Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 134/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 61
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2016 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: Sąd") wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2010 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 417/09 utrzymał w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. (dalej: organ odwoławczy lub Kolegium) z dnia [...] r. nr [...]. Rozstrzygnięciem tym organ odwoławczy uchylił decyzję Prezydenta Miasta S. (dalej: organ I instancji) z dnia [...] r. nr [...] w sprawie ustalenia dla J.S. (dalej: strona lub skarżąca) odpłatności za pobyt jej matki K.B. w Domu Pomocy Społecznej w S.(dalej: DPS) w okresie od 2 lipca 2004 r. do nadal w łącznej wysokości 76.405,06 zł oraz nakazał wpłatę tej kwoty.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w części. Podkreślono, że organ pierwszej instancji wydał decyzję bez zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz nie zbadał sytuacji dochodowej, materialnej i osobistej J.B., syna K.B., obejmującej okres od 2004 r.

Organ I instancji decyzją z dnia [...] r. nr [...] ustalił stronie odpłatność za pobyt jej matki w DPS za okres od 2 lipca 2004 r. do 30 listopada 2010 r. w wysokości 50.601 zł oraz nakazał wpłatę tej kwoty. Decyzja ta została usunięta z obrotu przez Kolegium decyzją z dnia [...] r. [...].

Kolejno, organ I instancji decyzją z dnia [...] r. nr [...] ustalił odpłatność dla strony za pobyt jej matki w DPS w okresie od lipca 2004 r. do 8 kwietnia 2011 r. w wysokości 53.560,20 zł oraz zobowiązał stronę do jej wpłaty. Kolegium decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Organ I instancji decyzją z dnia [...] r. nr [...] ustalił odpłatność dla skarżącej za pobyt jej matki w powołanym okresie w wysokości 53.565,20 zł oraz nakazał wpłatę tej kwoty. Kolegium rozstrzygnięciem z dnia [...] r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ I instancji ustalił odpłatność dla strony za pobyt jej matki w DPS za okres od 2 lipca 2004 r. do 8 kwietnia 2011 r. w wysokości: za okres od lipca 2004 r. do grudnia 2007 r. - 23.900 zł; za 2008 r. - 7.452 zł; za 2009 r. - 11.868 zł,; za 2010 r. - 8.052 zł; za okres od stycznia 2011 r. do marca 2011 r. - 2.106 zł; za 8 dni kwietnia 2011 r. - 187,20 zł. Nakazał wpłatę zaległej kwoty w wysokości 53.562,20 zł z tytułu opłat za pobyt matki w DPS za okres od 2 lipca 2004 r. do 31 grudnia 2008 r. do kasy Ośrodka lub przelewem na konto MOPS w terminie 60 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu opisał obszernie dotychczasowy przebieg postępowania. Zaznaczył między innymi, że na podstawie decyzji z dnia [...] r. [...] skierowano K.B. – matkę strony, do DPS i ustalono dla niej odpłatność za pobyt w DPS w wysokości 70 % jej dochodu. K.B. na mocy odrębnej decyzji z dnia [...] r. przebywała w DPS do dnia 8 kwietnia 2011 r., czyli dnia zgonu. Kwota przez nią uiszczana nie pokryła pełnej odpłatności za pobyt, więc organ podjął działania w celu podpisania umowy ze stroną, która nie zaakceptowała otrzymanego w dniu 16 stycznia 2006 r. projektu umowy partycypowania w kosztach utrzymania matki w DPS i odmówiła podpisania umowy. Gmina S. (dalej: Gmina) począwszy od 2 lipca 2004 r. do dnia śmierci K.B. ponosiła więc zastępczo opłatę stanowiącą różnicę między średnim kosztem utrzymania matki strony w DPS, a opłatą przez nią wnoszoną.

W związku z powyższym Gmina dochodziła swoich roszczeń wobec strony przed Sądem Rejonowym w S., który wyrokiem z dnia 5 lutego 2008 r. sygn. [...] roszczenie to uwzględnił, jednakże w wyniku apelacji Sąd Okręgowy w K. wyrok ten uchylił i odrzucił pozew, wskazując tryb administracyjny jako zasadniczy w sprawie realizacji przedmiotowych roszczeń.

W konsekwencji organ przeprowadził wywiad alimentacyjny oraz ustalił, że strona posiada środki finansowe pozwalające na ponoszenie odpłatności za pobyt matki w DPS w wysokościach wskazanych w osnowie decyzji, gdyż dochód jej rodziny w poszczególnych latach znacznie przekraczał 250% obowiązującego w tych okresach kryterium dochodowego.

W dalszej kolejności zaznaczono, że zgodnie z zaleceniami Kolegium zawartymi w decyzji z dnia [...] r. uzupełniono dokumentację o oświadczenie pracownika DPS w S., potwierdzające doręczenie K.B. decyzji o umieszczeniu jej w DPS. Odnosząc się do zaleceń stosowania w omawianej sprawie art. 96 ustawy o pomocy społecznej zauważono, że organ I instancji nie może zastosować tej normy, bowiem dotyczy ona sytuacji, w której koszty udzielonej pomocy mającej charakter usług odpłatnych zostały określone za życia świadczeniobiorcy w ostatecznej decyzji administracyjnej i nie zostały zapłacone do wysokości obciążającej świadczeniobiorcę lub członków jego rodziny do czasu jego śmierci. Możliwe jest zatem domaganie się od spadkobiercy z masy spadkowej należności za pobyt do wysokości obciążającej świadczeniobiorcę w sytuacji, gdyby te koszty nie zostały zapłacone. W niniejszej sprawie K.B. należności z tytułu opłaty za pobyt uiszczała regularnie i z tego tytułu nie powstały żadne zaległe koszty obciążające świadczeniobiorcę, których organ I instancji mógłby się domagać od spadkobierców.

Organ I instancji stwierdził, że zbadano sytuację dochodową, materialną i osobistą pozostałych zstępnych K.B., z którymi udało się nawiązać kontakt. Jej syn J.B. od 2004 r. do sierpnia 2008 r. był zwolniony z opłat ze względu na sytuację materialną oraz zdrowotną. Natomiast na podstawie podpisanej umowy od września 2008 r. partycypował w kosztach utrzymania w wysokości 100 zł miesięcznie. E.S., wnuczka K.B, pokrywała koszty pobytu babci od lutego 2011 r. w kwocie 100 zł miesięcznie. Organ nie ustalił natomiast sytuacji P.S. i M.Ł., ze względu na brak kontaktu z nimi. P.S. został wezwany do stawienia się w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego – czego nie uczynił, a miejsca pobytu M.Ł. nie udało się ustalić. Jednak nie ma to wpływu na wysokość odpłatności żądanej od strony, gdyż zobowiązana jest jedynie do częściowego zwrotu poniesionych przez Gminę wydatków.

Następnie organ dokonał szczególnego wyliczenia dochodu rodziny skarżącej zaznaczając, że posiadała ona środki finansowe wystarczające na ponoszenie odpłatności za pobyt jej matki w DPS. Ponadto w sytuacji skarżącej nie zachodzą przesłanki z art. 64 ustawy o pomocy społecznej, które stanowiłyby podstawę do całkowitego zwolnienia z ponoszenia odpłatności, jak również inne szczególnie uzasadnione okoliczności umożliwiające zwolnienie.

Kolegium decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy zgodził się z przedstawionym w decyzji stanowiskiem, że należy w sprawie zastosować art. 61 ustawy o pomocy społecznej. Jednakże zdaniem Kolegium, organ I instancji nie ustalił sytuacji dochodowej, materialnej oraz osobistej pozostałych zstępnych K.B.. Kolegium stwierdziło, że obowiązkiem organu jest podjęcie wszelkich dostępnych środków celem ustalenia miejsca zamieszkania P.S. i M.Ł. poprzez wystąpienie do centralnej bazy danych adresowych oraz przesłuchanie członków rodziny. Nie jest bowiem możliwe prawidłowe ustalenie dla strony wysokości odpłatności bez wcześniejszego określenia sytuacji pozostałych zstępnych. Podkreślono, że rozstrzygnięcie w sprawie powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, a uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym. Powyższe uchybienia stanowiły naruszenie art. 7, art.1, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej k.p.a.), które to przepisy obligują organy administracji do pełnego wyjaśnienia i oceny stanu faktycznego sprawy.

Rozpoznając skargę wniesioną przez stronę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 994/12 uwzględnił ją, jednakże wyłącznie z przyczyn dostrzeżonych z urzędu.

Sąd podkreślił, że brak było podstaw do stosowania art. 138 § 2 k.p.a., gdyż rozstrzygnięcie sprawy, w której zapadła kontrolowana decyzja nie wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, ponieważ wyjaśniony został zakres sprawy mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Wskazał, że nie ulega wątpliwości, że sytuacja finansowa wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej nie jest pozbawiona wpływu się na zakres odpowiedzialności skarżącej; dlatego prawidłowe ustalenie wysokości odpłatności dla skarżącej wymagało uprzedniego ustalenia sytuacji dochodowej i osobistej pozostałych zstępnych. Jednak wszystkie istotne dla ustalenia wysokości odpłatności dane istniały w aktach dołączonych do akt sprawy - co Sąd przedstawił odwołując się do tych danych, dotyczących wnuków K.B.. Mając na względzie przedstawioną dokumentację Sąd nie podzielił stanowiska Kolegium o konieczności wyjaśnienia wskazanych w decyzji Kolegium faktów w powtórnym postępowaniu przed organem I instancji.

Sąd zwrócił uwagę na charakter rozstrzygnięć organu odwoławczego, który w sposób bezpośredni zdeterminowany jest zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wynikającą z art. 15 k.p.a. Jej istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy, wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji. Wypływa stąd obowiązek traktowania postępowania odwoławczego jako powtórzenia rozstrzygania tej samej sprawy. Dopuszczalność wydania przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnych jest natomiast ograniczona wymogiem spełnienia określonych przesłanek. Decyzja taka nie może więc być wydana w innych sytuacjach, niż wskazane w art. 138 § 2 k.p.a.

Sąd stwierdził, że w sprzeczności z art. 138 § 2 k.p.a. pozostaje wydanie zaskarżonej decyzji, gdy postępowanie wyjaśniające pierwszej instancji nie jest dotknięte istotnymi brakami. Brak orzeczenia co do istoty sprawy przez Kolegium prowadzi do przedłużania procedur administracyjnych z krzywdą dla słusznego interesu obywateli i stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego na tyle istotne, aby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji z zaleceniem rozpatrzenia merytorycznie sprawy na poziomie organu odwoławczego.

Uchylając decyzję o charakterze kasatoryjnym Sąd odniósł się do merytorycznego stanowiska organu I instancji zaprezentowanego w uchylonej przez Kolegium decyzji. Sąd dostrzegł, że ustalenie wysokości odpłatności skarżącej nastąpiło z naruszeniem art. 62 ust. 2 pkt 2 lit. b/ ustawy o pomocy społecznej w jej brzmieniu z dnia wydawania decyzji organu I instancji. W treści uzasadnienia decyzji organu I instancji cytował właściwe brzmienie tego przepisu wprowadzonego z mocą obowiązującą od dnia 3 maja 2011 r. ustawą z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2011 r. Nr 81, poz. 440); lecz przepisu w tym brzmieniu nie zastosował. W ustawie nowelizującej brak jest przepisu intertemporalnego pozwalającego na stosowanie przepisów w brzmieniu sprzed nowelizacji do stosunków administracyjnych poprzedzających wprowadzenie nowelizacji, co oznacza, że nowe zasady ustalania odpłatności za pobyt osoby w domach pomocy społecznej powinny mieć zastosowanie w kontrolowanej sprawie. Zmiana ta polegała na podwyższeniu kwoty zwolnienia dochodu uzyskiwanego od podmiotów zobowiązanych, przeznaczonego na pokrycie kosztów pobytu osoby bliskiej w domu pomocy społecznej, do 300% kryterium dochodowego (dla osoby w rodzinie lub osoby samotnie gospodarującej). Organ I instancji, jak wynika z uzasadnienia decyzji, powołał się na właściwe przepisy, jednakże nie uwzględnił ich przy dokonywanych obliczeniach, co ma istotny wpływ na wysokość opłat, jakimi obciążono skarżącą. Opłaty powinny zostać zatem na nowo obliczone z uwzględnieniem kwoty "wolnej" od obciążenia na rzecz Gminy tytułem poniesionych zastępczo wydatków za krewną skarżącej. Korekta ta nie wymaga ustaleń, co do faktów, lecz jedynie ponownego wyliczenia odpłatności z uwzględnieniem nowych zasad. Zdecydowanie nie wymaga zatem przekazania sprawy do jej ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Za bezzasadny Sąd uznał zarzut niedoręczenia decyzji o umieszczeniu K.B. w DPS. Sąd zwrócił uwagę, że art. 40 § 1 i 2 k.p.a. nie wyklucza doręczenia dokonanego w sposób wynikający z przepisów szczególnych, w tym zwłaszcza z obowiązującego w chwili doręczania wymienionej decyzji art. 26 ust. 2 pkt 2 lit. b/ ustawy z 12 czerwca 2003 r. – Prawo pocztowe (Dz. U. Nr 130, poz. 1188 ze zm.). Z art. 26 ust. 2 pkt 6 tej ustawy wynika, że przesyłka, jeżeli nie jest nadana na poste restante, może być także wydana ze skutkiem kierownikowi jednostki lub osobie fizycznej przez niego upoważnionej, jeżeli adresatem przesyłki jest osoba fizyczna przebywająca w jednostce, w której ze względu na charakter tej jednostki lub powszechnie uznawany zwyczaj doręczenie przesyłki adresatowi jest znacznie utrudnione lub niemożliwe. Natomiast z treści art. 26 ust. 2 cyt. ustawy wynika, że przepisy jego ust. 2 (a więc również ustęp 2 pkt 6) nie naruszają innych ustaw dotyczących sposobu, zasad i trybu doręczeń – nie naruszają też przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. O ile pomiędzy zasadami wynikającymi z k.p.a., a zasadami wynikającymi z Prawa pocztowego zachodziłaby nieusuwalna sprzeczność (Prawo pocztowe "naruszałoby" zasady k.p.a., w ten sposób, że daną kwestię rozstrzygałoby inaczej), to w takim przypadku k.p.a. uznać należałoby za wyłączną regulację dotycząca doręczeń – regulację wykluczającą zastosowanie zasad z Prawa pocztowego. W sprawie niniejszej pomiędzy wymienionymi ustawami nie zachodzi jednak żadna sprzeczność. Prawo pocztowe stanowi regulację komplementarną wobec k.p.a. – pozwala zatem na skuteczne doręczenie przesyłki nie do rąk adresata lecz kierownika lub osoby upoważnionej w DPS.

Sąd stwierdził, że DPS, w którym od dnia 2 lipca 2004 r. przebywała K.B. jest jednostką, w której znacznie utrudnione, a czasem wręcz niemożliwe ze względu na bezpieczeństwo pacjentów może być doręczenie przesyłki do rąk własnych adresata. Doręczyciel uprawniony był więc do pozostawienia ze skutkiem doręczenia przesyłki zawierającej decyzję administracyjną kierownikowi placówki opiekuńczej. Pokwitowanie przez tę osobę dowodu doręczenia pozostaje poza sporem. Co ważne, sama skarżąca – jak wynika z treści sprzeciwu od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym (k. 114 i nast. tom I akt administracyjnych) potwierdzała wejście decyzji tej do obrotu prawnego. Świadczy o tym oświadczenie – "pozwana, jako córka K.B. potwierdza, że na mocy decyzji Zastępcy Dyrektora MOPS w S. z dnia [...] r. K.B. została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w S.". Nadto w dniu 23 stycznia 2006 r. odebrała ona projekt umowy dotyczącej ustalenia wysokości ponoszonej odpłatności za pobyt swojej matki w DPS, oraz uczestniczyła, jako pozwana w sprawie sygn. [...] przed Sądem Rejonowym w S. Z treści uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd Rejonowy w S. oddalił wniosek dowodowy Gminy S. w sprawie przeciwko J.S. o zapłatę, w postaci decyzji z dnia [...] r. o skierowaniu K.B. do DPS i ustaleniu miesięcznej odpłatności za pobyt i decyzji z dnia [...] r. o umieszczeniu K.B. w DPS w S., jako że dotyczyły okoliczności przyznanych przez J.S. (k.122 i nast. t. I akt administracyjnych). Przedstawione fakty korelują w pełni z oświadczeniem złożonym przez pracownika DPS, w którym przebywała K.B. o spełnieniu obowiązku przekazania przesyłki adresatce (k. 178 i nast. akt administracyjnych). Wykonanie tej czynności nie jest obwarowane wymogami, o których mowa w art. 46 k.p.a. i pisemne oświadczenie osoby przekazującej przesyłkę, w dodatku potwierdzone wskazanymi wyżej oświadczeniami skarżącej, stanowi wystarczający dowód na wejście do obrotu prawnego decyzji o umieszczeniu K.B. w DPS.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 3029/13 oddalił skargę kasacyjną wniesioną od wyżej zaprezentowanego wyroku Sądu. W uzasadnieniu wskazał, że pomimo częściowo błędnego uzasadnienia wyrok Sądu odpowiada prawu, a skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej wskazał, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, że przepisy ustawy – Prawo pocztowe mogą uzupełniać przepisy k.p.a. Mogą bowiem w określonych sytuacjach mieć zastosowanie do doręczeń w postępowaniu administracyjnym. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie regulują m.in. kwestii doręczeń osobom odbywającym służbę wojskową, czy przebywającym w zakładzie karnym, czyli osobom fizycznym, o których mowa w art. 26 ust. 2 pkt 6 ww. Prawa pocztowego, tj. przebywającym w jednostce, w której ze względu na charakter lub powszechnie uznany zwyczaj doręczenie przesyłki adresatowi jest znacznie utrudnione lub niemożliwe. Nie budzi wątpliwości, że w stosunku do tych osób mogą mieć zastosowanie przepisy powołanej ustawy Prawo pocztowe, które w żaden sposób nie kolidują z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Podobna sytuacja może mieć miejsce w stosunku do osób, które przebywają w placówkach medycznych m.in. o charakterze izolacyjnym, czy w placówkach opiekuńczych. Ten tryb doręczenia decyzji został zastosowany w niniejszej sprawie, w przypadku pobytu K.B. w domu pomocy społecznej. Z akt sprawy nie wynika czy faktycznie zachodzą do tego przesłanki określone w powołanym przepisie art. 26 ust. 2 pkt 6 Prawa pocztowego. Tym niemniej decyzja ta została doręczona zainteresowanej w tym trybie. Fakt doręczenia decyzji o umieszczeniu zainteresowanej w DPS, w którym przebywała ok. 11 lat, nie był nigdy kwestionowany tak przez K.B., jak i samą skarżącą. Z akt sprawy wynika wręcz, że K.B. wystosowała pismo do organu, w którym wyrażała wolę umieszczenia jej w placówce w S. Również skarżąca potwierdziła przed sądem powszechnym fakt doręczenia decyzji o umieszczeniu matki w tej placówce. Podniesione w skardze kasacyjnej okoliczności o braku wykształcenia prawniczego skarżącej, a co za tym idzie nieznajomości szczególnych przesłanek doręczania korespondencji w toku postępowania administracyjnego, a także zapoznania się ze stosownymi dokumentami dot. tej kwestii w terminie późniejszym, nie mają żadnego znaczenia. Skarżąca bowiem potwierdziła sam fakt doręczenia decyzji i tylko ta okoliczność ma znaczenie w niniejszej sprawie. NSA stwierdził, że jeżeli nawet organ zastosował niewłaściwy tryb doręczenia decyzji, ale decyzja ta została faktycznie doręczona stronie, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, to weszła ona do obrotu prawnego i wywołała określone skutki prawne.

NSA stwierdził, że nie jest również zasadny zarzut dotyczący nieprawidłowego określenia przez Sąd I instancji kręgu stron niniejszego postępowania. Przepis art. 61 ust. 1 cyt. ustawy o pomocy społecznej określa krąg zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, uznając, że w pierwszej kolejności jest to sam mieszkaniec domu. Jeżeli wnoszona przez mieszkańca opłata nie pokrywa kosztów utrzymania zobowiązani do jej ponoszenia są zgodnie z pkt 2 tego przepisu: małżonek, zstępni przed wstępnymi. Tak określenie osób zobowiązanych wynika z obowiązku alimentacyjnego. W niniejszej sprawie K.B. nie miała małżonka, a więc zobowiązani do ponoszenia tych opłat byli zstępni, tj. dzieci K.B. a w dalszej kolejności wnuki, prawnuki itd. Przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej określający przesłanki ustalania wysokości tej opłaty skorelowany jest w tym zakresie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (m.in. art. 129 § 2) i uwzględnia zasadę, że każdy z zobowiązanych ponosi opłatę z uwzględnieniem ich możliwości dochodowych (pkt 2 lit. a/ i b/ art. 61 ust. 2). NSA wskazał, że Sąd I instancji nieprawidłowo uznał, że sytuacja materialna wszystkich zobowiązanych zstępnych, niezależnie od stopnia pokrewieństwa jest brana pod uwagę przy ustalaniu wysokości tej opłaty należnej od skarżącej – córki K.B. Stanowisko to jest nieprawidłowe. Jak to wskazano wyżej konieczność ponoszenia określonych opłat za pobyt w domu pomocy społecznej określony w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej jest wynikiem obowiązku alimentacyjnego. Zgodnie też z tym obowiązkiem należy interpretować powyższy przepis. W związku z tym należy stwierdzić, że w pierwszej kolejności zobowiązanym do ponoszenia opłat są zstępni w tym samym, najbliższym stopniu, przed zstępnymi w dalszym stopniu. Oznacza to, że w pierwszej kolejności zobowiązane są dzieci K.B. do ponoszenia opłat za pobyt matki. Dopiero w sytuacji gdy zobowiązani w bliższej kolejności nie są w stanie ponieść, uwzględniając stosowne uregulowania w tym zakresie, pełnej wysokości opłat, to można dochodzić w pozostałym zakresie opłat od zobowiązanych w dalszym stopniu, tj. wnuków. W związku z tym pogląd Sądu I instancji, że sytuacja materialna wnuków K.B. ma znaczenie dla ustalenia wysokości opłat należnych od skarżącej – córki K.B., jest błędny. Bowiem wprost przeciwnie – obowiązek ten obciąża wnuki jako krewnych w dalszym stopniu, dopiero w przypadku braku jego realizacji przez bliższych zstępnych, tj. dzieci K.B. NSA podkreślił, że ta zasada prawa rodzinnego winna być stosowana również w przypadkach należności za pobyt w domu pomocy społecznej, o których mowa w powołanym art. 61 ustawy o pomocy społecznej.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji z dnia [...] r. w całości i orzekło: zobowiązać stronę do zwrotu, w terminie 60 dni od dnia doręczenia decyzji, wydatków zastępczo wniesionych przez Gminę za pobyt matki skarżącej w DPS za okres od 2 lipca 2004 r. do 8 kwietnia 2011 r. w łącznej wysokości 50.647,07 zł, tj.: za okres od lipca 2004 r. do grudnia 2007 r. w kwocie 23.900,00 zł, za 2008 r. w kwocie 6.610,20 zł, za 2009 r. w kwocie 11.029,08 zł, za 2010 r. w kwocie 7.211,64 zł, za 2011 r. w kwocie 1.896,15 zł.

W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał przebieg postępowania w okresie od wydania przez organ I instancji decyzji z dnia [...] r., treść tej decyzji, zarzuty odwołania, własne rozstrzygnięcie kasatoryjne oraz ocenę prawną i zalecenia Sądu zamieszczone w wyroku z dnia 12 września 2013 r. Odwołał się do regulacji prawnej zamieszczonej w art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 lit. b, art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Kolejno przedstawił i przyjął za własne ustalenia dowodowe organu I instancji dotyczące dochodu rodziny strony w poszczególnych latach w okresie od 2004 r. do 2011 r., z wyliczeniem dochodu miesięcznego rodziny i dochodu osoby w rodzinie. Ustalenia obejmowały także wysokość średniomiesięcznego kosztu utrzymania w DPS w poszczególnych latach oraz wysokość opłaty wniesionej zastępczo przez Gminę w tych latach. Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji, iż w sytuacji strony brak jest podstaw do zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt matki w DPS.

Następnie, wypełniając zalecenia Sądu Kolegium dokonało ponownych wyliczeń kwot, jakie strona powinna zwrócić w ramach przyjętego przez organ I instancji zwrotu częściowego - uwzględniając przyjęty przez organ I instancji % zwrotu, natomiast korygując przyjęte przez ten organ wysokości kwoty "wolnej" od obciążenia na rzecz Gminy tytułem poniesionych zastępczo wydatków za matkę skarżącej. W poszczególnych okresach wyliczenie prezentowało się w sposób następujący.

Kolegium wskazało, że organ I instancji ustalił zwrot wydatków zastępczo wniesionych przez gminę za pobyt matki strony w DPS od dnia 2 lipca 2004 r. do końca 2007 r. w łącznej kwocie 23.900 zł , co stanowi 40% wydatków poniesionych przez gminę. Stwierdziło, że mając na uwadze średni miesięczny dochód rodziny w poszczególnych latach (począwszy od 2004 roku do 2007 roku) dochód strony przewyższał 300% obowiązującego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Po ustaleniu opłaty w wysokości 40% wydatków poniesionych przez gminę rodzinie nadal pozostawała do dyspozycji kwota przewyższająca 300% obowiązującego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wobec powyższego strona obowiązana jest do zwrotu kwoty 23.900 zł za okres od lipca 2004 r. do grudnia 2007 r.

Organ odwoławczy podał, że organ I instancji ustalił dla strony od 2008 r. zwrot poniesionych przez gminę wydatków w wysokości 20% kwoty przewyższającej 250% kryterium dochodowego. Mając na uwadze wyrok Sądu przyjął - nie 250% kryterium dochodowego, a 300%. Wskazał, że 300% kryterium dochodowego dla 2- osobowego gospodarstwa domowego wynosiło 2.106,00 zł. (kryterium na osobę w rodzinie 351 zł x 300% = 1.053 zł, 1.053 zł x 2 osoby = 2.106 zł.) 20% kwoty przewyższającej 300% kryterium dochodowego przy miesięcznym dochodzie 4.860,26 zł wynosi 550,85 zł ( 4.860,26 zł - 2.106 zł = 2.754,26 zł; 2.754,26 zł x 20% = 550,85 zł) Roczna kwota do zwrotu wynosi 6.610, 20 zł.

W roku 2009 miesięczny dochód rodziny wyniósł 6.701,45 zł. 20% kwoty przewyższającej 300% kryterium dochodowego wynosi 919,09 zł (6.701,45 zł – 2.106 zł = 4.595,45 zł; 4.595,45 zł x 20% = 919,09 zł) Roczna kwota do zwrotu wynosi 11.029,08 zł.

W roku 2010 miesięczny dochód rodziny wyniósł 5.110,84 zł. 20% kwoty przewyższającej 300% kryterium dochodowego wynosi 600,97 zł (5.110,84 zł – 2.106 zł = 3.004,84 zł, 3.004,84 zł x 20% = 600,97 zł) Roczna kwota do zwrotu wynosi 7.211,64 zł.

W roku 2011 miesięczny dochód rodziny wyniósł 5.266,26 zł. 20% kwoty przewyższającej 300% kryterium dochodowego wynosi 632,05 zł (5.266,26 zł – 2.106 zł = 3.160,26 zł; 3160,26 zł x 20% = 632,05 zł) Kwota do zwrotu za trzy miesiące wynosi 1.896,15 zł.

Podsumowując, Kolegium podało, że łączna kwota do zwrotu wydatków zastępczo wniesionych przez gminę S. za pobyt K.B. w Domu Pomocy Społecznej w S. za okres od 2 lipca 2004 r. do 8 kwietnia 2011 r. wynosi 50.647,07 zł.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji Kolegium i zasądzenie kosztów postępowania; a także o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1) przepisu prawa materialnego – art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w związku z oparciem rozstrzygnięcia na tym przepisie, pomimo faktu, iż K.B. nie była umieszczona w DPS na podstawie tej ustawy, gdyż żadna decyzja o umieszczeniu jej w tym Domu nigdy nie została skutecznie doręczona podopiecznej; jak również z uwagi na fakt, iż wobec skarżącej nie wydano decyzji ustalającej opłatę za pobyt matki w DPS na podstawie art. 59 ust. 1 tej ustawy, 2) art. 96 tej ustawy poprzez jego niezastosowanie i pominięcie ustalenia kręgu podmiotów obowiązanych do zwrotu wydatków za świadczenia z pomocy społecznej udzielone K.B., 3) art. 28 i art. 61 § 4 k.p.a. w związku z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej względnie art. 96 ust. 1 pkt 3 tej ustawy poprzez ich niezastosowanie w związku z pominięciem udziału w postępowaniu innych niż skarżąca zstępnych K.B., 4) art. 7 i 77 k.p.a. w związku z uznaniem, że Gmina realizowała świadczenia z tytułu pobytu K.B. w DPS, pomimo braku w materiałach postępowania jakichkolwiek dowodów na tę okoliczność, jak również w związku z arbitralnym ustaleniem zakresu partycypacji skarżącej w kosztach pobytu podopiecznej w DPS. Wszystkie zarzuty zostały szczegółowo uzasadnione, również z powołaniem się na poglądy prezentowane w judykaturze.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, w pełnym zakresie podtrzymując stanowisko i argumentację prezentowane w zaskarżonej decyzji – eksponując zakres związania wyrokiem Sądu. Jednocześnie Kolegium podało, że postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] odmówiło wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 9 maja 2016 r. Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ustawą p.p.s.a."). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ustawy p.p.s.a.). Na mocy art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji na zasadach wyżej wskazanych i stwierdził, że skarga jest niezasadna.

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja organu odwoławczego z dnia z dnia [...] r. nr [...] uchylająca decyzję organu I instancji z dnia [...] r. w całości i orzekająca: zobowiązać stronę do zwrotu, w terminie 60 dni od dnia doręczenia decyzji, wydatków zastępczo wniesionych przez Gminę za pobyt matki skarżącej w DPS za okres od 2 lipca 2004 r. do 8 kwietnia 2011 r. w łącznej wysokości 50.647,07 zł, tj.: za okres od lipca 2004 r. do grudnia 2007 r. w kwocie 23.900,00 zł, za 2008 r. w kwocie 6.610,20 zł, za 2009 r. w kwocie 11.029,08 zł, za 2010 r. w kwocie 7.211,64 zł, za 2011 r. w kwocie 1.896,15 zł.

Jak wyżej szczegółowo opisano Sąd orzeka w tej sprawie po raz trzeci, a w obrocie prawnym znajdują się dwa prawomocne wyroki tutejszego Sądu oraz wyrok NSA. Stosownie do art. 170 ustawy p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Zgodnie z art. 153 ustawy p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną, o której mowa w tym przepisie rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy.

Z treści powyższego przepisu wynika, że zarówno organy administracyjne, których działanie lub bezczynność było przedmiotem skargi, jak i sąd orzekający w sprawie, ilekroć dana sprawa będzie ponownie przez nie rozpoznawana będą związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu tegoż sądu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy prawa, na podstawie których sąd orzekał. Związanie sądu oceną prawną wyrażoną w wyroku wydanym w danej sprawie oznacza, że przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym nie może on formułować ocen odmiennych od wiążącej go oceny prawnej, ale musi się do niej zastosować oraz konsekwentnie reagować na naruszenie tych zasad przez organ przy rozpoznawaniu skargi na akt wydany po wyroku formułującym ocenę prawną. W razie wnoszenia kolejnych skarg z powodu niewłaściwego wykonania zapadłego wyroku uwzględniającego skargę, sąd administracyjny jedynie weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika natomiast w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen.

Kluczowa dla rozstrzygnięcia jest więc kwestia wypełnienia zaleceń sformułowanych w poprzednich wyrokach Sądu oraz kwestia zastosowania się przez organ do oceny prawnej wyartykułowanej w tych wyrokach. W tym miejscu trzeba wskazać, że istotne dla kontroli zaskarżonej decyzji są ocena prawna i zalecenia sformułowane w wyroku Sądu z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 994/12 z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w wyroku NSA z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 3029/13 oddalającym skargę kasacyjną. W poprzednim wyroku tutejszego Sądu z dnia 1 kwietnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Gl 417/09 oddalającym skargę zaakceptowano bowiem pogląd organu odwoławczego o konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, co jak wynika z prawomocnego wyroku z dnia 12 września 2013 r. zostało wykonane.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że po wyroku Sądu z dnia 12 września 2013 r. nie wystąpiła ani zmiana stanu faktycznego, ani zmiana stanu prawnego uchylająca związanie wynikające z tego wyroku. Ponieważ powyżej zaprezentowano szczegółowo ocenę prawną zamieszczoną w treści wyroku z dnia 12 września 2013 r. oraz w wyroku NSA i zalecenia wynikające z wyroku z dnia 12 września 2013 r., w tym miejscu wystarczy ograniczyć się do ich syntetycznego wyspecyfikowania.

Wiążące są w sprawie następujące ocena prawna i zalecenia: 1) brak podstaw do orzekania przez Kolegium w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ wszystkie istotne okoliczności sprawy zostały już w postępowaniu ustalone – istnieje podstawa do wydania przez organ odwoławczy orzeczenia co do istoty sprawy (reformatoryjnego), 2) w ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy winien dokonać korekty opłat, którymi obciążono skarżącą z uwzględnieniem podwyższonej od 3 maja 2011 r. kwoty zwolnienia dochodu uzyskiwanego od podmiotów zobowiązanych, przeznaczonego na pokrycie kosztów pobytu osoby bliskiej w domu pomocy społecznej z 250% do 300% kryterium dochodowego, 3) decyzja o umieszczeniu K.B. w DPS została skutecznie doręczona, 4) dla rozstrzygnięcia sprawy nie są istotne ustalenia dowodowe dotyczące innych zstępnych niż dzieci K.B., 5) krąg stron postępowania został prawidłowo ustalony.

Sąd stwierdza, że organ odwoławczy nie naruszył związania oceną prawną i wykonał zalecenia tutejszego Sądu, a opłaty zostały prawidłowo wyliczone; w tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przypomnieć w tym miejscu trzeba stan prawny sprawy, w oparciu o który obowiązany był orzekać organ odwoławczy.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.; zwanej dalej tez ustawą) decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

Stosownie do art. 61 ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność (ust. 1). Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 (ust. 2). Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2 (ust. 2a). W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a (ust. 2b). W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, art. 103 ust. 2 stosuje się odpowiednio (ust. 2c). W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (ust. 3).

W okolicznościach analizowanej sprawy matka skarżącej dokonywała opłat za pobyt w DPS w zakresie wynikającym z decyzji ustalającej opłatę, w wysokości 70 % jej dochodu. Ponieważ kwota uiszczana nie pokrywała pełnej odpłatności Gmina ponosiła zastępczo opłatę stanowiącą różnicę między średnim kosztem utrzymania matki skarżącej w DPS, a opłata przez nią wnoszoną. Gminie przysługiwało więc prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Uwzględniając ocenę prawną sformułowaną w wyroku NSA, w okolicznościach tej sprawy osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłat były w pierwszej kolejności dzieci K.B. Syn J.B. w okresie od 2004 r. do sierpnia 2008 r. był zwolniony z opłat ze względu na sytuację materialną i zdrowotną. Natomiast od września 2008 r. partycypował w kosztach utrzymania matki na podstawie zawartej umowy. Jedyną więc osobą z tego kręgu zobowiązanych, która pomimo ciążącego obowiązku nie partycypowała w kosztach utrzymania matki była skarżąca. Dlatego tylko w stosunku do niej toczyło się postępowanie, w którym obciążono skarżącą opłatami w zakresie zwrotu częściowego, przy przyjętym procencie zwrotu - odpowiednio do propozycji sformułowanej na etapie bezskutecznie negocjowanej ze skarżącą umowy i z uwzględnieniem obciążenia drugiego ze zstępnych od września 2008 r. Jak wyżej szczegółowo przedstawiono w obliczeniach dotyczących poszczególnych okresów organ odwoławczy przyjął wyliczenia dochodu rodziny oraz wyliczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie – z uwzględnieniem zmiany ilości osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego skarżącej, poczynione przez organ I instancji, natomiast skorygował wysokość kwoty wolnej od obciążenia mając na uwadze normę, zgodnie z którą osoba w rodzinie winna wnosić opłatę, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Tym samym zostało wykonane zalecenie Sądu zarówno co do obowiązku orzeczenia przez Kolegium co do istoty sprawy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, jak też co do konieczności uwzględnienia wyższej kwoty "wolnej" od obciążenia na rzecz Gminy. Strona skarżąca nie podnosiła żadnych zarzutów dotyczących wskazanego wyliczenia; wadliwości w tym zakresie nie dostrzegł także Sąd dokonujący kontroli w tej części z urzędu. Tym samym Sąd ocenił, że zaskarżona decyzja zasługuje na pozostawienie jej w obrocie prawnym.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdza, że są one chybione, a sposób ich sformułowania wskazuje, że strona skarżąca nie uwzględnia związania Kolegium oceną prawną i zaleceniami wynikającymi z prawomocnych wyroków; nie bierze również pod uwagę związania Sądu w tej sprawie.

Nie sposób podzielić poglądu skarżącej, że doszło do naruszenia art. 61 ust. 3 ustawy motywowanego oparciem rozstrzygnięcia na tym przepisie w sytuacji, gdy K.B. nie była umieszczona w DPS na podstawie ustawy, gdyż żadna decyzja o umieszczeniu jej w tym DPS nie została skutecznie doręczona podopiecznej. Jak już wyżej szczegółowo opisano kwestia skuteczności doręczenia decyzji o umieszczeniu DPS była przedmiotem oceny sądów dwóch instancji, które sformułowały zgodną ocenę prawną przesądzającą, że do skutecznego doręczenia tej decyzji K.B. doszło. W szczególności wskazać tu trzeba na pogląd, iż przepisy art. 26 ust. 2 pkt 6 ustawy Prawo pocztowe mogą uzupełniać przepisy k.p.a. w zakresie doręczeń pism osobom, które przebywają w placówkach medycznych o charakterze izolacyjnym, czy w placówkach opiekuńczych. NSA co prawda wskazał, że w sprawie nie zbadano, czy faktycznie zaszły przesłanki określone w art. 26 ust. 2 pkt 6 ustawy Prawo pocztowe, ale jednocześnie stwierdził, że przedmiotowa decyzja została faktycznie doręczona stronie. Wywiódł to z okoliczności, że zarówno K.B., jak i skarżąca nie kwestionowały faktu doręczenia decyzji o umieszczeniu w DPS, bądź ten fakt potwierdziły. K.B. wystosowała pismo do organu, w którym wyrażała wolę umieszczenia jej w placówce w S.; natomiast skarżąca potwierdziła przed sądem powszechnym fakt doręczenia decyzji o umieszczeniu jej matki w tej placówce.

Nie doszło również do naruszenia art. 61 ust. 3 ustawy w związku z niewydaniem wobec skarżącej decyzji ustalającej opłatę za pobyt K.B. w DPS, na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy. Argumentując w zakresie tego zarzutu pełnomocnik skarżącej – odwołując się również do poglądów prezentowanych w judykaturze - wskazał, że nie jest możliwe wydanie orzeczenia zobowiązującego do zwrotu kosztów pobytu matki zastępczo poniesionych przez gminę w sytuacji, gdy nie wydano uprzednio decyzji ustalającej zobowiązanie skarżącej do pokrywania tych opłat. Wywodził, że nie sposób mówić o opłatach ponoszonych zastępczo przez gminę w sytuacji, gdy nie ustalono obowiązku strony, który następnie miałby być przez gminę zastępczo realizowany. Wywiódł, że obowiązku takiego nie rodzi i nie daje podstawy do orzekania o zwrocie – nawet nieuzasadniona - odmowa zawarcia umowy w trybie art. 103 ustawy; taka odmowa daje jedynie podstawę do wydania decyzji ustalającej; czego w okolicznościach sprawy zaniechano. Podkreślił, że ewentualne orzeczenie obowiązku zwrotu powinno opierać się na wykazaniu dowodami, że gmina faktycznie płatności realizowała.

Odnosząc się do tej argumentacji Sąd jeszcze raz podkreśla, że zarówno organ odwoławczy, jak i Sąd orzekający w tej sprawie działają w warunkach związania, co już zostało wyżej przybliżone. Nakazując organowi odwoławczemu wydanie decyzji reformatoryjnej i orzeczenie o obowiązku zwrotu w oparciu o korektę – nowe obliczenie opłat z uwzględnieniem kwoty "wolnej" od obciążenia na rzecz gminy tytułem poniesionych zastępczo wydatków za matkę skarżącej, tutejszy Sąd prawomocnie przesądził, że nie wymaga to żadnych ustaleń co do faktów, lecz jedynie ponownego wyliczenia odpłatności z uwzględnieniem nowych zasad. Stanowczo stwierdził, że w sprawie brak podstaw do stosowania art. 138 § 2 k.p.a. – do przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, gdyż postępowanie wyjaśniające pierwszej instancji nie było dotknięte istotnymi brakami. Przyjęcie przez organ odwoławczy wykładni przepisów eksponowanej przez pełnomocnika skarżącej prowadziłoby do uniemożliwienia wykonania zaleceń Sądu. Konsekwencją zastosowania przepisów w takim rozumieniu musiałoby być odstąpienie od wyliczenia opłat w sposób wskazany przez Sąd, ze względu na brak w obrocie decyzji ustalającej wydanej w stosunku do skarżącej. Odstąpienie od wykonania zaleceń sądu sformułowanych w prawomocnym wyroku stanowi naruszenie art. 153 ustawy p.p.s.a. i musi skutkować uchyleniem decyzji lekceważącej czy pomijającej takie zalecenia. Usunięcie z obrotu decyzji nie realizującej zaleceń następuje również w przypadku, gdy w orzecznictwie pojawia się odmienna interpretacja przepisu. Zalecenia wiążą bowiem w danej sprawie, jeżeli nie nastąpiła zmiana stanu prawnego - a zmiana interpretacji nie stanowi zmiany stanu prawnego. Z podanych powodów zbędne jest merytoryczne odniesienie się do wykładni prezentowanej przez pełnomocnika skarżącej, gdyż niezależnie od oceny jej prawidłowości nie może ona uchylić związania zaleceniami Sądu.

Ze względu na treść tych zaleceń zbędne są również dywagacje na okoliczność braku ustaleń dowodowych w przedmiocie zastępczego ponoszenia przez Gminę przedmiotowych opłat. Sąd nakazał korektę wyliczeń opłat przyjmując, że w sprawie został zebrany materiał dowodowy dający podstawę do wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia. Wyraźnie sformułowano w wyroku z dnia 12 września 2013 r., że obowiązkiem Kolegium jest jedynie dokonanie korekty wyliczeń w związku ze zmianą kwoty "wolnej" od obciążeń, a powyższe nie wymaga dokonania ustaleń w zakresie faktów.

W okolicznościach tej sprawy nie sposób zgodzić się ze stroną skarżącą, że w postępowaniu doszło do naruszenia art. 28 i art. 64 § 4 k.p.a. w związku z przepisami ustawy o pomocy społecznej, poprzez pominięcie udziału innych niż skarżąca zstępnych K.B. Przyjęcie opartej na tym twierdzeniu wykładni w zakresie strony podmiotowej postępowania prowadziłoby do uniemożliwienia wykonania prezentowanych wyżej zaleceń Sądu. Nadto kwestia prawidłowości określenia strony podmiotowej postępowania została prawomocnie przesądzona przez NSA. W tym stanie rzeczy zarzut należy ocenić jako bezpodstawny, bez odnoszenia się do meritum.

Nie sposób też podzielić poglądu strony skarżącej o naruszeniu art. 7 i art. 77 k.p.a. w związku z arbitralnym ustaleniem zakresu partycypacji skarżącej w kosztach pobytu matki w DPS. Przyjęty zakres partycypacji został zaakceptowany w wyroku Sądu, który nakazał jedynie korektę wyliczeń związaną ze zmianą kwoty wolnej od obciążeń. Dodatkowo można wskazać w tej kwestii, że zobowiązanie do zwrotu ma w przypadku skarżącej charakter częściowy, a zakres partycypacji odpowiada zakresowi partycypacji zaproponowanemu w projekcie umowy i uwzględnia partycypację w zwrocie innej osoby zobowiązanej, należącej do tego samego kręgu podmiotów zobowiązanych.

Jako niezasadny Sąd ocenia również zarzut naruszenia art. 96 ustawy. W świetle prezentowanych zaleceń Sądu, z powodów już wyżej opisanych, brak podstaw do wywodzenia obowiązku organu w zakresie prowadzenia postępowania wyjaśniającego na okoliczność kwestii spadkowych. Efekty takiego postępowania – w świetle wiążących zaleceń - nie mogłyby wywrzeć żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia; zalecenia Sądu dotyczyły bowiem skorygowania wyliczenia opłat ciążących na skarżącej wyłącznie poprzez uwzględnienie nowej wysokości kwoty "wolnej" od obciążeń.

Z powodów wyżej szczegółowo opisanych Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., oddalił skargę.