Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 563/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2012-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2, 4, 5b, art. 32
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 11 ust. 1 lit. a, art. 27
journal: Dz.U. 2011 nr 232 poz 1378
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.
article: art. 33 pkt 1, art. 34 par 4
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c , art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Sędziowie WSA Małgorzata Fita,, NSA Anna Kwiatek (sprawozdawca), Protokolant Referent Paulina Zając, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 listopada 2012r. sprawy ze skargi S. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia S. B., utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] uznające bezzasadność zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 16.01.2012 r. ZUS doręczył skarżącemu wezwania (upomnienia) do wykonania obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenia społeczne za 08.-12.2002 r., 01., 02. i 05.2003 r., 08. i 11.2005 r., na ubezpieczenia zdrowotne za 02.2003 r., 06. i 12.2007 r., 04. i 05.2008 r. oraz na FP i FGŚP za 07.2002 r. i 01., 02.2003 r., także kosztów tych upomnień.

Wobec nie wykonania wezwań w wyznaczonym terminie 7 dni, ZUS w dniu 26.01.2012 r. wystawił 18 tytułów wykonawczych obejmujących powyższe należności wraz z odsetkami, a jako podstawę prawną należności wskazał deklaracje rozliczeniowe składane przez skarżącego.

Tytułu wykonawcze wraz z zawiadomieniami o zajęciu świadczenia emerytalnego doręczone zostały skarżącemu w dniu 13.02.2012 r., a w dniu 17.02.2012 r. złożył pismo, w którym wyjaśnił, że od wielu lat nie prowadzi działalności gospodarczej, a w jej trakcie bieżąco płacił składki, stąd wszczęcie egzekucji jest, jego zdaniem, efektem pomyłki ZUS. Wskazał również, że nie otrzymał decyzji wymiarowych w sprawie objętych tytułami wykonawczymi składek, więc brak jest podstaw do prowadzenia egzekucji.

Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Oddziału ZUS uznał, że niezasadny jest zarzut "niedopuszczalności egzekucji administracyjnej i zastosowanego środka egzekucyjnego oraz braku uprzedniego doręczenia decyzji wymiarowej". Organ podał, że niedopłaty należności składkowych objętych tytułami wykonawczymi były skutkiem złożonych przez skarżącego w dniu 30.11.2011 r. i w dniu 1.12.2011 r. korekt deklaracji DRA za okresy: 01.2002 r. i 07.-12.2002 r. oraz 01. i 02.2003 r. W ich wyniku w dniu 23.12.2011 r. organ dokonał rozliczenia konta skarżącego z zachowaniem kolejności zaliczania wpłat składek przewidzianej przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.04.2008 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 465 ze zm.) i w efekcie stwierdził niedopłaty składek również za okresy nie objęte korektami deklaracji. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 3a § 1 pkt 3 i § 2 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm. – t.j. Dz.U. 2012 r., po. 1015 – dalej: "upea") egzekucję administracyjną składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się również , gdy wynikają one z deklaracji złożonej przez płatnika zawierającej pouczenie, że stanowi ona podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Zdaniem organu, treść deklaracji zmieniających rozliczenie składek oraz przesłanie upomnienia, zgodnie z art. 15 upea, przesądzały o bezzasadności zarzutu nieistnienia dochodzonego obowiązku i zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej.

W zażaleniu skarżący podniósł, że korekty deklaracji z dnia 30.11.2011r. i 1.12.2011r. złożone zostały złożone przez "biuro podatkowe" i pismem z dnia 29.02.2012 r. zostały one anulowane. Jego zdaniem, za te okresy powinny być wydane decyzje wymiarowe. Wskazał również, że od dnia 23.02,.2005 r. był, zgodnie z orzeczeniem lekarskim, niezdolny do pracy i nie prowadził działalności, stąd wyższe składki za okresy lat 2005-2007 ZUS wyliczył "bezprawnie" – bez wydania decyzji.

W toku postępowania odwoławczego - pismem z dnia 5.04.2012 r. – Dyrektor Izby skarbowej zwrócił się do organu I instancji o przekazanie dokumentów będących podstawą wystawienia tytułów wykonawczych oraz o wyjaśnienie podstaw prowadzenia egzekucji za lata 2005-2007 r.

Pismem z dnia12.04.2012 r. ZUS poinformował organ odwoławczy, że skarżący działalność gospodarczą prowadził od 11.03.1992 r. do 31.07.2008 r.. przy czym w okresie od 1.08.2003 r. do 2.09.2007 r. pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a od 03.09.2007 r. pobiera świadczenie emerytalne. ZUS wskazał, że skarżący w 2005 r. składał deklaracje rozliczeniowe oraz imienne raporty za siebie i zatrudnionych pracowników, a w 2006 r. i do 07.2008 r. wyłącznie za siebie, zaś działalność wyrejestrował w dniu 13.01.2009 r. z datą wyrejestrowania – 01.08.2008 r. ZUS wyjaśnił, że za okresy lat 2005-2007 skarżący korekt deklaracji nie składał, jednakże korekty deklaracji za okresy wcześniejsze skutkowały skorygowaniem jego konta i powstaniem należności o późniejszym terminie płatność. Wskazał, że deklaracje złożone przez skarżącego za okresy objęte tytułami wykonawczymi przesłał do organu odwoławczego w dniu 5.04.2012 r. (w aktach brak). Do zwierającego powyższe informacje ZUS załączył kolejną aktualizacje tytułów wykonawczych uwzględniającą stan konta skarżącego po złożeniu kolejnych korekt deklaracji w marcu 2012 r. oraz wpłat uzyskanych w wyniku prowadzonej od lutego 2012 r. egzekucji z emerytury.

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy przytoczył informacje ZUS zawarte w pismach z dnia 26.03.2012 r. (przekazanie zażalenia wraz z aktami egzekucyjnymi) oraz z dnia 12.04.2012 r. Uznał, że § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.04.2008 r. ( Dz.U. Nr 78, poz. 465 ze zm.), a w szczególności jego ust. 1, zobowiązywał ZUS do skorygowania danych zawartych na koncie skarżącego po złożeniu przezeń deklaracji korygujących. Wskazał, że skoro stan konta wykazał zaległości w należnościach składkowych, to ZUS, jako wierzyciel, zobowiązany był do ich egzekucyjnego dochodzenia, a to wobec braku wpłat dobrowolnych pomimo otrzymania przez skarżącego upomnień, o których mowa w art. 15 § 1 upea. Wskazał również, że wobec składania przez skarżącego kolejnych deklaracji korygujących kwoty należności objęte tytułami wykonawczymi będą aktualizowane przez wierzyciela.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. B. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i nie precyzując zarzutów naruszenia prawa podniósł, że okresy lat 1999-2002 objęte są przedawnieniem, a korekty deklaracji z dnia 30.11.2011 r. złożone zostały bez jego wiedzy przez "biuro podatkowe", stąd nie mogły stanowić podstawy do wystawienia tytułów wykonawczych. Wskazał, że organ odwoławczy nie zapoznał się z treścią tytułów wykonawczych i ich aktualizacją w toku niniejszego postępowania, bowiem już z informacji ZUS z dnia 26.03.2012 r. wynika, że na tą datę "przykładowo tytuł [...] dotyczący 07/2007 jest już wyzerowany", choć nie składano korekt deklaracji za ten okres. Podniósł również, że ZUS nie może prowadzić egzekucji z jego świadczenia emerytalnego, skoro od lat egzekucje z tego świadczenia prowadzi komornik sądowy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, a ustosunkowując się do zarzutu przedawnienia dochodzonych należności wskazał, że objęte tytułami wykonawczymi składki za poszczególne okresy 2002 r., począwszy od należnej za 08.2002 r., nie uległy przedawnieniu, gdyż bieg terminu przedawnienia zwieszony został w dniu 13.02.2012 r. z chwilą wszczęcia egzekucji administracyjnej, zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U.2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.- dalej: "usus").

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie jej argumenty należy podzielić.

Nietrafna jest argumentacja skargi w zakresie przedawnienia należności objętych tytułami wykonawczymi.

Należnością o najwcześniejszym terminie płatności jest składka na ubezpieczenie społeczne za 08.2002 r., a należności z tytułu składek, zgodnie z art. 24 ust.4 usus, w brzmieniu obowiązujacym do 31.12.2011 r., ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5 -5d.

Przepisy art. 24 usus w ówczesnym brzmieniu, przewidujące również możliwość przerwania i zawieszenia biegu terminu przedawnienia obowiązywały od dnia 1.01.2003 r. (Dz.U.2002 r., Nr 241, poz.2074 - art. 1), a w tym dniu nie nastąpiło jeszcze przedawnienie żadnej z należności objętych tytułami wykonawczymi, dla której termin płatności przypadał przed tą datą. Zmiana treści art. 24 ust. 4 usus wprowadzona ustawą z dnia 16.09.2011 r. (Dz.U. Nr 232, poz. 1378) w jej art. 11 ust. 1 lit. a, skracająca do 5 lat termin przedawnienia należności z tytułu składek, dokonana została z równoczesnym zastrzeżeniem w art. 27 ust. 1 tej ustawy, że 5 – letni bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1.01.2012 r. oraz z zastrzeżeniem zawartym w ust. 2 tego artykułu, że jeżeli, zgodnie z dotychczasowymi przepisami, przedawnienie nastąpiłoby wcześniej, to następuje ono z upływem tego wcześniejszego terminu. Niewątpliwie więc w dacie pierwszej udokumentowanej czynności wierzyciela zmierzającej do wyegzekwowania objętych tytułami wykonawczymi należności, a tym bardziej w dacie wszczęcia egzekucji na ich podstawie, nie upłynął jeszcze termin przedawnienia tych należności.

Nietrafny jest również zarzut skargi, że zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej do świadczenia emerytalnego równoznaczny jest z niedopuszczalnością egzekucji administracyjnej należności z tytułu składek.

O dopuszczalności egzekucji administracyjnej tych należności przesądza treść art. 24 ust.2 i art. 32 usus oraz art. 2 § 1 pkt 5 upea wskazująca, że podlegają one ściągnięciu w tym trybie, a nadto o zbiegu egzekucji w rozumieniu art. 62 upea można mówić dopiero po dokonaniu zajęcia tego samego prawa majątkowego w toku odrębnie prowadzonej egzekucji - sądowej i administracyjnej.

Zauważyć należy, że w niniejszej sprawie Dyrektor Oddziału ZUS jest organem egzekucyjnym oraz wierzycielem dochodzonych egzekucyjnie należności, stąd postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, o którym mowa w art. 34 § 4 upea, zawiera również stanowisko wierzyciela co do zasadności zarzutu zgłoszonego w piśmie z dnia 17.02.2012 r. Zgodnie z treścią tego pisma skarżący zgłosił zarzut nieistnienia obowiązków objętych tytułami wykonawczymi (art. 33 pkt 1 upea), gdyż argumentował, że od wielu lat nie prowadzi działalności gospodarczej, a wówczas, gdy ją prowadził wpłacał składki na bieżąco i nie otrzymywała żadnych wezwań.

Jeżeli w dacie złożenia pisma, zgłoszony w nim zarzut był dopuszczalny w świetle art. 34 § 1a upea, to ocena, że był on niezasadny, a tym samym, że wierzyciel uprawniony był do wystawienia tytułów wykonawczych i wszczęcia egzekucji (art. 26 § 4 upea), poprzedzona musiała być wykazaniem, również na podstawie zgłoszeń i deklaracji, że dokonane przez skarżącego wpłaty składek, zaliczone z mocy prawa w kolejności wskazanej w art. 62 ordynacji podatkowej w związku z art. 31 usus oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18.04.2008 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 465 ze zm.) nie pokrywają składek należnych.

Zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 kpa w związku z art. 18 upea, Dyrektor ZUS, jako wierzyciel dochodzonych egzekucyjnie należności powinien, przed wyrażeniem stanowiska, zebrać w sposób wyczerpujący i rozpatrzyć materiał dowodowy niezbędny dla wykazania, że ocena zawarta w postanowieniu nie jest dowolna.

W uzasadnieniu postanowienia Dyrektora ZUS przytoczona została jedynie dwuzdaniowa treść notatki służbowej (k.104 akt) sporządzonej przed wydaniem postanowienia, stąd zawarte w nim stwierdzenia pozostają nieweryfikowalne dowodowo, a tym samym dowolne.

Równocześnie odwoławczy organ egzekucyjny, stosownie do art. 34 § 1 upea związany był stanowiskiem wierzyciela w zakresie zarzutu zgłoszonego na podstawie art. 33 pkt 1 upea, stąd nie był uprawniony do podejmowania postępowania wyjaśniającego z udziałem wierzyciela. Ustalenia opisane w zaskarżonym postanowieniu dokonywane były z naruszeniem powyższych przepisów.

W sytuacji, gdy organem odwoławczym jest organ nadzoru nad egzekucją administracyjną (art. 23 § 2 i art. 23 § 4 upea) i na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje ( art. 83c ust. 2 ususu), ocena ustaleń wierzyciela i jego stanowiska dokonywana jest przez wojewódzki sąd administracyjny przy rozpoznaniu skargi na postanowienie organu odwoławczego – dyrektora izby skarbowej.

W ponownym postępowaniu organ odwoławczy, na podstawie art. 138 § 2 kpa w związku z art. 144 kpa i art. 18 upea, uchyli postanowienie Dyrektora ZUS z dnia [...] i sprawę przekaże do ponownego rozpatrzenia przez ten organ ze wskazaniem, że ocena prawna tego postanowienia i dalszy tok postępowania organu pierwszej instancji, wyrażone zostały w wyroku .

Wobec powyższego, na podstawie art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.