Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 430/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2020-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 4
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 181 poz 48 art. 15 ust. 1 i 2.
law: Rozporzadzenie Delegowane Komisji UE Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013  w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych  mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności
article: art. 8
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Jolanta Strumiłło asesor WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) na rok 2018 oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. Sp. z o.o. z siedzibą w "[...]" (dalej Beneficjent, producent rolny, wnioskodawca, Spółka, skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) w Olsztynie skargę na decyzję z "[...]" r. nr "[...]", którą Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej Dyrektor ARiMR) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) na rok 2018.

Jak wynika z przekazanych Sądowi akt sprawy i uzasadnień wydanych decyzji, Spółka złożyła 15 czerwca 2018 r. poprzez aplikację eWniosekPlus do ARiMR wniosek o przyznanie szeregu płatności na rok 2018. Na podstawie wniosku producent rolny ubiegał się m.in. o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) w ramach Pakietu 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000, Wariant 4.5 Półnaturalne łąki świeże do powierzchni 68 ha oraz w ramach Pakietu 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000, Wariant 5.5. Półnaturalne łąki świeże do powierzchni 0,88 ha. W szczególności producent rolny zgłosił do ww. płatności do Pakietu nr 4 Wariant 4.5 działki: F1 o nr ewidencyjnym "[...]"6/1 (dalej podawane są oznaczenia końcowe działek) o powierzchni 14 ha, G1 o nr 3/1 – 11,86 ha, H1 o nr 7/51 – 31,98 ha, M2 o nr 10/12 – 10,16 ha, a do pakietu 5. Wariant 5.5 działkę M1 o nr 10/12 – i powierzchni 0,88 ha (str. 3b/4 - karty nr 1/4 w aktach organu w całości oznaczonych w sposób nietrwały).

W zgłoszonych na formularzach dwóch zmianach do ww. wniosku: z 15 i 20 czerwca 2018 r. beneficjent nie dokonał korekt w odniesieniu do płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (k. 2/4 i 3/4).

Skarżąca złożyła 11 lipca 2018 r. w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR (dalej Biuro Powiatowe ARiMR) m.in. formularz P-1/394 zatytułowany: "Informacja zawierająca wymogi określone przez eksperta przyrodniczego w zakresie Pakietu 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000 lub Pakietu 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000" – dalej w skrócie: Informacja z 11 lipca 2018 r.. W treści tego dokumentu początkowo wyspecyfikowano w tabeli działki rolne F1, G1, H1 i M2 jako należące do pakietu 5.5 i M1 do 4.5, a następnie skreślono te oznaczenia i naniesiono obok poprawki co do pakietów programu w ten sposób, że przy działkach F1, G1, H1 i M2 wpisano pakiet 4.5, a przy M1: pakiet 5.5. Powyższe potwierdził podpisem prezes zarządu skarżącej Spółki bez podania daty korekty (k. 5/6).

Strona złożyła jednocześnie Plan działalności rolnośrodowiskowej (k. 5/1) oraz dwa pisma stanowiące oświadczenia eksperta przyrodniczego, potwierdzające: 1/ występowanie siedliska przyrodniczego lub siedliska lęgowego na gruntach deklarowanych w obu wariantach 4.5 i 5.5, jak też 2/ położenie gruntów wymienionych w wariancie 5.5 na obszarze, na którym nie ustanowiono planu ochrony lub planu zadań ochronnych, a także położenie gruntów na obszarze z ustanowionym planem w wariancie 4.5 (druki O-3/394 – k. 5/7 i 5/8).

Producent został 8 sierpnia 2018 r. wytypowany do kontroli na miejscu, która została przeprowadzona w okresie od 16 stycznia 2019 r. do 6 marca 2019 r.. Jak wynika z raportu z czynności kontrolnych stwierdzono błędne informacje o realizowanych na działkach rolnych: "F1-dz.ew. 6/1, G1-dz.ew. 3/1, H1 dz. ew. 7/51, M2 - dz.ew. 10/12 pakietów 5.5. i 4.4. są one niezgodne z deklaracją rolnika umieszczoną we wniosku o przyznanie płatności. W tabeli B.5. Planu rolnośrodowiskowego wpisane zostały odwrotnie pakiety dla poszczególnych działek rolnych niż we wniosku o płatność. Ponadto stwierdzono rozbieżności pomiędzy pakietami podanymi w dokumentacji przyrodniczej a wnioskiem o płatność i planem rolnośrodowiskowym (tab. A.X.1)" - k. 9/38 verte i 9/39. Zatwierdzony 26 marca i 17 kwietnia 2019 r. raport został przekazany stronie 16 kwietnia 2019 r., zgodnie z adnotacjami na ostatniej stronie dokumentu oznaczonej jako str. 10 (k. 9/52 verte).

Następnie strona złożyła 15 maja 2019 r. kolejną zmianę do wniosku, w której zadeklarowała realizację Pakietu 5. Wariant 5.5. na działkach rolnych F1 o powierzchni 14 ha, G1 - 11,86 ha, H1 - 31,98 ha, a na działce rolnej M1 o powierzchni 0,88 ha zadeklarowała realizację Pakietu 4. Wariantu 4.5. (k. 12/3). W piśmie przewodnim beneficjent powołał się na art. 15 rozporządzenia (UE) nr 640/2014 z 11 marca 2014 r. i wyjaśnił, że błędnie przypisał we wniosku pakiety do działek ewidencyjnych. W związku z powyższym zwrócił się z prośbą o uwzględnienie niniejszej zmiany i nienakładanie sankcji wieloletnich wskazując, że wartość płatności do hektara w Wariancie 5.5., jak i w Wariancie 4.5. jest taka sama.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR (dalej jako Kierownik BP, organ I instancji) ww. decyzją z "[...]" r. przyznał beneficjentowi płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną (PROW 2014-2020) na rok 2018 w ramach Wariantu 2.1. Międzyplony w wysokości 15.965,19 zł oraz odmówił przyznania wskazanej płatności w ramach:

- Wariantu 4.5. Półnaturalne łąki świeże i nałożył sankcję w wysokości 55.076,49 zł,

- Wariantu 5.5 . Półnaturalne łąki świeże i nałożył sankcję w wysokości 837,81 zł,

które będą potrącane z płatności w ciągu 3 kolejnych lat kalendarzowych.

Ponadto Kierownik BP decyzją tą ustalił obszar gruntów objęty zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym w ramach podjętych 2018-03-15 zobowiązań:

1. Wariant 4.5. Półnaturalne łąki świeże o powierzchni 10,16 ha,

2. Wariant 2.1. Międzyplony o powierzchni 27,94 ha.

Powołał w sentencji art. 26 ust. 1 i 2 pkt 2, art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2018 r., poz. 627 ze zm.), zwanej dalej "ustawą PROW 2014-2020", § 2, § 18, § 12 ust. 4, § 12 ust. 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 415 ze zm.), dalej: rozporządzenie RSK, oraz art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.

Organ stwierdził, że strona ubiegała się o płatności do:

- działek rolnych F1, G1, H1, które nie leżą na obszarze Natura 2000, deklarując je nieprawidłowo do Pakietu 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000,

- działki rolnej M1, która leży na obszarze Natura 2000, deklarując nieprawidłowo do Pakietu 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000.

W związku z tym, że zgłoszono powierzchnie niespełniające w całości wymogów ww. pakietów, Kierownik BP wyliczył kwoty sankcji uznając, że procentowa różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a stwierdzoną wynosi 100%. Organ powołał się w tym zakresie na art. 19 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 640/2014 z 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 2014 r., str. 48, ze zm.), dalej: rozporządzenie 640/2014.

W odwołaniu od tej decyzji producent rolny wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i nienakładanie sankcji uwzględniając, że jest to pierwszy rok trwania zobowiązania. Nie zgodził się z odmową przyznania płatności oraz nałożonymi sankcjami do Wariantów 4.5. i 5.5. Strona podała, że błędnie zadeklarowała Wariant 4.5. Półnaturalne łąki świeże leżący na obszarze Natura 2000, a prawidłowo powinien być Wariant 5.5. Półnaturalne łąki świeże leżący poza obszarem Natura 2000. Oba Warianty 4.5. i 5.5. mają te same wymogi, terminy koszenia i to samo siedlisko roślin. Wartość płatności do hektara w Wariancie 5.5., jak i w Wariancie 4.5. jest identyczna, więc nie ma mowy o próbie uzyskania większej płatności. Wartość nałożonych sankcji jest niewspółmierna do błędu pisarskiego, jaki powstał przy sporządzaniu wniosku obszarowego.

Strona oceniła, że jest to błąd oczywisty, który nie powinien być objęty sankcjami. Podała, że doradca rolno-środowiskowo-klimatyczny wypełnił wniosek na 2018 r. zgodnie z dokumentami przekazanymi przez eksperta przyrodniczego, który przesłał zmianę wariantów do producenta, o czym nie poinformował doradcy. Doradca nie posiadał wiedzy o zmianie wariantów oraz złożył plan i wniosek z błędnie przypisanymi wariantami. Pierwszą informację o powstałej pomyłce uzyskał w momencie dostarczenia 11 lipca 2018 r. ARiMR informacji zawierającej wymogi określone przez eksperta przyrodniczego z poprawnymi wariantami. W ocenie strony błąd ten mógł być bezpośrednio zidentyfikowany przez pracownika Biura Powiatowego ARiMR w chwili dostarczenia ww. informacji z 11 lipca 2018 r.. Mimo zaistniałej sytuacji, warianty na informacji zawierającej wymogi określone przez eksperta przyrodniczego zostały poprawione przez skarżącą na skutek wskazania pracownika ARiMR - zgodnie z wcześniej złożonym wnioskiem, który zawierał błędne warianty.

Skarżąca nadmieniła, że przed wydaniem decyzji (15 maja 2019 r.) złożyła zmianę do wniosku z poprawnymi wariantami, która ze względu na kontrolę na miejscu nie została uwzględniona. Kontrola ta nie weryfikowała natomiast poprawności deklarowanych wariantów, nie stwierdzono w jej wyniku błędów w zakresie różnicy między wnioskiem, planem, a dokumentacją przyrodniczą.

Dyrektor ARiMR wydając powołaną na wstępie uzasadnienia wyroku decyzję z "[...]" r. powołał się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej k.p.a., art. 10 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 1505).

W uzasadnieniu uznał, że decyzja Kierownika BP nie jest dotknięta żadną z wad prawnych uzasadniających jej uchylenie, zaś poczynione ustalenia stanu faktycznego i zastosowanie przepisów prawnych są prawidłowe. Zaznaczył na wstępie, że zaskarżono decyzję Kierownika BP jedynie w zakresie nałożonych sankcji w ramach Pakietu 5. Wariant 5.5. oraz w ramach Pakietu 4. Wariant 4.5. Niemniej organ II instancji podał, że podtrzymuje rozstrzygnięcie Kierownika BP w zakresie przyznania płatności do pozostałych pakietów.

Dyrektor ARiMR wskazał, że o oczywistym błędzie, o którym mowa w art. 4 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.Urz.L z 2014 r., nr 227, str. 69 ze zm.), dalej: rozporządzenie 809/2014, można mówić wtedy, gdy bez żadnych dodatkowych informacji od wnioskodawcy, bądź konfrontacji z innymi dokumentami istnieje możliwość wykrycia niespójności kolejnych pozycji wniosku.

W ocenie organu odwoławczego błędna deklaracja pakietu nie mogła być uznana za błąd oczywisty w rozumieniu art. 4 rozporządzenia nr 809/2014. Z powołanego przepisu wynika, że właściwy organ może uznać oczywiste błędy tylko w przypadku, gdy mogą one być bezpośrednio zidentyfikowane w wyniku sprawdzenia informacji zawartych w dokumentach, złożonych przez rolnika. Chodzi tu o błędy, które wynikają z oczywistych omyłek pisarskich i językowych, błędy rachunkowe, a także błędy polegające na podaniu sprzecznych, wzajemnie wykluczających się informacji, co można wychwycić bez potrzeby głębszej analizy dokumentów, oraz inne błędy wskazujące na podanie błędnych danych czy błędne wypełnienie wniosku, niemające jednak znaczenia dla oceny treści wniosku i zakresu żądania. Oczywistość błędu musi być jednoznaczna i łatwa do stwierdzenia. Błąd powinien być wynikiem niezamierzonego działania rolnika. Nie można pod błąd oczywisty podciągać takich błędów, które nie wynikają z pomyłki przy wypełnianiu wniosku, lecz z błędnej oceny przysługujących rolnikowi uprawnień do płatności.

Organ podkreślił, że postępowanie administracyjne wszczynane jest na wniosek strony, zatem to ona kształtuje zakres swojego żądania i bierze na siebie odpowiedzialność za poprawną deklarację w zakresie żądania wskazanej we wniosku o przyznanie płatności. Organ administracji może uznać oczywiste błędy tylko w przypadku, gdy mogą one być bezpośrednio zidentyfikowane w wyniku sprawdzenia informacji zawartych w dokumentach. Błąd oczywisty musi zostać wykryty na podstawie informacji zawartej w złożonym wniosku o przyznanie płatności, kiedy kontrola dotycząca spójności dokumentów i informacji przedstawionych przez rolnika wskazuje na wystąpienie takiego błędu. Zakwalifikowanie błędu do grupy błędów oczywistych następuje niezależnie od sposobu w jaki przeprowadzana jest kontrola dokumentów - wizualnie, ręcznie czy systemowo, po przeprowadzonej wnikliwej analizie konkretnego przypadku.

Zdaniem organu odwoławczego Kierownik BP nie jest organem uprawnionym, aby rozpatrywać sprawę w sposób merytoryczny wykraczając poza granice zakreślone przez stronę w złożonym wniosku o przyznanie płatności ani też jego modyfikowania. Powyższe oznacza w ocenie organu II instancji, że Kierownik BP nie ma możliwości, aby rozpatrzyć sprawę w taki sposób, który by prowadził do przyznania stronie wsparcia zgodnie z jej żądaniem (zmianą do wniosku), niż wynika to z ostatecznej deklaracji producenta. Bezspornym pozostaje fakt, że strona nie mogła już w terminie bezsankcyjnym (do 15 czerwca 2018 r.) złożyć poprawki do rzeczonego wniosku, gdyż wniosek w rozpatrywanej sprawie wpłynął 15 czerwca 2018 r.. Jednakże zgodnie z art. 13 ust. 1 i 3 rozporządzenia 640/2014, strona mogła złożyć jeszcze poprawki do rzeczonego wniosku po 15 czerwca. W związku z powyższym organ I instancji mógł rozpatrzyć wniosek tylko w zakresie w jakim został on prawidłowo wypełniony i złożony w terminie do 10 lipca 2018 r.. Ponadto strona w momencie składania wniosku ma pełne prawo podjąć decyzję jakie działki rolne mają być objęte płatnością w ramach danego pakietu.

Dyrektor ARiMR stwierdził, że deklaracja z wniosku winna być zgodna ze stanem faktycznym, a brak tej zgodności może skutkować zmniejszeniem kwoty płatności lub odmową jej przyznania. Zatwierdzając wniosek w aplikacji eWniosekPlus, beneficjent potwierdził prawdziwość podanych danych oraz oświadczył, że znane mu są zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności. Z niewątpliwych ustaleń poczynionych w ramach kontroli administracyjnej złożonego przez stronę wniosku wynikają następujące nieprawidłowości:

- działki rolne F1, G1, H1, na których zadeklarowano Pakiet 4. Wariant 4.5. Półnaturalne łąki świeże, nie leżą na obszarze Natura 2000,

- działka rolna M1, na której zadeklarowano Pakiet 5. Wariant 5.5. Półnaturalne łąki świeże, leży na obszarze Natura 2000.

Wniosek producenta został rozpatrzony jedynie w zakresie, w jakim został on prawidłowo wypełniony, a także w oparciu o przedłożone wraz z wnioskiem załączniki, w ustawowym terminie.

Organ powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lipca 2009 r. sygn. akt II GSK 1115/08 i podkreślił, że udział w programach pomocowych jest fakultatywny i wnioskodawca ponosi pełną odpowiedzialność za skutki podania we wniosku informacji niepełnych lub nieprawdziwych oraz złożenie wymaganych oświadczeń. Producent rolny nie wykazał należycie, aby omawiany błąd przy wypełnianiu wniosku był wynikiem okoliczności przez niego niezawinionych. Z tych względów nie istniały podstawy do zastosowania odstępstwa, określonego art. 15 rozporządzenia 640/2014, do odstąpienia od zastosowania kar. Kar administracyjnych nie stosuje się w odniesieniu do części wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność, co do których beneficjent poinformował właściwy organ na piśmie, że wniosek o przyznanie pomocy lub wniosek o płatność jest nieprawidłowy lub stał się niepoprawny od czasu jego złożenia, chyba że właściwy organ powiadomił wcześniej beneficjenta o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu lub o jakichkolwiek niezgodnościach we wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność. Tymczasem beneficjent poinformował organ, że wniosek jest nieprawidłowy i złożył zmianę do wniosku w czasie, kiedy została już przeprowadzona kontrola na miejscu. Dodatkowo organ wskazał, że w odniesieniu do złożonej zmiany do wniosku niezbędne jest wskazanie, iż nie mogła zostać uznana na korzyść beneficjenta ze względu na przekroczenie terminu na jej złożenie.

Organ uznał, że nie może przychylić się do prośby odwołania o nienakładanie sankcji Spółce w ramach wariantów 4.5. i 5.5., która została nałożona z uwagi na błędne zadeklarowanie pakietów. Powołał art. 19 ust. 2 rozporządzenia 640/2014, § 4 ust. 1 pkt 4 lit. e) oraz pkt 5 lit. e) rozporządzenia RSK go i ocenił, że organ I instancji prawidłowo uznał, że na powierzchni 57,85 ha w Wariancie 4.5. oraz na powierzchni 0,88 ha w Wariancie 5.5. nie zostały spełnione warunki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, co uzasadniało odmowę przyznania płatności i nałożenia sankcji.

Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na powyższą decyzję. Strona wniosła o uchylenie w całości decyzji wydanych w obu instancjach oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa prawnego, wg norm przepisanych. Zarzuciła naruszenie:

1/ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie przez organy ARiMR obowiązku podejmowania szybkich i skutecznych działań zmierzających do skompletowania prawidłowego wniosku i dokumentacji załączanej do wniosku, zgodnych z rzeczywistym stanem działek i ich zlokalizowaniem w odniesieniu do obszarów Natura 2000, w zakresie, w jakim ogólniejszy obowiązek określonego działania organów ARiMR wynika z art. 4 rozporządzenia 809/2014 w zw. z art. 8 k.p.a., i przez wzgląd na wzorzec postępowania sprecyzowany w formie szczegółowego obowiązku, o którym stanowi § 21 ust. 5a rozporządzenia RSK, ponieważ gdyby nie zaniechanie organów ARiMR wobec wniosku skarżącej o omawiane płatności na 2018 r., to błąd we wniosku mający cechy błędu oczywistego mógł zostać skorygowany w dowolnym czasie albo błąd ten powinien zostać uznany za poprawiony w wyniku działań podjętych w 2018 r. i w 2019 r. przez beneficjenta odnośnie wniosku;

2/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

a) naruszenie przepisu art. 4 rozporządzenia nr 809/2014 poprzez:

- ocenę, że omyłkowe zadeklarowanie we wniosku określonych działek rolnych do niewłaściwych wariantów (4.5 oraz 5.5) różniących się jedynie zlokalizowaniem działek na obszarach albo poza obszarami Natura 2000 nie może zostać uznane za błędy oczywiste w rozumieniu ww. przepisu, ponieważ stanowiłoby przeniesienie odpowiedzialności na organ za merytoryczną treść wniosku, podczas gdy omyłka w zadeklarowanych danych powinna być oceniona jako taka, która dotyka strony formalnej, gdyż będącej w istocie informacją o położeniu zadeklarowanych działek (na obszarach albo poza obszarami Natura 2000), a przy tym jest omyłką wykazującą cechy błędu oczywistego, o którym mowa w powołanym przepisie;

- niedopuszczenie do skorygowania przez skarżącą oczywistych błędów we wniosku na podstawie ww. przepisu art. 4 (czy to w sierpniu 2018 r. czy w maju 2019 r.), stanowiące uchybienie organu ARiMR w prowadzeniu postępowania odnośnie przyznania płatności, naruszające ww. przepis art. 4, jak również przepis art. 8 k.p.a., podczas gdy zasady, które powinien znać beneficjent, powinien znać także organ ARiMR i właściwie je stosować, a przynajmniej podjąć szybkie działania zmierzające do eliminacji błędu, co w okolicznościach sprawy, przy prawidłowej reakcji organu na ustalony oczywisty błąd we wniosku, powinno doprowadzić do jego skorygowania w dowolnym czasie, i przyznania płatności bez zastosowania kar administracyjnych na podstawie poprawionego, prawidłowego wniosku;

b) naruszenie przepisów art. 15 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia 640/2014 poprzez niezastosowanie odstąpienia od stosowania kar administracyjnych, w sytuacji ustalenia błędu producenta rolnego, gdy błąd ten miał charakter błędu niezawinionego i producent rolny poinformował organ o błędnych danych we wniosku w czasie właściwym poprzez działania Spółki w lipcu i sierpniu 2018 r., to jest co najmniej przed rozpoczęciem kontroli wniosku, a nie tak jak ocenił skarżony organ, że poinformowanie Agencji o błędzie we wniosku nastąpiło dopiero poprzez złożenie 15 maja 2019 r. zmiany wniosku, to jest po zawiadomieniu strony 14 stycznia 2019 r. o kontroli na miejscu.

W treści skargi podniesiono, że złożenie przez beneficjenta dokumentacji przyrodniczej, w tym ww. Informacji z 11 lipca 2018 r. określającej prawidłowe zadeklarowanie działek rolnych do wariantów w sprzeczności do danych zawartych w tym zakresie we wniosku, powinno być potraktowane jako poinformowanie właściwego organu, że wniosek jest nieprawidłowy w części obejmującej zadeklarowanie działek do wariantów 4.5 oraz 5.5. W ten sposób nastąpiło wypełnienie przesłanki z art. 15 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia 640/2014 wystąpienia niezawinionego błędu stanowiącego podstawę do odstąpienia w niniejszej sprawie od zastosowania kar administracyjnych. Błąd zgłoszono w formie pisemnej. Organ przyznający płatność po tym, jak otrzymał formularz z Informacją z 11 lipca 2018 r., mógł go bezpośrednio zidentyfikować. Miał on charakter błędu oczywistego. Był zauważalny wobec oczywistej niespójności deklaracji działek rolnych F1, G1, H1 i M1 zachodzącej pomiędzy wnioskiem a ww. Informacją.

Natomiast na sugestię urzędnika Biura Powiatowego ARiMR, strona dokonała w sierpniu 2018 r. skreślenia danych na Informacji z 11 lipca 2018 r..

Formalne czynności skarżącej, spełniające wymóg pisemności, z uwagi na fakt, że zostały dokonane na długo przed zawiadomieniem Spółki 14 stycznia 2019 r. o kontroli na miejscu, powinny odnieść ten skutek, że stanowią podstawę odstąpienia od stosowania kar administracyjnych wobec strony.

Powołano w skardze szereg wyroków, w tym wyroki: NSA z 8 lipca 2009 r. sygn. akt II GSK 1115/08 i z 25 października 2011 r. sygn. akt II GSK 1108/10 (i wskazane tam orzecznictwo), wyrok WSA w Krakowie z 25 września 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 1282/15. Podniesiono, że sądy zwracają uwagę, że zasady, które winien znać rolnik, powinien znać też organ i właściwie je stosować, a przynajmniej podjąć szybkie działania zmierzające do eliminacji błędu; w sytuacji więc, gdy organ jako profesjonalista, dysponujący wiedzą, doświadczeniem i fachowym zapleczem zauważa błąd po kilku latach, to mało przekonujące jest twierdzenie, że rolnik mógł wykryć błąd w zwykłych okolicznościach.

Zatem dostrzegając odpowiedzialność również organów ARiMR jako profesjonalistów w sprawach przyznawania płatności, autor skargi stwierdził, że niedopuszczenie do skorygowania przez stroną skarżącą oczywistych błędów we wniosku na podstawie art. 4 rozporządzenia 809/2014, czy to w sierpniu 2018 r. czy w maju 2019 r., stanowi uchybienie organu ARiMR w prowadzeniu postępowania odnośnie przyznania płatności, naruszające ww. przepis art. 4 tego rozporządzenia, jak również przepis art. 8 k.p.a..

Powołując się na § 21 ust. 5a rozporządzenia RSK podniesiono, że organ Agencji ma obowiązek ustalenia, czy grunty zadeklarowane przez rolnika w ramach danego zobowiązania są położone czy nie są położone na obszarze, dla którego został ustanowiony plan ochrony lub plan zadań ochronnych. Powyższe nierozerwalnie wiąże się z ustalaniem przez Agencję, czy zadeklarowane grunty znajdują się na obszarach czy poza obszarami Natura 2000, a jeśli Agencja ustali, że wbrew deklaracji i dokumentacji przyrodniczej, grunty te są położone na ww. obszarach, to kierownik właściwego biura powiatowego Agencji wzywa rolnika do złożenia poprawionej dokumentacji przyrodniczej zgodnie ze stanem faktycznym działek.

Z kolei na podstawie § 21 ust. 7 rozporządzenia RSK czynność, o której mowa w ust. 5a, dokonaną do dnia wydania decyzji w sprawie o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za dany rok, uważa się za dokonaną w terminie.

Prawodawca dąży zatem do takiego precyzyjnego ukształtowania obowiązków działania organów Agencji, z którego będzie wynikało, że organy Agencji weryfikują wnioski dotyczące wariantów 4.5 oraz 5.5 pod kątem zlokalizowania zadeklarowanych działek na określonych obszarach ochrony środowiska i mają obowiązek podejmowania szybkich i skutecznych działań zmierzających do skompletowania prawidłowego wniosku i dokumentacji załączanej do wniosku, zgodnych z rzeczywistym stanem działek i ich zlokalizowaniem w odniesieniu do obszarów ochrony.

Zasada postępowania przez organy ARiMR co do weryfikacji i załatwienia omawianego wniosku o płatności, zawierającego deklarację do wariantów 4.5 oraz 5.5, szczegółowo określona w przepisie § 21 ust. 5a rozporządzenia RSK, dodanym z dniem 31 marca 2020 r., jest - zdaniem skarżącej - jedynie uszczegółowieniem potwierdzającym obowiązywanie ogólniejszego obowiązku działania organów Agencji, wynikającego z profesjonalnego charakteru działań ARiMR, obejmującego obowiązek szybkiej i skutecznej oceny ogólnej danego przypadku w sytuacji oczywistego błędu podlegającego poprawieniu w dowolnym czasie zgodnie z przepisami.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Wniósł ponadto o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Powołując wyrok NSA z 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt II GSK 300/13 wskazał, że postępowanie w zakresie przyznania płatności rolnych jest wysoce sformalizowane, co przejawia się w ujednoliconym formularzu wniosku. Obowiązkiem wnioskodawcy jest zapoznanie się z jego treścią i jego prawidłowe wypełnienie. Poprzez złożenie podpisu na wniosku wnioskodawca przyjmuje na siebie odpowiedzialność za jego treść i kształtuje zakres złożonego żądania.

Sąd przy piśmie z 22 lipca 2020 r. doręczył stronie skarżącej odpis odpowiedzi na skargę wraz z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym (k. 23, 27 i 28 akt sądowych). Skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a., na wniosek stron, skarga wniesiona w niniejszej sprawie została rozpoznana w trybie uproszczonym. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd podzielił stanowiska organu, że ARiMR nie był w stanie wykryć błędu we wniosku. Skarżący nie zaznaczył checkboxu na stronie pierwszej wniosku, że wnioskuje o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013. ARiMR nie miał jakiejkolwiek informacji, że skarżący wnioskował o ww. płatność. Żądanie zawarte we wniosku o przyznanie płatności na rok 2018 zostało jednoznacznie sprecyzowane.

Nie zasługuje na akceptację argumentacja skarżącego, iż stwierdzone nieprawidłowości w zakresie płatności stanowią oczywistą omyłkę. W tym miejscu zauważyć należy, że pojęciem "błędu oczywistego" posługuje się art. 4 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) z 17 lipca 2014 r. nr 809/2014 ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności. Zgodnie z tym przepisem wnioski o przyznanie pomocy, wnioski o wsparcie, wnioski o płatność i dokumenty uzupełniające złożone przez beneficjenta mogą zostać skorygowane i poprawione w dowolnym czasie po ich złożeniu w przypadku stwierdzenia oczywistych błędów uznanych przez właściwy organ na podstawie ogólnej oceny danego przypadku, pod warunkiem że beneficjent działał w dobrej wierze. Właściwy organ może uznać oczywiste błędy tylko w przypadku, gdy mogą one być bezpośrednio zidentyfikowane w wyniku sprawdzenia informacji zawartych w dokumentach, o których mowa w akapicie pierwszym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że błąd jest oczywisty, jeżeli ujawnia się go bez żadnych dodatkowych informacji od wnioskodawcy, bądź konfrontacji z innymi dokumentami, wyłącznie na podstawie weryfikacji samego wniosku i załączników do wniosku. Błąd oczywisty to błąd, który można dostrzec "na pierwszy rzut oka", inaczej niebudzący wątpliwości, którego wykrycie nie wymaga przeprowadzenia działań kontrolnych. Warunkiem uznania błędu za oczywisty jest również ustalenie, że stronie nie można przypisać złej wiary w popełnieniu błędu. O kwalifikacji błędu jako oczywisty nie decyduje subiektywne odczucie odwołującego, lecz obiektywne cechy oraz charakter popełnionego błędu. Jeżeli z porównania kolejnych części wniosku wynika występująca między nimi sprzeczność, która powoduje, że wniosek jest niespójny, to błąd jest oczywisty i może być poprawiony w każdym czasie. Za błąd ten nie można natomiast uznać przypadku, gdy mimo sprawdzenia informacji zawartych we wniosku oraz dołączonych dokumentów, nie może być on w sposób prosty zidentyfikowany (por. wyroki NSA: z 27 czerwca 2019 r. sygn. akt I GSK 607/19, z 16 maja 2019 r. sygn. akt I GSK 363/19, z 2 lutego 2019 r. sygn. akt I GSK 3112/18, z 28 marca 2017 r. II GSK 1670/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem www. orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej "CBOSA").

Jak wynika z przekazanych Sądowi akt sprawy i uzasadnień wydanych decyzji, Spółka złożyła 15 czerwca 2018 r. poprzez aplikację eWniosekPlus do ARiMR wniosek o przyznanie szeregu płatności na rok 2018. Na podstawie wniosku producent rolny ubiegał się m.in. o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) w ramach Pakietu 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000, Wariant 4.5 Półnaturalne łąki świeże do powierzchni 68 ha oraz w ramach Pakietu 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000, Wariant 5.5. Półnaturalne łąki świeże do powierzchni 0,88 ha. W szczególności producent rolny zgłosił do ww. płatności do Pakietu nr 4 Wariant 4.5 działki: F1 o nr ewidencyjnym "[...]"6/1 o powierzchni 14 ha, G1 o nr 3/1 – 11,86 ha, H1 o nr 7/51 – 31,98 ha, M2 o nr 10/12 – 10,16 ha, a do pakietu 5. Wariant 5.5 działkę M1 o nr 10/12 – i powierzchni 0,88 ha. W zgłoszonych na formularzach dwóch zmianach do ww. wniosku: z 15 i 20 czerwca 2018 r. beneficjent nie dokonał korekt w odniesieniu do płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (k. 2/4 i 3/4).

W odwołaniu strona skarżąca przyznała, że błędnie zadeklarowała Wariant 4.5., półnaturalne łąki świeże leżą na obszarze Natura 2000. Wskazała, że prawidłowo powinna zadeklarować wariant 5.5, półnaturalne łąki świeże leżące poza obszarem Natura 2000.

Z ustaleń poczynionych w ramach kontroli administracyjnej złożonego przez stronę wniosku wynikają następujące nieprawidłowości:

- działki rolne F1, G1, H1, na których zadeklarowano Pakiet 4. Wariant 4.5., półnaturalne łąki świeże, nie leżą na obszarze Natura 2000,

- działka rolna M1, na której zadeklarowano Pakiet 5. Wariant 5.5., półnaturalne łąki świeże, leży na obszarze Natura 2000.

Wniosek skarżącej został rozpatrzony jedynie w zakresie, w jakim został on prawidłowo wypełniony, a także w oparciu o przedłożone wraz z wnioskiem załączniki, w ustawowym terminie.

W ocenie sądu błąd popełniony przez skarżącą przy wypełnianiu wniosku, nie jest oczywistą omyłką.

Błąd ten nie mógł bowiem zostać wykryty przez organ na podstawie analizy samego wniosku oraz dołączonych do niego załączników.

W konsekwencji Sąd nie podzielił zarzutów skargi w przedmiocie naruszenia: przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie podzielił bowiem twierdzeń strony skarżącej, że to organ odpowiada za to, że nie odgadł prawdziwych intencji wniosku. Deklaracja zawarta we wniosku winna być zgodna ze stanem faktycznym. Zatwierdzając wniosek w aplikacji eWniosekPlus, skarżąca potwierdziła prawdziwość podanych danych oraz oświadczyła, że znane jej są zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności. Nieprawidłowości zostały ustalone w ramach kontroli administracyjnej złożonego przez stronę skarżącą wniosku. Fakt ich wykrycia w trakcie kontroli nie oznacza, że chodzi w tym przypadku o błąd oczywisty, który mógł być wykryty w ramach kontroli wstępnej. Wprost przeciwnie, organ nie mógł ingerować w treść wniosku, gdyż proponowane przez stronę skarżącą zmiany dotyczą merytorycznej zawartości wniosku. Nie mogą one być zmieniane , w ramach sprostowania wniosku. W konsekwencji Sąd nie podzielił zarzutów skargi w przedmiocie naruszenia art. 4 rozporządzenia 809/2014 w zw. z art. 8 k.p.a.. Treść wniosku nie może być zmieniana w ramach błędu. Sąd nie uznał też zarzutu naruszenia przepisów art. 15 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia 640/2014 poprzez niezastosowanie odstąpienia od stosowania kar administracyjnych. Udział w programach rolnych jest fakultatywny i wnioskodawca ponosi pełną odpowiedzialność za skutki podania we wniosku informacji niepełnych lub nieprawdziwych oraz złożenie wymaganych oświadczeń. Skarżąca nie wykazała, że wypełnianie wniosku było wynikiem okoliczności przez nią niezawinionych. Z tych względów nie istniały podstawy do zastosowania odstępstwa, określonego art. 15 rozporządzenia 640/2014, do odstąpienia od zastosowania kar. Kar administracyjnych nie stosuje się w odniesieniu do części wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność, co do których beneficjent poinformował właściwy organ na piśmie, że wniosek o przyznanie pomocy lub wniosek o płatność jest nieprawidłowy lub stał się niepoprawny od czasu jego złożenia, chyba że właściwy organ powiadomił wcześniej beneficjenta o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu lub o jakichkolwiek niezgodnościach we wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność. Tymczasem beneficjent poinformował organ, że wniosek jest nieprawidłowy i złożył zmianę do wniosku w czasie, kiedy została już przeprowadzona kontrola na miejscu. Sankcje zostały nałożone Spółce z uwagi na błędne zadeklarowanie pakietów. Nie zostały spełnione warunki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, co uzasadniało odmowę przyznania płatności i nałożenia sankcji.

Z powyższych względów, uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.