Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 950/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 23, art. 27, art. 128, art. 129, art. 130
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 03 lutego 2022 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpoznaniu odwołania W. S., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Ś. W. z [...] lipca 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, D. S..

Zaskarżona decyzja SKO zapadła, jak wynika z jej uzasadnienia, w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z [...] maja 2021 r. W. S. (dalej też jako "Wnioskodawca" lub "Skarżący") domagał się ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, D. S.. Do wniosku załączył oświadczenie, w którym opisał stan jej zdrowia oraz sytuację rodzinną. Wskazał, że w gospodarstwie domowym żyją jeszcze młodszy brat oraz ojciec – mąż D. S., który jest jedynym żywicielem rodziny. W sprawie przeprowadzono również wywiad środowiskowy, w toku którego ustalono, że matka choruje na stwardnienie zanikowe boczne, a bieżącą pomoc zapewnia Wnioskodawca, który się nią opiekuje. Syn D. S., jak i mąż nie posiadają orzeczenia o stopniu niepełnosprawności; mąż pracuje zawodowo jako kierowca i w związku z tym długotrwale przebywa poza domem, co skutkuje tym, że nie może pomagać w opiece nad żoną.

Przywołaną wyżej decyzją z [...] lipca 2021 r. Burmistrz Ś. W. (dalej jako "Burmistrz" lub "organ I instancji") orzekł o odmowie uwzględnienia wniosku, wskazując, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych; dalej w skrócie "u.ś.r."), oraz to, iż D. S. uzyskała orzeczenie o niepełnosprawności w wieku [...] lat (art. 17 ust. 1b u.ś.r.).

W odwołaniu od ww. decyzji Wnioskodawca wskazał na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 oraz podkreślił, iż jego ojciec musi pracować, aby utrzymać rodzinę, a Skarżący opiekuje się mamą i chce to nadal robić.

Utrzymując w mocy opisaną decyzję Burmistrza – przywołaną na wstępie decyzją z 30 sierpnia 2021 r. – SKO stwierdziło w pierwszej kolejności, że słuszny jest zarzut Skarżącego odnoszący się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Przywoławszy treść art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r. organ wyjaśnił, że wprawdzie niepełnosprawność w stopniu znacznym została orzeczona wobec matki Skarżącego w marcu 2021 r. – a więc w czasie, gdy miała już ona ukończone [...] lat – jednak na mocy wskazanego wyroku TK przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. utracił moc w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W konsekwencji przepis ten może nadal być stosowany, z tym zastrzeżeniem, że zastosowanie to nie obejmuje kryterium momentu powstania niepełnosprawności wyłączającego możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże, zdaniem SKO, w sprawie występuje przesłanka negatywna wskazana w art. 17 ust. 2 pkt 1b [powinno być raczej: "art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a" – uw. Sądu] u.ś.r., gdyż D. S. pozostaje w związku małżeńskim, jej mąż jest osobą czynną zawodowo, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję SKO W. S. – zarzuciwszy:

1. naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez zastosowanie normy prawnej w nim wyrażonej bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku TK z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje ona prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2. alternatywnie – błąd w ustaleniach faktycznych, mający istotny wpływ na treść skarżonej decyzji, przez brak ustalenia rzeczywistego stanu relacji łączących D. S. z J. S., pozostającymi jedynie formalnie w związku małżeńskim, podczas gdy małżonkowie pozostają w separacji faktycznej od co najmniej [...] lat i J. S. odmawia sprawowania opieki nad żoną

– wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji SKO i decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także o przeprowadzenie dowodu z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy oraz z postanowienia z [...] marca 2021 r., pozwu i odpowiedzi na pozew w sprawie prowadzonej przed Sądem Okręgowym w P. o sygn. akt [...] na okoliczność pozostawania przez strony w separacji faktycznej. W uzasadnieniu skargi jej autor rozwinął podniesione zarzuty. W szczególności wyjaśnił, że przed Sądem Okręgowym w P. pod ww. sygnaturą toczyło się postępowanie z powództwa J. S. przeciwko D. S. o rozwód. D. S. złożyła odpowiedź na pozew i również żądała orzeczenia rozwodu. Jednakże z uwagi na postępującą chorobę, zgodziła się na cofnięcie pozwu o rozwód i de facto umorzenie postępowania. Jednakże pomiędzy stronami nadal istnieje separacja faktyczna. Ponadto Skarżący wskazał, że jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, że ze względu na młody wiek podejmuje działania w kierunku zdobycia wyższego wykształcenia oraz że jest jedyną osobą, która zapewnia niepełnosprawnej matce bieżącą pomoc.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podkreślając, że podstawą rozstrzygnięcia jest fakt, iż matka Skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż, będący osobą czynną zawodowo, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Zdaniem SKO podnoszone w odwołaniu okoliczności odnoszące się do separacji faktycznej małżonków nie mogą mieć wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Ww. przesłanka negatywna została sformułowana w sposób jednoznaczny. Jednocześnie ustawodawca nie sformułował żadnej normy prawnej, która pozwalałaby na badanie, czy małżeństwo nadal faktycznie funkcjonuje, czy też nastąpiła rzeczywista separacja małżonków. Okoliczności dotyczące faktycznych relacji między małżonkami są obojętne z punktu widzenia przedmiotowego rozstrzygnięcia. Dla tego rozstrzygnięcia istotne jest to, iż małżeństwo D. i J. S. trwa, co znajduje potwierdzenie również w postanowieniu o umorzeniu postępowania w przedmiocie rozwiązania małżeństwa poprzez rozwód.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV tut. Sądu z 25 listopada 2021 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095; dalej w skrócie "u.COVID-19"), o czym strony zostały powiadomione pismami z 29 listopada 2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 u-COVID-19, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania ww. zarządzenia.

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] sierpnia 2021 r., ([...]), utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Ś. W. z [...] lipca 2021 r. [...]) o odmowie przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, D. S..

W ocenie SKO uzasadnioną podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowiła przesłanka negatywna unormowana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a [błędnie oznaczonym przez SKO jako "art. 17 ust. 2 pkt 1b", co jednak nie miało wpływu na wynik sprawy – uw. Sądu] ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.; w skrócie "u.ś.r."). W myśl tej przesłanki świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W kontrolowanej sprawie, co bezsporne, matka Skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż (ojciec Skarżącego) nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Natomiast SKO nie podzieliło stanowiska organu I instancji, że na przeszkodzie przyznaniu wnioskowanego świadczenia stał również art. 17 ust. 1b u.ś.r. – w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie wtedy, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: (1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub (2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia – wobec okoliczności, że niepełnosprawność matki Skarżącego orzeczono w jej 48. roku życia.

Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela tę ostatnią ocenę prawną wyrażoną przez SKO – o niemożności upatrywania w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. bezwzględnej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej, jako zstępnemu (w niniejszej sprawie – synowi) dorosłej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki. W tym zakresie organ II instancji trafnie powołał się na wyrok z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (OTK-A 2014, nr 9, poz. 104), w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W świetle tego orzeczenia organy administracji publicznej nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona dopiero w dorosłym życiu (po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Sąd w niniejszym składzie akceptuje, obecnie praktycznie jednolitą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, pojmujących konsekwencje prawne zakresowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako niemożność upatrywania w treści tego przepisu przeszkody dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność stwierdzona została po ukończeniu 18. czy 25. roku życia. Zróżnicowanie wiekowe wprowadzone w art. 17 ust. 1b u.ś.r. godziło w normatywnie określoną zasadę równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Honorowanie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z modelem i funkcją ochrony praw jednostki, realizowaną przez sądy administracyjne, którym przyznaje się kompetencje do bezpośredniego stosowania Konstytucji RP w przypadku usunięcia z porządku prawnego fragmentu przepisu. Zasygnalizowanie w uzasadnieniu wyroku TK potrzeby działań legislacyjnych ma charakter postulatywny, a nie normatywny (wiąże sentencja wyroku). Jeśli sądy administracyjne, kierując się sugestią Trybunału Konstytucyjnego zawartą w pkt 8 uzasadnienia jego wyroku, stosowałyby przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu, a ustawodawca nadal nie wykonywałby zaleceń TK – co notabene ma miejsce po dziś dzień – jednostki, których prawa zostały naruszone treścią przepisu, zostałyby pozbawione efektywnej ochrony (por. wyrok WSA z 05.02.2020 r., II SA/Gl 1373/19, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie "CBOSA").

Niezrozumiały jest przy tym zarzut autora skargi dotyczący niewłaściwego jakoby zastosowania przy wydaniu zaskarżonej decyzji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. (pkt 1 petitum skargi) – gdyż wbrew twierdzeniom strony skarżącej organ II instancji właściwie zinterpretował ten przepis w kontekście ww. wyroku TK, i w efekcie zasadnie uznał, że nie stoi on na przeszkodzie przyznaniu wnioskowanego świadczenia.

Spór w kontrolowanej sprawie sprowadzał się więc realnie do kwestii zasadności uznania przez organy obu instancji, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. brak jest podstaw do przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad matką, gdyż jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wobec tego należy wyjaśnić, że w dominującym obecnie nurcie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że "nie powinno zatem budzić wątpliwości, że pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza – co do zasady – z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym" (tak m.in. wyrok NSA z 23.01.2020 r., I OSK 2462/19, CBOSA). "Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Podkreślić przy tym należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego inna interpretacja powołanych przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego" (tak m.in. wyrok NSA z 11.08.2020 r., I OSK 599/20, CBOSA). W tym kontekście podkreśla się jeszcze, że "wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy" (tak m.in. wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 229/21, CBOSA).

Wypada w tym miejscu zaznaczyć, że Sąd w niniejszym składzie dostrzega oraz dopuszcza możliwość wystąpienia w praktyce wyjątkowych sytuacji, w których specyficzne okoliczności stanu faktycznego sprawy oraz rysująca się kolizja z innymi, niż pewność prawa, wartościami prawnie (a zwłaszcza konstytucyjnie) chronionymi mogą przemawiać za koniecznością odstąpienia w konkretnym, szczególnym przypadku od literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (por. np. szczególny stan faktyczny, na kanwie którego zapadł wyrok WSA z 02.06.2021 r., II SA/Po 73/21, CBOSA, oraz wyrażoną w nim bardziej ogólną myśl, że choć relacje między małżonkami nie wyłączają literalnie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., "nie oznacza to, że przepis ten powinno się bezrefleksyjnie wykładać tak, że powinien mieć on zastosowanie w każdej sytuacji pozostawania osoby niepełnosprawnej w związku małżeńskim").

Z cała pewnością nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy – tak, jak w kontrolowanej sprawie – nie ma wątpliwości co do obiektywnej możliwości świadczenia opieki przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej (tu: przez ojca Skarżącego), który jest aktywny zawodowo.

Przy tym w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pozbawiona istotnego znaczenia pozostaje okoliczność deklarowanej w skardze "separacji faktycznej" pomiędzy małżonkami – co trafnie skonstatowano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Istnienie bowiem takiej separacji – nawet, jeśli w kontrolowanej sprawie rzeczywiście miałoby miejsce (czego załączone do skargi dokumenty wcale nie dowodzą) – i tak nie wyłączałoby zastosowania odnośnych przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, z późn. zm.; w skrócie "k.r.o.") poświęconych alimentacji.

Stosownie do art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny – czyli, verba legis, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania – obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przy tym obciąża on zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 k.r.o.). Co w niniejszej sprawie jednak najistotniejsze, z mocy art. 23 i art. 27 k.r.o. także małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Co więcej, w myśl art. 130 k.r.o. obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Małżonkowie tworzą rodzinę i łączą ich więzy, nie tylko faktyczne, ale i prawne, wynikające z zawarcia związku małżeńskiego, polegające na wzajemnym wsparciu, wspólnym zaspokajaniu różnorodnych potrzeb, wzajemnej opiece. Małżeństwo jest podstawową komórką społeczną, która staje się "rodziną" bliższą niż krewni związani węzłami krwi, o czym świadczą choćby wspomniane wyżej uregulowania dotyczące alimentacji.

W związku z tym w orzecznictwie zauważa się, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek – nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia, czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w dalszej i bliższej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych (por. wyrok WSA z 10.10.2019 r., II SA/Po 583/19, CBOSA).

W świetle dotychczasowych uwag nie może budzić wątpliwości, że w kontrolowanej sprawie – niezależnie od rodzaju zastosowanej wykładni spornego art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.: czy to ograniczenia się do jego wykładni językowej, czy też sięgnięcia po wykładnię celowościową – organy obu instancji zasadnie odmówiły przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu w związku z opieką niepełnosprawną matką, gdyż współmałżonek niepełnosprawnej (ojciec Skarżącego) nie legitymuje się orzeczeniem po znacznym stopniu niepełnosprawności i obiektywnie jest w stanie zapewnić opiekę (w szerokim rozumieniu tego słowa, obejmującym także jej ewentualne sfinansowanie) swej żonie.

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w całości oddalił.