Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 207/01
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 2002-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Podatkowe postępowanie
Egzekucyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 33 pkt 1, art. 34
journal: Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 26 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
article: art. 232 par. 1, art. 244 pkt 1
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz. 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
article: art. 59 par. 1 pkt 1, art. 60 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: 1. Za niedopuszczalne w państwie prawa należy uznać takie zachowanie organów celnych, które na przejściu granicznym aprobują działanie Banku Staropolskiego odsyłają do tego banku osoby dokonujące wpłat gotówkowych związanych z należnościami podatkowymi i celnymi związanymi z odprawa towarów, natomiast skutkami takich skutecznych wpłat gotówkowych próbują obciążyć tylko i wyłącznie stronę.

2. Dokonanie przez skarżącego wpłaty gotówki do Banku Staropolskiego na konto płatnika z tytułu należnych podatków należało określać przez pryzmat postanowień art. 59 par. 1 pkt 1 i art. 60 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ . Terminem dokonania zapłaty gotówkowej jest bowiem dzień bezpośredniego przekazania kwoty podmiotowi reprezentującemu wobec podatnika interesy fiskalne /płatnikowi-organowi celnemu/. Podatnik nie może ponosić odpowiedzialności za to, iż kwota podatku wpłacona w gotówce na właściwe konto bankowe płatnika nie doszła do niego.

TEZY

1. Za niedopuszczalne w państwie prawa należy uznać takie zachowanie organów celnych, które na przejściu granicznym aprobują działanie Banku Staropolskiego odsyłają do tego banku osoby dokonujące wpłat gotówkowych związanych z należnościami podatkowymi i celnymi związanymi z odprawa towarów, natomiast skutkami takich skutecznych wpłat gotówkowych próbują obciążyć tylko i wyłącznie stronę.

2. Dokonanie przez skarżącego wpłaty gotówki do Banku Staropolskiego na konto płatnika z tytułu należnych podatków należało określać przez pryzmat postanowień art. 59 par. 1 pkt 1 i art. 60 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ . Terminem dokonania zapłaty gotówkowej jest bowiem dzień bezpośredniego przekazania kwoty podmiotowi reprezentującemu wobec podatnika interesy fiskalne /płatnikowi-organowi celnemu/. Podatnik nie może ponosić odpowiedzialności za to, iż kwota podatku wpłacona w gotówce na właściwe konto bankowe płatnika nie doszła do niego.


UZASADNIENIE

Prezes Głównego Urzędu Ceł w Warszawie postanowieniem (...) z dnia 18.12.2000 r. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Urzędu Celnego w Rz. (...) z dnia 3.08.2000 r. w sprawie odrzucenia wniesionych zarzutów przez Jana B. w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego (...) z dnia 3.07.2000 r.

W uzasadnieniu wyjaśnia natomiast, iż z akt sprawy wynika, iż Jan B. w dniu 12.01.2000 r. dokonał w Banku Staropolskim S.A. na przejściu granicznym w G. wpłaty gotówki w kwocie 3.977,10 zł, wskazując jako tytuł wpłaty opłaty manipulacyjne /kod 115/ w kwocie 58 zł i podatek od towarów i usług w imporcie /kod 813/ w kwocie 3.919,10 zł, wskazując jako odbiorcę Urząd Celny w Rz. z przywołaniem rachunku tego urzędu w NBP. Przedmiotowa kwota nie została jednakże przelana na rachunek bankowy urzędu celnego, gdyż w dniu 13.01.2000 r. Komisja Nadzoru Bankowego NBP zawiesiła działalność Banku Staropolskiego w Poznaniu i wszelkie operacje banku zostały z tym dniem zablokowane.

Wskazuje następnie, iż zasadniczymi w sprawie kwestiami jest przesądzenie czy:

1/ dług celny /opłata manipulacyjna/ wygasło na podstawie art. 244 Kodeksu celnego poprzez uiszczenie kwoty należności wynikającej z tego długu;

2/ czy należne zobowiązania podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług wygasło w myśl art. 59 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej jako pobranie podatku przez urząd celny /płatnika/.

Według Prezesa GUC wstępnym zagadnieniem jest ustalenie, czy art. 232 par. 1 i art. 244 pkt 1 Kodeksu celnego są samoistnymi przepisami regulującymi zapłatę i wygaśnięcie długu celnego, czy też mając na uwadze postanowienia art. 262 lub art. 242 par. 2 Kodeksu celnego, można posiłkować się w tej kwestii przepisami art. 59 par. 1 i art. 60 par. 1 Ordynacji podatkowej, które regulują kwestie związane z wygasaniem zobowiązań podatkowych i terminem dokonania zapłaty podatków.

Art. 262 Kodeksu celnego stanowi, iż do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy działu IV Ordynacji podatkowej, natomiast przepisy art. 59 par. 1 i art. 60 par. 1 Ordynacji podatkowej znajdują się w dziale III Ordynacji podatkowej.

Zdaniem organu odwoławczego kwestię zapłaty wygaśnięcia należności wynikającej z długu celnego regulują postanowienia art. 232 par. 1 oraz 244 pkt 1 Kodeksu celnego. Do uiszczenia kwoty należności i zwolnienia dłużnika z zobowiązania pieniężnego dochodzi - na skutek wykładni systemowej - dopiero z momentem faktycznego spełnienia w miejscu zamieszkania lub siedzibie wierzyciela. Oznacza to, że do spełnienia świadczenia w obrocie bezgotówkowym nie wystarcza tylko obciążenie rachunku bankowego, lecz również musi nastąpić uznanie rachunku wierzyciela. Podobnie, w razie dokonania przez dłużnika wpłaty gotówki w banku ze wskazaniem rachunku bankowego wierzyciela, nie wystarczy oddanie pieniędzy w tym banku, lecz musi nastąpić również uznanie rachunku bankowego wierzyciela wpłaconą kwotą. Korzystne jednak dla dłużnika postanowienia art. 59 par. 1 pkt 1 i art. 60 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej nie mogą być przez organy celne stosowane dla ustalenia, czy w tych samych okolicznościach dochodzi do wygaśnięcia długu celnego. Za tego rodzaju stanowiskiem przemawia ponadto treść art. 63 i art. 64 prawa bankowego z 1997 r. w związku z art. 725 Kodeksu cywilnego, iż bank ponosi odpowiedzialność za prawidłowość i terminowość wykonania polecenia przeprowadzenia rozliczenia pieniężnego. Ryzyko upadłości banku prywatnego nie może w świetle art. 56 ust. 2 prawa bankowego obciążać Skarbu Państwa, a należności wynikające z długu celnego, spowodowanego ogłoszeniem upadłości mogą być zgłoszone wyłącznie w trybie art. 163 i art. 168 prawa bankowego w związku z art. 150-152 prawa upadłościowego wyłącznie przez posiadacza rachunku, którego bank nie wykonał. Z powyższych zatem powodów przyjęto, że dług celny nie wygasł, bowiem kwota należności celnej nie została uiszczona.

W kwestii następnej kwestii spornej wpłaconego podatku od towarów i usług i podatku akcyzowego - Prezes GUC wyjaśnia, iż zgodnie z treścią art. 59 par. 1 pkt 2 i art. 60 par. 1 Ordynacji podatkowej, w niniejszej sytuacji faktycznej nie doszło do pobrania tych podatków przez organ celny jako ich płatnika, a więc zobowiązanie podatkowe nie wygasło.

Dlatego obowiązek zapłaty długu celnego oraz podatku od towarów i usług jest nadal wymagalny i nie został wykonany.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego - pełnomocnik Jana B. powyższemu postanowieniu zarzucił naruszenie zwłaszcza art. 244 Kodeksu celnego przez przyjęcie, iż w zaistniałym stanie faktycznym nie doszło do wygaśnięcia długu celnego; instrumentalnego podchodzenia do regulacji prawnej zawartej w art. 59 par. 1 pkt 1 i art. 60 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej i wniósł o uchylenie postanowień obu instancji.

Prezes Głównego Urzędu Ceł w Warszawie w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, z uzasadnieniem jak w swej zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył co następuje:

Wniesiona skarga dotycząca zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie niespornym jest to, iż Andrzej W. w dniu 12.01.2000 r. dokonał wpłat gotówki z tytułu należności celnych i podatkowych w placówce Banku Staropolskiego S.A. zlokalizowanej na przejściu granicznym, wskazując jako odbiorcę wpłaty Urząd Celny w Rz. z podaniem prawidłowego rachunku bankowego tego ostatniego w NBP. Bank Staropolski w dniu 12.01.2000 r. nie przekazał wpłaconej kwoty gotówki na konto bankowe organu celnego, a w dniu 13.01.2000 r. Komisja Nadzoru Bankowego NBP zawiesiła działalność Banku Staropolskiego S.A. w P.

Organy egzekucyjne obu instancji wadliwie w niniejszej sprawie zinterpretowały zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy prawa procesowego w kwestii wygaśnięcia długu celnego wynikającego z SAD oraz należności podatkowych - co skutkowało odmową uwzględnienia wniesionych zarzutów na podstawie i w trybie postanowień art. 33 pkt 1 /wygaśnięcie obowiązku na skutek zapłaty należności/ i art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./.

Przede wszystkim skład sądzący wskazuje na to, że w ciągu ostatnich dziesięciu lat, wielokrotnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywano na tożsamość istoty podatku i cła /cło jest bowiem odmianą podatku od przywozu towarów i niczym w tym względzie nie różni się np. od podatku importowego czy opodatkowania importu towaru VAT lub podatkiem akcyzowym/; podobieństwa regulacji prawnych /do rozstrzygania spraw celnych w określonym zakresie należy stosować przepisy prawa podatkowego/; w wielu krajach Unii Europejskiej oraz ostatnio w Polsce administracja celna /podobnie jak administracja podatkowa/ podporządkowana jest Ministerstwu Finansów. Także Konstytucja RP z 1997 r. w art. 217 posługuje się klasycznym dla doktryny prawa finansowego terminem "danina publiczna", a jej trzon stanowią podatki i należności celne. Z powyższych względów należy uznać za błędne stanowisko organów egzekucyjnych, które ewidentne luki w Kodeksie celnym usiłują rozwiązywać poprzez odwołanie się do wykładni systemowej oraz postanowień prawa prywatnego /art. 63 i art. 64 prawa bankowego w związku z art. 725 Kodeksu cywilnego/ zamiast do odpowiednich postanowień Ordynacji podatkowej, która z uwagi na swój zakres podmiotowy i przedmiotowy stanowi swoistą kodyfikację części ogólnej danin publicznych.

Odwoływanie się przy wykładni systemowej art. 244 Kodeksu celnego do postanowień prawa prywatnego pozostaje w jaskrawej sprzeczności z postanowieniami art. 121 par. 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego mówiącej o zasadzie zaufania do organów celnych. Za niedopuszczalne w państwie prawa należy uznać takie zachowanie organów celnych, które na przejściu granicznym aprobują działanie Banku Staropolskiego i odsyłają do tego banku osoby dokonujące wpłat gotówkowych związanych z należnościami podatkowymi i celnymi związanymi z odprawa towarów, natomiast skutkami takich skutecznych wpłat gotówkowych próbują obciążyć tylko i wyłącznie stronę. Administracji celnej winno być z urzędu znane to, że Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego NBP już od 1995 r. miał zastrzeżenia do funkcjonowania /gospodarki finansowej/ Banku Staropolskiego S.A. i w dniu 18.10.1999 r. nastąpiła zmiana dotychczasowego zarządu banku oraz rady nadzorczej jako warunku dekapitalizowania Banku Staropolskiego.

Zgodnie z postanowieniami art. 244 pkt 1 w związku z art. 232 par. 1 Kodeksu celnego - dług celny wygasa przez uiszczenie należności celnych w gotówce. W myśl par. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 sierpnia 1999 r. w sprawie kwoty, powyżej której należności uiszcza się w formie bezgotówkowej /Dz.U. nr 70 poz. 787/ - w przypadku dokonywania wpłat za pośrednictwem banków i urzędów pocztowych można dokonywać wpłat należności celnych przewyższających kwotę 1.000 Euro. Wobec braku w Kodeksie celnym regulacji określających termin zapłaty długu celnego przy zapłacie gotówką - posługując się wykładnią systemową /oprócz powyżej wymienionych względów, mając na względzie i treść art. 242 par. 2 Ordynacji podatkowej/ należy przyjąć, iż w niniejszej sprawie zasadne było do określenia terminu zapłaty długu celnego zastosować postanowienia art. 60 par. 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 244 pkt 1 Kodeksu celnego. Do podobnego wniosku doszedł także w innej sprawie Sąd Okręgowy w P., który w postanowieniu z dnia 26.06.2000 r., (...) uznał, iż nieuzasadnione są wnioski o wyłączenie z masy upadłości kwot stanowiących należności celne, wpłacane w gotówce w kasach Banku Staropolskiego, gdyż dług celny tych osób wobec urzędu celnego wygasł z momentem zapłaty. Kierując się podobnymi przesłankami również w wyroku z dnia 5 kwietnia 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny, Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu, I SA/Po 3034/00 uwzględniono skargę strony, /która w dniu 12.01.2000 r. dokonała wpłat gotówki z Banku Staropolskim z tytułu należności celno-podatkowych/ w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

W niniejszej sprawie nie może też być wątpliwości co do tego, iż dokonane przez skarżącego wpłaty gotówki do Banku Staropolskiego na konto płatnika z tytułu należnych podatków należało określać przez pryzmat postanowień art. 59 par. 1 pkt 1 i art. 60 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Terminem dokonania zapłaty gotówkowej jest bowiem dzień bezpośredniego przekazania kwoty podmiotowi reprezentującemu wobec podatnika interesy fiskalne /płatnikowi - organowi celnemu/. Podatnik nie może ponosić odpowiedzialności za to, iż kwota podatku wpłacona w gotówce na właściwe konto bankowe płatnika nie doszła do niego.

Sąd administracyjny nie związany granicami skargi wskazuje wreszcie i na to, iż sam Główny Urząd Celny zalecał zupełnie inne rozumienie dnia zapłaty kwot wynikających z długu celnego, aniżeli to przyjęły organy celne obu instancji w niniejszej sprawie. I tak w piśmie Głównego Urzędu Ceł, Departamentu Budżetowo-Finansowego z dnia 12.01.1999 r. nr DBF 11-315-8-13-5/98 skierowanym do Departamentu Składów i Agencji Celnych, w sprawie dnia, który uznać należy za dzień zapłaty kwot wynikających z długu celnego, m.in. wyjaśniono (...) "Godnie natomiast z art. 60 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, do stosowania którego upoważnia przepis art. 242 par. 2 ustawy - Kodeks celny, za termin dokonania zapłaty podatku /kwot należności celnych/ uważa się: przy zapłacie gotówką - dzień wpłacenia kwoty w kasie organu podatkowego /celnego/ lub na rachunek tego organu w banku albo w placówce pocztowej".

postępowania egzekucyjnego /przy uwzględnieniu motywów niniejszego wyroku/.

Dlatego na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 oraz art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji wyroku.