Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1028/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Inne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 4
journal: Dz.U. 2009 nr 26 poz 157
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury.
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędziowie WSA Ewa Grochowska – Jung, Janusz Walawski, Protokolant Referent stażysta Małgorzata Ciach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2012 r. sprawy ze skargi G. Z. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 9a § 2 i art. 22 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. nr 98, poz. 1070 ze zm.) i w zw. z art. 66 ust. 4 oraz art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 23 marca 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. nr 26, poz. 157 ze zm. – dalej ustawą o KSSiP), uchylił decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w sprawie odmowy dopuszczenia G. Z. do egzaminu sędziowskiego przeprowadzanego we wrześniu 2010 r. przed Komisją Egzaminacyjną Sądu Apelacyjnego w [...] oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Minister Sprawiedliwości podniósł, iż pismem z dnia 29 marca 2010 r. asystent sędziego G. Z. zgłosiła Prezesowi Sądu Apelacyjnego w [...] zamiar przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, powołując się na okoliczność, że w dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP, tj. 4 marca 2009 r. była asystentem sędziego i na dzień zgłoszenia zamiaru przystąpienia do egzaminu legitymuje się wymaganym przez art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP trzyletnim okresem zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w [...] odmówił zgody na dopuszczenie G. Z. do egzaminu sędziowskiego we wrześniu 2010 r. stwierdzając, że skarżąca nie spełnia wymogu 3-letniego zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego w dacie wejścia w życie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury.

Od powyższej decyzji G. Z. złożyła w dniu 20 sierpnia 2010 r. odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, w którym wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] i dopuszczenie jej do egzaminu sędziowskiego, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Rozpoznając powyższe odwołanie, Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] września 2010 r. uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] i umorzył postępowanie. W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości stwierdził, że decyzja Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. zawiera wadę określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem została wydana bez podstawy prawnej, a zatem obarczona jest wadą nieważności. Organ odwoławczy przyjął, że w ustawie o KSSiP brak jest przepisu przewidującego możliwość odwołania się do Ministra Sprawiedliwości od stanowiska prezesa sądu apelacyjnego w kwestii dopuszczenia asystenta sędziego z podległego sądu do egzaminu sędziowskiego. Podniósł ponadto, że postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe, albowiem część pisemna egzaminu, o dopuszczenie do którego ubiega się G. Z., odbyła się 3 i 6 września 2010 r. i egzamin ten był ostatnim egzaminem odbywającym się na zasadach określonych w art. 70 ust. 1 ww. ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę G. Z. i wyrokiem z dnia 8 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 372/11 uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2010 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że Prezes Sądu Apelacyjnego w [...] w sposób prawidłowy nadał swojemu rozstrzygnięciu, odmawiającemu zgody na przystąpienie przez G. Z. do egzaminu sędziowskiego, formę decyzji administracyjnej. W kosekwencji powyższego Minister Sprawiedliwości powinien rozpatrzeć odwołanie, zgodnie z obowiązującą zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 i art. 127 § 1 i 2 k.p.a.

Rozpoznając ponownie odwołanie G. Z., Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] września 2011 r., wydaną na podstawie art. 138 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art 105 § 1 k.p.a., art. 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych, w zw. z art. 66 ust. 4 oraz art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 23 marca 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, umorzył postępowanie odwoławcze.

Na powyższą decyzję G. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 8 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 2334/11 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie postępowanie odwoławcze nie było bezprzedmiotowe z przyczyn zarówno podmiotowych, jak i przedmiotowych.

W wyniku ponownego rozpatrzenia odwołania G. Z. Minister Sprawiedliwości rozstrzygnięciem z dnia [...] marca 2012 r. uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP, aplikacja sądowa rozpoczęta przed dniem 1 stycznia 2008 r. oraz kończący ją egzamin sędziowski odbyły się na podstawie przepisów obowiązujących przed tym dniem. Z kolei, stosownie do treści art. 66 ust. 4 tej ustawy osoba zatrudniona w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy na stanowisku asystenta sędziego mogła przystąpić do egzaminu sędziowskiego określonego w art. 70 ust. 1, jeżeli zajmowała to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat i zgłosiła prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiar przystąpienia do egzaminu na miesiąc przed jego przeprowadzeniem. W takim przypadku asystent sędziego był dopuszczany do egzaminu sędziowskiego, w najbliższym terminie przewidzianym dla aplikantów sądowych. Ponieważ G. Z. rozpoczęła pracę na stanowisku asystenta sędziego w dniu 15 stycznia 2007 r., Prezes Sądu Apelacyjnego w [...], zasadnie odmówił zgody na przystąpienie przez nią do egzaminu sędziowskiego, który przeprowadzany był w Sądzie Apelacyjnym w [...] we wrześniu 2010 r. Odwołująca się nie spełniała bowiem jednej z przesłanek wymienionych w przywołanym powyżej art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP, gdyż w dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. 4 marca 2009 r., okres jej pracy na stanowisku asystenta sędziego nie wynosił co najmniej trzech lat.

Minister sprawiedliwości nie podzielił zarzutu odwołującej się, iż zaskarżona decyzja Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] narusza art. 66 ust 4 ustawy o KSSiP, poprzez błędną jego wykładnię i niezasadne przyjęcie, iż warunkiem dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego w oparciu o ten przepis było spełnienie wymogu trzech lat pracy na stanowisku asystenta sędziego do dnia 4 marca 2009 r. zdaniem organu odwoławczego, w zaskarżonej decyzji Prezes Sądu Apelacyjnego w [...] prawidłowo zastosował powołany wyżej przepis, dokonując właściwej jego wykładni. Na poparcie tego stanowiska organ przytoczył fragment uzasadnienia wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 717/11, w którym stwierdzono, że "podstawową metodą wykładni przepisów budzących wątpliwości interpretacyjne jest wykładnia językowa. Zgodnie z regułami tej wykładni zwrotom prawnym nie należy nadawać znaczenia odmiennego od potocznego, a znaczenie przepisów ustalać należy w taki sposób, by wypowiedź zawarta w normie prawnej stanowiła pewną całość. W tym kontekście, zawartego w art. 66 ust 4 ustawy o KSSiP sformułowania "osoba zatrudniona w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy na stanowisku asystenta sędziego (...), jeżeli zajmowała to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat", będącego hipotezą normy prawnej stanowiącą logiczną całość, nie można rozumieć inaczej, niż jako sformułowanie przesłanki legitymowania się przez asystenta sędziego już w dniu 4 marca 2009 r. (tj. w dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP) trzyletnim stażem pracy". Ponadto, w uzasadnieniu tym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że za takim rozumieniem przepisu art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP przemawia także wykładnia celowościowa i systemowa tego przepisu.

Ponadto Minister Sprawiedliwości uznał za niezasadne zarzuty strony prowadzące do uznania, że decyzja Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] jest sprzeczna z art. 1, art. 2, art. 60, art. 65 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 i 2, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, jak również art. 8 k.p.a., a także z art. 155 § 7 ustawy o ustawy o ustroju sądów powszechnych. Na poparcie swych twierdzeń organ przywołał stosowną argumentację prawną.

Mając powyższe na uwadze Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż Prezes Sądu Apelacyjnego w [...] zasadnie odmówił G. Z. dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego przeprowadzanego w Sądzie Apelacyjnym w [...] we wrześniu 2010 r. wobec nie spełnienia przez nią, w dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP, kryterium 3-letniego okresu zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego. Jednak niezależnie od powyższego, postępowanie w sprawie dopuszczenia G. Z. do egzaminu sędziowskiego stało się obecnie bezprzedmiotowe. Egzamin sędziowski w sądach apelacyjnych, o którym mowa w art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP, odbywał się bowiem we wrześniu 2009 r. (dla aplikantów z rocznika 2006-2009 oraz we wrześniu 2010 r. (dla aplikantów z rocznika 2007-2010). Strona ubiegała się o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego odbywającego się w 2010 r. i egzamin ten był ostatnim egzaminem odbywającym się na zasadach określonych w art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP. Komisje egzaminacyjne w sądach apelacyjnych zostały powołane po raz ostatni do przeprowadzenia egzaminu sędziowskiego we wrześniu 2010 r. dla ostatniego rocznika aplikantów sądowych, odbywającego aplikację na podstawie przepisów obowiązujących przez dniem 1 stycznia 2008 r. oraz dla tych asystentów sędziego i referendarzy sądowych, którzy uzyskali zgodę właściwych prezesów sądów apelacyjnych na przystąpienie do egzaminu sędziowskiego.

Organ II instancji wskazał, iż w Ministerstwie Sprawiedliwości przeprowadzane są jeszcze egzaminy sędziowskie, które odbywają się na podstawie 33 ust. 3 powołanego powyżej rozporządzenia, zgodnie z którym aplikanci sądowi, którzy uzyskali zezwolenie na zdawanie egzaminu w terminie późniejszym, składają egzamin nie później niż przed upływem dwóch lat od dnia ukończenia aplikacji przed komisją egzaminacyjną powołaną w Ministerstwie Sprawiedliwości. Przez analogię przepis ten ma również zastosowanie do asystentów sędziego i referendarzy sądowych. Jednakże do przystąpienia do egzaminów sędziowskich przeprowadzanych w Ministerstwie Sprawiedliwości, uprawnienie ma zamknięty katalog osób, gdyż uprawnionymi są wyłącznie aplikanci sądowi oraz asystenci sędziego i referendarze sądowi, którzy uzyskali zezwolenie na zdawanie tego egzaminu w terminie późniejszym z powodu choroby, wypadku losowego lub innej okoliczności dającej podstawę do udzielenia takiego zezwolenia (§ 33 ust. 1) albo nie zdali egzaminu w pierwszym terminie (§ 33 ust. 4) i zostali dopuszczeni do egzaminu sędziowskiego przez prezesa sądu apelacyjnego w 2009 lub 2010 r.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., sprawa dopuszczenia asystenta sędziego G. Z. do egzaminu sędziowskiego stała się bezprzedmiotowa w całości, ze względu na zakończenie we wrześniu 2010 r. procedury przeprowadzania w sądach apelacyjnych egzaminów sędziowskich, o których mowa w art. 66 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Nie ma już bowiem egzaminu, o dopuszczenie do którego ubiega się G. Z.. Brak jest więc materiatnoprawnej podstawy do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w tej sprawie.

Decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2012 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez G. Z. do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie. Skarżącą zarzuciła ww. decyzji:

1. art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 66 ust 4 ustawy o KSSiP w zw. z art. 7 i 8 k.p.a. poprzez umorzenie postępowania w sytuacji, w której upływ czasu od terminu pierwotnego egzaminu sędziowskiego był w pełni niezależny od skarżącej i spowodowany został przez wydanie negatywnych dla strony rozstrzygnięć uchylanych następnie wyrokami sadowymi (sygn. akt II SA/Wa 372/11 i II SA/Wa 2334/11. Tymczasem, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 12 marca 2001 r. sygn. akt OPS 14/00, publik. ONSA 2001/3/101) niezbędne jest takie prowadzenie postępowania administracyjnego po wydaniu przez sąd administracyjny wyroku uchylającego decyzję, aby w pełni zapewnić realizację praw podmiotowych wnioskodawcy (tu prawa do przystąpienia do egzaminu sędziowskiego), a możliwość dopuszczenia do bezpłatnego egzaminu sędziowskiego na dotychczasowych zasadach (organizowanego po raz ostatni w Ministerstwie Sprawiedliwości w sierpniu 2012 r., tj. w okresie 2 lat od zakończenia okresu aplikacji przez ostatni rocznik aplikantów), wynika z jednoznacznego, literalnego brzmienia art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP i chronionej przez art. 2 Konstytucji RP będącej elementem zasady demokratycznego państwa prawnego zasady "ochrony interesów w toku".

2. art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP w zw. z art. 7 i 8 k.p.a. poprzez umorzenie postępowania w sytuacji, w której jedynym warunkiem ustawowym dopuszczenia skarżącej do egzaminu sędziowskiego było złożenie prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego wniosku wykazującego zamiar przystąpienia do egzaminu sędziowskiego na miesiąc przed jego przeprowadzeniem, a skarżąca wymóg ten spełniła. Zgodnie zaś z art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP w zw. z § 33 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 2002 r. w sprawie aplikacji sądowej i prokuratorskiej, egzamin sędziowski organizowany musi być i jest, aż do upływu okresu 2 lat od ukończenia aplikacji, tj. od września 2010 r., kiedy zakończył kształcenie ostatni rocznik aplikantów w dotychczasowym modelu aplikacji,

3. art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP w zw. z art. 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż fakt niedopuszczenia skarżącej do egzaminu sędziowskiego w sądzie apelacyjnym wyklucza możliwość przystąpienia do egzaminu sędziowskiego organizowanego w Ministerstwie Sprawiedliwości i uzasadnia bezprzedmiotowość postępowania, która to koncepcja, wobec faktu wydania przez Ministra Sprawiedliwości dwukrotnie wadliwych decyzji, uchylonych następnie wyrokami WSA w Warszawie, czyniłaby ochronę sądową w sprawie pozorną i stoi w ewidentnej sprzeczności do utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (powołana uchwała NSA z dnia 12 marca 2001 r.),

4. naruszenie art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez naruszenie jednoznacznego wskazania sądu zawartego w wyroku z dnia 8 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 2334/11, w którym wskazano, iż "w rozpoznawanej sprawie organ z naruszeniem zatem zasady dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.) uchylił się od rozpatrzenia odwołania i wydania decyzji merytorycznej". Oznacza to, iż ograniczenie się organu do stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania nie jest realizacją bezwzględnie wiążących zaleceń sądu,

5. naruszenie art. 8 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez odmowę dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego z powołaniem na brak spełnienia przesłanki trzech lat zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego w dacie wejścia w życie ustawy o KSSiP, w sytuacji, gdy organ I instancji pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. sygn. akt [...] oficjalnie udzielił skarżącej informacji o praktyce stosowania prawa (spełnienia wymogu z art. 66 ust. 4 ww. ustawy) i tym samym wywołał uzasadnione zaufanie odnośnie zastosowania takiego stanowiska wobec skarżącej. W tym stanie rzeczy, odmowa dopuszczenia do egzaminu stoi w sprzeczności z zasadą zaufania i konstytucyjną zasadą państwa prawa,

6. naruszenie art. 66 ust. 4 zd. 1 i 2 ustawy o KSSiP w zw. z art. 32 ust 1 w zw. z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez odmienne rozstrzygnięcie wniosku skarżącej, przy jednoczesnym pozytywnym rozpatrzeniu przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] w 2009 r. wniosku asystenta sędziego, który podobnie jak skarżąca spełnił warunek 3-letniego stażu pracy na stanowisku asystenta sędziego po dniu wejścia w życie ustawy o KSSiP (t.j. po dniu 4 marca 2009 r.) i tym samym naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa oraz prawa do równego traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) w zakresie konstytucyjnej swobody wyboru zawodu (art. 65 ust. 1 Konstytucji RP), które to nierówne traktowanie analogicznych sytuacji uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji,

7. naruszenie art. 2 i 87 ust. 1 Konstytucji RP poprzez przyjęcie przez Ministra Sprawiedliwości jako uprawnionej podstawy rozstrzygnięcia organu I instancji opinii Departamentu Legislacyjno-Prawnego Ministerstwa Sprawiedliwości z 2010 r., która nie mieści się w zamkniętym katalog źródeł prawa mogących stanowić podstawę decyzji i zarazem narusza konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawnego,

8. naruszenie art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP poprzez błędną wykładnię i nieuzasadnione przyjęcie, iż warunkiem dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego w oparciu o ten przepis, jest spełnienie wymogu trzech lat pracy na stanowisku asystenta sędziego do dnia 4 marca 2009 r. skoro wymóg taki nie wynika z gramatycznej wykładni tego przepisu i narusza konstytucyjną zasadę "ochrony interesów w toku" (art. 2 k.p.a. w zw. z art. 64 ust. 1 Konstytucji RP),

9. naruszenie art. 60 Konstytucji RP i tym samym ograniczenie równego dostępu do służby publicznej, w postaci stanowisk, przy których wymagane jest zdanie egzaminu sędziowskiego (np. zawód referendarza - art. 149 § 1 pkt 5 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych) poprzez odmowę dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego skarżącej, w sytuacji, w której w roku 2009 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w [...] dopuścił do egzaminu sędziowskiego asystenta sędziego, który znajdował się w analogicznej sytuacji jak skarżąca,

10. naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 65 ust. I Konstytucji RP w zw. z art. 66 ust. I pkt 4 lit. a Prawa o adwokaturze, wobec niedopuszczenia skarżącej do egzaminu sędziowskiego, który wraz z przesłanką trzech lat zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego jest warunkiem uzyskania wpisu na listę adwokatów,

11. naruszenie art. 22 § 1 pkt 3 ustawy o ustroju sądów powszechnych w zw. z art. 22 § 2 tej ustawy, poprzez ich błędną wykładnię i w rezultacie przyjęcie, iż stanowisko określonego departamentu Ministerstwa Sprawiedliwości jest decydujące dla rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy administracyjnej, w sytuacji, w której wydanie decyzji o dopuszczeniu do egzaminu sędziowskiego należy zgodnie z jednoznaczną regulacją art. 66 ust. 4 zd. 1 ustawy o KSSiP do wyłącznej kompetencji Prezesa Sądu Apelacyjnego,

12. art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 4171 § 2 k.c. poprzez przyjęcie, iż w sprawie dopuszczalne jest umorzenie postępowania, skoro przesłanką ewentualnego dochodzenia przez skarżącą odszkodowania obejmującego opłatę za egzamin sędziowski w KSSiP w [...], który w przeciwieństwie do egzaminu sędziowskiego przed Prezesem Sądu Apelacyjnego w [...] i Ministrem Sprawiedliwości jest odpłatny, koszty dojazdu i koszty noclegów na egzaminie w [...], jest jednoznaczne merytoryczne rozstrzygnięcie kwestii uprawnienia skarżącej do przystąpienia do egzaminu w oparciu o art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP. Uznanie za trafne umorzenia postępowania z powodu bezprzedmiotowości w badanej sprawie czyniłoby art. 105 § 1 k.p.a. sprzecznym z art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.

Z powyższych względów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy Ministrowi Sprawiedliwości do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie z ostrożności procesowej uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] i przekazanie sprawy Prezesowi Sądu Apelacyjnego do ponownego rozpatrzenia, a także zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Ponadto skarżąca wniosła o rozważenie zwrócenia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 193 Konstytucji RP, w przedmiocie zgodności:

1) art. 105 1 k.p.a. w zw. z art. 4171 2 k.c. z art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w sytuacji, w której po uprzednim uchyleniu wadliwej decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny organ z powołaniem na zmianę stanu faktycznego (upływ czasu) umarza postępowanie i zamyka przez to stronie prawo do dochodzenia odszkodowania,

2) art. 105 1 k.p.a. w zw. z art. 11 w zw. z art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z art. 45 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP, wobec faktu, iż umorzenie postępowania administracyjnego przez organ po uprzednim uchyleniu decyzji administracyjnej organu z powołaniem na upływ czasu, w sytuacji, w której ów upływ czasu wynika z korzystania przez skarżącego z procedury odwołania i skargi do sądu administracyjnego pozbawiałoby, w przypadku oddalenia skargi, podmiot skarżący efektywnego prawa do sądu, wobec faktycznego braku możliwości uzyskania dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego (w toku postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego) mimo spełnienia przesłanek ustawowych, co naruszałoby konstytucyjne prawo do sądu zawarte w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i byłoby zarazem niezgodne z zasadą demokratycznego państwa prawnego,

3) art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP z art. 2 i 64 ust. 1, 65 ust. 1 i 60 Konstytucji RP, wobec faktu, iż pozbawienie od dnia 4 marca 2009 r. strony możliwości przystąpienia do egzaminu sędziowskiego narusza konstytucyjną zasadę ochrony interesów w toku,

4) § 15 pkt 8 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości (regulaminu organizacyjnego) nr 33/10/BDG w zakresie, w jakim przepis ten pozwala na wydanie opinii o treści obowiązujących przepisów prawnych dla prezesów sadów działających w danej sprawie jako organ administracji I Instancji, z art. 2 Konstytucji RP i art. 93 ust. 2 zd. 1 i 2 Konstytucji RP, art., 6 i 15 k.p.a.,

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy w stanie faktycznym i prawnym, istniejącym w dniu wydania decyzji, organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną.

Zaskarżona decyzja została wydana na mocy art. 105 § 1 k.p.a., który jako przesłankę obligatoryjnego umorzenia postępowania wskazuje na bezprzedmiotowość postępowania. Przepis ten zezwala organom administracji na wydanie decyzji o umorzeniu prowadzonego postępowania w sytuacji, jeżeli stało się ono bezprzedmiotowe. Powołany przepis ma zastosowanie tylko w tych przypadkach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Sprawa administracyjna jest więc konsekwencją istnienia stosunku administracyjnoprawnego, czyli takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu administracyjnego skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1995 r., sygn. akt III ARN 50/95, OSNP 11/96/150).

W orzecznictwie i judykaturze przyjmuje się zgodnie, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a., oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. (J. Borkowski, B. Adamiak "Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz" wyd. 8, C.H. Beck 2006, str. 13-14 i 462). Od bezprzedmiotowości postępowania należy jednakże odróżnić bezzasadność żądania strony. Ta ostatnia wiąże się z niespełnieniem przez stronę postępowania określonych prawem przesłanek koniecznych do uzyskania uprawnienia w trybie decyzji administracyjnej.

W analizowanym przypadku organ odwoławczy bezprzedmiotowości w sprawie dopuszczenia asystenta sędziego G. Z. do egzaminu sędziowskiego upatruje w zakończeniu we wrześniu 2010 r. procedury przeprowadzania w sądach apelacyjnych egzaminów sędziowskich, o których mowa w art. 66 ust. 4 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Zatem, zdaniem organu, nie ma już egzaminu, o dopuszczenie do którego ubiega się G. Z., a to oznacza brak materiatnoprawnej podstawy do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w tej sprawie.

Z tą oceną nie można się zgodzić, albowiem jak sam organ wskazał strona ubiegała się o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego odbywającego się w 2010 r. i egzamin ten był ostatnim egzaminem odbywającym się na zasadach określonych w art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP. Jednakże w dacie orzekania w niniejszej sprawie w Ministerstwie Sprawiedliwości przeprowadzane były egzaminy sędziowskie, które odbywały się na podstawie § 33 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 2002 r. w sprawie aplikacji sądowej i prokuratorskiej (Dz. U. nr 154, poz. 1283 ze zm.), albowiem zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 29 marca 2007 r. o zmianie ustawy o Krajowym Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 64, poz. 433), do osób będących w chwili wejścia w życie ustawy aplikantami sądowymi, aplikantami powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, aplikantami wojskowych jednostek organizacyjnych prokuratury oraz aplikantami w sądzie wojskowym, stosuje się przepisy dotychczasowe. Organ także podkreślił, iż przez analogię powołany przepis rozporządzenia ma również zastosowanie do asystentów sędziego i referendarzy sądowych.

W świetle postanowień § 33 ust. 1 powołanego rozporządzenia, prezes sądu okręgowego może udzielić aplikantowi zezwolenia na zdawanie egzaminu w terminie późniejszym, jeżeli uzna, że choroba, wypadek losowy lub inna wskazana przez aplikanta okoliczność daje podstawę do udzielenia takiego zezwolenia. Zezwolenia, o którym mowa w ust. 1, prezes sądu okręgowego udziela na pisemny wniosek aplikanta, złożony nie później niż miesiąc od ustania przyczyny uzasadniającej nieprzystąpienie do egzaminu (ust. 2). Aplikanci, którzy uzyskali zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, składają egzamin nie później niż przed upływem dwóch lat od dnia ukończenia aplikacji przed komisją egzaminacyjną powołaną w Ministerstwie Sprawiedliwości, w trybie określonym w § 25, z tym że przewodniczącym komisji jest przedstawiciel Ministra Sprawiedliwości, wytypowany z grona sędziów delegowanych do Ministerstwa Sprawiedliwości. Uprawnienie do zdawania egzaminu wygasa po upływie 2 lat od ukończenia aplikacji (ust. 3).

Mając powyższe unormowania na uwadze, nie można zgodzić się z Ministrem Sprawiedliwości, iż w dacie rozstrzygania przez organ sprawy skarżącej nie istniały przepisy prawa materialnego, które mogłyby stanowić podstawę wydania decyzji. Pogląd ten jest błędny, albowiem przepis § 33 ust. 1 powołanego rozporządzenia wskazuje jednoznacznie, iż aplikant (tutaj odpowiednio asystent sędziego) może przystąpić do egzaminu sędziowskiego z 2 letnim opóźnieniem, jeżeli taką zgodę wyrazi prezes sądu okręgowego, a wnioskodawca wskaże okoliczności uzasadniające podjęcie takiej decyzji. Mając na względzie powołaną przez stronę w skardze uchwałę NSA z dnia 12 marca 2001 r. sygn. OPS 14/00 (publik. 2001/3/101), nie sposób nie podzielić stanowiska skarżącej, iż przedłużające się na skutek kontroli sądowej postępowanie odwoławcze stanowi taką właśnie okoliczność.

W tym stanie rzeczy sprawa skarżącej (w dacie orzekania przez organ odwoławczy) nie utraciła przymiotu sprawy administracyjnej, którą należy rozpatrzyć merytorycznie. Z uwagi na kontynuowanie wobec aplikantów sędziowskich (odpowiednio asystentów sędziego) postępowań egzaminacyjnych do sierpnia 2012 r., rozpatrzenie kwestii dopuszczenia skarżącej do egzaminu sędziowskiego, w najbliższym przewidzianym terminie dla aplikantów sądowych (art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP), nie stało się bezprzedmiotowe. Przyjmując założenie hipotetyczne, iż skarżąca uzyskałaby w postępowaniu odwoławczym rozstrzygnięcie dla niej korzystne, na podstawie powołanych powyżej przepisów rozporządzenia wykonawczego, mogłaby za zgodą prezesa sądu okręgowego przystąpić do egzaminu przed komisją powołaną w Ministerstwie Sprawiedliwości.

Zatem Minister Sprawiedliwości w dacie rozstrzygania nie miał podstaw do umorzenia postępowania pierwszej instancji w całości na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Biorąc pod uwagę, że Sąd ocenia decyzję uwzględniając stan faktyczny i prawny istniejący w dacie orzekania stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Wprawdzie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił argumentację świadczącą o niespełnieniu przez skarżącą przesłanek określonych w art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP (co powinno skutkować zastosowaniem art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.), jednakże uzasadnienie w tym zakresie jest sprzeczne z rozstrzygnięciem zawartym w sentencji decyzji opartym na przepisie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

W związku z powyższym organ odwoławczy będzie obowiązany ponownie rozpoznać środek zaskarżenia wniesiony przez skarżącą od decyzji Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie wydania decyzji kończącej postępowanie w sprawie.

Odnosząc się do wniosków strony zawartych w skardze należy wskazać, iż w niniejszym postępowaniu kontroli sądowej zostało poddane rozstrzygnięcie stricte procesowe. Postulowana przez skarżąca kwestia odpowiedzialności odszkodowawczej z art. 4171 § 2 k.p.c. w kontekście wydania przez Ministra Sprawiedliwości zaskarżonej decyzji wykracza poza zakres kontroli Sądu w tym postępowaniu i nie ma znaczenia dla wydania wyroku w sprawie. Zatem nieuzasadniony jest wniosek strony o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego zwłaszcza, iż przepis art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP nie budzi w orzecznictwie sądów administracyjnych wątpliwości interpretacyjnych (przykładowo wyroki NSA z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1226/11, I OSK 1269/11 - publik. LEX nr 1136631, 1125343).

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.