Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 469/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 1 pkt 4, art. 11,
journal: Dz.U. 2012 poz 1548
law: Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw
article: art. 6, art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 października 2014 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 29 marca 2013 r. , nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz skarżącego R. G. kwotę 49 (czterdzieści dziewięć) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi, wniesionej przez R. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 sierpnia 2013 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Reńska Wieś z dnia 29 marca 2013 r., którą odmówiono przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną – D. G.

Zaskarżona decyzja wydana została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 14 marca 2013 r. R. G. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w Reńskiej Wsi o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad żoną D., przedkładając orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kędzierzynie-Koźlu z dnia 19 lutego 2013 r. o zaliczeniu D. G. do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 28 lutego 2016 r., w którym stwierdzono ponadto, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 grudnia 2010 r. Poza tym do wniosku dołączył m.in. oświadczenie z dnia 14 marca 2014 r., że był zatrudniony od 2 sierpnia 2010 r. do 3 października 2010 r. i od tego czasu nie pracuje zawodowo, a obecnie, ze względu na konieczność ubezpieczenia zdrowotnego zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy.

W wyniku rozpatrzenia powyższego wniosku Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Reńskiej Wsi, działający z upoważnienia Wójta Gminy Reńska Wieś, decyzją z dnia 29 marca 2013 r., nr [...], po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, odmówił przyznania skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia. Jako podstawę prawną wskazał art. 104 K.p.a., art. 16a i art. 23 ust. 4e ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz § 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz. 3). W uzasadnieniu, przytaczając brzmienie przepisów art. 16a ust. 1 i art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ stwierdził, że wnioskodawca w okresie od 1 lipca 2011 r. do 31 grudnia 2012 r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną – D. G. Następnie organ wyjaśnił, że w związku ze zmianą ustawy o świadczeniach rodzinnych R. G. obecnie nie spełnia przesłanki z art. 16a tej ustawy, gdyż nie zrezygnował z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ argumentował, że wnioskodawca ostatnio pracował w okresie od 2 sierpnia 2010 r. do 3 października 2010 r., a zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kędzierzynie-Koźlu z dnia 19 lutego 2013 r., ustalony stopień niepełnosprawności D. G. datuje się od 2 grudnia 2010 r. Rezygnacja z pracy zawodowej miała zatem miejsce przed datą, od której wystąpiła niepełnosprawność żony, stąd nie nastąpiła w celu sprawowania nad nią opieki.

Z treścią powyższej decyzji nie zgodził się R. G., który we wniesionym odwołaniu podniósł, że sytuacja w jakiej znalazł się wraz z żoną uniemożliwia mu podjęcie pracy. Zarzucił, że organ nie wziął pod uwagę karty leczenia szpitalnego z dnia 25 października 2010 r., z której wynika, iż żona wymagała leczenia już od 16 września 2010 r. Pogarszający się stan zdrowia żony skutkował koniecznością jego przyjazdu z Niemiec, gdzie pracował [...]. Te okoliczności losowe były niezależne i spowodowały wypowiedzenie umowy o pracę. Odwołujący stwierdził, że podjęcie przez niego zatrudnienia w okresie hospitalizacji żony było niemożliwe, natomiast po jej powrocie do domu - przed orzeczeniem stopnia niepełnosprawności - żona wymagała opieki doraźnej, jak też niezbędne było załatwienie wszelkiego rodzaju formalności. Do odwołania, poza kserokopią karty leczenia szpitalnego z dnia 25 października 2010 r., dołączył kserokopię orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kędzierzynie-Koźlu z dnia 8 grudnia 2010 r. o zaliczeniu D. G. do znacznego stopnia niepełnosprawności od 2 grudnia 2010 r. do 31 grudnia 2012 r.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu opisaną na wstępie decyzją z dnia 27 sierpnia 2013 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy przedstawił szczegółowo dotychczasowy przebieg postępowania i dokonał analizy przepisów prawnych mających zastosowanie w sprawie. Na tej podstawie wywiódł, że nie budzi wątpliwości to, iż D. G. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, a R. G. jest osobą, na której zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej żony. Kolegium wskazało jednak, że w obecnym stanie prawnym, wynikającym z art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do zasiłku specjalnego opiekuńczego nie tylko uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego, ale także ograniczył ten krąg tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wykluczone natomiast zostały osoby niepodejmujące zatrudnienia z tego tytułu. Kolegium podkreśliło, odwołując się do treści art. 3 pkt 22 ustawy, że czym innym jest niepodejmowanie zatrudnienia, a czym innym rezygnacja z zatrudnienia, przez co należy rozumieć rezygnację z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej np. poprzez rozwiązanie przez stronę stosunku pracy, zlikwidowanie prowadzonej działalności gospodarczej z uwagi na konieczność zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki. Na tej podstawie organ odwoławczy uznał, że R. G. nie spełnia warunku rezygnacji z zatrudnienia, gdyż w dacie ustalania niepełnosprawności żony, tj. w dniu 2 grudnia 2010 r., już nie pracował, a zgodnie z potwierdzeniem zatrudnienia, przetłumaczonym z języka niemieckiego, stosunek pracy w Niemczech, trwający od 2 sierpnia 2010 r. do 3 października 2010 r., uległ rozwiązaniu na podstawie wypowiedzenia umowy o prace przez pracodawcę, a nie przez pracownika, jak twierdzi strona. Nie można zatem uznać, że miała miejsce rezygnacja z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Tym samym, zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji zasadnie stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawcę.

We wniesionej skardze R. G. domagał się uchylenia decyzji organu odwoławczego i przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nad chorą żoną. Kwestionując wąską interpretację przepisu art. 16a ustawy w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2013 r., jakiej dokonały organy obu instancji, skarżący podniósł, że przyjęta literalna interpretacja pozostawiałaby osoby znajdujące się w sytuacji takiej samej jak skarżący i jego żona, nie tylko w trudnym położeniu, ale także spowodowałaby nierówne ich traktowanie w świetle Konstytucji. Zdaniem skarżącego, różnicowanie osób sprawujących opiekę nad chorymi niepełnosprawnymi członkami rodziny ze względu na to, czy zwolnili się z pracy, czy też w ogóle nie podjęli zatrudnienia z powodu zajmowania się niepełnosprawną bliską osobą, narusza zasadę równego traktowania opiekunów znajdujących się w takiej samej sytuacji. Skarżący podkreślił przy tym, że stan zdrowia jego żony znacznie się pogorszył w czasie pobytu w szpitalu, gdyż doznała paraliżu i została wypisana ze szpitala w stanie sparaliżowanym. W związku z tym, będąc jedyną osobą mogącą opiekować się żoną, nie był w stanie wrócić do pracy. Musiał rozwiązać stosunek pracy, a nie chciał doprowadzić do sytuacji, że to pracodawca zwolniłby go z powodu porzucenia pracy. Ponadto podkreślił, że Komisja ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności nie wydaje decyzji z dnia na dzień, stąd okres zakończenia jego stosunku pracy nie pokrywa się z wydaniem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności żony. Niemniej jednak, ta sytuacja spowodowała, że jest zmuszony zrezygnować z podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, gdyż nie stać go na zatrudnienie osoby trzeciej do opieki nad chorą żoną.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Opolu wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Op 550/13, postępowanie sądowoadministracyjne zostało zawieszone w związku ze skierowaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego o zgodność z Konstytucją przepisu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Postępowanie w sprawie zostało podjęte przez Sąd na mocy postanowienia z dnia 8 września 2014 r., w związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny postanowienia z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt P 1/14.

Na rozprawie w dniu 30 października 2014 r. skarżący podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze oraz wniósł o zwrot kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne powołane są m.in. do sprawowania kontroli nad działalnością administracji publicznej, pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Należy podkreślić, że sąd administracyjny, sprawując kontrolę legalności decyzji administracyjnej, bada, czy została ona wydana na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, a także z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego istniejących w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Późniejsze zmiany w zakresie stanu faktycznego czy stanu prawnego sprawy nie mają wpływu na ocenę zgodności zaskarżonej decyzji z prawem. Sąd przy rozpatrywaniu sprawy nie bada zatem ani celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, a ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie zaskarżonego aktu.

Z tego względu, stosownie do treści art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wyeliminowanie przez sąd z porządku prawnego zaskarżonego aktu może nastąpić w razie stwierdzenia naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (pkt 1 lit. a-c).

Poza tym, na zasadzie art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa procesowego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów.

Z omówionej wyżej kontrolnej funkcji sądów administracyjnych oraz toczących się przed nimi postępowań wynika, że dokonując oceny działań organów administracji publicznej, sądy te nie stanowią kolejnej instancji w sprawach należących do właściwości tych organów i nie są władne do podejmowania merytorycznych rozstrzygnięć w sprawach podlegających ich ocenie. W związku z tym Sąd nie był uprawniony do orzekania co do istoty sprawy i przyznania prawa do dochodzonego świadczenia, o co wnosił skarżący.

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji - oraz z mocy art. 135 P.p.s.a. decyzji organu pierwszej instancji - wykazała, że akty te zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i prawa procesowego, które również mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Uzasadnia to uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach, jednak z przyczyn innych niż podniesione w skardze, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu.

Przypomnieć przyjdzie, że przedmiotem zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 29 marca 2013 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wszczęcie postępowania w sprawie administracyjnej, zakończonej wskazanymi aktami nastąpiło w wyniku wniosku skarżącego z dnia 14 marca 2013 r. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania przez niego opieki nad żoną D. G. Skarżący w okresie od 1 lipca 2011 r. do 31 grudnia 2012 r. miał przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad żoną. Okres przyznania tego świadczenia wynikał z orzeczenia z dnia 8 grudnia 2010 r., stwierdzającym u D. G. znaczny stopień niepełnosprawności na okres do dnia 31 grudnia 2012 r. Upływ okresu, na jaki przyznano skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne zbiegł się z istotną zmianą stanu prawnego wprowadzoną od dnia 1 stycznia 2013 r. wskazaną wyżej ustawą nowelizującą. Znaczny stopień niepełnosprawności istnieje u D. G. od 2 grudnia 2010 r., co wynika zarówno z orzeczenia z dnia z dnia 8 grudnia 2010 r., jak i z orzeczenia z 13 lutego 2013 r., ustalającego istnienie niepełnosprawności na czas określony, tym razem do dnia 28 lutego 2016 r.

Rozpatrując wniosek złożony przez R. G. w dniu 14 marca 2013 r. organy obu instancji skoncentrowały swe rozważania na okolicznościach związanych z ustaniem ostatniego zatrudnienia wnioskodawcy, która nastąpiła z dniem 3 października 2010 r. i miała miejsce przed powstaniem znacznego stopnia niepełnosprawności u jego żony. W ocenie organu odwoławczego, R. G. nie zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną, natomiast sam fakt niepodejmowania zatrudnienia nie stanowi przesłanki warunkującej uprawnienie do wnioskowanego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992, z późn. zm.), który został wprowadzony od dnia 1 stycznia 2013 r. przepisem art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), zwanej dalej "ustawą nowelizującą". Na mocy tego przepisu do systemu świadczeń rodzinnych zostało wprowadzone nowe świadczenie tzw. specjalny zasiłek opiekuńczy. Zmiana stanu prawnego dokonana ustawą nowelizującą doprowadziła do ustawowej rekonstrukcji świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń (art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych) obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, z dniem 1 stycznia 2013 r. dodane zostało nowe świadczenie nazwane "specjalnym zasiłkiem opiekuńczym". Ponadto, na mocy art. 1 pkt 7 lit. b ustawy nowelizującej od dnia 1 stycznia 2013 r. nadano nowe brzmienie art. 24 ust. 2a ustawy, który stanowi, że: "Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności". Przepis ten nie oznacza, że w każdym przypadku ustalania prawa do wnioskowanego świadczenia stosuje się nowe kryteria jego przyznawania. Uwzględnić bowiem trzeba także regulację zawartą w art. 11 ustawy nowelizującej, w której ustawodawca określił zasady wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego uzyskiwanego na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów. Według tego przepisu osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych (ust. 1). W przypadku ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, przepis art. 1 stosuje się odpowiednio (ust. 2). Wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 (ust. 3).

Z przytoczonych przepisów wynika, że art. 11 ust. 1 odnosi się również do osób, które w dacie wejścia w życie ustawy nowelizującej - przy uwzględnieniu daty powstania prawa do świadczenia - byłyby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego według przepisów dotychczasowych. Jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 352/13 (dostępny na stronie internetowej – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl), z brzmienia wskazanych przepisów nie wynika, że stanowią one podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach jedynie na okres do dnia 31 grudnia 2012 r. i tylko na podstawie wniosków złożonych do tej daty. Wynika coś wręcz odwrotnego, a mianowicie, że zamiarem ustawodawcy było wprowadzenie rozwiązania umożliwiającego osobom, o których w nich mowa, zachowanie prawa do świadczeń pielęgnacyjnych na dotychczasowych zasadach do dnia 30 czerwca 2013 r., bez weryfikacji tego prawa w związku ze zmianami wprowadzonymi do ustawy o świadczeniach rodzinnych od dnia 1 stycznia 2013 r. W konsekwencji, w sytuacji powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 1 stycznia 2013 r. złożenie wniosku o takie świadczenie, po tym dniu, nie pozbawia wnioskodawcy prawa do otrzymywania świadczenia na dotychczasowych zasadach do dnia 30 czerwca 2013 r. (o ile spełnia warunki określone przepisach dotychczasowych, dotyczące kryterium dochodowego, w którym to zakresie organy nie wypowiedziały się podejmując rozstrzygnięcia).

W rozpoznawanej sprawie powyższe przepisy zostały pominięte przez organy obu instancji, które nie oceniły przedłożonego orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 19 lutego 2013 r. w kontekście art. 24 ust. 2a ustawy w związku z art. 11 ust. 2 ustawy nowelizującej i nie zwróciły uwagi, że wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności złożony został w dniu 26 listopada 2012 r., co wynika z treści ww. orzeczenia z dnia 19 lutego 2013 r., natomiast wniosek o ustalenie prawa do dochodzonego świadczenia złożony został w dniu 14 marca 2013 r., stąd w rozpoznawanej sprawie zastosowanie będą miały przepisy przejściowe. Tym samym, organy nie rozważyły sytuacji prawnej skarżącego w oparciu o wskazane powyżej przepisy przejściowe, chociaż z mocy art. 6 K.p.a. ciążył na nich taki obowiązek. Skutkowało to naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., gdyż nienależycie zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy, przez co nie został prawidłowo wyjaśniony stan faktyczny i prawny. Ponadto, organy naruszyły art. 9 K.p.a., obligujący organy administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielania im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zauważyć należy, że w rozpoznawanej sprawie działania skarżącego zostały ukierunkowane przez organ pierwszej instancji, gdyż wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego został spisany przez pracownika socjalnego.

W tym miejscu należy wskazać, że przepisy art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy nowelizującej były przedmiotem badania Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. K 27/13 (OTK ZU nr 9/A/2013, poz. 134) uznał te regulacje za niezgodne z ustawą zasadniczą. Trybunał stwierdził, że ich wprowadzenie doprowadziło do naruszenia zasady ochrony praw słusznie nabytych oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do tej grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, a które jednocześnie nie spełniły przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. W uzasadnieniu Trybunał podkreślił, że zaskarżone przepisy nie zabezpieczyły w należyty sposób interesów osób, które w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną otrzymywały już świadczenie pielęgnacyjne. Naruszyły tym samym bezpieczeństwo prawne uprawnionych, a w sposób pośredni również bezpieczeństwo prawne osób niepełnosprawnych, przez odebranie wsparcia osobom opiekującym się nimi. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że: "osoby te - de nomine - nie będą bowiem ubiegały się o specjalny zasiłek opiekuńczy z pozycji "rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", gdyż w okresie pobierania zasiłku pielęgnacyjnego nie pracowały. W jeszcze mniej korzystnej sytuacji są ci spośród dotychczasowych beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, którzy w ogóle nie podejmowali zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a więc nie mogą z nich zrezygnować". Trybunał uznał za naruszenie konstytucyjnych zasad zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady ochrony praw słusznie nabytych regulację zawartą w art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej z dnia 7 grudnia 2012 r., prowadzącą do utraty prawa do zasiłku pielęgnacyjnego przez osoby, które świadczenie takie dotychczas pobierały, naruszając ich bezpieczeństwo prawne oraz bezpieczeństwo osób niepełnosprawnych. Wskazał, że "pułapka prawna" polega w tej sprawie na tym, że obywatel, opierając się na ustanowionych przez ustawodawcę przesłankach uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i działając w zaufaniu do stabilności przepisów prawa, dokonał istotnych wyborów życiowych, nie podejmując pracy zarobkowej lub rezygnując z zatrudnienia, a następnie - w rezultacie wygaśnięcia z mocy prawa decyzji uprawniającej do świadczenia pielęgnacyjnego i jednocześnie niespełniania nowych warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, czy choćby specjalnego zasiłku opiekuńczego - utracił prawo do pobierania świadczenia i nie jest w stanie, ze względu na wcześniejszą rezygnację i trudną sytuację na rynku pracy, uzyskać ponownie zatrudnienia."

Odnotowania ponadto wymaga, że Trybunał Konstytucyjny, wypowiedział się również w zakresie konstytucyjności art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą. Wprawdzie postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt P 1/14, umorzył postępowanie wywołane pytaniem prawnym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, powodu którego zawieszono postępowanie w niniejszej sprawie, to jednak w uzasadnieniu tego orzeczenia wskazał, że zasadniczy problem konstytucyjny dotyczący sytuacji prawnej osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2012 r., poz. 1548), które na mocy tej ustawy zostały go pozbawione, został już rozstrzygnięty w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r.

Mając na względzie przedstawione okoliczności należy stwierdzić, że chociaż formalnie decyzje organów obu instancji odmawiające przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie były oparte na przepisach uznanych przez Trybunał za niekonstytucyjne, to jednak powyższe przepisy ukształtowały sytuację prawną skarżącego (por. wyrok NSA z 30 października 2014 r., I OSK 2484/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie można nie dostrzegać, że w ich konsekwencji, będąc pozbawionym prawa do pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego, a nadal sprawując opiekę nad niepełnosprawną żoną, został zmuszony do ubiegania się o nowe świadczenie opiekuńcze na zmienionych warunkach, co potwierdza potrzebę dokonania prokonstytucyjnej wykładni przepisów przejściowych.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji uzasadnia przepis art. 152 P.p.s.a.

O kosztach postępowania, na które składają się poniesione przez stronę, udokumentowane koszty przejazdów do Sądu, orzeczono na wniosek skarżącego w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a.

Zalecenia co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku, które właściwy organ jest obowiązany uwzględnić zgodnie z art. 153 P.p.s.a. Rzeczą organów będzie przy tym poczynienie koniecznych ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy w powyżej wskazanym kierunku.