Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1396/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 3, art. 8 ust. 9
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 90d
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Joanna Runge- Lissowska Sędziowie NSA Irena Kamińska Jerzy Stankowski (spr.) Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 maja 2007 r. sygn. akt III SA/Gd 164/07 w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 30 maja 2007 r., sygn. akt III SA/Gd 164/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...], nr [...], oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...], nr [...], o odmowie przyznania stypendium szkolnego dla Z. P..

Odmawiając przyznania stypendium szkolnego na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 90n ust. 1 oraz art. 90m ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 281, poz. 2781), Wójt Gminy S. wyjaśnił, iż zgodnie z art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej z powodów wymienionych w tym przepisie. Stwierdził, iż dochód na osobę w rodzinie Z. P. przekracza kwotę 316,00 zł określoną w art. 90 ust. 7 ustawy, co wyklucza przyznanie stypendium.

Odwołanie od decyzji Wójta złożył K. P. (ojciec Z. P.). Podał, iż zgodnie z art. 90d ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty, stypendium szkolne może otrzymać uczeń z powodu trudnej sytuacji materialnej. Dochód z gospodarstwa rolnego został wyliczony na podstawie areału (powierzchni przeliczeniowej), ale wyliczenie nie uwzględniło suszy, jaka dotknęła swymi skutkami rolników w roku złożenia wniosku.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 90b ust. 3 pkt 1, art. 90d ust. 1, 7 i 8, art. 90m ust. 1 i art. 90 n ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty (Dz. U z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. przyznało, że zgodnie z przepisami ustawy o systemie oświaty (art. 90d ust. 1) stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także, gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Organ wyjaśnił, iż miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, to jest od kwoty 316 zł na osobę w rodzinie, a miesięczna wysokość dochodu ustalana jest na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 tej ustawy. Podał, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich utrzymania. Do dochodu nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze oraz świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. W odniesieniu do dochodów z gospodarstw rolnych przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 194 zł (art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej). Powołując się na powyższe przepisy Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że dochód łączny 7-osobowej rodziny K. P. wynosił [...] zł ([...] ha przeliczeniowego x 194 zł oraz zasiłek rodzinny i dodatki do tego zasiłku), co w przeliczeniu na osobę stanowi [...] zł. Przekroczenie kryterium dochodowego uniemożliwiało przyznanie świadczenia. Organ dodał, że ustawa nie zawiera żadnych wyjątków przy ustalaniu wysokości dochodu oraz nie przewiduje żadnych odstępstw w sytuacji jedynie nieznacznego przekroczenia kryterium dochodowego. Sposób obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego ma charakter jedynie matematycznego przelicznika (liczba hektarów przeliczeniowych i kwota 194 zł) i kwestia zmniejszenia dochodów w związku z suszą nie mogła zostać uwzględniona.

Na powyższą decyzję skargę wniósł K. P.. Zarzucił naruszenie prawa przez nieuwzględnienie, iż spełnia warunki do otrzymania stypendium szkolnego na córkę Z. P.. Podał, iż w odniesieniu do gospodarstw rolnych za 1 hektar przeliczeniowy przyjmuje się dochód miesięczny w wysokości 194 zł. W roku 2006 region, w którym mieszka, objęła susza powodująca znaczące straty ([...] zł zainwestowane w uprawy na [...] ha zostało utracone, a pozostałe [...] ha przyniosło jedynie 60% dochodów). Dodał, że utrzymuje pięcioro dzieci.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej odrzucenie. Organ podał, iż skarżący nie wskazał żadnych przepisów prawa, które zostały naruszone, a z treści skargi w żaden sposób nie wynika dlaczego uznał rozstrzygnięcie za niezgodne z prawem i w jaki sposób narusza to jego interes prawny. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarga nie spełniała zatem wymogów formalnych określonych w art. 57 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W pozostałym zakresie organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Uchylając zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...], nr [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż naruszono przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podał, że świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym, uregulowane w przepisach ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn. Dz. U. 1996 r. Nr 67 z 96 r. poz. 329 ze zm.), mają za zadanie realizowanie zasady wyrażonej w art. 90b i n. tej ustawy, zgodnie z którą uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej udzielanej w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji, umożliwiającej pokonanie barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej oraz wspierającej edukację uczniów zdolnych. Sąd podzielił stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że ustalając kryterium dochodowe należało odwołać się do ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a w szczególności do art. 8 ust. 1 pkt. 2 tej ustawy, jeżeli chodzi o wysokość dochodu na osobę w rodzinie uprawniającego do uzyskania świadczeń o charakterze socjalnym ze środków publicznych. W ocenie Sądu organy przeoczyły jednak, że pomoc o charakterze socjalnym otrzymać może osoba, dotknięta tzw. zdarzeniem losowym. Takim zdarzeniem może być dla rolnika, klęska suszy lub nadmiernych opadów, jeżeli w ich wyniku znacznie zmniejszy się dochód z uprawianego gospodarstwa rolnego. Sąd wskazał, że o wystąpieniu zarówno suszy jak i nadmiernych opadów w okresie wegetacyjnym roku 2006 pisał K. P. składając wniosek o przyznanie stypendium socjalnego dla swych dzieci, a okoliczności tej organy obu instancji nie rozważyły. Ponadto uszło uwadze organów, że przepisy ustawy o systemie oświaty przewidują, że świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym mogą mieć również postać zasiłku szkolnego (art. 90c ust. 2 ustawy), a ten, co wyraźnie przewidują przepisy ustawy, może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego i to niezależnie od otrzymywanego stypendium socjalnego (art. 90e ustawy). Skoro pomocy socjalnej udziela się w formie decyzji administracyjnej, to organy rozpatrujące wnioski zobowiązane są czynić to w sposób określony przepisami k.p.a. (z uwzględnieniem odmienności wynikających z regulaminu uchwalonego przez radę gminy). Sąd wskazał na zasady prawdy obiektywnej, pogłębiania zaufania do organów państwa i udzielania informacji stronom. Wyjaśnił, iż w przypadku rozpatrywania wniosków o przyznanie pomocy o charakterze socjalnym ze środków publicznych, rolą organu jest ustalenie czy występują szczególne okoliczności dające możliwość ubiegania się o pomoc także wówczas, gdy dochód rodziny jest wyższy od kryterium dochodowego określonego w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Sądu w pełni odnosi się do udzielania pomocy o charakterze socjalnym uczniom, skoro, zgodnie z przepisem art. 90n ust. 3 ustawy o systemie oświaty, świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym mogą być przyznawane również z urzędu. Sąd podał również, że organy orzekające uchybiły obowiązkom, o jakich mowa w art. 7-9 k.p.a. i nie rozważyły, jaki wpływ na uprawnienia do otrzymania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dzieci K. P., miały zdarzenia losowe, jakie w okresie wegetacyjnym dotknęły gospodarstwo wnioskującego (susza, nadmierne opady), przez co naruszyły tak zasadę prawdy obiektywnej jak i zasadę pogłębiania zaufania do organów państwa oraz w sytuacji, gdyby uznały, że K. P. powinien uzupełnić lub szerzej udokumentować wniosek nie udzieliły wnioskującemu stosownych informacji, naruszając art. 9 k.p.a. Z przepisów art. 90e ust. 1- 3 ustawy o systemie oświaty, jak i z regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy S. (załącznik do uchwały Rady Gminy w S. z dnia [...] czerwca 2006 roku Nr [...]) wynika, że zasiłek szkolny może przybierać formę zarówno świadczenia pieniężnego jak i pomocy rzeczowej, może on być przydzielany raz lub kilka razy w roku, niezależnie nawet od otrzymywanego świadczenia szkolnego, a może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego, to, w ocenie Sądu, nic nie stało na przeszkodzie, by wniosek K. P. rozpatrzyć z zachowaniem wymienionych zasad.

Sąd stwierdził nadto, że organy administracji, podejmując decyzję w przedmiocie pomocy materialnej o charakterze socjalnym zobowiązane są do zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i do jego rozpatrzenia oraz wszechstronnej oceny, czy istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały ustalone (art. 77 § 1 k.p.a.). Należy również mieć na uwadze, że odpowiadająca istocie realizacja zasady dopuszczenia strony do czynnego udziału w postępowaniu, udzielania informacji i wyjaśniania przesłanek, jakim kierował się organ przy podejmowaniu decyzji, wymaga umożliwienia stronie czynnego uczestnictwa w postępowaniu. Sąd wskazał, że organy nie zawiadomiły K. P. o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy, nie poinformowały, jak istotne znaczenie może mieć wyjaśnienie, czy gospodarstwo rolne (źródło utrzymania rodziny) zostało dotknięte zdarzeniami, mającymi wpływ na byt rodziny oraz nie pouczyły, że wniosek może zawierać żądanie alternatywne o przyznanie stypendium bądź zasiłku szkolnego.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze zarzucając, w oparciu o art. 173 § 1 i § 2 oraz art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), naruszenie prawa materialnego, to jest:

– art. 90d ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., nr 256, poz. 2572 ze zm.) przez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż wystąpienie zdarzenia losowego jest wystarczającą przesłanką przyznania stypendium szkolnego, niezależnie od kryterium dochodowego;

oraz naruszenie przepisów postępowania, to jest:

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7-9 Kodeksu postępowania administracyjnego przez przyjęcie, iż organ administracji orzekający w sprawie uchybił obowiązkom, o jakich mowa w tych przepisach, a w konsekwencji wydanie wyroku uchylającego decyzje w sytuacji, gdy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym nie było do tego podstaw;

– art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez błędne ustalenie granic zaskarżonej sprawy;

– art. 141 § 4 zdanie drugie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez zamieszczenie w uzasadnieniu wskazań co do dalszego postępowania w sprawie nieprzystających do ustalonego stanu faktycznego i prawnego w sprawie;

– art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) polegające na wadliwym przyjęciu, że zaskarżona decyzja narusza prawo.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz zasadzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 90d ustawy o systemie oświaty skarżący podkreślił, że Sąd mylnie zrozumiał jego treść stwierdzając, że "przepisy ustawy o systemie oświaty wskazują, że pomoc o charakterze socjalnym otrzymać może osoba dotknięta tzw. zdarzeniem losowym". Z treści uzasadnienia wyroku wynika, iż Sąd przyjął wykładnię, która pozwala na przyznanie stypendium szkolnego niezależnie od kryterium dochodowego, a z powołaniem się jedynie na zdarzenie losowe. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego taka wykładnia nie znajduje umocowania w świetle reguł wykładni językowej i systemowo-logicznej art. 90d ustawy o systemie oświaty. W ust. 1 określona została podstawowa przesłanka przyznania stypendium szkolnego uczniowi, to jest trudna sytuacja materialna wynikająca z niskich dochodów na osobę w rodzinie. W dalszej części przepisu wskazano przykładowo okoliczności, które uszczuplają dochody na osobę w rodzinie, a w konsekwencji powodują trudną sytuację materialną. Zgodnie z art. 90d ust. 1 ustawy okoliczności te, to: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm, narkomania, niepełna rodzina, zdarzenie losowe. Zwrot "a także" poprzedzający dwie ostatnie okoliczności (niepełna rodzina, zdarzenie losowe) użyty został z uwagi na poprawność językową i składniową przepisu. Zdaniem Kolegium ma on charakter koniunkcji i odnosi się również do wcześniejszych przykładów. W ocenie organu ostatnie wyrażenia art. 90d ust. 1 ustawy mieszczą się w przykładowym katalogu okoliczności powodujących trudną sytuację materialną i nie mają charakteru samodzielnych przesłanek przyznania świadczenia. Pozostałe warunki przyznania stypendium szkolnego określa art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty, który stanowi, iż miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że zestawienie przepisów art. 90d ust. 1 i art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty uzasadnia wniosek, że stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów, przy czym miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Przekroczenie wskazanej wielkości kryterium dochodowego oznacza, ze stypendium szkolne nie może zostać przyznane, niezależnie od tego, która z okoliczności spowodowała trudną sytuację materialną. Wbrew wykładni przyjętej przez Sąd, nie ma podstaw do uznania, iż zdarzenie losowe uzasadnia przyznanie stypendium szkolnego nawet wtedy, gdy miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia przekracza kryterium uprawniające do ubiegania się o to świadczenie, ustalone na podstawie art. 90d ust. 7 ustawy. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, okoliczność, która stanowiła podstawę przyjętej wykładni nie ma związku ze sprawą. Błędna wykładnia art. 90d ust 1 ustawy o systemie oświaty miała bezpośredni związek z wynikiem sprawy, gdyż na skutek jej przyjęcia przez Sąd zaskarżone orzeczenie nie odpowiada prawu. Opierając się na kwestionowanej wykładni uznano, iż decyzje naruszają prawo. Narusza to wzorzec sądowej kontroli działalności administracji publicznej określony w art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

W skardze kasacyjnej wskazano również, iż Sąd uwzględnił skargę naruszając art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7 - 9 k.p.a. przyjmując, iż doszło do naruszenia przepisów postępowania innego niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego mimo, że do naruszenia takiego w przedmiotowej sprawie nie doszło.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, Sąd bez jakichkolwiek podstaw przyjął, iż organy przeoczyły przepisy ustawy o pomocy społecznej i przepisy ustawy o systemie oświaty. Ustawa o pomocy społecznej nie miała żadnego znaczenia dla rozpatrywanej sprawy (poza odesłaniem do sposobu ustalania kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń), a w uzasadnieniu decyzji Kolegium przywołało treść przepisu prawa materialnego określającego przesłanki przyznania świadczenia (art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty). Nie pominięto zatem możliwości przyznania świadczenia osobom dotkniętym zdarzeniem losowym. Organ podał także, że wbrew ustaleniom Sądu, K. P. nie złożył wniosku "o przyznanie stypendium socjalnego", a wyraźnie domagał się przyznania stypendium szkolnego. W ten sposób określane jest jedno ze świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym. Drugim ze świadczeń jest zasiłek szkolny (art. 90c ust. 2 ustawy o systemie oświaty). W żadnym przepisie ustawy nie ma jednak mowy o "stypendium socjalnym". W ocenie Kolegium żadnego znaczenia dla oceny zgodności rozstrzygnięcia Kolegium nie ma to, że świadczenie pomocy materialnej może mieć postać zasiłku szkolnego, ani przesłanki przy spełnieniu których można takie świadczenie uzyskać.

W sprawie żądanie strony określone było wyraźnie i jednoznacznie sformułowane. Wyznaczyło ono przedmiot postępowania, czyli treść i granice sprawy administracyjnej. W tych granicach sprawa administracyjna podlegała rozpoznaniu i dla oceny zgodności z prawem decyzji nie ma znaczenia to, co wynika z przepisów dotyczących innych uprawnień. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło także, że nie znajduje zastosowania w sprawie orzeczenie z dnia 24 stycznia 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 917/05, bowiem dotyczy ono warunków do przyznania zasiłku celowego. Organy nie uchybiły zasadzie zasady prawdy obiektywnej i zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego w rodzinie ucznia ubiegającego się o stypendium szkolne organ nie miał obowiązku rozważać jaki wpływ na uprawnienia do otrzymania pomocy materialnej o charakterze socjalnym przez dzieci K. P. miały zdarzenia losowe, jakie w okresie wegetacyjnym dotknęły gospodarstwo.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało również, że udzieliło wnioskodawcy stosowanych informacji i nie uchybiło art. 9 k.p.a. Organ wyjaśnił, iż z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że podstawą uchylenia decyzji przez sąd może być tylko naruszenie przepisów postępowania, a zatem sytuacja, w której nastąpiło już do naruszenie przepisów. W uzasadnieniu wyroku mowa jest jednak nie o "dokonanym" naruszeniu, ale o potencjalnej możliwości takiego naruszenia. Dopiero gdyby organy uznały konieczność uzupełnienia czy rozszerzenia wniosku, z uwagi na to, że nie udzieliły stosownych informacji, naruszyłby art. 9 k.p.a. Tak skonstruowany fragment uzasadnienia wyroku oznacza, że podstawą zarzutu naruszenia art. 9 k.p.a. jest sytuacja, która mogła mieć miejsce.

Odnosząc się do nie zawiadomienia K. P. o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy Sąd nie wskazał w jaki sposób naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stan faktyczny nie budził żadnych wątpliwości (przekroczenie kryterium dochodowego), a zapoznanie się strony z materiałem dowodowym stanu tego nie mogło zmienić. Z treści uzasadnienia skarżonego wyroku nie wynika w jaki sposób uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w wyroku zamieszczono wskazania co do dalszego postępowania nieprzystające do ustalonego stanu faktycznego i prawnego w sprawie, co stanowiło naruszenie art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stan taktyczny i prawny ustalony został w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości. Okoliczności, które zostały wskazane przez Sąd w tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym nie miały znaczenia. Podobnie, okoliczność, iż dyrektor Zespołu Szkół w S. przychylał się do wniosku o przyznanie pomocy materialnej nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, skoro przekroczone zostało kryterium dochodowe uprawniające się do ubiegania się o stypendium szkolne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem treść zaskarżonego wyroku, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiadała prawu (art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej p.p.s.a.).

W świetle art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podjął trafne rozstrzygnięcie uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...], nr [...]. Było to konieczne, bowiem w sprawie zastosowano nieaktualne wartości będące podstawą do obliczenia kryterium dochodowego warunkującego otrzymanie stypendium szkolnego przez Z. P.. Przyjęcie właściwych wartości pozwało stwierdzić, że Z. P. spełniała to kryterium.

Zgodnie z art. 90d ust. 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być wyższa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Kwota określona w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej podlega weryfikacji co 3 lata, w trybie określonym w art. 9. Zgodnie z art. 9 ust. 8 ustawy, w przypadku gdy Trójstronna Komisja do Spraw Społeczno-Gospodarczych nie uzgodni w przewidzianym terminie kryteriów dochodowych (kompetencję tę uzyskuje na podstawie art. 9 ust. 3), Rada Ministrów ustala w drodze rozporządzenia kryteria dochodowe oraz kwoty, o których mowa w ust. 5 (m.in. podstawa ustalenia wysokości pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej) i ust. 6 (kwota dochodu z hektara przeliczeniowego) w terminie do dnia 15 lipca danego roku. Obowiązują one od dnia 1 października roku, w którym przeprowadzana jest weryfikacja. W 2006 r. weryfikacji kryteriów dochodowych dokonano na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2006 r. Nr 135, poz. 950). Od dnia 1 października 2006 r. dochód uprawniający do otrzymania świadczeń pomocy społecznej dla osoby w rodzinie wyniósł 351 zł, natomiast kwotę dochodu z hektara przeliczeniowego ustalono w wysokości 207 zł. Decyzja Wójta Gminy S. została wydana w dniu [...] października 2006 r. natomiast utrzymująca ją w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w dniu [...] lutego 2007 r. Mając na względzie powyższe oraz biorąc pod uwagę stan faktyczny na jakim oparto wyrok Sądu pierwszej instancji należało przyjąć, że dochód z gospodarstwa rolnego K. P. (ojca Z. P.) wyniósł [...] zł ([...] ha przeliczeniowych x 207 zł). Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty w zw. z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej), a zatem do dochodu z gospodarstwa rolnego należało dodać także zasiłki rodzinne oraz dodatki do zasiłku rodzinnego jakie otrzymywała rodzina Z. P. na podstawie decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...], [...]. Wyniosły one (po wyłączeniu jednorazowych świadczeń socjalnych) [...] zł. Łączny dochód rodziny stanowił [...] zł. Kwota dochodu przypadająca na osobę w rodzinie Z. P. ([...] zł/7 = [...] zł) nie przekraczała zatem zweryfikowanego kryterium dochodowego obowiązującego od dnia 1 października 2006 r. wynoszącego 351 zł. Na marginesie, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, iż organy administracyjne nie zastosowały w pełni art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Należało badać, czy K. P. otrzymał zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego na okres od września 2006 r. W przeciwnym razie, kwota [...] zł stanowiłaby kwotę dochodu utraconego (w miesiącu złożenia wniosku) i nie podlegałaby wliczeniu do dochodu rodziny.

Uwzględnienie zweryfikowanych kryteriów dochodowych uczyniło w znacznym stopniu nieaktualnymi zarzuty skargi kasacyjnej. W większości opierały się one bowiem na błędnym założeniu, że kryterium dochodowe na osobę w rodzinie Z. P. zostało przekroczone. Jakkolwiek Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty, to jednak w kontekście powyższego, naruszenie te nie miało wpływu na wynik sprawy i nie mogło być podstawą do uwzględnienia skargi kasacyjnej (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 193 p.p.s.a.).

Zarzucając naruszenie art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty przez błędną wykładnię, Samorządowe Kolegium Odwoławcze starało się w szczególności wykazać, iż samo wystąpienie zdarzenia losowego nie jest wystarczającą przesłanką przyznania świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym w postaci stypendium szkolnego. Wskazywało, że stypendium nie przysługuje w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego (art. 90d ust. 1 w zw. z art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty), a wnikliwsze badanie sytuacji materialnej wnioskodawcy nie jest w takiej sytuacji konieczne i celowe. Stanowisko takie zasługuje na aprobatę, a wywody Sądu pierwszej instancji były w tym względzie zbyt daleko idące. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma podstaw do przyznania stypendium szkolnego, jeżeli wnioskodawca przekracza, nawet nieznacznie, kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. Warunku określonego w art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej nie można pominąć również w przypadku ustalenia, że z dużym prawdopodobieństwem średnie miesięczne dochody z gospodarstwa domowego nie osiągnęły w rzeczywistości wysokości określonej dla hektara przeliczeniowego w art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej. Jakkolwiek nie są pozbawione racji postulaty, że zdarzenie losowe w postaci nieurodzaju powinno być (w szczególnych wypadkach) podstawą do dokonania korekty zryczałtowanego dochodu z gospodarstwa rolnego, o którym mowa w art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, to jednak postulaty te pozostają w sferze rozważań de lege ferenda. Obowiązujące przepisy nie pozwalają w takich sytuacjach na modyfikację kryterium dochodowego ustalanego na podstawie liczby hektarów przeliczeniowych gospodarstwa rolnego wnioskodawcy. Ustawa o systemie oświaty w art. 90d ust. 8 nakazuje bezpośrednio stosować zasady ustalania dochodu określone w art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej i nie przewiduje w tym względzie wyjątków.

Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a. w zw. z art. 7-9 k.p.a. stał się bezprzedmiotowy. Stanowił on polemikę w odniesieniu do zakresu obowiązków organów administracji (art. 7-9) w sytuacji nieznacznego przekroczenia kryterium dochodowego przez wnioskodawcę. Wywody i wskazania Sądu pierwszej instancji straciły na aktualności wobec ustalenia, że Z. P. nie przekracza zweryfikowanego kryterium dochodowego. Powyższe dotyczy również zarzutu naruszenia art. 141 § 4 zd. 2 p.p.s.a. w zakresie wskazań o konieczności badania wpływu zdarzenia losowego (suszy i nadmiernych opadów) na rzeczywiste dochody gospodarstwa rolnego K. P..

Nie można podzielić natomiast zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Jakkolwiek wniosek K. P. odnosił się do stypendium szkolnego (w zakresie petitum), to z jego uzasadnienia wynika (susza, późniejsze ciągłe opady, brak możliwości zebrania zboża), że intencją wnioskodawcy było otrzymanie pomocy w związku z trudną sytuacją materialną następującą w skutek jednorazowego zdarzenia losowego. Zważając, iż przesłanki na jakie powoływał się K. P. odnosić się mogły zarówno do stypendium szkolnego jak i zasiłku szkolnego, organ administracji powinien udzielić skarżącemu informacji o charakterze i przesłankach każdego z tych świadczeń. Należy pamiętać, że zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji obowiązane są nie tylko do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, ale jednocześnie czuwają nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 zd. 2 k.p.a.). W powyższym kontekście trafne były wskazania Sądu pierwszej instancji, co do konieczności wskazania K. P. możliwości alternatywnego (lub kumulatywnego – art. 90e ust. 2 in fine ustawy o systemie oświaty) wystąpienia o przyznanie zasiłku szkolnego na dziecko oraz konieczności dokładnego wyjaśnienia przesłanek otrzymania obu świadczeń. W tym zakresie zarzut naruszenia art. 141 § 4 zd. 2 p.p.s.a. przez Sąd pierwszej instancji nie zasługiwał na uwzględnienie.

Nie zasługiwał na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem. Sąd podjął rozstrzygnięcie odpowiadające prawu, bowiem zaskarżone decyzja i poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy S. uchybiały przepisom w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Błędne rozważania uzasadnienia wyroku wynikały natomiast z wadliwego określenia wysokości kryterium dochodowego.

Wobec braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej podlega ona oddaleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a.