Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 794/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.), sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant Krzysztof Erbel, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu wydatków z tytułu opłat za pobyt w Domu Opieki oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., decyzją z dnia [...] sierpnia 2014r. po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym odwołania B. D. od decyzji nr [...] z dnia [...] czerwca 2014r. wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L. Kierownika Działu Usług Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. w sprawie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu wydatków z tytułu opłat za pobyt ojca – J. M. w Domu Opieki "[...] " w L. w wysokości 5.933.00 zł za okres od 1 października 2010r. do 30 kwietnia 2011r. ustalonych decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2011r. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013. poz. 267 z późn. zm.) orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ podał, że wnioskiem z dnia 11 kwietnia 2013r. B. D., wskazując na art. 104 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej, zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o odstąpienie od żądania zwrotu opłaty za pobyt ojca J. M. w Domu Opieki "[...]" w L. Wskazała, że zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i synem. Jest osobą bezrobotną, nie ma żadnego dochodu własnego, zaś jedynym dochodem rodziny jest wynagrodzenie za pracę męża. Wnioskodawczyni wskazała także na trudną sytuację zdrowotną i materialną w rodzinie.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2013r. nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L. Kierownik Działu Usług Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. odmówił B. D. całkowitego zwolnienia z odpłatności za pobyt ojca – J. M. w Domu Opieki "[...]" w L. Jako podstawę prawną decyzji przyjęto art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

Na skutek odwołania skarżącej, decyzją z dnia [...] lutego 2014r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. uchyliło powyższą decyzję organu 1 instancji i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium wskazało na konieczność rozpoznania podania wnioskodawczyni w oparciu o art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społeczne tak jak to określiła w żądaniu strona, a nie na podstawie art. 64 tejże ustawy.

Ponownie rozpoznając sprawę, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Kierownika Działu Usług Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., decyzją z dnia [...] czerwca 2014r. Nr [...] odmówił B. D. odstąpienia od żądania zwrotu wydatków z tytułu opłat za pobyt ojca – J. M. w Domu Opieki "[...] " w L. w wysokości 5.933,00 zł za okres od 1 października 2010r. do 30 kwietnia 2011r. ustalonych decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2011r.

Osobną decyzją z dnia [...] czerwca 2014r. Nr [...] organ I instancji odmówił stronie odstąpienia od żądaniu zwrotu przedmiotowych wydatków za dalszy okres tj. od 1 maja 2011r. do 28 lutego 2013r. Decyzja ta stanowi przedmiot odrębnego postępowania odwoławczego.

W uzasadnieniu pierwszej z wymienionych decyzji organ I instancji wskazał, że na mocy decyzji Nr [...] z dnia [...] lutego 2011r. ustalono wobec B. D. odpłatność za pobyt ojca J. M. w Domu Opieki "[...]" w L., która w okresie od 1 października 2010r. do kwietnia 2011r. wyniosła łącznie 5.933.00 zł. Kwoty tej zobowiązana nie wpłaciła, co skutkowało wszczęciem postępowania egzekucyjnego.

Następnie organ I instancji powołał się na art. 104 ust. 1 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Wskazano, iż w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy koniecznym stało się dokonanie aktualizacji sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej B. D. i uzyskanie materiału dowodowego. W dniu 31 marca 2014r. przeprowadzono wywiad środowiskowy z B. D., która zgodziła się jednak tylko na wypełnienie II części kwestionariusza, nie dołączając przy tym dokumentów związanych w wydatkami rodziny ponoszonymi na remont mieszkania i leczenie członków rodziny. W związku z tym organ prowadził dalsze postępowanie we własnym zakresie. Konieczne było bowiem ustalenie sytuacji dochodowej wszystkich osób pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie dochodowym rodziny tj. męża R. i syna M. W tym celu wystąpiono do pracodawcy męża strony o ujawnienie jego dochodów pochodzących ze stosunku pracy.

Organ I instancji podkreślił, że w kierowanej do B. D. korespondencji, stwarzał stronie możliwość wykazania szczególnie uzasadnionych okoliczności, które przemawiałyby za zastosowaniem ulgi. Pomimo jednak, że w piśmie z dnia 16 kwietnia 2014r. B. D. zgłosiła gotowość dalszej współpracy, nie ustosunkowała się do kolejnego pisma organu administracji z dnia 30 kwietnia 2014r. W związku z tym organ I instancji oparł się na własnych ustaleniach dokonanych w sprawie. Wynika z nich, że B. D. zamieszkuje wraz z mężem i synem, prowadząc z tymi osobami wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczym nie pracuje, nie posiada własnych dochodów. R. D. jest natomiast zatrudniony w A na czas nieokreślony. M. D. jest uczniem klasy [...] Technikum [...] w G. Źródłem dochodu rodziny jest wynagrodzenia za pracę R. D. Następnie organ przedstawił szczegółowo jak kształtowały się dochody rodziny w okresie od kwietnia 2013r. do maja 2014r. Jak wynika z tego zestawienia maksymalny miesięczny dochód rodziny w tym okresie wyniósł 8.372,64 zł (czerwiec 2013r.), zaś najniższy stanowiła kwota 3.243,64 zł (maj 2013r.). Z kolei wydatki na leczenie zostały udokumentowane za okres od maja 2013r. do września 2013r. i wynosiły w maju 2013r. - 25.26 zł. czerwiec - 294,46 zł. lipiec - 58.17 zł. sierpień - 98,41 zł, wrzesień - 39,96 zł. Natomiast według informacji z wywiadu z dnia 31 marca 2014r. średnie wydatki z tego tytułu wynoszą ok. 100,00 zł miesięcznie. Udokumentowane wydatki jednorazowe rodziny to 3.093,00 zł w maju 2013r. na zakup węgla, czerwiec 2013r.- zakup maszynki do mięsa (269.00 zł), sierpień 2013r. - zakup węgla (1.491,75 zł), wrzesień 2013 - zakup materiałów budowlanych (264,57 zł). W dalszej części uzasadnienia decyzji organ I instancji opisał sytuację zdrowotną członków rodziny wskazując, że B. D. jest po przebytym urazie barku, ma zdiagnozowaną chorobę zwyrodnieniową, dyskopatię, wypuklinę kręgosłupa. Okresowo korzystała z leczenia sanatoryjnego oraz zabiegów rehabilitacyjnych. R. D. choruje natomiast na reumatoidalne zapalenie stawów, zapalenie jelita grubego i nadciśnienie tętnicze. M. D. cierpi na dychawicę oskrzelową i alergiczne zapalenie śluzówki nosa.

Oceniając dokonane ustalenia organ I instancji stwierdził, że sytuacja dochodowa rodziny jest dobra. W analizowanym okresie 9 miesięcy tj. od kwietnia 2013r. do października 2013r. oraz od kwietnia 2014r. do maj 2014r. dochód w pięciu miesiącach znacznie przekraczał 300 % kryterium dochodowego. Wprawdzie jest to dochód z jednego źródła, jednak pracodawca oprócz miesięcznego wynagrodzenia niejednokrotnie dokonuje dodatkowych wypłat z tytułu nagród czy premii. Zdaniem organu wydatki rodziny w stosunku do dochodu nie stanowią znacznego obciążenia budżetu domowego, z wyjątkiem pojedynczych przypadków gdy dokonywano zakupu węgla.

Organ I instancji stwierdził też. iż w okresie od października 2010r. do kwietnia 2011r. Gmina Miejska L. dopłaciła do pobytu J. M. w Domu Opieki "[...] " 10.272.44 zł. W jego ocenie sytuacja rodziny nie uzasadnia przerzucania kosztów utrzymania ojca strony na Gminę. W przypadku strony nie ma szczególnie uzasadnionego przypadku, który uzasadniałby udzielenie ulgi, zaś zwrot wydatków nie będzie stanowił nadmiernego obciążenia dla rodziny. Strona była bowiem zorientowana w tym. że w obiegu prawnym jest decyzja ostateczna zobowiązująca ją do opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Wyższe opłaty były zaś ustalone za miesiące, w których sytuacja dochodowa rodziny była bardzo dobra i było możliwe wnoszenie bieżąco ustalonych opłat.

W odwołaniu z dnia 18 lipca 2014r. od powyższej decyzji B. D. wniosła o jej uchylenie i orzeczenie o odstąpieniu od żądania zwrotu wydatków za dotychczas udzielone świadczenie jej ojcu – E. M. Stwierdziła, iż zebrany materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż jest osobą chorą, bezrobotną, bez żadnych źródeł dochodu. Pozostaje na wyłącznym utrzymaniu męża, zaś jej sytuacja zawodowa i materialna nie ulegnie poprawie. Jak podała skarżąca, nie miała i nie ma żadnych środków finansowych by partycypować w kosztach pobytu ojca w domu pomocy społecznej. Zdaniem strony dochody jej męża nie powinny mieć większego znaczenia, gdyż na nim nie ciąży ustawowy obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania teścia w domu pomocy społecznej. Na mężu strony ciąży natomiast obowiązek utrzymania jej oraz syna. W świetle prawa oraz wydawanych decyzji tylko strona jest bowiem zobowiązana do ponoszenia opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Tymczasem jej sytuacja nie pozwala na uregulowanie należności, co potwierdził organ egzekucyjny umarzając postępowanie egzekucyjne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., rozpoznając odwołanie stwierdziło, co następuje.

Podstawę prawną w niniejszej sprawie stanowi art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013r.. poz. 182 z późn. zm.). według którego w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Użyte przez ustawodawcę określenia "organ może odstąpić", "organ może umorzyć" oznaczają, że decyzje w tym zakresie podejmowane są w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Uznanie administracyjne nie może mieć dowolnego charakteru lecz powinno być uzasadnione sytuacją osobistą skarżącego w kontekście sytuacji innych osób oczekujących wsparcia ze strony ośrodka pomocy społecznej. W konsekwencji na organach ciąży obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia i uzasadnienia w indywidualnym przypadku, szczególnych okoliczności, które legły u podstaw wydawanej decyzji, bądź w przypadku odmowy, uzasadnienia dlaczego organ uznał, że szczególne okoliczności nie zachodzą. Przepis nie precyzuje co oznacza "przypadek szczególnie uzasadniony", tak więc organ powinien ocenić indywidualnie sytuację każdej osoby ubiegającej się o zastosowanie względem niej art. 104 ust. 4 ustawy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że w tego typu sprawach organ powinien dokonać szczególnie wnikliwego postępowania wyjaśniającego (por. wyrok WS A w Krakowie z dnia 13 czerwca 2012 r., III SA/Kr 564/11, LEX nr 1230670), a jego wyniki powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Przytoczono też stanowisko NSA zawarte w wyroku z dnia 9 grudnia 2010 r., I OSK 1156/10, LEX nr 744941.

Wskazano też, że udzielenie ulgi może mieć miejsce jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, zwłaszcza w sytuacji kiedy jednorazowy zwrot całości kwoty powodowałby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub niweczyłby skutki udzielanej pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że na pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku składa się całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej wnioskodawcy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 stycznia 2014r. Sygn. akt I SA/Wa 1403/13 Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W niniejszej sprawie, zdaniem Kolegium, organ I instancji w sposób wszechstronny zebrał materiał dowodowy, prawidłowo go ocenił i wyprowadził poprawne wnioski. Sytuacja w jakiej znajduje się bowiem B. D. nie ma cech "przypadku szczególnie uzasadnionego'', który uzasadniałby odstąpienie od żądania zwrotu wydatków, które poniosła Gmina Miejska L. za pobyt ojca strony w domu pomocy społecznej "[...] ". Przede wszystkim nie sposób oceniać sytuacji skarżącej, tak jak tego oczekuje, w oderwaniu od całokształtu jej sytuacji rodzinnej i faktu pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i synem. Wypada bowiem zwrócić uwagę, że przepis art. 61 ust. 2 pkt 2b ustawy o pomocy społecznej uzależnia możliwość ustalenia stosownej opłaty właśnie od sytuacji dochodowej członków rodziny. Również pozostałe przepisy przedmiotowej ustawy (np. art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej) uzależniają możliwość uzyskiwania pomocy społecznej od sytuacji dochodowej pozostałych członków rodzin, przyjmując, że wzajemna pomoc osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wyprzedza pomoc Państwa w tym zakresie. Z tego względu nie można pominąć faktu, że B. D. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem i mężem, który utrzymuje rodzinę. Według ustaleń organu I instancji R. D. jest zatrudniony w A na umowę o pracę na czas nieokreślony. Jak to wykazano jego zarobki oscylują w kwotach ok. 5.000,00 zł miesięcznie. Dla przykładu w maju 2014r. wynagrodzenie to wyniosło 5.046,07 zł, w kwietniu 2014r. - 4.775,15 zł. Z kolei w okresie od kwietnia 2013r. do maja 2014r. maksymalny miesięczny dochód rodziny wyniósł 8.372,64 zł (czerwiec 2013r.), zaś najniższy stanowiła kwota 3.243,64 zł (maj 2013r.). Jak z tego wynika, chociaż dochód rodziny stanowi jedynie wynagrodzenie R. D., sytuacja finansowa wnioskodawczyni jest stabilna - mąż strony jest zatrudniony na umowę o pracę, na czas nieokreślony u cenionego pracodawcy i osiąga przy tym ponadprzeciętne dochody. Nadto wydatki rodziny nie mają charakteru nadzwyczajnego. Z tytułu schorzeń, na leki wydawane jest ok. 100,00 zł miesięcznie, poza tym rodzina ponosi zwykłe wydatki związane z codziennym funkcjonowaniem - opłaty za wodę - 80,00 zł, gaz - 60,00 zł, energia elektryczna - 99,00 zł, odpady 22,00 zł. karma dla psów -110,00 zł, bilety na dojazdy do pracy - 133 zł, dojazdy do szkoły - 154,00 zł. telefon - 120.00 zł. Z zestawienia tego wynika także, iż w sytuacji rodziny nie ma nadzwyczajnych zdarzeń, które w sposób ponadnormatywny pogarszałyby jej sytuację finansową. Wreszcie sytuacja życiowa samej strony nie uzasadnia zastosowania przedmiotowej ulgi. Fakt. iż skarżąca obecnie jest pozbawiona dochodu własnego i nie pracuje, nie oznacza, że sytuacja ta musi mieć charakter trwały tak jak to sugeruje strona w odwołaniu. Schorzenia na które cierpi wnioskodawczyni nie dyskwalifikują jej jako osoby zdolnej do podjęcia potencjalnego zatrudnienia. Wnioskodawczyni nie jest bowiem osobą w stosunku, do której orzeczono jakikolwiek stopień niepełnosprawności czy też orzeczono niezdolność do samodzielnej egzystencji bądź wykluczono możliwość podjęcia zatrudnienia ze względów zdrowotnych.

Ponadto, w ocenie Kolegium, na wynik sprawy nie może wpłynąć fakt, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzonego z majątku B. D. Należy podkreślić, że jest to odrębne postępowanie, od prowadzonego w niniejszej sprawie. Nadto orzeczenie to potwierdza wyłącznie brak możliwości egzekucji należności. Organ egzekucyjny nie bada sytuacji zobowiązanej w kontekście "szczególnie uzasadnionego przypadku", w rozumieniu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zatem wydanie orzeczenia, na które powołuje się skarżąca w odwołaniu, nie jest miarodajne dla oceny spełnienia przesłanek do przedmiotowej ulgi.

Skargę na decyzję [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. wniosła B. D. Twierdziła, że skargę złożyła z uwagi na zmianę sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej, nie jest w stanie wykonać wskazanej decyzji i prosi o całkowite zwolnienie z obowiązku utrzymania ojca w Domu Opieki "[...]" w L.

Uzasadniając skargę podała, że wymienioną wyżej decyzją określono odpłatności za pobyt ojca w Domu Opieki w okresie od 1 października 2010 r. do 30 kwietnia 2011 r. w kwocie 5933 zł miesięcznie.

Podała, że nie pracuje, jest na utrzymaniu męża, który jest jedynym żywicielem rodziny i nie jest zobowiązany utrzymywać teścia.

Ma na utrzymaniu uczącego się [...] letniego syna, któremu musi zapewnić możliwość kształcenia się i dojazdu do szkoły. W związku z rozpoczęciem nowego roku szkolnego, poniosła wydatki związane z nauką, poniosła także koszty ubezpieczenia syna. Bilet miesięczny dla syna kosztuje 160 zł.

Twierdziła też, że w związku z licznymi wydatkami (na media), męża dochód nie wystarcza na pokrycie wszystkich wydatków na utrzymanie jej rodziny. Ponosi również koszty związane z leczeniem męża, syna i swoim.

Ojciec sam zadecydował o pobycie w Domu Opieki "i to w takim drogim". Każde z dzieci ojca "wyraża wolę przyjęcia go do domu lub umieszczenia go w ośrodku, gdzie opieka jest równie dobra i jednocześnie znacznie tańsza".

W związku z powyższym wniosła "o zwolnienie jej z odpłatności za pobyt ojca w Domu Opieki, wycofania tytułu wykonawczego, zaprzestania ścigania i naliczania długów z poborów mojego męża".

Stwierdziła też, że ani ona ani jej mąż nie wyrazili zgody na przekazywanie danych osobowych ani na wydawanie zaświadczeń o zarobkach dla MOPS.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Przedstawił dotychczasowy stan faktyczny sprawy. Zwrócił uwagę, że przedmiotem zaskarżenia jest decyzja organu I instancji ale ponieważ została ona utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. przyjmuje, że skarga dotyczy również i tej decyzji (organu odwoławczego).

Odpowiadając na zarzuty skargi stwierdził, że nie znalazł podstaw do zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i odstąpienia od żądania zwrotu przedmiotowych wydatków za pobyt ojca skarżącej w Domu Opieki. Sytuacji materialnej, zdrowotnej czy życiowej skarżącej nie można uznać za przypadek szczególnie uzasadniony, ponieważ jest ona dobra i stabilna. Jej mąż posiada dobrze płatną pracę. Organy nie mogą oceniać jej sytuacji jak tego oczekuje, w oderwaniu od całokształtu jej sytuacji rodziny i faktu pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i synem. Zwrócił jej uwagę, że przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 b ustawy o pomocy społecznej uzależnia możliwość ustalenia stosownej opłaty od sytuacji dochodowej członków rodziny. Wzajemna pomoc rodziny wyprzedza pomoc Państwa.

Podano również, iż bez wpływu na wynik sprawy pozostaje, argument, że ojciec strony został umieszczony w domu pomocy społecznej na swój wniosek. Przepisy prawa regulujące zasady odpłatności za pobyt członków rodziny w domu pomocy społecznej z tym faktem nie wiążą żadnych skutków prawnych. Odpłatność może być ustalona, niezależnie od woli bliskich takiej osoby w kwestii skierowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 23) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Akt administracyjny jest niezgodny z prawem o ile przy jego wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego.

Wówczas to Sąd w oparciu o art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) – dalej p.p.s.a. – może w zależności od okoliczności uchylić decyzję, stwierdzić jej nieważność lub uznać, że została wydana z naruszeniem prawa.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawę prawną.

Kontrola Sądu oparta na wskazanych wyżej przepisach daje podstawę do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji, nie narusza prawa.

Przedmiotem skargi, jak wskazano wyżej, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2014 r. Nr [...], którą to utrzymano w mocy decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. w sprawie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu wydatków z tytułu opłat za pobyt ojca skarżącej J. M. w Domu Opieki "[...]" w L. w wysokości 5.933 zł za okres od 1 października 2010 r. – do 30 kwietnia 2011 r.

Podstawą obliczenia w/w kwoty była decyzja MOPS w L. z dnia [...] lutego 2011 r. Nr [...] ustalająca odpłatność za pobyt ojca skarżącej w domu opieki w miesiącu październiku 2010 r. w kwocie 1484,62 zł, w miesiącu listopadzie 2010 r. w kwocie 1418,17 zł, w grudniu 2010 r. – 195,20 zł i od stycznia 2011 r. w kwocie 708,76 zł. Decyzja ta jest ostateczna i wiąże sąd i organ.

Postępowanie w sprawie zostało zainicjowane przez skarżącą, która w dniu 11 kwietnia 2013 r. wystąpiła do MOPS w L. z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu opłat za pobyt ojca w DPS.

Jako podstawę swojego wniosku wskazała art. 104 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej – ustawa z dnia 12 marca 2004 r. (Dz.U. nr 64, poz. 593 ze zm.) – dalej u.p.s.

Stan faktyczny, który uzasadniał wniosek to według skarżącej zły stan zdrowia wnioskodawczyni – ograniczona ruchomość prawnej ręki po wypadku i związane z tym problemy z kręgosłupem, oraz choroba syna – astma, katar sienny, alergia II stopnia – co w obu przypadkach wiąże się z dużymi wydatkami na leki oraz na dojazdy do lekarzy. Przypomniała, że opłaca za wodę, gaz, nadto kupuje opał, bilety dla syna na środki komunikacji, przybory szkolne, ubezpieczenia, ubranie, wnosi opłaty na internet, na prawo jazdy.

Dodała też, że pobrała dwa kredyty – jeden na zakup łóżka i mebli dla syna, drugi na remont domu, który jest w złym stanie technicznym. Spłata kredytu obciąża budżet domowy. Pracuje tylko mąż, syn się uczy. W październiku 2010 r. wzięła kredyt na piec c.o., złamała w tym czasie rękę, poniosła w związku z tym wydatki na dojazdy na zabiegi.

Zgodnie z powołanym przez skarżącą art. 104 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej, należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej z tytułu opłat określonych przepisami ustawy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 1). W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie z tytułu opłat określonych w ustawie w całości lub części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielonej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Z przepisu powyższego wynika, że ustawodawca przewidując możliwość odstąpienia od zwrotu wydatkowanych zastępczo przez Gminę kwot – wskazał, że muszą to być sytuacje szczególne, czyli wyjątkowe, które uzasadniają takie rozwiązanie. Organ użył zwrotu sytuacje szczególnie uzasadnione.

W ustawie brak jest normatywnej regulacji wyjaśniającej użyte w tym przepisie pojęcie. Jednakże ustawodawca wymienił sytuacje, które uzasadniają takie rozwiązanie, czyli posiadają charakter szczególny. Przykładowe określenie takich sytuacji jest wskazówką do interpretacji wymienionego wyżej pojęcia.

Oceniając ustalenia dokonane przez organy, należy przede wszystkim wskazać, że w sprawie nie zachodzi okoliczność wskazująca, że żądanie zwrotu wydatków poniesionych przez Gminę, stanowiłoby dla strony nadmierne obciążenie, nie stwierdzono również takiego przypadku, że zapłata należności niweczy skutki pomocy.

Mając na uwadze przesłankę przypadku szczególnie uzasadniającego zwolnienie z opłat – przesłankę ustawową oraz stan faktyczny ustalony w sprawie należy według Sądu uznać że w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją uzasadniającą uwzględnienie wniosku skarżącej.

Ustalony przez organy stan faktyczny jest niesporny, dotyczy osiąganych przez rodzinę dochodów, wydatków – w tym związanych z leczeniem skarżącej i jej syna a także chorób na jakie cierpi mąż skarżącej.

Ustalenia organów nie były kwestionowane przez skarżącą. Wynikają z dokumentów (dotyczących wysokości osiąganych przez męża skarżącej dochodów) oraz oświadczeń strony – w zakresie chorób i wydatków.

Dochody rodziny w okresie od kwietnia 2013 r. do października wynosiły od 3.218,98 zł do 8.372,53 zł, w kwietniu 2014 r. dochód wynosił 7.083,08 zł, zaś w maju 2014 r. 3.499,49 zł.

Wydatki z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego w miesiącu październiku 2013 r. i lutym 2014 r. były zbliżone i wynosiły kolejno 1.188,52 zł i 1.080,82 zł).

Wydatki na leki – udokumentowane przez stronę za okres od maja 2013 r. do września 2013 r. wynosiły kolejno 25,26 zł, 294,46 zł, 58,17 zł, 98,41 zł, 39,96 zł. Według oświadczenia skarżącej złożonego w dniu 31 marca 2014 r. wydatki z tego tytułu wynosiły 100 zł miesięcznie.

Wykazane przez skarżącą jednorazowe znaczne wydatki dotyczyły zakupu opału – węgla. Były to kwoty – w maju 2013 r. – 3.093 zł i w sierpniu 2013 r. – 1491,75 zł).

We wskazanych okolicznościach należy uznać, że ocena organów iż sytuacja dochodowa rodziny jest dobra, jest prawidłowa.

W rozpoznanym wyżej okresie średni dochód rodziny wynosił ponad 5.000 zł miesięcznie. Leki zakupione dla członków rodziny nie stanowią istotnego wydatku rodziny. Nawet jeżeli wynoszą około 100 zł miesięcznie jak podała wnioskodawczyni. Ten wątek odwołania skargi – dotyczący stanu zdrowia rodziny, nie może zatem stanowić okoliczności szczególnie uzasadniającej zwolnienie z opłat. Zauważyć też należy, że skarżąca nie przedstawiła dokumentu wskazującego, że z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć pracy.

Nie jest również taką okolicznością wskazany przez skarżącą fakt, iż ojciec został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej – dalej DPS bez zgody dzieci zainteresowanego – w tym wnioskodawczyni. Jak również i to, że według skarżącej dzieci ojca były przygotowane by się nim opiekować. Decyzja bowiem w przedmiocie objęcia ojca skarżącej opieką przez DPS – a nie rodziny leży po stronie zainteresowanego, a także podlega ocenie organu. Osoba ubiegająca się o umieszczenie w DPS musi spełniać określone warunki – wskazane w art. 54 ustawy o pomocy społecznej. Spełnienie tych warunków daje podstawę do wydania decyzji przez organ właściwej gminy o skierowaniu do domu opieki społecznej, a następnie o umieszczeniu w domu pomocy społecznej (przez organ gminy prowadzący DPS). Z art. 59 u.p.s. wynika, że w dniu skierowania do DPS organ gminy wydaje również decyzję ustalającą opłatę za pobyt w w/w domu.

Ustawodawca w art. 61 określił osoby zobowiązane i ich kolejność do wnoszenia opłat za DPS. Jedną z osób zobowiązanych jak wynika ze znajdujących się aktach decyzji jest wnioskodawczyni.

Ustosunkowując się do dalszych zarzutów wnioskodawczyni, że nie pracuje, a jedyną osobą zatrudnioną jest jej mąż, który nie godzi się pokrywać kosztów związanych w pobytem ojca w DPS Sąd zauważa, że art. 61 u.p.s. szczegółowo określa zasady, według których jest obliczona opłata osób wskazanych w ustawie. Ust. 2 b powołanego przepisu odnosi się do sytuacji rodzinnej w jakiej pozostaje skarżąca. Mówi on, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium. Niewątpliwie postanowienia powyższego przepisu mają dla rodziny charakter "ochronny". Strona zobowiązana ponosi koszty pobytu osoby bliskiej wówczas, gdy ma zapewniony określony dochód (300% kryterium dochodowego), ponosi koszty tylko wówczas, gdy jest "nadwyżka dochodu" określonego w ustawie. Opłaty za DPS ponoszone są przez osoby zobowiązane tylko z "nadwyżki" dochodu, w tym przypadku rodziny. Zgodnie z art. 6 pkt 4 u.p.s. dochód rodzinny oznacza sumę miesięcznych dochodów w rodzinie; dochód na osobę w rodzinie, zaś dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie (pkt 3 art. 6 u.p.s.). W ocenie Sądu w myśl powołanych przepisów nie ma znaczenia, który członek czy też członkowi rodziny taki dochód tworzą. Dochód jest dobrem całej rodziny. Skutki finansowe związane z pokrewieństwem lub powinowactwem członków rodziny odnoszą się do dochodu rodziny. Należy również podkreślić, że decyzja organu z [...] lutego 2011 r. określa wysokość opłaty, uzależniając ją od wysokości dochodu za każdy miesiąc objęty decyzją.

Według Sądu powyższy zarzut nie może być podstawą do uznania, że we wskazanych okolicznościach zachodzi przesłanka określona w art. 104 ust. 4 u.p.s.

Sąd zauważa również, że art. 104 ust. 4 u.p.s. przewiduje pewną sekwencję czynności organu. Stanowi on między innymi, że "... właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu ...".

Z powyżej powołanego fragmentu art. 104 ust. 4 u.p.s. wynika, że organ winien, przed rozpoznaniem wniosku zgłoszonego przez osobę zainteresowaną lub pracownika socjalnego, przedmiotem którego jest między innymi odstąpienie od żądania zwrotu, wydać decyzję w sprawie zwrotu należności określonych w ust. 1.

Ustęp 1 stanowi zaś, że należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym.

W niniejszej sprawie przedmiotem wniosku są należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, czyli należności określone w ust. 1 art. 104 u.p.s. Jak wynika z pisma MOPS w L. z dnia 4 lipca 2016 r. decyzja tego Ośrodka w przedmiocie zwrotu wydatków poniesionych przez organ została wydana w dniu [...] września 2015 r. (Nr [...]) i była przed dniem wydania orzeczenia w niniejszej sprawie ostateczna. Niewątpliwie została jednak wydana po decyzji będącej przedmiotem sporu.

Z powyższego wynika, że organ nie zachował chronologii czynności określonych w art. 104 ust. 4 u.p.s. Jednakże według Sądu nie może to powodować żadnych ujemnych skutków dla rozpoznania niniejszej sprawy, w sytuacji gdy przed wydaniem wyroku, czynność związana z wydaniem decyzji dotyczącej zwrotu wydatków została ostatecznie dokonana.

Reasumując należy także zauważyć, że osoba zainteresowana, która chciałaby skorzystać z uprawnień określonych w omawianym przepisie winna współpracować z organem rozpoznającym jej wniosek. Taka współpraca ze strony wnioskodawczyni nie miała miejsca. Odwrotnie, działała w taki sposób aby uniemożliwić organowi zebranie danych, niezbędnych do rozpoznania jej wniosku, co podkreśliły organy w uzasadnieniu swoich decyzji i co wynika z akt administracyjnych sprawy.

Organy orzekają na podstawie zebranego materiału dowodowego, w tym przypadku zgromadzonego w większości staraniem organu, nie mniej jednak sposób postępowania skarżącej, niewłaściwy, wymaga, mając na uwadze przedmiot wniosku szczególnego podkreślenia.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak wyżej.

H.B.9.08.2016 r.