Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1104/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 716
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych.
article: art. 240 par. 1 pkt 5 i 7
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędziowie WSA Wojciech Gapiński, Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2018 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] nr [...] 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. 2017. 201 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez pana B. R. (dalej podatnik lub strona) od decyzji Prezydenta Miasta W. (dalej organ podatkowy) z dnia [...] r. Nr [...] w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za rok 2016 w kwocie [...] zł, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej Kolegium lub SKO) utrzymało w mocy decyzję organu podatkowego.

Uzasadniając rozstrzygnięcie SKO wskazało na podstawę prawną ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości powołując stosowne przepisy ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. 2014. 849 ze zm., dalej ustawa podatkowa), w brzmieniu obowiązującym w badanym roku podatkowym, w tym art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 4 tej ustawy oraz art. 46 § 1 k.c., art. 20 ust. 1 pkt 1 i art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. 2016. 1629 ze zm.). Podniosło, że zgodnie z danymi wynikającymi z ewidencji gruntów i budynków oraz treści księgi wieczystej o numerze [...], podatnik jest właścicielem działki o numerze geod. [...] o powierzchni [...] ha sklasyfikowanej w ewidencji gruntów i budynków jako Tr. Strona nabyła prawo własności tej nieruchomości z dniem 4 listopada 1971 r. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia 31 stycznia 2002 r. Kolegium podało, że podatnik w piśmie z dnia 11 sierpnia 2016 r. stwierdził, iż sporna działka została wywłaszczona decyzją z dnia [...] r. nr [...]. Organ podatkowy, po wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia wysokości przedmiotowego zobowiązania za lata 2011-2016, zwrócił się do Wydziału Inwestycji, Architektury i Geodezji o udzielenie wyjaśnień w sprawie spornej działki uzyskując informację, że prawo własności tej działki nie przeszło na Skarb Państwa z uwagi na nieuregulowany stan prawny. Ponadto organ podatkowy zwrócił się do Wydziału Mienia i Nadzoru Właścicielskiego o udostępnienie akt sprawy dotyczących sposobu zakończenia postępowania wywłaszczeniowego. W odpowiedzi poinformowano, że wydział posiada jedynie kserokopię decyzji wywłaszczeniowej. Starosta W. poinformował organ podatkowy, że przeprowadzono postępowanie wyjaśniające, w trakcie którego ustalono, że podatnik nabył prawo własności spornej nieruchomości na podstawie postanowienia sądowego, oraz że brak jest akt sprawy o jej wywłaszczeniu, a nadto że na podstawie kserokopii decyzji wywłaszczeniowej nie dokonano zmiany w zapisie treści księgi wieczystej.

Kolegium stwierdziło, że z treści księgi wieczystej jak i wypisu z ewidencji gruntów i budynków bezspornie wynika, że właścicielem przedmiotowej działki jest podatnik, zaś z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz. U. 2016. 790) wynika zasada jawności materialnej czyli domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa wpisanego do księgi wieczystej, który wiąże wszystkich do czasu skutecznego obalenia tego domniemania. Uznało za nieuzasadniony zarzut nieprzeprowadzenia dowodu z zeznań świadka na okoliczność wywłaszczenia jej dziadka z działki o nr geod. [...] i doręczenia decyzji wywłaszczeniowej, gdyż nie wykazano, że na podstawie kserokopii decyzji znajdującej się w aktach sprawy nastąpiła zmiana statusu właścicielskiego tej nieruchomości. SKO przywołało również treść art. 121 ust. 1 i art. 123 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wskazało, że organy podatkowe oraz Kolegium nie są uprawnione do dokonywania zmian w ewidencji gruntów i budynków, wypowiadania się w przedmiocie prawa własności nieruchomości, jej powierzchni, czy też rodzaju i klas użytków, zaś kwestionowanie tych danych może odbywać się tylko w odrębnym od postępowania podatkowego postępowaniu administracyjnym, natomiast wpisów w księdze wieczystej - w postępowaniu cywilnym (wieczystoksięgowym).

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący pan B. R. wniósł o jej uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania podnosząc, że wpis w księdze wieczystej jakkolwiek korzysta z domniemania prawdziwości to jednak nie przesądza o rzeczywistym stanie prawnym. Skarżący przyznał, że sporną działkę nabył w drodze uwłaszczenia z dniem 4 listopada 1971 r., jednakże decyzjami z dnia 19 stycznia1988 r. i 18 lutego 1988 r. działka ta została wywłaszczona i prawo jej własności nabył Skarb Państwa. Okoliczność ta została potwierdzona w piśmie Urzędu Miasta W. z dnia 9 marca 2010 r., z którego jednoznacznie wynika, że działka nr [...] została skutecznie wywłaszczona. Decyzję w sprawie odszkodowania otrzymała spadkobierczyni wykazanego wówczas w księdze wieczystej właściciela. Skarżący podkreślił, że nie jest właścicielem tej działki co przez kilkadziesiąt lat nie było kwestionowane, a w rejestrach gruntów wykazany był Skarb Państwa.

Skarżący wskazał, że organy podatkowe nie przeprowadziły dowodów przez niego wskazanych. Nie zbadano akt wywłaszczeniowych ani nie przesłuchano świadka.

Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko i jego argumentację.

W piśmie z dnia 7 marca 2018 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał zarzuty skargi, a nadto dołączył do akt m.in. odpis aktu notarialnego z dnia 28 listopada 2017 r. stanowiącego oświadczenie o uzgodnieniu stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i odpis księgi wieczystej [...] dotyczącą spornej działki, w której jako jej właściciela wpisano Skarb Państwa (działka o pow. [...] m2).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy podatkowej "podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne (...) będące właścicielami nieruchomości". W myśl art. 21 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne "podstawą (...) wymiaru podatków i świadczeń, oznaczenia nieruchomości w księgach wieczystych (...) stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków". Z kolei z art. 1 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wynika, że "księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości", przy czym stosownie do art. 3 ust. 1 tej ustawy domniemywa się, że "prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym". "W razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie (...) może żądać usunięcia niezgodności (art. 10 ust. 1 tej ustawy).

Z ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, które sąd orzekający w pełni podziela, wynika, że "Zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tandum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa, wpisanego do księgi wieczystej wiąże wszystkich aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę posiadającą w tym interes prawny" (tak wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 503/16). Domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Z tej przyczyny organ administracyjny, w tym podatkowy nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu, wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego. Tym samym zasad domniemania prawdziwości wpisu wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą wpisu własności w księgach wieczystych (tak wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1909/15). Księgi wieczyste, podobnie jak ewidencja gruntów i budynków, stanowią rejestr publiczny, przy czym wpisy dotyczące oznaczenia właściciela (użytkownika wieczystego) nieruchomości zawarte ewidencji nie mogą podważać domniemania prawdziwości danych zawartych w dziale drugim księgi wieczystej, obejmującym wpisy dotyczące własności i użytkowania wieczystego (art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).

W niniejszej sprawie poza sporem było, że dane dotyczące podatnika jako właściciela spornej nieruchomości zawarte zarówno w rejestrze gruntów i budynków jak i w księdze wieczystej tej nieruchomości były zbieżne. Zarówno w księdze wieczystej jak i w rejestrze zostało ujawnione, że jej właścicielem jest skarżący. Skoro tak to organy podatkowe nie miały podstaw ani uprawnień do kwestionowania tej okoliczności i dokonywania własnych ustaleń w tym zakresie. Zobowiązane natomiast były dokonać porównania danych co do stanu własności nieruchomości wynikających z rejestru i księgi wieczystej, które okazały się tożsame. Poza sporem było również, że sporna nieruchomość nie pozostawała w samoistnym posiadaniu innego podmiotu przy czym okoliczności tej nie wykazał sam skarżący.

Osoba fizyczna, ujawniona w księgach wieczystych jako właściciel gruntu, jest podatnikiem podatku od nieruchomości (art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy podatkowej), chyba że udowodnione zostanie, że grunt ten pozostaje w samoistnym posiadaniu innego podmiotu lub jednostki (art. 3 ust. 3 ustawy podatkowej). Fakt istnienia decyzji dotyczącej wywłaszczenia danego gruntu, bez dokonania odpowiedniego wpisu w księdze wieczystej, nie ma znaczenia dla określenia innego niż ujawniony w księdze wieczystej gruntu jego właściciel.

Skoro organy podatkowe związane były orzeczeniem Sądu co do wpisu właściciela spornej nieruchomości nie mogły prowadzić postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia ewentualnego rzeczywistego stanu prawnego w tym zakresie. Dlatego też zasadnie pominęły i uznały za nieistotne w sprawie wnioski dowodowe skarżącego mające wykazać innego niż ujawniony w księdze wieczystej właściciela (Skarb Państwa).

Warto w tym miejscu stwierdzić, że wpis w księdze wieczystej w postępowaniu wieczystoksięgowym stanowi orzeczenie merytoryczne rozstrzygające o istocie sprawy (art. 6268 § 6 k.p.c.), zaś wpisem w księdze wieczystej jest również wykreślenie (art. 6268 § 7 k.p.c.). Zgodnie z art. 240 § 1 pkt 5 i 7 O.p. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję (pkt 5), bądź decyzja została wydana na podstawie innej decyzji lub orzeczenia sądu, które następnie zostały uchylone, zmienione, wygaszone lub stwierdzono ich nieważność w sposób mogący mieć wpływ na treść wydanej decyzji (pkt 7).

Jak wynika ze złożonego przez stronę skarżącą odpisu księgi wieczystej z dnia 7 marca 2018 r. ([...]) jako właściciel działki o pow. [...] m2 został wpisany Skarb Państwa, zaś tę działkę odłączono z [...]. Wpisu tego dokonano na podstawie aktu notarialnego z dnia 28 listopada 2017 r. (Rep. A. nr [...]) zawierającego oświadczenia skarżącego i reprezentanta Skarbu Państwa (Starosta Powiatu W.) o uzgodnieniu stanu prawnego spornej nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (działka [...]) z uwzględnieniem decyzji wywłaszczeniowej z dnia 18 lutego 1988 r. Strony uzgodniły, że właścicielem tej działki jest Skarb Państwa zaś działkę odłączono z dotychczasowej księgi i założono dla niej nową księgę.

Skoro, jak wynika z treści decyzji obu organów podatkowych, podatnika spornej nieruchomości określono na podstawie istniejącego w dacie wydania tych decyzji orzeczenia Sądu w postaci wpisu do księgi wieczystej skarżącego jako jej właściciela, a wpis ten (orzeczenie) uległ zmianie już po wydaniu tych decyzji, to tym samym zaistniała podstawa wznowieniowa opisana w art. 240 § 1 pkt 7 O.p. Wpis ten jako prawomocny wiąże organy podatkowe i Sąd orzekający w sprawie. Wpisu tego nie można było potraktować jako nowego dowodu w sprawie, gdyż nie istniał w momencie jej ostatecznego rozstrzygnięcia. Tym niemniej Sąd związany jego treścią uznał, że stanowi on podstawę wznowieniową z art. 240 § 1 pkt 7 O.p. co oznaczało konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji z uwagi na treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 134 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2017.1369 ze zm.), dalej ustawa p.p.s.a.

Rozpoznając sprawę ponownie organ podatkowy uwzględni poczynione wyżej uwagi i uzupełni postępowanie dowodowe m.in. o dokumenty określające stan własności spornej działki, a następnie wyda stosownej treści orzeczenie.

Z tych przyczyn Sąd na podstawie wskazanych wyżej przepisów orzekł jak w wyroku, zaś o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a. dokonując ich miarkowania w zakresie kosztów zastępstwa pełnomocnika będącego adwokatem z uwagi na przyczyny dla których uwzględniono skargę oraz jej tożsamość w 5 sprawach (do kwoty 50 zł w każdej sprawie).