Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 361/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 180, art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 31zo ust. 2, art. 31zq ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędzia WSA Małgorzata Górecka Asesor WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 maja 2021 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] w P. Inspektorat w G. z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...].


UZASADNIENIE

W. C. [...] stycznia 2021 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z [...] stycznia 2021 nr [...] utrzymującą w mocy decyzję ZUS z [...] listopada 2020 r. nr [...], którą odmówiono mu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za kwiecień 2020 r. w kwocie [...]zł oraz maj 2020 r. w kwocie [...]zł.

Zaskarżoną decyzję wydano przyjmując następujący stan faktyczny i prawny.

W. C. [...] kwietnia 2020 r. wystąpił do ZUS z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacenia wyłącznie za siebie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za marzec – maj 2020r. Następnie [...] września 2020 r. zwrócił się do ZUS o weryfikację wniosku i prawidłowe umorzenie należnych składek za ww. miesiące wskazując, że umorzone należności są niezgodne ze złożonymi deklaracjami.

Decyzją z [...] listopada 2020 r. (nr j.w.) ZUS Oddział [...] w P. Inspektorat w G. na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm. - dalej: ustawa COVID-19) w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 266 ze zm. - dalej: usus) rozpatrzył wniosek odmownie (jak wskazano na wstępie).

W motywach decyzji powołano art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy COVID-19 i wskazano, że kwota zwolnienia jest ustalana według stanu dokumentów na dzień rozpatrywania wniosku o zwolnienie tj. w niniejszej sprawie za kwiecień 2020 r. na dzień [...].05.2020 r., a za maj 2020 r. na dzień [...].06.2020 r. Kwota ta jest ustalana jednorazowo i nie jest korygowana po wpływie korekt deklaracji rozliczeniowych na wyższą bądź niższą kwotę. Wnioskodawcy nie przysługuje więc prawo do zwolnienia za ww. miesiące na różnice w składkach powstałe po złożeniu dokumentów korygujących.

Zwracając się o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, iż różnica (jak należy domniemywać - pomiędzy należnościami umorzonymi a zadeklarowanymi w korekcie) powstała z tytułu nieumorzenia składek w pełnej wysokości, ponieważ wystąpił błąd w przekazanej w terminie elektronicznie deklaracji za marzec 2020 r. Wyjaśnił, że chorował i jego księgowa nie wysłała w terminie następnych deklaracji, a umorzenie wyliczono z klonu deklaracji za III 2020 r.

Utrzymując w mocy ww. decyzję ZUS przywołał art. 31zq ust. 3 ustawy [...] określającego jako warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek - przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za III-V 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r. Organ ponownie wskazał, iż kwotę zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek ustala się jednorazowo wg stanu dokumentów na dzień rozpatrywania wniosku, co nastąpiło wobec strony [...].05.2020 r. za kwiecień 2020 r. i [...].06.2020 r. za maj 2020 r. Dodał, że o zwolnieniu poinformowano stronę pismami z [...] i [...] czerwca 2020 r. Skarżącego nie można było zwolnić z należności z tytułu składek powstałych po złożeniu deklaracji na wyższe kwoty, gdyż deklaracje rozliczeniowe na wyższe kwoty złożył [...] i [...] sierpnia 2020 r. tj. po rozpatrzeniu wniosku i po upływie ustawowego terminu.

W skardze na powyższą decyzję W. C. powtórzył argumentację z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dodając, iż ZUS nie udzielił mu odpowiedzi na "wniosek o przywrócenie terminu na odwołanie od decyzji".

W odpowiedzi ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazano również, że zgodnie z art. 47 usus płatnik składek jest zwolniony z obowiązku składania deklaracji, jeśli nie nastąpiła zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego. Skarżący w III i IV 2020 r. (oraz wcześniej) otrzymał zasiłek chorobowy, a po zakończeniu takiego świadczenia powinien był złożyć deklarację ZUS DRA, aby mogła się tworzyć systemowo ("klonować"). Skoro z tego obowiązku wywiązał się w VIII 2020 r., należało odmówić mu zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za miesiące i w kwotach wskazanych w decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Stosownie do przepisu art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, m.in. decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: Ppsa) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa). W myśl art. 134 § 1 Ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 Ppsa).

Rozpoznając sprawę w granicach tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, że skarga W. C. zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji ZUS z [...] listopada 2020 r. jest odmowa zwolnienia skarżącego jako płatnika składek z obowiązku opłacania należności z tytułu składek wyłącznie za siebie za kwiecień 2020 r. w kwocie [...]zł oraz za maj 2020 r. w kwocie [...]zł.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy COVID-19, które wprowadziły w czasie stanu epidemii dla osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, podmiotów zatrudniających nie więcej niż 49 ubezpieczonych, duchownych oraz spółdzielni socjalnych wsparcie w formie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek.

W myśl art. 31zo ust. 2 ustawy [...] mającego zastosowanie wobec skarżącego, który – jak wynika z formularza wniosku – jest osobą prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającą składki wyłącznie za siebie, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem [...] kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Przepis art. 31zp ust. 1 pkt 1 ww. ustawy przewidywał, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., zwany dalej "wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek", płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Równocześnie, zgodnie z art. 31zq ust. 1 tej ustawy za ten sam okres płatnik zobowiązany był przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach usus, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony był z obowiązku ich składania. Przy czym warunkiem przedmiotowego zwolnienia było przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec - maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19).

Przepis art. 31zq ust. 2 ustawy COVID-19 zobowiązuje zaś ZUS do zwalniania z powyższego obowiązku w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek znane na dzień rozpatrzenia wniosku (art. 31zq ust. 4 ww. ustawy). Jednocześnie na mocy art. 31zq ust. 5 ustawy COVID-19 ZUS zobowiązany był do informowania płatnika składek o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Gdy płatnik utworzył profil informacyjny w systemie teleinformatycznym ZUS informację tę udostępnia się wyłącznie na tym profilu (art. 31zq ust. 6 ustawy COVID-19). Odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek następuje w drodze decyzji (art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19), od której płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19).

Z powołanych przepisów wynika m.in., że na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek za miesiące marzec – maj 2020 r., jeżeli płatnik przed [...] kwietnia 2020 r. prowadził tę działalność i uzyskał za marzec 2020 r. przychód nie wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020r., pod warunkiem, że złożył za te miesiące w terminie do 30 czerwca 2020 r. deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne, jeżeli nie był z tego obowiązku zwolniony na mocy przepisów usus. W przeciwnym razie Zakład wydaje decyzję odmowną.

Niniejszą sprawę zainicjował wniosek W. C. z [...] kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie za wnioskodawcę jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającego składki wyłącznie za siebie za okres marzec – maj 2020 r. Zważywszy na datę złożenia wniosku należy stwierdzić, że skarżący dochował terminu, o którym mowa w art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19.

Bezsporne jest, choć organ nie udokumentował tego w przekazanych Sądowi aktach sprawy, że ZUS zwolnił skarżącego z obowiązku opłacania należności z tytułu składek wyłącznie za siebie za kwiecień i maj 2020 r. na jednakowe kwoty po [...] zł za każdy miesiąc. Fakt ten potwierdził organ - w obu decyzjach z [...] listopada 2020 r. i [...] stycznia 2021 r. oraz skarżący - w piśmie procesowym z [...] września 2020 r., we wniosku o ponowne rozpatrzenie i skardze. Pośrednio wynika to również deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA za ww. miesiące sporządzonych przez ZUS (kwoty umorzonych składek).

Spór pomiędzy ZUS a skarżącym dotyczy zaś prawidłowości wyliczenia kwot zwolnienia ze składek, tj. czy trafnie ZUS umorzył składki za IV i V 2020 r. tylko na kwoty [...]zł, przyjmując odpowiednio stan konta płatnika na [...] maja 2020 r. (za IV 2020 r.) i [...] czerwca 2020 r. (za V 2020 r.), bazujący na tworzonych systemowo deklaracjach z poprzedniego miesiąca, czy może powinien uwzględnić deklaracje rozliczeniowe złożone przez płatnika później. Innymi słowy kluczowym problemem prawnym jest stwierdzenie, czy uprawnione było przyjęcie przez ZUS, że skoro do 30 czerwca 2020 r. skarżący nie złożył deklaracji rozliczeniowych, a zwolnienia za IV i V 2020 r. dokonano na podstawie deklaracji za poprzedni miesiąc, to czy można było dokonać uzupełniającego zwolnienia w sytuacji, gdy po tej dacie skarżący złożył wymagane deklaracje rozliczeniowe.

Przypomnień należy, że skarżący w piśmie z [...] września 2020 r. zwrócił się o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek podając, że nie są zgodne kwoty umorzenia ze złożonymi deklaracjami. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i w skardze uzupełnił swe stanowisko wskazując, iż różnica powstała z nieumorzenia składek w pełnej wysokości, ponieważ wystąpił błąd w przekazanej w terminie elektronicznie deklaracji za marzec 2020 r. Dodał, że chorował i jego księgowa nie wysłała w terminie następnych deklaracji, a umorzenie wyliczono na podstawie "klonu" deklaracji za marzec 2020 r.

Odpowiadając na tak sformułowany wniosek płatnika, który stanowił – w ocenie Sądu - uzupełnienie w ramach tej samej sprawy pierwotnego wniosku z [...] kwietnia 2020 r., organ ograniczył się do stwierdzenia, że kwota do zwolnienia ustalana jest według stanu dokumentów na dzień rozpatrywania wniosku o zwolnienie z opłacania składek, tj. za IV 2020 r. na dzień [...].05.2020 r., a za V 2020 r. – na dzień [...].06.2020 r. O powyższym – jak twierdzi ZUS – poinformowano płatnika w pismach z [...] i [...] czerwca 2020 r. Kwota ustalana jest jednorazowo i nie jest korygowana po wpływie korekt deklaracji rozliczeniowych na wyższą bądź niższą kwotę.

W ocenie Sądu w obecnym stanie zgromadzonego materiału dowodowego oraz przedstawionej przez organ argumentacji nie można przesądzić, czy prawidłowo odmówiono skarżącemu zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za IV 2020 r. w kwocie [...]zł i za V 2020 r. w kwocie [...]zł. Stanowisko Sądu podyktowane jest stwierdzonymi uchybieniami organu natury procesowej.

Sąd zwraca uwagę, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 Kpa oraz art. 123 usus miały zastosowanie przepisy Kpa. Przepis art. 77 § 1 Kpa stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien więc być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 Kpa). W myśl art. 107 § 3 Kpa uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Ponadto odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady przekonywania wynikającej z art. 11 Kpa. Uzasadnienie decyzji powinno umożliwiać kontrolę poprawności jej rozstrzygnięcia, w tym również przez Sąd, który nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że aby prawidłowo ocenić wydaną przez organ decyzję, sąd musi dysponować wyrażonym w uzasadnieniu decyzji stanowiskiem organu zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) będących podstawą wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Braki uzasadnienia decyzji w zakresie podstawowych elementów przewidzianych przepisem art. 107 § 3 Kpa uniemożliwiają dokonanie przez sąd oceny zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem a organ nie może, konwalidować braków uzasadnienia decyzji argumentacją zawartą w odpowiedzi na skargę, posiłkując się oceną zaprezentowaną przez sąd w innej sprawie, nawet o bardzo zbliżonym stanie faktycznym (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2021 r., sygn. III OSK 2858/21, dostępny na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto, organ ponownie rozpoznający sprawę nie może ograniczyć się do powielenia stwierdzeń zawartych w decyzji organu I instancji lub do syntetycznego powtórzenia przyczyn wydania decyzji I-instancyjnej. Zadaniem organu rozpoznającego sprawę na skutek złożenia środka odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (por. wyrok NSA z 23 marca 2021 r., sygn. III OSK 178/21, dostępny j.w.).

Mając na względzie powołane przepisy postępowania i podzielając prezentowane wyżej stanowisko judykatury Sąd doszedł do przekonania, że zarówno zgromadzony materiał dowodowy, jak i uzasadnienia prawne i faktyczne wydanych decyzji naruszają przepisy postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa).

Po pierwsze Sąd zauważa, że obie decyzje ZUS nie posiadają prawidłowego uzasadnienia prawnego i faktycznego. Organ nie wyjaśnił na gruncie przepisów ustawy COVID-19 i przepisów usus dlaczego przyjął, że złożone po 30 czerwca 2020r. deklaracje rozliczeniowe (jeśli z takimi organ miał do czynienia, co nie wynika z akt) nie mogły mieć wpływu na ustaloną wysokość umarzanych składek za kwiecień i maj 2020 r. Odnośnie przyjęcia, iż "kwota (zwolnienia) ustalana jest jednorazowo i nie jest korygowana po wpływie korekt deklaracji rozliczeniowych na wyższą bądź niższą kwotę" ZUS nie wyjaśnił podstawy prawnej swego stanowiska. Ograniczył się tylko do przytoczenia przepisu art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, nie podając, dlaczego jego zdaniem skarżący nie korzystał z prawa zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za przedmiotowy okres. Z kolei za nieznajdujące potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym należy uznać twierdzenia ZUS, że po dokonanym zwolnieniu (odpowiednio [...] maja 2020 r. – za IV 2020r. i [...] czerwca 2020 r. – za V 2020 r.) i poinformowaniu o tym skarżącego (pisma z [...] i [...] czerwca 2020 r.) skarżący dopiero [...] i [...] sierpnia 2020 r. złożył deklaracje rozliczeniowe na wyższe kwoty.

Akta sprawy nie potwierdzają powyższych twierdzeń ZUS. Organ zredukował przekazane Sądowi akta do: wniosku skarżącego z [...].04.2020 r. inicjującego sprawę, deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA IV i V 2020 r., zestawienia pt. "Wypłacone świadczenia" za okres XI 2019 – IV 2020 r. z tytułu zasiłku chorobowego, pisma strony z [...].09.2020 r., obu decyzji ZUS z [...].11.2020 r. i z [...].01.2021 r. oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Akta nie zawierają istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy dokumentów w postaci: dowodu złożenia przez skarżącego deklaracji za IV i V 2020 r., na podstawie których skarżący wniósł o uzupełnienie (korektę) umorzenia składek, powołanych przez organ pism z [...].06.2020 r. i z [...].06.2020 r. informujących płatnika o zwolnieniu z opłacania należności z tyt. składek za IV i V 2020 r. (art. 31zq ust. 5 ustawy COVID-19), a także deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za poprzedni miesiąc (III 2020 r.), na podstawie której – jak wskazuje ZUS dopiero w odpowiedzi na skargę – utworzono systemowo deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA za IV i V 2020 r.

Powyższe uchybienia mają istotny wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Po pierwsze niemożliwym jest stwierdzenie, czy przed 30 czerwca 2020 r. organ poinformował skarżącego jako płatnika składek o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tyt. składek za IV i V 2020 r. na jednakowe kwoty [...]zł za kwiecień 2020 r. Wprawdzie organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podał, że informacje w tym zakresie przekazał płatnikowi w pismach z [...] i [...] czerwca 2020 r., lecz pism tych nie dołączono do akt sprawy. Gdyby okazało się, że przed 30 czerwca 2020 r. skarżący uzyskał od ZUS informację o wysokości umorzonych składek za ww. miesiące, miałby możliwość jeszcze przed upływem terminu określonego w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 stwierdzić, czy utracił prawo do zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za kwiecień i maj 2020 r. i mógłby złożyć prawidłowe deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA za kwiecień i maj 2020 r. uwzględniające zasiłek chorobowy, z którego w tych miesiącach korzystał.

Sąd za niemające potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym traktuje również stanowisko organu, iż skarżący dopiero [...] i [...] sierpnia 2020 r. złożył deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA za kwiecień i maj 2020 r. Jak wspomniano żaden dokument z akt sprawy na to nie wskazuje. Z przedłożonych deklaracji ZUS DRA za ten okres wynika jedynie, że deklaracje rozliczeniowe przedłożone przez W. C. wypełnione zostały [...] czerwca 2020 r., a więc przed upływem terminu określonego w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. Wskazywać to może, choć nie sposób tego aktualnie przesądzić, że mogły one zostać złożone przez płatnika przed 30 czerwca 2020 r., tym bardziej, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podał on, iż "...wystąpił błąd w przekazanej w terminie elektronicznie deklaracji za marzec 2020 r...." Tak więc i ta okoliczność wymaga udokumentowania i wyjaśnienia.

Również niedołączenie przez ZUS do akt sprawy deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za marzec 2020 r. jawi się jako istotne, bowiem uniemożliwia zbadanie, czy prawidłowo ZUS utworzył systemowo ("sklonował") na jej podstawie, na gruncie przepisów usus, deklaracje rozliczeniowe za kwiecień i maj 2020 r. W tym też zakresie organ pominął ciążący na nim obowiązek wyjaśnienia podstawy prawnej podejmowanych rozstrzygnięć, a także – w rezultacie – swej konstatacji zawartej w decyzji z [...] listopada 2020 r., iż "kwota zwolnienia ustalana jest jednorazowo i nie jest korygowana po wpływie korekt deklaracji rozliczeniowych na wyższą bądź niższą kwotę".

Wskazując na powyższe uchybienia organu Sąd miał na uwadze, że postępowanie w niniejszej sprawie przypadło na czas trwającego od 20 marca 2020r. stanu epidemii (rozp. Ministra Zdrowia z 20.03.2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii – Dz. U. poz. 491), co wiązało się z licznymi powszechnymi ograniczeniami, również natury procesowej. Zdając sobie też sprawę z realiów rozpoznawania tego rodzaju wniosków, ich ogromnej liczby, ograniczeniach związanych z trwającym stanem epidemii, Sąd uznał, że nie mogą one uzasadniać niekorzystnych skutków jedynie dla jednej strony postępowania – w tym wypadku płatnika składek.

Stwierdzić należy, iż relewantne prawnie zdarzenia, które miały miejsce w niniejszej sprawie (informacja o umorzeniu składek, złożenie deklaracji przez płatnika, systemowe tworzenie deklaracji) pozostają w sferze domysłów Sądu ze względu na skąpo przedstawiony przez organ materiał dowodowy i niewyczerpujące umotywowanie rozstrzygnięć.

W uzasadnieniach decyzji organu zabrakło również wyjaśnienia, dlaczego skarżący – w związku ze zmianą sytuacji spowodowaną skorzystaniem z zasiłku chorobowego - od kwietnia 2020 r. przestał korzystać ze zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych. W świetle powołanych regulacji art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19 okoliczność ta miała znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Skoro bowiem ZUS umorzył składki za IV i V 2020 r. na podstawie deklaracji rozliczeniowych (zwanych w nomenklaturze ZUS: "PS-y" lub "klony") utworzonych na podstawie poprzedniej deklaracji, przyjmując, że płatnik w IV i V 2020 r. nadal korzystał ze zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych, a następnie ustalił, że prawo do tego zwolnienia utracił, powinien był na gruncie przepisów usus kwestie te wyjaśnić.

Zasady zwalniania z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych reguluje art. 47 usus. Zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 1 usus płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie. Płatnik składek, który opłaca składki wyłącznie za siebie, przysyła jedynie deklarację rozliczeniową (art. 47 ust. 2 usus). Przy czym przepis art. 47 ust. 2a usus przewiduje zwolnienie osób prowadzących pozarolniczą działalność, opłacających składki wyłącznie za siebie, z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarowały do podstawy wymiaru składek:

1) na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g;

2) na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373, z późn. zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c.

W myśl zaś art. 47 ust. 2c usus osoby, o których mowa w ust. 2a, 2b, 2d, 2e i 2f, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, także wówczas, gdy zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego jest spowodowana wyłącznie zmianą minimalnego wynagrodzenia lub przeciętnego wynagrodzenia.

W świetle powołanych przepisów usus i wyżej powołanych regulacji ustawy COVID-19, a także wymogów uzasadnienia prawnego i faktycznego decyzji stwierdzić należy, iż ZUS nie wyjaśnił powodów, dla których z jednej strony przyjął, że skarżący jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki wyłącznie za siebie korzystał ze zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za IV i V 2020 r. i tym samym należało wobec niego umorzyć składki na podstawie uprzednio złożonych deklaracji (tak uczyniono – umorzenie na kwoty [...]zł), z drugiej zaś strony – dlaczego po wyjściu na jaw okoliczności zmiany sytuacji skarżącego jako płatnika (skorzystanie z zasiłku chorobowego) nie należało dokonać umorzenia składek za te miesiące wedle deklaracji rozliczeniowych złożonych ZUS DRA za IV i V 2020 r.

Z uwagi na wykazane przez Sąd uchybienia niezbędnym okazuje się powtórzenie postępowania celem ustalenia, czy skarżący utracił prawo do zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za IV i V 2020 r., a także celem prawidłowego odtworzenia przebiegu złożenia deklaracji rozliczeniowych. Wymaga też ustalenia, czy, a jeśli tak kiedy, ZUS - po uzyskaniu informacji o zmianie w sytuacji płatnika (skorzystanie z zasiłku chorobowego) w związku z udzieloną płatnikowi informacją o umorzeniu składek - poinformował go również o upływającym 30 czerwca 2020 r. terminie na złożenie deklaracji rozliczeniowych za IV i V 2020 r. Przepis art. 79a Kpa nakazuje bowiem organom administracji publicznej aby informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest wskazał stronie przesłanki zależne od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

W świetle powyższego Sąd uznał, że motywy podjętego przez organ rozstrzygnięcia są nieczytelne. Nie jest zaś rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia oraz w uzupełnianiu postępowania dowodowego. Obowiązki te spoczywają na organie. Sąd nie może przy tym oprzeć się na wyjaśnieniach ZUS zaprezentowanych w odpowiedzi na skargę, bowiem nie mogą one stanowić uzupełnienia zaskarżonej decyzji.

Z uwagi na naruszenie powołanych wyżej przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 Ppsa uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z [...] listopada 2020 r.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ, kierując się normą określoną w art. 153 Ppsa, uwzględni ocenę prawną i wytyczne co do dalszego postępowania zawarte w niniejszym uzasadnieniu wyroku. Organ uzupełni materiał dowodowy o ww. dokumenty źródłowe, co pozwoli na ustalenie, czy skarżący zobowiązany był do składania deklaracji rozliczeniowych za IV i V 2020 r., a jeśli tak, czy uczynił to w terminie określonym w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. Organ winien też zwrócić uwagę na kwestię podpisów składanych pod decyzjami i użytego w nich sformułowania "z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych", które w świetle art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 dotyczyć może jedynie decyzji wydanych wskutek rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a nie pierwszej decyzji w sprawie.

Jednocześnie Sąd poddaje organowi pod rozwagę, czy w przypadku stwierdzenia, że skarżący utracił prawo do zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych w omawianym okresie i ustaleniu, że skarżący wymagane deklaracje złożył z uchybieniem terminu, nie zastosować przewidzianej art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19 (zmiana: Dz. U. 2020.2255) instytucji zawiadomienia skarżącego o uchybieniu terminu do dokonania przez stronę czynności kształtującej jej prawo (złożenie wymaganych dokumentów), wyznaczając termin do przywrócenia terminu do ich złożenia. Przepis ten wprost uwzględnia sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Powołany przepis wszedł w życie 16 grudnia 2020r. i obejmuje zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. Regulacja ta niejako koryguje nowelizację ustawy COVID-19 dokonaną ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875), w wyniku której m.in. uchylono przepis art. 15zzr ustawy COVID-19 obowiązujący od 31 marca 2020 r. Przepis ten przewidywał w pkt 2, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Wydaje się więc, że intencją ustawodawcy było, by wprowadzony z dniem 16 grudnia 2020r. opisany wyżej środek prawny służył zniweczeniu skutków prawnych uchylenia art. 15 zzr ustawy COVID-19, co tym bardziej wskazuje, że należy stosować go do przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów uchybionych przed jego wejściem w życie, ale w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19.