Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 803/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] Burmistrz M. odmówił skarżącemu W. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką W. H.-M., stwierdzając, że nie ziściły się ustawowe przesłanki konieczne dla przyznania tego świadczenia wskazane w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej powoływanej jako "uśr"), ponieważ w rozpatrywanym przypadku nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem i rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad matką. Organ podkreślił, że skarżący zrezygnował z zatrudnienia w 2017 r. i od tego czasu pozostaje bez pracy, a jego matka została uznana za niepełnosprawną orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2021 r., a także, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką nie stanowi stałej opieki. Jednocześnie organ wskazał, że niepełnosprawność (prawidłowo: stopień niepełnosprawności) matki skarżącego datuje się od dnia [...] marca 2021 r. i, że tym samym nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b uśr. Uzasadniając powyższe organ wyjaśnił, że ostatnie zatrudnienie skarżącego datuje się na 2017 r., oraz że poprzedni opiekun matki skarżącego, tj. jej mąż, zmarł w 2019 r. W związku z tym, organ uznał, że skoro wnioskodawca nie pozostawał od co najmniej 4 lat w zatrudnieniu, nie wykazał, że miał zamiar i możliwości podejmowania takiego zatrudnienia, a jego matka była osobą niepełnosprawną już przed 2021 r., ponieważ wymagała opieki ze strony męża, to tym samym w ocenie organu w przypadku skarżącego nie doszło do rezygnacji z zatrudnienia (albo jego niepodejmowania) w żadnym momencie, ponieważ nie był on zatrudniony od 2017 r. Przy czym związek między rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, co nie ma miejsca w realiach sprawy. Ponadto Burmistrz wskazał, że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego nie stanowi stałej opieki, ponieważ czynności te są obowiązkami wykonywanymi w każdym gospodarstwie domowym i to z reguły przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślił przy tym, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu oraz że przyznawane jest ono nie za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku zobowiązanych do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, w którym zarzucił naruszenie: a) art. 17 ust. 1b uśr, poprzez nieuwzględnienie tego, że na skutek wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na kryterium daty powstania niepełnosprawności;

b) art. 17 ust. 1 uśr poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką przez skarżącego nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W następstwie rozpatrzenia ww. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w B. decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W pierwszej kolejności organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji o zaistnieniu w sprawie podstawy do odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przesłankę z art. 17 ust. 1b uśr, podnosząc że przepis ten został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności (wyrok TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13) i, że w związku z tym zawarte w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności. Niemniej jednak SKO uznało, że organ I instancji prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, co znajduje potwierdzenie w aktach sprawy. Z oświadczeń skarżącego (z dnia [...] lipca 2021 r., [...] lutego 2022 r. oraz [...] marca 2022 r.), wykazu czynności sprawowanych podczas opieki złożonego wraz z wnioskiem oraz z wywiadów środowiskowych (z [...] lipca 2021 r. oraz [...] kwietnia 2022 r.) wynika bowiem, że zakres czynności wykonywany przez skarżącego to przede wszystkim prace związane z prowadzeniem domu (m.in. sprzątanie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków) a także z wykonywaniem krótkotrwałych czynności opiekuńczych (m.in. podawanie leków, mierzenie ciśnienia, oklepywanie), które w ocenie organu mogą być wykonywane poza godzinami pracy. Ponadto, jak wskazano w wywiadzie, matka skarżącego nie jest osobą leżącą i samodzielnie przy pomocy laski porusza się po mieszkaniu. Z akt sprawy nie wynika również aby wymagała ona ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Oprócz tego SKO wskazało, że nie można uznać aby w sprawie zaistniał też bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad matką. Skarżący zrezygnował bowiem z zatrudnienia w 2017 r. i od tego czasu nie podejmuje żadnej pracy i nie podejmował jej również wtedy gdy jego matką opiekował się mąż, który zmarł [...] maja 2019 r. Ponadto matka skarżącego zaliczona została do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2021 r., a więc kilka lat po okresie kiedy skarżący już nie pracował, a nawet nie wykazywał zamiaru podjęcia zatrudnienia, gdyż jako osoba bezrobotna zarejestrował się dopiero [...] maja 2020 r.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji i orzeczenia co do istoty sprawy lub ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, oraz zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 uśr poprzez uznanie, że niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego nie spełnia przesłanki umożliwiającej przyznanie wnioskowanego świadczenia, wskazanej w ww. przepisie. W uzasadnieniu podniósł, że stała, ciągła opieka w rozumieniu ww. regulacji nie musi być opieką całodobową. Niezasadnym jest zatem w jego ocenie przyjęcie, że skoro pomoc przez niego świadczona nie jest wykonywana przez całą dobę, a jedynie we wskazanych godzinach, to tym samym nie można mówić o opiece stałej w rozumieniu art. 17 ust. 1 uśr.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej powoływanej jako "ppsa"), Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności, za prawidłowe uznać należy stanowisko Kolegium, dotyczące przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b uśr (na której to niespełnienie w sprawie wadliwie powołał się organ I instancji), iż sama okoliczność braku określenia daty powstania niepełnosprawności W. H.-M. w orzeczeniu stwierdzającym u niej znaczny stopień niepełnosprawności nie może stanowić w niniejszej sprawie odmownej przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia skarżącemu. Aktualnie w orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że po wydaniu dnia 21 października 2014 r. wyroku przez TK o sygn. akt K 38/13, przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związanego z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się zaś z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Jeżeli więc TK uznał art. 17 ust. 1b uśr za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie przedmiotowe orzeczenie TK, powołany art. 17 ust. 1b uśr nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez TK (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2017r., I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017r. I OSK 1600/16 – dostępne na stronie https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query).

Przechodząc natomiast do stanowiącej istotę sporu przyczyny odmowy wnioskowanego świadczenia, która - jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz wniesionej skargi - dotyczy kwestii spełnienia w sprawie podstawowej przesłanki warunkującej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, wskazać należy, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Nie ulega wątpliwości, że przepis art. 17 ust. 1 uśr mówi o osobach, które "w celu sprawowania opieki" – "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Powyższy zwrot użyty przez ustawodawcę oznacza, że realizacja tego celu nie jest możliwa bez niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Pomiędzy tymi okolicznościami tj. rezygnacją/niepodejmowaniem pracy zarobkowej a sprawowaną opieką musi więc zachodzić bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/18 - dostępny jw.). Przedmiotowe świadczenie nie jest zatem przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi więc sprawować osobistą opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze i zakresie, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej, a ponadto zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 655/21; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 września 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 612/21 – dostępne jw.). Z powyższego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane, gdy w sprawie zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem pracy zarobkowej a sprawowaną opieką, a więc gdy zostanie wykazane, że rezygnacja lub niepodejmowanie pracy zarobkowej wynika z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. Jednocześnie należy wskazać, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku pojęć ustawowych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale już z treści i celu przepisu art. 17 ust. 1 uśr wynika, iż aby można było mówić o opiece musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie, skoro sprawowana opieka została przez ustawodawcę nierozerwalnie związana z koniecznością niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sprawowana opieka i jej zakres, ma bowiem uniemożliwiać wykonywanie pracy zarobkowej osobie, która w przeciwnym razie – tj. w sytuacji gdyby nie było potrzeby sprawowania opieki nad wymagającym tego członkiem rodziny - by ją wykonywała. Intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu art. 17 ust. 1 uśr była bowiem pomoc osobom sprawującym stałą, długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, nie z powodu samej okoliczności sprawowania opieki, lecz ze względu na okoliczność, że przez sprawowaną opiekę osoby te znajdują się w życiowej sytuacji zmuszającej je do niewykonywania pracy zarobkowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego było więc ustalenie związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem pracy / rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Związek ten determinowany jest natomiast – jak wykazano powyżej – po pierwsze sytuacją zawodową wnioskodawcy (czy i kiedy zrezygnował z pracy zarobkowej, czy ją podejmuje/podejmował i czy wyrażał wolę jego podjęcia), a po drugie zakresem i wymiarem faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż okoliczności te stanowią podstawę oceny tego czy zakres czynności składających się na sprawowaną opiekę faktycznie wyklucza możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia oraz tego czy w przypadku niesprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wnioskodawca podejmowałby w ogóle jakiekolwiek zatrudnienie lub inną pracę zarobkową.

Zdaniem Sądu w zaskarżonej decyzji SKO prawidłowo oceniło, że w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją i niepodejmowaniem przez skarżącego pracy zarobkowej, a opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką i w konsekwencji zasadnie odmówiło skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia.

Przede wszystkim należy podkreślić, że jak wynika z akt sprawy, w tym z oświadczeń skarżącego (z dnia [...] lipca 2021 r., [...] lutego 2022 r. oraz [...] marca 2022 r.), ostatnie swoje zatrudnienie zakończył on w 2017 r., aktualnie posiada status bezrobotnego bez prawa do zasiłku, a w urzędzie pracy zarejestrował się w dniu [...] maja 2020 r. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki skarżącego datowane jest natomiast na dzień [...] kwietnia 2021 r. Istotnym jest jednocześnie - na co wskazywał sam skarżący w toku postępowania - że jego matka już wcześniej, tj. przed uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wymagała opieki, a sprawował ją jej mąż T. M., który zmarł [...] maja 2019 r. Po śmierci męża opiekę nad niepełnosprawną W. H.-M. – jak oświadczył skarżący - sprawował on osobiście, przy czym w oświadczeniach z dnia [...] lutego 2022 r. i [...] lipca 2021 r. wskazał on iż opiekę nad matką sprawuje od roku 2018, a w oświadczeniu z [...] marca 2022 r., że od momentu śmierci ojca w dniu [...] maja 2019 r. Zdaniem Sądu przedstawione powyżej okoliczności dotyczące braku aktywności zawodowej Skarżącego od 2017 r., przy jednoczesnym stwierdzeniu, że w okresie tym niepełnosprawna matka skarżącego była pod opieką swojego męża, a skarżący mimo tego i tak nie podejmował w tym czasie jakiejkolwiek aktywności zawodowej - uniemożliwiają przyjęcie, że rezygnacja i niewykonywanie przez niego w tym czasie pracy pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Należy przy tym zauważyć, że po śmierci ojca skarżącego, kiedy to skarżący miał sprawować opiekę nad matką, zarejestrował się on w PUP w dniu [...] maja 2020 r. jako osoba bezrobotna i poszukująca pracy, a wydruk z Aplikacji Centralnej Rynku pracy wskazuje na skierowanie skarżącego do pracy, od [...] września 2020 r. do [...] września 2020 r., ze statusem: odmowa pracodawcy. Zdaniem Sądu ww. okoliczności sprawy wskazują na to, że to nie opieka nad matką jest bezpośrednią przyczyną niewykonywania przez skarżącego pracy zarobkowej, oraz że stan ten trwa już od dłuższego czasu, poprzedzającego zarówno datę śmierci poprzedniego opiekuna matki skarżącego (20 maja 2019 r.), jaki i datę uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez matkę skarżącego (27 kwietnia 2021 r.). W judykaturze podkreśla się zaś, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się bowiem na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19, z 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15). Skoro zatem skarżący zaprzestał podejmowania pracy zarobkowej już kilka lat temu (w 2017 r.), a przyczyną tej decyzji w tamtym czasie nie była konieczność sprawowania opieki nad matką, gdyż w momencie zaprzestania podejmowania pracy żył jeszcze ojciec skarżącego i to on w tym czasie opiekował się matką, Sąd uznał, że organy prawidłowo przyjęły, że niemożliwym jest uznanie w tym stanie rzeczy, że skarżący spełnia przesłankę z art. 17 ust. 1 uśr, a w sprawie zachodzi bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją i niepodejmowaniem pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Odnosząc się zaś do zakresu samej opieki, której wymaga matka skarżącego, wskazać należy, w pierwszej kolejności, że niepełnosprawna w stopniu znacznym W. H.-M., jak wynika z akt sprawy, choruje na cukrzycę, ma problemy z sercem, z ciśnieniem, ma ograniczone pole widzenia, porusza się za pomocą laski, nie jest osobą leżącą i może zostawać sama w domu – na co wskazał W. K. m.in. w oświadczeniu z dnia [...] marca 2022 r. Skarżący w ramach sprawowanej nad nią opieki – jak ustaliły organy na podstawie oświadczeń W. K. oraz przeprowadzonych wywiadów środowiskowych - przygotowuje jej posiłki, podaje leki, pomaga w czynnościach higienicznych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz sprawach codziennych (spacery, sprawy urzędowe, sprzątanie, pranie, prasowanie). W trakcie przeprowadzonego w dniu [...] kwietnia 2020 r. wywiadu środowiskowego z matką skarżącego, W. H.-M. odnośnie sprawowanej nad nią opieki, wskazała, na pomoc skarżącego w wykonywaniu poszczególnych czynności, tj. prowadzeniu gospodarstwa domowego, robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków, organizowaniu lekarstw, zabiegów leczniczych i kontaktów z lekarzami oraz dawkowaniu i podawaniu leków, a ponadto wskazał na takie czynności opiekuńcze jak sprzątanie, prasowanie, pranie i mycie. Mając to na uwadze, Sąd podzielił stanowisko organów, że skarżący może zorganizować wykonywane czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec matki godząc je z zatrudnieniem lub inną pracę zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy bowiem, że czynności, które skarżący wykonuje, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak przygotowywanie posiłków, sprzątanie mieszkania, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich, czy załatwianie spraw urzędowych mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze. Także pomoc w dawkowaniu i podaniu lekarstw nie jest czynności długotrwałą. Nie kwestionując zatem złego stanu zdrowia matki skarżącego i konieczności jej wsparcia, do czego skarżący jest zobowiązany zgodnie z regulacjami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, należy powtórzyć, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi jednak w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych. Nie można zatem orzekającym w sprawie organom skutecznie zarzucić naruszenia art. 17 ust. 1 uśr.

Podkreślić należy jednocześnie, iż sama okoliczność legitymowania się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie przesądza automatycznie, że zakres sprawowanej opieki zostanie przez organ uznany za wykluczający możliwość zatrudnienia. Nie zawsze osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać tej opieki w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest więc ustalenie, czy osoba która ubiega się o przyznanie świadczenia sprawuje opiekę w takim wymiarze, który uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, co w przedmiotowej sprawie w ramach poczynionych przez organy ustaleń zostało prawidłowo wykluczone. Takich ustaleń nie można jednocześnie utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem bowiem pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 uśr, nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza więc zakwestionowania stanu jej zdrowia, a jedynie zmierza do weryfikacji zaistnienia w danej sprawie związku przyczynowego pomiędzy faktycznie sprawowaną konieczną opieką, a stopniem zaabsorbowania opiekuna (por. wyrok NSA z 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 435/21 – dostępny jw.).

Na marginesie zaznaczyć należy, że Sąd dostrzegł również pojawiające się w toku postępowania liczne niespójności w oświadczeniach skarżącego, które nie stanowią co prawda bezpośredniej przyczyny odmowy skarżącemu wnioskowanego świadczenia, jednak niewątpliwie podają w wątpliwość jego wiarygodność. Wskazać należy w tym miejscu chociażby na oświadczenie skarżącego z dnia [...] marca 2022 r., gdzie wskazał on, że zamieszkuje wspólnie z matką przy ul. [...] w M.. Niewiele później, bo dnia [...] kwietnia 2022 r. w ramach przeprowadzanego wywiadu środowiskowego z matką skarżącego ustalono jednak, że skarżący mieszka wraz ze swoją partnerką życiową przy ul. [...] w M., a więc nie razem z matką przy ul. [...] w M.. Przy czym z akt sprawy nie wynika, aby skarżący poinformował organ o zmianie miejsca zamieszkania. To zaś prowadzi do wniosku, że skarżący wskazując w oświadczeniu z dnia [...] marca 2022 r., że zamieszkuje wspólnie z matką i nie informując organu o zmianie tego stanu rzeczy, wskazał na istotną w sprawie okoliczność (wspólne mieszkanie z matką), która nie była zgodna ze stanem faktycznym ustalonym w trakcie wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego z matką skarżącego. Rozbieżności w zakresie okoliczności na które powołuje się skarżący ujawnia również analiza oświadczeń skarżącego z dnia [...] lipca 2021 r., [...] lutego 2022 r. oraz [...] marca 2022 r., w których to skarżący wskazuje chociażby na różne daty rozpoczęcia sprawowania przez skarżącego opieki nad matką (raz 2018 r., a raz 20 maj 2019 r.) i błędnie wskazuje datę śmierci ojca (w oświadczeniu z [...] lipca 2021 r.). Mając zatem na uwadze, że organy, prowadząc postępowanie administracyjne zobligowane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa), a następnie na podstawie całokształtu tego materiału dowodowego, ocenić czy dane okoliczności zostały udowodnione (art. 80 kpa) – w niniejszej sprawie należało mieć na względzie ww. okoliczności i oświadczenia skarżącego w ramach czynionych ustaleń co do poszczególnych okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że organy prawidłowo stanęły na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją i niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaną przez niego opieką nad matką, z uwagi na to, iż to nie opieka nad matką była i jest bezpośrednią przyczyną niewykonywania przez skarżącego pracy zarobkowej, a ustalony w sprawie zakres czynności wynikających ze sprawowanej opieki, nie jest na tyle absorbujący, aby skarżący nie mógł wykonywać ich przed pracą lub po pracy.

Z powyższych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ppsa.