Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 907/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędziowie: WSA Sławomir Wojciechowski, Asesor Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.), Protokolant asystent sędziego Dominika Janicka, po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi K.K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...]; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić na rzecz adwokata J.K., Kancelaria Adwokacka, Ł., ul. A 57 z funduszy Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] Nr [...] odmawiającą przyznania K.K. uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

W uzasadnieniu decyzji powołał się na przepis art. 2 pkt 2 lit a ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, wywodząc, iż represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945. Odmawiając przyznania K.K. świadczenia stwierdził, iż skarżąca nie była deportowana do pracy przymusowej, lecz urodziła się już w czasie pobytu rodziców na deportacji.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie K.K. zażądała ponownego rozpoznania sprawy. W uzupełnieniu skargi ustanowiony z urzędu pełnomocnik w osobie adwokata J.K. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 8 oraz 107 § 1 w zw. z art. 140 i art. 124 § 3 k.p.a. oraz art. 2 ust. 2 lit a ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich poprzez błędną jego wykładnię oraz nie zastosowanie art. 2 ust. 1 powołanej ustawy. Wniósł on o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz przyznanie kosztów pomocy prawnej z urzędu. Wskazał nadto, iż na organie ciążył obowiązek wskazania dowodów, na których się oparł oraz obowiązek ustosunkowania się w uzasadnieniu decyzji do zarzutów odwołania od decyzji wydanej w pierwszej instancji. Powołał się na wyrok NSA z dnia 19 lipca 2001r., V SA 3872/00, wywodząc, iż istota administracyjnego postępowania odwoławczego polega na ponownym rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej, nie zaś jedynie na kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu od orzeczenia pierwszoinstancyjnego.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnień zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy podnieść, iż zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, stosownie do art. 1 § 2 wyżej powołanego aktu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, jeśli stwierdzi:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

2. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

3. inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w powołanym art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 ustawy podlega oddaleniu.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest legalność decyzji Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] utrzymującej w mocy własną decyzję z dnia [...] Nr [...] odmawiającą przyznania K.K. uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Podstawę prawną tej decyzji stanowi przepis art. 2 pkt 2 lit a ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (DZ. U. Nr 87, poz. 395). Stosownie do powołanego przepisu represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945.

Jeden z zasadniczych zarzutów podniesionych w uzupełnieniu skargi sprowadza się do wykładni powołanego wyżej przepisu, tj. ustalenia, czy obywatel polski urodzony na terytorium III Rzeszy podczas deportacji jego rodziców do pracy przymusowej z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939r. spełnia wymóg deportacji do pracy przymusowej. W tym miejscu zauważyć należy, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego występowały rozbieżności poglądów co do wykładni zawartego w powołanym przepisie pojęcia "deportacja do pracy przymusowej". W orzecznictwie tym dominował pogląd, wedle którego dziecku urodzonemu w miejscu pracy przymusowej deportowanych rodziców nie przysługuje świadczenie pieniężne na podstawie art. 2 pkt 2 lit a ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Ten kierunek wykładni powołanego przepisu uległ zmianie pod wpływem jednolitego orzecznictwa Sądu Najwyższego rozpatrującego wniesione przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego rewizje nadzwyczajne. Sąd Najwyższy, m.inn. w wyrokach z dnia 13 stycznia 2001r., III RN 112/99, z dnia 14 marca 2002r., III RN 161/01 oraz z dnia 24 października 2003r. III RN 120/02, uznał bowiem, iż niesłusznym byłoby wyłączenie dzieci urodzonych w obozie pracy czy na deportacji i przebywających tam w warunkach represji, z możliwości rekompensaty za utracone lata dzieciństwa związane z doznanymi represjami. Sąd orzekający w tej sprawie podziela zaprezentowany wyżej kierunek wykładni analizowanego pojęcia i konsekwentnie przyjmuje za ostatnim orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym, np. w wyroku z dnia 4 listopada 2002r., SA 874/02, z dnia 19 sierpnia 2004r., OSK 135/04., że o deportacji (wywiezieniu) można mówić zarówno wtedy gdy dziecko zostało wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i wtedy gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania robót. Argumentem uzasadniającym ten pogląd, w ocenie Sądu, jest okoliczność, iż wykazanie wykonywania pracy przymusowej nie jest warunkiem uznania za represję, w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy – pobytu w obozie pracy lub na robotach przymusowych (por. Wyrok SN z 13 stycznia 2001r., III RN 112/99). Skoro zatem o represji nie decyduje wiek dziecka oraz to, czy faktycznie pracowało, to nie powinno również budzić wątpliwości, że osobą represjonowaną jest także dziecko urodzone w miejscu wykonywania pracy przymusowej przez deportowaną matkę.

Sąd zauważył nadto, iż nie sposób byłoby racjonalnie uzasadnić poglądu, wedle którego sytuacja małego dziecka wywiezionego wraz z matką na roboty przymusowe była inna od sytuacji dziecka urodzonego już po wywiezieniu matki na roboty przymusowe. Nie można bowiem zakładać, że cel wywiezienia dziecka z rodzicami deportowanymi na roboty przymusowe do III Rzeszy był inny niż w stosunku do rodziców. Tak samo nie można zakładać, że deportacja kobiety do pracy przymusowej, która urodziła dziecko po wywiezieniu nie rozciąga się na to dziecko (por. wyrok SN z 24 października 2003r., II RN 120/02). Z powyższych względów należało podzielić stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2003r., II SA/Ka 834/01, iż odmienne traktowanie osób urodzonych w obozach pracy, w stosunku do osób osadzonych tam w wieku niemowlęcym czy dziecięcym, nawet jeśli dziecko nie mogło wykonywać pracy, godziłoby w zasady słuszności i poczucia sprawiedliwości.

W analizowanej sprawie nie budzi wątpliwości okoliczność, iż skarżąca K.K. urodziła się w miejscu wykonywania przez jej matkę pracy przymusowej. Matka skarżącej została bowiem deportowana do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy w 1941r., skarżąca urodziła się w dniu 14 czerwca 1942r.w miejscowości B., gdzie przebywała do lipca 1945r. W ocenie Sądu rozpoznającego skargę K.K. była to represja w rozumieniu art. 2 powołanej ustawy. Z tego względu uznać należy, iż zaskarżona decyzja, co słusznie podkreślono w uzupełnieniu skargi, oparta została na błędnej wykładni tegoż przepisu przez Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, brak jest podstaw do kwestionowania okoliczności doznania przez skarżącą represji w związku z pobytem w miejscu pracy przymusowej rodziców.

Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd dopatrzył się także naruszenia art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Stosownie do powołanych przepisów obligatoryjnym elementem decyzji administracyjnej jest uzasadnienie prawne, które powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Użycie w § 3 powołanego przepisu zwrotu, iż uzasadnienie powinno wyjaśniać podstawę prawną oznacza, iż organ winien wyjaśnić stronom zasadność zastosowania przepisu prawnego, stanowiącego podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy, jak również treść tego przepisu, w szczególności zaś użyte w przepisie pojęcia budzące wątpliwości interpretacyjne. Uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego oraz ocenę ustalonego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Zawarte w decyzji rozstrzygnięcie winno stanowić logiczną konsekwencję ustalonego w postępowaniu stanu faktycznego i jego ocenę w świetle obowiązujących przepisów prawnych. Strona ma bowiem prawo znać motywy i przesłanki podjętej decyzji, gdyż bez tego nie może bronić swoich słusznych interesów oraz prowadzić polemiki z organem. Obowiązek uzasadniania decyzji wynika nie tylko z powołanego przepisu, ale także z ogólnych zasad k.p.a., przede wszystkim zaś z zasady udzielania informacji faktycznej i prawnej (art. 9 k.p.a.) oraz zasady przekonywania strony o słuszności podjętego przez organ rozstrzygnięcia (art. 11 k.p.a.)(wyrok NSA z 15 lutego 1984r., SA/Po 1122/83, GAP 1986r, nr 4, s. 45).

Analiza decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dowodzi, iż nie spełnia ona wymogów powołanego przepisu. W uzasadnieniu tej decyzji przytoczono wprawdzie przepis art. 2 pkt 2 lit.a, nie wyjaśniono jednak jego treści. Decyzja ta zawiera jedynie lakoniczne stwierdzenie, iż "strona nie była deportowana do pracy przymusowej lecz urodziła się już w czasie pobytu rodziców na deportacji". Wskazane sformułowanie, zdaniem Sądu, nie spełnia wymogu powołanego wyżej przepisu art. 107 § 3 k.p.a., co w konsekwencji oznacza również naruszenie wyrażonej w art.11 k.p.a. zasady przekonywania. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji należało przede wszystkim dokonać wykładni pojęcia deportacja, a następnie odnosząc się do stanu faktycznego sprawy wskazać motywy, które przesądziły o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów art. 2 pkt. 2 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, oraz art. 9, art. 11 i art. 107 § 1 i 3, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej ustawy za zbędne.

Problematykę zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa reguluje art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Stosownie do treści powołanego przepisu wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 20002r., Nr 163, poz. 1348) stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, w której przedmiotem nie jest należność pieniężna czy decyzja lub postanowienie Urzędu Patentowego 240zł. Ponieważ w sprawie ustanowiono pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata J.K., a koszty nieopłaconej pomocy prawnej nie zostały w całości lub części opłacone, należało zasądzić na rzecz adwokata J.K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu zastępstwa procesowego.

Mając na uwadze fakt, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzającą ją decyzja z dnia [...] Nr [...] zostały wydane z naruszeniem art. 2 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz art. 7, art. 9, art. 11 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z póź. zm.), uchylił wskazane decyzje.