Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1252/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2014-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z 28.11.2003 r o świadczeniach rodzinnych
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Tyliński Sędziowie: sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Kamila Wesołowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję SKO z dnia[...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [..] z dnia [...]czerwca 2014 r , 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy N. decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1990 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 267; z późn. zm.), dalej powoływanej w skrócie jako "kpa" oraz art. 3 pkt 11 i art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2013 r., poz. 1456; z późn. zm.), dalej powoływanej także w skrócie jako "uośr" oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz. 3), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r., poz. 959), orzekł o uznaniu, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przyznane S. G. – skarżącemu, decyzją dnia [...]. w celu sprawowania opieki nad córką M. G., w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...] do [...] w łącznej wysokości [...]zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką w dniu 24 stycznia 2014 r. Wskutek spełnienia przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych decyzją z dnia 5 lutego 2014 r. przyznano wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne na okres od 19 stycznia 2014 r. bezterminowo. W wyniku powiadomienia przez skarżącego organu o uzyskaniu prawa do renty inwalidzkiej uchylono jemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lutego 2014 r. Organ wskazał następnie, że zgodnie z art. 30 ust. 1 uośr osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Na mocy zaś art. 30 ust. 2 pkt 1 uośr za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W związku z powyższym świadczenie pielęgnacyjne pobrane za okres od [...] do [...] organ uznał za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi. Stwierdził ponadto, że nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, że odsetki ustawowe na dzień wydania decyzji wynoszą 13 % i płatne są do dnia całkowitej spłaty, oraz że kwotę nienależnie pobraną wraz z bieżąco naliczonymi odsetkami należy niezwłocznie wpłacić na konto Bank Spółdzielczy w B. oddział [...]. Organ poinformował także, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący wyjaśnił, że od dnia 19 stycznia 2014 r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką M. G. Świadczenie to zostało przyznane bezterminowo. W lutym 2014 r. złożył wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B o ustalenie ewentualnej niezdolności do pracy i prawa do renty. Czas trwania procedury przyznającej rentę trwał od lutego 2014 r. do maja 2014 r. Decyzję o ustaleniu prawa do renty otrzymał dnia 18 maja 2014 r. wieczorem po powrocie z turnusu rehabilitacyjnego. Skarżący podkreślił, że niczego nie zataił przed organem realizującym ustawę o świadczeniach rodzinnych, ponieważ do momentu gdy nie miał decyzji w ręku niczego nie mógł być pewny. Dlatego uważa, że świadczenia wypłacone w okresie od 1 lutego 2014 r. do 30 kwietnia 2014 r. nie mogą zostać uznane nienależnie pobrane.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (SKO) decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy N. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie SKO wskazało, że po otrzymaniu w dniu 20 maja 2014 r. informacji o uzyskaniu przez skarżącego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy do 30 kwietnia 2016 r., organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką M. G. przyznanych decyzją z dnia 5 lutego 2014 r. Następnie decyzją z dnia 20 maja 2014 r. organ I instancji uchylił decyzję własną z dnia 5 lutego 2014 r. w sprawie przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córka M. G. Decyzja ta uprawomocniła się z dniem 20 czerwca 2014 r. Następnie decyzją z dnia 20 maja 2014 r. organ I instancji uznał, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przyznane decyzją z dnia 5 lutego 2014 r. i wypłacone od dnia 1 lutego 2014 r. do dnia 31 maja 2014 r. w łącznej wysokości [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Zdaniem SKO skarżący decyzją z dnia 5 lutego 2014 r. był prawidłowo pouczony o przesłankach braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. SKO przytoczyło następnie treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

Końcowo SKO stwierdziło, że z chwilą nabycia uprawnień do renty skarżący utracił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem uzyskanie prawa do renty stanowi uzyskanie dochodu w świetle wyżej wymienionych przepisów prawa. Skarżący musi mieć świadomość, podkreśliło SKO, że pobierając od dnia 1 lutego 2014 r. świadczenia z dwóch źródeł – świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnym, co stanowi o obowiązku jego zwrotu.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie SKO skarżący ponownie podniósł, że świadczenia pielęgnacyjnego pobranego przez niego w ww. okresie i kwocie nie powinien zwracać ponieważ decyzję o przyznaniu renty otrzymał dnia 18 maja 2014 r., która wydana została przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w B. dnia 6 maja 2014 r., a pierwsze pieniądze z tego tytułu otrzymał dnia 13 maja 2014 r. Od maja 2014 r. nie otrzymał żadnych świadczeń z tytułu opieki nad pełnosprawną córką. Zgodnie z przepisami zawiadomił organ o zmianie swojej sytuacji materialnej, ale dopiero w momencie, gdy miał potwierdzenie nabycia uprawnień z innego źródła. Jak mógł zrobić to wcześniej - nie wie. Skarżący wniósł o pozytywne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje:

Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać legalność rozstrzygnięcia zapadłego w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami prawa procesowego, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności. W takiej sytuacji sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania, innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku. Podkreślić także należy, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012r., poz. 270), dalej powoływanej w skrócie jako "ppsa" sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. uznał, że narusza ona oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy N. zarówno prawo materialne, jak i procesowe w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie rozważań podkreślić należy, że przedmiotem oceny sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy N z dnia [...], w której ustalono, że kwota [...]zł. pobrana przez skarżącego w okresie od dnia 1 lutego 2014 r. do dnia 30 kwietnia 2014 r. z tytułu przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego związanego z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką M. G. jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy cytowanej na wstępie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ("uośr."). Stosownie do treści art. 30 ust. 1 uośr osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu.

Zgodnie zaś z ustępem 2 art. 30 uośr za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wynika wznowienia postępowania i osobie odmówiono praw do świadczenia rodzinnego.

Przywołany przepis statuuje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń (art. 30 ust. 1), a także zawiera definicję ustawową świadczenia nienależnie pobranego (art. 30 ust. 2 pkt 1 - pkt 4).

Poza sporem jest w niniejszej sprawie, że na mocy decyzji organu I instancji z dnia 5 lutego 2014 r. przysługiwało skarżącemu od dnia 19 stycznia 2014 r. świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną córką M. G., oraz że decyzją z dnia 30 maja 2014 r. organ I instancji uchylił decyzję własną z dnia [...] w sprawie przyznania skarżącemu tego świadczenia i że decyzja ta uostateczniła się w dniu [...] Uchylenie decyzji własnej związane było z wydaniem przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 6 maja 2014 r. decyzji o przyznaniu skarżącemu od dnia 1 lutego 2014 r. renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W wydanej przez organ I instancji decyzji z dnia [...] orzeczono, że kwota [...]zł, pobrana przez skarżącego w okresie od dnia 1 lutego 2014 r. do dnia 30 kwietnia 2014 r. z tytułu przyznanego decyzją z dnia 5 lutego 2014 r. świadczenia pielęgnacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym. Wyjaśniając podstawę prawną tego rozstrzygnięcia przytoczono całą treść art. 30 ust. 2 pkt 1 uośr: za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Jednocześnie w końcowym fragmencie uzasadnienia decyzji organ I instancji zawarł stwierdzenie o tym, że "kwotę nienależnie pobraną wraz z bieżąco naliczonymi odsetkami należy niezwłocznie wpłacić na konto Bank Spółdzielczy w B oddział [...], wyjaśniając że odsetki ustawowe na dzień wydania decyzji wynoszą 13% i płatne są do dnia całkowitej spłaty.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. orzekając o utrzymaniu w mocy ww. decyzji uznało, że jest ona prawidłowa i dodatkowo stwierdziło, że skarżący decyzją z dnia 5 lutego 2014 r. był prawidłowo pouczony o przesłankach braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazać należy po pierwsze, że w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji nie wyjaśniono na czym polegało prawidłowe pouczenie skarżącego o konieczności zwrotu w jego sytuacji świadczenia pielęgnacyjnego i nie wynika to też z akt sprawy, a po drugie że nieprawidłowo rozstrzygnięto w treści uzasadnienia decyzji organu I instancji o konieczności zwrotu kwoty [...] zł.

Sąd zwraca uwagę na utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że skuteczne pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 uośr, to tylko takie pouczenie które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia. Pouczenie nie może zaś być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia. Pouczenie winno być jasne i czytelne, powinno zawierać wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach. Nie może ono odnosić się do wszystkich hipotetycznych okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń. Oznacza to, że pouczenia zamieszczane standartowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte, w szczególności, gdy przytaczają one jedynie przepis ustawy, bez nawet jakiejkolwiek próby jego wyjaśnienia. Takie sformułowania są bowiem dla większości osób nie posiadających wykształcenia prawniczego zupełnie nieczytelne i nie mogą być traktowane jako pouczenie o tym, kiedy i jakie okoliczności osoba taka winna wziąć pod uwagę w toku pobierania świadczenia. Ponieważ prawidłowe pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku, uznać należy, że brak prawidłowego pouczenia powoduje, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu pobranych kwot, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tychże okolicznościach. Celem pouczenia nie jest bowiem tylko wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji prawnej i faktycznej zainteresowanego, lecz pouczenie o konsekwencjach prawnych niezastosowania się świadczeniobiorcy do dyspozycji normy prawnej. Dlatego też pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w przyszłości spowoduje brak prawa do świadczeń musi odnosić się indywidualnie do pobierającego świadczenie, a nie zawierać jedynie normy ogólne, nie odnoszące się w danym momencie w ogóle do konkretnej sytuacji świadczeniobiorcy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18.04.2013 r., sygn. akt I OSK 1701/12 i przywołane tam wyroki innych sądów; dostępne na stronie: nsa.gov.pl).

W uzasadnieniu decyzji organu I instancji z dnia 5 lutego 2014 r., którą przywołuje SKO twierdząc, jakoby zawierała ona prawidłowe pouczenie skarżącego o przesłankach braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zamieszczono treść artykułów 17 ust. 1, 1a, 1b i ust. 5 uośr. Trzy spośród tych przepisów stanowią o tym kiedy i komu przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, a jeden (art. 17 ust. 5) o tym w jakich ośmiu przypadkach świadczenie to nie przysługuje. Poza tym po słowie "pouczenie" zawarto informację o tym, że zgodnie z art. 25 ust. 1 uośr w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba pobierająca świadczenia rodzinne jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Wskazano także, że zgodnie z art. 30 ust. 1 uośr osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. W ocenie Sądu taki zbiór, w gruncie rzeczy informacji o treści różnych przepisów prawa, bez ich wyjaśnienia nie jest prawidłowym pouczeniem o braku prawa do pobierania świadczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 uośr. Przede wszystkim skarżący, nie będąc z wykształcenia prawnikiem nie był w stanie zorientować się w jakim zakresie i w którym momencie przywołane przez organ przepisy odnoszą się wprost do jego sytuacji. Podkreślić należy, że w momencie uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko nie miał on – co oczywiste - prawa do renty, ale nawet się o nią jeszcze nie ubiegał. Ponadto skarżącemu nie wyjaśniono, że świadczenie pielęgnacyjne jest jednym ze świadczeń rodzinnych, a tylko takim określeniem posługiwano się w treści pouczenia decyzji. Zgodzić przyjdzie się ze stanowiskiem przedstawionym w powyżej cytowanym wyroku NSA z dnia 18.04.2013 r., że pouczenie powinno być adekwatne do obowiązujących przepisów, odnosić się do konkretnie otrzymywanego świadczenia i operować zwrotami zrozumiałymi dla adresata tak, aby mógł je uwzględnić w ocenie własnej sytuacji. Mieć należy także na uwadze, że świadczenia rodzinne kierowane są do różnych osób, w różnym wieku, o różnym stopniu sprawności fizycznej i psychicznej i zróżnicowanym poziomie rozwoju intelektualnego oraz niejednakowych zdolnościach percepcyjnych. Oczywistym wydaje się być więc, że pouczenia które są do nich kierowane, powinny być zindywidualizowane i zrozumiałe dla konkretnego świadczeniobiorcy. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że skarżącego nie pouczono w sposób właściwy, zrozumiały dla niego o tym, kiedy i w jakich okolicznościach nie będzie jemu przysługiwało prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Zwrócić należy w tym miejscu uwagę także na znaczenie zwrotu "nienależnie pobrane świadczenie" użytego w art. 30 ust. 2 pkt 1 uośr, w odróżnieniu od zwrotu "nienależne świadczenie". W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że "nienależne świadczenie" ma charakter obiektywny i występuje między innymi wówczas, gdy zostaje ono wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Z kolei "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się nadto, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Oznacza to, że o świadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych można mówić wtedy, gdy strona pobiera świadczenia, chociaż wie, że nie powinna ich pobierać w ogóle lub w danej wysokości. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny (świadome i celowe działanie wbrew pouczeniu). Zatem nienależnie pobrane świadczenie, to świadczenie rodzinne wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli niepowiadomienie o tych okolicznościach bądź złożenie w tym zakresie nieprawdziwych oświadczeń było świadomym i zamierzonym działaniem (lub zaniechaniem) świadczeniobiorcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 826/09; dostępny na stronie nsa.gov.pl).

W kontekście powyższych rozważań wyjaśnić należy, że skarżący pobierając świadczenie pielęgnacyjne w okresie od dnia 1 lutego 2014 r. do dnia 30 kwietnia 2014 r. miał prawo nie wiedzieć, że nie może go pobierać, ponieważ nie otrzymywał jeszcze w tym czasie renty. Przyznano mu ją dopiero decyzją z dnia 6 maja 2014 r., a jej wypłatę ustalono z datą wsteczną od dnia 1 lutego 2014 r. Spłatę renty otrzymał jednorazowo w maju 2014 r. razem z pierwszą rentą. Od maja 2014 r. nie otrzymywał już świadczenia pielęgnacyjnego. Nie miała więc miejsca taka sytuacja, jaką przedstawiło SKO w uzasadnieniu swojej decyzji, jakoby skarżący od dnia 1 lutego 2014 r. pobierał świadczenia z dwóch źródeł. Nie można stwierdzić, że skarżący przyjmował w okresie od dnia 1 lutego 2014 r. do dnia 30 kwietnia 2014 r. świadczenia pielęgnacyjnego w złej wierze, to jest wiedząc że mu się ono nie należy. Nie można było więc także, zdaniem Sądu uznać wypłaconego skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobranego w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 uośr.

Ponadto podnieść należy, że nieprawidłowo w uzasadnieniu decyzji organu I instancji zawarto rozstrzygnięcie dodatkowe o konieczności zwrotu wypłaconego skarżącemu w okresie od dnia 1 lutego 2014 r. do dnia 30 kwietnia 2014 r. świadczenia pielęgnacyjnego. SKO utrzymując w mocy decyzję organu I instancji w całości nieprawidłowości tej nie dostrzegło.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwaliło się stanowisko, wedle którego warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest - uprzednie ustalenie (przesądzenie), że było to świadczenie pobrane nienależnie. Dopiero gdy decyzja uznająca świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane stanie się ostateczna, możliwe jest orzekanie w przedmiocie jego zwrotu przez osobę, która je pobrała. Nie można w jednej decyzji ustalić, że świadczenie zostało nienależnie pobrane i w tej samej decyzji orzec o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Tak stało się w niniejszej sprawie, a dodatkowo zrobiono to częściowo w sentencji decyzji, a częściowo w jej uzasadnieniu, co także jest nieprawidłowe.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 107 § 1 kpa decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska. Uzasadnienie jest obowiązkowym składnikiem decyzji mającym na celu wyjaśnienie rozstrzygnięcia, nie może go natomiast zastąpić. Przyjmuje się, że uzasadnienie decyzji jest elementem równouprawnionym z jej osnową. Rozstrzygnięcia decyzji nie można jednak wyprowadzać z treści uzasadnienia.

Mając na uwadze wszystkie podniesione powyżej okoliczności stwierdzić należy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo materialne (art. 30 uośr) oraz prawo procesowe (art. 7, 8, 11, 77 § 1, 107 § 3 kpa) w stopniu skutkującym koniecznością ich uchylenia, co też uczyniono w pkt 1 sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ppsa. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 ppsa (pkt 2 sentencji wyroku).