Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 155/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 229
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.),, Sędzia WSA Maria Taniewska - Banacka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją Prezydenta Miasta Z. Nr [...] z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 7, art. 8, art. 12, art. 27 ust. 2 i art. 29 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, wywłaszczono nieruchomość oznaczoną nr 1 o powierzchni 5.497m² w celu realizacji budowy osiedla mieszkaniowego w Z..

Wnioskiem z dnia 10 czerwca 2010 r. T. P. (występujący w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik K. B.) B. B. i A. M. wystąpili o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Pismem z dnia 2 lutego 2014 r. wniosek o zwrot tej nieruchomości złożyła K. M. - T., jako spadkobierczyni zmarłej A. M.

Decyzją z dnia [...] r. Starosta [...] orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W uzasadnieniu stwierdził, że cel wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany.

Na skutek odwołania T. P., Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia, stwierdzając naruszenie wymogów art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wojewoda uznał, iż nie zbadano, czy w sprawie znajduje zastosowanie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie ustalono w jakiej dacie wzniesiono na przedmiotowym gruncie cztery pawilony handlowe, a także kiedy powstał parking. Nie odnaleziono też planu realizacyjnego budowy osiedla i brak było dokumentacji geodezyjnej potwierdzającej podział działki nr 1, a także brak dokumentu wskazującego, kiedy prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy i uzupełnieniu postępowania dowodowego Starosta [...], wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, decyzją z dnia [...]r. znak [...], sprostowaną postanowieniem z dnia [...]r., orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w Z. oznaczonej dawnym numerem geodezyjnym 1 o powierzchni 5.497m² (aktualnie stanowiącej działki nr 2. nr 3, nr 4, nr 5 i nr 6). W podstawie prawnej przywołał art. 36 ust. 3, art. 137, art. 229 i art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 518), a w uzasadnieniu, po przedstawieniu przebiegu postępowania, wyjaśnił, że nie odnaleziono w całości dokumentów wywłaszczeniowych, z których zachowała się jedynie decyzja z dnia [...]r. o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu. Dalej stwierdzono, że wywłaszczona działka nr 1 o powierzchni 5.497m² została najpierw włączona do działki nr 7 o powierzchni ogólnej 1.6246ha, a następnie wraz z działkami nr 8, 9, 10, 11 i 12 o ogólnej powierzchni 9.4408ha przeznaczona pod budownictwo wielomieszkaniowe i oddana w wieczyste użytkowanie na okres 99 lat na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej w Z. na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Z. z dnia [...]r. Prawo wieczystego użytkowania zostało ujawnione w księgach wieczystych w dniu [...] r. Podczas przeprowadzonego postępowania i dokonanej wizji w terenie ustalono, że dawna działka nr 1 wchodzi obecnie w skład działek nr 4 oraz częściowo do działek nr 2, 3, 5 i 6. Działka nr 4 zabudowana jest dwoma pawilonami handlowymi, do działki nr 5 przynależne są m.in. bloki mieszkalne nr [...] i nr [...], a do części działki nr 3 przynależą m.in. fundament i pawilon handlowy. Z kolei dwie działki nr 4 i część działki nr 3 - stanowią parking z trwałym wyasfaltowanym podłożem i trwałym ogrodzeniem. Część działki nr 6 - to pas zieleni porośnięty drzewami liściastymi a część stanowi ulicę W., a działka nr 5 w części porośnięta jest trawą i drzewami ozdobnymi oraz pokryta jest asfaltowymi uliczkami do bloków. Ustalono też, że przez wnioskowany do zwrotu teren przebiega infrastruktura uzbrojenia do istniejących bloków, tj. kable energetyczne, instalacja sanitarna i wodociągowa.

Podczas postępowania wnioskujący zażądali zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, z wyjątkiem tej części zajętej pod bloki mieszkalne. Ustalono, że wieczystym użytkownikiem wymienionych działek jest Spółdzielnia Mieszkaniowa "Z." oraz osoby prywatne, a działka nr 6 - ulica W. - jest własnością Gminy Z.

Na podstawie tak zgromadzonego materiału dowodowego potwierdzono, że przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, a nadto na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] r. Rep. A Nr [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa "Z." stała się wieczystym użytkownikiem terenu o ogólnej powierzchni 9,4409ha, w tym działki oznaczonej numerem geodezyjnym 1 o powierzchni 0.5497ha, stanowiącej obecnie działki nr 3, 4, 2, 5 i 6. Współużytkownikami wieczystymi stały się także osoby fizyczne.

Prowadząc ponownie postępowanie organ uzupełnił materiał dowodowy zgodnie ze wskazaniem organu drugiej instancji, przeprowadził ponowne oględziny, a następnie biorąc po uwagę wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r. sygn. P 38/11, zgodnie z którym nie podlegają zwrotowi nieruchomości skomunalizowane, na których jednostki samorządu terytorialnego zrealizowały przed 2004 r. i przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Także zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1924/10 punktem wyjścia do rozważań dotyczących art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest ustalenie czy cel wywłaszczenie został zrealizowany. Jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany to niezależnie od terminu realizacji, brak jest podstaw do zwrotu nieruchomości i zastosowania art. 137 ust. 1.

Biorąc pod uwagę całość zgromadzonej w sprawie dokumentacji, w oparciu o podane orzecznictwo stwierdzono, że przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, tj. na realizację budowy osiedla mieszkaniowego w Z., a zatem cel wywłaszczenia został zrealizowany. Ponadto wskazano, że na podstawie przywołanego powyżej aktu notarialnego z dnia [...] r. Spółdzielnia Mieszkaniowa "Z." stała się wieczystym użytkownikiem tego terenu.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł T. P., reprezentowany przez fachowego pełnomocnika. Decyzji zarzucono:

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezzasadnym przyjęciu, że wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, podczas, gdy prawidłowa ocenia materiału dowodowego powinna prowadzić do konkluzji, że przedmiotowa nieruchomość niemal w całości nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, a w konsekwencji stała się na ten cel zbędna w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami;

- naruszenie przepisu prawa materialnego tj. art. 137 ust. 2 cytowanej ustawy, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że wywłaszczona nieruchomość nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia;

- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art.7, art. 8 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez naruszenie przez organ administracji publicznej zasady legalności, praworządności i zaufania obywateli do państwa wyrażające się w niewyczerpującym rozpatrzeniu zebranego materiału dowodowego, a w konsekwencji nienależytego uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonej decyzji.

W związku z powyższymi naruszeniami pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy zgodnie z wnioskiem, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu podkreślono, że w świetle zebranego materiału dowodowego oraz obowiązujących przepisów wydaną w sprawie decyzję należy uznać za wadliwą. Przede wszystkim jak wynika z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami decyzja uzależniona jest od ustalenia, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. Celem wywłaszczenia była budowa osiedla mieszkaniowego im. [...] w Z. Zdaniem odwołującego, co wynika z orzecznictwa, cel wywłaszczenia musi być ujmowany konkretnie, ściśle. Stąd pawilony handlowe, wzniesione za prywatne środki przez osoby wydzierżawiające grunt od spółdzielni, nie mogą być uznane jako immanentna część budowy osiedla mieszkaniowego, konieczna do jego właściwego funkcjonowania. Podobna jest sytuacja z parkingiem, gdyż wbrew stanowisku organu, nie jest on częścią osiedla i nie stanowi części planu realizacyjnego osiedla, a jego budowa nie została ujęta w aktach sprawy pozwolenia na budowę. Podobnie jak pawilony, także parking znajduje się na terenie wywłaszczonej nieruchomości, która na podstawie umowy dzierżawy oddana została osobie fizycznej, która prowadzi na niej działalność zarobkową. Nie jest zatem w żaden sposób związany z budową i funkcjonowaniem osiedla.

Bezprzedmiotowe przy tym jest powoływanie się przez organ na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r. sygn. P 38/11, gdyż skarżący kwestionuje przede wszystkim fakt osiągnięcia celu wywłaszczenia, za którego spełnienie nie można uznać postawienia, wiele lat po wywłaszczeniu, prywatnych pawilonów handlowych i uruchomienia odpłatnego parkingu. Nie są też adekwatne w sprawie przywołane przez organ wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skarżący zauważa, ze w istocie ułamkowa część bloków nr [...] i nr [...] znajduje się na wywłaszczonej nieruchomości, lecz biorąc pod uwagę ich generalne usytuowanie poza obszarem spornej nieruchomości nie można uznać, że doszło w ten sposób do realizacji celu wywłaszczenia, zwłaszcza, że art. 137 przewiduje możliwość zwrotu części nieruchomości, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany na części wywłaszczonej nieruchomości. Tymczasem organ zupełnie pominął ten zapis, czym naruszył wskazane przepisy proceduralne.

W końcowym fragmencie odwołania podkreślono, iż skarżący domaga się zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości (nie zajętej pod bloki nr [...] i nr [...]), co świadczy o uwzględnieniu stanu faktycznego sprawy i zdroworozsądkowego podejścia do sprawy.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu powtórzył ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji. Następnie przywołał art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w myśl którego roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r., czyli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdził, że nieruchomość oznaczona poprzednio jako działka nr 1 obecnie wchodzi w skład kilku działek, tj. działki nr 4 a także częściowo działek nr 2, 3, 5 i nr 6. Organ odwoławczy potwierdził też ustalenia organu pierwszej instancji, co do obecnego zagospodarowania wymienionych działek, dodając jednocześnie, że ta ostatnia działka nr 6 wchodzi w skład drogi publicznej - ulicy [...] w Z. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji Wojewoda uznał, że wywłaszczona działka nr 1 w wyniku zmian gruntowych została najpierw scalona w działkę nr 7 o powierzchni 16.246m², która na mocy aktu notarialnego z dnia [...] r. rep. A nr [...] została przekazana w użytkowanie wieczyste [...] Mieszkaniowej w Z., a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Z. w dniu [...] r. W wyniku kolejnych zmian gruntowych z działki nr 7 wydzielone zostały działki, o których wskazano powyżej, w stosunku do których nadal ustanowione jest prawo wieczystego użytkowania na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "Z." i osób fizycznych.

Mając zatem na uwadze fakt, że na nieruchomości, z której powstały działki nr 2, nr 3, nr 4 i nr 5 - przed dniem wejścia ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r. ustanowione zostało prawo wieczystego użytkowania i prawo to trwa dalej, tym samym w stosunku do tych działek zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powyższe powoduje, że roszczenie T. P., B. B. i K. M. - T. do wymienionych działek zostało wyłączone. Słusznie też Starosta odmówił zwrotu działki nr 6 która obecnie stanowi drogę publiczną. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych niedopuszczalne jest orzeczenie o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej na podstawie przepisów wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jeśli nieruchomość objęta żądaniem zwrotu wprawdzie okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, lecz w czasie orzekania o zwrocie stanowi część drogi publicznej w rozumieniu przepisów ustawy o drogach publicznych.

Uwzględniając powyższe zdaniem Wojewody Starosta [...] prawidłowo przyjął, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do zwrotu zawnioskowanej nieruchomości.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu organ stwierdził, iż nie dopatrzył się naruszeń przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Wojewody przedmiotowa decyzja wydana została na podstawie wystarczającego materiału dowodowego, który został nadto uzupełniony w postępowaniu odwoławczym. Wprawdzie organ pierwszej instancji wybiórczo stosując procedurę administracyjną ustanowił stroną postępowania tylko jednego z dzierżawców nieruchomości, pomijając przy tym pozostałych czworo, organ odwoławczy uznał jednak, że potwierdzając w ramach postępowania uzupełniającego, iż roszczenie o zwrot zostało wyłączone z uwagi na fakt przekazania nieruchomości w użytkowanie wieczyste i ujawnienie tego faktu w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie było konieczności ustanawiania dzierżawców stronami tego postępowania. Z tych samych powodów nie było też konieczności ustanawiania stronami użytkowników wieczystych przedmiotowych nieruchomości, których ponadto chroni rękojmia wiary publicznych ksiąg wieczystych (art. 5 ustawy o księgach wieczystych). W żadnej mierze wydana decyzja nie dotknie ich interesów, a przesłanki zwrotu z uwagi na brak roszczenia - nie są w sprawie badane.

W zakresie błędnego, zdaniem skarżącego, ustalenia przez organ, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na części nieruchomości, organ uznając, że w sprawie zaszły przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie miał ani obowiązku, ani podstaw do czynienia takich ustaleń.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożył, reprezentowany przez pełnomocnika, T. P. Zarzucił zaskarżonej decyzji Wojewody [...]:

- naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że prawo wieczystego użytkowania przedmiotowej nieruchomości zostało ustanowione na rzecz osoby trzeciej, podczas gdy w rzeczywistości wieczysty użytkownik ustanowiony w [...] r. tj. [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa w Z. nie jest w świetle tego przepisu osobą trzecią, co w konsekwencji skutkowało nieuprawnionym zastosowaniem tego przepisu w przedmiotowym postępowaniu, a przez to oddalenie roszczenia skarżącego:

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezzasadnym przyjęciu, że wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana zgodnie celem wywłaszczenia, tj. na realizację budowy osiedla mieszkaniowego w Z., podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału powinna doprowadzić organ pierwszej instancji do konkluzji, że niemalże w całości nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, a w konsekwencji stała się na ten cel zbędna w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami;

- naruszenie przepisu prawa materialnego - tj. art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, ze wywłaszczona nieruchomość nie został wykorzystana w zgodnie z celem wywłaszczenia;

- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 6, art. 8 w związku z art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez naruszenie przez organ administracji publicznej zasad legalności, praworządności i zaufania obywateli do państwa, wyrażające się w niewyczerpującym rozpatrzeniu zebranego materiału dowodowego, a w konsekwencji nienależytego uzasadnienia faktycznego i prawnego w skarżonej decyzji.

W oparciu o powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz na podstawie art. 145a ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi zobowiązanie Wojewody [...] do wydania merytorycznej decyzji w sprawie rozpoznającej odwołanie skarżącego z dnia 3 kwietnia 2015 r. w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku w niniejszej sprawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Uzasadniając złożoną skargę podkreślił, ze błędem Wojewody było powołanie w sprawie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami i uznanie [...] Spółdzielnia Mieszkaniowej w Z. za osobę trzecią w rozumieniu tego przepisu. Pojęcie osoby trzeciej winno być wyprowadzone w przepisów prawa cywilnego. Tymczasem w dniu [...] r. w dniu zawierania aktu notarialnego oddającego w wieczyste użytkowanie przedmiotowych gruntów - beneficjent - Spółdzielnia funkcjonowała na podstawie ustawy z dnia 4 marca 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach. W ocenie skarżącego przekazanie spornego gruntu Spółdzielni w celu budownictwa mieszkaniowego, w sytuacji prawnej, w której Spółdzielnia była podmiotem prawnym powołanym do realizacji celów publicznych, nie może być uznane jako działanie na rzecz osoby trzeciej. Ówcześnie brak było podmiotów prywatnych, które prowadziłyby według planu gospodarczego budownictwo mieszkaniowe. Prezydent Miasta Z., jako wówczas terenowy organ administracji państwowej (na podstawie ustawy o radach narodowych) ze względów organizacyjnych nie był podmiotem właściwym do przeprowadzenia procesu inwestycyjnego, budowlanego a następnie zarządzania powstałym osiedlem i stąd zadanie to zostało scedowane na rzecz Spółdzielni., której działalność była całkowicie podporządkowana działalności publicznej państwa. Pomimo zmiany tej ustawy z dniem 1 stycznia 1983 r. nową ustawą Prawo spółdzielcze, nie zmienił się cel działania takich podmiotów. Dodatkowo, według skarżącego, zmiana stanu prawnego po ustanowieniu prawa wieczystego użytkowania pozostaje bez znaczenia dla sprawy. Według skarżącego z uwagi na istniejące powiązanie prawne i celowościowe między Prezydentem Z. a Spółdzielnią w dacie wywłaszczania i ustanawiania użytkowania wieczystego, nie może być mowy o kwalifikacji tego drugiego podmiotu jako osoby trzeciej, a fakt późniejszych zmian legislacyjnych nie może być argumentem wstrzymującym wykonanie przyznanego skarżącemu roszczenia. Byłaby to niedopuszczalna wykładnia rozszerzająca tego przepisu.

W ocenie skarżącego w niniejszym postępowaniu nie znajdzie zastosowania przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. a przez to organ powinien rozpatrzyć sprawę pod kątem przesłanek z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tym zakresie skarżący zarzucając, iż w tym kontekście nie rozpoznał sprawy i nie zajął własnego stanowiska, powtórzył argumentację przedstawioną w odwołaniu, kwestionując stanowisko przyjęte przez organ pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewoda uznał, że zarzut, iż Spółdzielnia Mieszkaniowa "Z." jako następca prawny [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w Z. nie jest osobą trzecią, o której mowa w art. 229 ustawy, należy uznać za bezzasadny. Analizę statusu prawnego Spółdzielni należy dokonać na dzień 1 stycznia1998 r., a nie na dzień ustanowienia użytkowania. Bezzasadny jest także zarzut naruszenia art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż organ nadzoru nie dokonywał w tym zakresie żadnych ustaleń, wobec wystąpienia przesłanki z art. 229 tej ustawy. W stosunku do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ odwoławczy ustosunkował się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Obecny na rozprawie w dniu 2 czerwca 2016 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę oraz zawartą w niej argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując niniejszą sprawę, zważył co następuje :

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, wobec stwierdzenia przez Sąd, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Decyzją tą Wojewoda [...] orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Starosty [...] o odmowie zwrotu wnioskowanej nieruchomości położonej w Z. przy ulicy [...], oznaczonej dawnym numerem geodezyjnym jako działka nr 1 (karta mapy [...]) stanowiącej obecnie działki oznaczone nr 3, nr4, nr 2, nr 5 i nr 6.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 1774) ze zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jednak w myśl art. 229 tej ustawy roszczenie, o którym mowa w wyżej przywołanym art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to ujawniono w księdze wieczystej. Zatem cytowany przepis wyłącza istnienie roszczenia z art. 136 ust. 3 ustawy, gdy przed 1 stycznia 1998 r. wywłaszczona nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawo to ujawnione zostało w księdze wieczystej.

Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Poza sporem pozostaje fakt, że decyzją Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r., wywłaszczono nieruchomość oznaczoną nr 1 o powierzchni 5.497m² w celu realizacji budowy osiedla mieszkaniowego w Z. Decyzję tę wydano na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Nie podlega także kwestionowaniu fakt, że wywłaszczona działka nr 1 o powierzchni 5.497m² została najpierw włączona do działki nr 7 o powierzchni ogólnej 1.6246ha, a następnie wraz z działkami nr 8, 9, 10, 11 i 12 o ogólnej powierzchni 9.4408ha oddana została w wieczyste użytkowanie na okres 99 lat [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w Z. decyzją Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r. Nie jest także sporny fakt, iż prawo wieczystego użytkowania Spółdzielni zostało ujawnione w księgach wieczystych w dniu [...] r.

Poza sporem zatem pozostaje fakt, że przedmiotowa działka przed dniem 1 stycznia 1998 r. oddana została w wieczyste użytkowania osobie trzeciej - tu Spółdzielni Mieszkaniowej "Z." w Z.

Nie może zatem budzić wątpliwości fakt, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka uniemożliwiającą pozytywne rozstrzygnięcie sprawy.

Granice skuteczności roszczenia określonego w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami - czyli roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wyznacza bowiem przywołany powyżej art. 229 ustawy. W sprawie, jak przedstawiono powyżej zachodzą okoliczności wskazane w art. 229 ustawy, zatem organy nie rozpatrują sprawy w świetle art. 136 i art. 137 ustawy, gdyż przedmiotowa działka nie pozostaje w gestii gminy.

Na powyższe ustalenia nie może mieć wpływu argumentacja zaprezentowana przez skarżącego w skardze. Nie może budzić wątpliwości, że analizę statusu prawnego Spółdzielni należy dokonać na dzień wejścia w życie nowej ustawy regulującej kwestie związane z m.in. ze zwrotem wywłaszczonych nieruchomości, czyli ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, tj. na dzień 1 stycznia 1998 r., a nie jak twierdzi strona skarżąca na dzień ustanowienia prawa wieczystego - tj. [...]r. Zresztą w każdym stanie prawnym spółdzielnia była podmiotem prawnym posiadającym osobowość prawną, czyli podmiotem uprawnionym do wszystkich czynności prawnych. Stąd też nie można, tak jak w skardze twierdzić, iż nie jest ona osobą trzecią w rozumieniu w rozumieniu art. 229 cytowanej ustawy.

W praktyce nigdy nie kwestionowany był fakt, że spółdzielnie mieszkaniowe są osobą trzecią w rozumieniu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Problemem było czy za osobę trzecią w rozumieniu tego przepisu może być uznana gmina. Stąd w uchwale składu pięciu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 1999 r. sygn. akt OPK 26/99 sąd wyraził pogląd, że "Gmina, która nabyła prawo wieczystego użytkowania nieruchomości Skarbu Państwa, a następnie przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami uzyskała własność tej nieruchomości, nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 229 ustawy w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości". W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd stwierdził, że przepis art. 229 cytowanej ustawy można rozumieć tylko w ten sposób, że ma on zastosowanie wówczas gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w wieczyste użytkowanie przed wejściem w życie tej ustawy i stan taki trwa w dniu jej wejścia w życie. Obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości spoczywa na Skarbie Państwa albo właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości. Przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami znosi ten obowiązek, lecz tylko w takiej sytuacji, gdy Skarb Państwa (jednostka samorządu terytorialnego) nie jest już właścicielem nieruchomości lub nie włada nieruchomością, gdyż została oddana w użytkowanie wieczyste innej osobie (osobie trzeciej), której prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej, a stan taki trwał w dniu wejścia w życie ustawy. Z taką sytuacją mam do czynienia w niniejszej sprawie.

Dodać trzeba, że przepis art. 229 zamieszczony został w dziale VII ustawy zatytułowanym - "Przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe", jest przepisem przejściowym o charakterze intertemporalnym. Istota tego rodzaju przepisu polega na tym, że odnosi się on do stosunków prawnych istniejących w momencie wprowadzania w życie nowej regulacji prawnej i ma na celu specjalne uregulowanie tych stosunków prawnych z uwagi na treść wchodzącej w życie nowej regulacji.

Z samej istoty tego typu przepisu wynika więc, że punktem odniesienia jest dotychczas istniejący stan prawny oraz ukształtowane na jego podstawie stosunki prawne istniejące w momencie wejścia w życie nowych przepisów. Inaczej mówiąc, chodzi o relację między nowym prawem, które ma wejść w życie a starym prawem, które traci moc i ukształtowanymi przez to prawo stosunkami prawnymi. Celem art. 229 ustawy było i jest usankcjonowanie stanu prawnego powstałego przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami w wyniku sprzedaży wywłaszczonej nieruchomości lub oddania jej w wieczyste użytkowanie, jeżeli prawa nabywca zostały ujawnione w księdze wieczystej

Uwzględniając powyższe należy podkreślić, że w niniejszej sprawie istotne znaczenie ma wyłącznie przedstawiona okoliczność, stanowiąca negatywną przesłankę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Stąd też nie mogą odnieść skutku twierdzenia skargi dotyczące ziszczenia się przesłanki żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z powodu braku realizacji, w ocenie strony skarżącej, celu wywłaszczenia. Przystępując do rozpatrzenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości organ w pierwszej kolejności winien bowiem ustalić, czy nie zachodzi sytuacja określona w art. 229 ustawy. Z uwagi na wystąpienie w niniejszej sprawie określonej tym przepisem negatywnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości brak było podstaw do wyjaśniania kwestii zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w rozumieniu art. 137 omawianej ustawy. Okoliczności dotyczące zrealizowania celu wywłaszczenia mogłyby być rozpatrywane dopiero po ustaleniu, że nie zachodzą negatywne przesłanki z wymienionego art. 229 ustawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1880/11

Prawidłowo ustalony stan faktyczny przedmiotowej sprawy wypełnia hipotezę normy prawnej zawartej w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, która uniemożliwia zwrot przedmiotowej działki spadkobiercy byłych właścicieli.

Wobec powyższego zarzut naruszenia art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w sytuacji gdy organy administracji prawidłowo stwierdziły, że roszczenie z art. 136 ust. 3 nie przysługuje z mocy art. 229 cytowanej ustawy, jest chybiony. Okoliczność, czy nieruchomość jest wykorzystywana zgodnie z celem, na jaki została wywłaszczona, czy też wykorzystano ją na inny cel bądź w ogóle nie wykorzystano, nie mogą mieć znaczenia dla wyniku sprawy. Skoro bowiem stwierdzono istnienie określonej w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami bezwzględnej przesłanki uniemożliwiającej zwrot wywłaszczonej nieruchomości, to pozbawione znaczenia jest to, czy cel wywłaszczenia został na niej zrealizowany, czy też nie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 2427/12).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a zatem skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.