Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1344/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31zo ust. 1 art. 31zq ust. 7
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys - Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.) Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej organ II instancji) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej jako ZUS, organ I instancji ) z dnia [...] r. decyzję o numerze [...], którą odmówił A.J. (dalej jako "skarżąca") prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne należnych za okres od 1 marca 2020 r. do 31 maja 2020 r.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia ZUS powołał art. 31 zo ust.1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.) dalej powoływana jako ustawa o COVID-19, oraz art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.) – dalej ustawa o sus.

Organ II instancji ustalił, że wnioskiem z 13 sierpnia 2020 r. skarżąca zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddział w C. e o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Następstwem czego była ww. odmowna decyzja organu I instancji na podstawie art. 31 zq ust.7 ustawy o COVID-19, w uzasadnieniu której, ZUS stwierdził, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19, podstawowym warunkiem zwolnienia z opłacania składek za listopad 2020 r. jest prowadzenie przez płatnika na dzień 30 września 2020 r. działalności oznaczonej według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, wymienionymi tam kodami.

ZUS prowadząc postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. ustalił, że do dnia 30 czerwca nie złożyła ona przedmiotowego wniosku o zwolnienie z ww. obowiązku opłacenia należności.

W konsekwencji ZUS stwierdził, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19, jednym z warunków udzielenia tego zwolnienia było złożenie dokumentacji rozliczeniowej w terminie do 30 czerwca 2020 r. Warunku tego skarżąca nie dotrzymała, bo dokumentację rozliczeniową za wymienione we wniosku miesiące 2020 r. złożyła 13 sierpnia 2020 r. W tej sytuacji ZUS odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne należnych za okres od 1 marca 2020 r. do 31 maja 2020 r.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezes ZUS wydał [...] r. decyzję o numerze [...], którą utrzymał w mocy wymienioną powyżej decyzję z [...] r o odmowie skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne należnych za okres od 1 marca 2020 r. do 31 maja 2020 r.

W uzasadnieniu wyjaśnił że wniosek o zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19, musiał być złożony nie później niż do 30 czerwca 2020 r czego skarżąca nie uczyniła, a na platformie PUE w okresie od kwietnia do czerwca 2020r nie było przedmiotowego wniosku. Nadto organ II instancji wskazał, że nie stwierdzono wysłania wniosku opłacania należności z tytułu składek skarżącej ani w dokumentach wysłanych ani w dokumentach roboczych. Organ podniósł też że, korespondencja z Centralną Obsługą Telefoniczną, na którą się skarżąca powołuje jest korespondencją ogólna a nie korespondencją w kontekście konkretnie złożonego wniosku.

Skarżąca w dniu 18 grudnia 2021 r. złożyła za pośrednictwem organu II instancji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję z [...] r. W jej uzasadnieniu stwierdziła, że pracownik organu wprowadził ją w błąd co do procedury i formy złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie.

Dodała, że złożyła deklarację rozliczeniową 13 sierpnia 2020 r. natychmiast po poinformowaniu przez pracownika ZUS o konieczności ich złożenia, ponieważ nie dotarły one jeszcze do ZUS mimo, że wysłała je ze swojego indywidualnego profilu i wiele razy telefonicznie kontaktowała się z pracownikami ZUS w celu wyjaśnienia sprawy. Od marca 2020 r. ZUS pozostawał zamknięty dla petentów i dlatego pozostawała z organem w kontakcie telefonicznym.

Skarżąca podniosła, że gdyby uzyskała wcześniej wiedzę o konieczności złożenia deklaracji do 30 czerwca 2020 r., to ponieważ jeszcze deklaracja nie dotarła z jej profilu indywidualnego zrobiłaby to ponownie, bowiem była przekonana, że deklaracja dotarła. Skarżąca wskazała że przez kilkanaście lat prowadzenia działalności nie uchybiła żadnym terminom w postępowaniu przed ZUS. Natomiast sytuacja z Covidem przyczyniła się do problemu ze złożeniem przedmiotowego wniosku.

Organ wniósł o oddalenie skarg, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonych decyzjach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zajął w tej sprawie następujące stanowisko.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c, p.p.s.a.), lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.),.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19, płatnikowi składek przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od 1 listopada 2020 r. do dnia 30 listopada 2020 r. wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za ten miesiąc, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek do dnia 30 czerwca 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w listopadzie 2020r był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w listopadzie 2019r.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. art. 31 zo ust.1 i 31zq ust. 1 ustawy o COVID-19.

Zgodnie z art. 31 zq ust. 8 ustawy o COVID-19, od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej "k.p.a." w zakresie odwołań od decyzji oraz p.p.s.a.

Z akt administracyjnych wynika, że w dniu 13 sierpnia 2020 r. strona skarżąca, złożyła do organu pierwszej instancji na druku RDZ-B6 wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek w związku z przeciwdziałaniem skutkom wywołanym COVID-19 dla płatników składek prowadzących 30 listopada 2020 r. działalność gospodarczą w branżach określonych w rozporządzeniu.

W dniu 18 grudnia 2020 r. skarżąca za pośrednictwem organu złożyła skargę do Sądu na decyzje organu z [...] r. W swej skardze Skarżąca wniosła o uwzględnienie jej wniosku z 13 sierpnia 2020 r. w całości, a zatem o przyznanie jej prawa do zwolnienia z opłacenia składek za trzy miesiące – marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Postępowanie o zwolnienie Skarżącej z obowiązku opłacenia składek za marzec, kwiecień i maj 2020r. dotyczy obowiązku opłacenia tych składek, wynikających z przepisów prawa materialnego, a rozstrzygnięcie w tym zakresie leży w kompetencjach ZUS. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ de facto odmówił przyznania zwolnienia z powodów naruszenia terminu do złożenia wniosku, i tym samym uznał, że skarżąca nie spełniła warunków do jego uzyskania.

Tymczasem organ w żaden sposób nie odniósł się do twierdzeń skarżącej dotyczących wprowadzenia skarżącej w błąd w zakresie złożenia przedmiotowego wniosku oraz do jej składanych wniosków z jej profilu indywidualnego.

Rozpatrując sprawę ponownie, w zakresie zwolnienia skarżącej z obowiązku opłacenia składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r., organ uwzględni przedstawione tu uwagi co do procesowych uwarunkowań decyzji. Zwróci też uwagę na przepis art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, który pozwala stronie, uchybiającej terminom przewidzianym przepisami prawa administracyjnego od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 na złożenie wniosku o przywrócenie tych terminów. Co pozwoli stronie dokonać czynności kształtujących jej prawa i obowiązki.

Trzeba też mieć na uwadze fakt, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte wnioskiem skarżącej z 13 sierpnia 2020 r. Skoro organ zauważył, że wniosek został złożony po terminie, a wcześniej występowały problemy w komunikacji ze skarżącą to powinien pouczyć skarżącą i wezwać ją do złożenia wniosku o przywrócenie terminu stosownie do art. 9 k.p.a. który stanowi że: "Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek". Zgodnie bowiem z art. 31zt ustawy o COVID-19, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek, czyli, zgodnie z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w drodze decyzji z zastosowaniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Pomimo to, organ nie tylko nie udzielił skarżącej stosownych pouczeń i nie wezwał jej do złożenia wymaganej dokumentacji, ale wydał [...] r. decyzję, którą odmówił skarżącej prawa do zwolnienia co do opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

W tej sytuacji Sąd nie widzi przeszkód do zastosowania w sprawie art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19 i do wezwania skarżącej do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Trzeba przy tym mieć na uwadze, z jakich przyczyn i w jakich okolicznościach doszło do wprowadzenia w życie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19. Kolejnej fali pandemii towarzyszyły restrykcje, ograniczenia i zakazy w prowadzeniu działalności gospodarczej. Przedsiębiorcom, którzy popadli w trudności nie z własnej winy Państwo zobowiązało się pomóc, między innymi przez zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia. Jeśli intencje te mają być traktowanie poważnie, to ich realizacja nie może polegać na zwykłym formalizmie i odmawianiu wnioskom płatników bez zachowania podstawowych standardów demokratycznego państwa prawnego, takich jak wynikająca z powołanego tu przepisu art. 9 k.p.a. zasada informowania stron, ale też i z art. 7 i art. 7a k.p.a. - zasada prawdy obiektywnej i zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Zasady te należy uwzględnić z tym większą mocą, że kontakty z organem były mocno ograniczone, a stan prawny w tym okresie był skomplikowany i zmieniał się wielokrotnie, nie był łatwy do opanowania przez drobnych przedsiębiorców, pozbawionych profesjonalnej obsługi prawnej. Oczywiście Sąd nie zarzuca organowi naruszenia tego przepisu, gdyż wszedł on w życie16 grudnia 2020 r. czyli już po wydaniu zaskarżonej decyzji, nie mniej jednak obejmuje on zdarzenia, które miały miejsce: w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 491) i jak dotychczas nie został odwołany (porównaj w tym zakresie wyrok WSA w Bydgoszczy z 24 sierpnia 2021 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 406/21). Zastosowanie tego przepisu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy jest zatem możliwe i celowe.

Mając powyższe na względzie sąd postanowił uchylić zaskarżoną decyzję, za podstawę przyjmując art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a.