Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2618/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 78d ust. 1 - 13,  art. 78e ust. 2 - 6, art. 78f ust. 1, art. 10
journal: Dz.U. 2015 poz 615
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.
article: art. 107 par. 3, art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska (spr.) Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Protokolant st. sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2017 r. sprawy ze skargi M. W. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2016 r. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego (w skrócie: Komisja Odwoławcza) uchwałą z dnia [...] października 2016 r. wydaną na podstawie art. 78h ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 r. poz. 615, ze zm. –dalej poa) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm. - dalej kpa), po rozpatrzeniu odwołania M. W. (dalej skarżąca, egzaminowana) od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w [...] (dalej Komisja Egzaminacyjna) w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do wydania powyższej uchwały doszło w oparciu o następujące ustalenia:

Skarżąca przystąpiła do egzaminu adwokackiego przed Komisją Egzaminacyjną, która uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. stwierdziła, że egzaminowana uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca uzyskała następujące oceny z poszczególnych części egzaminu: z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dobrą, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dobrą. Powołując się na treść przepisu art. 78f ust. 1 poa, Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że egzaminowana uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego.

W odwołaniu skarżąca wniosła o uchylenie wydanej uchwały i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ponową ocenę pracy skarżącej z drugiej części egzaminu adwokackiego, tj. z prawa cywilnego i ustalenie z tej części egzaminu oceny pozytywnej, a w konsekwencji ustalenie i podjęcie uchwały o uzyskaniu przez skarżącą pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. art. 78d ust. 1 poa poprzez przyjęcie, że skarżąca, rozwiązując zadanie z części drugiej egzaminu adwokackiego (prawo cywilne) nie wykazała przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, podczas gdy sporządzona przez nią praca z części drugiej egzaminu adwokackiego (prawo cywilne), jako merytorycznie prawidłowa, spełniająca wszystkie wymogi formalne przewidziane dla tego rodzaju pisma procesowego i zawierająca prawidłowe zarzuty prawa procesowego i materialnego, daje podstawy do twierdzenia, że skarżąca jest przygotowana do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu adwokata,

2. art. 7 kpa, art. 80 kpa w zw. z art. 140 kpa i art. 78h ust. 12 poa poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w którym zaproponowane przez skarżącą rozwiązanie zadania z części drugiej egzaminu adwokackiego (prawo cywilne) w istocie spełniało kryteria poprawności określone w art. 78e ust. 2 poa, a w konsekwencji załatwienie sprawy z pominięciem słusznego interesu skarżącej, w szczególności poprzez dokonanie oceny sporządzanego przez skarżącą zadania egzaminacyjnego (prawo cywilne) w sposób znacznie mniej korzystny w stosunku do rozwiązań innych zdających, w sytuacji gdy bardzo podobne pod względem merytorycznym prace innych zdających ocenione zostały na poziomie oceny dostatecznej,

3. art. 78e ust. 2 i art. 78d ust. 10 poa polegające na dokonaniu oceny pracy skarżącej z części drugiej egzaminu adwokackiego (prawo cywilne) w sposób dowolny i wybiórczy, bez uwzględnienia kryteriów wszystkich ocen wymienionych w art. 78e ust. 2 poa, w tym przede wszystkim poprzez przyjęcie przez egzaminatorów niewłaściwych i dowolnych kryteriów oceny oraz nadanie tym kryteriom przeważającego znaczenia dla oceny pracy skarżącej, bez racjonalnej oceny całości pracy pod kątem zawartych w niej pozytywnych elementów, co ostatecznie skutkowało stwierdzeniem, że praca skarżącej z prawa cywilnego zasługuje na ocenę niedostateczną, w sytuacji gdy praca ta powinna uzyskać co najmniej ocenę dostateczną,

4. art. 78e ust. 2 poa poprzez oparcie ocen cząstkowych zadania z prawa cywilnego wyłącznie na "Opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego" ("Wytyczne") i potraktowanie Wytycznych jako dokumentu zawierającego wiążące Komisję Egzaminacyjną wytyczne kreujące kryteria oceny, a tym samym stworzenie, bez żadnej podstawy prawnej, odmiennych od ustawowych zasad oceny prac,

5. art. 107 § 3 kpa poprzez wadliwe uzasadnienie rozstrzygnięcia, tj. przedstawienie wadliwej opinii niedostatecznej oceny cząstkowej z części drugiej egzaminu adwokackiego (prawo cywilne), stanowiącej integralną część zaskarżonej uchwały, poprzez wskazanie niekonsekwentnych i sprzecznych stanowisk zawartych w uzasadnieniach sporządzonych przez oceniających pracę z części drugiej egzaminu.

Komisja Odwoławcza po rozpatrzeniu odwołania powołaną powyżej uchwałą z dnia [...] października 2016 r. utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. W uzasadnieniu Komisja Odwoławcza wskazała, że jej zdaniem zakresem kontroli należy objąć całość pracy pisemnej zawierającej rozwiązanie z egzaminu, która została zaskarżona odwołaniem, niezależnie od zarzutów postawionych przez egzaminowanego, tj. również poza zarzutami odwołania. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 78d ust. 1 poa, egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata i podniósł, że za trafne należy uznać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż opis istotnych zagadnień, ujęty w akcie wykonawczym nie może stanowić żadnego kryterium ocen.

Odnosząc się do argumentacji skarżącej w części dotyczącej zadania z prawa cywilnego, Komisja Odwoławcza wskazała, że obaj egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającą rozwiązanie z zakresu zadania z prawa cywilnego na ocenę niedostateczną. Następnie organ II instancji wskazał, że w stanie faktycznym wynikającym z zadania egzaminacyjnego należało przyjąć, że w sytuacji, gdy oboje małżonkowie przystąpili do aktu notarialnego, oboje byli stroną umowy sprzedaży lokalu mieszkalnego i oboje zgodnie złożyli w niej oświadczenie woli o nabyciu lokalu do majątku wspólnego, nastąpiło wyłączenie działania surogacji. Z treści apelacji można wywieść, że skarżąca przyjęła prawidłowo, że środki uiszczone przez A. B. przed zawarciem związku małżeńskiego, jako cena za mieszkanie, należy potraktować jako nakład z majątku osobistego na majątek wspólny. Skarżąca bowiem zarzuciła sądowi I instancji brak rozstrzygnięcia o zwrocie nakładów poczynionych przez wnioskodawcę z majątku osobistego na majątek wspólny oraz, że " nie wziął pod uwagę kwestii rozliczenia nakładów poczynionych przez wnioskodawcę na tę nieruchomość", ale w apelacji nie przedstawiono żadnej argumentacji, przemawiającej za tym, że w stanie faktycznym wynikającym z zadania egzaminacyjnego, mieszkanie stanowi składnik majątku wspólnego. Skarżąca nie przedstawiła też uzasadnienia, dlaczego uznała, że wnioskodawca poniósł nakład na majątek wspólny i nie wskazała, jaką wartość miał ten nakład w dacie jego czynienia, a jaką ma wartość na datę podziału majątku wspólnego. W apelacji przedstawiono tylko ogólne rozważania prawne dotyczące powstania pomiędzy małżonkami wspólności majątkowej, zasad zaliczania do niej przedmiotów majątkowych nabywanych w trakcie trwania małżeństwa, uchylenia skutków surogacji rzeczowej i powstania wówczas roszczenia o zwrot nakładów, ale tych rozważań, zresztą prawidłowych, w żaden sposób nie przełożono na grunt stanu faktycznego wynikającego z zadania egzaminacyjnego.

Skarżąca apelacją zakwestionowała postanowienie Sądu I instancji w całości, co jest wadliwe, bo w świetle założeń zadania egzaminacyjnego, nie należało obejmować zaskarżeniem punktu 1 postanowienia ustalającego, że w skład majątku wspólnego małżonków wchodzi sporny lokal. Skarżąca zbyt szeroko określiła zakres zaskarżenia, nie istniały bowiem przesłanki do zaskarżenia rozstrzygnięcia w punkcie 1 i z treści apelacji nie wynika, aby kwestionowała rozstrzygnięcie, co do ustalenia, że w skład majątku wspólnego wchodzi sporne mieszkanie. Stanowisko Sądu Najwyższego dotyczące integralności orzeczeń działowych, zacytowane w odwołaniu, w tej sytuacji nie jest uzasadnieniem dla zaskarżenia postanowienia sądu I instancji w całości. W świetle zgłoszonych wniosków apelacji, wadliwe było też zaskarżenie postanowienia sądu I instancji w punkcie 2, bo w apelacji skarżąca nie kwestionowała przyznania spornego lokalu na wyłączną własność uczestniczce.

Skarżąca w apelacji wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez ustalenie, że wnioskodawca poczynił nakłady z majątku osobistego na majątek wspólny i w związku z tym o zasądzenie od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy kwoty 650.000 zł tytułem spłaty. Aczkolwiek takie rozwiązanie problemu postawionego w zadaniu egzaminacyjnym jest dopuszczalne, to żądanie przez wnioskodawcę spłaty w wysokości wartości mieszkania, nie jest zgodne z interesem klienta, którego skarżąca reprezentowała, gdyż postępowanie o podział majątku nie przyniosłoby oczekiwanego rezultatu w postaci przyznania wnioskodawcy prawa własności spornego lokalu, zaś trudna sytuacja materialna uczestniczki czyniłaby iluzorycznym dokonanie przez nią zapłaty, tak znacznej kwoty, na rzecz wnioskodawcy.

Z treści całej apelacji nie wynika, dlaczego skarżąca żąda spłaty w kwocie 650.000 zł. zważywszy, że wartość mieszkania wynosiła na datę podziału 550.000 zł, a w apelacji w ogóle nie odniesiono się do kwestii rozliczenia środków pieniężnych pobranych przez wnioskodawcę i uczestniczkę w trakcie trwania związku małżeńskiego ze wspólnych kont bankowych. Skarżąca we wniosku apelacji nie zażądała zasądzenia odsetek od kwoty 650 000 zł, co jest sprzeczne z interesem wnioskodawcy.

W apelacji zawarto wniosek o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki kosztów postępowania, co było zbędne, gdyż taki wniosek został zgłoszony już przed sądem I instancji. Skarżąca natomiast nie zgłosiła wniosku o zasądzenie kosztów postępowania za drugą instancję, co pozbawiłoby wnioskodawcę uzyskania zwrotu tych kosztów przez uczestniczkę.

Błędnie określono wartość przedmiotu zaskarżenia, gdyż interes majątkowy wnioskodawcy nie zawiera się w kwocie 650.000 zł, ale w tej wartości, która nie została uznana przez sąd jako nakład z majątku osobistego na majątek wspólny (jest to ta połowa wartości mieszkania, która należałaby się uczestniczce postępowania, czyli 275.000 zł) ewentualnie (w zależności od zarzutów apelacyjnych) powiększona o połowę kwoty 250.000 zł, którą wnioskodawca zużył na własne potrzeby i połowę kwoty, którą uczestniczka postępowania zużyła na własne potrzeby (50.000 zł). Błąd ten nie ma jednak charakteru istotnego.

Skarżąca słusznie postawiła zarzut naruszenia art. 45 § 1 kro, choć rację ma drugi z egzaminatorów, że nie w pełni poprawnie go sformułowała, zarzucając "nieustannie", a prawo materialne można naruszyć poprzez wadliwe zastosowanie/niezastosowanie lub błędną wykładnię, a dodatkowo nieprawidłowym jest przyjęcie, że uczestniczka powinna zwrócić wydatki, bo ich nie było. W apelacji słusznie też postawiono zarzut naruszenia art. 212 § 3 kc. Rację ma skarżąca podnosząc w odwołaniu, że niepostawienie zarzutu naruszenia art. 212 § 3 kc, odpowiadało przyjętej w apelacji koncepcji niekwestionowania przyznania mieszkania uczestniczce.

Skarżąca nie w pełni poprawnie sformułowała zarzuty naruszenia prawa procesowego, co słusznie wytknęli jej egzaminatorzy. Istota problemu sprowadzała się do umiejętności dostrzeżenia uchybień sądu w zakresie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Sąd bowiem popełnił szereg błędów dokonując ustaleń sprzecznych z materiałem dowodowym. Bez postawienia tych zarzutów wytykających błędy w zakresie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, formułowanie zarzutów naruszenia prawa materialnego byłoby bezcelowe.

W apelacji skarżąca postawiła zarzuty naruszenia art. 233 § 1 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc kwestionując w nich błędną ocenę zeznań świadka Z. W., J. B., K. P., wnioskodawcy i uczestniczki, ale w zarzutach tych nie podała jaki był efekt uchybienia przez sąd przepisom postępowania - nie wskazała na związek przyczynowy pomiędzy działaniem sądu, a treścią rozstrzygnięcia, to jest jakich konkretnie błędnych ustaleń stanu faktycznego, dokonał sąd I instancji, w wyniku wadliwej oceny dowodów. Formułując zarzut naruszenia art. 233 § 1 kpc należało zarzucić błędna ocenę zeznań wnioskodawcy, uczestniczki i świadków i wykazać na czym ten błąd polega oraz na czym polega związek przyczynowy pomiędzy tymi uchybieniami, a treścią rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu apelacji skarżąca powołała się na okoliczność pobrania przez uczestniczkę pieniędzy ze wspólnego konta, która nie była kwestionowana przez uczestniczkę i była niesporna, odwołała się do konfliktów wnioskodawcy z matką uczestniczki, co było nieistotne dla rozstrzygnięcia oraz powołała się na okoliczność, że uczestniczka nie pracowała i korzystała z pieniędzy zarobionych przez wnioskodawcę, ale nie wskazała, jaki wpływ na rozstrzygnięcie ma ta okoliczność. Skarżąca w apelacji nie dostrzegła, że wnioskodawca przed zawarciem związku małżeńskiego uzyskiwał wysokie wynagrodzenie za pracę i, że zapłata ceny nabycia mieszkania pochodziła w całości z majątku osobistego wnioskodawcy (kwota 200.000 zł stanowiła zadośćuczynienie, zaś kwota 150.000 zł oszczędności wnioskodawcy zgromadzone przed ślubem). Skarżąca jedynie podniosła w apelacji, że "uczestniczka nie miała swojego wkładu we wspólny majątek".

Skarżąca postawiła w apelacji zarzut naruszenia art. 217 § 1 kpc w zw. z art. 227 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc poprzez pominięcie części zeznań świadków i wnioskodawcy "co do kwestii wydatkowania przez uczestniczkę znacznych ilości pieniędzy na drogie rzeczy". Zarzut ten jest wadliwy, po pierwsze dlatego, że dowody te nie zostały pominięte, były przeprowadzone, ale błędnie ocenione, a błędną ocenę dowodów należy kwestionować w ramach zarzutu naruszenia art. 233 § 1 kpc, a po drugie skarżąca nie wykazała, jakie znaczenie dla rozstrzygnięcia miała okoliczność "wydatkowania przez uczestniczkę znacznych ilości pieniędzy".

Skarżąca w apelacji nie zakwestionowała ustaleń sądu I instancji, co do pobranych przez każdego z małżonków ze wspólnych kont bankowych kwot, ale ocena tego uchybienia jest dość problematyczna, zważywszy na mierny materiał dowodowy uzasadniający zużycie, zgodnie z prawem, pobranych przez obie strony środków pieniężnych. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, wydaje się, że żadna ze stron nie udowodniła, aby środki te przeznaczyła na potrzeby dnia codziennego. Z zeznań wnioskodawcy wynika, że zarówno przed jak i w czasie trwania związku małżeńskiego uzyskiwał bardzo wysokie zarobki. Wątpliwe zatem jest, aby na skutek zaległości alimentacyjnej w kwocie 30.000 zł musiał uszczuplić oszczędności stron. Spożytkowania kwoty 250.000 zł nie uzasadniają też codzienne wydatki na utrzymanie wnioskodawcy. Wątpliwe jest także, aby uczestniczka w sposób uzasadniony zwykłymi potrzebami wydatkowała kwotę 100.000 zł, tym bardziej, ze wnioskodawca ostatecznie spłacił swój dług alimentacyjny. Biorąc zaś pod uwagę, że zadaniem zdających na egzaminie adwokackim jest zarówno zabezpieczenie słusznego interesu reprezentowanej strony, jak i przede wszystkim wykazanie się znajomością przepisów prawa, umiejętnością ich stosowania w praktyce i interpretacji, a także umiejętnością oceny prawnej przedstawionego stanu faktycznego pod kątem poprawności rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, nie można czynić skarżącej stanowczego zarzutu, że nie zdecydowała się skarżyć rozstrzygnięcia w zakresie nierozliczenia kwoty 250.000 zł. Z jednej bowiem strony uczestniczka postępowania nie wykazała bez wątpliwości, że wydała kwotę 100.000 zł. na uzasadnione potrzeby swoje i dziecka, a z drugiej - wnioskodawca nie wykazał, aby na takie uzasadnione potrzeby przeznaczył kwotę 250.000 zł.. Zdający musieliby w tym wypadku pominąć prawidłową ocenę materiału dowodowego dokonaną przez sąd I instancji, co do bezzasadności wydatkowania przez wnioskodawcę kwoty 250.000 zł. Wątpliwe jest w tym przypadku, czy wniesienie apelacji w zakresie rozliczenia kwoty 100.000 zł uzasadnione było słusznym interesem wnioskodawcy.

W apelacji nie zakwestionowano ustalenia, że wnioskodawca bezpodstawnie zużył środki uzyskane ze sprzedaży samochodu w kwocie 15.000 zł, choć przeznaczył je na spłatę alimentów. Nie zakwestionowano ustalenia sądu I instancji, że uczestniczka ma trudne warunki mieszkaniowe, choć mieszka w mieszkaniu swojej matki, która pracuje za granicą, ale zbędne było kwestionowanie tego ustalenia w sytuacji, gdy skarżąca nie wniosła w apelacji o przyznanie wnioskodawcy mieszkania na własność.

Zarzut naruszenia art. 684 § 1 kpc (artykuł ten nie jest podzielony na paragrafy) w zw. z art. 567 § 3 kpc poprzez błędne ustalenie składników i wartości majątku wspólnego jest całkowicie chybiony, bo sąd I instancji prawidłowo ustalił, że w skład majątku wspólnego wchodzi mieszkanie o wartości 550.000 zł. Z wniosków apelacji i jej uzasadnienia nie wynika zaś, aby skarżąca kwestionowała, że w skład majątku wspólnego wchodzi mieszkanie. Jeżeli zaś chodzi o jego wartość, to skarżąca wniosła o zasądzenie na rzecz wnioskodawcy tytułem nakładu kwoty 650.000 zł, ale co do wysokości tej kwoty w apelacji brak jakiegokolwiek uzasadnienia.

Zarzut naruszenia art. 618 kpc w zw. z art. 688 kpc w zw. z art. 567 § 3 kpc "poprzez brak rozstrzygnięcia o wzajemnych roszczeniach współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy, w szczególności brak orzeczenia o zwrocie nakładów poczynionych przez wnioskodawcę...", nie jest sformułowany prawidłowo, bo wydaje się, ze skarżąca nie rozróżnia roszczeń współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy od roszczenia o zwrot nakładów. W stanie faktycznym wynikającym z zadania egzaminacyjnego nie dochodzono roszczeń z tytułu posiadania mieszkania. W tej sytuacji nie można zgodzić się ze skarżącą, że wyczerpująco i prawidłowo sformułowała zarzuty apelacyjne.

Z uwagi na powyżej wskazane uchybienia, występujące w apelacji skarżącej, organ wskazał, że podniesiony w odwołaniu zarzut naruszenia przez egzaminatorów art. 78e ust. 2 i art. 78d ust. 10 poa poprzez dokonanie oceny pracy skarżącej w sposób dowolny i wybiórczy, z pominięcie podczas oceny pracy z zakresu prawa cywilnego, wskazanej w ustawie gradacji ocen cząstkowych, należy uznać za chybiony. Oczywiście, oceniając apelację skarżącej w pięciostopniowej skali ocen, nie można pominąć także pozytywnych cech tej pracy, to jednak waga opisanych wyżej uchybień dyskwalifikuje pracę egzaminacyjną skarżącej z zadania z zakresu prawa cywilnego, a tym samym należy uznać za niesłuszny zarzut, że praca ta została oceniona przez egzaminatorów w sposób dowolny czy arbitralny, odbiegający od kryteriów określonych przez przepisy ustawy - Prawo o adwokaturze, z pominięciem wskazanej w tej ustawie gradacji ocen cząstkowych. Nie można też zarzucić egzaminatorom, jak to uczyniła skarżąca w odwołaniu, że ich oceny opisowe są niekonsekwentne i sprzeczne, bowiem każdy z egzaminatorów ocenia pracę egzaminacyjną samodzielnie i ich oceny nie są zależne od siebie.

Jakkolwiek rację ma skarżąca, że "Opis istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego" nie jest wiążący dla komisji egzaminacyjnej i dopuszczalne są też inne rozwiązania postawionych problemów, to jednak muszą to być rozwiązania, które są poprawne w świetle stanu faktycznego wynikającego z zadania egzaminacyjnego, wskazujące na umiejętność egzaminowanego prawidłowego zastosowania przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji. Tych wymogów praca egzaminacyjna skarżącej, wbrew jej stanowisku, nie spełnia

Na wskazane wyżej rozstrzygnięcie pismem z dnia [...] listopada 2016 r. egzaminowana złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonej uchwale zarzucił mające wpływ na wynik postępowania naruszenie przepisów postępowania:

1. art. 78d ust. 1 poa poprzez przyjęcie, że skarżąca, rozwiązując zadanie z prawa cywilnego nie wykazała się przygotowaniem do samodzielnego i nienależytego wykonywania zawodu adwokata, podczas, gdy sporządzona przez nią praca z prawa cywilnego, jako merytorycznie prawidłowa, spełniająca wszystkie wymogi formalne przewidziane dla tego rodzaju pisma procesowego i zawierająca prawidłowe zarzuty prawa procesowego i materialnego, daje podstawy do twierdzenia, że skarżąca jest przygotowana do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu adwokata;

2. art. 78e ust. 2 i art. 78d ust. 10 poa, polegające na dokonaniu oceny pracy skarżącej z prawa cywilnego w sposób dowolny i wybiórczy, bez uwzględnienia kryteriów wszystkich oceny wymienionych w art. 78e ust. 2 poa, w tym przede wszystkim:

- poprzez przyjęcie niewłaściwych i dowolnych kryteriów oceny oraz nadanie tym kryteriom przeważającego znaczenia dla oceny pracy skarżącej, bez racjonalnej oceny całości pracy pod kątem zawartych w niej pozytywnych elementów, co ostatecznie skutkowało błędnym i wadliwym ustaleniem oceny cząstkowej z prawa cywilnego i stwierdzeniem, że praca skarżącej z prawa cywilnego zasługuje na ocenę niedostateczną, w sytuacji gdy praca ta powinna uzyskać co najmniej ocenę dostateczną;

- poprzez przyjęcie dowolnych kryteriów oceny oraz błędnego zastosowania skali ocen bez racjonalnej oceny całości pracy skarżącej, pomimo wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały wielu pozytywnych aspektów pracy skarżącej, potwierdzenia, że część zarzutów Komisji Egzaminacyjnej jest niesłuszna, wskazania, że zaproponowane rozwiązanie pracy skarżącej jest prawidłowe a apelacja sporządzona przez skarżącą mogłaby zostać przyjęta, a nawet być uwzględniona, co w konsekwencji skutkowało nieprawidłowym stwierdzeniem, że praca skarżącej z prawa cywilnego zasługuje na ocenę niedostateczną, podczas gdy wskazane pozytywne aspekty pracy skarżącej całkowicie uzasadniają wystawienie oceny dostatecznej;

3. art. 32 Konstytucji RP w zw. z art. 78e ust. 2 poa polegające na dokopaniu odmiennej oceny przez ten sam organ różnych prac z zakresu prawa cywilnego opartych na tym samym rozwiązaniu prawnym a także poprzez dokonanie oceny sporządzonego przez skarżącą zadania z prawa cywilnego w sposób znacznie mniej korzystny w stosunku do rozwiązań innych zdających, w sytuacji gdy bardzo podobne pod względem merytorycznym prace innych zdających ocenione zostały na poziomie oceny dostatecznej, co w świetle prawa jest niedopuszczalne i prowadzi do naruszenia zasady równego traktowania, a w konsekwencji dyskryminacji skarżącej.

Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 78h ust. 12 poa poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy, polegających na wyczerpującej analizie poprawności zaproponowanego przez skarżącą rozwiązania zadania z zakresu prawa cywilnego w warunkach egzaminacyjnych, podczas gdy prawidłowa, wyczerpująca analiza powinna prowadzić do wniosku, iż zaproponowane rozwiązanie zadania przez skarżącą jest dopuszczalne i dlatego zasługuje na ocenę dostateczną;

2. art. 7, art. 80 w zw. z art. 140 kpa i w zw. z art. 78h ust. 12 poa poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w którym zaproponowane przez skarżącą rozwiązanie z zadania z prawa cywilnego w istocie spełniało kryteria poprawności określone w art. 78e ust. 2 poa, potwierdzone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, a w konsekwencji załatwienie sprawy z pominięciem słusznego interesu skarżącej, w szczególności poprzez dokonanie oceny sporządzonego przez skarżącą zadania z prawa cywilnego w sposób nieprawidłowy, bez uwzględnienia skali ocen przewidzianych przez poa oraz w sposób znacznie mniej korzystny w stosunku do rozwiązań innych zdających, w sytuacji gdy bardzo podobne pod względem merytorycznym prace innych zdających zostały ocenione na poziomie oceny dostatecznej;

3. art. 78e ust. 2 poa w zw. z art. 10 § 1, art. 79 § 1 i 2 w zw. z art. 8 kpa poprzez przyjęcie, że praca skarżącej nie zasługuje na ocenę pozytywną, mimo, że zaproponowany przez skarżącą sposób rozstrzygnięcia problemu z prawa cywilnego jest prawidłowy, dopuszczalny, a zatem poprawny;

4. art. 107 § 3 kpa poprzez wadliwe uzasadnienie rozstrzygnięcia zaskarżonej uchwały, tj.:

- przedstawienie wadliwej opinii niedostatecznej oceny cząstkowej z prawa cywilnego, poprzez sporządzenie niekonsekwentnego uzasadnienia, z jednej strony stwierdzające merytoryczną poprawność zaproponowanego rozwiązania zadania a z drugiej strony stwierdzającego, że praca nie zasługuje na ocenę dostateczną;

- pominięcie w uzasadnieniu części zarzutów znajdujących się w odwołaniu złożonym przez skarżącą, np. kwestii języka, stylu i staranności pracy.

W odpowiedzi na skargę Komisja Odwoławcza wniosła o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu wydanej uchwały.

W piśmie procesowym z dnia [...] marca 2017 r. skarżąca podtrzymując podniesione w skardze zarzuty wniosła o:

1. zobowiązanie Komisji Odwoławczej do wydania w określonym terminie decyzji wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie;

2. przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do niniejszego pisma, tj. kopii pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa cywilnego wraz z uzasadnieniem ocen cząstkowych o numerze kodu [...] oraz uchwały Komisji Odwoławczej z [...] listopada 2016 r. znak: [...] wskazujących na poprawność zaproponowanego przez skarżącą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Wymaga podkreślenia, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz. U z 2016 roku, poz. 718, ze zm.; zwaną dalej "ppsa").

Rozpoznając w świetle powołanych wyżej kryteriów skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] października 2016 r. nr [...], utrzymującą w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] stwierdzającą, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu adwokackiego - należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Szczegółowy tryb składania egzaminu adwokackiego regulują przepisy art. 78d ust. 1-13 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze. I tak egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Egzamin adwokacki w roku 2016 składał się z pięciu części pisemnych. Pierwsza część egzaminu adwokackiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego, polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Druga część egzaminu adwokackiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego lub rodzinnego, polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Trzecia część egzaminu adwokackiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, polegającego na przygotowaniu umowy albo sporządzeniu pozwu, wniosku lub apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Czwarta część egzaminu adwokackiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa administracyjnego, polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Piąta część egzaminu adwokackiego obejmowała rozwiązanie zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki , polegające na przygotowaniu pracy pisemnej w tym zakresie.

Egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu adwokackiego z zastosowaniem następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna – niedostateczna (2).

Stosownie do treści art. 78e ust. 2-6 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze, oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania zawodu adwokata przez osobę przystępującą do egzaminu, wynik ten powinien być jeden: pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej). Z kolei art. 78f ust. 1 poa stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną, a więc - a contrario - negatywna ocena z którejkolwiek części skutkuje negatywnym wynikiem całego egzaminu adwokackiego. Podkreślić należy, że nie wszystkie błędy pracy egzaminacyjnej z poszczególnych części egzaminu adwokackiego popełnione przez osobę zdającą mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach skali określonej w art. 78d poa, bowiem stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, skutkować będzie wyłącznie oceną negatywną.

Taki przypadek, w ocenie Sądu, miał miejsce w odniesieniu do pracy egzaminacyjnej skarżącej z zakresu prawa cywilnego, bowiem zaproponowane przez nią rozwiązanie eliminowało możliwość wystawienia jej oceny pozytywnej.

Zaznaczyć należy, że Sąd nie dokonuje ponownej oceny pracy skarżącej, lecz wyłącznie ma ją na uwadze jako stan faktyczny sprawy oceniony przez Komisje egzaminacyjne obu instancji.

Podkreślić wymaga, że celem ustawodawcy przy przeprowadzeniu egzaminu zawodowego jakim jest egzamin adwokacki było sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Jak słusznie zauważył WSA w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 kwietnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 225/11 w postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane. Zasadnie zatem Komisja Odwoławcza wskazała, że praca egzaminacyjna, aby mogła zostać oceniona pozytywnie, musi spełniać przynajmniej w dostatecznym stopniu wszystkie kryteria wymienione w art. 78e ust. 2 poa do których należą: wymogi formalne, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym reprezentuje.

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, iż ocena pracy skarżącej została przez Komisje egzaminacyjne dokonana w oparciu o ww. przesłanki.

Odnosząc się do zarzutu braku odniesienia się przez Komisję Odwoławczą do wszystkich racji i zarzutów odwołania należy – zdaniem Sądu – zauważyć, że uzasadnienie zaskarżonej uchwały spełnia wszystkie wymogi określone w art. 107 kpa. Należy w tym miejscu przywołać orzeczenie NSA z 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 2333/11, zgodnie z którym nie narusza normy art. 107 § 3 kpa nie odniesienie się do wszystkich argumentów odwołania, jeżeli wskazane i objaśnione przez organ w uzasadnieniu decyzji okoliczności przesądzają o trafności decyzji.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie Komisja Odwoławcza uczyniła zadość obowiązkowi przedstawienia wyczerpującego i przekonującego uzasadnienia uchwały, tj. oceniła zachowanie wymogów formalnych pracy, prawidłowość zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, a także poprawność zaproponowanego przez egzaminowaną sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony. Komisja zrealizowała tym samym dyspozycję art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa w związku z art. 140 kpa w związku z art. 78h ust. 12 poa.

Sąd nie zgodził się również z zarzutem skarżącej dotyczącym naruszenia art. 32 Konstytucji RP. Rację ma w tym miejscu organ odwoławczy stwierdzając, iż każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 kpa, co prowadzi do wniosku, że sprawa taka nigdy nie jest rozpatrywana porównawczo, ponieważ uchwała komisji egzaminacyjnej konkretyzuje normy prawa materialnego wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego znającego i wyłącznie w jego sprawie. Stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, ale jest związany granicami danej sprawy. A zatem kontrola działalności administracji publicznej może być sprawowana jedynie w graniach danej sprawy, tzn. może dotyczyć skargi na konkretny, indywidualny akt administracyjny - w omawianym przypadku konkretnej uchwały. Okoliczności różnicowania się ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne w stosunku do poszczególnych prac nie mogą zatem stanowić skutecznej podstawy naruszenia art. 32 Konstytucji RP.

Zdaniem Sądu, należy podzielić argumentację Komisji Odwoławczej, co do istotnych stwierdzeń dokonanej oceny pracy egzaminacyjnej. Wnioski Komisji II Stopnia (pokrywające się w istocie z wnioskami obydwu egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej) zostały bowiem wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

Sąd nie podzielił zarzutów skarżącej, dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 78e ust. 2 i art. 78d ust. 1 i 10 poa. Zasadnie bowiem organy egzaminacyjne wskazały, iż istotnymi mankamentami pracy skarżącej z zakresu prawa cywilnego było m.in.: 1. wadliwe oznaczenie zaskarżonego orzeczenia sądu I instancji, 2. brak przedstawienia w apelacji argumentacji przemawiającej za tym, iż na gruncie kazusu egzaminacyjnego mieszkanie stron stanowi składnik majątku wspólnego, 3. wadliwy zakres zaskarżenia postanowienia sądu I instancji, nie pozostający w dodatku w korelacji z wnioskami apelacyjnymi, 4. brak argumentacji jurydycznej dotyczącej żądania spłaty na rzecz reprezentowanej strony kwoty 650.000 zł, 5. brak żądania odsetkowego, 6. brak wniosku o zasądzenie na rzecz reprezentowanej strony kosztów postępowania drugoinstancyjnego, 7. brak prawidłowych i poprawnie sformułowanych zarzutów apelacyjnych.

Powyższe mankamenty, w ocenie Sądu, dawały podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu adwokackiego. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które Sąd ma obowiązek badać z urzędu – na mocy art. 151 ppsa skargę należało oddalić.