Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 168/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Oddalono wniosek o wyznaczenie organu właściwego do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Prezydentem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej wystąpienia do sądu opiekuńczego o umieszczenie H.B. w domu pomocy społecznej bez jego zgody postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

I OW 168/21

Uzasadnienie

Wójt Gminy [...], w imieniu którego działa Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], pismem z dnia [...] października 2021 r., wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość miejscową pomiędzy Kierownikiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...], a Kierownikiem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w sprawie wystąpienia do sądu opiekuńczego o umieszczenie H.B. w domu pomocy społecznej bez jego zgody.[pic]

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że pismem z [...] października 2020 r., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] przekazał sprawę H.B. do rozpatrzenia zgodnie z właściwością. Organ uznał, że H.B. jest osobą bezdomną i po[pic]trzebuje umieszczenia w domu pomocy społecznej wbrew jego woli, a zatem zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej właściwą miejscowo jest gmina [pic]ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały, tj. Gmina [...].

Wniosek ten Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] uznał za niezasadny. Wyjaśnił, że H.B. nie jest osobą bezdomną w rozumieniu ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 z późn. zm.). Organ wskazał, że H.B. nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy, to jednak posiada w dalszym ciągu zameldowanie na pobyt [pic]stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności na terenie Gminy [...] pod adresem [...]. Nadto jest zameldowany na pobyt stały w [pic]lokalu, w którym ma możliwość zamieszkania — jest on nadal współwłaścicielem domu mieszkalnego w miejscowości [...], [...]. [pic]Skoro zatem H.B. nie jest osobą bezdomną w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, [pic]nie powinien mieć do niego zastosowania art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, który stanowi, że właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowa[pic]nia tej osoby na pobyt stały, lecz art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, który stanowi, że właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.[pic]

Z dokumentacji przesłanej przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] wynika, ze H.B. mieszka i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe w lokalu przy ul. [...].

Stanowisko organu uzyskuje nadto wsparcie w przepisach ustawy z dnia 19 sierpnia 1994r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2020 r. poz. 685), na podstawie których H.B. miałby być przymusowo umieszczony w domu pomocy społecznej, a mianowicie w art. 39 ust. 1 ustawy, który stanowi, że jeżeli osoba, o której mowa w art. 38, lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez jej zgody. Podobne związanie z miejscem zamieszkania, a nie zameldowania osoby kierowanej przymusowo do domu pomocy społecznej zawiera art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, który stanowi, że zapewnienie realizacji postanowienia sądowego o przyjęciu do domu pomocy społecznej osoby, o której mowa w art. 38, należy do starosty powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby. Zdaniem Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] to Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] jest organem właściwym do wystąpienia do sądu opiekuńczego miasta [...] o przymusowe umieszczenie w domu pomocy społecznej.[pic]

Prezydent [...], reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...], wniósł o oddalenie wniosku Wójta Gminy [...], ewentualnie uznanie, iż to Wójt Gminy [...] jest właściwy do skierowania H.B. do domu pomocy społecznej. Wyjaśniając swoje stanowisko, organ podniósł, że w sprawie brak jest wniosku strony o skierowanie go do domu pomocy społecznej, jak również postępowanie nie zostało wszczęte z urzędu. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, aby doszło do wszczęcia postępowania [pic]w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej na wniosek H.B., nie ma także podstaw do przyjęcia, że organ wszczął takie postępowanie z urzędu. Skoro zatem [pic]nie zostało wszczęte postępowanie administracyjne mające na celu wydanie decyzji [pic]kierującej H.B. do domu pomocy społecznej, to brak jest, w ocenie tego organu, podstaw do rozstrzygania sporu pomiędzy organami.

[pic]Z ostrożności procesowej, uczestnik postępowania wskazał, że nie jest właściwy do wydania decyzji [pic]kierującej H.B. do domu pomocy społecznej. W jego ocenie H.B. jest osobą bezdomną. Bezspornie przebywa on [...], jednakże w miejscu nie spełniającym warunków do uznania go za lokal w rozumieniu przepisów. H.B. zaadoptował na swój pobyt pomieszczenie gospodarcze na strychu starej kamienicy przy ul. [...]. Pomieszczenie to nie jest wyposażone w łazienkę i toaletę. Jednocześnie H.B. posiada zameldowanie na pobyt stały w gminie [...], [...]. Skoro H.B. przez tak długi okres postanowił nie wracać do swojego lokalu w gminie [...], to należy przyjąć, iż z jakiś względów nie ma możliwości tam zamieszkiwać. Tym samym H.B. spełnia wszystkie przesłanki do uznania go za osobę bezdomną w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej, co z kolei powoduje, iż zastosowanie winien mieć art. 101 ust. 2 ww. ustawy, stosownie do którego w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 102 u.p.s., świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Pomoc społeczna może też być udzielana z urzędu. Zasadnie w sprawie podniesiono, że z nadesłanego materiału dowodowego nie wynika, aby doszło do wszczęcia postępowania w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej na wniosek, nie ma także podstaw do przyjęcia, że organ wszczął takie postępowanie z urzędu.

Skoro zatem nie zostało wszczęte postępowanie administracyjne mające na celu wydanie decyzji kierującej osobę do domu pomocy społecznej, to brak jest podstaw do wskazywania organu właściwego, spór o właściwość ma bowiem charakter pozorny, skoro nie istnieją podstawy do władczego rozstrzygania przez organ pomocy społecznej o uprawnieniach i przyznawaniu świadczeń.

Jak trafnie wskazał organ w odpowiedzi na wniosek, do sporu o właściwość dochodzi wówczas, gdy spór między organami dotyczy sprawy indywidualnej, w której toczy się dane postępowanie lub został złożony wniosek o wszczęcie postępowania. Wniosek o wszczęcie postępowania musi pochodzić od osoby uprawnionej, tak aby mógł wywołać skutek procesowy. Oznacza to, że w przypadku sporu kompetencyjnego postępowanie powinno być wszczęte na wniosek uprawnionej strony lub innego uprawnionego podmiotu. Dotyczy to także sprawy, w której dany organ wszczął postępowanie z urzędu, a następnie powziął wątpliwości co do swojej właściwości i z tej przyczyny wdał się w spór kompetencyjny z innym organem. Warunkiem rozstrzygnięcia przez sąd sporu o właściwość jest zatem zawisłość sprawy o dostatecznie ustalonym stanie faktycznym. Nie można mówić o sporze dotyczącym właściwości, jeżeli postępowanie administracyjne nie jest w toku. Do sporu o właściwość może dojść tylko w powiązaniu ze sprawą indywidualną, która realnie istnieje i w której toczy się postępowanie. O sporze o właściwość możemy mówić wówczas, kiedy pomiędzy organami istnieje rozbieżność stanowisk co do zakresu ich kompetencji w odniesieniu do konkretnej i tej samej sprawy administracyjnej, nie ma zaś sporu co do stanu faktycznego i stanu prawnego sprawy.

Z tego względu na podstawie art. 151 w związku z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 p.p.s.a. wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego należało oddalić.

[pic]