Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1286/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 61 a § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Sławomir Kozik, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 11 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 maja 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Płatnik składek J.M. wystąpił 27 października 2020 roku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. z wnioskiem RDZ o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu własnych składek za miesiąc marzec - maj 2020 roku w oparciu o pomoc udzielaną przedsiębiorcom w oparciu o przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 roku, poz. 374 ze zm.). Jednocześnie 29 października 2020 roku płatnik składek wystąpił o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres od marca 2020 roku do maja 2020 roku.

Decyzją numer [...] z dnia 31 maja 2021 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G., [...], na podstawie art. 31zp ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 roku, poz. 374 ze zm.) w związku z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 roku, poz. 256 ze zm.) oraz art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 roku, poz. 266 ze zm.) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku z 29 października 2020 roku o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o zwolnienie z opłacania składek za miesiące marzec, kwiecień, maj 2020 roku wskazując, że termin złożenia wniosku ma charakter zawity i nie podlega przywróceniu.

W dniu 16 czerwca 2020 roku płatnik składek złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie spraw o zwolnienie z opłacania należności składkowych na własne ubezpieczenia społeczne za miesiące od marca do maja 2020 roku.

Na podstawie art. 138 § 3 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 roku, poz. 256 ze zm.) decyzją numer [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. z dnia 30 lipca 2021 roku, znak; [...] utrzymał w mocy decyzję numer [...] z dnia 31 maja 2021 roku, znak: [...].

W uzasadnieniu podzielono pogląd co do charakteru terminu.

Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu i zaskarżył decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o pozytywne rozpatrzenie sprawy.

Wnosząc o uchylenie decyzji zarzucił:

1) naruszenie art. 104 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nierozstrzygnięte sprawy co do jej istoty - Zakład Ubezpieczeń Społecznych do dnia 30 maja 2021 roku nie wydał decyzji odmawiającej naprawa do zwolnienia z opłacania składek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za marzec 2020 kwiecień 2020 i maj 2020 z powodu zaginięcia terminowo złożonego Inspektoracie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosku RDZ z dnia 26 kwietnia 2020 r. złożonego do skrzynki w dniu 28 kwietnia 2020 roku.

Skarżący wskazał, że pierwsza decyzja odmawiająca wnioskodawcy prawa do zwolnienia z opłacania składek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za miesiące marzec 2020 kwiecień 2020 i maj 2020 jest datowana z dnia 31 maja 2021 roku.

Zaniepokojony długim okresem oczekiwania na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie zwolnienia z opłacania składek i brakiem wezwań do ewentualnego ich uregulowania wnioskodawca w dniu 13 października 2020 roku z własnej inicjatywy złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w T. pismo w sprawie udzielenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnień co się stało z dokumentami PEL z dnia 21 kwietnia 2020 r., RDZ z dnia 26 kwietnia 2020 i ponownego PEL z dnia 1 czerwca 2020 roku. W odpowiedzi na pismo wnioskodawca otrzymał w dniu 20 października 2020 roku pismo z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat T. z dnia 15 października 2020 r. z informacją, cyt: "nie możemy umorzyć składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. z powodu nie odnotowania złożenia w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w T. wniosku RDZ o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za marzec-maj 2020 r.",

2) naruszenie art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak uzasadnienia prawnego z przytoczeniem przepisów prawa,

3) naruszenie art. 7 i art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak dokonania lub dokonanie dowolnych ustaleń stanu faktycznego skutkujący podjęciem próby przez wnioskodawcę do poczynienia we własnym zakresie ustaleń co się stało ze złożonymi dokumentami, a w konsekwencji napisanie skargi do Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych celem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego sprawę zagubionych dokumentów przez Inspektorat w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w T.,

4) naruszenie prawa wnioskodawcy do potwierdzania odebranych przez organ Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokumentów poprzez nieczynne automatyczne odbieranie dokumentów w Urzędomatach, które przy użyciu jednorazowych rękawiczek mogły skutecznie potwierdzać złożone przez interesantów dokumenty. Naruszenie prawa procesowego przez organ w postępowaniu dowodowym poprzez rażące uchybienie w przyjmowaniu dokumentów miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy zwolnienia wnioskodawcy z opłacania składek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za miesiące marzec 2020 kwiecień 2020 i maj 2020 r., które to zwolnienie z mocy ustawy covidowej-19 miało wspomóc przedsiębiorców w zapobieganiu skutkom pandemii,

5) niestosowanie się do pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Departament Realizacji Dochodów z dnia 14 stycznia 2021 roku przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddział w G. Inspektorat w T. poprzez nie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego okoliczności zaginięcia dokumentów RDZ z dnia 26 kwietnia 2020 roku i PEL z dnia 1 czerwca 2020 roku pomimo przedłożenia kopii wypełnionych dokumentów oraz PEL z dnia 21 kwietnia 2021 r., który był złożony do skrzynki podawczej w dniu 21 kwietnia 2020 roku. Potwierdzenie złożenia tego dokumentu jest w piśmie Departamentu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Brak informacji ze strony Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ,nie otrzymałem żadnego protokołu, ani jakiejkolwiek informacji, nie spisano również notatki służbowej, a wnioskodawca z powodu braku dokumentów z uczestnictwem wnioskodawcy w postępowaniu wyjaśniającym nie mógł skutecznie się od nich odwołać,

6) nie przeprowadzono rozprawy administracyjnej z udziałem stron postępowania w celu przyjęcia najbardziej stosownego i zgodnego z przepisami prawa rozwiązania sprawy zwolnienia z opłacania składek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za marzec 2020 r., kwiecień 2020 i maj 2020 roku satysfakcjonującego obie strony. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania,

7) naruszenie art. 7 i 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nie zapewnienie właściwej ochrony słusznemu interesowi wnioskodawcy w zakresie korzystania z przysługującego mu prawa do zwolnienia z opłacania składek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za marzec 2020, kwiecień 2020 i maj 2020 r. poprzez zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego, a przez przewlekłe postępowanie administracyjne narażenie wnioskodawcy na dodatkowe straty finansowe poprzez naliczenie odsetek od powstałych niezgodnie z wolą wnioskodawcy zaległości w opłacaniu składek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,

8) naruszenie ogólnej zasady szybkości i prostoty postępowania wyrażonej w art. 12 k.p.a..

Organ wniósł o oddalenie skargi.

Odnosząc się do podniesionych zarzutów wskazał, iż wydana przez organ decyzja przywołuje właściwą podstawę prawną oraz zawiera uzasadnienie faktyczne podjętego rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 31zp ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 roku, poz. 374 ze zm.} wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od 1 marca 2020 roku do dnia 31 maja 2020 roku płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 roku. Wskazany w ustawie termin 30 czerwca 2020 roku jest terminem prekluzyjnym, po upływie którego brak skutku wszczęcia postępowania administracyjnego. Termin zakreślony przez ustawodawcę jest terminem materialnoprawnym i nie podlega on przywróceniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub: Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1. przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2. w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3. w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.,

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Jak wynika z art. 31zp ust. 1 ustawy, wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, zwany dalej "wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek", płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie później niż:

1) do dnia 30 czerwca 2020 r. - w przypadku składek należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r.;

2) do dnia 30 listopada 2020 r. - w przypadku składek, o których mowa w art. 31zo ust. 8, należnych za okres od dnia 1 lipca 2020 r. do dnia 30 września 2020 r., z wyjątkiem pkt 3;

3) do dnia 15 stycznia 2021 r. - w przypadku składek, o których mowa w art 31zo ust. 8, należnych za okres od dnia 1 lipca 2020 r. do dnia 30 września 2020 r., jeżeli płatnik składek prowadzi, na dzień złożenia wniosku, działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodem 55.10.Z, 79.12.Z;

3a) do dnia 15 marca 2021 r. - w przypadku składek, o których mowa w art. 31zo ust. 8, należnych za okres: od dnia 1 lipca 2020 r. do dnia 30 września 2020 r., jeżeli płatnik składek prowadzi, na dzień złożenia wniosku, działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD 2007), jako rodzaj przeważającej działalności, kodem 59.11.2, 59.12.Z, 59.13.Z, 59.14.Z, 71.11.Z, 90.03.2, 90.04.2 albo jeżeli płatnik świadczy usługi na rzecz muzeów w rozumieniu ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach, oznaczone kodem 85.51.Z, 85.52.Z, 85.59, 85.60.Z, bądź prowadzi muzeum w rozumieniu ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach niebędące instytucją kultury, o zakończonym procesie organizacji muzeum i wpisanym do wykazu muzeów, o którym mowa w art. 5b ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach;

4) do dnia 31 stycznia 2021 r. - w przypadku składek, o których mowa w art. 31zo ust. 10, należnych za okres od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 30 listopada 2020 r..

W ocenie Sądu, nie ma wątpliwości, iż przepis art. 31zp ust. 1 ustawy ustanawia termin, z zachowaniem którego osoby uprawnione mogły składać do organu wnioski o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek.

Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że organ odnotował, iż skarżący terminu nie zachował - gdyż zebrana dokumentacja wskazuje, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek został złożony 27 października 2020 r.. Skarżący natomiast wskazuje na zaginięcie wniosku złożonego w terminie.

Warunkiem skutecznego złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku odprowadzenia składki jest złożenie go w terminie wskazanym przez ustawodawcę.

Jest to niewątpliwie termin materialny, którego uchybienie - co do zasady, jak w przypadku tego rodzaju terminów - wywołuje brak określonych skutków prawnych dokonanej z uchybieniem terminu czynności.

Jednakże Sąd rozpoznając niniejszą sprawę zwraca uwagę, że organ wydając zaskarżone rozstrzygnięcie pominął, że od dnia 16 grudnia 2020 r. nastąpiła zmiana ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 poz. 1842 ze zmianą w Dz. U. 2020 poz. 2255).

Od tego dnia obowiązuje art. 15zzzzzn2, którego brzmienie jest następujące:

1. W przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:

1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,

2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,

3) przedawnienia,

4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadniecie w opóźnienie,

5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,

6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju

- organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

2. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

3. W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu.

Wskazany przepis nakazuje, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, bądź zawitych, organ administracji publicznej, zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ powinien wyznaczyć stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołane przepisy, jak wskazano wyżej, weszły w życie od 16 grudnia 2020 r..

Obejmują zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii Dz. U. poz. 491).

Mając na uwadze wskazane przepisy, Sąd stwierdził, że organ powinien - respektując ich treść - wykonać nałożone wskazaną nowelizacją obowiązki dotyczące wniosku skarżącego o przyznanie ulgi.

Ich pominięcie stanowi w ocenie Sądu, naruszenie wskazanych powyżej przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tego powodu Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a..