Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 827/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, asesor sądowy WSA Marcin Kojło (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 grudnia 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2020 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję nr [...] wydaną w pierwszej instancji w dniu [...] czerwca 2020 r., w której odmówiono I. P. (dalej również jako "skarżąca") umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 8.568,73 zł wraz z odsetkami oraz odmówiono umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie 1.276,88 zł wraz z odsetkami. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32, jak też art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 – dalej: "u.s.u.s.") oraz § 3 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365).

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS, utrzymując w mocy własne rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji, w pierwszej kolejności dokonał oceny przesłanek prowadzących do przedawnienia. Organ wskazał, odwołując się do art. 24 ust. 4 u.s.u.s., że przedawnienie należności z tytułu składek wynosi 5 lat. Dodał, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony

od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności

z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W przypadku zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie dalej. W toku prowadzonego postępowania ZUS dokonał [...] lutego 2015 r., [...] maja 2015 r., [...] grudnia 2015 r., [...] grudnia 2017 r., [...] lutego 2018 r. zajęcia wierzytelności pieniężnych z rachunków bankowych. Z uwagi na brak środków oraz zbieg egzekucji zajęcia zostały uchylone. W dniu [...] czerwca 2016 r. przekazano dalsze tytuły egzekucyjne do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego

w B. w celu dalszego prowadzenia egzekucji ze środka, do którego zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS w B. W dniu [...] września 2016 r. zakończono postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. Aktualnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w B. Podjęcie czynności egzekucyjnych spowodowało zawieszenie biegu przedawnienia należności z tytułu składek, który trwa do nadal.

Prezes ZUS stwierdził brak przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącej na podst. art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W ocenie organu przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: (-) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, (-) nie nastąpiło zaspokojenie należności

w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; (-) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Nie zachodzi też przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – działalność gospodarcza została wyrejestrowana, lecz nie wystąpił przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, gdyż skarżąca jest właścicielką lokalu mieszkalnego, posiada następców prawnych. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek,

o których umorzenie wnosi skarżąca przekracza kwotę kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym. Zdaniem organu nie zachodzi również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż naczelnik urzędu skarbowego bądź komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie zachodzi ponadto przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ Dyrektor Oddziału ZUS

w B. prowadzi postępowanie egzekucyjne, skarżąca jest właścicielką lokalu mieszkalnego położonego w B. przy ul. [...] o powierzchni 40,60 m2, na którym ZUS dokonał wpisu hipoteki przymusowej celem zabezpieczenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Organ przeanalizował także wniosek skarżącej z perspektywy uregulowań dotyczących możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Prezes ZUS wskazał, że skarżąca jest stanu wolnego i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje zarobkowo, nie posiada dochodu, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej. Skarżąca nie wykazała wydatków związanych z utrzymaniem, wykazała natomiast zobowiązania pieniężne z tytułu kredytu bankowego w Banku M. z terminem płatności [...] listopada 2015 r.

w wysokości 13.322,77 zł oraz faktury [...] w wysokości 159.050,00 zł. Skarżąca nie wskazała, czy zobowiązania są spłacane. Skarżąca wskazała, że od kilku lat żyje poniżej granicy ubóstwa. Cały jej majątek to mieszkanie, w którym mieszka. Niezbędną pomoc otrzymuje z Caritasu i z Banku Żywności.

Organ ocenił, że obecna sytuacja życiowa skarżącej spowodowana jest wyłącznie brakiem pracy. Jest to zatem okoliczność, która może ulec zmianie. Skarżąca ma 29 lat, co daje podstawy do przypuszczeń, że będzie jeszcze na przestrzeni wielu lat aktywna zawodowo. Nie można zatem uznać, że sytuacja skarżącej ma charakter stały i pogłębiający się.

Prezes ZUS zauważył, że pomimo podnoszenia trudnej sytuacji finansowej

i życiowej skarżąca nie udokumentowała, że korzysta z pomocy społecznej. Nie udokumentowała również pomocy uzyskanej od rodziców. Organ poddał

w wątpliwość, że osoba w wieku skarżącej, bez przeciwskazań zdrowotnych nie może podjąć pracy. Wskazał ponadto, że 7 listopada 2019 r. skierował wniosek do Opola w celu ustalenia adresu zamieszkania skarżącej na terenie Belgii. W ocenie ZUS skarżąca pracuje, a pracę wykonuje poza granicami kraju.

Zdaniem organu, przesłanką do umorzenia należności składkowych nie jest również fakt posiadania zobowiązań z tytułu kredytu bankowego i płatności zaległej faktury. Skarżąca nie udokumentowała, na jaki cel przeznaczyła kredyt i czy jego zaciągnięcie było konieczne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Prezes ZUS podniósł, że składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Zła sytuacja finansowa nie zwalnia skarżącej

z planowania wydatków i uwzględniania w tych planach konieczności opłaty należnych składek. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na ogół obywateli.

W ocenie organu, bardzo ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych. W przypadku skarżącej nie zachodzi również przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż zdarzenie losowe i klęska żywiołowa nie były przyczyną powstania zadłużenia. Organ ocenił ponadto,

że w przypadku skarżącej nie zachodzi też przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. W tym zakresie skarżąca wskazała, że została u niej zdiagnozowana choroba Hashimoto i pozostaje pod stalą kontrolą poradni endokrynologicznej. Skarżąca ma trudności z oddychaniem, nadciśnieniem i chorobą niedokrwienną serca. Ponadto leczy się dermatologicznie. Organ zwrócił jednak uwagę, że skarżąca przedłożyła tylko dokument medyczny dotyczący schorzeń dermatologicznych. Nie przedłożyła orzeczenia o niezdolności do pracy, nie wykazała, że sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, nie wykazała, że powodu przewlekłej choroby została pozbawiona możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Prezes ZUS wskazał, że w ramach gospodarowania środkami publicznymi nie może pozwolić na odstąpienie od dochodzenia należnych mu kwot, poprzez skorzystanie z instytucji umorzenia zaległości, w sytuacji, gdy skarżąca ma obiektywną możliwość ich spłacania. Umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przestanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy.

Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny

charakter należności z tytułu składek organ nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji z dnia [...] czerwca 2020 r.

Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżąca wywiodła skargę do tut. sądu. Zaskarżając decyzję Prezesa ZUS w całości podniosła zarzuty naruszenia:

1) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., poprzez błędne uznanie, że nie było podstaw do umorzenia należności z tytułu składek; 2) art. 28

ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 7 k.p.a., gdyż organ wydając zaskarżoną decyzję nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes skarżącej; 3) art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., poprzez ustalenie dotyczące niespełnienia przestanek umorzenia odnoszące się do przewidywań dotyczących przyszłości; 4) art. 24 ust. 4 u.s.u.s., poprzez sprzeczne ustalenie z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, że nastąpiły zdarzenia uzasadniające zawieszenie i nie doszło do przedawnienia należności; 5) art. 28 u.s.u.s., w zakresie niewłaściwego ustalenia, że sytuacja majątkowa skarżącej umożliwia regulowanie zobowiązania, przy jednoczesnym zapewnieniu środków utrzymania, w sytuacji gdy wielokrotnie próbowała sprzedać zajmowane mieszkanie, a działania ZUS uniemożliwiły jego sprzedaż; 6) art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w sytuacji w której ustalenia ZUS co do zamieszkiwania i pracy skarżącej na terenie Belgii pozostają gołosłowne.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organ pomimo ciążącego na nim obowiązku nie zebrał i nie rozpatrzył w wyczerpujący sposób materiału dowodowego, co mogło mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Sytuacja materialna skarżącej nie uległa zmianie, a ze złożonych dokumentów ewidentnie wynika, że spełnia wszystkie wymogi ustawowe warunkujące umorzenie składek. Za

umorzeniem składek przemawia ponadto ważny interes, pogarszający się stan zdrowia oraz fakt wykreślenia działalności gospodarczej, gdy przestał istnieć popyt na rynku na świadczone usługi. Skarżąca wskazała, że nie ma możliwości spłaty zadłużenia, z powodu stanu zdrowia i istniejącej pandemii nie pracuje zarobkowo ani

w kraju, ani na terenie Belgii. Trudno zatem, aby spłaciła zaległe długi przy jednoczesnym zapewnieniu środków utrzymania. Skarżąca podkreśliła, że wielokrotnie próbowała sprzedać zajmowane mieszkanie celem uregulowania należności, co przy obciążonej hipotece - realnie rzecz ujmując - jest niemożliwe. Skarżąca wyraziła też pogląd, że ściganie jej przez blisko 7 lat za składki jest niekonstytucyjne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji sąd stwierdza, że odpowiada ona prawu.

Przypadki, których wystąpienie umożliwia umorzenie należności z tytułu składek ZUS w całości bądź w części wynikają z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności

z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z przepisów tych wynika, że należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Rozpatrując wniosek skarżącej organ był zobligowany w pierwszym rzędzie ocenić, czy zachodzi całkowita nieściągalność składek objętych żądaniem. Zgodnie

z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia

i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498,

z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie

w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek

z przesłanek określonych w tej normie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia.

W analizowanym przypadku organ stwierdził, że nie występuje żaden

z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji skrupulatnie i wyczerpująco odniósł się kolejno do poszczególnych przesłanek, które ustawodawca uznaje za świadczące o całkowitej nieściągalności składek. Sąd ocenę tą w pełni podziela.

Oczywistym jest i nie wymaga głębszego uzasadnienia, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Z akt sprawy, ale i twierdzeń skarżącej nie wynika, aby sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Brak jest ponadto dokumentacji, która wskazywałaby, że nie nastąpiło zaspokojenie należności

w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym. Z akt nie wynika, aby takie postępowania w ogóle się toczyły. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4 i 4b u.s.u.s. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ nie ulega wątpliwości, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżąca przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd podziela ponadto ocenę, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, nie przesądza automatycznie

o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności. Choć skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, to dysponuje majątkiem, z którego można egzekwować należności (jest właścicielką lokalu mieszkalnego). Skoro organ stwierdził istnienie takiego majątku, to stanowi to przeszkodę do wydania decyzji

w przedmiocie umorzenia składek. Słuszna jest również ocena, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Istniejące zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało dotychczas zakończone. Postepowanie egzekucyjne nie zostało jak dotąd ocenione przez organ egzekucyjny jako całkowicie nieskuteczne. Skarżąca, co już wyżej podkreślono dysponuje majątkiem nieruchomym, który jest obciążony hipoteką przymusową, zabezpieczającą należności składkowe. Aktualnie nie ma też podstaw aby twierdzić, że kwoty jakie mogą być uzyskane w postępowaniu egzekucyjnym nie przekroczą wydatków egzekucyjnych.

W sprawie tej organ nie poprzestał na analizie wystąpienia całkowitej nieściągalność składek objętych wnioskiem skarżącej. Realizując normę zawartą

w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pomimo braku całkowitej nieściągalności składek, organ ocenił również żądanie skarżącej z punktu widzenia przesłanek zawartych

w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, do którego odsyła ww. przepis i art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie § 3 ust. 1 tego aktu, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego

i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że przywołany przepis rozporządzenia daje organowi administracyjnemu - podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. To w gestii uznania organu pozostaje, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należności. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie pozostawiono uznaniu organu administracji publicznej, co oznacza, że umorzenie należności ZUS nie jest obligatoryjne nawet w przypadku ustalenia trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W ramach uznania administracyjnego organ może, ale nie musi wydać decyzji zgodnej z wnioskiem. Umorzenie należności jest zatem prawem, a nie obowiązkiem organów. Uznaniowy charakter tego typu decyzji nie oznacza jednak, że wyboru rozstrzygnięcia (umarzam/nie umarzam) organ może dokonać w sposób całkowicie dowolny. Rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności musi zostać poprzedzone dogłębnym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich istotnych okoliczności, w szczególności tych podnoszonych przez stronę, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy rozstrzygnięcia podjętego w ramach uznania administracyjnego.

Zdaniem sądu organ sprostał tym wymaganiom. Pamiętać trzeba, że ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną spoczywa na wnioskodawcy, który powinien stosowną dokumentacją i wyjaśnieniami wykazać, że nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego, czy też jego rodziny. To przecież osoba wnioskująca

o umorzenie należności dysponuje danymi i dokumentacją, która może mieć znaczenie dla oceny możliwości uwzględnienia wniosku w tym przedmiocie.

W rozpoznawanej sprawie organ dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącą. W ocenie sądu, organ dokonał jego właściwej oceny

i trafnie stwierdził, że w przypadku skarżącej nie zaistniały podstawy

do wnioskowanego przez nią umorzenia należności z tytułu składek.

Oceny tej nie sposób dokonać bez wskazania, że uzasadnione przypadki,

o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. to takie, które są wyjątkowe, szczególne, nadzwyczajne powstałe z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Umorzenie należności na podstawie powyższej podstawie prawnej ustawodawca dopuścił jedynie w sytuacjach szczególnie krytycznych, gdy

ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązywanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS (zob. np. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1705/12).

Zdaniem sądu, organ prawidłowo ustalił, że nie wystąpiły przesłanki umorzenia, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, określone w art. 28 ust. 3a

w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia. Opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie ulega też wątpliwości, że w sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącą dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Organ wykazał, że w przedmiotowej sprawie nie została dowiedziona niezdolność skarżącej do pracy zarobkowej. Skarżąca nie sprawuje też opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiając się w ten sposób z możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Skarżąca uzasadniała żądanie w zakresie umorzenia należności

na ubezpieczenia społeczne problemami natury finansowej, stanem bezrobocia oraz złym stanem zdrowia. Organ wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawczynię okoliczności i w ocenie sądu, w prawidłowy sposób dokonał ich oceny, logicznie

i przekonująco argumentując swoje stanowisko. Skarżąca nie wykazała przede wszystkim, że jej stan zdrowia uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Dołączone do wniosku zaświadczenia lekarskie nie dają podstaw do przyjęcia, że stwierdzone schorzenia endokrynologiczne i dermatologiczne wykluczają skarżącą z rynku pracy. Twierdzenia o problemach z nadciśnieniem i chorobie niedokrwiennej serca pozostają zaś gołosłowne, skarżąca nie przedstawiła w tym zakresie organowi do oceny żadnej dokumentacji. Sąd nie kwestionuje, że stan zdrowia skarżącej może się pogarszać. Obiektywnie rzecz ujmując brak jest jednak uzasadnionych podstaw aby twierdzić, że okoliczność ta jest na tyle wyjątkowa i wyróżniająca skarżącą spośród innych dłużników ZUS, aby można było rozważać umorzyć należności.

To skarżąca miała wykazać, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia opłacenie należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Nie jest wystarczające w tym zakresie subiektywne przeświadczenie o stanie własnego zdrowia.

Na uwagę zasługują przy tym ustalenia wskazujące, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie ma nikogo na utrzymaniu. Choć nie posiada dochodu, to jej wiek nie wyklucza jej z rynku pracy. Skarżąca nie dysponuje również orzeczeniem o niezdolności do pracy. Dodać należy, że składając wniosek skarżąca nie wykazała, czy i jakie ponosi miesięczne wydatki, nie wykazała również,

że korzysta z pomocy caritas i banku żywności. Wymieniła jedynie zobowiązania

w postaci kredytu bankowego z terminem spłaty na [...] listopada 2015 r. oraz

z faktury wystawionej przez [...] z terminem spłaty do [...] marca 2016 r. Choć skarżąca oświadczyła, że zobowiązania te nie są spłacane, to w gruncie rzeczy nie wiadomo jaka ich część pozostała aktualnie do uregulowania. Skarżąca nie udokumentowała wysokości tego zadłużenia i jego stanu na dzień złożenia wniosku. Poza tym, w orzecznictwie wskazuje się, że konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli (por. wyroki NSA z dnia 27 czerwca 2019 r. sygn. akt I GSK 573/19, z dnia 23 czerwca 2020 r. sygn. akt I GSK 103/20).

Zdaniem sądu, materiał dowodowy dostępny organowi nie dawał zatem podstaw aby uznać, że sytuacja w jakiej znalazła się skarżąca jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia uwzględnienie jej wniosku o umorzenie należności ZUS. Oceny tej nie może zmienić nie znajdujące oparcia w zgromadzonych dowodach przypuszczenie organu, że skarżąca mieszka i pracuje w Belgii. Bez wpływu na ocenę przesłanek do umorzenia należności pozostają podnoszone w skardze argumenty związane

z utrudnionym, czy nawet niemożliwym – jak wskazuje skarżąca – zbyciem lokalu obciążonego hipoteką. Nieudane próby sprzedaży lokalu nie świadczą o sytuacji,

z którą ustawodawca łączy istnienie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, jak też nie można ich zakwalifikować jako "uzasadnionego przypadku" . Ustanowienie na nieruchomości zabezpieczenia w postaci hipoteki nie wyklucza przecież możliwości korzystania z niej i uzyskiwania dodatkowych dochodów

w postaci pożytków naturalnych lub cywilnych. Nie stanowi również przeszkody

w rozporządzaniu nią według własnego uznania. Na uwzględnienie nie zasługuje argument, że to działania ZUS uniemożliwiły sprzedaż lokalu. Organ ma obowiązek podejmować czynności zmierzające do odzyskania należnych składek. Normalnym ku temu sposobem jest egzekucja administracyjna oraz identyfikowanie majątku zobowiązanego i jego zabezpieczenie celem odzyskania należnych składek.

W świetle powyższego organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącą oraz okoliczności wynikające z danych będących w jego posiadaniu. Stan faktyczny sprawy będący podstawą rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości. Okoliczność, że skarżąca nie zgadza się z oceną jej sytuacji majątkowej i zdrowotnej nie oznacza jednak, że z tej przyczyny decyzja jest wadliwa. Organ ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wyjaśnić też należy skarżącej, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji wyjątkowych, wręcz krytycznych, gdy np. ze względu na wiek, stan zdrowia, stan majątkowy i dochodowy oraz inne względy społeczne niemożliwe jest wywiązanie się dłużnika ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowana nie wykazała, to negatywne dla skarżącej rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należy zauważyć, że skarżąca nie podważyła skutecznie twierdzeń organu w zakresie przedawnienia należności. Z zaskarżonej decyzji wynika, że należności za okres od 11/2013 r. do 08/2015 r. nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. W przepisie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. postanowiono z kolei, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W zaskarżonej decyzji wyjaśniono skarżącej, że ZUS, począwszy od w 2015 r. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnych z rachunków bankowych. Z uwagi na brak środków oraz zbieg egzekucji zajęcia zostały uchylone. W dniu [...] czerwca 2016 r. przekazano dalsze tytuły egzekucyjne do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego

w B. w celu prowadzenia egzekucji ze środka, do którego zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS. Postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika zakończono [...] września 2016 r. Nadal jest natomiast prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w B. Podjęcie czynności egzekucyjnych spowodowało zawieszenie biegu przedawnienia należności i stan ten trwa nadal. Tym samym nie doszło do przedawnienia należności. Skarżąca nie podała żadnego argumentu, który mógłby zakwestionować powyższe ustalenia. Strona nie wypowiada się szczegółowo w kwestii wszczęcia postępowania egzekucyjnego i na temat tego, czy nadal ono jest prowadzone. Dopóki zaległe należności się nie przedawniły, dopóty organ ma prawa i obowiązek ich dochodzenia. Okoliczność, że wymagalność niektórych z tych należności powstała blisko 7 lat wstecz, nie oznacza, że organ ma zaniechać prób odzyskania zaległości, skoro termin ich przedawnienia jeszcze nie upłynął. Trudno zatem uznać, jak chce tego skarżąca, że takie działanie miałoby być niekonstytucyjne.

Końcowo należy wyjaśnić skarżącej, na co zresztą uwagę zwrócił organ, że

z uwagi na wiek skarżącej i wysokość zadłużenia, istnieje możliwość spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu, poprzez dokonywanie dobrowolnych wpłat bądź w odpowiednio dopasowanym układzie ratalnym. Brak podejmowania pracy, czy brak możliwości spłaty zadłużenia jednorazowo, nie uzasadniają umorzenia należności z tytułu składek.

Nie znajdując podstaw do uwzględnia skargi sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.). Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a podstawę ku temu stanowi art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o rozpoznanie sprawy w takim trybie. Skarżąca po otrzymaniu odpowiedzi na skargę nie zażądała zaś przeprowadzenia rozprawy. Niezależnie od powyższego podkreślenia wymaga, że zgodnie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.

o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem

i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu

i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.