Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 278/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska WSA Donata Starosta Protokolant St. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie zasiłku rodzinnego, uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia (...) r. nr (...) WSA/wyr.1-sentencja wyroku


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 30 września 2009 r. J.M. wystąpiła do [...] Centrum Świadczeń (dalej PCŚ) o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na rzecz dzieci A.M. i A.M., i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na rzecz A.M. (k. 13-16 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] listopada 2009 r.) Prezydent Miasta Poznania na podstawie art. 3 pkt 1, 10 i 23, art. 4, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 5 i 6, art. 13, art. 14, art. 20, art. 24, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. 139/06/992 ze zm., dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych bądź uśr), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 02 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. 105/05/881 ze zm., dalej rozporządzenie z 2005 r.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U.130/06/903), i art. 104 kpa, odmówił przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na rzecz A.M. i A.M., i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na rzecz A.M..

W uzasadnieniu wskazano, że dochód rodziny Wnioskodawczyni w roku 2008 wyniósł na osobę [...] zł, zatem przekracza ustawowe kryterium dochodowe o kwotę [...] zł na osobę. Wnioskodawczyni nie zgłosiła wniosku o pomniejszenie dochodu rodziny o dochód utracony w rozumieniu art. 3 pkt 23 uśr. Brak podstaw do przyznania zasiłku rodzinnego na wnioskowane dzieci (k. 23 akt administracyjnych).

W odwołaniu od decyzji z [...] listopada 2009 r. J.M. wskazała, że kwota, którą otrzymała w październiku 2008 r. od Komornika sądowego, stanowiła kwotę zaległych alimentów za okres od 01 stycznia 2004 r. do 31 grudnia 2008 r. i była nieopodatkowana. Kwotę tę należy podzielić przez pięć lat, a nie przez 1 rok, jak to uczyniło PCŚ. Odwołująca wraz z dziećmi przez okres, kiedy nie były płacone alimenty, żyła w niedostatku, miała tylko wypłacane zaliczki alimentacyjne, lecz w niższej kwocie niż się Jej należały, a w 2004 r. dodatek z tytułu samotnego wychowywania dzieci, wypłacany z MOPR. Kwotę zaległych alimentów w pierwszej kolejności przeznaczyła na spłatę długów (czynsz, prąd, gaz itd.). Nadto wskazała, że wraz z dziećmi wymaga stałego leczenia z powodu wielu schorzeń i diety hipoalergicznej bezglutenowej, która jest kosztowna. Na leki wydaje około [...] zł miesięcznie. Sytuacja Jej rodziny ze względów materialnych i mieszkaniowych jest bardzo trudna. Mieszkanie wymaga remontu, jest bardzo zimne, wilgotne (pleśń, grzyb), dlatego zimą cała rodzina choruje. Od października 2009 r. nie otrzymała świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego (k. 6-8 akt SKO).

Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] stycznia 2010 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu (dalej SKO bądź Kolegium), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję z [...] listopada 2009 r.

W uzasadnieniu wskazano, że członkiem rodziny Odwołującej jest dziecko niepełnosprawne, legitymujące się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, gdyż A.M., orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w momencie wydawania zaskarżonej decyzji był całkowicie niezdolny do pracy (okresowo do 30 listopada 2009 r.), co zgodnie z art. 3 pkt 20b uśr odpowiada umiarkowanemu stopniowi niepełnosprawności. Gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583 zł (art. 5 ust. 1 uśr). Akta wskazują, że w 2008 r., (w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, z którego bada się dochody dla potrzeb prawa do świadczeń rodzinnych) rodzina, na którą składa się dwoje dzieci i Wnioskodawczyni, osiągnęła dochód w wysokości [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniosło miesięcznie [...] zł, a zatem przekroczyła kryterium dochodowe (583 zł na osobę) o kwotę [...] zł. Na dochód ten składały się: wynagrodzenie za pracę J.M. , A.M.; wyegzekwowane od ojca dzieci alimenty; świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego. Przywołując art. 5 ust. 3 uśr wskazano, że skoro rodzina osiągnęła dochód w wysokości [...] zł na osobę miesięcznie, przekroczył on ustawowe kryterium dochodowe dla tej rodziny o kwotę wyższą niż kwota najniższego zasiłku rodzinnego, gdyż najniższy zasiłek wynosi [...] zł. PCŚ nie miało możliwości odliczenia od dochodu rodziny wyegzekwowanych alimentów, o co wnioskowała J.M., gdyż zgodnie z art. 3 pkt 23 uśr wyegzekwowanie zaległych alimentów nie jest przez ustawodawcę traktowane jako dochód utracony, który podlega odliczeniu. Jednocześnie wyjaśniono, że nie ma możliwości przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego, bez przyznania prawa do zasiłku rodzinnego (art. 8 uśr; k. 12-16 akt SKO).

W skardze na decyzję z [...] stycznia 2010 r. J.M. podniosła te same argumenty, co w odwołaniu wskazując, że kwota zaległych alimentów winna być podzielona przez 5 lat, a nie przez rok, wówczas będzie niższy dochód za 2008 r. Nie można liczyć spłaty zaległych alimentów do zasiłku rodzinnego, ponieważ wtedy dochód ten jest utracony a liczy się go dwa razy (k. 3-4 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji (k.8-9 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 153/02/1269 ze zm., dalej usa), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej kontrola, o której mowa w art. 1 § 2 usa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu podziela ustalenia organów obu instancji jedynie w tej części, w której ustalono skład osobowy rodziny, niepełnosprawność A.M. i kwoty dochodów, wynikające z dokumentów. Sąd nie podzielił ustaleń w tej części, w której organy – błędnie dekodując normy prawa materialnego – zakwalifikowały część dochodów z tytułu wyegzekwowanych alimentów, zaległych za lata 2004-2008, zaliczyły całość kwoty do dochodu rodziny za 2008 r.

Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ustalił, że A.M, urodzony [...] stycznia 1987 r., w roku akademickim 2009/10 jest studentem I roku Wydziału Technologii Chemicznej Politechniki Poznańskiej. Orzeczeniami lekarza orzecznika ZUS z dnia 09 listopada 2007 r. i 26 listopada 2007 r. A/.M uznano za całkowicie niezdolnego do pracy – odpowiednio – do listopada 2008 r. i 30 listopada 2009 r. A.M, urodzona [...] marca 1989 r., jest w roku szkolnym 2009/10 uczennicą kl. [...] B Liceum Plastycznego w P . Ugodą z dnia [...] sierpnia 2002 r., zawartą przed Sądem Rejonowym w P w sprawie [...] ustalono alimenty od T.M. na rzecz małoletnich dzieci A.M. i A.M. w kwotach po [...] zł miesięcznie na każde z Nich, począwszy od dnia 01 sierpnia 2002 r. (k. 8, 9, 27-30 akt administracyjnych).

Sąd dał wiarę wskazanym dokumentom i odpisom dokumentów, bowiem nie zostały one zakwestionowane przez Strony i nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarogodności (106 § 5 ppsa w zw. z – odpowiednio - art. 244 § 1 i art. 245 kpc, i – odpowiednio – art. 252 i 253 kpc; postanowienie SN z 27.1.2006 r. III CK 369/05, OSNC 11/06/187; T. Ereciński w: "Kodeks postępowania cywilnego Komentarz" LexisNexis 2009 t. 1 s. 474 uw. 32).

W postępowaniu z wniosku z 30 września 2009 r. J.M. występowała jako pełnomocnik swych pełnoletnich dzieci (k. 12-16 akt administracyjnych; art. 33 § 4 w zw. z art. 32 ust. 2 uśr).

3. Przesłanką przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku jest spełnienie przez osoby, o których mowa w art. 4 ust. 2 uśr, warunku określonego w art. 5 ust. 1 uśr, a odnoszącego się do sytuacji materialnej tych osób. Zgodnie z tym przepisem, zasiłek rodzinny przysługuje wskazanym osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504 zł. W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583 zł (art. 5 ust. 2 uśr). W niniejszej sprawie, członkiem rodziny Skarżącej jest dziecko niepełnosprawne, legitymujące się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, całkowicie niezdolne do pracy do 30 listopada 2009 r., zatem kryterium dochodowe w tym wypadku wynosi 583 zł (k. 28 akt administracyjnych).

Dla ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, ustawodawca uznał za decydujący dochód rodziny strony uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy i wyłącznie od jego wysokości uzależnił prawo strony do wnioskowanego świadczenia, co w niniejszej sprawie oznacza przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie uzyskany w roku kalendarzowym 2008, bowiem Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego w dniu 30 września 2009 r. na okres od dnia 01 września 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2010 r. (k. 13-16 akt administracyjnych).

4. Ustalenie dochodu rodziny wymaga zastosowania reguł określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych i rozporządzeniu w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne. Zgodnie z art. 3 pkt 2 uśr, przez dochód rodziny należy rozumieć p r z e c i ę t n y m i e s i ę c z n y d o c h ó d członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Dochód oznacza między innymi przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a uśr), inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych:[...]- alimenty na rzecz dzieci (art. 3 pkt 1 lit. c tiret 14 uśr).

5. Wykładnią prawa jest operacja myślowa nie ograniczająca się do wykładni jednego przepisu (zwłaszcza ograniczona jedynie do wykładni językowej),

lecz operacja, w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych

w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość

z danym zbiorem przepisów (M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki, Warszawa 2002 r. s. 47 i n.; Z. Ziembiński, Logika praktyczna, Warszawa 2002 r., s. 230). Normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych (uzasadnienie wyroku TK z dnia 10 grudnia 2002 r., P 6/02, OTK-A 7/02/91, pkt V ppkt 9). Koniecznym jest więc sięgnięcie do zasad wykładni,

zgodnie z którymi znaczenie przepisu zależy nie tylko od jego językowego sformułowania (kontekst językowy), ale także od treści innych przepisów (kontekst systemowy) oraz całego szeregu wyznaczników pozajęzykowych takich jak cele, funkcje regulacji prawnej i przekonania moralne (L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów - komentarz, Toruń 2002 r., s. 77). Sądy winny stosować Konstytucję wprost - kierując się podstawową dyrektywą wykładni, mającej znaczenie systemowe - wykładni przepisu w zgodzie z Konstytucją; w pierwszym rzędzie, spośród kilku możliwych znaczeń przepisu za pośrednictwem reguł wykładni, poszukiwany winien być zawsze taki sens normatywny, który pozwala na uzgodnienie przepisu z Konstytucją - zgodnie z domniemaniem zgodności normy ustawowej z Konstytucją (uzasadnienie wyroku TK z dnia 8 listopada 2000 r.- SK 18/99- OTK 7/00, s.1273).

Zgodnie z art. 7 Konstytucji i art. 6 kpa, organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Nie tylko sądy, lecz i organy administracji publicznej, winny stosować Konstytucję wprost (art. 8 ust. 2 Konstytucji) - mają obowiązek dokonywać wykładni ustaw i przepisów podustawowych, kierując się podstawową dyrektywą wykładni, mającej znaczenie systemowe - wykładni przepisu w zgodzie z Konstytucją.

6. Organy obu instancji niedostatecznie rozważyły rolę i charakter świadczeń alimentacyjnych, zasądzonych od jednego z rodziców na rzecz każdego z dzieci, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie (art. 128, art. 129 § 1 w zw. z art. 133 § 1 i art. 135 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 9/64/59 ze zm., dalej kro). Świadczenia alimentacyjne służą zaspokajaniu usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego (verba legis), a wysokość tych świadczeń uwarunkowana jest kosztami utrzymania (wyżywienie, mieszkanie, odzież, leczenie) i wychowania, w odniesieniu do dzieci (pielęgnacja, opieka, dbałość o fizyczny i intelektualny rozwój; J. Pietrzykowski w: "Kro z komentarzem" W. Pr. 1990 s. 529 uw. 10-12; T. Domińczyk w: "Kro. Komentarz" LexisNexis 2009 s. 979 uw. 7, 8). Nie ulega wątpliwości, że służą one zaspokajaniu głównie potrzeb bieżących, których wysokość określana jest w wymiarze miesięcznym, w orzeczeniu Sądu powszechnego, bądź w ugodzie zawieranej przed tym Sądem i przezeń akceptowanej.

W normalnej sytuacji, podobnie jak wynagrodzenie za pracę w polskich realiach społecznych, wypłacane jest pracownikowi co miesiąc i w zasadniczy sposób odpowiada ono przeciętnemu miesięcznemu dochodowi danego członka rodziny, to i alimenty na rzecz dzieci, wypłacane są tym dzieciom co miesiąc – w terminie i kwocie określonej wyrokiem Sądu powszechnego, bądź ugodą zawartą przed tym Sądem.

7. W niniejszej sprawie organy administracji wskazały, że w roku poprzedzającym złożenie owego wniosku, rodzina Skarżącej osiągnęła dochód w wysokości [...] zł, na który składało się wynagrodzenie Skarżącej ([...] zł), wynagrodzenie syna A.M ([...]zł), kwota wyegzekwowanych alimentów ([...] zł) i świadczenia z funduszu alimentacyjnego ([...] zł; k. 18-19 akt administracyjnych). W związku z tym, że dochód rodziny – w ocenie organów obu instancji - w przeliczeniu na osobę w rodzinie Skarżącej wyniósł [...]zł miesięcznie i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe o [...] zł na osobę, odmówiono przyznania zasiłku rodzinnego. Ustalenia te, dokonane zostały przez organy obu instancji z naruszeniem prawa materialnego (art. 3 pkt 1 lit. c tiret 14, pkt 2 i 23 uśr) i procesowego (art. 7, 77 i 107 § 3 kpa).

8. Zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 3 pkt 23 utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, a także emerytury lub renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, f) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Wyliczenie to ma charakter listy pozytywnie enumeratywnej, co oznacza, że żadne inne zdarzenie, niewymienione expressis verbis w art. 3 pkt 23 uśr, nie może uprawniać do obniżenia dochodu przyjmowanego jako podstawę ustaleń w postępowaniu o zasiłek rodzinny (W. Maciejko w: A. Korcz-Maciejko, W. Maciejko "Świadczenia rodzinne. Komentarz" Wydanie 3 C.H. Beck 2009 s. 187 nb. 17).

Powyższe prowadzi do stwierdzenia, że organ I instancji wskazując, że nie ma podstaw do przyznania zasiłku rodzinnego, ponieważ dochód rodziny Skarżącej przekracza kryterium ustawowe a brak jest wniosku o pomniejszenie dochodu rodziny o dochód utracony, naruszył normę prawa materialnego, wywiedzioną z art. 3 pkt 1lit. c tiret 14, pkt 2 i 23 uśr. Wyegzekwowane alimenty w kwocie 17 303,25 zł nie mogą być odliczone od dochodu rodziny, gdyż nie są traktowane przez ustawodawcę jako dochód utracony (art. 3 pkt 23 uśr), który podlega odliczeniu; nie mogą też być w całości uwzględnione przy ustalaniu przeciętnego miesięcznego dochodu członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, jak uczyniły to organy obu instancji z naruszeniem normy prawa materialnego, wywiedzionej z art. 3 pkt 1 lit. c tiret 14, pkt 2 uśr w zw. z art. 2 i art. 31 ust. 2 Konstytucji RP), które to naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa).

9. Zgodnie z art. 7 kpa organy administracji w toku postępowania stoją na straży praworządności i winny dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Obowiązkiem organu jest zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego – art. 77 § 1 kpa. Organy administracji nie sprostały obowiązkom wynikającym ze wskazanych wyżej przepisów, bowiem przy obliczaniu dochodu rodziny Skarżącej za 2008 r. całą kwotę wyegzekwowanych w 2008 r. alimentów w wys. [...] zł za okres od 01 stycznia 2004 r. do 31 grudnia 2008 r. na rzecz A.M. i A.M. zaliczyły do dochodu, który rodzina Skarżącej osiągnęła w 2008 r. Obowiązkiem organu było ustalenie, jaka część kwoty z wyegzekwowanej kwoty zaległych alimentów przypadała na poszczególne lata tj. 2004-2008 i dopiero po ustaleniu tych wysokości organ winien jeszcze raz obliczyć dochód rodziny Skarżącej za rok 2008 r. W piśmie z dnia 23 kwietnia 2010 r. Komornik sądowy wskazał, że z kwoty [...]zł kwotę [...] zł zaliczono jako kwotę alimentów bieżących za dany miesiąc 2008 r. a kwotę [...]zł jako kwotę alimentów zaległych (k. 14 akt sądowych). By móc prawidłowo obliczyć dochód rodziny Skarżącej za 2008 r., rzeczą organów jest dokładne ustalenie jaka część z kwoty [...]zł przypadała na poszczególne lata (w okresie od 2004 r. do 2008 r.). Tylko część alimentów, przypadająca zgodnie z tytułami wykonawczymi na rok 2008, może być uwzględniona przy ustalaniu przeciętnego miesięcznego dochodu członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 uśr; W. Maciejko – op. cit. s. 85-90 nb. 20-30 i argumentacja z metody obliczeń – nie zaś normy prawa materialnego – przywołanej s. 190-191 nb 20).

Odmienna wykładnia art. 3 pkt 1 lit. c tiret 14 w zw. z art. 3 pkt 2 uśr pozostawałaby w sprzeczności z zasadą sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) i zasadą równości wobec prawa (art.32 ust. 1 Konstytucji). Jeżeli bowiem wierzyciel alimentacyjny wystąpił w obronie swych praw na drogę legalnego postępowania sądowego a następnie egzekucyjnego, nie mając wpływu na możliwość zaspokojenia swej wierzytelności na bieżąco ani też na czas, w którym dojdzie do wyegzekwowania zaległych alimentów, to nie może być dotknięty sankcją w postaci pozbawienia prawa do świadczeń rodzinnych. Niekonstytucyjność wykładni prawa, zastosowanej przez organy obu instancji, ujawnia się tym wyraźniej, gdy porówna się sytuację takiego wierzyciela, z sytuacją innych uprawnionych, którzy uzyskali zaspokojenie alimentów we właściwym czasie, bądź dla których wypłata wyegzekwowanych zaległych alimentów nastąpiła w części odpowiadającej poprzednim latom, w roku kalendarzowym poprzedzającym rok poprzedzający okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 uśr; in casu np. w 2007 r.), bądź w roku kalendarzowym, w którym następuje dany okres zasiłkowy (in casu np. w 2009 r.). Każdy z wierzycieli, który znalazłby się w takiej – porównywalnej – sytuacji, korzystałby ze świadczeń rodzinnych, przy spełnieniu innych przesłanek pozytywnych (w szczególności z art. 5 ust. 1 bądź 2 uśr).

10. Jedynie na marginesie należy podnieść, że organy obu instancji błędnie dopatrywały się możliwości zastosowania w sprawie instytucji utraty dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 23 uśr. Utrata dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych następuje w przypadku utraty przez członka rodziny dotychczasowych, regularnych wpływów finansowych. Może być to spowodowane w szczególności utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, utratą renty rodzinnej (art. 3 pkt 23 lit. c), d) uśr). Powiększenie ustalonego dochodu rodziny (uzyskanie dochodu) powoduje natomiast m.in. uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, uzyskanie renty rodzinnej (art. 3 pkt 24 lit. c), d) uśr).

Uregulowanie szczegółowych kwestii dotyczących ustalania dochodu uprawniającego do świadczeń rodzinnych ustawodawca przekazał ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego (art. 23 ust. 5 uśr). Określono je w § 15-18 rozporządzenia z 2005 r.

Zgodnie z § 17 ust. 1 i 3 rozporządzenia z 2005 r., w przypadku utraty przez członka rodziny dochodu, od dochodu rodziny odejmuje się przeciętną miesięczną kwotę utraconego dochodu, a prawo do świadczeń rodzinnych ustala się od pierwszego pełnego miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła utrata dochodu, nie wcześniej jednak niż od miesiąca złożenia wniosku. Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2009 r., P 45/08, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 02 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. 105/05/881, zm. 116/05/976, 58/06/401, 114/07/783) jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 23 ust. 5 i art. 5 ust. 4 uśr.

Natomiast w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. W przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu (§ 18 ust. 1 i 3 z 2005 r.).

Istotne dopełnienie przytoczonych przepisów prawnych stanowią normy zawarte w art. 25 ust. 1 uśr. W przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1 uśr, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Osoby otrzymujące świadczenia rodzinne, instytucje publiczne i organizacje pozarządowe są obowiązane do udzielania, na żądanie organu właściwego, wyjaśnień oraz informacji co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych (art. 25 ust. 3 uśr).

Z powyższych unormowań wynika obowiązek organów uwzględniania zmian w sytuacji dochodowej rodziny, powstałych na skutek utraty bądź uzyskania dochodu. Przy czym, także w związku z wcześniej przytoczonymi przepisami ustawy, uprawnione są następujące wnioski. Dokonania korekt dochodu ustawodawca nie uzależnił od czasu wystąpienia utraty czy uzyskania dochodu. Skoro przesłanką przyznania określonego świadczenia jest wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, to nie można wysokości tego dochodu ustalać nie uwzględniając rzeczywistej wysokości tego dochodu. Zatem, dochód rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, podlega korektom w związku ze zdarzeniami, jakie miały miejsce do końca okresu zasiłkowego.

11. Wypłata matce wierzycieli alimentacyjnych zaległych alimentów, nie spełnia żadnej z ustawowych przesłanek, określonych w pkt 23 lit. a-d, f art. 3 uśr. Nie odpowiada także rozumieniu słowa utrata (od utracić) w powszechnym języku polskim (fakt, że ktoś został pozbawiony czegoś; odpowiednio: red. W. Doroszewski "Słownik języka polskiego" PWN 1967 t. IX s. 704; red. M. Szymczak "Słownik języka polskiego" PWN 1993 r. t. 3 s. 633; red. S. Dubisz "Uniwersalny słownik języka polskiego" PWN 2006 t. 4 s. 302; red. M. Bańko "Słownik języka polskiego" PWN 2007 t. 5 s. 507-508). Wypłacenie Skarżącej znaczącej kwoty pieniędzy ([...] zł zaległych alimentów), w żaden sposób nie może być oceniona jako "fakt, że ktoś został pozbawiony czegoś" (w tym wypadku dochodu). Zdarzenie to nie spełnia także żadnej z ustawowych przesłanek, określonych w pkt 24 lit. a-d, f art. 3 uśr. Odpowiadało to raczej rozumieniu słowa uzyskanie (od uzyskać) w powszechnym języku polskim (otrzymać, zwykle coś pożądanego, coś, co było przedmiotem starań; odpowiednio: red. W. Doroszewski "Słownik języka polskiego" PWN 1967 t. IX s. 792; red. M. Szymczak "Słownik języka polskiego" PWN 1993 r. t. 3 s. 643; red. S. Dubisz "Uniwersalny słownik języka polskiego" PWN 2006 t. 4 s. 321-322; red. M. Bańko "Słownik języka polskiego" PWN 2007 t. 5 s. 520).

12. Brak ustaleń co do treści tytułów wykonawczych (art. 776 kpc), wskazujących na wysokość należnych alimentów, ustalonych na rzecz A.M. i A.M. na każdy z miesięcy 2008 r., i brak na tej podstawie ustaleń przeciętnego miesięcznego dochodu członków rodziny uzyskany w 2008 r., stanowiło naruszenie przepisów postępowania (art. 7 i art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa), które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa).

Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji ustali, czy za rok 2004, 2005, 2006, i 2008 – każdy odrębnie - alimenty były ustalone ugodą z dnia 30 sierpnia 2002 r. (k. 30 akt administracyjnych) i jaka część kwoty [...] zł (k. 11 akt administracyjnych) wypłaconej Wierzycielom w 2008 r., odpowiadała alimentom za każdy miesiąc 2008 r. Dopiero tak ustalona kwota pozwoli na ustalenie przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny w roku 2008 (art. 3 pkt 1 a, c tiret 14 i pkt 2 uśr), i ocenę, czy spełnione jest kryterium z art. 5 ust. 2 uśr.

Ponieważ zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy prawa materialnego i procesowego, Sądna podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), i art. 135 ppsa orzekł w jak w sentencji wyroku.

KP