Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 615/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6  ust. 3,  art. 13  ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.
article: art. 2,  art. 8  ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2015 r. sprawy ze skarg K. P., M. F., A. F., H. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargi


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołań K. P., A. F., M. F. i H. P., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] potwierdzającą K. P., H. P., A.F., M. F. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. F., H. P., K. P. oraz B. F. nieruchomości położonej w miejscowości [...] tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Decyzja Ministra została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

K. P., H. P., A. F. i M. F. wystąpili z wnioskiem o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości w m. [...], stanowiącej współwłasność Z. F., H. P., K. P. i B. F.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] odmówił wnioskodawcom potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W ocenie Ministra Wojewoda w sposób nieuprawniony zawęził zakres postępowania dowodowego ograniczając się jedynie do badania spełnienia przesłanek przez S. F. Powyższe uzasadnił tym, że strona ubiegała się o potwierdzenie prawa do rekompensaty wyłącznie za majątek pozostawiony przez wyżej wymienioną. Tymczasem z materiału dowodowego wynika, iż majątek który należał początkowo do S. F. (zmarłej w 1949 r.) odziedziczył jej mąż Z. F. oraz trójka dzieci H. P., K.P. i B. F. Organ mając więc wiedzę, że w chwili opuszczenia nieruchomości (1951 r.) ww. nie była już jej właścicielem, nie udzielił stronom odpowiednich wskazówek i wyjaśnień przez co naruszył art. 7 i 8 Kpa. Zdaniem organu odwoławczego z akt sprawy wynika, że właścicielami pozostawionych nieruchomości w chwili ich opuszczenia byli: Z. F., H.P., K. P. oraz B. F. i to wobec tych osób, a w przypadku B. F. wobec jego następców prawnych powinno być prowadzone dalsze postępowanie w sprawie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] potwierdził K. P., H. P., A. F. oraz M. F. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. F., H. P., K. P. oraz B. F. nieruchomości położonej w miejscowości [...] tj. poza obecnymi granicami RP.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2014 r. oraz przekazał sprawę do rozpatrzenia organowi wojewódzkiemu. W opinii organu odwoławczego Wojewoda [...] winien wyjaśnić wątpliwości i przesłuchać ewentualnych świadków oraz strony postępowania na okoliczność, czy pomiędzy spadkobiercami S. F. doszło do przeniesienia prawa własności w taki sposób, że Z. F. stał się jedynym właścicielem całej pozostawionej nieruchomości (tj. tak jak przedstawia to opis mienia pozostawionego z 1951 r.). Wyjaśnienie powyższej kwestii umożliwi ustalenie, czy opis mienia z 1951 r. należy traktować jako samodzielną podstawę spełnienia przesłanki pozostawienia własności na byłych terenach RP, czy też może ww. dokument winien być analizowany i oceniany razem z postanowieniem o nabyciu spadku po S. F. Z tego ostatniego dokumentu wynika zaś prawo własności do nieruchomości pozostawionej w wyniku spadkobrania nabyło czterech współwłaścicieli tj. Z. F., H. P., K. P. oraz B. F. i to wobec każdego z nich (w przypadku spełnienia wszystkich przesłanek warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty) powinno potwierdzić się prawo do rekompensaty w zakresie 20 % przysługujących im udziałów.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] potwierdził K. P., H. P., A. F. oraz M. F. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. F., H. P., K. P. oraz B. F. nieruchomości położonej w miejscowości [...] tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie organu I instancji współwłaścicielami nieruchomości pozostawionych w m. [...] na dzień ich pozostawienia byli: Z. F., H. P., K. P. oraz B. F. i to wobec nich bądź ich następców prawnych, po ustaleniu, iż spełnili przestanki wskazane w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1090) – zwanej dalej "ustawą" konieczne było wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty. Przy czym Wojewoda wskazał, że w dniu 1 września 1939 r. właścicielem nieruchomości o pow. [...] ha pozostawionej w [...] była Z. K. (siostra matki S. F.), która posiadała w tej dacie obywatelstwo polskie. Uchwałą Sądu [...] z dnia [...] września 1941r. prawo własności tej nieruchomości nabyła S. F. posiadająca również obywatelstwo polskie. S. F. zmarła w [...] w 1949 r. Postanowieniem Sądu [...] z dnia [...] kwietnia 1959 r., sygn. akt. [...] spadkobiercami po S. F. są Z. F., H. P., K. F. (obecnie nazwisko P.) i B. F. Zatem współwłaścicielami przedmiotowych nieruchomości w m. [..], na dzień pozostawienia byli: Z.F., H.P., K. P. i B. F. Z dokumentów wynika również, że ww. pozostawili przedmiotową nieruchomość poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w związku z umową zawartą pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. Po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej współwłaściciele pozostawionych nieruchomości zamieszkali w [...]. Następnie H. P. zamieszkała w [...], gdzie mieszka do chwili obecnej, B. F. w [...] gdzie mieszkał do śmierci, Z. F. do chwili śmierci mieszkał w [...] oraz K. P. od momentu przesiedlenia do chwili obecnej mieszka w [...].

W ramach rekompensaty za pozostawione mienie w [...] Z. F. otrzymał niezabudowaną działkę w [...] nr [...] o pow. [...] ha, co potwierdza orzeczenie PPRN w [...] z dnia [...] lipca 1960 r., nr [...] oraz akt notarialny z dnia [...] września 1960 r., rep. [...] sporządzony w Państwowym Biurze Notarialnym w [...]. Zgodnie z zawiadomieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 1986 r., Dz. Kw. [...] nastąpiła zmiana numeru i powierzchni działki nr [...] położonej w [...] na działkę nr [...] o pow. [...] ha.

W myśl art. 6 ust. 3 ustawy osoba, która na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty, nabyła na własność albo w użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa, lub nieruchomości takie nabyli jej poprzednicy prawni, dołącza do wniosku dokumenty urzędowe poświadczające nabycie. Zgodnie z art. 13 ust 2 ustawy zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje się w wysokości równej 20 % wartości tych nieruchomości. Wysokość świadczenia pieniężnego stanowi 20 % wartości pozostawionych nieruchomości. W ust. 3 cytowanego przepisu ustawodawca wskazał natomiast, że w przypadku, o którym mowa w art. 6 ust. 3 (a z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie), wysokość zaliczanej kwoty czy też wysokość świadczenia pieniężnego, o których mowa w ust. 2, pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali, przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3.

Wojewoda analizując powyższe przepisy stwierdził, iż w przypadku wcześniejszego nabycia nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa w ramach realizacji prawa do rekompensaty, pomniejszeniu o wartość nabytego prawa własności nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości podlega wysokość świadczenia pieniężnego, stanowiącego 20% wartości nieruchomości pozostawionych. Wobec tego, że w niniejszej sprawie spełniona została hipoteza normy prawnej zawartej w art. 6 ust. 3 ustawy, organ obowiązany jest obliczyć wysokość rekompensaty z uwzględnieniem cytowanego wyżej art. 13 ust. 3 ustawy.

Wartość nieruchomości pozostawionej w [...], określona w operacie szacunkowym z dnia [...] czerwca 2013 r. przez rzeczoznawcę majątkowego J. S. (uprawnienia Nr [...]) wynosi [...] zł, a po waloryzacji na dzień wydania decyzji [...]zł. Wartość świadczenia pieniężnego stanowiącego 20% - zwaloryzowanej na dzień wydania decyzji - wartości pozostawionej nieruchomości położonej w [...] wynosi [...] zł. Z kolei wartość nabytej działki nr [...] położonej w [...] przy ul. [...], określona przez rzeczoznawcę majątkowego J.S. w operacie szacunkowym z dnia [...] czerwca 2013 r. wynosi [...] zł, a po waloryzacji na dzień wydania decyzji [...] zł. Zatem rekompensata, obliczona zgodnie z art. 13 ust. 2 i 3 ustawy wynosi [...] zł. Przy czym w związku z powyższym rekompensata podlegająca wypłacie na podstawie udziałów wynikających z postanowień o nabyciu spadków, wynosi dla: K. P. 1/4 część z całości tj. [...] zł, H. P. 1/4 część z całości tj. [...] zł, A. F. 1/8 część z całości tj. [...] zł i M. F. 1/8 część z całości tj. [...] zł.

Odwołanie od ww. decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. wnieśli K. P., A. F., M.F. oraz H. P.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r. Organ odwoławczy stwierdził, że z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1466/12 wynika, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną kumulatywnie wszystkie wskazane w art. 1 i 2 ustawy przesłanki. Niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje utratą prawa do rekompensaty w świetle art. 7 ust. 2 ustawy.

Z art. 2 ustawy wynika, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489) oraz 2) opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić.

Z ww. przepisów wynika, że przed wydaniem decyzji co do istoty sprawy organ wojewódzki powinien ustalić, czy właściciel pozostawionych nieruchomości był obywatelem polskim w dniu 1 września 1939 r. i czy opuścił byłe tereny RP na podstawie układów (umów), o których mowa w art. 1 ust. 1 i 1a ustawy bądź na skutek innych okoliczności związanych z wojną opuścił byłe tereny RP lub z powodów wskazanych w art. 1 ustawy i nie mógł na nie powrócić. Organ I instancji powinien również na podstawie zebranych dowodów sprawdzić, czy poprzednik prawny strony faktycznie dysponował tytułem własności do pozostawionych nieruchomości oraz czy zamieszkiwał na Kresach Wschodnich w świetle wskazanych wyżej przepisów. Celem dochodzenia prawa do rekompensaty uprawniony powinien również złożyć stosowany wniosek, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy.

Pierwotnym właścicielem przedmiotowej nieruchomości była S. F., która odziedziczyła połowę realności w [...] po Z. K. Wyżej wymieniona nabyła nieruchomość w [...] na mocy uchwały Sądu [...] z dnia [...] września 1941 r. Zgodnie z art. 11 dekretu Rady Ministrów z dnia 6 czerwca 1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych, wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej postępowanie przed sądami polskimi w okresie okupacji na terenie b. Generalnego Gubernatorstwa i wydane przez te sądy orzeczenia są ważne.

Po śmierci S. F. w dniu [...] lipca 1949 r. nieruchomość w [...] przeszła w drodze dziedziczenia na współwłasność Z. F., H. P., K. P. oraz B. F. każdy w ¼ części. (postanowienie Sądu [...] z dnia [...] kwietnia 1959 r. sygn. akt [...]).

Z chwilą śmierci S. F. tj. w dniu [...] lipca 1949 r. Z. F., H. P., K. P. oraz B. F. stali się współwłaścicielami ww. nieruchomości. Zatem w decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. organ wojewódzki słusznie zatem uznał, że to wobec wyżej wymienionych osób oraz ich następców prawnych powinno się badać spełnienie przesłanek warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Zdaniem Ministra Skarbu Państwa strony niniejszego postępowania spełniły przesłanki wskazane w ustawie. Fakt posiadania przez strony obywatelstwa polskiego jest potwierdzony uwierzytelnionymi kopiami dowodów osobistych A.F., M. F., H.P. oraz K. P. Przesłanka posiadania przez właściciela mienia obywatelstwa polskiego w dniu 1 września 1939 r. została ustalona w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy protokoły przesłuchań stron z dnia [...] czerwca 2014 r., z dnia [...] lipca 2014 r. oraz z dnia [...] sierpnia 2014 r. Potwierdzeniem okoliczności, że Z. F., H. P., K. P. oraz B. F. byli współwłaścicielami nieruchomości położonej w [...] jest znajdująca się w aktach sprawy uchwała Sądu [...] z dnia [...] września 1941 r., opis pozostawionego mienia z dnia [...] czerwca 1951 r., w którym wskazano, że Z. F. pozostawił w miejscowości [...] w gminie [...] w powiecie [...] przesiedlając się w związku z wymianą odcinków terytorium przygranicznego pomiędzy RP a ZSRR grunty orne o powierzchni [...] ha oraz postanowienie o nabyciu spadku po S. F., z którego wynika że spadek po S. F. (pierwotnej właścicielki nieruchomości) zmarłej w dniu [...] lipca 1949 r. nabyli: Z. F., H. P., A. P. oraz B. F., każdy z nich w ¼ części spadku. Przy czym dowodem potwierdzającym fakt, że nieruchomość w [...] wskazana w uchwale Sądu [...] z dnia [...] września 1941 r. jest tożsama z nieruchomością, o której wspomina opis mienia pozostawionego z 1951 r. jest załączona do akt sprawy podpisana przez Z. F. notatka z dnia [...] lutego 1959 r. oraz odwołanie Z. F. do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, w którym zaznaczono, że prawo do nieruchomości w [...] o powierzchni [...] ha nabył na mocy postanowienia o nabyciu spadku po żonie – S. F. i z tego tytułu rościł sobie prawo do rekompensaty.

Na podstawie karty przesiedleńczej z dnia [...] września 1951 r. Minister Skarbu Państwa ustalił spełnienie przesłanki zamieszkania przez właścicieli pozostawionych nieruchomości na Kresach Wschodnich oraz przesłankę opuszczenia przez nich byłych terenów RP. Wskazana karta przesiedleńcza zdaniem Ministra Skarbu Państwa potwierdza również posiadanie przez Z. F. obywatelstwa polskiego.

Odnosząc się do odwołania stron oraz żądania rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o stan prawny istniejący w chwili złożenia przez K. P. wniosku z dnia [...] września 1972 r. celem potwierdzenia prawa do rekompensaty w wysokości równowartości majątku pozostawionego poza obecnymi granicami RP Minister wskazał na treść art. 27 ustawy. Z przepisu tego wynika, że postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów.

W związku z faktem, iż postępowanie administracyjne zainicjowane opisanym wnioskiem nie zostało zakończone, w ocenie Ministra Skarbu Państwa, aktualna pozostaje dyspozycja powyższej normy prawnej. Z obecnie obowiązującego stanu prawnego wynika zaś, że potwierdzenie prawa do rekompensaty może odpowiadać jedynie 20 % pozostawionego na Kresach Wschodnich mienia uwzględniając w tym wartości już zrealizowanej części prawa do rekompensaty (art. 13 ust. 2 i 3 ustawy). W tym miejscu należy zauważyć, iż Z. F. jeden ze spadkobierców pierwotnej właścicielki nieruchomości, zrealizował prawo do rekompensaty za pozostawioną (w związku z umową pomiędzy RP a ZSRR z dnia 15 lutego 1951 r.) nieruchomość położoną w miejscowości [...], pow. [...] (dowód: Postanowienie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1960 r., na podstawie, którego Z.F. przydzielono w [...] działkę [...] Nr [...] o powierzchni [...] m2). Zatem Wojewoda [...] słusznie przy obliczaniu wysokości należnej rekompensaty uwzględnił wcześniejszą realizację przez Z. F. prawa do rekompensaty.

Przepis art. 6 ust. 3 ustawy stanowi, że osoba, która na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty nabyła na własność albo w użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa lub nieruchomości takie nabyli jej poprzednicy prawni, dołącza do wniosku dokumenty urzędowe poświadczające nabycie. Na podstawie art. 13 ust. 3 ustawy, w przypadku o którym mowa w art. 6 ust. 3, wysokość zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ust. 2 pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy.

Z powyższej regulacji prawnej wynika zatem, że jeżeli za dany majątek pozostawiony na Kresach została już poprzednio przyznana rekompensata, to stosownie do art. 13 ust. 3 ustawy wysokość aktualnie zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego winna być pomniejszona o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali. Prawo do rekompensaty stanowi jedną całość i przysługuje za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa nie jest zatem zasadny zarzut postawiony w odwołaniu, że każdemu ze spadkobierców pierwotnej właścicielki nieruchomości przysługuje oddzielne prawo do rekompensaty. Ponadto prawo do rekompensaty może być zrealizowane wyłącznie w formie świadczenia pieniężnego lub prawa zaliczenia (art. 13 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy). Wobec czego nie jest możliwa zmiana decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. poprzez przyznanie stronom nieruchomości na terenie gminy [...].

Ze skargami na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wystąpili K. P., M.F., A.F. i H. P. Skarżący kwestionowanej decyzji zarzucili: I. Naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: 1) 138 § 1 lit. b ewentualnie 138 § 2 Kpa poprzez odmowę uchylenia decyzji organu I instancji i wydania decyzji merytorycznej, ewentualnie odmowę uchylenia decyzji i przekazania sprawy- organowi do ponownego rozpoznania w sytuacji, gdy zostały spełnione wszelkie przesłania po temu. Zaskarżona decyzja ewidentnie naruszała bowiem przepisy prawa materialnego, jak i procesowego; 2) art. 6 Kpa poprzez wydanie decyzji sprzecznej z przepisami prawa zarówno materialnego jak i procesowego; 3) art. 8 Kpa poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób który w żaden sposób nic budzi zaufania obywateli do organów Państwa, w szczególności z pominięciem przepisów postępowania oraz wydanie decyzji która jest sprzeczna z przepisami prawa materialnego; 4) art. 11 Kpa albowiem z zaskarżonej decyzji nie wynika de facto jakimi przesłankami kierował się organ wydając taka a nie inna decyzję; 5) art. 107 § 1 Kpa poprzez jego nie zastosowanie albowiem uzasadnienie decyzji należy uznać za co najmniej nie wystarczające, nie wyjaśnia bowiem w żaden sposób dlaczego odmówiono wydania decyzji w trybie przepisów regulujących prawo do rekompensaty w dacie złożenia pierwszego wniosku; 6) art. 86 i 89 Kpa — poprzez ich bezpodstawne niezastosowanie. W szczególności należy mieć na uwadze, że organy mogły dokonać przesłuchania strony lub przeprowadzić rozprawę administracyjną, co pozwoliłoby na precyzyjne określenie jej żądania i podstawy prawnej. Do tego samego skutku doprowadziłoby przeprowadzenie rozpraw}' administracyjnej. II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 13 ust. 3 oraz 6 ust. 3 ustawy poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie a w efekcie uznanie, że w niniejszej sprawie dla ustalenia wartości przysługującej skarżącej rekompensaty organ winien brać pod uwagę rekompensatę przyznaną Z.F., jako poprzednikowi prawnemu skarżących; 2) art. 2 oraz 8 ust. 2 Konstytucji jak również art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. 1993, nr 61, poz. 284, ze zm.) - dalej zwanej "Konwencją" — poprzez ich niezastosowanie, a w efekcie uznanie, że pomimo, iż skarżący złożyli wniosek o przyznanie im rekompensat już w 1972 r., zaś wobec błędów urzędników prawo to nie zostało im przyznane, na chwilę obecną możliwe jest wyłącznie przyznanie im praw określonych w aktualnie obowiązującej ustawie, która - co istotne - przyznaje skarżącym zdecydowanie mniejsze uprawnienia niż akt}- prawne obowiązujące uprzednio. W efekcie zaś organy naruszyły następujące przepisy: 1) Uchwały nr [...] Prezydium Rządu z dnia [...]czerwca 1951 r., 2) Uchwały nr [...] Rady Ministrów z dnia [...] kwietnia 1957 r., Zarządzenia nr [...] Ministra Rolnictwa z dnia [...] października 1957 r. Naruszenia tychże przepisów skarżący upatrują w bezpodstawnej odmowie ich zastosowania, chociaż były to regulacje obowiązujące w dacie składania pierwszych wniosków o przyznanie prawa do rekompensat. W związku z powyższym skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, na co przedstawili obszerne argumenty w uzasadnieniach skarg.

W odpowiedzi na skargi Minister Skarbu Państwa wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zainicjowane powyższymi skargami oraz prowadzić je pod sygn. akt I SA/Wa 615/15.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skargi nie są uzasadnione.

W niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy w stosunku do skarżących Wojewoda [...] prawidłowo zastosował przepis art. 6 ust. 3 w zw. z art. 13 ust. 2 i 3 ustawy, traktując Z. F. jako poprzednika prawnego wnioskodawców, który zrealizował prawo do rekompensaty i czy w związku z tym organ zasadnie pomniejszył wysokość należnego prawa do rekompensaty w formie świadczenia pieniężnego, o wartość prawa nabytego przez Z. F. w 1960 r. w ramach realizacji prawa do rekompensaty.

Odnosząc się do tego zagadnienia zacząć należało od tego, że z przepisu art. 13 ust 2 ustawy wynika generalna zasada, iż zaliczenie wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje się w wysokości równej 20% wartości tych nieruchomości. Zgodnie zaś z art. 6 ust. 3 ustawy osoba, która na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty nabyła na własność albo w użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa lub nieruchomości takie nabyli jej poprzednicy prawni, dołącza do wniosku dokumenty urzędowe poświadczające nabycie. Na podstawie art. 13 ust. 3 ustawy, w przypadku o którym mowa w art. 6 ust. 3, wysokość zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ust. 2 — pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali — przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy.

Powyższa regulacja oznacza zatem, że za konkretną nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej uprawnieni nie mogą otrzymać świadczenia przewyższającego wysokość 20% jej wartości. Jeżeli więc za dany majątek została już poprzednio przyznana rekompensata, to – stosownie do art. 13 ust. 3 ustawy – wysokość aktualnie zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego winna być pomniejszona o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali. Jak bowiem podkreślał już Naczelny Sąd Administracyjny prawo do rekompensaty stanowi jedną całość i przysługuje za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2012 r., sygn. akt I OSK 1494/11).

Jak zasadnie uznał Minister Skarbu Państwa, na gruncie niniejszej sprawy przepis art. 6 ust. 3 ustawy znajdował zastosowanie, także w sytuacji skarżących. Sąd zwraca uwagę, że prawo do rekompensaty przysługuje w pierwszej kolejności właścicielowi nieruchomości, który był nim w dniu 1 września 1939 r. (nazwijmy go pierwotnym właścicielem), a w dalszej kolejności jego spadkobiercom. Przepis art. 6 ust. 3 odwołuje się do sytuacji nabycia m.in. przez "poprzednika prawnego" prawa do rekompensaty poprzez nabycie nieruchomości Skarbu Państwa m.in. na własność. Zdaniem Sądu, poprzednik prawny, o którym mowa w tym przepisie, to nie tylko bezpośredni lub dalszy spadkobierca pierwotnego właściciela nieruchomości, który już zrealizował prawo do rekompensaty, a po którym dziedziczy wnioskodawca (także spadkobierca po pierwotnym właścicielu), który prawa do rekompensaty aktualnie dochodzi w postępowaniu administracyjnym. Poprzednikiem prawnym jest także osoba, która swoje uprawnienie wywodziła ze zdarzenia o charakterze prawnym (spadkobrania) i jednocześnie zrealizowała to prawo przed wnioskodawcą (np. nabyła własność nieruchomości w zamian za nieruchomość pozostawioną w ZSRR), którego sprawa rozpatrywana jest w oparciu o przepisy ustawy. Aby zatem przepis art. 6 ust. 3 miał zastosowanie w sprawie wnioskodawca nie musi w każdym przypadku być spadkobiercą osoby, która wcześniej zrealizowała prawo do rekompensaty. Ważne jest natomiast to, żeby zarówno wnioskodawca jak i osoba, która wcześniej zrealizowała prawo do rekompensaty byli spadkobiercami po osobie, która pozostawiła nieruchomość w rozumieniu ustawy – pierwotnym właścicielu nieruchomości (przesłanka z art. 6 ust. 3, dotycząca zwrotu "prawny") i żeby osoba, która zrealizowała prawo do rekompensaty zrobiła to przed wnioskodawcą (przesłanka z art. 6 ust. 3, dotycząca zwrotu "poprzednik"). Przepis art. 6 ust. 3 ustawy celowo używa zwrotu "poprzednik prawny", a nie "spadkodawca", ponieważ nie w każdym przypadku osoba dochodząca prawa do rekompensaty po pierwotnym właścicielu (jeden z jego spadkobierców) ma zamiar dochodzić prawa do rekompensaty także po innych jego (wcześniejszych) spadkobiercach, po których to ona z kolei dziedziczy. Może się np. zdarzyć, że osoba, o której mowa w przepisie art. 3 ust. 2 ustawy, dochodzi realizacji prawa do rekompensaty tylko w zakresie należnego jej udziału, natomiast nie dochodzi tego prawa w zakresie udziału należnego jej z tytułu spadkobrania po innym uprawnionym do rekompensaty.

W ocenie Sądu, Z. F. jest osobą, o której mowa w art. 6 ust. 3 ustawy. Niewątpliwie właścicielem nieruchomości pozostawionej w miejscowości [...] o pow. [...] ha, w dniu 1 września 1939 r. była Z. K., po której dziedziczyła w 1941 r. S.F., a następnie w 1949 r. po niej dziedziczyli: Z. F., H. P., K. P. (poprzednio F.) i B. F., a w 2005 r. po tej ostatniej osobie A. F. i M. F. Z. F. był zatem dalszym prawnym spadkobiercą po Z.K. i jednocześnie nabył prawo do rekompensaty przed skarżącymi, co wynika z umowy nabycia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [..] w [...], zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...] września 1960 r., Nr Rep. A. [...], w wykonaniu orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1960 r., nr [...]. Z. F. był zatem, w rozumieniu art. 6 ust. 3 ustawy, poprzednikiem prawnym K. P., M. F., A. F. i H. P., a zatem wartość prawa do rekompensaty należna skarżącym musiała być pomniejszona o wartość prawa nabytego przez Z. F., stosownie do przepisu art. 13 ust. 3 ustawy.

Wobec tego Sąd uznał, że w niniejszej sprawie Wojewoda [...] prawidłowo zastosował przepisy art. 6 ust. 3, art. 13 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 w zw. z ust. 3 ustawy, a wydana w sprawie decyzja zawiera elementy wynikające z przepisu art. 8 ustawy. Trafnie też Minister wskazał, że w ustawie brak podstawy prawnej do zmiany decyzji pierwszoinstancyjnej poprzez przyznanie wnioskodawcom nieruchomości na terenie gminy [...]. Co prawda w obu wydanych w sprawie decyzjach organy wadliwie określiły pierwotnego właściciela nieruchomości pozostawionej - Wojewoda wskazując jako właścicieli: Z. F., K. F., H. P. i B.F. (na datę pozostawienia mienia – 1951 r.), a Minister Skarbu Państwa wskazując S. F., jednakże nie ulega wątpliwości, że pierwotnym właścicielem była Z. K., co wynika z orzeczenia Sądu [...] z dnia [...] września 1941 r., sygn. akt [...]. W sprawach z zakresu "mienia zabużańskiego" za właściciela nieruchomości, o którym mowa w przepisie art. 2 pkt 1 ustawy, uznaje się bowiem właściciela na dzień 1 września 1939 r., a nie właściciela na dzień pozostawienia (opuszczenia) nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 2124/12). Naruszenie to nie miało jednak żadnego wpływu na wynik sprawy, skoro skarżący dochodzą prawa do rekompensaty tylko w zakresie udziału przysługującego po S. F.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd podziela stanowisko skarżących, że w niniejszej sprawie Wojewoda [...] i Minister Skarbu Państwa zastosowali w sprawie przepisy art. 6 ust. 3 i art. 13 ust. 3 ustawy bez dokonania wykładni pojęcia "poprzednik prawny", użytego w przepisie art. 6 ust. 3 ustawy na tle stanu faktycznego niniejszej sprawy. Naruszenie to nie miało jednak żadnego wpływu na jej wyniki, skoro decyzje organów w istocie odpowiadają prawu.

Jeżeli natomiast chodzi o podnoszone naruszenie przepisów art. 2, art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, jak również art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji Sąd zwraca uwagę, że przed wejściem w życie ustawy wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty składała niewątpliwie K. P., co wynika z jej pisma z dnia [...] września 1972 r., podtrzymanego pismem z dnia [...] grudnia 1991 r. Taki wniosek składał też B. F. w piśmie z dnia [...] maja 1987 r. (co wynika z pisma Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...] lipca 1987 r.). K. P., działając w imieniu własnym i pozostałych skarżących, wystąpiła o przyznanie prawa do rekompensaty dopiero pismem z dnia [...] grudnia 2008 r. Uszło jednak uwadze skarżących, że organy administracji, zgodnie z przepisami art. 7 Konstytucji RP i art. 6 Kpa działają na podstawie i w granicach prawa. Dla niniejszej sprawy znaczenie miały przepisy ustawy, która weszła w życie w dniu 7 października 2005 r. Jeżeli natomiast chodzi o wnioski złożone przed wejściem w życie ustawy Sąd zwraca uwagę, że sytuację tę reguluje przepis art. 27 ustawy. Zgodnie z tym przepisem postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. Przepis ten jest jasny i obligował organy administracji publicznej do załatwienia niniejszej sprawy w oparciu o przepisy ustawy. Jak wskazano w orzecznictwie sądowym, dotyczącym tego typu spraw, organy orzekające o publicznoprawnym uprawnieniu do rekompensaty obowiązane są stosować przesłanki obowiązujące w dacie orzekania. Mogłyby stosować uprzednio obowiązujące przepisy tylko w przypadku wyraźnego ustawowego wskazania, którego obecna ustawa nie zawiera (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2907/12).

Zdaniem Sądu - pomijając to, że przepisy art. 2 i 8 ust. 2 Konstytucji RP nie są samoistnymi źródłami praw podmiotowych, które organy mogłyby naruszyć – uszło uwadze skarżących, że prawo do poszanowania mienia przewidziane w przepisie art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji – zdaniem pierwsze, nie ma charakteru przepisu szczególnego w stosunku do przepisu art. 27 ustawy, wyłączającego jego stosowanie. Wobec tego podnoszone w sprawie zarzuty naruszenia przepisów art. 138 § 1 pkt 2, art. 138 § 2, art. 6, art. 8, art. 11, art. 107 § 1, art. 86 i art. 89 Kpa nie były skuteczne. Skarżący pomijają to, że we wspomnianym art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji zawarte jest zdanie drugie, z którego wynika, że zasada ochrony własności nie będzie jednak w żaden sposób naruszać prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych.

Jeżeli K. P. uważała, że jej wniosek z 1972 r. jest zbyt długo rozpatrywany i że powinien być załatwiony poprzez wydanie decyzji administracyjnej, to już w 1972 r. przysługiwało jej prawo do wniesienia zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie (art. 34 Kpa – Dz. U. Nr 30, poz. 168 ze zm.). Od 1 października 1995 r. skarżącej przysługiwał zaś środek prawny w postaci skargi sądowej na bezczynność organu (art. 17 ustawy z dnia z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz. U. Nr 74, poz. 368).

Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.