Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 757/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia del. WSA Cezary Kosterna Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 30 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 938/16 w sprawie ze skargi M. S. na decyzje Dyrektor Izby Celnej w P. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...], nr [...], nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w R. kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 30 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 938/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargi M. S. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] kwietnia 2016 r., w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Decyzjami z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr: [...],[...],[...] Dyrektor Izby Celnej w P. utrzymał w mocy trzy poprzedzające je decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w R. z dnia [...] września 2015 r., w przedmiocie wymierzenia M. S. kar pieniężnych za urządzanie gier na automatach (HOT SPOT nr [...], HOT SPOT nr [...] i HOT SPOT nr [...]) poza kasynem, w wysokości po 12.000 zł. W podstawach prawnych decyzji organ wskazał art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.; dalej: O.p.) w zw. z m.in. art. 2 ust. 3, 4 i 5, art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 oraz art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 612 ze zm.; dalej: u.g.h.).

Skargi na powyższe decyzje wniósł M. S.

Postanowieniami z dnia [...] października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy ze skarg M. S. na trzy decyzje Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] kwietnia 2016 r.

Sąd I instancji uzasadniając oddalenie skarg, na podstawie art. 151 p.p.s.a., stwierdził m.in., że przeprowadzone przez organ postępowanie wykazało, że skarżący wyczerpał desygnaty pojęcia "urządzający". Przede wszystkim w umowie dzierżawy lokalu w sposób konkretny wskazano cel tej umowy – tj. pod instalację urządzenia do gier. Skarżący miał świadomość, na co lokal jest wydzierżawiany. Na podstawie umowy skarżący zobowiązał się nie tylko do udostępnienia lokalu pod wyżej opisany cel, ale również do zapewnienia możliwości podłączenia urządzeń do instalacji elektrycznej oraz jego udostępniania do używania gościom, sprawowania stałej opieki nad urządzeniami, powiadomienia o każdym przypadku uszkodzenia automatu właściciela, traktowania informacji o przychodach jako poufnych, pod rygorem odpowiedzialności odszkodowawczej. Poza tym, w lokalu tym przeprowadzono kilka kontroli: w dniu [...] marca 2014 r., podczas której stwierdzono siedem urządzeń do gier, a następnie w dniu [...] stycznia 2015 r., podczas której w lokalu znajdowało się sześć kolejnych urządzeń.

W ocenie Sądu powyższe okoliczności świadczą o tym, że skarżący udostępniając lokal, w którym miała siedzibę prowadzona przez niego działalność, świadomie uczestniczył w urządzaniu gier na automatach przez udostępnienie swobodnego korzystania z jego lokalu, w którym zainstalowano urządzenia i udostępniając go nieograniczonej liczbie osób a także zapewniając jego obsługę, w samym centrum D. Sąd I instancji stwierdził, że z urzędu (sprawa o sygn. akt II SA/Rz 260/16) wiadomo mu, że w dniu [...] marca 2014 r. skarżący podpisał pierwszy protokół z czynności kontrolnych, w trakcie których stwierdzono istnienie w lokalu urządzeń do gier, a następnie wyniki przeprowadzonego eksperymentu, w którym stwierdzono, że były to gry hazardowe. Wobec powyższego zdaniem WSA nawet jeśliby przyjąć, że do tego czasu skarżący nie miał świadomości nielegalnego procederu, jaki odbywał się w jego lokalu, to po tym dniu okoliczność ta nie powinna budzić jego wątpliwości. Wobec powyższego, zdaniem WSA, podpisanie w dniu [...] kwietnia 2014 r. kolejnej umowy dzierżawy na zainstalowanie kolejnych automatów, których zainstalowanie potwierdzały wyniki kolejnej kontroli przeprowadzonej w dniu [...] stycznia 2015 r., usuwa wszelkie wątpliwość co do uznania skarżącego za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. W ocenie Sądu zasady wiedzy i doświadczenia życiowego nakazują przyjąć, że każdy rozsądny człowiek mając świadomość, że w stanowiącym jego własność lokalu, realizowana jest nielegalna działalność, nie godzi się na jej kontynuowanie, nie osiągając z tego tytułu dodatkowych profitów.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zaskarżając to orzeczenie w całości.

Wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżący jest osobą "urządzającą gry na automatach" i co za tym idzie, że można go pociągnąć do odpowiedzialności administracyjnej i wymierzyć mu kary pieniężne za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów w świetle dokonanych ustaleń faktycznych powinna skutkować uwzględnieniem skargi na skutek stwierdzenia, że czynności strony, jako osoby wynajmującej powierzchnię w swoim lokalu podmiotowi, który takie gry urządza, nie mogą być zakwalifikowane jako wypełniające pojęcie urządzania gry na automatach poza kasynem gry.

Wobec powyższego autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzających go decyzji obu instancji w całości a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

W zarzucie skargi kasacyjnej, jej autor upatruje naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w błędnej wykładni tego przepisu polegającej na bezzasadnym przyjęciu, że skarżący jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry. Treść omawianego zarzutu oraz jego uzasadnienia wskazuje, że w istocie zmierza on do zakwestionowania zarówno dokonanej w postępowaniu sądowoadministracyjnym wykładni przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jako rozszerzającej w zakresie pojęcia urządzającego gry, jak i w konsekwencji zasadności jego zastosowania.

W tej sytuacji w pierwszej kolejności należy ocenić prawidłowość odkodowania wskazanej normy prawnej przez Sąd I instancji, a następnie - w przypadku uznania prawidłowości tego procesu - stwierdzić, czy norma ta została prawidłowo zastosowana do niewadliwie - z punktu widzenia zarzutów skargi kasacyjnej - poczynionych ustaleń faktycznych sprawy.

I tak, prawnie istotną kwestią w świetle możliwości stosowania kary z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest ocena prawidłowości odkodowania i zastosowania normy wynikającej z literalnego brzmienia treści tego przepisu, w zakresie zwrotu "urządzający gry".

W kwestii przypisania skarżącemu odpowiedzialności za urządzanie gier na automatach podkreślenia przede wszystkim wymaga, że stan prawny rozpatrywanej sprawy kształtują przepisy ustawy o grach hazardowych w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 88), która wprowadziła do art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych osobną podstawę do wymierzenia kary posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4). Na gruncie omawianej regulacji w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie wspomnianej nowelizacji Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie przyjmował, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach", jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów ustawy hazardowej, która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu jako element wspólnego przedsięwzięcia. Przy ocenie, czy podmiot nie powinien zostać uznany za urządzającego gry na automacie niezbędne jest odwołanie się do wszystkich elementów stanu faktycznego (zob.: wyrok z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 2736/16, tak też wyrok z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 5233/16, CBOSA).

Jak zatem przyjęto w orzecznictwie, przy dokonywaniu wykładni przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w brzmieniu obowiązującym w sprawie, należy przyjąć szeroki zakres definicji podmiotu urządzającego gry.

Dalej, proces wykładni pojęć nieostrych, takich jak urządzanie gier hazardowych wymaga - w zakresie odkodowania przedmiotowego ich zakresu - wyznaczenia desygnatów tego określenia. W orzecznictwie przyjęto, że samo urządzanie gier hazardowych to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.

Wobec powyższego określenia zakresu pojęcia urządzającego gry, należy uznać, że Sąd I instancji nie dokonał, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, rozszerzającej wykładni tego określenia. Co więcej, Sąd kasacyjny doszedł do przekonania, że WSA prawidłowo uznał, że na etapie postępowania administracyjnego prawidłowo dokonano w sprawie niezbędnych ustaleń faktycznych oraz zastosowano przepisy art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h.

I tak, w pełni można się zgodzić z wywodami skarżącego kasacyjnie, że sam fakt zawarcia umowy dzierżawy powierzchni lokalu na rzecz podmiotu dysponującego automatami do gier nie powoduje uznania, że wydzierżawiający jest "urządzającym gry" w rozumieniu powołanych przepisów. W rozpoznawanej sprawie jednakże Sąd I instancji - podzielając stanowisko organów co do tego, że skarżący gry "urządzał" – nie oparł wyłącznie na fakcie zawarcia umowy. W pisemnych motywach wyroku WSA wskazał na wynikające z tej umowy okoliczności, takie jak zapewnienie możliwości podłączenia urządzeń do instalacji elektrycznej oraz sprawowanie stałej opieki nad urządzeniami, powiadamianie o każdym przypadku uszkodzenia automatu właściciela, traktowania informacji o przychodach jako poufnych, pod rygorem odpowiedzialności odszkodowawczej i działania te ocenił jako wykraczające poza regulacje dotyczące najmu czy dzierżawy i świadczące o aktywności skarżącego ukierunkowanej na urządzanie gier.

Ocena tego stanowiska Sądu I instancji co do prawidłowości zastosowania wobec skarżącego art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. wymaga odniesienia się do materiału zgromadzonego w sprawie i poczynionych na jego podstawie ustaleń. I tak, z treści umowy dzierżawy powierzchni z A. P. znajdującej się w aktach administracyjnych istotnie, jak stwierdził WSA, wynika nie tylko, że jej celem było zainstalowanie urządzeń do gier, ale także, że skarżący był stroną wypełniającą obowiązek dokonywania zawiadomień o uszkodzeniach urządzeń (§ 7 umowy). Zgodnie z § 5 umowy, wydzierżawiający powierzchnię lokalu miał zapewnić możliwość podłączenia urządzeń do instalacji elektrycznej oraz udostępnić urządzenia do używania gościom lokalu. Co do zasady zapewnienie dostawy energii mieści się w obowiązkach wydzierżawiajacego. Podkreślenia wymaga jednak, że z treści umowy wynika wyraźnie, że udostępnienie energii miało na celu umożliwienie podłączenia urządzeń i prowadzenie przez dzierżawcę działalności gospodarczej bazującej na ich eksploatacji. Nie sposób też pominąć okoliczności, że Sądowi I instancji – jak wskazał i co nie było kwestionowane w sprawie - z urzędu wiadomo było, że już w dniu [...] marca 2014 r. skarżący podpisał pierwszy protokół z czynności kontrolnych w trakcie których stwierdzono istnienie w lokalu urządzeń do gier, a następnie wyniki przeprowadzonego eksperymentu, w którym stwierdzono, że były to gry hazardowe. W tej sytuacji nie można odmówić trafności wywodu WSA, że nawet jeśliby przyjąć, że do czasu pierwszej kontroli nie miał świadomości nielegalnego procederu, jaki odbywał się w jego lokalu, to po tym dniu, a zatem i w dniu kontroli będącej przyczynkiem postępowania w tej sprawie ([...] stycznia 2015 r.), okoliczność ta nie powinna budzić wątpliwości.

Powyższe okoliczności uzasadniają wniosek, że celem wymienionej umowy, a zarazem zgodnym zamiarem stron było nie tyle zawarcie umowy dzierżawy, ile podjęcie wspólnego przedsięwzięcia. Zarzut naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. przez błędne zastosowanie, w sytuacji gdy w świetle dokonanych ustaleń faktycznych zasadny jest wniosek, że czynności skarżącego, jako osoby jedynie udostępniającej powierzchnię lokalu podmiotowi, który takie gry urządza, nie mogą być zakwalifikowane jako wypełniające pojęcie urządzania gier na automatach poza kasynem gry, był nieusprawiedliwiony.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. z w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).