Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 743/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80,  art. 104 par. 1-2, art. 107 par. 3, art. 138 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 października 2021 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w części uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] sierpnia 2019 r., nr [...], umorzył postępowanie w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania ustalonego na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] marca 1964 r., nr [...], z tytułu wywłaszczenia, należącej do spadkobierców J. S. własności nieruchomości położonej w [...] przy [...] [...] (poprzednio ul. [...]) o powierzchni [...] ha, zapisanej w księdze wieczystej [...] [...] na rzecz E. S., A. S., A. Ś., A. P., P. S..

W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że wnioskiem z [...] sierpnia 2018 r., uzupełnionym [...] września 2018 r., E. S., spadkobierczyni po byłym właścicielu nieruchomości J. S., reprezentowana przez A. S., wystąpiła o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości położonej w [...] przy [...] [...], zapisanej ówcześnie w Kw nr [...] o powierzchni [...] ha. Przy piśmie z [...] października 2018 r. A. S. przedłożył umowę cesji (przelewu) wierzytelności w 50%, na podstawie której E. S. przeniosła wierzytelność na rzecz cesjonariusza A. S.. W związku z tym, na podstawie art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. – w skrócie: "k.p.a."), organ uznał A. S. jako stronę postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania.

Wnioskiem z [...] stycznia 2019 r., uzupełnionym [...] marca 2019 r., A. Ś., A. P. oraz P. S., wystąpili o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, położonej w [...] przy [...] [...], nr Kw [...] o powierzchni [...] ha, stanowiącej własność spadkobierców J. S..

Postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. organ postanowił połączyć sprawy z powyższych wniosków do wspólnego rozpatrzenia.

Organ I instancji w toku postępowania ustalił, że nieruchomość położona w [...] przy [...] [...] (poprzednio ul. [...]) o powierzchni [...] ha, zapisana w księdze wieczystej [...] [...], została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa – Państwowej Fabryki [...] w [...] orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lipca 1952 r., nr [...], utrzymanym w mocy decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej z [...] lutego 1953 r., nr Ew. [...]. We wskazanych orzeczeniach organy uznały, że ww. nieruchomość jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Wywłaszczenie nastąpiło w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 4, poz. 31 z 1952 r.). Następnie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] orzeczeniem z [...] marca 1964 r., nr [...], przyznało spadkobiercom J. S.: E. S. i J. S. w równych częściach odszkodowanie w kwocie [...]zł za wywłaszczoną prawomocnym orzeczeniem z [...] lipca 1952 r. nieruchomość i zobowiązało [...] Fabrykę [...] w [...] do zapłacenia spadkobiercom ww. kwoty odszkodowania. W piśmie z [...] sierpnia 1964 r. skierowanym do [...] Fabryki [...] w [...] E. S. potwierdziła, że wraz z bratem otrzymała [...] zł. Pozostałe zapiski i adnotacje, zdaniem organu, dowodzą, że doszło do wypłaty spadkobiercom J. S. także pozostałej części przyznanego odszkodowania.

Ustalając krąg spadkobierców po zmarłym J. S. organ I instancji stwierdził, że na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego w S. z [...] kwietnia 1956 r., sygn. akt Ns [...], spadek po J. S., zmarłym [...] czerwca 1945 r., z mocy ustawy nabyły jego dzieci: E. S. i J. S.. Spadek po J. S., zmarłym [...] listopada 2006 r., na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w S. z [...] sierpnia 2008 r., sygn. akt Ns [...], z mocy ustawy nabyli: żona Z. S. oraz dzieci A. Ś., A. P. i P. S.. Spadek po Z. S., zmarłej [...] listopada 2017 r., na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w S. z [...] listopada 2017 r., sygn. akt. I Ns [...], z mocy ustawy nabyły dzieci: A. Ś., A. P., P. S.. E. S. umową cesji z [...] października 2018 r. przeniosła na rzecz A. S. część swojej wierzytelności ([...] %) za kwotę [...]% uzyskanego swojego odszkodowania. Uwzględniając powyższe organ I instancji stwierdził, że stronami postępowania o ustalenie odszkodowania są: A. Ś., A. P., P. S. oraz E. S. i A. S.

Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organ I instancji stwierdził, że postępowanie należy, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzyć, albowiem w przeszłości odszkodowanie za wywłaszczenie ww. nieruchomości zostało już ustalone decyzją administracyjną (orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] marca 1964 r.), a następnie decyzja ta została wykonana poprzez wypłacenie spadkobiercom wywłaszczonego właściciela nieruchomości – E. S. i J. S. odszkodowania w kwocie [...]zł. W ocenie organu, skoro doszło do ustalenia odszkodowania i wykonania orzeczenia poprzez wypłatę tego odszkodowania to ponowne żądanie w tym zakresie nie może być uwzględnione, a postępowanie, jako bezprzedmiotowe, podlega umorzeniu.

W odwołaniu z [...] września 2019 r. A. S. stwierdził, że nie zgadza się z powyższą decyzją i wnosi o jej uchylenie i zwrot wywłaszczonej nieruchomości albo ustalenie odszkodowania. Wskazał, że jego mocodawczyni (E. S.) od 28 lat bezskutecznie próbuje dociec sprawiedliwości.

Wojewoda decyzją z [...] maja 2020 r., nr [...], umorzył postępowanie odwoławcze w części dotyczącej odwołania złożonego przez A. S.. Organ zastrzegł, że jest to decyzja częściowa.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że A. S. nie może być uznany za stronę postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości należącej do J. S.. Zdaniem organu II instancji zawarta przez A. S. z E. S. umowa cesji z [...] października 2018 r. nie daje A. S. przymiotu strony. Wojewoda podkreślił, że na gruncie art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 65 ze zm. – w skrócie: "u.g.n"), roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczenie wykazuje cechy roszczenia administracyjnoprawnego i do jego przenoszenia potrzebna jest wyraźna norma ustawowa, która pozwala na dysponowanie przez dany podmiot prawami lub obowiązkami administracyjnoprawnymi. Brak konkretnej normy prawa administracyjnego, uprawniającej do obrotu takimi roszczeniami, sprawia, że wywłaszczony nie może przenieść przysługującego mu roszczenia w drodze umowy cywilnej (np. sprzedaży, cesji lub darowizny). Ponadto organ II instancji zauważył, że o ile w art. 128 u.g.n. jest mowa o uprawnieniach wywłaszczonego, o tyle w przypadku przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n. (żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości) stwierdza się wyraźnie o prawach przysługujących poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy. Żadna inna osoba nie może skorzystać z prawa określonego w tym przepisie. Zdaniem organu, bezpośrednie wskazanie w ustawie osób, którym przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wyklucza możliwość przejścia roszczenia na inne osoby. Niedopuszczalna jest cesja praw pomiędzy osobami, które złożyły wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest uprawnieniem podmiotowym ściśle powiązanym z wywłaszczeniem. W konkluzji organ II instancji stwierdził, że obecnie obowiązujące przepisy wykluczają możliwość przenoszenia roszczenia o zwrot nieruchomości w drodze sukcesji generalnej innej niż spadkobranie.

W skardze z [...] czerwca 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. S. wniósł o uchylenie powyższej decyzji Wojewody i zwrot wywłaszczonej nieruchomości, ewentualnie o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Skarżący stwierdził, że zaskarżona decyzja jest nieuczciwa i niesprawiedliwa. Ponadto wystąpił o przyznanie mu w ramach prawa pomocy adwokata.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z [...] października 2021 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, ustanowiony dla skarżącego w ramach prawa pomocy adwokat wskazał, że skarżący zaskarża decyzję Wojewody z [...] maja 2020 r. w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1) art. 28, art. 127 § 1 i art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., gdyż mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

2) art. 128 ust. 1 oraz art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez bezpodstawne zastosowanie tych przepisów w sprawie.

Ponadto wniósł o ustalenie i przyznanie wynagrodzenia dla pełnomocnika z urzędu.

W uzasadnieniu pisma pełnomocnik skarżącego stwierdził, że w sprawie sporne są dwie kwestie. Po pierwsze, czy A. S. posiada przymiot strony postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania. Po drugie, czy A. S. złożył odwołanie z [...] września 2019 r. we własnym imieniu, czy też uczynił to jako pełnomocnik E. S..

Odnośnie odwołania z [...] września 2019 r. pełnomocnik skarżącego zwrócił uwagę, że w drugim akapicie tego odwołania A. S. napisał: "Moja mocodawczym od 28 lat próbuje dociec sprawiedliwości jednakże bezskutecznie. Urzędnicy są bezduszni na los starych ludzi którym to bezprawnie komuna odebrała majątek". Taka wypowiedź, zdaniem pełnomocnika, wskazuje, że odwołanie złożył jako pełnomocnik E. S..

Z kolei w piśmie z [...] listopada 2020 r. skarżący napisał: "mam prawo występować we wszystkich sprawach dotyczących zwrotu przedmiotowej nieruchomości w charakterze strony" z uwagi na cesję wierzytelności dokonanej przez E. S.. Ponadto Prezydent Miasta [...] w uzasadnieniu swojej decyzji (str[...]) jednoznacznie rozstrzygnął, że A. S. posiada przymiot strony postępowania. Wobec tego skarżący miał podstawy, aby wnosić odwołanie do Wojewody we własnym imieniu. Zresztą tak właśnie zredagował pierwszą część odwołania.

Uwzględniając powyższe pełnomocnik skarżącego stwierdził, że odwołanie z [...] września 2019 r. zostało złożone przez dwie strony postępowania: A. S. oraz E. S. zastępowaną przez pełnomocnika. Zdaniem pełnomocnika, ustalenie to ma daleko idące skutki dla trwałości drugiej decyzji Wojewody z [...] maja 2020 r., nr [...], gdyż pominięto w niej odwołanie E. S.. Zatem Sąd w postępowaniu sygn. akt I SA/Po [...] powinien stwierdzić nieważność ww. decyzji Wojewody.

Odnośnie kwestii posiadania przez skarżącego przymiotu strony postępowania pełnomocnik wskazał, że w aktach sprawy znajduje się pisemna cesja połowy (50%) wierzytelności z [...] sierpnia 2018 r. dokonana na rzecz A. S. przysługującej E. S. z tytułu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w [...] przy [...] [...], a także pisemne pełnomocnictwo z [...] października 2018 r. udzielone przez E. S., a stanowiące umocowanie A. S. do zastępowania jej we wszystkich sprawach dotyczących odzyskania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Pełnomocnik podkreślił, że A. S. konsekwentnie powołuje się na obydwa wyżej powołane dokumenty. Z pierwszego wywodzi swój interes prawny do udziału w postępowaniach administracyjnych na prawach strony, a z drugiego wywodzi umocowanie do zastępowania E. S., jako strony tychże postępowań.

Pełnomocnik skarżącego stwierdził, że pojęcie strony postępowania administracyjnego jest konstrukcją procesową. Ani decyzja Prezydenta Miasta [...], ani decyzja Wojewody nie rozstrzygają wprost o materialnych uprawnieniach (roszczeniach) adresatów tych decyzji. Są to decyzje o charakterze procesowym, wydane na podstawie przesłanek formalnych bez rozpatrywania istoty sprawy. W tym kontekście, zdaniem pełnomocnika, wyznaczenie kręgu stron postępowania również powinno mieć charakter procesowy. Mając na względzie powyższe, a także treść art. 28 k.p.a., pełnomocnik podkreślił, że A. S. jako cesjonariusz wierzytelności odszkodowawczej w połowie jej wysokości, dysponuje wyraźnym interesem, aby cedent, tj. E. S. otrzymała słuszne odszkodowanie. Sposób załatwienia odszkodowawczej sprawy administracyjnej, prowadzonej w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n, przez Prezydenta Miasta [...], oddziałuje w sposób oczywisty na prawa majątkowe nabyte przez A. S.. Z powyższego pełnomocnik wywiódł, że umorzenie postępowania odwoławczego wobec A. S. na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. było nieuzasadnione, gdyż był on niewątpliwie stroną postępowania administracyjnego. Ustalenie słusznego, a nie tylko pozornego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia w 1953 r. nieruchomości zabudowanej położonej w [...] przy [...] [...] (dawna ul. [...]), stanowi interes prawny A. S., co legitymuje go do udziału w administracyjnym postępowaniu odszkodowawczym w charakterze strony tego postępowania.

Ponadto pełnomocnik skarżącego zarzucił, że zaskarżona decyzja Wojewody nie odpowiada prawu, gdyż nie uwzględniono w niej dyspozycji art. 28 k.p.a., a zupełnie bezpodstawnie powołano przepisy art. 128 ust. 1 oraz art. 136 ust. 3 u.g.n. w sytuacji, gdy organy administracji obydwu instancji nie dokonały jakiejkolwiek analizy prawnej w celu ustalenia, który akt prawny należałoby przyjąć za podstawę do ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości przeprowadzone w 1953 r. Zarówno Wojewoda, jak i Prezydent Miasta [...] swoje decyzje oparli tylko na przepisach k.p.a. Wobec tego, w ocenie pełnomocnika, również status stron należało oceniać tylko w granicach wyznaczonych przez art. 28 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty w niej zawarte zasługują na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I

z 10 września 2021 r., wydanego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), zmienionej ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875).

W toku przeprowadzonej sądowej kontroli zaskarżonej decyzji, na podstawie kryterium jej zgodności z prawem i w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, Sąd badał, czy organ odwoławczy zasadnie uznał, że skarżącemu nie przysługuje przymiot strony w tym postępowaniu oraz czy istniały w sprawie podstawy do umorzenia postępowania odwoławczego.

Wobec sformułowania przez skarżącego zarzutów naruszenia przepisów postępowania, na wstępie rozważań zaznaczyć należy, że sądowa kontrola zaskarżonej decyzji musi w pierwszej kolejności dotyczyć tych ewentualnych naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na prawidłowe ustalenie podstawy faktycznej rozstrzygnięć organów podatkowych. Jak trafnie wskazano w orzecznictwie, rozważania w przedmiocie zastosowania określonego przepisu prawa materialnego mają uzasadnienie dopiero na tym etapie stosowania prawa, na którym nie ma już żadnych wątpliwości, co do stanu faktycznego. Dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez organ w zaskarżonej decyzji jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany w sprawie przepis prawa materialnego (wyrok NSA z dnia 2 lutego 2018 r., I FSK 579/16; wyrok ten i orzeczenia powołane w dalszej części uzasadnienia dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dokonując oceny wskazanych zarzutów kwalifikowanych jako naruszenia przepisów postępowania, Sąd miał na uwadze wyrażony w piśmiennictwie pogląd, według którego, chodzi tu o pewne wady stosowania przez organy regulacji proceduralnych, które mogą polegać na:

- niedopełnieniu przez organy obowiązków wynikających z tych regulacji,

- uniemożliwieniu stronie skorzystania z zawartych w tych regulacjach uprawnień,

- błędnej wykładni poszczególnych przepisów regulacji proceduralnej stosowanej przez organ (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. prof. R. Hausera i prof. M. Wierzbowskiego, Wyd. C.H. Beck W-wa 2011, s. 529).

Wszystkie wymienione wyżej postaci naruszeń, muszą mieć jednak wspólną cechę istotności, co oznacza, że gdyby organ nie naruszył prawa, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innej treści. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wpływanie istotne na wynik sprawy, to prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia, a więc ukształtowanie w nich stosunku administracyjnego, materialnego lub procesowego. Sąd uchylając z tych powodów decyzję lub postanowienie musi wykazać, że gdyby nie było stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne (por. wyrok NSA z 14 lutego 2013 r., sygn. akt I GSK 363/12, wyrok NSA z 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1490/11). Podkreśla się także, że aby jednoznacznie uznać, że tego rodzaju naruszenie wystąpiło, nieodzowne jest wykazanie przez stronę, że wytykane naruszenie taki wpływ mogło mieć.

Mając powyższe na uwadze Sąd zważył, że w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu skonstruowanym stosownie do wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

W pierwszej kolejności Sąd rozstrzygał zagadnienia o charakterze proceduralnym. W tym zakresie uzasadnione wątpliwości budzi zasadność wydania wobec skarżącego decyzji częściowej oraz objęcie zakresem rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania tylko postępowania odwoławczego i pozostawienia w obrocie decyzji organu I instancji.

W tym kontekście przypomnieć należy, że organ I instancji nie kwestionował statusu strony skarżącego. Jakkolwiek organ I instancji nie zawarł w uzasadnieniu decyzji szerszej argumentacji w tej kwestii, to wydaje się, że legitymację skarżącego do działania w tym postępowaniu w charakterze strony niewątpliwie wywodził z powołanej wyżej umowy cesji (przelewu) wierzytelności z [...] października 2018 r., zawartej

z E. S., której status strony w tym postępowaniu nie budził wątpliwości organów (współwłaściciel wywłaszczonej nieruchomości). Podkreślić także należy, że skarżący działał w postępowaniu przed organami obu instancji w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik E. S..

Organ Odwoławczy rozstrzygnął sprawę w postępowaniu wydając dwie odrębne decyzje opatrzone tą samą datą i numerem. Obok decyzji kontrolowanej w tym postępowaniu sądowym organ wydał decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji organu

I instancji w zakresie odwołań złożonych przez A. Ś., A. P. i P. S.. Organ II instancji nie objął swym rozstrzygnięciem E. S.. W sentencji decyzji zaznaczył, że jest to decyzja końcowa. Ta druga decyzja była przedmiotem sądowej kontroli tut. Sądu w sprawie

o sygn. akt I SA/Po [...], ze skargi E. S. (wyrokiem z [...] października 2021 r. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję).

Zgodnie z art. 104 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Z kolei art. 104 § 2 k.p.a. stanowi, że decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie wskazuje się, że organ administracji wydaje decyzję częściową gdy sprawa jest podzielna, można z niej wyodrębnić część nadającą się do samodzielnego rozstrzygnięcia. Przepis art. 104 § 2 k.p.a. przewiduje możliwość wydania decyzji częściowej, a jest to dopuszczalne, gdy przedmiot postępowania może być podzielony w tym znaczeniu, że możliwe jest rozstrzyganie kolejno co do istoty o kilku elementach składających się na całe uprawnienie lub obowiązek. Kryterium dopuszczalności wydania decyzji częściowej ma zatem charakter przedmiotowy, a nie podmiotowy (np. wyrok NSA z 28 stycznia 2015 r., I OSK 1976/13).

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że nie było uzasadnionych podstaw do rozstrzygnięcia sprawy wobec jednej ze stron postępowania decyzją częściową, nawet w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie to ma charakter formalny (umorzenie postępowania) w związku z zakwestionowaniem przez organ statusu strony postępowania administracyjnego.

Ponadto w ocenie Sądu wątpliwości budzi zasadność odstąpienia przez organ odwoławczy od rozstrzygnięcia złożonych odwołań jedną decyzją. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 138 § 1 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:

1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo

2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo

3) umarza postępowanie odwoławcze.

W judykaturze zwraca się uwagę, że kategoryczne sformułowanie art. 138 § 1 k.p.a. nie pozwala organowi odwoławczemu wydać kilku decyzji, po rozpoznaniu kilku odwołań, lecz wskazuje, że organ "wydaje decyzję". Oznacza to, że w sytuacji wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji przez kilka podmiotów, obowiązkiem organu jest ich łączne rozpoznanie w jednym terminie i wydanie w ich przedmiocie jednego rozstrzygnięcia. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela wypracowane przez orzecznictwo sądów administracyjnych stanowisko, że

w przypadku, gdy od decyzji organu pierwszej instancji złożonych zostaje wiele odwołań, organ odwoławczy, zgodnie z literalnym brzmieniem art. 138 § 1 k.p.a., wydaje jedną decyzję, w której powinien rozstrzygnąć o wszystkich tych odwołaniach (por. wyrok WSA w Poznaniu z 25 stycznia 2018 r., II SA/Po 847/17; wyrok WSA

w Poznaniu z 12 marca 2020 r., IV SA/Po 987/19). Jeżeli zatem organ odwoławczy ograniczy się do rozpoznania odwołania jednego odwołującego się (względnie nie wszystkich), to podjęte w takiej sytuacji rozstrzygnięcie definitywnie kończy postępowanie odwoławcze, a w konsekwencji wyłączona jest w ogóle możliwość rozpoznania drugiego (pozostałych) odwołania wniesionego przez inną osobę. Dlatego uznać należy, że niedopełnienie obowiązku łącznego rozpoznania wszystkich odwołań jest istotnym naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć wpływ na wynik sprawy

Kolejnym istotnym uchybieniem o charakterze proceduralnym jest w ocenie Sądu ograniczenie zakresu rozstrzygnięcia tylko do postępowania odwoławczego. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że skarżący nie miał przymiotu strony także w postępowaniu przed organem I instancji, skoro organ II instancji zakwestionował możliwość wywodzenia statusu strony z umowy cesji z [...] października 2018 r. W takiej sytuacji organ odwoławczy winien uchylić w takim zakresie decyzję organu I Instancji i umorzyć wobec skarżącego całe postępowanie administracyjne, a nie tylko postępowanie odwoławcze. Kwestionowanie bowiem statusu skarżącego jako strony postępowania, nie uzasadnia pozostawienia w obrocie prawnym decyzji organu I instancji, która – co prawda – rozstrzyga sprawę administracyjną tożsamym rodzajowo rozstrzygnięciem (umorzenie postępowania), ale z innych przyczyn (uznanie żądania ustalenia odszkodowania za bezprzedmiotowe wobec ustalenia tego odszkodowania i jego wypłaty w przeszłości).

Nie budzi natomiast zastrzeżeń Sądu przedstawiona przez organ odwoławczy ocena prawna dotycząca umowy cesji z [...] października 2018 r. i jej skutków w zakresie możliwości uzyskania przez skarżącego statusu strony w tym postępowaniu. Odnosząc się do tej spornej kwestii Sąd zwraca uwagę na stanowisko NSA zajęte w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 22 lutego 2021 r. (sygn. akt I OPS 1/20), w której NSA przyjął, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65, ze zm.) na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W późniejszym orzecznictwie stwierdza się, że sporną kwestię oceny skutków prawnych cesji wierzytelności w kontekście przejścia uprawnień do żądania ustalenia i wypłacenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość ocenić należy analogicznie do zagadnienia, będącego przedmiotem ww. uchwały (wyrok NSA z 25 czerwca 2021 r., I OSK 2060/20).

Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy wyda w sprawie jedną decyzję uwzględniając przedstawioną wyżej ocenę prawną co do wykładni i zastosowania w sprawie przepisów art. 104 § 2 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz wynik sądowej kontroli w sprawie I SA/Po [...].

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm).

W przedmiocie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu stosowne orzeczenie wyda referendarz sądowy na posiedzeniu niejawnym.