Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1414/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Iwona Maciejuk, , Protokolant specjalista Wiesława Jesiotr, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2021 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ") z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla W. P. (dalej: "strona", "skarżąca").

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2020 r. W. P. wystąpiła do Prezesa ZUS o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po ojcu R. P. zmarłym w dniu [...] kwietnia 2013 r.

W uzasadnieniu podała, że w dacie śmierci ojciec nie spełniał warunków do nabycia prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy. Zaznaczyła również, że jest osobą pełnoletnią, studentką studiów dziennych Uniwersytetu [...] i z tego względu nie może podjąć pracy zarobkowej. Pomoc, o którą się ubiega jest jej niezbędna ze względu na trudną sytuację materialną oraz stan zdrowia matki, która wymaga pomocy.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] Prezes ZUS, działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53), dalej: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS", odmówił stronie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie ww. przepisu jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.

Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej.

Dalej organ wskazał, że w niniejszej sprawie udokumentowano jedynie 8 lat, 3 miesiące i 9 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych ojca strony, który zmarł w wieku 39 lat. Pierwsze udokumentowane objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi nastąpiło w dniu [...] stycznia 1999 r., tj. w wieku 25 lat. W latach 2009 - 2013 ojciec strony nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Zdaniem organu, w sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w przerwach w zatrudnieniu nie orzeczono wobec ojca strony całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Organ zaznaczył również, że w toku postępowania brak było możliwości oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej strony, bowiem pomimo dwukrotnego wezwania strona nie doręczyła oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej.

Pismem z dnia [...] czerwca 2020 r., doprecyzowanym pismem z dnia [...] lipca 2020 r., strona wniosła o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. Wskazała, że wymagane dokumenty, tj. oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej wraz z zaświadczeniem z uczelni, zostały dołączone do pisma z dnia [...] czerwca 2020 r.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] Prezes ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ ponownie wskazał, że na podstawie przedłożonej dokumentacji wykazano 8 lat, 3 miesiące i 9 dni okresów składkowych i nieskładkowych ojca strony, który zmarł w wieku 39 lat. Staż ubezpieczeniowy jest więc nieadekwatny do wieku zmarłego.

W dniach: od [...] maja 1991 r., tj. od 18 roku życia, do [...] grudnia 1998 r. oraz od [...] września 2009 r. do [...] kwietnia 2013 r., tj. do dnia śmierci, ojciec strony nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. W ww. okresach nie była wobec ojca strony orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od jego woli, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.

Odnosząc się sytuacji materialnej strony organ wskazał, że warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie to nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

Pismem z dnia 1 października 2020 r. W. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2020 r. wnosząc o jej uchylenie oraz pozytywne rozpatrzenie sprawy wobec naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego oraz procesowego.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że organ wydał w niniejszej sprawie dwie decyzje, co jest niezgodne z prawem. Jednocześnie stwierdziła, że decyzja z czerwca 2020 r. nie została jej doręczona. W obrocie prawnym nie mogą funkcjonować dwie decyzje dotyczące tej samej sprawy, a zatem decyzja z dnia [...] sierpnia 2020 r. winna zostać uchylona.

Skarżąca podała, że wniosek o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku wniosła w piśmie z dnia [...] stycznia 2020 r. Następnie, w piśmie z dnia [...] maja 2020r. wskazała, że z uwagi na obecną sytuację nie może przesłać żądanych przez organ dokumentów, tj. aktualnego zaświadczenia z uczelni wraz z oświadczeniem ERP-15 o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej. Podała również, że wystąpiła do Dziekanatu Uniwersytetu [...] o wydanie aktualnego zaświadczenia i po jego otrzymaniu niezwłocznie przekaże niezbędny dokument wraz z oświadczeniem ERP-15. Zaznaczyła, że za pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. przekazała do ZUS wymagane dokumenty. Po ich wysłaniu Prezes ZUS wydał decyzję o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku, jednak decyzja ta nie została jej doręczona. W późniejszym czasie organ wydał kolejną decyzję "w trakcie funkcjonowania tej, która nadal funkcjonuje". Decyzja ta, zdaniem skarżącej, powinna zostać usunięta z obrotu prawnego. Skarżąca zarzuciła, że organ nie zachował należytej staranności i nie poinformował jej o pierwszej decyzji, od której nie miała możliwości się odwołać.

Następnie skarżąca podniosła, że spełnia wszystkie wymagania do przyznania wnioskowanego świadczenia, a decyzja Prezesa ZUS jest dla niej krzywdząca. Podkreśliła, że kontynuuje naukę na studiach dziennych, a charakter studiów uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej. Matka, ze względu na problemy zdrowotne, nie jest w stanie udzielić jej wsparcia finansowego. Specjalna pomoc, o którą się ubiega, zapewniłaby jej niezbędne środki utrzymania w celu nauki. Pomoc ta jest również niezbędna ze względu na zły stan zdrowia matki.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ wskazał, iż w sprawie zostały wydane dwie decyzje, jednakże druga z decyzji wydana została w związku z wnioskiem skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy. Na mocy decyzji z dnia [...] czerwca 2020 r. Prezes ZUS odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. (wpływ do ZUS w dniu 22 czerwca 2020 r.) skarżąca uzupełniła dokumenty (po terminie) określone przez ZUS w wezwaniach z dnia: [...] lutego 2020 r. oraz [...] marca 2020 r. W związku z rozpatrzeniem sprawy ZUS wezwał skarżącą do wskazania czy jej pismo z dnia [...] czerwca 2020 r. stanowi wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pismem z dnia [...] lipca 2020 r. skarżąca wskazała, że wnosi o ponowne rozpatrzenie sprawy. Na mocy decyzji z dnia [...] sierpnia 2020 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] czerwca 2020r.

Organ wskazał nadto, że nie może przedstawić jednoznacznego dowodu stwierdzającego datę doręczenia zaskarżonej decyzji. Decyzja ta została wysłana listem zwykłym bez potwierdzenia odbioru na podstawie art. 71a ust. 1 w zw. z art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.). Przy czym decyzja wysłana została do skarżącej na adres wskazany we wniosku o przyznanie świadczenia, a skarżąca w toku postępowania administracyjnego nie informowała organu o zmianie swojego miejsca zamieszkania. Nadto, inne przesyłki kierowane do skarżącej na podany adres zamieszkania obierane były bez przeszkód (przez pełnoletniego domownika) o czym świadczą zwrotne poświadczenia odbioru. Z treści pisma skarżącej z dnia [...] maja 2020 r. wynika, że znała ona treść kierowanych do niej wezwań. O decyzji odmownej skarżąca została poinformowana w piśmie Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2020 r. W odpowiedzi na to pismo (datowanej na [...] lipca 2020 r.) skarżąca nie zakwestionowała doręczenia decyzji, lecz wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. W ocenie organu działania skarżącej na tym etapie postępowania świadczą o skutecznym doręczeniu decyzji z dnia [...] czerwca 2020 r.

W piśmie procesowym z dnia 21 grudnia 2020 r. skarżąca podtrzymała stanowisko zawarte w skardze a nadto: nie wyraziła zgody na przeprowadzenie postępowania w trybie uproszczonym; wniosła o wyłączenie radcy prawnego R. S. w dalszym toku postępowania z uwagi na poświadczenie nieprawdy; wniosła o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego.

Wskazała, że w związku ze stanem epidemii COVID-19 powinno się rozważyć przyznanie jej renty rodzinnej w drodze wyjątku ze względu na kontynuację nauki oraz spełnienie wszystkich wymogów prawnych zawartych w art. 83 ustawy emerytalnej. W dacie śmierci ojca była osobą niepełnoletnią, z chwilą kontynuacji nauki wystąpił problem braku środków finansowych. Zaznaczyła, że pozostaje na utrzymaniu matki, która ma problemy zdrowotne i nie jest w stanie pomóc jej finansowo.

Nadto skarżąca podniosła, że organ wydał dwie decyzje w sprawie nie doręczając pierwszej z nich. Tym samym została pozbawiona możliwości zapoznania się z jej uzasadnieniem i wniesienia odwołania. Organ nie poinformował jej o przebiegu postępowania zgodnie z art. 9 k.p.a. Zaznaczyła, że wielokrotnie próbowała uzyskać informacje o sprawie - zarówno pisemnie jak i telefonicznie. Deklarowano, że otrzyma decyzję, jednak nie otrzymała pierwszej z nich. Organ naruszył prawo do doręczeń, a także przepisy prawa materialnego i procesowego. Trudno przyjąć, że decyzje, od których przysługuje prawo wniesienia odwołania, ZUS wysyła listem zwykłym. Niedorzeczne i niewiarygodne są wyjaśnienia pełnomocnika organu w tym zakresie.

Wobec pisma pełnomocnika organu z dnia 5 lipca 2021 r., postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2021 r. Sąd oddalił wniosek o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że nieuzasadniony jest zarzut skarżącej dotyczący naruszenia przez Prezesa ZUS przepisów o doręczeniach poprzez wysłanie przesyłki zawierającej decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] listem zwykłym. Zgodnie bowiem z art. 71a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych może przesyłać pisma i decyzje listem zwykłym. Jak wskazał organ w odpowiedzi na skargę przesyłka zawierająca ww. decyzję została nadana do skarżącej listem zwykłym, na adres zamieszkania podany we wniosku z dnia [...] stycznia 2020 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku. Przesyłkę tę, jak wynika z pieczęci znajdującej się na ww. decyzji, przekazano do wysłania w dniu [...] czerwca 2020 r. (nr przesyłki: [...]). Co istotne, na etapie postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca nie kwestionowała faktu doręczenia i zapoznania się z ww. decyzją. Podkreślić należy w tym względzie, że wobec pisma skarżącej z dnia [...] czerwca 2020 r., do którego załączyła (po dwukrotnym, pisemnym wezwaniu) zaświadczenie o kontynuacji studiów wystawione przez Uniwersytet [...] oraz oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej, organ zwrócił się do skarżącej o sprecyzowanie, czy "w związku z (...) decyzją odmowną do renty rodzinnej w drodze wyjątku (...) wnioskuje (...) o ponowne rozpatrzenie uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu". Organ zatem wprost wskazał, że decyzja odmawiająca przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku została już wydana. W odpowiedzi na ww. pismo skarżąca wskazała natomiast jednoznacznie, że wnosi o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie tego świadczenia. Z pisma tego nie wynika aby skarżąca podnosiła, że ww. decyzja nie została jej doręczona, czy też aby zwracała się do organu o jakiekolwiek wyjaśnienia dotyczące okoliczności wydania tej decyzji. Zatem argumentacja podnoszona przez skarżącą w skardze oraz późniejszych pismach procesowych, w których kwestionuje ona prawidłowość stosowania przez Prezesa ZUS przepisów o doręczeniach, a w konsekwencji doręczenie decyzji z dnia [...] czerwca 2020 r., w świetle pozostałego materiału dowodowego nie jest przekonująca. Brak jest zatem podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżącej i eliminacji zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego ze wskazanych powyżej przyczyn procesowych.

Przechodząc do oceny merytorycznej wskazać należy, że podstawę decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia stanowił art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z jego treścią ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Podkreślenia wymaga, że świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, jest finansowane z budżetu państwa (art. 84 ww. ustawy), a jego przyznanie przez Prezesa ZUS następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego, którego granice wyznaczają przesłanki wymienione w ww. przepisie. Ocena, czy w danej sprawie przesłanki te zostały spełnione należy do organu, który musi ustalić istotne okoliczności faktyczne oraz poddać je należytej analizie czyniąc zadość regułom postępowania dowodowego określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 124 ww. ustawy).

Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, jakkolwiek ma ograniczony zakres, to jednak wymaga zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności. Kontrolując decyzję uznaniową sąd nie jest natomiast uprawniony do dokonywania oceny tego, w jaki sposób organy administracji - wypełniając treści pozasystemowych kryteriów słusznościowych czy celowościowych - realizują określoną politykę stosowania prawa administracyjnego. W konsekwencji, w sprawach uznania administracyjnego sąd bada, czy decyzja organu nie jest arbitralna (dowolna) lub podjęta przy użyciu niedozwolonych kryteriów.

Z treści art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań uprawniających do emerytury lub renty w zwykłym trybie musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Ocena, czy w danej sprawie ww. przesłanki zostały spełnione należy do organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać należytej analizie czyniąc zadość regułom postępowania dowodowego określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania w sprawie powinien wykazać wszelkie okoliczności, wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Nałożony na organ obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z regułami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku.

W niniejszej sprawie skarżąca domagała się przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. Trafnie zatem organ wskazał, iż w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegało spełnienie warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez skarżącą - członka rodziny osoby zmarłej.

Z akt sprawy nie wynika, aby brak wymaganego okresu ubezpieczenia zmarłego ojca skarżącej, warunkującego uzyskanie świadczenia na zasadach ogólnych, spowodowany był zaistnieniem szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2010r., sygn. akt I OSK 130/10 (publ.: CBOSA), przesłanka "szczególnych okoliczności" określona została przez ustawodawcę w postaci zwrotu ocennego, wymagającego od organu ustalenia odpowiednich faktów oraz ich oszacowania co do skali czy natężenia ich wystąpienia tak, aby można było tym faktom przypisać status okoliczności szczególnych. Dopiero kiedy ma miejsce ustalenie wystąpienia powyższych przesłanek, uruchomiona zostaje konstrukcja decyzji uznaniowej, na gruncie której organ może przyznać przedmiotowe świadczenie. Oznacza to, że nawet wówczas, gdy przesłanki te wystąpią, decyzja organu nie musi być decyzją przyznającą świadczenie, jeśli jakieś inne okoliczności (np. stan środków finansowych) to uniemożliwiają. Ponadto, świadczenie to może być przyznane "na zasadzie wyjątku", co wzmacnia uznaniowy charakter decyzji oraz wskazuje na zaostrzenie sposobu szacowania w ramach oceny faktów "szczególnych okoliczności", stanowiących najistotniejszą przesłankę merytoryczną, decydującą o zaktualizowaniu się możliwości przyznania tego świadczenia.

Za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków, przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00, niepubl.; wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 3883/21).

Z akt sprawy wynika, że w ciągu 39 lat życia ojca skarżącej udokumentowano jedynie 8 lat, 3 miesiące i 9 dni łącznego okresu ubezpieczenia. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem zgonu, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano 4 lata, 8 miesięcy i 7 dni tych okresów. W dniach: [...] maja 1991 r. - [...] grudnia 1998 r., [...] września 2009 r. do [...] kwietnia 2013 r. (data zgonu) nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne.

W ww. okresach nie była wobec zmarłego ojca skarżącej orzeczona całkowita, czy choćby częściowa niezdolność do pracy. W toku postępowania nie została przedstawiona jakakolwiek dokumentacja medyczna dotycząca jego osoby. Nie można zatem przyjąć, aby przyczyną braku uprawnień do uzyskania renty w trybie zwykłym był stan zdrowia bądź inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od jego woli, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Z akt sprawy nie wynika również, aby zmarły ojciec skarżącej w ww. okresach aktywnie poszukiwał pracy w celu wypracowania okresu uprawniającego do nabycia uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie.

W świetle powyższego trafnie Prezes ZUS uznał, iż przesłanka "szczególnych okoliczności", z powodu których zmarły ojciec skarżącej nie nabył uprawnienia do świadczenia w trybie zwykłym, nie została w niniejszej sprawie spełniona.

Należy w tym miejscu podkreślić, że omawiane świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na aktualną, trudną sytuację materialną i zdrowotną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego, w zakresie wymaganego okresu ubezpieczenia, niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Taka sytuacja, jak wynika z powyższego, nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie posiada niezbędnych środków utrzymania, bowiem wraz z matką (która nie pracuje i jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna) utrzymuje się ze stypendium socjalnego wypłacanego przez Uniwersytet [...] w kwocie 829 zł miesięcznie. Okoliczność ta jednak w świetle art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest wystarczająca do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Wskazać w tym miejscu należy również, że skarżąca (ur. w dniu [...] sierpnia 1999 r.) w dacie wydania decyzji odmawiającej przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku była osobą pełnoletnią. Niezależnie zatem od tego, czy kontynuuje naukę, jest osobą zdolną do pracy, zarówno ze względu na wiek jak i stan zdrowia. Poza tym sam fakt kontynowania nauki nie jest w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej okolicznością uniemożliwiającą podjęcie pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym (por. wyroki NSA z dnia: 3 czerwca 2005 r., sygn. akt I OSK 1183/04; 8 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 1906/12; 23 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 42/13, publ. CBOSA). Natomiast świadczenie w drodze wyjątku kierowane jest wyłącznie do osób niezdolnych do pracy ze względu na wiek (niższy niż 18 lat lub emerytalny) lub stan zdrowia (por. wyrok NSA z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 2268/12, publ. CBOSA). Skarżąca ww. warunków nie spełnia.

W świetle powyższego uznać należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, zaś zarzuty podniesione w skardze nie są trafne. Sąd nie miał podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej dotyczącego "wyłączenia" pełnomocnika organu w dalszym toku postępowania, bowiem przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują takich uprawnień.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.