Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 603/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 16
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2019 r. w Radomiu sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...]z [...]maja 2019 r. nr [...];


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lipca 2019 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej Kolegium, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania A. B. od decyzji Wójta Gminy [...] z [...] maja 2019 r., o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad mężem M. B., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096, dalej "kpa"), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 28 lutego 2019 r. A. B. (dalej strona, skarżąca) złożyła wniosek

o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz o uchylenie w trybie art. 155 kpa decyzji z [...] września 2018 r. przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy w związku

koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem M. B. zamieszkałym [...],[...][...].

W toku postępowania stwierdzono, że w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem od 7 grudnia 2017 r. do chwili obecnej strona pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy zgodnie z art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Następnie Wójt Gminy [...] wyjaśnił warunki nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynikające z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm. dalej "ustawa

o świadczeniach rodzinnych", "ustawa"). Wskazał, iż w myśl art. 17 ust.1 b w/w ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności

w [...] z dnia [...] maja 2017 r., dla M. B. został ustalony znaczny stopień niepełnosprawności na okres do 31 maja 2020 r. oraz na mocy orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2018 r. ustalono całkowitą niezdolność do pracy oraz do samodzielnej egzystencji na okres do 31 sierpnia 2023 r.

Zatem Wójt stwierdził, że niepełnosprawność u męża skarżącej istnieje od [...] stycznia 2015 r. i skoro wówczas M. B. miał 26 lat, to nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy dotycząca momentu powstania niepełnosprawności, co powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.

Zdaniem organu I instancji powstanie niepełnosprawności po 18 bądź 25 roku życia wyklucza możliwość przyznania opiekunowi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jak wskazał Wójt nie jest spełniona również przesłanka z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. zbieg prawa do świadczeń opiekuńczych i możliwość wyboru jednego

z nich. Jednocześnie organ I instancji wyjaśnił, iż przy wydaniu przedmiotowej decyzji uwzględnił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443), którego skutkiem jest stwierdzenie, że opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być przez ustawodawcę traktowani, jako podmioty należące do tej samej klasy co opiekunowie osób u których niepełnosprawność powstała przez 18 rokiem życia. Skutkiem tego wyroku, w ocenie Wójta nie jest jednak ani uchylenie art. 17 ust 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani też wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa.

W tych okolicznościach Wójt Gminy [...] w dniu [...] maja 2019 r. wydał decyzję nr [...], którą odmówił przyznania A. B. świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem M. B., z uwagi na to, iż niepełnosprawność powstała po 25 roku życia.

Rozpoznając odwołanie strony od decyzji Wójta, zaskarżoną decyzją powołaną na wstępie Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy po przypomnieniu przebiegu postępowania, powołaniu treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka (...), renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów".

Kolegium stwierdziło przy tym, iż w niniejszej sprawie ustalono, że skarżąca ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego - decyzja [...]

z [...] września 2018 r. o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego w kwocie [...] zł na okres od 2018.11.01. do 2019.10.31.

Zdaniem Kolegium okoliczność ta uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy wskazał, że skarżąca wniosła w dniu 28 lutego 2019 r. o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w trybie art. 155 kpa, zaś organ odmówił uchylenia w/w decyzji z powodu braku słusznego interesu strony. Została wydana decyzja z [...] maja 2019 r. znak [...], od której skarżąca nie wniosła odwołania, zatem decyzja ta jest ostateczna.

W podsumowaniu Kolegium ponownie wskazało, iż art. 17 ust.5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie.

Odpowiadając na zarzuty odwołania, Kolegium wyjaśniło, że wobec braku odwołania od decyzji w sprawie odmowy uchylenia w trybie art. 155 kpa decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z racji na brzmienie art. 17 ust.5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez :

a) zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust 1b ustawy

o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust 1 Konstytucji RP;

b) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez Skarżącą zasiłku dla opiekuna przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu

i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016r. poz. 162 ze zm.) stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji

błędne uznanie, że fakt pobierania przez Skarżącą zasiłku dla opiekuna ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku Skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

c) nie zastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy

o świadczeniach rodzinnych i przez to, nie uwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń jak wynika z treści;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 kpa, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, iż sam fakt pobierania zasiłku dla opiekuna przez Skarżącą skutkuje brakiem prawa Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o:

1. uwzględnienie skargi i uchylenie - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji

z dnia [...] maja 2019 r. znak [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem M. B.;

2. na mocy art. 153 p.p.s.a zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny

prawnej Sądu i wskazań co do dalszego postępowania w zastosowaniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zgodzie z sentencją wyroku TK z 21 października 2014 r. ze sprawy K38/13, tj. zobowiązanie organów do przyznania dyskryminowanej Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

w zgodzie z jej wnioskiem.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła postawione zarzuty, podpierając się orzecznictwem sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przypomnieć należy, że w niniejszej sprawie organ I instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem M. B., z uwagi na fakt że jego niepełnosprawność powstała po 25 roku życia.

Z kolei rozpoznające odwołanie strony Kolegium stwierdziło, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie

z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji

i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że mąż skarżącej M. B. posiada ustalony znaczny stopień niepełnosprawności na okres do 31 maja 2020 r. oraz na podstawie orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS ustalono całkowitą niezdolność do pracy oraz do samodzielnej egzystencji na okres do 31 sierpnia 2023 r. Ponadto z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność M. B. – męża skarżącej istnieje od [...] stycznia 2015 r., gdy ww. miał 26 lat.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji, jedyną przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było to, że niepełnosprawność w stopniu znacznym u wymagającego opieki męża skarżącej powstała po ukończeniu przez niego 25 roku życia, a więc, że nie jest spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b. ustawy.

Natomiast organ II instancji uznał, iż skarżąca nie może pobierać dwóch świadczeń.

Rozstrzygnięcie sporu w przedmiotowej sprawie wymagało oceny, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy, pomimo, że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jej opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących

z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej.

Wyrokiem tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skoro Trybunał stwierdził niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazane w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy co do treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy

w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl), możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008).

Stanowisko to Sąd w składzie orzekającym podziela.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b ustawy nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem wydanego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy

w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku (w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443). Omawiany art. 17 ust. 1b ustawy - jako niekonstytucyjny

w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 kpa, organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Jednocześnie zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny.

Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego), brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84).

Stwierdzenie niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym wywołuje domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części, a skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny niezgodności z Konstytucją, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia (patrz wyrok NSA z 7 wrzesnia 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16).

Podkreślenia wymaga, że wyżej zaprezentowane stanowisko odnośnie wykładni

i stosowania art. 17 ust. 1b ustawy po wejściu w życie wyroku TK w sprawie o sygn.

K 38/13 jest jednolite i utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych (przykładowo: wyroki NSA z 14 grudnia 2016 r. sygn. I OSK 1614/16, z 6 lipca 2016 r. sygn. I OSK 223/16, z 2 sierpnia 2016 r. sygn. I OSK 923/16, z 7 września 2016 r. sygn. I OSK 755/16, z 5 grudnia 2017 r. sygn. I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017 r. sygn. I OSK 1600/16, z 2 czerwca 2018 r. sygn. I OSK 108/17 wyroki WSA: w Gdańsku z 11 października 2018 r., sygn. III SA/Gd 651/18, z 2 sierpnia 2018 r,. sygn. III SA/Gd 413/18, WSA w Gorzowie WLK z 5 czerwca 2018 r. sygn. II SA/Go 274/18, WSA w Rzeszowie z 22 maja 2018 r. sygn. II SA/Rz 219/18, w Krakowie z 17 maja 2018 r. sygn. III SA/Kr 244/18, w Lublinie z 10 kwietnia 2018 r. sygn. II SA/Lu 82/18, we Wrocławiu z 31 stycznia 2018 r. sygn. IV SA/Wr 686/17, w Kielcach z 22 listopada 2017 r. sygn. II SA/Ke 633/17, w Szczecinie z 19 października 2017 r. sygn. II SA/Sz 1003/17 - wszystkie wyroki dostępne w bazie LEX) i sprowadza się ono do tego, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Z tych przyczyn, zdaniem Sądu, organy obu instancji dopuściły się naruszenia prawa materialnego, gdyż wydały decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną, a naruszenie to ma istotne znaczenie dla treści podjętych decyzji. Dlatego też zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U.

z 2018 r., poz. 1302, dalej p.p.s.a.).

Odnosząc się do kwestii uzyskiwania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, co zakwestionowało Kolegium, wyjaśnić należy, że pobieranie tego zasiłku, co do zasady wyłączą możliwość jednoczesnego otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Okoliczność ta nie wyłączała jednak możliwości przyznania skarżącej świadczenia. Art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy nie może być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 tej ustawy. Art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do określonych świadczeń, m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno

z tych świadczeń wybrane przez uprawnioną. Celem tych regulacji jest uniemożliwienie osobom uprawnionym do równoczesnego pobierania obu tych świadczeń, a przepis ten wprowadza prawo wyboru przez osobę wnioskującą świadczenia korzystniejszego, co uzależnia od wcześniejszej rezygnacji z dotychczas pobieranego świadczenia.

W państwie prawa nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne zwłaszcza, gdy tak jak w rozpoznawanej sprawie, strona mogła dokonać wyboru, oświadczając, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Z tych względów w ocenie Sądu, Kolegium wadliwie dokonało interpretacji

art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższą wykładnię art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i dokona merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej, badając, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 ustawy, przy uwzględnieniu zakresu, w jakim przepis ten został uznany za niekonstytucyjny począwszy od dnia 23 października 2014 r. na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Nadto organ ten będzie miał na uwadze to, że skarżąca we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, stosownie do art. 27 ust. 5 ustawy dokonała wyboru świadczenia, oświadczając, że w przypadku uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje

z przyznanego jej zasiłku dla opiekuna. Tak więc organ I instancji, po wcześniejszym ustaleniu, czy nie zachodzą żadne inne negatywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (poza niekonstytucyjną przesłanką, o której była mowa wyżej), winien podjęć stosowne czynności celem uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, tak aby nie zachodziła negatywna przesłanka do przyznania tego świadczenia przewidziana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b.

W wyroku z 13 lipca 2018 r. w sprawie o sygn. I OSK 235/18, NSA wskazał, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (wyrok dostępny w internetowej bazie orzecznictwa sądów administracyjnych; podobnie wyroki NSA z 13 kwietnia 2018 r. sygn. I OSK 82/18, z 21 lutego 2018 r. sygn. I OSK 2758/17).

W realiach rozpoznawanej sprawę zasadnicze znaczenie miało, że skarżąca miała świadomość, iż nie może pobierać dwóch świadczeń i już we wniosku do organu wskazywała słusznie o wzruszenie decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy nad niepełnosprawnym mężem. W świetle dokonanego we wniosku wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, fakt pobierania specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego nie może być przeszkodą do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Końcowo Sąd wskazuje, że stosownie do art. 153 p.p.s.a., ocena prawna

i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą

w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.