Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 235/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Służba celna
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 10, art. 26 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 129 par. 2 w zw. z art. 127
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępownaia administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Stebnicka (spr.) Sędziowie Małgorzata Borowiec NSA Jan Paweł Tarno Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2006r. sygn. akt II SA/Wa1688/06 w sprawie ze skargi K. T. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy 1. oddala skargę kasacyjną, 2. przyznaje od Skarbu Państwa (kasa Naczelnego Sądu Administracyjnego) adwokatowi M. S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz należy podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.


UZASADNIENIE

UZASADNIENIE:

Wyrokiem z dnia 28 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 1688/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. T. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] nr [...] o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Finansów z dnia [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności pisma Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] maja 2001 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd - odnosząc się do argumentacji skarżącej, iż w niniejszej sprawie właściwy winien być rzecznik dyscyplinarny, a nie Minister Finansów - podkreślił, iż zgodnie z art. 1a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o służbie celnej (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641 ze zm.) organem właściwym w sprawach funkcjonariuszy celnych jest minister właściwy do spraw finansów tj. Minister Finansów, tym bardziej, że postępowanie nie dotyczyło spraw dyscyplinarnych, ale kwestii związanych ze stwierdzeniem nieważności pisma Prezesa Głównego Urzędu Ceł.

W dalszej kolejności Sąd Wojewódzki stwierdził, iż stosownie do treści art. 129 § 2 w zw. z art. 127 kpa wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosi się w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji. Termin ten jest terminem zawitym i może być przywrócony jedynie na wniosek strony. Zasady obliczania terminów w postępowaniu administracyjnym zostały natomiast określone w art. 57 § 1 kpa, zgodnie z którym to jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, to przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło. Upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu. Sąd podał w uzasadnieniu, że termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął w dniu 31 grudnia 2004 r., natomiast skarżąca wniosek taki złożyła dopiero w dniu 1 stycznia 2005 r., czym uchybiła ustawowemu terminowi 14 dni na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Natomiast twierdzenia skarżącej, iż wedle jej notatek decyzja Ministra Finansów została jej doręczona w dniu 18 grudnia 2004 r. należy w świetle zebranego przez organ materiału dowodowego uznać za gołosłowne.

Od powyższego wyroku skarżąca za pośrednictwem swojego pełnomocnika wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną. Orzeczenie zaskarżyła w całości, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, wskazując konkretnie na:

1) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych w związku z art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, 77 i art. 81 kpa poprzez dokonania przez Sąd I instancji jedynie powierzchownej kontroli prawidłowości postępowania skarżonego organu i odmowę uchylenia zaskarżonego postanowienia, mimo że zostało wydane z naruszeniem art. 7, 77 i art. 81 kpa;

2) art. 141 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieprzedstawienie i nieodniesienie się do wszystkich zarzutów zawartych w skardze;

3) art. 16 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. poprzez wydanie wyroku w składzie orzekającym, w którym zasiadało dwóch asesorów, z których jeden był sprawozdawcą, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i prowadziło do nieważności postępowania.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych prawem.

W uzasadnieniu skarżąca odnosząc się do pierwszego z zarzutów skargi kasacyjnej podniosła, że organ naruszył prawo poprzez rutynowe stwierdzenie terminu doręczenia jedynie na podstawie zwrotnego potwierdzenia odbioru bez przeprowadzania postępowania dowodowego, w szczególności sprawdzenia dokumentacji, na którą powoływała się skarżąca oraz przesłuchania samej skarżącej lub listonosza. Na potwierdzenie swojego stanowiska skarżąca powołała się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 1994 r. i z dnia 10 listopada 1996 r. Niewyjaśnienie przez organ w postępowaniu administracyjnym wszystkich wątpliwości co do daty doręczenia decyzji skutkowało rażącym naruszeniem prawa, którego Sąd Wojewódzki nie zauważył, a tym samym naruszył przepis art. 145 § 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W dalszej kolejności skarżąca zarzuciła, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku nie odniósł się do wszystkich zarzutów zawartych w skardze ani nie wyjaśnił podstawy prawnej ewentualnego uznania ich za niezasadne. Wobec czego uzasadnienie tego wyroku jest lakoniczne i ogólnikowe i nie spełnia wymogów wskazanych w art. 141 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W szczególności Sąd I instancji nie wskazał daty, którą uznał za datę doręczenia decyzji, a oceniając twierdzenia skarżącej jako gołosłowne nie wskazał wyczerpująco na fakty i okoliczności, które uznał za udowodnione, a winien był przeprowadzić w tym zakresie bardziej szczegółowe postępowanie dowodowe. Wobec powyższego uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymogów z art. 141 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W zakresie ostatniego z zarzutów skargi kasacyjnej skarżąca podkreśliła, że zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP rolą sądownictwa jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości, czyli ochrona praworządności poprzez rozstrzyganie sporów. Ta szczególna i doniosła rola sądownictwa wymaga posiadania przez sędziów odpowiednich kwalifikacji oraz przyznania im takich atrybutów aby ich działalność dawała gwarancję rzetelności i sprawiedliwości, dlatego też skład orzekający w przedmiotowej sprawie, w którym znalazło się dwóch asesorów, budzi wątpliwości. Niezawisłość i niezależność sędziego - powoływanego przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa na czas nieokreślony i nieusuwalnie - zapewnia orzekanie w sposób wolny od możliwości jakichkolwiek bezpośrednich i pośrednich nacisków z zewnątrz, jest gwarancją praw i wolności obywatelskich, jak również rzetelnego i sprawiedliwego procesu. Natomiast asesorzy sądowi są mianowani przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, muszą spełniać nieco niższe warunki niż te określone dla sędziów sądów administracyjnych i swoje obowiązki mogą na tym stanowisku wykonywać nie dłużej niż przez pięć lat. Takie ukształtowanie pozycji asesora w systemie wymiaru sprawiedliwości sprawia - zdaniem skarżącej - że nie dysponuje on wieloma atrybutami przynależnymi sędziom, a jego pośrednia zależność od czynników zewnętrznych może budzić pewne wątpliwości natury konstytucyjnej. Konstytucja RP bowiem, jak również Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, wymagają od organów sprawujących wymiar sprawiedliwości całkowitej niezależności i niezawisłości. Natomiast z konstrukcji prawnej asesora wynika, iż jest on bardziej urzędnikiem wypełniającym zlecone mu funkcje w wymiarze sprawiedliwości niż sędzią w rozumieniu Konstytucji i Konwencji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd ten związany jest zarówno wnioskami strony skarżącej określającym przedmiot zaskarżenia, jak i podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Z urzędu Sąd może jedynie brać pod uwagę nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach określonych w § 2 tego przepisu.

W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził nieważności postępowania, a zatem rozważania ograniczył jedynie do podstaw skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna wniesiona przez pełnomocnika K. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 1688/06 oparta została na zarzucie z art. 174 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tj. zarzucie naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do pierwszego z zarzutów skargi kasacyjnej należy stwierdzić, iż nie jest on uzasadniony, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sposób prawidłowy dokonał oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Ministra Finansów z dnia [...] nr [...] stwierdzającego uchybienie przez skarżącą terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 2004 r. Sąd I instancji stwierdził, iż skarżąca składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w dniu 1 stycznia 2005 r. rzeczywiście uchybiła ustawowemu terminowi 14 dni na jego wniesienie. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż datę doręczenia skarżącej decyzji Ministra Finansów z dnia [...] potwierdzają dwa dowody tj. podpis skarżącej wraz z datą na potwierdzeniu odbioru oraz pismo Rejonowego Urzędu Poczty W. O. - M. z dnia [...] marca 2005 r. wraz z kserokopią karty doręczeń (por. str. 2 uzasadnienia). Od daty tej natomiast należy - stosownie do treści art. 129 § 2 w zw. z art. 127 kpa - w zawitym terminie14 dni złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny wykazał zatem, jakie przepisy postępowania administracyjnego miały w sprawie zastosowanie oraz na jakiej podstawie podzielił ustalenia faktyczne organu. Co prawda należy się zgodzić z twierdzeniem skarżącej, iż w zaskarżonym wyroku Sąd nie podał konkretnej daty, którą przyjął za datę odbioru przez skarżącą decyzji Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 2004 r., nie mniej jednak należy zauważyć, iż datę tę tj. datę 17 grudnia 2004 r. wskazują obydwa z powołanych przez Sąd dokumentów, czyli zwrotne potwierdzeniu odbioru podpisane przez skarżącą (karta nr 10 akt administracyjnych) oraz pismo Rejonowego Urzędu Poczty W. O. - M. z dnia [...] marca 2005 r. wraz z kserokopią karty doręczeń przesyłek poleconych (karta nr 26 i 27 akt administracyjnych). A ponadto datę tę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyraźnie podał w pierwszej części uzasadnienia zawierającej rys historyczny sprawy. Wobec powyższego nie znajduje uzasadnienia zarzut skargi kasacyjnej, iż ustalenie daty doręczenia decyzji Ministra Finansów z dnia [...] zostało dokonane w sposób rutynowy i automatyczny, bez przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organ administracji publicznej, a Sąd I instancji nie dostrzegł tego uchybienia proceduralnego w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym. Skoro bowiem na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów (tj. zwrotnego potwierdzenia odbioru podpisanego przez skarżącą oraz pisma Rejonowego Urzędu Poczty W. O. - M. z dnia [...] marca 2005 r. wraz z kserokopią karty doręczeń przesyłek poleconych) jednoznacznie wynika, iż decyzję Ministra Finansów z dnia [...] skarżąca odebrała w dniu 17 grudnia 2004 r., to nie istniała konieczność przeprowadzenia w tym zakresie dodatkowych dowodów, takich jak żądane przez skarżącą przesłuchanie listonosza lub jej samej. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza zatem, iż okoliczności faktyczne i prawne rozpoznawanej sprawy zostały zbadane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sposób wnikliwy i prawidłowy.

Z przytoczonych powyżej powodów również drugi z zarzutów skargi kasacyjnej jest chybiony. Skarżąca zarzuca bowiem, iż Sąd I instancji nie odniósł się do wszystkich zarzutów zawartych w skardze, nie wyjaśnił podstawy prawnej ewentualnego uznania ich za niezasadne, a lakoniczność i ogólnikowość sformułowań zawartych w uzasadnieniu uniemożliwia kontrolę motywów, którymi kierował się Sąd. Wskazany zarzut nie znajduje potwierdzenia, bowiem Sąd I instancji niewątpliwie zbadał kluczową w niniejszej sprawie okoliczność tj. datę doręczenia skarżącej decyzji Ministra Finansów z dnia [...], podał przepisy mające w tym zakresie zastosowanie oraz dowody, na podstawie których dokonał powyższych ustaleń. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ustalenia dokonane w przedmiotowej sprawie i stwierdza, iż z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że przedmiotową decyzję skarżąca otrzymała w dniu 17 grudnia 2004 r., że została ona prawidłowo pouczona w tej decyzji o możliwości i sposobie złożenia od niej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz że wniosek ten nadała w urzędzie pocztowym w dniu 1 stycznia 2005 r. (data stempla pocztowego na kopercie - karta nr 11 akt administracyjnych), przy czym 14-dniowy termin do jego złożenia upłynął w dniu 31 grudnia 2004 r. W tym stanie rzeczy skoro skarżąca nie wniosła jednocześnie o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie jej sprawy, Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] prawidłowo stwierdził uchybienie terminu.

W odniesieniu natomiast do trzeciego z zarzutów skargi kasacyjnej, tj. sprzecznego z przepisami prawa składu orzekającego w rozpoznawanej sprawie, również należy mu odmówić słuszności. Skarżąca podnosi, iż w wydaniu zaskarżonego wyroku brało udział dwóch asesorów, z których jeden był nawet sprawozdawcą, a specyficzne ukształtowanie pozycji asesora w systemie wymiaru sprawiedliwości nie gwarantuje ich niezawisłości, niezależności i bezstronności.

Należy podkreślić, iż zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w sądach administracyjnych zatrudnieni są: asesorzy sądowi, referendarze sądowi, asystenci sędziów oraz urzędnicy i inni pracownicy. W myśl natomiast art. 26 § 2 tej ustawy Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego może za zgodą kolegium sądu powierzyć asesorowi sądowemu pełnienie czynności sędziowskich w tym sądzie na czas określony, nieprzekraczający pięciu lat. W § 1 tego przepisu określone zostały szczegółowe wymogi, jakie musi spełniać osoba, która może zostać mianowana asesorem sądowym. Pełnienie obowiązków sędziowskich przez asesorów sądowych w sądach administracyjnych znajduje zatem wyraźną podstawę prawną. Jednocześnie brak jest jakiegokolwiek przepisu wyznaczającego granice orzekania asesorów sądowych, tj. wyłączającego pewne kategorie spraw z ich kompetencji lub też wskazującego ilu maksymalnie asesorów może zostać wyznaczonych do danego składu orzekającego. Wobec powyższego należy stwierdzić, iż nieuzasadnione są twierdzenia strony skarżącej, jakoby skład orzekający w niniejszej sprawie, w którym to znalazło się dwóch asesorów, naruszał przepisy prawa.

Faktu tego nie zmienia nawet wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2007 r., sygn. akt SK 7/06 (108/9/A/2007) stwierdzający niezgodność z Konstytucją RP art. 135 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.). Art. 135 § 1 powołanej ustawy również przewiduje możliwość powierzenia czynności sędziowskich asesorom sądowym ale w sądach powszechnych, a konkretnie w sądach rejonowych. W wyroku z 24 października 2007 r. Trybunał Konstytucyjny uznał, iż obecna regulacja, a zwłaszcza procedura powierzania asesorom sądowym czynności sędziowskich oraz dopuszczalność ich odwołania, naruszają wynikającą z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP zasadę konstytucyjnego prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 135 § 1 traci moc obowiązującą dopiero z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia niniejszego wyroku w Dzienniku Ustaw RP oraz, że czynności asesorów sądowych nie podlegają wzruszeniu na podstawie art. 190 ust. 4 Konstytucji (tj. w trybie wznowienia postępowania). Trybunał uznał bowiem, że "niekonstytucyjność standardu w odniesieniu do tego, komu można powierzyć sądzenie, nie musi bowiem przesadzać o niekonstytucyjności treści rozstrzygnięcia lub zastosowanej procedury jego wydawania. Zaś wartości związane z cechą prawomocności przemawiają za ochroną takich orzeczeń."

Ustosunkowując się zatem do powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego należy w pierwszej kolejności podkreślić, że został on wydany w odniesieniu do przepisu ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, a ustawa ta ma zastosowanie w odniesieniu do sądów administracyjnych jedynie w zakresie nieuregulowanym w ustawie - Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Po drugie trzeba zauważyć, iż utrata mocy obowiązującej art. 135 § 1 została przez Trybunał znacznie odroczona, a nade wszystko Trybunał orzekł, iż nie ma podstaw do weryfikacji zgodności z prawem zapadłych już z udziałem asesorów sądowych orzeczeń tylko z powodu udziału asesora. Z tych wszystkich względów należy uznać, że zarzut rozpoznawanej skargi kasacyjnej o sprzeczności z prawem składu orzekającego w niniejszej sprawie, jest chybiony.

Wobec powyżej przedstawionych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę kasacyjną.

W przedmiocie kosztów sądowych orzeczono na podstawie art. 250 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 19 i § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).