Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 962/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2012-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Wystąpiono z sygnalizacją
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 134 par. 1,  art. 153,  art. 170,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c,  art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7,  art. 77 par. 1,  art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.),, Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata P. D. kwotę [...] zł ([...]), zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Sygn. akt II SA/Sz 962/11 P O S T A N O W I E N I E Dnia 5 kwietnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.),, Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia poinformować Prezesa Samorządowego Kolegium Odwoławczego o istotnych naruszeniach prawa występujących w sprawie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] J.K. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy w postaci bezzwrotnego lub zwrotnego zasiłku celowego specjalnego na zakup lodówki. Wniosek ten uzupełnił następnie pismami z dnia [...] opisując swoją sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną.

Kierownik Rejonu Pracy Socjalnej Nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, decyzją z dnia [...], Nr [...], po rozpatrzeniu wniosku J.K. odmówił mu przyznania pomocy na wnioskowany cel – zakup lodówki.

J.K. złożył odwołanie od powyższej decyzji, w wyniku rozpoznania którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], nr [...], uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium uznało, że lodówka jest niezbędnym sprzętem w gospodarstwie domowym wnioskodawcy i podkreśliło, że należy wziąć pod uwagę trudną sytuację finansową strony. Pokrywanie rat zakupionej lodówki z bieżącego, skromnego budżetu domowego wnioskodawcy, spowoduje, w ocenie organu, znaczne uszczuplenie budżetu domowego wnioskodawcy.

Kierownik Rejonu Pracy Socjalnej Nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...], Nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, odmówił J.K. przyznania wnioskowanej pomocy. Uzasadniając przyczyny odmowy przyznania J.K. zasiłku celowego na zakup lodówki organ wskazał, kiedy i w jakim zakresie może być przyznany zasiłek celowy - w świetle uregulowań art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 8 ust. 1, 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej i wyjaśnił, że strona nie spełnia przesłanek do uzyskania tej formy pomocy, gdyż jej dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej tj. 477 zł. W dalszej części uzasadnienia organ rozważył określone

w art. 41 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej przesłanki udzielenia pomocy

w szczególnie uzasadnionych przypadkach pod kątem możliwości przyznania pomocy zwrotnej i wskazał na nie zaistnienie w sprawie okoliczności uzasadniających przyznanie takiej pomocy. W ocenie organu, w przypadku wymienionej wyżej formy pomocy oczywistość jej otrzymania musi być wyrazista i odbiegająca od sytuacji osób i rodzin kwalifikujących się do jej uzyskania przy spełnieniu ustawowego kryterium dochodowego. Organ I instancji podkreślił,

że pomoc ta powinna być świadczona w szczególnie uzasadnionych przypadkach,

tj. w przypadku wystąpienia zdarzenia losowego i niezawinionego przez wnioskodawcę.

W ocenie organu, w przejściowych trudnościach finansowych osoba, bądź rodzina powinna podjąć działania zmierzające do pomniejszenia tych trudności, wykorzystując przede wszystkim własne środki i możliwości. Organ wskazał dalej,

że nie bez znaczenia jest fakt, iż J.K. systematycznie korzysta

ze środków pomocowych Gminy.

J.K. złożył odwołanie od powyższej decyzji i wniósł o jej zmianę lub uchylenie i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, gdyż decyzja organu I instancji została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tzn. bez uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J.K. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium stwierdziło, że nie znalazło podstaw do jej zmiany lub uchylenia i przekazania kolejny raz do rozpatrzenia przez organ I instancji.

J.K. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 lutego 2010r., sygn. akt II SA/Sz 80/08 uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W uzasadnieniu wyroku sąd zwrócił uwagę, że organ I instancji skupił się na wykazaniu jakiej to już pomocy udzielił stronie

w okresie, w którym został złożony wniosek oraz akcentował fakultatywny charakter pomocy, a także wyłożył na niekorzyść strony nabycie lodówki na raty stwierdzając, że skarżący powinien w takiej sytuacji liczyć się z koniecznością spłaty rat. Natomiast organ II instancji rozpatrując dowołanie wyraził przekonanie, że jego rola polega na kontroli zgodności z prawem decyzji organu I instancji, co stanowi istotne przeinaczenie funkcji organu odwoławczego wynikającej z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego sformułowanej w art. 15 K.p.a. Z zasady tej płynie powinność ponownego rozpatrzenia i rozpoznania przez organ odwoławczy sprawy rozstrzygniętej decyzją organu I instancji i wydania, odpowiednio do ustaleń

i rozważań, decyzji zgodnie z jednym z przepisów art. 138 K.p.a.

W ocenie sądu, zaskarżona decyzja nie mogła być uznana za zgodną

z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., skoro organ odwoławczy dokonał tylko kontroli decyzji organu I instancji, a nie rozpatrzył i nie ustosunkował się do zarzutów odwołania. Sąd zwrócił równocześnie uwagę, że razi niekonsekwencją stanowisko kolegium, które, mimo że decyzja organu I instancji, podobnie jak pierwsza decyzja tego organu

w sprawie, niespełniała warunków do uznania jej za mieszczącą się w granicach uznania administracyjnego, ponownie rozpatrując odwołanie, decyzję utrzymał

w mocy i nie podjął nawet próby uzupełnienia postępowania wyjaśniającego.

Sąd zwrócił uwagę na to, że choć ustawa o pomocy społecznej w art. 41, ani

w żadnym innym przepisie dotyczącym zasiłku celowego, nie definiuje co należy rozumieć przez "szczególne uzasadnione przypadki", to poprzez wskazanie,

że przepis dotyczy osób albo rodzin przekraczających kryterium dochodowe, kładzie akcent na okoliczności inne niż wynikające z prostego wyliczenia dochodu osoby lub rodziny. Sąd przywołując ustalenia organów z których wynika, że skarżący jest osobą samotną z orzeczonym stopniem niepełnosprawności na stałe i wymagającą zażywania leków wskazał, że już w świetle tylko tych okoliczności nie można mieć wątpliwości co do tego, że J.K. nie ma żadnych możliwości zarobkowych, a prowadząc gospodarstwo jednoosobowe nie może liczyć

na czasowe choćby wsparcie innych osób, tak jak to niejednokrotnie dzieje się

w gospodarstwach wieloosobowych. Wynika z tego, że w przypadku skarżącego określone w art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej zadanie pomocy społecznej, pojmowane jako "zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich interpretacji ze środowiskiem", realizowane być musi w korelacji z art. 3

ust. 3 i 4 tej ustawy. W świetle ustalonych przez organ I instancji okoliczności dochodowych, zdrowotnych i życiowych skarżącego nie sposób jest uznać,

że ubieganie się o pomoc na choćby częściowe pokrycie rat należnych za lodówkę (nabytą w formie ratalnej) byłoby świadczeniem nie znajdującym uzasadnienia w tych okolicznościach i nie mieściłoby się w celach pomocy społecznej.

Sąd zauważył jednak, że kwestią odrębną i otwartą z uwagi na brak odpowiednich ustaleń jest okoliczność, czy zgłoszona potrzeba mieści się

w możliwościach pomocy społecznej.

Z powyższych względów sąd uznał, że zaskarżona decyzja z powodu niedostatecznego wyjaśnienia wszystkich niezbędnych okoliczności sprawy wydana została z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, celem wyjaśnienia takich okoliczności jak stan budżetu oraz wydatków Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w okresie rozpatrywania wniosku oraz kwoty jaką ośrodek dysponował na potrzeby osób i rodzin objętych pomocą nieobligatoryjną i jak kształtowała się liczba osób potrzebujących i objętych pomocą.

Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośródka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, decyzją z dnia [...], Nr [...], odmówił przyznania J.K. pomocy na zakup lodówki. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że odmawia J.K. pomocy na zakup lodówki w postaci bezzwrotnego zasiłku celowego z uwagi na to, że dochód wnioskodawcy wynosił w [...][...] zł i przekroczył kryterium dochodowe wynoszące 477 zł. Ponadto, J.K. otrzymał - w miesiącu [...] w wysokości [...] zł, a w [...] w wysokości [...] zł - rozliczenie za centralne ogrzewanie i zwrot środków.

W dacie wydania decyzji, tj. w [...] dochód J.K. wynosi [...] zł (renta i dodatek mieszkaniowy ). Przez okres, jaki upłynął od złożenia wniosku do dnia wydania decyzji, strona objęta jest pomocą ośrodka, a udzielona ostatnio pomoc to zasiłek celowy specjalny w wysokości [...] zł z przeznaczeniem

na pokrycie kosztów zakupu leków, wypłacany po [...] zł miesięcznie w okresie

[...], usługi opiekuńcze w wymiarze [...] godzin dziennie

[...] razy w tygodniu w dni robocze na okres [...],

z odpłatnością 1,5% z kwoty [...] za godzinę. Ponadto strona korzysta z innego rodzaju pomocy żywnościowej.

Jako przyczynę odmowy przyznania pomocy w postaci bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego na zakup lodówki oraz zasiłku okresowego, zasiłku celowego na za zakup lodówki lub pomocy rzeczowej pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową organ wskazał, że ww. świadczenia mają charakter fakultatywny. Organ I instancji podkreślił,

że systematycznie udziela daleko idącej pomocy, jednak ta musi mieścić się

w granicach finansowych możliwości finansowych ośrodka, a nadto uwzględnienie wniosku strony prowadziłoby do wyróżniania go kosztem innych uboższych świadczeniobiorców.

J.K. odwołał się od opisanej wyżej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 39 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej, decyzją z dnia [...], Nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając treść podjętego rozstrzygnięcia kolegium podało, że uzyskiwany przez skarżącego dochód zarówno w [...] r. - w wysokości [...] zł miesięcznie, jak i w roku [...] w wysokości [...] zł miesięcznie, przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące [...] zł, a zatem nie została spełniona przesłanka do przyznania zasiłku celowego, zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Odwołując się do decyzji organu I instancji Kolegium stwierdziło, że organ I instancji rozważył również możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego (art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej) i dokonał oceny w zakresie wysokości środków finansowych jakimi dysponował w [...] r. na zasiłki celowe i pomoc w naturze oraz

w zakresie wydatkowania środków własnych na te formy pomocy w pierwszym kwartale [...] r. Z analizy tych materiałów jednoznacznie wynika, iż w [...] r. udzielono wsparcia w postaci różnego rodzaju zasiłków celowych w ilości [...], liczba świadczeniobiorców, którym przyznano tą pomoc to [...], wydatkowano zaś [...] zł. Natomiast w pierwszym kwartale [...] r. liczba świadczeń wyniosła [...], objęto nimi [...] osoby, a wydatkowana kwota na ten cel to [...] zł. Kolegium uznało, że organ pomocy społecznej wspiera znaczną ilość osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jednakże nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Dalej Kolegium podało, że z uzasadnienia decyzji wynika, iż ośrodek przyjął zasadę zaspokajania w pierwszej kolejności podstawowych, niezbędnych potrzeb bytowych osób i rodzin, których dochód jest niższy niż kryterium dochodowe i które bez wsparcia nie są w stanie funkcjonować, co w ocenie składu orzekającego, pozostaje w zgodzie z art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, określającym cele i zadania pomocy społecznej.

Kolegium zauważyło także, że w sprawie nie bez znaczenia pozostaje fakt,

iż J.K. mimo, że ma własne dochody w postaci renty ZUS i dodatku mieszkaniowego, jest stałym beneficjentem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i uzyskuje pomoc w postaci zasiłków celowych na zakup leków, korzysta z darmowych artykułów żywnościowych, jak również został objęty usługami opiekuńczymi. Z akt sprawy wynika, że w okresie [...] pomoc ta wyniosła [...] zł miesięcznie, podczas gdy średnia wysokość zasiłku celowego stanowiła kwotę [...] zł, zaś w pierwszym półroczu roku [...] skarżący uzyskał pomoc finansową w wysokości [...] zł miesięcznie na zakup leków oraz usługi opiekuńcze w wymiarze [...] godzin dzienne, dwa razy w tygodniu, począwszy od [...] r.

J.K. zaskarżył tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podnosząc, że organ zamiast przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe ograniczył się do stwierdzenia ogólnej liczby zasiłków i liczby korzystających z nich osób. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne J.K. podkreślił, że okoliczność dotycząca ograniczonych możliwości płatniczych organu pomocy społecznej powinna jednoznacznie wynikać z analizy poczynionej przez organ (wykazania całkowitego braku środków lub niemoc przeznaczenia ich na dany cel).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Sz 940/10 uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].

Sąd stwierdził, że organ w sprawie przyznania pomocy na sfinansowanie zakupu lodówki orzekał już po raz trzeci. Stanowisko w tej sprawie wyraził już

też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 80/08 uchylił poprzednią decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] wskazując na istotne uchybienia organu i okoliczności, jakie winny być wzięte przy kolejnym rozpatrzeniu żądania skarżącego. Sąd podkreślił, że fakt ten wywołuje określone skutki, bowiem zgodnie z art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczenie prawomocne jest wiążące zarówno dla stron jak i sądu, który je wydał.

W ocenie sądu, poza sporem w sprawie jest, że z uwagi na uzyskiwany przez skarżącego dochód (zarówno w [...], jak i w [...]) przekraczający kwotę kryterium dochodowego określoną na 477 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia

12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.), J.K. nie mógł być przyznany zasiłek celowy, o którym mowa

w art. 39 ust. 1 ww. ustawy. Jak zauważył już sąd w wyroku z dnia 25 lutego 2010 r., szczególnego rozważenia wymagała natomiast możliwość przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego w oparciu o art.41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

W zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze po zaprezentowaniu dotychczasowego przebiegu postępowania i stanowiska organu

I instancji, wskazało, że z akt sprawy wynika, iż w [...] Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej udzielił wsparcia w postaci różnego rodzaju zasiłków celowych w ilości [...] liczba świadczeniobiorców, którym przyznano tę pomoc

to [...], wydatkowano zaś [...] zł. Natomiast w pierwszym kwartale [...] r. liczba świadczeń wyniosła [...], objęto nimi [...] osoby a wydatkowana kwota

na ten cel to [...] zł. Kolegium za trafną uznało zasadę przyjętą przez organ

I instancji, wedle której, zaspokajane winny być w pierwszej kolejności podstawowe, niezbędne potrzeby bytowe osób i rodzin, których dochód jest niższy niż kryterium dochodowe i które bez wsparcia nie są w stanie funkcjonować. Za istotne dla rozstrzygnięcia sprawy Kolegium uznało także przypomnienie, że J.K. ma własne dochody w postaci renty ZUS i dodatku mieszkaniowego i uzyskuje

z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] pomoc w postaci zasiłków celowych na zakup leków, korzysta z darmowych artykułów żywnościowych, jak również został objęty usługami opiekuńczymi. W okresie [...] pomoc ta wyniosłą [...] zł miesięcznie, podczas gdy średnia wysokość zasiłku celowego stanowiła kwotę [...] zł, zaś w pierwszym półroczu [...] skarżący uzyskał pomoc finansową w wysokości [...] zł miesięcznie na zakup leków oraz usługi opiekuńcze w wymiarze [...] godzin dzienne, [...] razy w tygodniu, począwszy od [...].

W trakcie oceny zaskarżonej decyzji w części rozstrzygnięcia odmawiającego przyznania świadczenia o charakterze fakultatywnym - jakim jest specjalny zasiłek celowy, przyznawany na zasadzie uznania administracyjnego, w pierwszej kolejności uwagę sądu zwróciło to, że z decyzji tej nie wynika o jaką kwotę wsparcia wnioskował skarżący i jaka wysokość ewentualnej pomocy finansowej stała się przedmiotem rozważań organu. Skoro jednak Kolegium uznało, że uzasadnione jest stanowisko organu I instancji odmawiające J.K. jakiejkolwiek, pomocy, sąd przyjął, że nawet częściowe wsparcie ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej zostało uznane przez organ za niemożliwe.

Przywołane w decyzji dane, poza informacyjnym charakterem, w istocie nic nie wniosły do sprawy. Z faktu, że w pierwszym kwartale [...] wydatkowano na zasiłki celowe [...] zł wynika co najwyżej, że w okresie tym wydano mniej środków niż średnio w jednym kwartale [...]. Z czego wynika ta różnica, czy z mniejszej ilości środków, czy sposobu ich rozdysponowywania, nie wyjaśniono. Dalej nie wiadomo jak kwota ta ma się do możliwości budżetowych ośrodka w zakresie odnoszącym się do przyznania specjalnych zasiłków celowych.

W ocenie sądu, z danych przytoczonych przez Kolegium wynika,

że w pierwszym kwartale [...]. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wydał na zasiłki kwotę, która dawałaby średnio [...] zł miesięcznie na osobę objętą pomocą ośrodka. Przy braku w decyzji wskazań co do charakteru tych świadczeń (zasiłków celowych, celowych specjalnych, itp.) i jednoczesnym zestawieniu ze wsparciem kierowanym do skarżącego w tym okresie wynoszącym [...] zł miesięcznie na leki oraz usługi opiekuńcze, organ odwoławczy nie wykazał w oparciu o jakie przesłanki uznał, że ograniczone możliwości budżetu, w zestawieniu z potrzebami innych jego beneficjentów, nie dawały podstaw do udzielenia J.K. jakiegokolwiek, nawet częściowej pomocy, a jej ewentualne przyznanie byłoby nieuzasadnionym wyróżnieniem, kłócącym się z zasadą sprawiedliwego i racjonalnego dzielenia środków pomocowych. Rozważania Kolegium w tym zakresie okazały się nadal powierzchowne i nie zastępuje ich nawet częściowe odwoływanie się do ustaleń zawartych w decyzji organu I instancji. Ogólnikowość zawartych z uzasadnieniu zaskarżonej decyzji twierdzeń nie pozwala na uznanie za przekonujące podjętego rozstrzygnięcia, po którym należało oczekiwać, że zostanie oparte na bardziej wnikliwej analizie faktów, chociażby przez pryzmat prawomocnego wyroku sądowego zobowiązującego organ do ponownego rozpatrzenia sprawy właśnie

z uwzględnieniem tych okoliczności sprawy.

W ocenie sądu, podkreślany w decyzji fakt, że w pierwszym półroczu [...] skarżący uzyskał pomoc finansową w wysokości [...] zł miesięcznie na zakup leków oraz usługi opiekuńcze potwierdza to, że J.K. jest osobą, która nie może liczyć na pomoc bliskich skoro wymaga pomocy w postaci usług opiekuńczych, a ze względu na stan zdrowia nie może podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia, celem poprawy swojej sytuacji materialnej. Pomimo uzyskiwania dochodów na poziomie przekraczającym ustawowe kryterium dochodowe, ze względu na stan zdrowia i stan rodzinny, jest w dużej części zdany na pomoc Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej.

Ponadto, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w ogóle nie uczyniło przedmiotem swych rozważań celu jakiemu miałaby służyć wnioskowana pomoc. Większego znaczenia organ nadał powołanym w sprawie kwotom wydatkowanym przez ośrodek na różnego rodzaju zasiłki i obliczeniu średniej arytmetycznej zasiłku, niż rozpatrzeniu zasadności wnioskowanej pomocy i w tym kontekście rzeczywistej możliwości jej udzielenia.

Sąd stwierdził, że lodówka jest w obecnych czasach przedmiotem niezbędnym w każdym gospodarstwie domowym. Nie trzeba wyjaśniać, że służy ona zarówno do przechowywania żywności a nierzadko także lekarstw. Racjonalne gospodarowanie tymi artykułami, których nabycie mogło nastąpić także dzięki wsparciu instytucji pomocowych, szczególnie dla osób ubogich, nie może prowadzić do ich zmarnotrawienia z uwagi brak urządzenia chłodniczego do ich przechowywania.

O znaczeniu tego urządzenia w gospodarstwie domowym świadczy powszechnie znany fakt, że jest ono w pierwszej kolejności dostarczane osobom dotkniętym powodziami lub innym zdarzeniami losowymi, które spowodowały jego utratę. Oceny tej, której zresztą zabrakło w niniejszej sprawie, nie może zmieniać fakt zadłużenia się przez skarżącego i ratalnego zakupu lodówki. Ewentualny brak możliwości spłat, a następnie egzekucja zaciągniętej na ten cel pożyczki mogą pogorszyć sytuację finansową skarżącego, co uczyni go osobą jeszcze bardziej zdaną na pomoc Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej.

Reasumując, sąd stwierdził, że analiza zaskarżonej decyzji pod kątem wypełnienia zaleceń wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...] i należytego wyjaśnienia przyczyn odmowy przyznania skarżącemu jakiegokolwiek wsparcia na wnioskowany cel, ponownie doprowadziła skład orzekający do przekonania, że decyzja ta nadal nie spełnia wymogu takiego wyjaśnienia okoliczności jej podjęcia w uzasadnieniu zajętego stanowiska w sprawie, które broniłoby się przed zarzutem dowolności i nadużycia uznania administracyjnego. Zasadnym zatem okazały się stawiane decyzji zarzuty naruszenia art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. Przystępując do ponownego rozpoznania sprawy rolą organu będzie wyeliminować stwierdzone przez sąd braki co do ustaleń faktycznych sprawy i w tym kontekście rozważyć możliwość przyznania skarżącemu wsparcia na sfinansowanie w całości albo w części zakupu lodówki, mając na względzie realne możliwości budżetowe w tym zakresie, których dotychczas nie przedstawiono.

Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po ponownym rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] odmawiającą J.K. przyznania pomocy w postaci bezzwrotnego zasiłku celowego i zwrotnego specjalnego zasiłku celowego na zakup lodówki. Organ odwoławczy po zbadaniu stanu faktycznego, stanu prawnego i wnikliwym przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stwierdził,

że odmowa przyznania pomocy na zakup lodówki w postaci bezzwrotnego zasiłku celowego jest uzasadniona i nie narusza obowiązujących przepisów prawa. W jego ocenie, będącą przedmiotem postępowania odwoławczego decyzją organ I instancji ponownie odmówił J.K. pomocy w postaci zasiłku celowego na spłatę rat za zakup lodówki, szeroko uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, między innymi, dokonaną analizą wydatkowanych środków własnych na zasiłki celowe

w roku [...] (czyli w roku złożenia pierwszego wniosku w tej sprawie) oraz w okresie pierwszego kwartału [...]. Organ ustalił bezspornie, że skarżący będąc osobą częściowo niezdolną do pracy z powodu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, nie spełnia przesłanki przewidzianej przepisem art. 8 ust. 1

pkt 1 ustawy o pomocy społecznej do przyznania świadczenia pieniężnego, przewidzianego w ustawie. Wnioskodawca, według ustaleń organu, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód, przekraczający kryterium określone w ustawie, wynoszące dla osób samotnych 477 zł miesięcznie.

Zgodnie z art.39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, świadczenie to jednak, stosownie do treści art.8 ust. 1 pkt 1 tejże ustawy, przysługuje osobom spełniającym kryterium dochodowe oraz kryterium osobiste, wymienione

w art.7. Dochód uzyskiwany przez skarżącego zarówno w [...] (w wysokości [...] zł. miesięcznie), jak i w roku [...] (w wysokości [...] zł) przekracza ustawowe kryterium dochodowe, wynoszące w tych latach [...] zł, a zatem nie spełniona została przesłanka do uzyskania pomocy.

W tej sytuacji organ odwoławczy rozważył również możliwość przyznania, stosownie do treści art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, specjalnego zasiłku celowego. Przyznanie tego zasiłku na podstawie tego przepisu, jest jednak uprawnieniem, a nie obowiązkiem organów administracji, bowiem w ramach uznania administracyjnego decydują one, biorąc pod uwagę zarówno sytuację osoby wnioskującej, jak i własne możliwości finansowe, czy i w jakim zakresie powinna być przyznana ta forma pomocy. W ocenie Kolegium, nie można przy tym stracić z pola widzenia orzecznictwa sądowoadministracyjnego, według którego celem specjalnego zasiłku celowego jest zaspokajanie doraźnej potrzeby życiowej, nie może być

on traktowany jako stałe źródło dochodu, ponadto nie każda osoba zwracająca się

o pomoc społeczną musi ją uzyskać w żądanej wysokości i na każdy cel, gdyż organy administracji muszą gospodarować określoną pulą środków finansowych

i rozeznać potrzeby osób samotnych i rodzin wielodzietnych żyjących w ubóstwie (zob.wyrok WSA w Poznaniu z dnia 15 stycznia 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 152/081).

Organ I instancji dokonał oceny w zakresie wysokości środków finansowych, jakimi dysponował w pierwszym kwartale [...] poprzedzającym wydanie przedmiotowej decyzji. Z oceny tej wynika, że liczba świadczeń wyniosła [...] objęto nimi [...] osoby, a wydatkowana kwota na ten cel to [...] zł. Nie ulega wątpliwości, iż organ pomocy społecznej wspiera znaczną ilość osób i rodzin

w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jednakże nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się

o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.

Z uzasadnienia decyzji wynika, iż ośrodek przyjął zasadę zaspokajania w pierwszej kolejności podstawowych, niezbędnych potrzeb bytowych osób i rodzin, których dochód jest niższy niż kryterium dochodowe i które bez wsparcia nie są w stanie funkcjonować, co w ocenie składu orzekającego Samorządowego Kolegium Odwoławczego pozostaje w zgodzie z art.3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej określającym cele i zadania pomocy społecznej.

Niewątpliwie lodówka jest urządzeniem niezbędnym w każdym gospodarstwie domowym, na co również zwrócił uwagę Wojewódzki Sad Administracyjny

w Szczecinie w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r., jednakże biorąc pod uwagę wysokość dochodów uzyskiwanych przez J.K. ([...] zł. miesięcznie w roku [...] ), jak również inne świadczenia w ramach pomocy społecznej (zasiłki na zakup leków, darmowe artykuły żywnościowe, usługi opiekuńcze) skład orzekający kolegium prezentuje pogląd, iż spłata rat za zakup lodówki leżała w możliwościach finansowych strony, nie powodując zagrożenia jej egzystencji, zaś przyznanie wnioskowanego zasiłku prowadziłoby do wyróżnienia skarżącego kosztem innych, dużo uboższych świadczeniobiorców. Nie bez znaczenia pozostaje okoliczność, że bank udzielając skarżącemu kredytu na zakup lodówki, niewątpliwie zbadał jego zdolność kredytową i uznał, że jest on w stanie go spłacić samodzielnie. W tych okolicznościach kolegium nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez J.K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze J.K. nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego podniósł, że przy kolejnym rozpatrywaniu sprawy organy nie zrealizowały wytycznych sądu zawartych w wyrokach uchylających wcześniej wydane decyzje.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U.

z 2012r. Nr 153, poz. 270).

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że zgodnie z art. 153 ustawy Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Jeżeli strona nie zgadza się z oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi

w orzeczeniu wojewódzkiego sądu administracyjnego, to powinna kwestionować

w odpowiednim środku odwoławczym to orzeczenie, w którym zawarte są ocena prawna i wskazania, które uważa za niezgodne z prawem. Po uprawomocnieniu się tego orzeczenia zawarte w nim stanowisko jest wiążące nie tylko wobec organów wymienionych w art. 153, ale także wskazanych w art. 170 ww. ustawy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2010 r. I OSK 1513/09 LEX nr 745055). Zgodnie bowiem z art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach

w ustawie przewidzianych także inne osoby. W orzecznictwie podkreśla się,

że przepis ten gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie

do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (wyrok NSA z dnia 19 maja 1999 r., sygn. IV SA 2543/98, niepublik.).

Wymienione podmioty przy wydawaniu własnych rozstrzygnięć są bezwzględnie związane prawomocnymi orzeczeniami sądu. Ponadto wskazać należy, iż wprawdzie związanie prawomocnym orzeczeniem odnosi się, co do zasady, tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia, jednak dla prawidłowego odczytania tejże sentencji należy się kierować treścią uzasadnienia (wyrok NSA z dnia 27 października 2009 r., sygn. akt II FSK 738/08, LEX nr 536938).

W przedmiocie zasiłku celowego na zakup lodówki przez J.K. już dwukrotnie orzekał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie: wyrokiem z dnia 25 lutego 2010 r. sygn. akt II SA/Sz 80/08 oraz wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Sz 940/10. W obu tych wyrokach sąd ocenił, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art.7, 77 § 1 i 107 § 3 Kpa, uznając, że wniosek strony winien być rozpoznany indywidualnie, nie tylko pod kątem średniej wysokości przyznanych zasiłków, ale także sytuacji życiowej J.K. i celu na jaki miałyby zostać przeznaczone środki.

W wyroku zapadłym w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 940/10 sąd wskazał,

że "Przystępując do ponownego rozpoznania sprawy rolą organu będzie wyeliminować stwierdzone przez sąd braki co do ustaleń faktycznych sprawy i w tym kontekście rozważyć możliwość przyznania skarżącemu wsparcia na sfinansowanie w całości albo w części zakupu lodówki, mając na względzie realne możliwości budżetowe w tym zakresie, których dotychczas nie przedstawiono."

Za niedokonanie ustaleń faktycznych w sprawie sąd uznał brak podania o jaką wysokość ewentualnej kwoty wsparcia występował J.K. i celu przeznaczenia pomocy.

W zaskarżonej decyzji, którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze

winno było wydać po uprzednim ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, organ wskazał co prawda, że przedmiotem postępowania administracyjnego jest specjalny zasiłek celowy na zakup lodówki (spłatę rat)

i przyznał, że lodówka jest urządzeniem niezbędnym w każdym gospodarstwie domowym, jednakże nadal nie ustalił ani jaka jest wartość zakupionej przez stronę lodówki, ani też nie ocenił możliwości strony w odniesieniu do samodzielnej spłaty rat, ani możliwości budżetu jakim dysponuje ośrodek w odniesieniu do możliwości przyznania pomocy w spłacie rat J.K.. Nadal zawarte w decyzji stwierdzenie, że "spłata rat za zakup lodówki leżała w możliwościach strony, zaś przyznanie wnioskowanego zasiłku prowadziłoby do wyróżnienia skarżącego kosztem innych, dużo uboższych świadczeniobiorców" jest gołosłowne.

Ponadto, stwierdzenie: "Nie bez znaczenia pozostaje tu okoliczność, że bank udzielając skarżącemu kredytu na zakup lodówki, niewątpliwie zbadał jego zdolność kredytową i uznał, że jest on w stanie go spłacić samodzielnie", przenosi ocenę sytuacji strony z organu na bank, podczas gdy jest to niedopuszczalne, a z treści samej decyzji wynika, że lodówka została kupiona w systemie ratalnym, a nie na kredyt.

Reasumując, w ocenie sądu zaskarżona decyzja jedynie w minimalnym stopniu uwzględniła ocenę i wskazania zawarte w wydanych wcześniej wyrokach sądu, a fakt zbadania stanu faktycznego, stanu prawnego i wnikliwego przeanalizowania zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie znajduje odzwierciedlenia

w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, co powoduje, iż stan naruszenia art.7, 77 § 1 oraz art.107 § 3 K.p.a. nie został usunięty, zaś naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w oparciu o zgromadzone w sprawie dokumenty podejmie decyzję,

a następnie uzasadni ją wnikliwie i logicznie w sposób zgodny z art.107 § 3 K.p.a.,

tj. opisując ustalony stan faktyczny sprawy z podaniem faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz podając i wyjaśniając podstawę prawną z przytoczeniem przepisów prawa - rozpatrzy stan faktyczny w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny,

na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie w pkt II sentencji wyroku o przyznaniu adwokatowi ustanowionemu z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wydano na podstawie art.250 ww. ustawy w związku z § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz.1348 ze zm.).

Sygn. akt II SA/Sz 962/11

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia [...] J.K. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy w postaci bezzwrotnego lub zwrotnego zasiłku celowego specjalnego na zakup lodówki. Organ I instancji odmówił przyznania stronie zasiłku celowego na zakup lodówki.

Decyzja ta została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 25 lutego 2010r., sygn. akt II SA/Sz 80/08 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...].

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, celem wyjaśnienia takich okoliczności jak: stan budżetu oraz wydatków Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w okresie rozpatrywania wniosku, kwoty jakimi ośrodek dysponował na potrzeby osób i rodzin objętych pomocą nieobligatoryjną i kształtowanie się liczby osób potrzebujących

i objętych pomocą.

Organ I instancji ponownie odmówił J.K. przyznania zasiłku, a organ odwoławczy utrzymał tą decyzję w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Sz 940/10 uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...].

Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po ponownym rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Sz 962/11 uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...].

Każdorazowo, w ocenie sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie spełniało wymogów uzasadnienia decyzji uznaniowej. Ponadto, uzasadnienia decyzji wydanych po wyrokach sądu jedynie w minimalnym stopniu uwzględniały ocenę i wskazania zawarte w tych wyrokach. Wszystko to spowodowało już trzykrotne uznanie przez sąd, że stan naruszenia art. 7, 77 § 1 oraz art.107 § 3 K.p.a. nie został usunięty, zaś naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Wielokrotne wydawanie decyzji zawierających takie uchybienia świadczy

o nierespektowaniu zasady zaufania obywateli do organów państwa oraz

o lekceważeniu obowiązujących przepisów postępowania administracyjnego, strony oraz sądu. Powoduje także istotne naruszenie art.153 i 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r.

poz. 270) i budzi wątpliwość, czy organ odwoławczy faktycznie rozpoznawał sprawę

w jej całokształcie.

Z powyższych względów, konieczne było zasygnalizowanie tego zjawiska w celu poprawy sposobu załatwiania tego rodzaju spraw przez Kolegium.

Postanowienie w tej kwestii sąd wydał na podstawie art. 155 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.