniejącego utworu wyłączne prawa majątkowe do eksploatacji tych utworów w ramach utworu audiowizualnego jako całości". Jedynie w zakresie nadawania i publicznego odtwarzania mogłoby przysługiwać uprawnienie do wynagrodzenia dla współtwórców utworu audiowizualnego (art. 70 ust 21 pkt 2 i 3 p.a.p.p.). Dla korzystania z takich przedmiotów własności intelektualnej w utworze audiowizualnym konieczne byłoby zatem zezwolenie jedynie producentów utworów audiowizualnych, składających się na program i zbędne uzyskiwanie zgód od twórców innych utworów. Zezwolenie powinno zostać ograniczone tylko do praw autorskich producentów do utworów audiowizualnych (jak w przypadku praw pokrewnych).

Art. 77 § 4 k.p.a. wskazuje, że fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie, czego Minister jednak nie uczynił i nie zawarł w decyzji. Nie wskazał, jaką definicję "utworu audiowizualnego" przyjął.

Ad 1 c) Organ naruszył art. 8 § 2 k.p.a. odstępując od utrwalonej praktyki, w zakresie sposobu rozstrzygania tożsamych spraw, w tym ustalania, czy OZZ podjęła zbiorowe zarządzanie, a jeśli tak, to w jakiej skali. Odstąpił od kryteriów, które sam wskazał w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania dot. wykonywania zbiorowego zarządzania i jego skali z aktualną liczbą umów zawartych z użytkownikami.

W innych sprawach organ uwzględniał liczbę umów zawartych przez OZZ z użytkownikami, a nie tylko z uprawnionymi. Bezpodstawnie zatem uznał, że SFP podjęło zbiorowe zarządzanie i to w skali większej niż niewielka, na postawie jednej umowy z uprawnionym. Dotyczy to praw przysługujących nadawcom na polu eksploatacji reemitowanie. Tym samym naruszył art. 8 § 2 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przykładem może być decyzja o cofnięciu zezwolenia m.in. na polu eksploatacji reemitowanie z 28 stycznia 2021 r., której treść skarżąca obszernie przytoczyła. Ponadto cofnął zezwolenia w tym zakresie również decyzjami: z [...] stycznia 2021 r. i z [...] marca 2021 r. Także w tych przypadkach OZZ nie miały umów z reemitentami. Organ badał ilość umów zawartych z użytkownikami - odrębnie dla każdego rodzaju praw oraz pola eksploatacji objętego zezwoleniem.

Ad 2 a) Po przytoczeniu art. 137 o.z.z skarżący wskazał, że nie cofnięto zezwolenia w szczególności w zakresie praw autorskich i praw pokrewnych przysługujących nadawcom na polu eksploatacji "reemitowanie". Poza umową z [...] S.A. [...] nie przedstawiło innej umowy z nadawcą, ani użytkownikiem i przyznało, że takich umów nie zawarło. Organ stwierdził jednak, że zbiorowo zarządza prawami przysługującymi nadawcom, gdyż wystarczające jest zawarcie umowy w dniu [...] sierpnia 2018 r. z [...] S.A.

Prawidłowa wykładnia definicji zbiorowego zarządzania wskazuje jednak, że niewystarczające jest obejmowanie praw w zbiorowy zarząd, aby zachodziło zbiorowe zarządzanie. W świetle art. 3 pkt 1 ozz obejmowanie praw w zbiorowy zarząd jest tylko jednym z wielu rodzajów czynności, świadczących o zbiorowym zarządzaniu. Niezbędna jest "działalność polegająca na wykonywaniu praw autorskich lub praw pokrewnych dla zbiorowej korzyści uprawnionych. Nie przynosi korzyści uprawnionym objęcie ich praw w zbiorowy zarząd, bez umów o korzystanie z tych praw, a więc bez poboru, podziału i wypłaty przychodów z praw, ani innych czynności z art. 3 pkt 1 ozz.

Ad 2 b) Organ nie zastosował art. 7 ust. 1 ozz, co skutkowało niecofnięciem zezwolenia [...] w zakresie, w jakim nie spełnia warunków posiadania zezwolenia. Potrzebę ich uwzględnienia skarżąca wywiodła z uzasadnienia projektu do ustawy ozz. Ponadto wskazała, zezwolenia powinny być idealnie dopasowane do eksploatacji praw, potrzeby zbiorowego zarządu, zakresu praw reprezentowanych przez dany OZZ i umów zawieranych z użytkownikami. Pozostawienie zezwolenia [...], udzielonego na zapas, z przekroczeniem potrzeb narusza art. 7 ust 1 i art. 137 ust. 1 o.z.z. Na poparcie ww. stanowiska również powołała uzasadnienie projektu o.z.z.

Ad 2 c) Według [...] organ zmienił zezwolenie [...], tłumacząc to koniecznością dostosowania do nazw pól eksploatacji, określonych w art. 50 p.a.p.p.. W szczególności pkt 1-9) i 11-6) zezwolenia. Jednak zmiana ta wykracza poza art. 137 ust. 1 pkt 2 o.z.z.,a więc dokonana została bez podstawy prawnej. Organ rozszerzył zezwolenie na wszystkie rodzaje nadawania. [...] nie mogło bowiem zbiorowo zarządzać na polu eksploatacji nadawanie, poza wizja lub fonią przewodowa albo bezprzewodową przez stację naziemną i za pośrednictwem satelity. Nadawanie internetowe nie mieściło się w zezwoleniu. Sposoby nadawania, objęte zezwoleniem [...], nie są wymienione jedynie przykładowo. W odróżnieniu od pola eksploatacji "zwielokrotnianie określoną techniką, w tym techniką zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową", zmienionego na "zwielokrotnianie", zezwolenie [...] w zakresie nadawania nie brzmiało "nadawanie, w tym za pomocą wizji lub fonii przewodowej albo bezprzewodowej przez stację naziemną oraz nadawanie za pośrednictwem satelity".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał zaprezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Poddaną kontroli Sądu decyzją z [...] lutego 2021 r. Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu (Minister), na mocy art. 137 ust. 1 ustawy z 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1293 – dalej o.z.z.) w zw. z art. 50 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1231, ze zm.- p.a.p.p.), art. 104 k.p.a. - po wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zmiany lub cofnięcia decyzji z [...] maja 1995 r. (zmienionej decyzjami z [...] października 1998 r. i z [...] lutego 2003 r.) udzielającej Stowarzyszeniu [...] w [...] ([...]) zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi i prawami pokrewnymi orzekł merytorycznie.

Organ dopuścił organizację społeczną - [...] – w trybie art. 31 § 1 k.p.a. - do udziału w powyższym postępowaniu postanowieniem z [...] sierpnia 2019 r. Organ odstąpił od uzasadnienia orzeczenia z uwagi na treść art. 124 § 2 k.p.a.

[...] zrezygnowała z ponownej kontroli instancyjnej i wniosła skargę do Sądu na decyzję z [...] lutego 2021r.

Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny skargi - obowiązkiem Sądu było zatem w pierwszej kolejności przeprowadzenie kontroli, czy skarżąca jest uprawniona do jej wniesienia. Sąd administracyjny nie jest bowiem związany ustaleniami organów w zakresie dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym. Tym samym nie może poprzestać na samym stwierdzeniu, że została ona dopuszczona do udziału, ale jest zobowiązany zbadać, czy było ono uzasadnione jej celami statutowymi i czy przemawiał za tym interes społeczny.

Sąd może stwierdzić, że warunek ten nie został spełniony również w sytuacji, gdy organizacja brała udział w postępowaniu na prawach strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 września 2016 r. sygn. akt II OSK 3153/14 – CBOSA; wyrok NSA z 18 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2099/12, LEX nr 1497905). Dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym daje bowiem prawa procesowe w postępowaniu administracyjnym, ale nie daje tych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 14 października 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 773/16 - CBOSA). Innymi słowy sam fakt, że organizacja społeczna brała udział w postępowaniu administracyjnym nie tworzy po jej stronie legitymacji skargowej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 3 lipca 2020 r. sygn. II SA/Gl 108/20, LEX nr 3033049).

Przypomnieć trzeba zatem trzeba, że legitymację skargową w postępowaniu sądowoadministracyjnym reguluje art. 50 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że uprawnienie to posiada każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Wymieniona w tym przepisie kolejność podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi nie jest przypadkowa, gdyż wynika z wagi chronionych wartości w demokratycznym państwie prawnym. To przede wszystkim ochrona praw podmiotowych jednostki jest podstawową wartością, którą ma chronić postępowanie sądowoadministracyjne. Regulacja przyznająca legitymację innym podmiotom, nie może zatem podlegać wykładni rozszerzającej, gdyż otwierałaby możliwość nieuzasadnionej ingerencji w prawa jednostki.

Podstawę prawną dopuszczenia [...] w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym stanowił zaś art. 31 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny.

Hipoteza tej normy prawnej przewiduje zatem łącznie dwie przesłanki, spełnienie których skutkuje uprawnieniem organizacji społecznej do zgłoszenia wymienionego żądania i powinny być one wykładane ściśle, z ograniczeniami wprowadzonymi przez ww. przepis prawa.

I tak, cele działania organizacji społecznej, domagającej się dopuszczenia do udziału w postępowaniu w sprawie dotyczącej innej osoby, muszą być odpowiednio skonkretyzowane w statucie, a więc tak, aby można było określić rzeczywisty i bezpośredni związek pomiędzy celami statutowymi, a postępowaniem w którym organizacja domaga się uczestnictwa na prawach strony. Nie wystarczy zatem ogólne wskazanie, że działa ona w interesie społecznym, gdyż na takiej zasadzie każda taka organizacja mogłaby brać udział w każdym postępowaniu administracyjnym.

Ponadto, kryterium interesu społecznego, jako pojęcie niedookreślone wymaga w każdej sprawie indywidualnej oceny. Musi być zatem poprzedzone zbadaniem, czy poszerzenie kręgu uczestników postępowania administracyjnego jest korzystne dla gromadzenia materiału dowodowego i dla wyjaśnienia istotnych faktów, czy aspektów sprawy (por. wyroki NSA 24 czerwca 2009 r., sygn. II OSK 1038/08; z 28 czerwca 2016 r., sygn. II OSK 2635/14; z 1 sierpnia 2017 r., sygn. II OSK 2956/15). Musi też odpowiadać wymogom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidualnych i działaniem w nim organów administracyjnych. Nie jest ono bowiem obojętne dla stron, zwłaszcza gdy reprezentują przeciwstawne interesy. Ochrona strony przed negatywnymi skutkami aktywności organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym również leży w interesie społecznym, a organ takie wymagania winien brać pod uwagę przy ocenie żądań organizacji społecznej. Niedopuszczalna jest zatem taka wykładnia art. 31 § 1 k.p.a., zgodnie z którą organ byłby automatycznie zobligowany do uwzględnienia żądania organizacji społecznej z tych tylko powodów, że jest ona organizacją społeczną, której żądanie jest uzasadnione celami statutowymi, bez badania, czy przemawia za tym interes społeczny.

W postanowieniu składu siedmiu sędziów NSA z 28 września 2009 r., sygn. akt II GZ 55/09 podkreślono, że istotą udziału organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym, nie jest zaspokojenie partykularnych interesów samej organizacji, ale zapewnienie szeroko pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem. Organ nie jest zobowiązany do każdorazowego uwzględnienia wniosku organizacji społecznej tylko z tego powodu, że charakter rozpoznawanej sprawy jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności.

Tym samym, na gruncie konkretnej sprawy rola organizacji społecznej, która zabiega o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu, musi być jednoznaczna. Musi być jasne, czy jej udział prowadzi do realizacji celów statutowych, czy też jest tylko formą popierania interesów określonej grupy podmiotów. Skoro podstawą działalności organizacji społecznej z założenia jest interes publiczny, zaś organizacja zgłaszając żądanie udziału zmierza do realizacji zadań mających znaczenie dla interesu ogólnospołecznego, to ustalenie okoliczności wyłączających istnienie interesu społecznego organizacji w powyższym znaczeniu obliguje organ do wydania postanowienia odmownego na mocy art. 31 § 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 139/09).

Mając powyższe na uwadze wskazać trzeba, że ze statutu [...] wynika, że stanowi ona organizację samorządu gospodarczego reprezentującą interesy gospodarcze zrzeszonych w niej przedsiębiorców (§ 1 pkt 4). Tym samym - tak jak w przypadku wszystkich izb gospodarczych - podejmuje działania w ich interesie (art. 1 i art. 2 ustawy z 30 maja 1998 r. o izbach gospodarczych - Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 710 ze zm.). W konsekwencji do celów statutowych [...] należy przede wszystkim reprezentacja i ochrona interesów gospodarczych jej członków. [...] nie jest zatem autentycznie i bezinteresowne zaangażowana w ochronę ogólnie pojmowanych interesów społecznych. Czym innym jest bowiem działanie w interesie społecznym, a czym innym działanie w celach statutowych organizacji społecznej dla osiągniecia najbardziej korzystnego wyniku finansowego zrzeszonych w niej członków.

Zważyć należy, że przedmiotem postępowania, do którego została dopuszczona [...], była wyłącznie zmiana lub ewentualnie cofnięcie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi przyznane uprzednio Stowarzyszeniu [...] decyzją z dnia [...] maja 1995 r. [...] w trybie art. 137 ust. 1 ustawy z 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi. Przepis ten nakłada na ministra obowiązek wszczęcia z urzędu w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy postępowania w celu: 1) cofnięcia zezwolenia w zakresie, w jakim: a) w toku dotychczasowej działalności organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, o której mowa w art. 104 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 123, na danym polu eksploatacji nie podjęła zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi lub wykonywała zbiorowe zarządzanie na danym polu eksploatacji w niewielkiej skali, b) w odniesieniu do określonego rodzaju utworów lub przedmiotów praw pokrewnych nie istnieje potrzeba zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi na danym polu eksploatacji; 2) zmiany zezwolenia w zakresie, w jakim konieczne jest jego dostosowanie do nazw pól eksploatacji, określonych w art. 50 ustawy zmienianej w art. 123, a więc w celu jego dostosowania do nazw pól eksploatacji, określonych w art. 50 p.a.p.p.

Przepis ten reguluje zatem procedurę kompleksowej merytorycznej weryfikacji udzielonych wcześniej zezwoleń na wykonywanie zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, bowiem stosownie do art. 136 u.z.z. dotychczasowe zezwolenia zachowały ważność.

Wskazywana we wniosku o dopuszczenie okoliczność, że przedmiot tej sprawy pozostaje w sferze interesów gospodarczych zrzeszonych w [...] członków, którzy zawierają umowy z organizacjami zbiorowego zarządzania nie daje zatem podstaw do uznania, że skarżąca działa w interesie społecznym ogólnie pojmowanym. Nie świadczy o nim również argumentacja, że rozstrzygnięcie Ministra wpłynie nie tylko na sferę praw i obowiązków strony postępowania, ale także na grupę przedsiębiorców związanych ze stroną umowami lub mogących taka umowę zawrzeć, a w konsekwencji na klientów tych podmiotów, w tym również konsumentów. Wręcz przeciwnie, cofnięcie przedmiotowego zezwolenia nie leży w interesie ogólnospołecznym, a więc interesie całego społeczeństwa - odbiorców kultury.

Na gruncie rozpatrywanej sprawy nie można uznać, aby [...] wykazała, że jej udział w postępowaniu toczącym się w opisanym przedmiocie leżał w tak pojmowanym interesie społecznym, co z kolei skutkowało brakiem legitymacji do złożenia skargi w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a.

Powyższe ustalenia uprawniały Sąd do oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Interes prawny jest bowiem kategorią prawa materialnego, a zatem wymaga poczynienia ustaleń i rozważań w tym kierunku. Ich negatywny wynik musi prowadzić do oddalenia skargi, nie zaś jej odrzucenia (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 15 kwietnia 2021 r. sygn. II SA/Sz 1048/20 LEX nr 3199983).

Z podanych przyczyn Sąd - na mocy art. 151 p.p.s.a. - skargę oddalił.