Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 897/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 2, art. 22 ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 8, art. 77 §1, art. 80, art. 107 §1 i 3, art. 127 §3, art. 138 §1, art. 145 §1, art. 145a, art. 145b, art. 146 §1, art. 151, art. 154
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 133 §1, art. 134 §1, art. 152, art. 153, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 21 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2013 rok sprawy ze skargi H. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2012 roku Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji w sprawie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 200,- zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Po 1205/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uwzględnił skargę H. K. i uchylił zaskarżoną przez niego decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] znak [...], którą utrzymano w mocy decyzję z dnia [...] września 2011 r. o odmowie uchylenia decyzji własnej tego organu z dnia [...] marca 1998 r., wydaną w przedmiocie odmowy przyznania wymienionemu H. K. uprawnień kombatanckich. Decyzja powyższa została wydana w następującym stanie faktycznym.

H. K. w 1997 r. złożył wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich, a jako przesłankę wniosku powołał się na działalność prowadzoną w czasie służby w Wojsku Polskim w latach 1946-1948 r. Decyzją z dnia [...] marca 1998 r. organ odmówił wnioskodawcy przyznania uprawnień kombatanckich.

W listopadzie 2003 r. H. K. ponownie zwrócił się do ww. organu z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich, tym razem za udział w procesie tajnego nauczania oraz za udział w walkach z bronią w ręku w czasie operacji "Burza" w O. W rozpatrzeniu tego wniosku decyzją z dnia 09 marca 2005 r., Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał wnioskodawcy uprawnienia kombatanckie za działalność w Szarych Szeregach za okres od stycznia 1942 r. do stycznia 1945 r. Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. stwierdzono nieważność decyzji z dnia [...] marca 2005 r., z uwagi na rozstrzygnięcie sprawy uprzednio zakończonej inną decyzją ostateczną (decyzją z dnia [...] marca 1998 r.). Skarga na decyzję z dnia [...] stycznia 2006 r. została przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalona wyrokiem z dnia 14 lutego 2007 r. (sygn. akt IV SA/Po 211/06). Sąd nie sporządził uzasadnienia wyroku w tej sprawie.

H. K. podejmował następnie kilkakrotnie próby wzruszenia decyzji z dnia [...] marca 1998 r., w tym próbę zmiany decyzji w trybie przewidzianym art. 154 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: kpa), lecz nie zakończyły się one przyznaniem wnioskowanych uprawnień kombatanckich. I tak decyzją z dnia [...] października 2007 r. Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2007 r., którą na podstawie art. 154 kpa w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 3, art. 21 ust. 1 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 – dalej "ustawa o kombatantach") odmówiono uchylenia decyzji z dnia [...] sierpnia 1998 r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Wskazując na brak podstaw do uchylenia decyzji w trybie art. 154 kpa Kierownik Urzędu uznał, ze wnioskodawca nie wykazał, aby w czasie wojny prowadził działalność kombatancką opisaną w art. 1 ust. 2 pkt 3 przedmiotowej ustawy. Nie uznano za wiarygodne twierdzenia o służbie w strukturach Armii Krajowej (dalej AK), kontaktach z AK, udziale w oddziałach AK w działaniach zbrojnych na terenie O. Organ nie dał wiary twierdzeniom strony, świadka W. P. oraz oświadczeniom świadków zawartych w dokumentach nadesłanych do Urzędu w listopadzie 2003 r. o udziale H. K. w operacji "Burza" w styczniu 1945 r. w O. i jego wcześniejszej służbie w drużynie harcerskiej im. B. Uznano, że nie można dać wiary twierdzeniom strony o tak szerokiej działalności kombatanckiej, w sytuacji, gdy nie wspominał o tej działalności w swoim pierwszym wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich. Na podstawie poszukiwań, kontaktów i wywiadów z żyjącymi osobami ze środowisk konspiracji harcerskiej na terenie W. (w tym O.) stwierdzono brak kontaktów z czasów wojny z osobą M. G. (osobą wskazywaną jako drużynowy), a w wielkopolskim środowisku Szarych Szeregów nie jest znana działalność drużyny im. B. w O. Dodatkowo wskazano, że świadkowie M. G. oraz E. B. nie posiadają uprawnień kombatanckich. Wyrokiem z dnia 15 stycznia 2008 r. sygn. akt IV SA/Po 817/07 tut. Sąd oddalił skargę H. K. na opisane powyżej decyzje wydane w trybie art. 154 kpa. Wyrok uprawomocnił się, a Sąd nie sporządzał jego uzasadnienia.

Pismem z marca 2010 r. H. K. zwrócił się z ponownym wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich, powołując się na oświadczenie H. L., wskazujące na podejmowaną przez wnioskodawcę działalność w konspiracyjnej drużynie harcersko – zuchowej w O. Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją tego organu z dnia [...] marca 1998 r. Rozstrzygnięcie powyższe zostało utrzymane w mocy decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., która została jednakże uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Po 658/10. W następstwie powyższego wyroku Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. uchylił własną decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r., a następnie, postanowieniem z dnia [...] września 2011 r., wznowił postępowanie administracyjne zakończone decyzją z dnia [...] marca 1998 r. z uwagi na przedłożone przez wnioskodawcę oświadczenie H. L. dotyczące podejmowanej przez wnioskodawcę działalności w konspiracyjnej drużynie harcersko – zuchowej w O.

Decyzją z dnia [...] września 2011 r., Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 151 § 1 pkt. 1 w związku z art. 145 § 1 pkt. 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa), po rozpatrzeniu wniosku H. K., odmówił uchylenia decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 1998 r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, iż zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach, o przyznaniu uprawnień kombatanckich można orzec jedynie w przypadku złożenia przez wnioskodawcę udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, iż H. K. podczas II wojny światowej prowadził działalność kombatancką opisaną w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. Zainteresowany we wniosku o przyznanie uprawnień pochodzącym z 1997 r. nie powołał się na tego rodzaju okoliczności, wskazując na powojenną służbę wojskową jako na podstawę swojego żądania. Dopiero w spóźnionym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał na swoje kontakty z AK podnosząc, że był członkiem organu wartowniczego zorganizowanego przez AK i w tym oddziale brał udział w działaniach zbrojnych na terenie O. Z oświadczenia tego i z dołączonego oświadczenia W. P. nie wynikało, że H. K. pełnił służbę w AK, jak również podczas wojny był członkiem jakiejkolwiek organizacji konspiracyjnej (np. harcerskiej). Dodatkowo z oświadczenia W. P. (wbrew twierdzeniu strony) wynikało, że ochotniczy oddział wartowniczy w przejściowym obozie dla jeńców niemieckich współdziałał z Komendą Wojskową Armii Czerwonej, a nie z AK. W tej sytuacji twierdzenia strony oraz H. L., dotyczące udziału pierwszego z wymienionych w konspiracyjnej w drużynie harcerskiej, nie zasługują na wiarę. Jak podkreślono, nie można przyjąć, iż wnioskodawca, o ile rzeczywiście prowadził działalność kombatancką, składając wniosek o przyznanie uprawnień w 1997 r., czy następnie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, mógł pominąć swój udział w ruchu oporu w tak poważnych rozmiarach, jakie wynikają z jego życiorysu i oświadczeń świadków (członkostwo w AK już od 1942 r. udział w walkach z bronią w ręku w 1945 r., udzielanie pomocy więźniom obozu, udział w oddziale Kedywu, ochrona parowozowni, ratowanie książek przed zniszczeniem). Dodatkowo organ wskazał, że w wielkopolskim środowisku Szarych Szeregów nie jest znana działalność drużyny im. "B." w O. [pismo Zarządu Głównego Stowarzyszenia Szarych Szeregów z dnia [...] kwietnia 2005 r. (L.dz. [...] - w aktach [...]), z którego wynika, że na podstawie żmudnych i szczegółowych poszukiwań, kontaktów i wywiadów z żyjącymi osobami ze środowisk konspiracji harcerskiej na terenie W. (także w O.) i oświadczenia hm. A. B. (weryfikatora Oddziału W.) stwierdzono brak wszelkich kontaktów z czasów wojny z osobą M. G. (to jest osobą wskazywaną jako drużynowy). Stąd oświadczenie świadka H. L., który sam nie uprawdopodobnił, iż był członkiem konspiracyjnej drużyny harcersko – zuchowej, nie dają podstaw do uchylenia decyzji z dnia 25 marca 1998 r. Dodatkowo organ wyjaśnił, iż w świetle art. 146 § 1 kpa w przedmiotowej sprawie niemożliwe stało się uchylenie decyzji z 1998 r. na skutek upływu terminu określonego w powyższym przepisie.

H. K. pismem z dnia [...] października 2011 r. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] września 2011 r. wskazując, iż wyrokiem z dnia 26 stycznia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wypowiedział się, co do zasadności przyznania wnioskodawcy uprawnień kombatanckich oraz podniósł zarzut wadliwości czynności podejmowanych przez organy. Podkreślił, że w czasie II wojny światowej prowadził działalność kombatancką na terenie miasta O., walczył pod dowództwem Armii Krajowej o wolność Ojczyzny. Wskazał, że jego zeznania złożone pod odpowiedzialnością karną są dowodem prawdziwym. Odnosząc się do upływu terminu 5 letniego od wydania decyzji ostatecznej oświadczył, że nie miało to miejsca z jego winy. Decyzja ostateczna za wojsko nie ma nic wspólnego z działalnością z czasów wojny. Żądanie w tym przedmiocie należy potraktować jako oddzielną sprawę.

Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt. 1 kpa utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] września 2011 r. podtrzymując argumentację w niej zawartą. Dodatkowo organ wskazał, iż w wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wypowiedział się wyłącznie co do prawidłowości wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.

H. K. wniósł na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, podtrzymując zarzuty zaprezentowane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu skargi Kierownik Urzędu nie wziął pod uwagę całokształtu działalności kombatanckiej wnioskodawcy, która została potwierdzona przez wiarygodnych świadków. Odwołano się w szczególności do posiadanych przez skarżącego oświadczeń o jego działalności konspiracyjnej, wskazując równocześnie na fakt, iż organ dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

Uchylając decyzję z dnia [...] listopada 2011 r. wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Po 1205/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyjaśnił, iż rolą organu prowadzącego postępowanie po wznowieniu postępowania jest ocena możliwości wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, z uwagi na zaistnienie przesłanek wznowienia postępowania określonych w art. 145 § 1 oraz w art. 145a i 145b kpa. Rozstrzygając sprawę na podstawie art. 151 kpa organ obowiązany jest uwzględnić wszystkie dowody mogące mieć wpływ na jej wynik, w tym również dowody, nieistniejące w momencie wydawania kwestionowanej decyzji. Istotą wznowionego postępowania i ewentualnego uchylenia dotychczasowej decyzji ostatecznej jest powrót sprawy do odpowiedniego stadium zwykłego postępowania instancyjnego, a obowiązkiem organu jest konieczność każdorazowego rozważenia, czy w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego istnieją podstawy do uchylenia decyzji ostatecznej. W przedmiotowej sprawie oznaczało to obowiązek rozważenia, czy w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego istniały przesłanki do uznania działalności skarżącego H. K. za działalność kombatancką, o jakiej mowa w art. 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...). Sąd uznał, że stanowisko organu co do braku podstaw do uznania skarżącego za kombatanta w rozumieniu powołanej ustawy jest przedwczesne, z uwagi na naruszenie zasad prowadzenia postępowania administracyjnego określonych w art. 7, 77 § 1 oraz 80 kpa, z uwagi na wydanie decyzji w oparciu o niekompletny materiał dowodowy. Sąd wskazał na brak w aktach sprawy pisma Zarządu Głównego Stowarzyszenia Szarych Szeregów z [...] kwietnia 2005 r., co uniemożliwia dokonanie rzetelnej oceny tego środka dowodowego. Sąd uznał ponadto, że uzasadnienia decyzji organów obu instancji nie spełniają wymogów z art. 107 § 3 kpa wskazując, iż organ zignorował konsekwentnie wskazywane przez skarżącego dokumenty mające świadczyć o podejmowanej przez niego działalności kombatanckiej. W szczególności nie odniesiono się do pisemnego potwierdzenia proboszcza Parafii Św. S. o czynnym udziale skarżącego w ratowaniu zabytków kościoła, pisma Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków potwierdzającego ten fakt oraz potwierdzenia udziału skarżącego w walkach z okupantem w O. w ramach operacji "Burza" wystawione przez Oddział O. Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Zdaniem Sądu brak odniesienia się do powyższych dowodów, niedokonanie ich wszechstronnej oceny oraz, co najważniejsze, brak skonfrontowania ich z dowodami, którym organ dał wiarę, wskazuje na naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Dalej Sąd stwierdził, że prawidłowo wyjaśniono w treści zaskarżonej decyzji, iż w świetle art. 146 § 1 kpa niemożliwe jest uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt. 3-8, jeżeli od dnia doręczenia decyzji upłynęło 5 lat, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, bowiem biegu terminu nie przerywa wszczęcie postępowania o wznowienie. Mając na uwadze treść art. 146 § 1 kpa Sąd wskazał, że upływ terminu, o jakim mowa w powyższym artykule, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania w sprawie art. 151 § 2 kpa, a więc stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa, a w dalszej kolejności możliwości wystąpienia przez skarżącego z żądaniem ewentualnego odszkodowania. Odnosząc się do zarzutu skarżącego, iż w wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wypowiedział się, co do zasadności przyznania wnioskodawcy uprawnień kombatanckich, Sąd wskazał, że w wyroku powyższym Sąd oceniał istnienie przesłanek warunkujących odmowę wznowienia postępowania zakończonego decyzja ostateczną z 1998 r., nie badał natomiast zasadności żądania przyznania uprawnień kombatanckich. Wyrok Sądu uprawomocnił się z dniem 21 czerwca 2012 r.

Ponownie rozpatrując sprawę Kierownik Urzędu pozyskał do akt sprawy wskazane przez Sąd pismo Zarządu Głównego Stowarzyszenia Szarych Szeregów z [...] kwietnia 2005 r. (k. nr 290 akt admin.) i jego kserokopię przesłał H. K., który w piśmie z dnia [...].08.2012 r. podniósł, iż istotnym dokumentem w sprawie byłoby wspomniane w piśmie oświadczenie hm. A. B., przez nią autoryzowane.

Decyzją z dnia [...] września 2012 r. Nr [...] na podstawie art. 127 § 3 kpa i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) ponownie utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 29 września 2011 r.

W uzasadnieniu decyzji skrótowo omówiono dotychczasowy przebieg postępowania. Wskazano, że stosując się do zaleceń Sądu pozyskano dokument - pismo Zarządu Głównego Stowarzyszenia Szarych Szeregów z [...] kwietnia 2005 r., z którego wynika, że w wielkopolskim środowisku Szarych Szeregów nie jest znana działalność drużyny im. "B." w O.

Przytaczając przepisy kpa regulujące prowadzenie postępowania w trybie wznowieniowym organ wskazał, że uchylenie decyzji ostatecznej może nastąpić wtedy, gdy okoliczności stanowiące podstawę wznowienia okażą się na tyle istotne, że wywrą bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji ostatecznej. Podkreślono, że przepis art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach wymaga wystąpienia o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji, a dla uzyskania decyzji pozytywnej konieczne jest przedstawienie dowodów na potwierdzenie okoliczności stanowiących podstawę żądania. Dowody te podlegają ocenie organu administracji i winny dokumentować działalność kombatancką lub równorzędną. Ograniczenie się wyłącznie do uprawdopodobnienia okoliczności objętych dyspozycją poszczególnych przepisów ustawy o kombatantach nie jest wystarczające.

Wskazano, że wnioskodawca przedłożył oświadczenie H. L. na okoliczność jego działalności w konspiracyjnej drużynie harcersko-zuchowej w O. podczas II wojny światowej. Oświadczenie to, jak wskazano w uzasadnieniu decyzji z [...] września 2011 r., nie może z przyczyn natury faktycznej i prawnej skutkować wzruszeniem decyzji ostatecznej z dnia [...] sierpnia 1998 r. W ocenie organu oświadczenie tego świadka, który sam nie uprawdopodobnił, że był członkiem konspiracyjnej drużyny harcersko-zuchowej, w świetle zgromadzonego materiału trudno uznać za wiarygodne. Wskazano, że zainteresowany we wniosku z 1997 r. nie powoływał się na tego rodzaju okoliczności, jako podstawę żądania podając wówczas służbę wojskową po wojnie.

Zdaniem organu przeprowadzone postępowanie wykluczyło jednoznacznie, że H. K. był członkiem Szarych Szeregów oraz, że drużyna harcerska, której oddziału zuchowego miał być członkiem, wchodziła w struktury Szarych Szeregów. Zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że drużyna im. B. była podziemną organizacją w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy, tak ze względu na brak związków z Szarymi Szeregami, jak i z uwagi na skład osobowy – składała się z bardzo młodych, kilkunastoletnich zaledwie osób. W momencie jej założenia w 1942 r. świadek M. G. miałby 14 lat, zatem nie wydaje się prawdopodobne, aby organizacja prowadzona przez 14-latka mogła spełniać warunki organizacji podziemnej w rozumieniu powołanego przepisu, nawet jeżeli jej członkowie wykonywali doraźnie jakieś czynności konspiracyjne. Zdaniem organu, nawet gdyby uznać, ze drużyna zuchowa jaką stworzył M. G. stanowiła organizację konspiracyjną, to i tak czynności, jakie wnioskodawca wykonywał, nie mogą być uznane za pełnienie służby w tego rodzaju organizacji. Aktywność polegająca na uczęszczaniu na komplety tajnego nauczania, uczestnictwo w zbiórkach, wycieczkach i marszach nie może zostać uznana nawet za wykonywanie czynności pomocniczych na rzecz organizacji podziemnej względnie za współpracę z taką organizacją. Taka współpraca nie może przy tym zostać uznana za podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich. W ocenie Kierownika Urzędu działalność strony w czasie okupacji nie może być utożsamiana z pełnieniem służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy. Eksponowana przez stronę działalność nie odpowiada tym kryteriom. Odnosząc się do pism Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków oraz Parafii Św. S. organ wskazał, że działalność polegająca na ratowaniu zabytków i pamiątek przed okupantem nie może stanowić podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Natomiast przeprowadzona analiza okoliczności wynikających z zaświadczenia wydanego przez Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej Oddział w O. (pismo z [...].07.2007 r.) wskazuje, że zaświadczenie zawiera wyłącznie bezkrytyczną ocenę własnej relacji zainteresowanego i nie może automatycznie przesądzać o zasadności żądania strony. Wskazane dowody zostały dołączone do skargi na decyzję z dnia [...] października 2007 r. i były znane organowi orzekającemu, jak i Sądowi. Kończąc wskazano, że stronie umożliwiono zapoznanie się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wypowiedzenie się co do zebranych dowodów.

H. K. wniósł na powyższe rozstrzygnięcie skargę, podtrzymując wcześniej podniesione zarzuty. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu skargi, Kierownik Urzędu nie wziął pod uwagę całokształtu działalności kombatanckiej wnioskodawcy, która została potwierdzona przez wiarygodnych świadków, w tym Z. P., W. P.. Oświadczenie tego ostatniego przedłożył Światowemu Związku Żołnierzy AK, zatem nie słuszny jest zarzut dotyczący braku wartości dowodowej zaświadczenia wydanego przez to Stowarzyszenie. Zdaniem skarżącego organ dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Wskazał, że jego działalność w czasie wojny została doceniona, Rada Miejska O. w dniu [...] grudnia 1998 r. podjęła uchwałę przyznająca mu medal za zasługi dla miasta z racji jego obrony w 1945 r. Medal wręczono mu na uroczystościach związanych z 55 rocznicą wyzwolenia miasta i zakończenia akcji "Burza", na wniosek Światowego Związku Żołnierzy AK Oddział w O. Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem organu, że w czasie walk w obronie miasta nie podlegał dyscyplinie wojskowej, ponieważ każdorazowo składał przysięgę na odprawie warty, przed pójściem na stanowisko wartownicze w czasie, gdy miasto było oblężone przez wojska niemieckie. Do skargi załączono Zaświadczenie Przewodniczącego Rady Miejskiej z [...].09.2012 r., pismo własne z dnia [...].08.2012 wysłane do organu oraz Protokół przesłuchania strony z dnia [...].07.2011 r., podnosząc że dowód ten został przez organ pominięty.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazano, że w oświadczeniu z [...].05.1986 r. płk P. wskazał jedynie na okoliczność przynależności skarżącego do ochotniczego oddziału wartowniczego współpracującego z Komendanturą Armii Czerwonej, który tymczasowo zabezpieczał jeńców niemieckich, nie odniósł się natomiast do ewentualnej służby strony w AK czy wyzwalaniu O.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena prawidłowości decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2012 r., którą utrzymano w mocy decyzję własną tego organu z dnia [...] września 2011 r. o odmowie uchylenia decyzji z dnia [...] marca 1998 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu H. K. uprawnień kombatanckich. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zaskarżona decyzja została wydana w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, po uprzednim uchyleniu przez tut. Sąd decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...]. Na obecnym etapie sprawy sąd rozpatrujący przedmiotową sprawę jest zatem związany zarówno przepisami regulującymi nadzwyczajny tryb wzruszenia ostatecznych decyzji administracyjnych w drodze wznowienia postępowania administracyjnego, jak i wskazaniami co sposobu rozpatrzenia sprawy, które zawarte zostały w wyroku tut. Sądu z dnia 18 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Po 1205/11 - zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. 2012 poz. 270 – dalej "ppsa"). Jednocześnie wskazać należy, iż kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Przeprowadzając w tak zakreślonych granicach kontrolę zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wznowił postępowanie administracyjne zakończone ostateczną decyzją z dnia [...] marca 1998 r. z uwagi na przedłożone przez skarżącego oświadczenia świadka H. L., które dotyczy podejmowanej przez skarżącego działalności w konspiracyjnej drużynie harcersko – zuchowej w O. Wprawdzie podana we wniosku o wznowienie podstawa wznowienia wiążąco wyznacza granice tego nadzwyczajnego postępowania i organ prowadzący postępowanie dla ustalenia istnienia podstaw wznowienia nie może wyjść poza te granice (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 września 2008 r., sygn. I SA/Wa 864/08 - System Informacji Prawnej LEX nr 454075), ale nie oznacza to, że taki organ jest związany inicjatywą dowodową lub brakiem takiej inicjatywy strony składającej wniosek o wznowienie postępowania. Granica postępowania w sprawie wznowienia postępowania jest bowiem wyznaczona zakresem rozstrzygniętej decyzją ostateczną sprawy administracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 09 czerwca 1992 r., sygn. akt SA/Wr 534/92, ONSA 1993, Nr 4, poz. 92). W tym miejscu zauważyć należy, iż zgodnie z orzecznictwem przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie ustawy o kombatantach (...) nie jest przyznanie uprawnień z konkretnego tytułu, ale szerzej, uprawnień kombatanckich określonych w przepisach tej ustawy. W przedmiotowej sprawie oznacza to obowiązek rozważenia, czy w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz nowego dowodu istniały przesłanki do uznania działalności podejmowanej przez skarżącego H. K. za działalność kombatancką, o jakiej mowa w art. 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...), na co wskazał Sąd w wyroku z dnia 18 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Po 1205/11.

Zagadnienia związane z działalnością kombatancką oraz działalnością równorzędną z działalnością kombatancką uregulowane zostały wyżej powołaną ustawą z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Ustawa ściśle definiuje w art. 1 - 4, jakiego rodzaju działalność uznaje się za kombatancką, za równorzędną z kombatancką, a także jakiego rodzaju represje stanowią podstawę do zastosowania ww. przepisów w stosunku do osób, które im podlegały. Z kolei orzecznictwo wyjaśnia rozumienie poszczególnych przesłanek ustawowych, pozwalających na zastosowanie określonej kwalifikacji prawnej.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Za działalność kombatancką zaś uznaje się, jak wskazuje ust. 2 pkt 3 przywołanego przepisu pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. W ocenie Sądu stanowisko Kierownika Urzędu co do braku podstaw do przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich z tego tytułu jest prawidłowe. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący nie należał w czasie II wojny światowej do organizacji podziemnej w rozumieniu powyższego przepisu. Przeprowadzone w tym zakresie postępowanie dowodowe uznać należy za prawidłowe i kompletne, a opierając rozstrzygnięcie na zaświadczeniu Zarządu Głównego Stowarzyszenia Szarych Szeregów nie naruszono zasad postępowania wynikających z art. 7 i 77 § 1 i art. 80 kpa. Zdaniem Sądu dokonana przez organ w tym zakresie ocena dowodów nie została skutecznie podważona przez skarżącego, który w postępowaniu administracyjnym nie wykazał wynikającej z tego przepisu podstawy przyznania uprawnień kombatanckich. Do otrzymania uprawnień kombatanckich z tego tytułu nie wystarcza współpraca z oddziałami podziemia bowiem ustawa o kombatantach wymaga, aby było to pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2000 r. sygn.. V SA 884/99 Lex nr 50025). Pełnienie służby zakłada prowadzenie działalności w sposób stały i zorganizowany w podziemnej organizacji utworzonej na wzór wojskowy, w której obowiązuj rygor i dyscyplina służbowa. Organ w sposób prawidłowy zweryfikował oraz ocenił zeznania i oświadczenia wskazanych przez skarżącego świadków, jak również prawidłowo uznał za zbędne przeprowadzenie w okolicznościach przedmiotowej sprawy bezpośredniego dowodu z oświadczenia hm. A. B., do którego wspomniane zaświadczenie odwołuje się. Skoro nie wykazano jakichkolwiek związków drużyny, do której skarżący miał należeć, z organizacją Szarych Szeregów, nie można uznać, że spełnione zostały przesłanki do przyznania uprawnień na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach (...), którą to ocenę Sąd rozpatrujący niniejsza sprawę w całości podziela.

Rozpatrując przedmiotową sprawę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ograniczył ocenę wniosku strony skarżącej do jednego przepisu – art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach (...) i uznał, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak jest podstaw do uznania skarżącego za kombatanta - w rozumieniu tego przepisu. Wskazać w tym miejscu należy, że skarżący w 2003 r. wystąpił o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu przynależności do organizacji podziemnej o jakiej przepis ten stanowi, lecz w tym samym wniosku podniósł również, że uczestniczył w 1945 r. walkach o obronę O. Decyzja przyznająca uprawnienia w wyniku rozpatrzenia tego wniosku (której nieważność następnie stwierdzono), jak również późniejsze rozpatrzenie wniosku o zmianę decyzji z [...] marca 1998 r. w trybie art. 154 kpa, ograniczały się do oceny działalności skarżącego w odniesieniu do art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy - z tytułu działalności w konspiracyjnej drużynie harcersko – zuchowej. Takie zawężenie rozpatrzenia sprawy na ówczesnym jej etapie powoduje, że konieczne jest przeanalizowanie oświadczenia świadka H. L., które stanowiło podstawę wznowienia postępowania z art. 145 §1 pkt 5 kpa, z uwzględnieniem podnoszonych wcześniej przez skarżącego okoliczności uczestniczenia w 1945 r. walkach o obronę O. Podkreślenia wymaga, że skarżący konsekwentnie od 2003 r. argumentował, że w styczniu 1945 r. uczestniczył z bronią w ręku w obronie miasta przed jednostkami wojsk niemieckich, w tym pełnił służbę wartowniczą pilnując jeńców niemieckich. Skarżący twierdzenie to starał się udokumentować, przy czym za każdym razem wywodził, że jego aktywność w czasie wojny (a więc i w czasie walk w styczniu 1945 r.) związana była z przynależnością do drużyny harcersko-zuchowej. Ten sposób rozumienia przesłanek uprawniających do ubiegania się o uprawnienia kombatanckie, być może wynikający ze sposobu rozpatrzenia przez Kierownika Urzędu jego wcześniejszych wniosków, mógł mieć wpływ na treść oświadczenia złożonego przez świadka H. L., które stanowiło podstawę do wznowienia postępowania w oparciu o przesłankę z art. 145 §1 pkt 5 kpa. Skoro z zeznań H. L. wynika, że skarżący był aktywny w czasie wojny w działalności konspiracyjnej drużyny do której świadek ten również należał, to należało założyć, w świetle wcześniejszych oświadczeń strony skarżącej i świadków, że aktywność ta nie ustała w momencie, gdy w styczniu 1945 r. miasto odpierało ataki wojsk niemieckich. W opinii Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę już z tego względu nie można ograniczać oceny możliwości uchylenia decyzji z 1998 r. oraz wystąpienia przesłanek uprawniających do uzyskania uprawnień kombatanckich w postępowaniu przeprowadzanym po wznowieniu postępowania zakończonego tą decyzją, do kwestii przynależności skarżącego do organizacji, o jakiej mowa w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach (...). Zasadność tego stanowiska, jak wyżej wskazano, wynika również z analizy akt administracyjnych sprawy. Wskazać należy, że do pisma z dnia 17 stycznia 2005 r. (k. nr 58-57 akt admin.), w którym H. K. podał, że brał udział w walkach – przy rozbrajaniu żołnierzy Wermachtu oraz pełnił służbę wartowniczą do czasu przejęcia obozu jeńców niemieckich przez Armię Czerwoną, załączył kserokopię artykułu prasowego dotyczącego obchodów 55 rocznicy wyzwolenia O. W artykule podano, że w walkach tych uczestniczyła ludność cywilna, a udział ten był znaczący. Mając na uwadze, że w styczniu 1945 r. miała miejsce obrona miasta przed nadciagającymi jednostkami wojsk niemieckich, można założyć, że w obronie tej uczestniczyli nie tylko osoby będące w służbie w strukturach AK czy Szarych Szeregów. Przy takim założeniu oświadczenia składane przez skarżącego, oświadczenia powołanych przez niego świadków oraz uznanie jego zasług przez władze Miasta O., władze kościelne oraz ochrony zabytków, nabrałyby innego znaczenia, aniżeli Kierownik Urzędu przyjął, przeprowadzając ocenę ich znaczenia dowodowego. W tym miejscu Sąd wskazuje, iż złożenie przez stronę skarżącą wniosku o przyznanie uprawnień z tytułu aktywnego udziału w walkach o obronę O. dopiero w 2003 r. nie musi świadczyć o jego niezasadności, bowiem z opisanego powyżej artykułu prasowego wynika, że skarżący w 2000 roku (a więc wcześniej, aniżeli złożył wspomniany wniosek) został odznaczony przez władze Miasta O.

Chociaż postępowanie w sprawie wznowienia postępowania w sprawie jest postępowaniem odrębnym od zwykłego postępowania rozpoznawczego, to zakres kognicji organu odwoławczego jest taki sam w tym postępowaniu, jak w postępowaniu zwykłym (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 1991 r., sygn. III AZP 2/91 - OSNCP z 1992 r., nr 1, poz. 3). Organ odwoławczy rozpoznający odwołanie od decyzji wydanej w trybie art. 151 kpa zobowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji i nie może poprzestać na ocenie samego odwołania. Brak właściwego uzasadnienia powoduje wadliwość całej decyzji, przy czym jego niepełność może powodować wątpliwości co do zakresu przeprowadzonego przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego. Wadliwe uzasadnienie decyzji, które nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że rozstrzygnięcie organu jest rozstrzygnięciem opartym na obowiązujących przepisach oraz stwierdzonym w oparciu o rzetelne dowody stanie faktycznym zaistniałym w danej sprawie, który odpowiada stanowi faktycznemu określonemu w przepisach prawa mających zastosowanie w sprawie, nosi wszelkie cechy rozstrzygnięcia dowolnego, nieopartego na przepisach prawa. Takie uzasadnienie decyzji uznać należy za sprzeczne z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji.

Sądowi z urzędu ponadto wiadomym jest, że w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu pod sygn. akt IV SA/Po 20/05 rozpatrywana była sprawa ze skargi E. T. B., któremu odmówiono przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu przynależności do Szarych Szeregów w okolicznościach niemalże tożsamych z niniejszą sprawą skarżącego H. K. (w uzasadnieniach wcześniejszych decyzji wspomniano, że świadek ten nie ma uprawnień kombatanckich). Z uzasadnienia wyroku z dnia 17 sierpnia 2008 r. wynika jednakże, że istnieją opracowania, które mogą zawierać informacje dotyczące walk prowadzonych w styczniu 1945 r. w obronie O., jak również aktywności drużyny harcerskiej, do której skarżący miał należeć (publikacja Edmunda Jakubka "Ostrowski Ośrodek Armii Krajowej", "Encyklopedia konspiracji wielkopolskiej" pod red. M. Woźniaka – Instytut Zachodni 1998, monografia Edwarda Serwańskiego "Z dziejów wielkopolskiej konspiracji 1939-1945" Wyd. Poznańskie 1999). Sąd ma na uwadze, że w świetle zaświadczenia Zarządu Głównego Stowarzyszenia Szarych Szeregów nie można uznać, że drużyna ta była w strukturach tej organizacji, jednakże okoliczność ta nie wyklucza możliwości badania, czy działalność tej drużyny może zostać oceniona jako walka o polskość w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy o kombatantach (...), tym bardziej, że w wydanych w sprawie decyzjach w istocie nie wykazano, że taka drużyna nie istniała, wykazano jedynie, że nie była znana w środowisku Szarych Szeregów.

W tych okolicznościach szczególnego znaczenia nabiera ustosunkowanie się organu w uzasadnieniu decyzji do całokształtu okoliczności faktycznych i wniosków dowodowych z pominięciem możliwości zastosowania przepisu art. 2 pkt 5 ustawy o kombatantach (...). Należy mieć bowiem na uwadze, że stosownie do art. 2 pkt 5 rzeczonej ustawy za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się uczestniczenie w latach 1914-1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców. Zestawiając przywołane regulacje prawne ustawy o kombatantach z ustalonym w sprawie stanem faktycznym, Sąd doszedł do wniosku, że sprawa wymaga rozważenia w aspekcie tego przepisu.

W ocenie Sądu brak takiego rozważenia sprawy stanowi uchybienie prawidłowego jej rozpoznania. Wskazać należy, iż badając legalność przeprowadzonego postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem merytorycznej decyzji, Sąd może oddalić skargę tylko wówczas, gdy nie ma wątpliwości, że postępowanie dowodowe było odpowiednie do granic sprawy, wyznaczonych jej przedmiotem. Wskazane powyżej okoliczności takiej pewności nie dają, co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, jako wydanej z naruszeniem art. 7, art. 77 oraz 107 § 1 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W oparciu o powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono, jak w pkt I sentencji wyroku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych będzie dokonanie oceny sprawy w aspekcie możliwości wystąpienia przesłanek określonych w art. 2 pkt 5 ustawy o kombatantach oraz dokładne rozważenie zebranego w sprawie materiału dowodowego z uwzględnieniem przytoczonej przez Sąd argumentacji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. a o wykonalności decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a. (pkt II i III sentencji).