Postanowienie NSA, sygn. akt II OZ 721/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1, art. 255
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 10 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 48/12 o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. F. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

1. W piśmie z dnia 1 grudnia 2011 r. J. F. (dalej również: wnoszący zażalenie) złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] października 2011 r. (nr [...]) wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki.

2. Pismem z dnia 1 lutego 2012 r. J. F. złożył wniosek o udzielenia prawa pomocy.

Postanowieniem z dnia 10 lipca 2012 r. (sygn. akt II SA/Kr 48/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie pozostawił wniosek J. F. bez rozpoznania.

Postanowieniem z dnia 12 września 2012 r. (sygn. akt II OZ 740/12) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie J. F. na postanowienie z dnia 10 lipca 2012 r.

3. W dniu 4 marca 2013 r. J. F. złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten w rubrykach od 7 do 11 nie zawierał żadnych danych.

Zarządzeniem z dnia 8 marca 2013 r. referendarz sądowy wezwał wnoszącego zażalenie do uzupełnienia wniosku.

Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2013 r. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym pozostawiono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania.

Od zarządzenia z dnia 18 kwietnia 2013 r. J. F. złożył sprzeciw.

4. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2013 r. (sygn. akt II SA/Kr 48/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił wnoszącemu zażalenie zwolnienia od kosztów sądowych.

4.1. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, między innymi, że to na osobie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Wnoszący zażalenie nie podał żadnych danych dotyczących jego sytuacji finansowej, umożliwiających merytoryczne rozpoznanie jego wniosku. Sąd nie dał wiary, że J. F. nie osiąga żadnych dochodów, nie ma żadnego majątku i nie jest w stanie ponosić jakichkolwiek kosztów postępowania. Z wiedzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, pochodzącej z postępowania w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 51/12, wynika bowiem, że J. F. jest współwłaścicielem kilku nieruchomości oraz samochodów. Co więcej, w sprzeciwie wskazano, że wnoszący zażalenie korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Ponadto, nie sposób dać wiary, że czteroosobowa rodzina ([...]) utrzymuje się bez żadnych dochodów. Oznaczałoby to, że wobec braku jakichkolwiek dochodów i majątku J. F. wraz z rodziną nie żywi się i nie mieszka w domu, lecz korzysta, na przykład, z noclegowni.

4.2. Ponadto, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że z urzędu wie, że J. F. występował i występuje w innych sprawach przed tym Sądem, w których również składa niewypełnione wnioski o prawo pomocy, a wzywany o ich uzupełnienie prosi o przedłużenie terminu do dokonania tej czynności (na przykład w sprawach o sygn. akt: III SA/Kr 1471/11, II SA/Kr 1412/10, II SA/Kr 624/11, II SA/Kr 460/11, II SA/Kr 725/12, II SA/Kr 51/12, II SA/Kr 50/12, II SA/Kr 1725/12, II SA/Kr 49/12, II SA/Kr 1478/11, II SA/Kr 461/11, II SA/Kr 16/11). Wnoszącemu zażalenie jest więc bardzo dobrze znana procedura związana z uzyskaniem prawa pomocy w sądzie administracyjnym. Niewątpliwe wie on, że wniosek o prawo pomocy musi być wypełniony, jak to ma być zrobione, jakie dokumenty mają być przedłożone wraz z wnioskiem oraz jest świadomy, że braki formalne wniosku spowodują wezwanie go o ich uzupełnienie. Nic zatem nie stało na przeszkodzie, aby wnoszący zażalenie – znając tok postępowania o przyznanie prawa pomocy – od razu prawidłowo wypełnił wniosek o prawo pomocy.

5. W piśmie z dnia 25 lipca 2013 r. J. F. złożył zażalenie na postanowienie z dnia 9 lipca 2013 r.

5.1. Wnoszący zażalenie wskazał, między innymi, że termin, który należy wskazać w wezwaniu, powinien być adekwatny do zakresu żądania sądu i umożliwić stronie zebranie wskazanych dokumentów.

5.2. Co więcej, zdaniem wnoszącego zażalenie, powoływanie się w uzasadnieniu postanowienia na inne tocząca się postępowania jest nieuprawnionym stosowaniem analogii w stosunku do zupełnie innych spraw.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6. Stan prawny, istotny w niniejszej sprawie, jest następujący.

6.1. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dodatkowo, oceniając sytuację materialną strony należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania.

6.2. Zwrot "gdy osoba ta wykaże", zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy.

6.3. Zgodnie art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy zawiera niewypełnione (przekreślone) rubryki, a mimo to można ocenić rzeczywisty stan majątkowy strony i jej możliwości płatnicze, sąd nie ma obowiązku wzywania strony do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Sytuacja, o której wyżej mowa, z natury swojej niewystępująca często, może mieć w szczególności miejsce, gdy Sąd posiada z urzędu wiedzę, z której wynika, że strona jest w stanie ponieść koszty postępowania. Wiedza taka może pochodzić, między innymi, z akt innej sprawy sądowoadministracyjnej, toczącej się przed danym sądem.

7. Stosując wyżej ustalony stan prawny, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, co następuje.

7.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dysponując częściowo niewypełnionym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, skorzystał ze swojej wiedzy, posiadanej z urzędu. Wynika z niej, że J. F. jest współwłaścicielem mieszkań i samochodów – czego nie kwestionował, nawet w treści zażalenia. Ponadto, z akt niniejszej sprawy wynika, że wnoszący zażalenie korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Co więcej, Sad pierwszej instancji przyjął, że nie jest prawdopodobna sytuacja, w której czteroosobowa rodzina wnoszącego zażalenie nie posiada żadnych, nawet minimalnych, środków do życia – a tak należałoby uznać, gdyby dać wiarę treści wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, że powyższe fakty świadczą o tym, że J. F. nie jest osobą niezamożną, którą należy zwolnić z kosztów sądowych.

7.2. Również niewadliwie Wojewódzki Sad Administracyjny w Krakowie stwierdził, że skoro J. F. – jak wynika z treści licznych akt sądowoadministracyjnych – jest lub był uczestnikiem licznych postępowań z zakresu prawa pomocy, w których był wzywany do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, to niewypełnienie niektórych rubryk we wniosku z dnia 4 marca 2013 r. nie było przypadkowe i nie wynikało z braku świadomości prawnej wnoszącego zażalenie.

7.3. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza ponadto, że chybiony jest zarzut wnoszącego zażalenie, że termin, który należy wskazać w wezwaniu, powinien być adekwatny do zakresu żądania sądu i umożliwić stronie zebranie wskazanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie oparł się bowiem na treści wezwania ani na fakcie braku odpowiedzi na wezwanie. Wręcz odwrotnie – Sąd ten prawidłowo wykazał, że zbędne byłoby wzywanie wnoszącego zażalenie do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

7.4. W świetle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, a zażalenie należy oddalić.

8. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.