Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 563/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dorota Wdowiak Asesor WSA Danuta Szydłowska Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi J. S. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...]Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych utrzymało w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych we W. z dnia [...] listopada 2006 r. odmawiającej panu J. S. – dalej zwanego skarżącym, wpisu na listę radców prawnych.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ samorządu radcowskiego wskazał art. 31 ust. 2 w związku z art. 24 ust. 1 w związku z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tj. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Podstawę faktyczną stanowiły następujące ustalenia:

Wnioskodawca ukończył studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu W. we W. w roku 1987 z oceną "dobry". W listopadzie 1996 roku złożył egzamin prokuratorski z oceną "dostateczny". W okresie od 1975 do 1994 roku pracował w organach policji, zaś od roku 1998 do chwili obecnej prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej pod nazwą BIURO WIERZYTELNOŚCI I KONSULTINGU, USŁUGI DETEKTYWISTYCZNE.

Wnioskodawca złożył w dniu [...] października 2006 r. wniosek o wpis na listę radców prawnych w trybie określonym w art. 24 ust. 1 w związku z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. W toku postępowania przed organem wpisowym zaproszony został na posiedzenie Komisji ds. Wpisów Rady OIRP we Wrocławiu, podczas którego odpowiadał na pytania i składał oświadczenia dotyczące swojego wniosku. Z posiedzenia Komisji ds. Wpisów sporządzony został protokół, podpisany przez trzech jej członków w osobach Vice – dziekana Rady OIRP i dwóch członków tej Rady. Organ stwierdził, że protokół ten został oceniony jako dowód w sprawie, bowiem nie jest protokołem w rozumieniu art. 67 § 1 k.p.a. i korzysta ze statusu "utrwalenia czynności na piśmie w inny sposób" w rozumieniu tego przepisu.

W uzasadnieniu uchwały Okręgowa Rada Adwokacka we W. uznała, że J. S. nie spełnia przesłanki rękojmi z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy korporacyjnej z uwagi na brak właściwego przygotowania zawodowego do wykonywania zawodu radcy prawnego, bowiem z racji niewykonywania zadań objętych obsługą prawną nie posiada należytego praktycznego doświadczenia prawniczego do wykonywania zawodu.

W odwołaniu od tej uchwały wnioskodawca domagał się zmiany uchwały i nakazanie organowi pierwszej instancji wpisania go na listę radców prawnych. Zarzucił zaskarżonej uchwale błędne ustalenia faktyczne, polegające na przyjęciu przez organ wpisowy, że na skutek braku doświadczenia w świadczeniu pomocy prawnej nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, czyli błędną wykładnie art. 6 i art. 7 oraz art. 24 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. Podniósł także zarzut przekroczenia przez organ wpisowy art. 31 ust. 1 ustawy o radcach prawnych na skutek przekroczenia trzydziestodniowego terminu do podjęcia uchwały o wpisie na listę radców prawnych. Zarzucił Radzie OIRP, że egzaminowała go z zasad etyki i zasad wykonywania zawodu, przy czym jego pozytywna ocena własnych odpowiedzi nie pokrywała się z negatywnymi ustaleniami Rady. Kwestionował wiarygodność protokołu z posiedzenia Komisji ds. Wpisów Rady OIRP i wobec niezapisania dokładnie zadanych pytań oraz treści udzielonych odpowiedzi. Wskazywał, że w prowadzonej przez siebie działalności biura wierzytelności i konsultingu zajmuje się świadczeniem elementów obsługi prawnej, bez sprawowania zastępstw procesowych (art. 6 i 7 ustawy o radcach prawnych) oraz powoływał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w kwestii wykładni pojęcia "rękojmi".

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych rozpatrując odwołanie uznało, iż odwołanie nie jest zasadne. Wskazywało w obszernym uzasadnieniu, że organy wpisowe oraz organ odwoławczy kierują się przy ocenie spełniania przez kandydatów przesłanki rękojmiowej określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych zasadą odrębnej weryfikacji przesłanki "charakterologicznej" (nieskazitelny charakter) oraz przesłanki "zachowania dającego rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu". O ile przy ocenie charakteru wnioskodawców według kryterium "nieskazitelności" analizowane jest to samo "dotychczasowe postępowanie" (działania, zaniechania, oświadczenia, uzewnętrznione stany emocjonalne, itd.), to – w pierwszym wypadku przedmiotem oceny są postawy kandydata weryfikowane pod kątem wzorców uczciwości, rzetelności, sumienności, odpowiedzialności, itd.; w drugim zaś – przedmiotem oceny jest suma dotychczasowych zachowań, pozwalających na wydanie werdyktu z punktu widzenia obiektywnie istniejących uwarunkowań osobistych kandydata, które przekonują organ wpisowy o tym, czy daje on rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Zatem "dotychczasowe zachowania" kandydata, rzutujące na pozytywną ocenę "rękojmiową", to przede wszystkim wykazanie się znajomością zasad wykonywania zawodu radcy prawnego, znajomość zasad etyki zawodowej, wymierna w dłuższym czasie praktyka zawodowa przy wykonywaniu obsługi prawnej (elementów "pomocy prawnej" w rozumieniu ustawy o radcach prawnych), samokształcenie celem uzupełnienia wiedzy i praktyki zdobytej w innym niż radcowski zawodzie prawniczym, słowem – obiektywnie istniejące uwarunkowania intelektualne, zawodowe i osobiste kandydata, które łącznie pozwalają na nabranie przekonania, że "swym dotychczasowym postępowaniem" daje on wspomnianą "rękojmię". Kwalifikacja kandydata dokonywana z punktu widzenia "rękojmi" wolna jest od ocen etycznych, oceniane jest bowiem "dotychczasowe zachowanie dające rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu"; oceną objęta jest tu prognozowana sprawność zawodowa, umiejętność świadczenia pomocy prawnej, profesjonalne załatwianie spraw klientów.

Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska wnioskodawcy ograniczonego do wąskiego pojmowania klauzul generalnych z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych i sprowadzenia rozumienie zapisu tej normy do implikacji "dotychczasowego zachowania" wyłącznie z kwestiami etyki, nadając całemu przepisowi wymiar wyłącznie "charakterologiczny".

Stwierdził, że przesłanki "rękojmiowe" z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy korporacyjnej są klauzulami generalnymi, których treść w konkretnej sprawie wypełnia postępowanie prowadzone przez Radę OIRP danego okręgu i wobec braku dalszych wskazówek ustawowych, co do rozumienia "nieskazitelnego charakteru" i "dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego" kandydata do wpisu, jedynie ten organ władny jest ocenić postawę konkretnej osoby z powyższego punktu widzenia.

Zdaniem organu odwoławczego w normie art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych wpisano dwie niezależne od siebie przesłanki ocenne – przesłankę "subiektywną", odnoszącą się do właściwości charakteru kandydata, który zgodnie z założonym wzorcem ustawowym powinien spełniać kryterium "nieskazitelności" oraz przesłankę "obiektywną", dotyczącą takiego dotychczasowego zachowania kandydata (czyny, akty woli przejawione w konkretnym działaniu, dokonania inspirowane konkretnym i sprawdzalnym zamiarem), które daje gwarancję, że będzie on w przyszłości wykonywał zawód radcy prawnego "prawidłowo", a więc zgodnie z prawem i zasadami deontologii zawodowej.

Organ przyznał, że dotychczasowe orzecznictwo sądowe w sprawach dotyczących art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych (art. 65 pkt 1 prawa o adwokaturze) niemal w całości poświęcone było ocenom charakterologicznym, co w sposób oczywisty przysłoniło judykacyjne (także doktrynalne) ujęcie drugiej z przesłanek "rękojmiowych", tj. oceny dotychczasowego zachowania kandydata nie wiążącego się z odniesieniami etycznymi, a dokonywanej z punktu widzenia gwarancji prawidłowego wykonywania zawodu w przyszłości. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego należy już zauważyć rozłączne i niezależne traktowanie obu przesłanek "rękojmiowych".

Wskazywało, że ustawodawca nowelizujący ustawę w roku 2005 wprowadził art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych (oraz w analogicznym w treści normatywnej art. 65 pkt 1 prawa o adwokaturze) rodzaj domniemania "równowartości" wiedzy zawodowej osób "po innych egzaminach" z wiedzą egzaminowanych aplikantów radcowskich. Pomijając nawet stwierdzoną przez Trybunał Konstytucyjny niezgodność tych przepisów noweli z Ustawą Zasadniczą (wyrok TK z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 i z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06) stwierdził, że powyższe domniemanie "równowartości" egzaminów prawniczych – przy zachowaniu formuły ocennej w konstrukcji całego art. 24 ustawy ("na listę radców prawnych może być wpisany") – nie stwarza automatyzmu przy dokonywaniu wpisu i nie zdejmuje z Rady OIRP obowiązku dokonywania oceny, czy kandydat "swoim zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu". Być może automatyzm taki można by przyjąć w braku obowiązku organu wpisowego dokonania oceny "rękojmiowej" – wtedy, bez konieczności weryfikacji wniosku wpisowego z punktu widzenia gwarancji profesjonalnego świadczenia pomocy prawnej przez kandydata – art. 25 ust. 1 pkt 2 automatycznie rozstrzygałby o wpisie na listę; jednakże art. 24 ust. 1 pkt 5 stosowany w związku z art. 25 ust. 1 pkt 2 nakłada na organ wpisowy obowiązek dokonania takiej oceny potencjalnych (prognozowanych) możliwości wnioskodawcy, zatem jakikolwiek "automatyzm" należy wykluczyć.

Organ samorządu radcowskiego II instancji pokreślił, że badanie spełnienia przez kandydata przesłanek "rękojmiowych" nie nastąpiło w oderwaniu od dowodów zabranych w sprawie, które świadczą o tym, że wnioskodawca nie będzie mógł prawidłowo wykonywać pomocy prawnej w rozumieniu ustawy o radcach prawnych (art. 4, art. 6 i art. 7 ustawy), w szczególności – że nie posiada niezbędnej praktyki (umiejętności) wykonywania zawodu radcy prawnego.

Powyższe wnioski organ odwoławczy uzasadnił poglądami sformułowanymi w tezach cytowanych orzeczeń sądowych. M. in. powołał się na pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż "rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, w rozumieniu art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze, ocenia się według cech charakteru i dotychczasowego zachowania mogącego świadczyć o poziomie umiejętności udzielenia pomocy prawnej" (wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 1994 r., II SA 860/93, Wokanda 1995/3/28).

Zwrócił uwagę, że znacznie większy nacisk na potrzebę posiadania niezbędnej praktyki i doświadczenia zawodowego przez osoby ubiegające się o wpis na listę adwokatów i radców prawnych, położył Trybunał Konstytucyjny, stwierdzając niezgodność z Konstytucją art. 66 ust. 1 pkt 1 prawa o adwokaturze i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. Pomijając zagadnienie normatywnego wpływu powołanych już wyroków trybunalskich z dnia 19 kwietnia 2006 roku oraz z 8 listopada 2006 roku na wynik tego postępowania przywołał fragmenty uzasadnienia "wyroku adwokackiego" – tożsamego w tezie i uzasadnieniu z orzeczeniem w sprawie skargi "radcowskiej" – które podnoszą znaczenie praktyki zawodowej dla prawidłowego wykonywania zawodu oraz zasadniczą odmienność szkolenia zawodowego prokuratorów i adwokatów (radców prawnych). W ocenie Trybunału Konstytucyjnego "ustawodawca, po pierwsze, określił poszczególne, odrębne zawody prawnicze zaufania publicznego oraz sprecyzował zasady ich wykonywania. Po drugie, potraktował aplikacje jako stadium przygotowujące do konkretnego, wybranego zawodu prawniczego. Po trzecie, w przypadku każdego z zawodów prawniczych przewidziany egzamin ukształtowany został jako egzamin o charakterze zawodowym, sprawdzający przygotowanie i przydatność do konkretnego zawodu prawniczego. Po czwarte, ustawodawca nie sformułował, jako założenia generalnego, swobodnego "przepływu" pomiędzy poszczególnymi zawodami prawniczymi. Okoliczności te dowodzą, że ustawodawca dostrzega i zachowuje specyfikę poszczególnych zawodów prawniczych". Wskazał także, że "wątpliwość może wzbudzić objęcie dopuszczeniem do zawodu adwokata osób z odbytą aplikacją i zdanym egzaminem sędziowskim oraz notarialnym, przede wszystkim ze względu na istotną odmienność zakresu przedmiotowego kształcenia oraz zróżnicowanie profilu powinności zawodowych odpowiednio: adwokata i prokuratora oraz notariusza." Pełną aktualność powyższych tez uzasadnienia wyroku w sprawie skargi "adwokackiej" Trybunał potwierdził w uzasadnieniu swojego orzeczenia z dnia 8 listopada 2006 roku (sygn. akt K 30/06, skarga "radcowska"), gdy stwierdził wprost, że "identyczność kwestionowanych regulacji, a także argumenty przywołane przez wnioskodawcę w celu poparcia zarzutu uzasadniają po pierwsze odwołanie się przez Trybunał Konstytucyjny do swego stanowiska wyrażonego w sprawie o sygn. akt K 6/06, po drugie – do analogicznego rozstrzygnięcia o konstytucyjności kwestionowanej regulacji. Podtrzymując zatem w pełni wszystkie argumenty przytoczone w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn.

K 6/06, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że wadą art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzemieniu nadanym ustawą zmieniającą jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego, a nadto – nieokreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia – przez ubiegającego się o wpis na listę radców prawnych – innego niż radcowski egzaminu prawniczego".

Organ odwoławczy podkreślił, że zarówno w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 roku, jak i w wyroku z dnia 8 listopada 2006 roku, Trybunał wprost zerwał z wąskim ujęciem "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu" w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 1 prawa o adwokaturze i art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, wykładanej jedynie w kategoriach "etyczno-moralnych" i uznał pełną odrębność obu przesłanek ustawowych – charakterologicznej (subiektywnej) i gwarancyjnej (obiektywnej). Z tych powodów uznał za niekonstytucyjne normy obu ustaw dotyczące "przepływu międzyzawodowego", stwierdzając, że powodem ich nielegalności jest brak powiązania "innych" kwalifikacji prawniczych z niezbędną praktyką zawodową w świadczeniu pomocy prawnej.

Mówiąc inaczej – nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata czy zawodu radcy prawnego osoba, która złożyła egzamin prokuratorski lub notarialny, ale która nie posiada praktyki świadczenia pomocy prawnej, popartej udowodnionymi umiejętnościami praktycznego wykonywania zawodu adwokata lub radcy prawnego. W tym zakresie Trybunał Konstytucyjny już w roku 2002 wprowadził rozróżnienie kryteriów oceny etyczno-moralnych (subiektywnych) i gwarancyjnych (obiektywnych), gdy stwierdził – "Kryteria te wprowadzone są w tym celu, by zagwarantować odpowiedni poziom zawodowy i moralny członków korporacji." (wyrok TK z dnia 7 maja 2002 r., sygn. akt SK 20/00, OTK-A 2002/3/29).

Mając na uwadze powyższe argumenty organ odwoławczy twierdził, że "rękojmiowa" ocena każdego wniosku wpisowego opartego na art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych powoduje konieczność zbadania czy w danym wypadku domniemanie "równowartości" wiedzy i praktyki wprowadzone przez ustawodawcę znajduje potwierdzenie w zebranych w sprawie dowodach, tj. czy kandydat może wskazać na takie swoje "dotychczasowe postępowanie", które daje "rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego". Mówiąc inaczej – art. 25 ust. 1 ustawy o radcach prawnych zwalania niektóre grupy osób z wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego, natomiast żaden z przepisów ustawy nie wyłącza obowiązku badania, czy osoby te "swym dotychczasowym zachowaniem dają rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu".

Zdaniem organów obu instancji – w niniejszej sprawie – niewykazanie przez kandydata faktu uzupełnienia wiedzy i praktyki zawodowej (w stosunku do wiedzy i praktyki zdobytej w innym zawodzie prawniczym) – co najmniej w formie udowodnionego samokształcenia lub poświadczonej dłuższej praktyki zawodowej przy świadczeniu pomocy prawnej, pozwala na przyjęcie tezy, że nie ma umiejętności pozwalających mu na świadczenie pomocy prawnej w rozumieniu ustawy korporacyjnej.

Organ odwoławczy uwzględniając tezy przyjęte przez Trybunał Konstytucyjny potwierdził zasadność ustaleń organu wpisowego i stwierdził, że odmienność kwalifikacyjna złożonego egzaminu zawodowego przez wnioskodawcę oraz praktyka zawodowa polegająca – zgodnie z treścią wpisu do ewidencji działalności gospodarczej – na ewentualnej windykacji i doradztwie z zakresu egzekwowania wierzytelności nie stanowi "świadczenia pomocy prawnej" w rozumieniu art. 6 i art. 7 ustawy o radcach prawnych. Tym bardziej, że wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów, z których można by wnosić jakimi czynnościami z zakresu "pomocy prawnej" faktycznie się zajmuje. Dział czynności detektywistycznych, wykonywanych przez niego nie jest także wskazany jako praktyka z zakresu obsługi prawnej.

Zebrany przez organ pierwszej instancji materiał dowodowy w pełni dokumentuje twierdzenie, że "nie poradzi sobie z wykonywaniem zawodu radcy prawnego", zaś niewykazanie się innymi dowodami faktu posiadania wiedzy i praktyki zawodowej na poziomie określonym w art. 4, art. 6 i art. 7 ustawy o radcach prawnych nakazuje ujemnie ocenić (prognozować) "umiejętności udzielania pomocy prawnej", o których mowa w powołanym orzecznictwie trybunalskim i sądowym.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych oceniło, iż wnioskodawca posiada zdobyte przed wieloma laty kwalifikacje prokuratorskie, które – tak co do programu szkolenia podczas aplikacji, jak i co do istoty zawodu prokuratora – są całkowicie odmienne od ustawowo regulowanych kwalifikacji radcowskich, w dodatku obejmują całkowicie zdezaktualizowany obszar wiedzy prawniczej. Wnioskodawca nie zdobył także wystarczającej praktycznej wiedzy w zakresie "świadczenia pomocy prawnej", ponieważ jego działalność gospodarcza pozostaje w dalekich związkach z pojęciem "świadczenia pomocy prawnej" w rozumieniu ustawy o radcach prawnych.

W kontekście zebranego materiału dowodowego stwierdził, że nie daje on rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego wobec braku udowodnionych, wystarczających kwalifikacji do przystąpienia – z datą wpisu na listę radców prawnych – do świadczenia pomocy prawnej w rozumieniu ustawy korporacyjnej.

Dyplom egzaminu prokuratorskiego z roku 1996 oraz poświadczenie okresu prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie obsługi i windykacji wierzytelności oraz usługi detektywistyczne nie dają podstaw do stwierdzenia, że kwalifikacje zawodowe wnioskodawcy oraz wykonywana praktyka usługowa dają gwarancję prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego w rozumieniu art. 4, art. 6 i art. 7 ustawy o radcach prawnych, że posiada wystarczającą wiedzę i praktykę w świadczeniu pomocy prawnej w rozumieniu ustawy korporacyjnej.

Organ odwoławczy podkreślił, że znajomość treści i co najmniej uzasadnienia jednego z wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. i 8 listopada 2006 r. jest w środowisku prawniczym powszechnie znana. Wnioskodawca wnosił o wpis na listę radców prawnych na podstawie przepisu, którego niekonstytucyjność została prawomocnie stwierdzona w kontekście postulowanego poziomu wiedzy i praktyki zawodowej osób "po innych egzaminach prawniczych". Wniosek zatem powinien szczególnie dokładnie uwzględniać przede wszystkim kontekst znajomości praktyki wykonywania zawodu radcy prawnego. Wnioskodawca powołał się w zasadzie jedynie na zdezaktualizowane kwalifikacje prokuratorskie oraz praktykę w prowadzeniu biura obsługi i windykacji wierzytelności.

Jednocześnie organ odwoławczy potwierdził, że nie czyni wnioskodawcy jakichkolwiek zarzutów natury etyczno-moralnej, opartych o argument "nieskazitelnego charakteru". Podstawą negatywnej oceny prognostycznej dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego jest jedynie argument niewystarczającego przygotowania zawodowego, wynikającego z osobistego niewykonania w wymiernym, dłuższym czasie pomocy prawnej w rozumieniu art. 4, art. 6 i art. 7 ustawy o radcach prawnych. Z tego względu organ odwoławczy podzielił ocenę organu wpisowego, że nie posiada wystarczającej wiedzy teoretycznej i praktycznej do wykonywania tak rozległych przedmiotowo czynności zawodowych, jakie od radcy prawnego wymaga ustawa korporacyjna i inne ustawy systemowe. Przesłanki formalne wpisu na listę radców prawnych zostały w noweli czerwcowej (2005) znacznie zliberalizowane, zwalniając wnioskodawcę z wymogu odbycia aplikacji zawodowej w obrębie zawodu, który pragnie wykonywać, tym bardziej więc powinny być precyzyjnie oceniane przez organ wpisowy te przesłanki, które umożliwiają realne dostosowanie abstrakcyjnych norm prawnych do stanu faktycznego sprawy. To nie wnioskodawca, a organ wpisowy dokonuje oceny przesłanki "gwarancyjnej", tak samo ważnej i obowiązującej jak pozostałe przesłanki formalne (wykształcenie prawnicze, zdany egzamin innej korporacji prawniczej), stąd zostały zachowane przez – zarówno organ wpisowy, jak i organ odwoławczy – reguły postępowania administracyjnego, określone w art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a.

Organ odwoławczy, dokonując kontroli instancyjnej uchwały organu wpisowego nie dopatrzył się uchybień natury materialnej, mogących skutkować wzruszeniem decyzji odmownej o wpisie, z merytorycznego zaś punktu widzenia uchwała Rady OIRP jest prawidłowa – wnioskodawca daje zapewne rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu prawnika w dotychczas wykonywanej działalności gospodarczej, co nie oznacza, że daje taką rękojmię odnoście wykonywania zawodu radcy prawnego.

Organ odwoławczy, dokonując kontroli instancyjnej uchwały organu wpisowego, nie dopatrzył się uchybień natury proceduralnej, mogących skutkować wzruszeniem decyzji odmownej o wpisie; w szczególności dwunastodniowe opóźnienie w załatwieniu wniosku wpisowego nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, co do zasady było niewielkie. Ustawa z przekroczeniem tego terminu nie wiąże bliżej określonych skutków prawnych; z tych powodów brak jest podstaw prawnych do budowania w oparciu o zarzut naruszenia art. 31 ust. 1 ustawy o radcach prawnych zbyt daleko posuniętych konsekwencji jurydycznych. Organ wpisowy działał bez wyraźnej zwłoki, podejmując kolejne czynności w terminach nie budzących jakichkolwiek zastrzeżeń co do prawidłowości procedowania w sprawie złożonego wniosku.

Odnośnie zarzutu wadliwości protokołu z przebiegu rozmowy kwalifikacyjnej, z dnia [...] listopada 2006 roku organ odwoławczy stwierdził, że nie spełnia on ustawowych wymogów przewidzianych przez k.p.a. dla "protokołów z przeprowadzonej czynności procesowej" w rozumieniu art. 67 § 1 k.p.a. W treści tego dokumentu nie zapisano treści zadawanych pytań oraz treści udzielanych odpowiedzi, protokół ten nie został także podpisany przez wnioskodawcę. Dokument ten może być jedynie traktowany jako dowód w rozumieniu art. 75 § 1 k.p.a., bowiem "dowodem" w postępowaniu administracyjnym "może być wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem". Ponieważ nie jest sprzeczne z prawem sporządzenie przez organ administracji na piśmie notatek, protokołów (nie będących "protokołami w rozumieniu art. 67 § 1 k.p.a.") lub "utrwalenie czynności na piśmie w inny sposób" niż poprzez sporządzenie protokołu w rozumieniu art. 67 § 1 k.p.a., organ odwoławczy dopuścił dowód z protokołu Komisji ds. Wpisów Rady OIRP ze spotkania z panem J. S. z dnia [...] listopada 2006 roku. Protokół ten dokumentuje fakt odbycia rozmowy kwalifikacyjnej, został podpisany przez trzech członków Rady OIRP. W treści protokołu nie umieszczono pełnego zapisu treści poszczególnych pytań i odpowiedzi, ale członkowie Komisji bez zastrzeżeń przyjęli zawarte w nim wnioski. Organ odwoławczy, biorąc pod uwagę, że protokół podpisały trzy osoby, działające w ramach czynności służbowych członków samorządu zawodowego, reprezentującego zawód zaufania publicznego – nie widział podstaw do tego, by nie dać wiary stwierdzeniom zawartym w tym dokumencie.

Ocenił, że brak jest jakichkolwiek uzasadnionych powodów dla kwestionowania czynności, przeprowadzonych przez organy wpisowe i utrwalonych na piśmie w formie protokołów w rozumieniu art. 67 § 1 k.p.a. lub w formie innych protokołów, byle były one jednoznaczne, wiarygodne i pozwalały na nie budzące wątpliwości odczytanie przebiegu utrwalonej czynności procesowej, co kwalifikuje przedmiotowy protokół jako "dokument pisemny", uznając jego wiarygodność. Podkreślił, że podstawą odmowy wpisu na listę radców prawnych jest brak odpowiednich kwalifikacji zawodowych poprzez brak praktycznej umiejętności wykonywania zawodu, zaś negatywne ustalenia Komisji ds. Wpisów Rady OIRP jedynie uzupełniająco uzasadniają decyzję odmowną. Innymi słowy podstawą odmowy wpisu nie jest jedynie niewystarczająca znajomość ustawy korporacji i Zasady Etyki Radcy Prawnego, co z protokołu wynika jednoznacznie, a brak potwierdzonej dowodami umiejętności świadczenia pomocy prawnej w rozumieniu art. 4, art. 6 i art. 7 ustawy o radcach prawnych.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pan skarżący zarzucił zaskarżonej uchwale:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku Prawo o radcach prawnych (Dz. U. 2002 Nr 123, poz. 1059 ze zmianami) przez błędną jego interpretację polegającą na uznaniu, że wymóg rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego ustala się w oparciu o rozmowę kwalifikacyjną przeprowadzoną w formie egzaminu z ubiegającym się o wpis na listę,

- art. 6 i 7 cytowanej wyżej ustawy o radcach prawnych, polegające na błędnych ustaleniach faktycznych, poprzez twierdzenie, że wnioskodawca w przebiegu kariery zawodowej nie miał praktycznego kontaktu ze świadczeniem pomocy prawnej, co miało istotny wpływ na podjęcie negatywnego rozstrzygnięcia,

- art. 31 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, poprzez uchybienie ustawowego terminu zakreślonego do podjęcia uchwały w sprawie wpisu.

2. naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 6, 7 i 8 k.p.a.

Wnosił o uchylenie zaskarżonej uchwały Nr [...] Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych utrzymującej w mocy uchwałę Nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych i uznanie w wyroku prawa do wpisu na listę radców prawnych.

W uzasadnieniu skargi podkreślał, że od 1998 roku rozpoczął działalność gospodarczą o nazwie B. we W., którą prowadzi do chwili obecnej. W zakresie tej działalności świadczył i świadczy usługi polegające na pomocy prawnej, o której mowa w art. 7 cytowanej wyżej ustawy o radcach prawnych, za wyjątkiem zastępstwa procesowego, do którego nie posiada legitymacji prawnej.

Stwierdził, że regulamin korporacyjny nie może stanowić innych, odmiennych i dodatkowych reguł niż ustawa o radcach prawnych w zakresie rozpoznawania wniosku ubiegającego się o wpis. Zarzuty podniesione w dwóch wymienionych wyżej uchwałach nie mają uzasadnienia prawnego ani faktycznego.

Przepis art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy korporacyjnej nie uzależnia wpisu na listę radców prawnych od daty ukończenia aplikacji, dlatego też twierdzenie, że odbył aplikację prokuratorską w zbyt odległym czasie pozbawione jest podstawy prawnej.

Twierdzenie, że nie posiada wiedzy teoretycznej i praktycznej w zakresie udzielania pomocy prawnej jest w tym wypadku całkowicie niesłuszne z uwagi na prowadzenie od lat działalności gospodarczej pod nazwą B., gdzie w ramach konsultingu udziela porad prawnych w zakresie prawa cywilnego w tym rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek handlowych, karnego, administracyjnego itp., jak również przepisów proceduralnych w sprawach cywilnych, karnych i administracyjnych.

Twierdzenie organu, że jego działalność pozostaje w dalekich związkach z pojęciem świadczenia pomocy prawnej jest stwierdzeniem gołosłownym niemającym oparcia w rzeczywistości. Uważa, że zarzut, iż nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego oparto na bezprawnie przeprowadzonym egzaminie z ustawy Prawo o radcach prawnych oraz zagadnień etyki zawodu radcy prawnego. Wąski zakres tematyczny tego bezprawnego egzaminu nie może być w żadnym razie podstawą do twierdzenia, że nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu. Brak umieszczenia w protokole z egzaminu zadawanych pytań jak również odpowiedzi, niezapoznanie go z jego treścią, co do której, mógłby wnieść swoje uwagi, świadczy w sposób jednoznaczny o stronniczym działaniu Komisji do Spraw Wpisów. Oparcie opinii, co do rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego na bezpodstawnie przeprowadzonym egzaminie jest niedopuszczalne.

Wskazywał, że został naruszony interes publiczny, bowiem Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych we Wrocławiu swoją działalnością obejmuje 9 powiatów i miasto W., gdzie zamieszkuje około 1.077.534 ludności. Na liście Rady OIRP we W. wpisanych jest około 1162 radców prawnych. Z powyższego wynika, że jeden radca prawny przypada na około 10.000 mieszkańców.

W odpowiedzi na skargę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych wnosiło o jej oddalenie. Podkreśliło, że podstawą odmowy wpisu przez organ wpisowy oraz podstawą utrzymania w mocy rozstrzygnięcia negatywnego, był stwierdzony brak przygotowania zawodowego, upoważniającego do przyjęcia, że skarżący daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Organy samorządowe szczegółowo odnosiły się do zebranego materiału dowodowego, analizując wszystkie okoliczności przemawiające za wnioskiem, jak również te, które przeczyły przyjęciu pozytywnej przesłanki rękojmiowej. W przekonaniu Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia oraz jest merytorycznie niezasadna.

Odnośnie zarzutu błędnej wykładni pojęć ("odpowiednia praktyka" a "dłuższa praktyka") organ odwoławczy wskazuje, że zarówno użyte przez Trybunał Konstytucyjny określenie "odpowiedniej praktyki", jak i przyjęte przez organy samorządowe pojęcie "dłuższej praktyki" mają identyczne znaczenie przy wykładni gwarancyjnej przesłanki rękojmiowej; w obu wypadkach chodzi o wykazanie przez wnioskodawcę, że taką (dłuższą albo odpowiednią praktykę) w ogóle posiada. Wnioskodawca w sprawie niniejszej tego nie wykazał, zatem organy obu instancji przyjęły, że nie posiada on "praktyki zawodowej", sanującej wniosek w świetle ukończenia innej aplikacji zawodowej i złożenia przed dziesięciu laty "innego egzaminu zawodowego".

Obecne zajęcie zawodowe skarżącego tj. prowadzenie biura detektywistycznego oraz firmy windykacyjnej także nie może być uznane – w rozumieniu ustawy o radcach prawnych - za praktykowanie świadczenia pomocy prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U z 2002 r. Nr 153, poz 1270 z późn. zm.)- zwanej dalej p.p.s.a..

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez pana J. S. skargi na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie znajduje podstaw do uwzględnienia.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 12 stycznia 2007 r. utrzymującą w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych we Wrocławiu w sprawie odmowy wpisu skarżącego na listę radców prawnych.

Podstawowy problem prawny w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do pytania, czy w świetle art. 25 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych w związku z wnioskiem o wpis na listę radców prawnych w trybie art. 25 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy, tzn. w trybie szczególnym, bez odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego, organy wpisowe są uprawnione – w ramach badania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego – nie tylko do badania cech charakteru kandydata, jego nieskazitelności, lecz również do badania i oceny jego kwalifikacji zawodowych. I czy negatywna ocena tych kwalifikacji może stanowić podstawę odmowy wpisu na listę radców prawnych kandydata wnioskującego o ten wpis na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy o radcach prawnych.

Udzielając odpowiedzi na te pytania organy samorządu adwokackiego odwołały się do wykładni powołanych przepisów, tj. art. 25 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, lecz również art. 2, art. 4 i art. 7 tej ustawy, określających m.in. cel pomocy prawnej wykonywanej przez radcę prawnego, jej zakres oraz szczególnie charakterystyczne formy ustawy o radcach prawnych, określających zadania samorządu radcowskiego w zakresie nadzoru nad należytym wykonywaniem zawodu przez radców prawnych. Ponadto organy wnioskowe odwołały się do orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w sprawach adwokackich i radcowskich (wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt. K 6/06 i z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt. K 30/06) oraz wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z początku lat 90-tych (z dnia 4 maja 1992, sygn. akt II SA 1143/91, oraz z dnia 18 sierpnia 1994 r., II SA 860/93).

Rozpatrując kolejne wnioski o wpis na listę radców prawnych na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych organy samorządu radcowskiego rozwijały stopniowo argumentację i uzasadnienia swoich decyzji w tych sprawach – zwłaszcza rozpatrując ten przepis w związku z art. 24 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy. W myśl tego ostatniego przepisu na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto (ust. 5) "jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego." Przepis ten stanowi podstawę tzw. przesłanki rękojmiowej.

W rozpatrywanej sprawie organy samorządu radcowskiego wyczerpująco – w ocenie Sądu - rozróżniły sposób, w jaki przesłanka ta może być rozumiana, mówiąc o monistycznym i dualistycznym znaczeniu tego pojęcia, bądź też stwierdzając, że przepis ten zawiera dwie niezależne od siebie przesłanki ocenne - przesłankę "subiektywną", odnoszącą się do właściwości charakteru kandydata, który zgodnie z założonym wzorcem ustawowym powinien spełniać kryterium "nieskazitelności" oraz przesłankę "obiektywną", dotyczącą takiego dotychczasowego zachowania kandydata, które daje gwarancję, że będzie on w przyszłości wykonywał zawód radcy prawnego "prawidłowo", a więc zgodnie z prawem i zasadami deontologii zawodowej. Organy samorządu radcowskiego uznały, iż pojęcie rękojmi (zwłaszcza związane z pojęciem zdefiniowanego w ustawie "wykonywania zawodu radcy prawnego" – w sposób prawidłowy) obejmuje nie tylko kwalifikacje etyczno - moralne osoby ubiegającej się o wpis w trybie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy, lecz również jej kwalifikacje zawodowe. O kwalifikacjach tych rozstrzyga m.in. właściwa, tzn. odpowiednio długa i ukierunkowana praktyka w zawodzie prawniczym, obejmująca elementy właśnie "wykonywania zawodu radcy prawnego".

W ocenie organów orzekających w sprawie art. 25 ust. 1 ustawy o radcach prawnych zwalnia niektóre grupy osób z wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego, natomiast żaden z przepisów ustawy nie wyłącza obowiązku badania, czy osoby te "swym dotychczasowym zachowaniem dają rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu". Z tego założenia organy samorządu radcowskiego wyprowadziły wniosek, że niezbędne jest – w oparciu o orzecznictwo sądowe i trybunalskie - wzorców zachowań (w rozumieniu art. 24 ust. 1 pkt. 5 ustawy o radcach prawnych), i to prognozowanych, których spełnienia oczekuje organ wpisowy od osoby ubiegającej się o wpis z wykorzystaniem domniemania z art. 25 ust. 1 pkt 2 tej ustawy.

Jest to znów sformułowany w sposób dość skomplikowany wymóg posiadania przez ubiegającego się o wpis w trybie art. 25 ust. 1 pkt 2 właściwej praktyki w zawodzie prawniczym – w podanym wyżej rozumieniu.

W ocenie Sądu rozstrzygające znaczenie w rozpatrywanej sprawie mają powołane wyżej dwa wyroki Trybunału Konstytucyjnego w sprawach adwokackich i radcowskich - z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt. K 6/06 i z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt. K 30/06.

Należy przede wszystkim zauważyć, że uchwały organów samorządu adwokackiego zapadają w określonym terminie, w czasie obowiązywania porządku prawnego, który kształtuje również orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Właśnie w państwie prawa nie ma możliwości wydania decyzji (uchwały o wpisie na listę adwokatów) w oparciu o przepis, który został przez ten Trybunał uznany za niezgodny z Konstytucją RP.

Jeżeli chodzi o zarzut naruszenia przepisów stanowiących podstawę wpisu na listę adwokatów bez egzaminu, to należy zauważyć, że zarówno uchwała Okręgowej Izby Radców Prawnych we Wrocławiu (z dnia 21 listopada 2006 r.), jak i uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (z dnia 12 stycznia 2007 r.) zostały podjęte już po wejściu w życie w dniu 4 maja 2006 r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 – wydanym na gruncie ustawy Prawo o adwokaturze.

Argumentacja w nim zawarta została podtrzymana w wyroku Trybunału wydanym dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt. K 30/06, gdzie przedmiotem badania były analogiczne przepisy zawarte w ustawie o radcach prawnych.

Trybunał Konstytucyjny orzekał w kwestii zgodności z Konstytucją art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 7 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw. Przepis ten ma następujące brzmienie: "Wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do (...) osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski lub notarialny". Trybunał orzekł, że powołany przepis w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji.

W uzasadnieniu powołanego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 o wpis na listę adwokatów samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Możliwy jest (także w świetle zasady wolności wyboru i wykonywania zawodu, ustanowionej w art. 65 ust. 1 Konstytucji) przepływ z jednego do innego zawodu prawniczego. Nie oznacza to jednak, że przepływ taki ma następować automatycznie, bez oceny umiejętności niezbędnych do należytego wykonywania nowego dla danej osoby zawodu prawniczego. W warunkach obowiązywania konstytucyjnej zasady równości i równego traktowania, przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. Kwestie te winien rozstrzygnąć jednoznacznie ustawodawca."

W konkluzji uzasadnienia Trybunał stwierdził, iż "Mankamentem art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy znowelizowanej jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego, a nadto – nieokreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia – przez ubiegającego się o wpis na listę adwokatów – innego niż adwokacki egzaminu prawniczego. Dopuszcza to ubieganie się o wpis na listę adwokatów przez osoby, które uzyskały przed wielu laty dyplom ukończenia wyższych studiów prawniczych i odbyły inną niż adwokacka aplikację w całkowicie odmiennym systemie prawnym, bez jakiejkolwiek weryfikacji znajomości aktualnie obowiązującego prawa. Nadto umożliwia to dostęp do zawodu adwokata osobom bez jakiegokolwiek praktycznego doświadczenia prawniczego, w tym – profilującej umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Sytuacja ta stwarza niebezpieczeństwo nienależytego wykonywania zawodu. W tym zakresie, jako nieodpowiadająca wymogom art. 17 ust. 1 Konstytucji, wina być poddana przez ustawodawcę stosownej modyfikacji."

W rezultacie Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym.

Inaczej mówiąc, Trybunał stwierdził niekonstytucyjność powołanego przepisu nie z tego powodu, co w nim jest, ale z powodu jego nieprecyzyjności, odnoszącej się do wymaganego okresu stażu zawodowego, czyli maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia przez ubiegającego się o wpis innego niż adwokacki (czy radcowski w wyroku TK zapadłym na gruncie ustawy o radcach prawnych) egzaminu prawniczego, weryfikacji znajomości aktualnie obowiązującego prawa oraz praktycznego doświadczenia prawniczego. Trybunał nie podważył natomiast samej możliwości wpisu na listę adwokatów – bez wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia stosownego egzaminu.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu organ wnikliwie ocenił i prawidłowo – na podstawie materiałów dowodowych złożonych przez skarżącego - kwestię praktyki zawodowej dotychczas zdobytej przez kandydata do wykonywania zawodu radcy prawnego. Skarżący bowiem jej nie wykazał. Organy obu instancji na podstawie złożonych do wniosków dowodów nie miały podstaw do przyjęcia, że kandydat posiada tego rodzaju praktykę zawodową, która uzasadniałaby twierdzenie, że posiada praktyczne umiejętności w profesjonalnej obsłudze prawnej osób fizycznych i prawnych w rozumieniu ustawy o radcach prawnych. Takiej gwarancji nie daje ukończona przed dziesięciu laty aplikacja prokuratorska jak i zajmowanie się zawodowo prowadzeniem działalności gospodarczej polegającej na windykacji wierzytelności i pracy detektywistycznej.

Chybiony jest zarzut skarżącego co do naruszenia przez organy samorządu radcowskiego przepisów prawa materialnego, art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku ustawy o radcach prawnych poprzez błędną jego interpretację polegającą na uznaniu, że wymóg rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego ustala się w oparciu o rozmowę kwalifikacyjną przeprowadzoną w formie egzaminu z ubiegającym się o wpis na listę, jak i naruszenia przepisów prawa materialnego art. 6 i 7 tej ustawy polegające na błędnych ustaleniach faktycznych, poprzez twierdzenie, że wnioskodawca w przebiegu kariery zawodowej nie miał praktycznego kontaktu ze świadczeniem pomocy prawnej, co miało istotny wpływ na podjęcie negatywnego rozstrzygnięcia.

Po pierwsze zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego jest zarzutem proceduralnym, a nie materialnym, po drugie z obszernego uzasadnienia decyzji odwoławczej nie wynika, by stwierdzony brak rękojmi wynikał z oceny rozmowy kwalifikacyjnej, a po trzecie ocena organu co do praktycznego kontaktu ze świadczeniem pomocy prawnej została dokonana w oparciu o materiał dowodowy załączony przez kandydata do wniosku o wpis.

Charakter prowadzonej działalności gospodarczej nie stanowił zatem, co organ prawidłowo ocenił, ani o udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych w zakresie profesjonalnych porad prawnych o jakich mowa w art. 6 ustawy o radcach prawnych. Pomocą prawną według zasady określonej w art. 7 ustawy korporacyjnej jest w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych, zastępstwo prawne i procesowe. Zrozumiałym jest, że praktyka osoby nie posiadającej uprawnień występowania przed sądami ograniczona jest do udzielania porad, konsultacji prawnych, opinii prawnych. Skarżący nie wykazał, czy i gdzie posiadł umiejętności profesjonalnego wykonywania tych usług, czyli na poziomie radcy prawnego. Organ przekonywująco ocenił, że fakt prowadzenia działalności gospodarczej pod wyżej wskazaną nazwą nie świadczy o posiadaniu umiejętności i nabyciu praktyki, która pozwalałaby na wykonywanie zawodu radcy prawnego. Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjmujących brak praktycznego – profesjonalnego - kontaktu ze świadczeniem pomocy prawnej jest w tym zakresie gołosłowny. Prowadzenie przez skarżącego od lat działalności gospodarczej pod nazwą B., gdzie w ramach konsultingu udziela porad prawnych w zakresie prawa cywilnego w tym rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek handlowych, karnego, administracyjnego itp., jak również przepisów proceduralnych w sprawach cywilnych, karnych i administracyjnych nie daje żadnego dowodu w zakresie przyjęcia, że poziom tych usług jest profesjonalny.

W zakresie zarzutu naruszenia art. 31 ust. 1 ustawy o radcach prawnych poprzez uchybienie ustawowego terminu zakreślonego do podjęcia uchwały w sprawie wpisu należy stwierdzić, że to formalne uchybienie nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy, a zatem nie może odnieść skutku w postaci wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego, tak samo jak twierdzenia o naruszeniu przepisów prawa procesowego - art. 6, 7 i 8 k.p.a. Uwagi te dotyczą kwestii związanych z protokołem sporządzonym w trakcie rozmowy kwalifikacyjnej z kandydatem. Nadmienić należy, że rozmowa taka nie jest egzaminem, zatem zarzut niezawarcia w nim szczegółowych pytań członków komisji i odpowiedzi kandydata nie ma wpływu na rozstrzygnięcie.

W ocenie Sądu organy samorządu trafnie zatem przyjęły, iż niewykazanie przez kandydata faktu uzupełnienia wiedzy i praktyki zawodowej (w stosunku do wiedzy i praktyki zdobytej w innym zawodzie prawniczym) – co najmniej w formie udowodnionego samokształcenia lub poświadczonej dłuższej praktyki zawodowej przy świadczeniu pomocy prawnej, pozwala na przyjęcie tezy, że nie ma umiejętności pozwalających mu na świadczenie pomocy prawnej w rozumieniu ustawy korporacyjnej.

Powołane, dotychczasowe orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego w pełni dawało podstawę do przyjęcia przez organ wpisowy, że nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego osoba, która złożyła egzamin prokuratorski lub notarialny, ale która nie posiada praktyki świadczenia pomocy prawnej, popartej udowodnionymi umiejętnościami praktycznego wykonywania zawodu adwokata lub radcy prawnego. Już bowiem w 2002 roku Trybunał Konstytucyjny wprowadził rozróżnienie kryteriów oceny etyczno-moralnych (subiektywnych) i gwarancyjnych (obiektywnych), w cytowanym przez organ twierdzeniu, że wprowadzone są w tym celu, by zagwarantować odpowiedni poziom zawodowy i moralny członków korporacji (wyrok TK z dnia 7 maja 2002 r., sygn. akt SK 20/00, OTK-A 2002/3/29).

Sąd nie podzielił zarzutu naruszenia interesu publicznego poprzez odmowę wpisu, bowiem w interesie publicznym jest świadczenie porad prawnych, sporządzenia opinii prawnych na profesjonalnym, zgodnym ze sztuką prawniczą, poziomie.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.