Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 467/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 1, art. 4 pkt 4, art. 33 ust. 1-2, art. 42 ust. 1 pkt 5, art. 87 ust. 1-3, art. 92 ust. 1
journal: Dz.U. 2007 nr 125 poz 874
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Donata Starosta (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2011 r. sprawy ze skargi "A" H. S.i sp. j. w O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] marca [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem obowiązków 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w P. z [...] sierpnia [...] r. nr [...] w części wymierzenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych 2. w pozostałym zakresie oddala skargę 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja w zakresie określonym w pkt 1 wyroku nie może być wykonana 4. zasądza od Dyrektora Izby celnej w P. na rzecz Skarżącej "A" H. S. sp. j. w O. 577 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] sierpnia 2008 r.) Naczelnik Urzędu Celnego w P. (dalej organ I instancji) działając na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r, o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. 2007 r., nr 125, poz. 874 ze zm., dalej utd) oraz zgodnie z ustaleniami protokołu kontroli nr [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r. nałożył na "A" H. S. Sp. j. (dalej strona, odwołująca albo skarżąca) karę pieniężną w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że pracownik strony wykonując przewóz drogowy na potrzeby własne dnia [...] kwietnia 2007 r. wypełnił dyspozycję art. 4 pkt 4 utd. Poza sporem pozostaje, że w momencie dokonywania kontroli przez funkcjonariuszy celnych kierowca pojazdu nie posiadał i nie okazał na żądanie uprawnionego organu kontroli: wypisu z zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne oraz karty opłaty drogowej. Ponadto organ I instancji ustalił, że pojazd nie był wyposażony w urządzenie rejestrujące samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy, czas postoju, obowiązkowe przerwy i czas odpoczynku. Wydział Komunikacji Starostwa Powiatowego w Z., nie udzielił stronie licencji na wykonywanie transportu drogowego oraz nie wydał zaświadczenia na przewozy drogowe rzeczy na potrzeby własne. Ponadto przewóz drogowy wykonywany był bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych. Mając powyższe na uwadze organ I instancji działając na podstawie art. 42 ust. 1, art. 87 ust. 2 i ust. 3, art. 92 ust. 1 i ust. 4, art. 93 ust. 1 utd, za wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia wymierzył stronie [...] zł tytułem kary pieniężnej. Działając na podstawie art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym, za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych stronie została wymierzona kara pieniężna w kwocie [...] zł. Natomiast na podstawie pkt 1.4, pkt 4.1 i pkt 11.1.1 a) załącznika do utd, za wykonywanie przewozu drogowego pojazdem niewyposażonym w urządzenia rejestrujące, stronie wymierzona została kara pieniężna w kwocie [...] zł (k. 31-35 akt administracyjnych).

W pisemnym odwołaniu od powyższej decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. strona zarzuciła naruszenie:

1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) polegające na niewyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy i uchyleniu się organu od ustalenia całokształtu okoliczności faktycznych, w tym okoliczności świadczących o braku możliwości przewidzenia zdarzeń prowadzących do naruszenia przepisów przez odwołującą,

2) art. 10 § 1 w zw. z art. 81 kpa przez brak umożliwienia odwołującej wypowiedzenia się co do materiału dowodowego zebranego w sprawie przed wydaniem przedmiotowej decyzji,

3) art. 107 § 3 kpa przez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji dowodów, na których organ I instancji oparł się przy wydawaniu decyzji, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

4) art. 6 kpa w zw. z art. 93 ust. 1 pkt 8 utd zw. z art. 3 lit. h oraz art. 26 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 561/2006 z 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/05 w zw. z art. 2 i 3 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 w zw. z art. 2 ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, polegające na zastosowaniu kary administracyjnej za brak urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy i czas postoju, obowiązkowe przerwy i czas odpoczynku na skutek zdarzenia z [...] kwietnia 2007 r. w sytuacji, gdy [...] kwietnia 2007 r. na skutek zmiany przepisów prawa wspólnotowego wyłączony został obowiązek posiadania takiego urządzenia w stosunku do transportu pojazdami lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 7,5 t używanymi do niezarobkowego przewozu rzeczy, co narusza zasadę stosowania z mocą wsteczną kary łagodniejszej. Mając na uwadze sformułowane zarzuty, odwołująca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o wstrzymanie natychmiastowej wykonalności decyzji do czasu rozpatrzenia odwołania (k. 44-49 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] marca 2011 r.), Dyrektor Izby Celnej w P. (dalej organ II instancji) utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2008 r.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że dnia [...] kwietnia 2007 r. na drodze krajowej nr 92 w miejscowości P. funkcjonariusze celni zatrzymali do kontroli zestaw pojazdów składający się z samochodu ciężarowego marki ford Facy, którego dopuszczalna masa całkowita wynosiła 3490 kg oraz przyczepy o dopuszczalnej masie całkowitej 1500 kg. Właścicielem obu pojazdów była odwołująca. Jak wynikało z zabezpieczonych w toku kontroli faktur VAT nr [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r. oraz [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r., celem skontrolowanego przewozu była dostawa towaru sprzedanego przez odwołującą do odbiorców odpowiednio w S. i S. Kierowca zatrzymanego do kontroli zestawu pojazdów, a zarazem pracownik odwołującej, nie okazał kontrolującym wypisu z zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne oraz karty opłaty drogowej, a prowadzony przez niego samochód nie był wyposażony w urządzenie rejestrujące. Sporządzony na miejscu kontroli protokół nr [...] wraz z całością zgromadzonego w jej trakcie materiału dowodowego został przesłany do Urzędu Celnego w P. W toku postępowania na podstawie pisma ze Starostwa Powiatowego w Z. z dnia [...] kwietnia 2007 r. ustalono, że strona nie figuruje w rejestrach tego urzędu jako posiadacz licencji na wykonywanie transportu drogowego rzeczy, ani zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne.

Zasadniczą okolicznością, która spowodowała, że skontrolowany w dniu [...] kwietnia 2007 r. przewóz drogowy podlegał krajowym i wspólnotowym regulacjom dotyczącym wykonywania przewozu drogowego było podłączenie do samochodu ciężarowego marki Ford o dopuszczalnej masie całkowitej 3490 kg przyczepy u której parametr ten wynosił 1500 kg. W wyniku tego dopuszczalna masa całkowita powstałego w ten sposób zestawu pojazdów przekroczyła 3,5 tony. Parametr ten w myśl regulacji zawartej w art. 3 ust. 1 pkt 3 utd stanowi kryterium powyżej którego przewozy drogowe powinny być wykonywane według zasad określonych w tym akcie normatywnym. Ustawa ta w myśl jej art. 1 ust. 1 pkt 3 określa m. in. zasady podejmowania i wykonywania niezarobkowego przewozu drogowego rzeczy, a jednocześnie zgodnie z ust. 2 pkt 2 lit. a) tego artykułu określa odpowiedzialność za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego przedsiębiorców i innych podmiotów wykonujących przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem. Konsekwencją prawnego uregulowania zasad i warunków wykonywania przewozu drogowego w formie niezarobkowego przewozu drogowego było normatywne zdefiniowanie przez ustawodawcę tego pojęcia w art. 4 pkt 4 utd.

W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo ustalił, że stwierdzony w wyniku kontroli drogowej przeprowadzonej w dniu [...] kwietnia 2007 r. przewóz drogowy posiadał wszystkie wspomniane powyżej znamiona ustawowej definicji niezarobkowego przewozu drogowego. W konsekwencji więc słusznie również organ ten przyjął że przewóz ten nie podlegając ustawowym wyłączeniom, dla jego zgodnej z prawem realizacji wymagał uzyskania przez przedsiębiorcę odpowiedniego zaświadczenia, o którym mowa w art. 33 ust. 1 utd, a także na mocy art. 42 ust. 1 utd wymagał uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. Stosownie natomiast do art. 87 ust. 1 utd podczas przewozu kontrolowany kierowca powinien mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu kontroli zarówno wypis z zaświadczenia, jak też kartę opłaty drogowej. Ustalenia zawarte w protokole kontroli oraz wynikające z protokołu przesłuchania świadka niespornym czynią fakt, że kierowca nie dysponował wspomnianymi dokumentami.

Ponadto zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 w brzmieniu obowiązującym w dniu kontroli drogowej, w pojazdach zarejestrowanych w Państwach Członkowskich, wykorzystywanych do transportu drogowego osób i rzeczy powinny być zainstalowane i stosowane urządzenia rejestrujące. Regulacja ta dopuszczała jednocześnie możliwość stosowania wyjątków od tego obowiązku w sytuacjach wskazanych w art. 4 i art. 14 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3820/85. W artykule 4 pkt 12 wspomnianego rozporządzenia z wymogu stosowania urządzenia rejestrującego wyłączony został przewóz dokonywany pojazdami używanymi do niehandlowego przewozu towarów w celach prywatnych. Jednakże w wyniku wejścia w życie w dniu 11 kwietnia 2007 r. rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady, które na mocy art. 28 zastąpiło tracące moc prawną rozporządzenie (EWG) nr 3820/85, katalog wyłączeń z obowiązku stosowania urządzeń rejestrujących zawarty został w art. 3 rozporządzenia nr 561/2006. W przepisie tym w pkt h) wyszczególniony został przypadek stanowiący odpowiednik dotychczasowego art. 4 pkt 12 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3820/85, który w nowym brzmieniu z omawianego obowiązku wyłączał przewozy drogowe wykonywane pojazdami lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 7,5 tony używanymi do niezarobkowego przewozu rzeczy. Jednakże polskie tłumaczenie tej normy powodowało rozbieżności interpretacyjne przy jego stosowaniu, dlatego też w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej serii L 51 z dnia 26 lutego 2008 r. ogłoszono sprostowanie Komisji Europejskiej do rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady. W jego wyniku art. 3 lit h) otrzymał brzmienie - "pojazdami lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 7,5 tony używanymi do niehandlowego przewozu rzeczy. Tak więc nie tylko według stanu prawnego z dnia kontroli drogowej (art. 4 pkt 12 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3820/85), ale również w świetle przepisów obowiązujących w dniu orzekania przez organ pierwszej instancji (art. 3 lit. h) rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w brzmieniu nadanym sprostowaniem Komisji Europejskiej), brzmienie omawianego wyłączenia nie pozostawiało żadnych wątpliwości, iż z możliwości zwolnienia z obowiązku stosowania urządzeń rejestrujących na jej podstawie mogą korzystać tylko te przewozy, które mają całkowicie prywatny charakter, nie związany z działalnością gospodarczą. Mając na uwadze normatywną definicję niezarobkowego przewozu drogowego zawartą w ustawie o transporcie drogowym, stwierdzić należy, że pojazdy którymi realizowany jest tego rodzaju przewóz nie są wyłączone z obowiązku stosowania urządzenia rejestrującego. W realiach niniejszej sprawy oznacza to, że pojazd, którym wykonywany był skontrolowany w dniu [...] kwietnia 2007 r. przewóz drogowy powinien być wyposażony w urządzenie rejestrujące. Tym samym więc jego brak, który niewątpliwie został stwierdzony w toku czynności kontrolnych stanowi naruszenie ustawy o transporcie drogowym.

Organ II instancji uznając zasadność zarzutu sformułowanego przez odwołującą o braku odniesienia się w uzasadnieniu decyzji przez organ I instancji do podniesionych przez nią argumentów podkreślił, że wydane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie, choć nierzetelnie uzasadnione, uznać należy za prawidłowe zarówno co do stwierdzonych naruszeń, jak również co do wskazania podmiotu odpowiedzialnego.

Powołując się następnie na art. 92 ust. 1 i art. 93 ust. 7 utd organ II instancji wskazał, że przyjęty przez odwołującą sposób organizacji pracy nie pozwala na powoływanie się przez nią na okoliczności, których nie mogła przewidzieć jako przesłanek uniknięcia odpowiedzialności za stwierdzone naruszenia. To bowiem odwołująca, a nie jej pracownik odpowiada za to, aby będące jej własnością i służące realizacji jej celów gospodarczych środki transportu wyjeżdżając na drogi publiczne były sprawne technicznie i posiadały odpowiednie dokumenty. Dlatego też obowiązkiem przedsiębiorcy jest takie zorganizowanie logistyki wewnątrzzakładowej, aby mieć pewność że poza teren zakładu wyjeżdżają pojazdy spełniające wyżej wymienione wymagania. Nie można uznać natomiast za normalną sytuację, w której kierowca ma swobodny, niekontrolowany przez pracodawcę dostęp do przyczepy, gdyż w efekcie nieświadomie może użyć sprzętu niesprawnego technicznie, narażając tym samym innych uczestników ruchu. W konsekwencji więc samo posiadanie taboru transportowego, wymuszało na odwołującej stworzenie i stosowanie takich mechanizmów jego funkcjonowania, które zapobiegałyby powstawaniu, sytuacji w których pracownik ma możliwość samowolnego korzystania z przyczepy w celu realizacji powierzonego mu zadania.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów sformułowanych w odwołaniu organ II instancji uznał je za niezasadne (k. 79-83 akt administracyjnych).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. (dalej WSA) z dnia 5 kwietnia 2011 r. "A" H. S. Sp. j. reprezentowana przez adwokata, zarzuciła decyzji z dnia [...] marca 2011 r. naruszenie:

1) art. 42 ust. 1 pkt 5 utd przez jego niezastosowanie i wymierzenie kary administracyjnej za brak opłaty za przejazd po drogach krajowych pojazdem o dopuszczalnej masie całkowitej poniżej 12 t, podczas gdy w/w przepis zwalnia przejazd zespołem pojazdów, jakim posługiwała się skarżąca, z opłaty,

2) art. 1 ust. 1 pkt 3, art. 1 ust. 2 pkt 2, art. 4 ust. 4, art. 33 ust. 1, art. 42 ust. 1, art. 87 ust.i w zw. z art. 93 ust. 7 utd przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżąca powinna była przewidzieć, że pracownik nie wykona polecenia służbowego i postąpi wbrew zaleceniu wykonania dwóch odrębnych przewozów wykorzystując przyczepę, w sytuacji, gdy była to okoliczność, której skarżąca nie mogła rozsądnie przewidzieć, ani jej zapobiec,

3) art. 6, art. 7, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 kpa przez ograniczenie się przez organ II instancji do zbadania prawidłowości zastosowania prawa przez organ I instancji mimo obowiązku ponownego rozpatrzenia sprawy i zastosowania prawa obowiązującego w dacie orzekania.

Mając na uwadze sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżąca zwróciła uwagę, że z dniem 24 grudnia 2008 r. doszło do zmiany art. 42 ust. 1 utd, polegającej na dodaniu do tego przepisu pkt 5, do czego doszło w oparciu o art. 3 ust. 1 lit a ustawy z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 218. poz. 1391). Zgodnie z aktualnym brzmieniem tego przepisu podmioty wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy zobowiązane są do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, której maksymalna wysokość nie może być wyższa niż równowartość 1.800 euro rocznie, z wyłączeniem m. in. pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej poniżej 12 ton. Zatem w chwili orzekania przez organ II instancji zniesiony został obowiązek uiszczenia opłaty dla takich przewozów. Wspomniana nowelizacja nie zawiera przepisów przejściowych, co oznacza, że wolą ustawodawcy było ustanowienie zasady bezpośredniego działania nowego prawa, niezależnie od tego, czy zdarzenie prawne podlegające ocenie miało miejsce przed, czy po wprowadzeniu zmian w przepisie.

Odnosząc się do pozostałych uchybień skarżącej, stwierdzonych w czasie kontroli, organ II instancji nieprawidłowo zastosował przepis art. 93 ust. 7 utd. Cały system transportu towarów w przedsiębiorstwie Skarżącej został skonstruowany w taki sposób, aby nie podlegał reżimowi prawnemu ustawy o transporcie drogowym. Skarżąca nie posiadała i nie korzystała z pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 t, zaś transport towarów zlecała przedsiębiorstwom przewozowym. W tej sytuacji, w razie potrzeby, sporadycznie, transport wykonywał jeden z czterech pracowników, m.in. zatrudnionych jako magazynierzy, jak było w przedmiotowej sprawie. Poza fizycznym uniemożliwieniem korzystania z przyczepy pracownikom, co byłoby sprzeczne z celem jej zakupu, skarżąca nie miała możliwości zapobieżenia jej wykorzystaniu, ani też podstaw, by przypuszczać, że zostanie ona wykorzystana w sposób sprzeczny z jej poleceniem (k. 3-5 akt sądowych).

Pismem z dnia [...] maja 2011 r., nr [...], organ II instancji odnosząc się do zarzutów sformułowanych w skardze wniósł o jej oddalenie (k. 16-21 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Złożona skarga częściowo zasługiwała na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa).

Badając zgodność z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, Sąd podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organy obu instancji przyjmując je za własne oraz czyniąc podstawą poniższych rozważań.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu było określenie zasadności wymierzenia skarżącej kary pieniężnej w łącznej kwocie [...] zł za wykonywanie przewozu drogowego na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia, bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych oraz przy użyciu pojazdu niewyposażonego w urządzenie rejestrujące. Zgodnie z art. 4 pkt 1 utd krajowy transport drogowy stanowi podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie przewozu osób lub rzeczy, przy czym podejmowanie i wykonywanie transportu drogowego wymaga uzyskania odpowiedniej licencji na wykonywanie transportu drogowego. Zgodnie z art. 4 pkt 4 niezarobkowy przewóz drogowy stanowi przewóz na potrzeby własne - przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki: pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin, nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych (a-d). W świetle powołanych wyżej przepisów, rozróżnić należy wykonywanie transportu drogowego jako prowadzenie działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług transportowych oraz wykonywanie przewozu na potrzeby własne jako wykonywanie przejazdu przez przedsiębiorcę, prowadzącego inną niż usługi transportowe działalność gospodarczą, pomocniczo w stosunku do tej działalności i pozostającego w związku z prowadzoną działalnością. Aby przedsiębiorca mógł wykonywać przewóz pojazdem poddanym regulacji powołanej ustawy zobowiązany jest spełnić określone warunki. Wymagania te adresowane są do przedsiębiorców tzn. tych podmiotów, których działalnością gospodarczą jest transport drogowy i tych wykonujących każdą inną działalność gospodarczą. Podstawowym warunkiem wykonywania przewozu drogowego w ramach transportu drogowego jest uzyskanie licencji transportowej, zaś podstawowym warunkiem realizowania przewozu niezarobkowego - przewozu na potrzeby własne, jest zaświadczenie o zgłoszeniu takiego przewozu. Stosownie do przepisu art. 33 ust. 1 utd przewozy drogowe na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. Obowiązek uzyskania zaświadczenia nie odnosi się do wszystkich przypadków przewozu niezarobkowego i tak spod obowiązku uzyskania zaświadczenia zwolnione są przewozy drogowe wykonywane w ramach powszechnych usług pocztowych, wykonywane przez przedsiębiorców posiadających uprawnienia do wykonywania transportu drogowego oraz przez podmioty nie będące przedsiębiorcami, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 3 utd (art. 33 ust. 2 utd.). Natomiast w art. 42 ust. 1 ab initio utd, na podmioty wykonujące na terytorium RP przewóz drogowy nałożony został obowiązek uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, której maksymalna wysokość nie może być wyższa niż równowartość 1.800 euro rocznie. Z kolei stosownie do art. 87 ust. 2 i 3 utd, podczas przewozu drogowego wykonywanego na potrzeby własne kontrolowany jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu kontroli dokumenty wymagane przy takim przewozie, określone w art. 87 ust. 1 udp, w tym m. in. kartę kierowcy, zapisy urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy i czas postoju, obowiązkowe przerwy i czas odpoczynku oraz wypis zaświadczenia, o którym mowa w art. 33 ust. 10 utd. Odpowiedzialnymi za wyposażenie kierowcy wykonującego transport drogowy lub przewóz na potrzeby własne w wymagane dokumenty są przedsiębiorcy wykonujący przewozy na potrzeby własne.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę organy obu instancji trafnie przyjęły, że skarżąca nie posiadała licencji na wykonywanie transportu drogowego ani zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne. W sprawie znalazł zatem zastosowanie art. 92 ust. 1 udp nakazujący wymierzenie skarżącej kary pieniężnej, której wysokość została prawidłowo obliczona w kwocie [...] zł, stosownie do pkt 1.4 załącznika do utd. Tak samo organy obu instancji powołując się na art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (EWG) nr [...] z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz.Urz. WE L 370/8 z dnia 31 grudnia 1985 r., Dz.Urz. UE - wyd. spec. 07-1-227) trafnie przyjęły, że skarżąca uchybiła obowiązkowi zainstalowania w pojeździe urządzeń rejestrujących, za co wymierzona jej została kara pieniężna w kwocie [...] zł, stosownie do art. 92 ust. 1 utd w zw. z pkt 111.1.1. załącznika do utd.

Zasadny okazał się natomiast zarzut skarżącej polegający na naruszeniu przez organ II instancji art. 42 ust. 1 pkt 5 utd przez jego niezastosowanie i wymierzenie kary pieniężnej za brak opłaty za przejazd po drogach krajowych pojazdem o dopuszczalnej masie całkowitej poniżej 12 t. Art. 42 ust. 1 pkt 5 utd został dodany do ustawy mocą art. 3 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2008 r., nr 218, poz. 1391), z dniem 24 grudnia 2008 r. Ustawodawca nowelizując utd w tym zakresie nie zamieścił w przywołanym akcie prawnym przepisów przejściowych. W takiej sytuacji organ II instancji rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym powinien był zastosować art. 42 ust. 1 utd w nowym brzmieniu. W orzecznictwie podkreśla się, że stosowanie nowego prawa pozostaje w zgodzie z zasadą praworządności (art. 7 Konstytucji) i z zasadą demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji). Regułę bezpośredniego stosowania nowego prawa należy wyprowadzić z zasady praworządności (legalizmu) sformułowanej w art. 6 kpa. Zasada ta nakazuje organom administracyjnym stosować w toku wydawania decyzji przepisy prawa materialnego obowiązujące w dacie orzekania (por. wyrok NSA z 7.07.1988r., sygn. akt IV SA 451/88, wyrok NSA z 7.09.1994 r., sygn. akt III SA 1111/93 i z dnia 24.02.1992r., sygn. akt II SA 49/92). Należy tu też przywołać uchwałę NSA z dnia 10 04.2006r., I OPS 1/06, ONSAi WSA 2006/3/71, w którym NSA opowiedział się za stosowaniem zasady dalszego obowiązywania dawnego prawa powołując się na zakaz retroakcji. Pogląd ten został sformułowany jednak na tle innego stanu faktycznego i dotyczył zasady lex sewerior retro non agit (ustawa surowsza nie działa wstecz) zakazującej stosowania surowszych sankcji administracyjnych wprowadzonych nowymi przepisami do zdarzeń, które miały miejsce przed ich wejściem w życie. W omawianej sprawie powinna mieć zastosowanie zasada lex mitior retro agit (ustawa względniejsza działa wstecz), nakazująca wsteczne stosowanie przepisu względniejszego dla podmiotu naruszającego przepisy. Obie te zasady wynikają z art. 15 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 19.12.1966r. (dz. U. z 1977r., nr 38, poz. 167). Ta ostatnia zasada znajduje zastosowanie nie tylko w odniesieniu do prawa karnego ale także w stosunku do kar administracyjnych, które mają przede wszystkim znaczenie prewencyjne ( oprócz jej charakteru dyscyplinująco – represyjnego, tak TK w wyroku z dnia 22.09.2009r. SK 3/08). Rozważana te prowadzą do wniosku, że jeżeli po kontroli drogowej, której wyniki uzasadniały wszczęcie postępowania w sprawie nałożenia na podmiot niebędący przedsiębiorcą kary administracyjnej z tytułu nieuiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, ustawodawca zniósł obowiązek uiszczania takiej opłaty, organ rozpatrujący sprawę merytorycznie traci podstawę prawną uzasadniającą rozstrzyganie w przedmiocie kary ( por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 16.06.2010r. II SA/Sz 100/10).

Za nieuzasadnione natomiast Sąd uznał pozostałe zarzuty skargi. Po pierwsze, w kontrolowanej sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające skorzystanie z dyspozycji art. 97 ust. 3 utd. W orzecznictwie przywołana regulacja prawna określana jest jako wyjątkowa, odnosząca się do szczególnych sytuacji i to takich, których doświadczony i profesjonalny podmiot wykonujący przewóz drogowy przy zachowaniu należytej staranności i przezorności nie był w stanie przewidzieć (wyrok NSA z dnia 17.11.2010 r., sygn. akii GSK 976/09, lex nr 746376, wyrok NSA z dnia 20.10.2010 r., sygn. akt II GSK 936/09, lex nr 784352). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całej rozciągłości podziela stanowisko organu II instancji, który celnie wskazał, że kierowca skarżącej nie tylko w sposób niekontrolowany przez skarżącą podłączył przyczepę i wyjechał z terenu przedsiębiorstwa, ale wcześniej musiał ją przez określony czas załadowywać towarem, który przewoził. To na skarżącej ciążył obowiązek opracowania i przestrzegania odpowiednich procedur mających na celu zabezpieczenie środków transportu oraz dokumentów przed niekontrolowanym skorzystaniem z nich przez któregokolwiek z pracowników. Skarżąca nie wykazała tym samym należytej staranności w nadzorze nad prawidłowym funkcjonowaniem firmy. Po drugie, niezasadnym okazał się trzeci ze sformułowanych przez skarżącą zarzutów, ponieważ organ II instancji dokonał w pełni merytorycznego rozpoznania niniejszej sprawy, opierając się zarówno na materiale dowodowym z postępowania I-instancyjnego, jak również podjętych z własnej inicjatywy czynnościach wyjaśniających. Wyrazem dokładnego rozpoznania sprawy przez organ II instancji pozostają szczegółowe rozważania zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w których organ II instancji w sposób dokładny ustalił stan faktyczny sprawy, przebieg dotychczasowego postępowania, dokonując wykładni znajdujących w sprawie zastosowanie przepisów oraz odnosząc się do zarzutów sformułowanych przez skarżącą w odwołaniu.

Mając powyższe na względzie Sąd w punkcie 1 wyroku działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] marca 2011 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] sierpnia 2008 r. w części wymierzenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych.

Ponownie rozpoznając sprawę w tym zakresie organ I instancji powinien uwzględnić obowiązywanie stanu prawnego na dzień wydania własnej decyzji w sprawie. Trzeba mieć przy tym na względzie, że na mocy art. 8 ustawy z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2008 r., nr 218, poz. 1391 ze zm.), z dniem 30 czerwca 2011 r. art. 42 utd utracił moc prawną.

W punkcie 2 wyroku Sąd działając na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę w pozostałym zakresie.

W punkcie 3 wyroku Sąd działając na podstawie art. 152 ppsa wskazał, że zaskarżona decyzja w zakresie określonym w punkcie 1 wyroku nie może zostać wykonana.

W punkcie 4 wyroku Sąd działając na podstawie art. 200 ppsa zasądził od organu II instancji na rzecz skarżącej kwotę 577 zł, na którą złożyły się: 320 zł tytułem wpisu sądowego od skargi, stosownie do § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2003 r., nr 221, poz. 2193), 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, stosownie do §18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2002 r., nr 163, poz. 1348 ze zm.) oraz 17,00 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.