Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 92/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi D.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 grudnia 2021 r. nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

D.M.(dalej jako "wnioskodawca", "strona" albo "skarżący"), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 grudnia 2021 r. nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 26 kwietnia 2021 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej

w L. wpłynął wniosek D.M., reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad matką – I.M. (ur. (...) 1941 r.).

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie, w tym wywiadu środowiskowego z dnia 5 maja 2021 r., organ pierwszej instancji decyzją z dnia 24 maja 2021 r. nr (...) odmówił wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

W podstawie prawnej decyzji organ pierwszej instancji wskazał m.in. art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej powoływanej w skrócie jako "u.ś.r.").

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przytoczył przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, podkreślając jednocześnie, że przesłanki określone we wskazanych przepisach są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione zostało od ich łącznego spełnienia.

Organ wskazał, że decyzją z dnia 5 października 2020 r. przyznano stronie specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu niepodjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką I.M. .

I.M. jest wdową, jej rodzice nie żyją. Rodzina wnioskodawcy składa się z trzech osób, to jest żony B.M. i córki K.M. Organ podkreślił, że na wnioskodawcy jako osobie spokrewnionej w pierwszym stopniu z niepełnosprawną I.M. ciąży obowiązek alimentacyjny na rzecz matki. Poza nim do alimentacji wobec matki zobowiązane są również pozostałe jej dzieci, których jest dziesięcioro. Dzieci te nie pomagają w opiece nad matką.

Organ pierwszej instancji podniósł, że w sprawie została spełniona przesłanka wieku określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. mimo że niepełnosprawność matki skarżącego nie powstała w okresach wskazanych w tym przepisie, bowiem w sprawie ma zastosowanie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13). W kwestii tej organ zaaprobował linię orzeczniczą sądów administracyjnych, która uznaje, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Ponadto organ pierwszej instancji stwierdził, że wobec oświadczenia stromy zawartego we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek negatywnych wskazanych art. 17 ust. 5 u.ś.r.

Jednakże organ pierwszej instancji odmówił wnioskodawcy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż uznał, że wnioskodawca nie spełnił przesłanki wskazanej w treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., polegającej na istnieniu związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem rzeczywistej, osobistej, stałej i bezpośredniej opieki nad osobą niepełnosprawną a rezygnacją z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowaniem.

Organ nie zaprzeczył, że I.M. wymaga opieki w określonym zakresie. W ocenie organu brak jest związku między rezygnacją z zatrudnienia przez D.M. a sprawowaną opieką nad matką, bowiem nie podejmował on zatrudnienia już zanim ustalono u jego matki stopień niepełnosprawności. Strona zrezygnowała z zatrudnienia w 2001 r. natomiast znaczny stopień niepełnosprawności u matki datuje się od dnia 25 czerwca 2014 r.. Między tymi zdarzeniami upłynęło 13 lat.

W ocenie organu pierwszej instancji zakres sprawowanej opieki również nie pozwala na stwierdzenie istnienia związku między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką. Organ stwierdził, że zakres opieki przedstawiony w przeprowadzonych wywiadach środowiskowych w dniu 29 września 2020 r. i w dniu 5 maja 2021 r. nie jest tak szeroki, by można uznać go za stałą, długotrwałą opiekę w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., która uniemożliwia podjęcie pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. W ocenie organu I.M. jest osobą w miarę samodzielną. Nie pozostaje ona sama w domu, zawsze przebywa z nią ktoś z domowników. Prowadzenie gospodarstwa domowego, w tym sprzątanie, pranie, zakupy, opłacanie rachunków, wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych, nie stanowią czynności o charakterze nadzwyczajnym, które wymagałyby rezygnacji z aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną. Czynności te stanowią codzienną rutynę osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. W ocenie organu również czynności takie jak pomoc w myciu, w kąpieli, ubieraniu, czy przygotowywaniu tylko dla niej posiłków nie są czynnościami przesądzającymi o tym, że zachodzi w sprawie opieka w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organ zwrócił uwagę, że wnioskodawcy w opiece nad matką, w tym w czynnościach higienicznych, pomaga jego niepracująca żona B.M. oraz córka K.. Organ podkreślił, że matka wnioskodawcy nie jest osobą leżącą, pieluchowaną, wymagającą z tego tytułu całkowitej, całodobowej opieki (np. mycia, karmienia, przebierania, zakładania pampersów, przeciwdziałania odleżynom). Normalną rzeczą jest pomoc członkowi najbliższej rodziny w podeszłym wieku. Pomoc taka byłaby zapewne przez stronę świadczona I.M. z racji jej wieku i chorób, nawet w sytuacji, gdyby nie legitymowała się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sama okoliczność wykonywania wyżej wskazanych czynności wynika z ogólnego obowiązku alimentacyjnego wobec rodziców, jaki płynie z przepisów ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Organ podkreślił, że orzeczenie o niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, jak również konieczność sprawowania opieki, nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu, liczne rodzeństwo wnioskodawcy winno wziąć udział w opiece w taki sposób (np. podział czasowy, partycypowanie w kosztach opiekunki, itp.), aby możliwym było podjęcie zatrudnienia przez wnioskodawcę, choćby w niepełnym wymiarze.

Organ zaznaczył nadto, że z uwagi na odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie uchylił decyzji w sprawie przyznania wnioskodawcy specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 1 grudnia 2021 r. nr (...) utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy, jako podstawę decyzji wskazując art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 i art. 24 u.ś.r.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy przytoczył przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji odnośnie konieczności stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13). Rozpatrując sprawę Kolegium nie wzięło zatem pod uwagę wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

W ocenie organu odwoławczego zasadnie organ pierwszej instancji odmówił stronie świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na brak spełnienia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę, bądź jej niepodejmowanie w tymże celu. Organ odwoławczy stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż strona nie zrezygnowała z pracy, aby podjąć się opieki nad matką. Rezygnacja z pracy przez stronę miała miejsce wiele lat przed koniecznością podjęcia opieki nad matką. Ze świadectwa pracy i oświadczenia wnioskodawcy wynika, że strona ostatni stosunek pracy zakończyła w kwietniu 2001 r. z powodu przedłużającego się zwolnienia lekarskiego, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności stwierdzono u niej dopiero w 2014 r., czyli po 13 latach od ustania zatrudnienia strony. Organ wskazał, że gdyby przyjąć, że niepełnosprawność u matki istnieje od 67 – go roku życia (zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności), czyli od roku 2008, to i tak nie można uznać, iż rezygnacja z zatrudnienia w 2001 r. miała związek z opieką nad matką. Organ odwoławczy podkreślił, że w latach 2014 - 2016 strona posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże w latach 2001 - 2014 nie udokumentowała żadnego zatrudnienia.

W ocenie organu przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszym przypadku stanowiłoby uzyskanie przez stronę zastępczego źródła dochodu, a to nie jest celem tego świadczenia.

Odwołując się do poglądów zaprezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych organ odwoławczy wskazał, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie zatrudnienia.

W ocenie organu odwoławczego zakres opieki sprawowanej przez stronę nie wypełniała dyspozycji ww. normy prawnej, bowiem jak wynika z materiału dowodowego opieka ta ma charakter pomocy w czynnościach dnia codziennego, do której wnioskodawca jest zobowiązany jako syn.

Z wywiadu środowiskowego wynika, że matka wnioskodawcy cierpi na liczne schorzenia jednak jest dość samodzielna, gdyż potrafi sama, choć z pomocą ubrać się, umyć, zjeść przygotowane posiłki, porusza się po domu (choć z pomocą kuli), wychodzi pod opieką na spacery, jest zawożona do fryzjera. Zastrzyki robi sobie sama oraz przyjmuje przygotowane leki. W ocenie organu odwoławczego tak świadczona pomoc nie wykracza poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zakres tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji i stosunków rodzinnych. W tej sytuacji trudno jest zdaniem Kolegium uznać, że jedynie wnioskodawca, który nie mieszka sam z matką a wraz z innymi członkami rodziny, z niepracującą żoną oraz córką, robi zakupy, pierze, gotuje dla swojej matki, jak i to, że wymienione czynności zajmują mu cały dzień.

Organ odwoławczy podkreślił, że wnioskodawca powinien sprawować opiekę wspólnymi siłami z pozostałymi członkami rodziny. Organ zwrócił uwagę, że matka wnioskodawcy ma pokój u drugiego syna, który pracuje do godz. 16.00, a gdyby wymagała tego sytuacja jest on zobowiązany zapewnić opiekę matce. Ponadto do opieki zobowiązane są pozostałe dzieci I.M., z których kilka nie pracuje i zamieszkuje w niedalekiej odległości od miejscowości zamieszkania wnioskodawcy.

Końcowo organ podkreślił, że zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż wnioskodawca może podjąć pracę w warunkach chronionych nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy lub w innej formie wskazanej w art. 3 pkt. 22 u.ś.r. i w dalszym ciągu pomagać matce po jej zakończeniu (np. rano, po południu).

D.M., reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, zaskarżył powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

Skarżący wniósł o uchylenie wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji podnosząc zarzuty:

1. naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., polegającą na zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad matką podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje. Ponadto przyjecie, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

2. naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 oraz art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, to jest faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Skarżący podniósł, że ustalenia organu dotyczące zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad matką, zostały poczynione w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy, bowiem z okoliczności sprawy wynika, że opieka nad matką skarżącemu zajmuje znaczną część dnia. W ocenie skarżącego przesłanka związku przyczynowo -skutkowego warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację gotowości niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Taka sytuacja w ocenie skarżącego zachodzi w niniejszej sprawie.

Na poparcie stanowiska skarżący przywołał fragmenty uzasadnień wyroków sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd bada zaskarżony akt (w realiach niniejszej sprawy decyzję administracyjną) pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Tym samym aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy,

bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiotem oceny skarżący uczynił decyzję organu odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Wskazać w tym miejscu należy, że w art. 17 u.ś.r. szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny

i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji

i edukacji.

Sąd wskazuje, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Podkreślenia przy tym wymaga, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki". Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Ponadto należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2020 r.; sygn. akt I OSK 1148/20, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja

z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały

w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone

w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę

do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2020 r.; sygn. akt

I OSK 516/19; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W każdej sprawie właściwy organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować

z zatrudnienia (zob. w tej materii: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

13 maja 2015 r.; sygn. akt I OSK 2820/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji zgodnie odmówiły skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, stwierdzając tożsamo, że w sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a mianowicie po pierwsze brak jest związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy zapewnieniem przez wnioskodawcę opieki niepełnosprawnej matce, a rezygnacją z zatrudnienia, gdyż rezygnacja z zatrudnienia miała miejsce na wiele lat przed ustaleniem u jego matki znacznego stopnia niepełnosprawności. Po drugie, w ocenie organów brak jest związku przyczynowo–skutkowego, gdyż wskazany zakres obowiązków w ramach sprawowanej opieki, ma charakter pomocy w czynnościach dnia codziennego. Sprawowana opieka nie stanowi opieki całodobowej i nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze Związek ten wyklucza także to, że opieki tej skarżący nie wykonuje sam, a odbywa się ona przy pomocy domowników.

W tym miejscu, w kwestii związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją, czy niepodejmowaniem pracy, a koniecznością sprawowania opieki przez skarżącego, Sąd pragnie przywołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjny wyrażone w wyroku z dnia 20 stycznia 2016 r. (sygn. akt I OSK 874/15; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyroku tym wskazano na niedopuszczalność różnicowania sytuacji prawnej osób, które z powodu sprawowania opieki rezygnują z wykonywanej już pracy oraz tych, które z tego samego powodu rezygnują z samego podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Obie te grupy osób powstrzymują się od podejmowania pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Rezygnację należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Wykładnia omawianego pojęcia musi się więc odbywać przez pryzmat celu jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom opiekę tę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Z punktu widzenia takiego celu świadczenia nie jest istotne, czy nastąpiła rezygnacja z trwającego zatrudnienia, czy rezygnacja z jego podjęcia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą. Taka wykładnia znajduje pełne umocowanie w wartościach konstytucyjnie chronionych: godności człowieka pozbawionego zdolności do samodzielnej egzystencji, w zasadzie demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej i konstytucyjnej i w zasadzie równości wobec prawa.

W ocenie Sądu zestawiając okoliczności faktyczne rozpatrywanej sprawy ze wskazaną regulacją prawną organy orzekające prawidłowo uznały, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nie uzasadnia uznania tej opieki za taką jakiej wymaga art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż umożliwia podjęcie skarżącemu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 25 lipca 2014 r. wynika, że matka skarżącego została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności z powodu choroby wzroku oraz innych schorzeń (symbol 11-I 04-O). Orzeczony stopień ma charakter trwały i został wydany na stałe.

Należy podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uprawnia do stwierdzenia, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym wyklucza automatycznie obowiązek wykazania związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia. Nie każda opieka nad taką osobą będzie uniemożliwiać zatrudnienie. Nie można bowiem czynić z góry założenia, że konieczne będzie udzielanie takiej osobie opieki kompleksowej przez cały czas.

Z materiału dowodowego sprawy w żaden sposób nie wynika aby opieka nad niepełnosprawną matką (która nie zamieszkuje wspólnie ze skarżącym) sprawowana przez skarżącego wykluczała całkowicie podjęcie przez niego jakiegokolwiek zatrudnienia lub pracy zarobkowej. W postępowaniu ustalono bezsprzecznie, że matka skarżącego pomimo konieczności wsparcia ze strony osoby trzeciej wykonuje określone czynności samodzielnie.

Z wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącego I.M., nie jest osobą leżącą i wymagającą z tego tytułu całkowitej i całodobowej opieki (obejmującej choćby konieczność np. karmienia, pojenia, cewnikowania, pamersowania itp.). O braku potrzeby sprawowania opieki nieustannie świadczy to, że I.M. porusza się samodzielnie, samodzielnie wykonuje sobie zastrzyki. Jak wynika z wywiadu część czynności higienicznych przy I.M. wykonuje niepracująca zawodowo żona skarżącego i jego córka. Organy zasadnie uznały, że wątpliwym jest by większość czynności związanych z opieką nad matką skarżący, który mieszka z innymi domownikami, wykonywał sam. Podawanie leków, gotowanie obiadów czy sprzątanie nie wykluczają wykonywania pracy zawodowej, gdyż są czynnościami głównie związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego i przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków i leków) – tym bardziej w sytuacji wspólnego zamieszkiwania opiekuna z innymi domownikami - dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej.

Związane z opieką nad matką czynności skarżącego rozpatrywane kompleksowo nie są zatem, jak zasadnie uznały organy orzekające, czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiającą podjęcie przez skarżącego jakiejkolwiek pracy. Należy mieć przy tym na uwadze, że czynności składające się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego to zbiór czynności, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z ustaleń poczynionych w sprawie bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że skarżący z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką, ma możliwość, na tle stwierdzonej w wywiadzie środowiskowym częściowej samodzielności matki, podjęcia pracy. Zdaniem Sądu rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką,

jak i kwestii związanych z jego stanem zdrowia oraz możliwością samodzielnego funkcjonowania w określonych sferach życia. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która to zawiera w pełni wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

W skardze z kolei nie zawarto jakichkolwiek argumentów pozwalających na podważenie zasadności wydanych rozstrzygnięć. Argumentacja uzasadnienia skargi ograniczona została w istocie do przedstawienia zapatrywań wyrażonych w orzecznictwie sądów administracyjnych, prostego zaprzeczenia poczynionym przez organy ustaleniom oraz wyciągniętym na ich podstawie prawidłowym wnioskom jak i wskazania, że skarżący wykonuje wobec matki wszystkie czynności związane z jej codziennym funkcjonowaniem.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

Wyrok w sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.

.