Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 530/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 33, art. 34, art. 35a, art. 83
journal: Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
article: art. 135, art. 153, art. 145 par. 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Tomasz Grossmann (spr.) Protokolant ref. staż. Agata Pawlicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2015 r. sprawy ze skargi Fundacji "N" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie wyrażenia zgody na wycinkę drzew 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącej Fundacji "N" kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 20 marca 2014 r. o sygn. akt II SA/Po 1267/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej w skrócie: "WSA w Poznaniu" lub "WSA"), uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z (...) r. nr (...) oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji zezwalającej na wycinkę drzew.

Powyższy wyrok zapadł w stanie faktycznym i prawnym szczegółowo opisanym w jego uzasadnieniu, w którym w szczególności wskazano, że decyzją z(...) r. nr (...) Burmistrz Gminy S. (dalej jako: "Burmistrz"), na podstawie art. 83 ust. 1 i 3 oraz art. 86 ust. 1 pkt 5, 6 i 9 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880, z późn. zm.; dalej w skrócie: "u.o.p.") udzielił, na wniosek Powiatu Międzychodzkiego (dalej jako "Powiat"), zezwolenia na dokonanie wycinki 185 drzew będących własnością Powiatu, rosnących w pasie drogi powiatowej (...) S.–G.–droga wojewódzka nr (...) (dalej jako: "Zezwolenie"). Jednocześnie, w oparciu o art. 107 § 4 k.p.a., organ odstąpił od sporządzenia uzasadnienia. Decyzja ta, wobec niezaskarżenia jej przez stronę, uzyskała przymiot ostateczności.

P. K. E. Okręg (...) (dalej jako: "Wnioskodawca" lub "PKE") w piśmie z (...) r. wniósł o stwierdzenie nieważności Zezwolenia, jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa. Nadto Wnioskodawca domagał się naliczenia administracyjnych kar za wycięcie drzew "bez zezwolenia". Z uzasadnienia wniosku wynikało, że drzewa, które wycięto na podstawie Zezwolenia, rosły na obszarze Natura 2000 ustanowionym na podstawie ustawy o ochronie przyrody, a zgodnie z art. 33 tej ustawy projekt przedsięwzięcia o potencjalnym bezpośrednim lub pośrednim wpływie na stan obszaru Natura 2000 podlega ocenie dokonywanej na podstawie tytułu I działu VI ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150; dalej w skrócie: "p.o.ś."), pod względem ewentualnych skutków planu lub przedsięwzięcia w odniesieniu do siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000. Ponadto Wnioskodawca podniósł, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz. U. Nr 257, poz. 2573), sporządzenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko mogą wymagać m.in. drogi publiczne o nawierzchni utwardzonej. Dalej we wniosku wskazano, że szczegółowymi uwarunkowaniami, związanymi z kwalifikowaniem przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na środowisko do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko, są m.in. walory przyrodnicze i krajobrazowe, obszary wymagające specjalnej ochrony ze względu na występowanie gatunków roślin i zwierząt oraz ich siedlisk objętych ochroną, w tym obszary sieci Natura 2000, i w takim przypadku niezbędne jest zasięgnięcie opinii wojewody. Ten etap postępowania został, w ocenie Wnioskodawcy, pominięty, a zgodnie ze wskazanymi przepisami dla inwestycji planowanej na obszarze Natura 2000 powinien być rozpatrywany wariant alternatywny, co również pominięto.

Decyzją z (...) r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej w skrócie jako: "SKO" lub "Kolegium") odmówiło stwierdzenia nieważności Zezwolenia. Po rozpoznaniu wniosku PKE o ponowne rozpatrzenie sprawy, SKO, decyzją z (...) r. nr (...), utrzymało w mocy decyzję własną z (...) r.

Na skutek skargi wniesionej przez PKE, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z 19 maja 2009 r. o sygn. akt II SA/Po 968/08, uchylił zaskarżoną decyzję SKO z (...) r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z (...) r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej usunięcia drzew. Następnie wyrokiem z 24 sierpnia 2010 r. o sygn. akt II OSK 1300/09 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną SKO od ww. wyroku WSA. W uzasadnieniu Sąd II instancji stwierdził, że WSA zasygnalizował organowi, iż prawidłowe zakwalifikowanie wniosku Starosty Powiatowego w M. (dalej jako "Starosta") z (...) r. miało przesądzające znaczenie dla zastosowania właściwych przepisów. WSA podkreślił bowiem, że wskazanie prawidłowej podstawy prawnej (art. 83 ust. 1 lub art. 33–35a u.o.p.) oraz ocena ewentualnego w tym zakresie naruszenia prawa winna zostać przeprowadzona z uwzględnieniem charakteru tego ewentualnego naruszenia. Za niewystarczające w tym zakresie NSA uznał stwierdzenie, że "wniosek inicjujący postępowanie złożył starosta, a zatem podmiot, od którego można zasadnie oczekiwać znajomości przepisów materialno-prawnych, procedur i właściwości organów w różnych sprawach", i stwierdził, że nie można również zgodzić się z poglądem, iż o tym, że nie ziściły się przesłanki stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, przesądza fakt, iż "gdyby decyzja nie odnosiła się w całości do żądania wnioskodawcy, to z pewnością zostałaby przez niego zakwestionowana". NSA wyjaśnił, że jeżeli SKO, jak twierdzi, w toku postępowania nieważnościowego poczyniło ustalenia co do ewentualnej możliwości zastosowania w toku postępowania administracyjnego art. 33–35a u.o.p., to rozważania te winny znaleźć odzwierciedlenie w zaskarżonej decyzji. W świetle zarzutów wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy właśnie brak ustaleń co do ewentualnej możliwości zastosowania w toku postępowania administracyjnego art. 33–35a u.o.p. doprowadził Sąd I instancji do wniosku, iż postępowanie przeprowadzono z naruszeniem przepisów postępowania, i to w takim stopniu, że mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy, o czym mówi art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.").

Decyzją z (...) r. nr (...) Kolegium ponownie odmówiło stwierdzenia nieważności Zezwolenia. Na skutek wniosku PKE o ponowne rozpatrzenie sprawy – w którym zarzucono m.in., że organ nie wykonał zaleceń zawartych w wyroku NSA o sygn. akt II OSK 1300/09 – SKO, decyzją z (...) r. nr (...), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję własną.

Wyrokiem z 08 lutego 2012 r. o sygn. akt IV SA/Po 1043/11, wydanym po rozpoznaniu skargi PKE, WSA w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję SKO z (...) r. i poprzedzającą ją decyzję tego organu z (...) r.

W uzasadnieniu WSA stwierdził, że organ nie wykonał w sposób wyczerpujący wytycznych zawartych w przywołanych wyżej orzeczeniach w odniesieniu do obowiązku zbadania, czy na gruncie złożonego wniosku dopuszczalne było wydanie zezwolenia na wycinkę drzew, czy też taki wniosek z uwagi na planowaną realizację inwestycji był niedopuszczalny ze względu na art. 33–35a u.o.p.

WSA wytknął Kolegium, że w przedmiotowej sprawie skoncentrowało się na wykazaniu, iż treść wniosku wyraźnie wskazuje, że inwestor wystąpił o wydanie zezwolenia na wycinkę drzew, jednak, pomimo wytycznych zawartych w wyrokach, nie zbadał możliwości zastosowania w toku postępowania administracyjnego art. 33–35a u.o.p. WSA nie zgodził się z organem co do tego, że wniosku inwestora nie można odczytywać jako dotyczącego inwestycji drogowej. W ocenie WSA planowana wycinka drzew, co wynika wprost z wniosku, była związana z planowaną przebudową drogi, a więc z inwestycją drogową, zatem nie można się zgodzić się z organem, że kwestia wycinki drzew jest sprawą oddzielną od inwestycji budowlanej. WSA zgodził się natomiast z organem, że inna jest podstawa prawna wydana zezwolenia na wycinkę drzew, a inna jest podstawa do wydania zezwolenia na realizację planów, jak również inna jest właściwość organów w tych sprawach. Jednakże, w ocenie WSA, powyższe regulacje pozostają ze sobą w związku i wprawdzie oba przepisy nie mogą być jednocześnie stosowane, to dopiero wykluczenie możliwości zastosowania w sprawie trybu przewidzianego w art. 33–35a u.o.p. pozwala organowi na wydawanie decyzji w trybie art. 83 u.o.p. Na uzasadnienie takiej wykładni WSA powołał, wyrażoną w art. 5 Konstytucji RP i doprecyzowaną w art. 3 pkt 50 p.o.ś., zasadę zrównoważonego rozwoju, jak również przepisy ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania Zezwolenia: art. 4 ust. 1, art. 2 ust. 1 pkt 9 i art. 2 ust. 2 pkt 5. Zdaniem WSA powyższe regulacje jednoznacznie wskazują, że organ – mając na względzie zasadę zrównoważonego rozwoju oraz wynikający z niej obowiązek organu dbałości o środowisko – po otrzymaniu wniosku na wycinkę tak dużej liczby drzew w związku z realizacją inwestycji drogowej na obszarze Natura 2000, winien w pierwszej kolejności ustalić, czy w niniejszej sprawie nie będzie miała zastosowania procedura określona w art. 33–35a u.o.p.

Dalej WSA stwierdził, że wprawdzie w aktach administracyjnych znajduje się oświadczenie Wojewody (...) (dalej jako: "Wojewoda") z (...) r., iż przebudowa drogi powiatowej (...) (nowy numer: (...) ) S.–U. na długości 7.157 m, wraz z budową ścieżki rowerowej na odcinku od wiaduktu kolejowego do ośrodków wypoczynkowych o długości 1703 m, ze względu na charakter prac (wykonanie odnowy nawierzchni bitumicznej drogi, korekta łuków drogowych, odnowienie drogi i inne prace towarzyszące modernizacji) nie spowoduje negatywnych skutków dla obszaru Natura 2000, to jednak z uwagi na fakt, iż Sąd nie dysponuje aktami Wojewody związanymi z wydaniem takiego oświadczenia, brak jest możliwości dokonania oceny, czy oświadczenie dotyczy dokładnie tej samej inwestycji, do której odnosi się decyzja zezwalająca na wycinkę drzew. WSA zwrócił uwagę, że opis charakteru prac w przedmiotowym oświadczeniu (wykonanie odnowy nawierzchni bitumicznej drogi, korekta łuków drogowych, odnowienie drogi i inne prace towarzyszące modernizacji) nie obejmuje wycinki drzew, a w oświadczeniu tym podniesiono, że główne zagrożenie dla tego obszaru to wyrąb starodrzewu i drzew dziuplastych. Ponadto WSA podniósł, że co do tej samej inwestycji Burmistrz wydał postanowienie z (...) r. o odstąpieniu od obowiązku sporządzenia raportu oddziaływania na środowisko. W ocenie WSA obowiązkiem organu było w szczególności ustalenie, czy podstawą wydania ww. oświadczenia przez Wojewodę był ten sam projekt przebudowy drogi z zaznaczonymi drzewami do wycięcia, co następnie pozwoli ocenić, czy w przedmiotowej sprawie zachodziły przesłanki do zastosowania trybu przewidzianego w art. 33–35a u.o.p. W razie ustalenia, iż Wojewoda wydał ww. oświadczenie na podstawie projektu budowlanego, który załączono następnie do wniosku o wydanie decyzji na wycinkę drzew, to uznać należy, że w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do wydania zezwolenia, o którym mowa w art. 34 u.o.p., ponieważ z oświadczenia tego jednoznacznie wynika, iż planowana przebudowa drogi mogła mieć istotne negatywne oddziaływanie na obszar Sieci Natura 2000 chronione prawem polskim. WSA wyraził przy tym pogląd, że wydanie zezwolenia, o którym mowa w art. 34 u.o.p., uzależnione jest właśnie od tego negatywnego wpływu na siedliska przyrodnicze oraz gatunki roślin i zwierząt, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000. W końcowych wytycznych WSA zwrócił organowi uwagę na potrzebę respektowania przepisów art. 153 p.p.s.a. oraz art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., akcentując w szczególności zobowiązanie organu do jednoznacznego ustalenia i wypowiedzenie się co do tego, czy w przedmiotowej sprawie zachodziły przesłanki do zastosowania trybu przewidzianego w art. 33-35a u.o.p., a w tym celu organ powinien m.in. zbadać, czy podstawą wydania w dniu (...) r. przez Wojewodę oświadczenia był ten sam projekt przebudowy drogi z zaznaczonymi drzewami do wycięcia.

Jednocześnie WSA wyjaśnił, że z uwagi na stwierdzone uchybienia nie przeprowadził oceny zaskarżonej decyzji pod względem materialnoprawnym, gdyż dopiero prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy pozwoli Sądowi na ocenę prawidłowości zastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego. Zarazem WSA nie podzielił zarzutów dotyczących nieuwzględnienia przez Kolegium żądania przeprowadzenia dowodów wskazanych w skardze, podnosząc, że organ na podstawie art. 78 k.p.a. nie jest zobowiązany do uwzględniania wszystkich wniosków dowodowych strony, jeżeli okoliczności mające znaczenie dla sprawy stwierdzone są wystarczająco innym dowodem lub jeżeli wnioski dowodowe dotyczą okoliczności, które nie mają znaczenia w sprawie. Z powołaniem się na art. 76 § 1 i 3, art. 78 i art. 12 § 1 k.p.a. oraz art. 83 i art. 86 pkt 6 u.o.p. WSA stwierdził, że organ zasadnie nie uwzględnił wniosków dowodowych strony i w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, dlaczego nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku strony o przesłuchanie wskazanych przez nią świadków.

W wyniku ponownego przeprowadzenia postępowania po opisanym wyżej wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po 1043/11, Kolegium, decyzją z 31 października 2012 r. nr SKO.OŚ.405.118.2012, odmówiło stwierdzenia nieważności Zezwolenia. Równobrzmiące wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy wnieśli: PKE i Fundacja "N" (dalej jako: "Fundacja"). Po ich rozpoznaniu SKO, decyzją z (...) r. nr(...) , utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję własną.

Przywołanym na wstępie wyrokiem z 20 marca 2014 r. o sygn. akt II SA/Po 1267/13, wydanym na skutek skargi Fundacji, WSA w Poznaniu uchylił decyzję SKO z (...) r. i poprzedzającą ją decyzję tego organu z (...) r.

W uzasadnieniu WSA stwierdził, że SKO przy wydawaniu zaskarżonej decyzji dopuściło się naruszenia art. 153 p.p.s.a., co miało wpływ na wynik sprawy. W kontekście tego przepisu za niedopuszczalne, w ocenie WSA, uznać należało wyrażenie przez SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji poglądu, iż skoro przepisy art. 33–35a u.o.p. znajdują się w części ustawy dotyczącej form ochrony przyrody, a przepisy dotyczące wydania zezwolenia na usunięcie drzew znajdują się z kolei w części dotyczącej ochrony terenów zadrzewień i zieleni, to tym samym wydanie decyzji na usunięcie drzew nie podlega przepisom dotyczącym form ochrony przyrody, a wyłącznie przepisom dotyczącym ochrony terenów zieleni i zadrzewień. Pogląd ten stoi bowiem w sprzeczności z wiążącym stwierdzeniem zawartym w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt IV SA/Po 1043/11, gdzie Sąd wprost wskazał, iż choć inna jest podstawa prawna wydana zezwolenia na wycinkę drzew, a inna do wydania zezwolenia na realizację planów mogących w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000, jak również inna jest właściwość organów w tych sprawach, to jednak powyższe regulacje pozostają ze sobą w związku i wprawdzie oba przepisy nie mogą być jednocześnie stosowane, jednakże dopiero wykluczenie możliwości zastosowania w sprawie trybu przewidzianego w art. 33–35a u.o.p. pozwala organowi na wydawanie decyzji w trybie art. 83 u.o.p.

Dalej WSA podkreślił, że przy wykładni pojęć użytych w art. 33 ust. 1 i art. 34 u.o.p., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania Zezwolenia, uwzględniać należy cele dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz. Urz. WE L 206 z 22 lipca 1992 r., s. 7 ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, Rozdział 15, t. 2, s. 102; dalej jako: "dyrektywa siedliskowa"). Zgodnie z art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej każdy plan lub przedsięwzięcie, które nie jest bezpośrednio związane lub konieczne do zagospodarowania terenu, ale które może na nie w istotny sposób oddziaływać, zarówno oddzielnie, jak i w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami, podlega odpowiedniej ocenie jego skutków dla danego terenu z punktu widzenia założeń jego ochrony. W świetle wniosków wynikających z tej oceny oraz bez uszczerbku dla przepisów ust. 4 właściwe władze krajowe wyrażają zgodę na ten plan lub przedsięwzięcie dopiero po upewnieniu się, że nie wpłynie on niekorzystnie na dany teren oraz, w stosownych przypadkach, po uzyskaniu opinii całego społeczeństwa. Powyższe oznacza, iż pojęcia działania, czy też przedsięwzięcia, o jakich mowa w art. 33 i art. 34 u.o.p. wykładać należy szeroko i w połączeniu z innymi zamierzeniami dotyczącymi danego obszaru podlegającego ochronie. W realiach niniejszej sprawy powyższe oznacza, iż również wycinka drzew nie tylko może, ale wręcz musi być oceniana pod kątem weryfikacji, czy nie stanowi ona działania mogącego w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000.

Zdaniem WSA błędna wykładnia przepisów prawa materialnego dokonana przez Kolegium powiązana była z niewłaściwą realizacją przez organ wytycznych zawartych w uzasadnieniu prawomocnego wyroku o sygn. akt IV SA/Po 1043/11, co skutkowało naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W wyroku tym Sąd wskazał bowiem, iż obowiązkiem organu było w szczególności ustalenie, czy podstawą wydania przez Wojewodę oświadczenia z (...) r. był ten sam projekt przebudowy drogi z zaznaczonymi drzewami do wycięcia, który załączono następnie do wniosku o wydanie Zezwolenia. Jednocześnie Sąd wskazał, iż wprawdzie w aktach administracyjnych znajduje się oświadczenie Wojewody z (...) r., iż przebudowa przedmiotowej drogi powiatowej, ze względu na charakter prac (wykonanie odnowy nawierzchni bitumicznej drogi, korekta łuków drogowych, odnowienie drogi i inne prace towarzyszące modernizacji) nie spowoduje negatywnych skutków dla obszaru Natura 2000, to jednak z uwagi na fakt, iż Sąd nie dysponuje aktami Wojewody związanymi z wydaniem takiego oświadczenia, brak jest możliwości dokonania oceny, czy oświadczenie dotyczy dokładnie tej samej inwestycji, do której odnosi się Zezwolenie.

Dalej WSA podkreślił, że pomimo takich, jednoznacznych w swojej wymowie wytycznych, SKO nie przeprowadziło dowodów pozwalających na poczynienie w tym zakresie niezbędnych ustaleń, ograniczając się przy ponownym rozpoznaniu sprawy jedynie do wystąpienia do Wojewody z prośbą o interpretację jego oświadczenia z (...) r. i uzyskania od Wojewody w odpowiedzi, nic nie wnoszącego do sprawy, pisma z (...) r. oraz przedstawienia własnych, nie znajdujących oparcia w treści zebranego materiału dowodowego, wywodów jakoby wniosek o wydanie zezwolenia na wycinkę drzew skierowany do Burmistrza i opinia Wojewody z 02 lutego 2006 r. dotyczyły tego samego zamierzenia inwestycyjnego. Wystąpienie przez SKO do Wojewody z prośbą o wyjaśnienie, czy jego oświadczenie z (...) r. dotyczyło tej samej inwestycji, co Zezwolenie, stanowiło, zdaniem WSA, oczywiste naruszenie prawa procesowego, albowiem było ono próbą doprowadzenia do zastąpienia organu administracji prowadzącego postępowanie nieważnościowe w rozstrzygnięciu sprawy przez inny organ. Samodzielnych ustaleń Kolegium co do powyższej, istotnej dla sprawy, okoliczności nie można bowiem zastępować ocenami innego organu, nie orzekającego w niniejszej sprawie.

Zatem, w ocenie WSA, w realiach tej sprawy, SKO nie powinno zwracać się do Wojewody z prośbą o interpretację jego oświadczenia z (...) r., lecz realizując wytyczne Sądu winno uzyskać wgląd do akt postępowania zakończonego wydaniem tego oświadczenia, a następnie samodzielnie porównać dokumentację przedłożoną przez inwestora Wojewodzie z dokumentacją dołączoną do wniosku o wydanie zezwolenia na wycinkę drzew. Dokonanie powyższej czynności pozwoli bowiem na jednoznaczne i bezsporne ustalenie, czy Wojewoda wydając oświadczenie z (...) r. – stwierdzające, iż przebudowa drogi powiatowej (...) (nowy nr (...)) S.–U. na długości: 7.157 m, wraz z budową ścieżki rowerowej na odcinku od wiaduktu kolejowego do ośrodków wypoczynkowych o długości 1703 m, nie spowoduje negatywnych skutków dla obszaru Natura 2000 – oświadczeniem tym obejmował także ten element zamierzeń inwestycyjnych zarządcy drogi, jakim była wycinka 185 drzew rosnących wzdłuż tej drogi.

Zdaniem WSA, w świetle wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku o sygn. akt IV SA/Po 1043/11 ustalenie, że w dokumentacji przedłożonej Wojewodzie przed wydaniem oświadczenia z (...) r. wskazane były drzewa przeznaczone do wycięcia w związku z modernizacją drogi, skutkować będzie stwierdzeniem, iż Wojewoda jako właściwy organ dokonał oceny, że powyższa wycinka nie będzie miała negatywnego wpływu na obszar Sieci Natura 2000, co z kolei pozwoli na stwierdzenie, iż Burmistrz uprawniony był do wydania decyzji o wyrażeniu zgody na wycięcie 185 przedmiotowych drzew. Natomiast w przypadku ustalenia, iż w tej dokumentacji brak było wskazania, że opiniowana inwestycja w postaci modernizacji drogi wiązać się będzie z wycinką 185 drzew wzdłuż tej drogi, to na organie rozpatrującym wniosek o stwierdzenie nieważności Zezwolenia spocznie obowiązek dokonania samodzielnej oceny, czy przedsięwzięcie polegające na wycince 185 przedmiotowych drzew było działaniem mogącym w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000. Nie można przy tym, zdaniem WSA, wykluczyć konieczności uzyskania w tym zakresie opinii biegłego, albowiem ustalenie czy dane działanie może w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na te gatunki, wymagać może wiadomości specjalnych, których nie posiada organ.

WSA zaznaczył, że poczynienie powyższych ustaleń będzie niezbędne w świetle wiążącej oceny prawnej, iż dopiero wykluczenie możliwości zastosowania w sprawie trybu przewidzianego w art. 33-35a u.o.p. pozwala organowi na wydawanie decyzji w trybie art. 83 u.o.p. Wykluczenie konieczności procesowania w sprawie w trybie art. 33-35a u.o.p. wymaga zaś ustalenia, iż dane zamierzenie (w niniejszej sprawie polegające na wycince 185 drzew) nie jest działaniem mogącym w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000.

Ponadto WSA wskazał, że SKO rozpoznając sprawę winno także dokonać ustaleń czy w dacie wydania kwestionowanej decyzji Burmistrza z (...) r. obszar wycinki drzew, której decyzja ta dotyczyła, był obszarem projektowanym do objęcia ochroną w ramach sieci obszarów "Natura 2000", czy też został już zatwierdzony. Jest to niezbędne, gdyż – jak wyjaśnił WSA z powołaniem się na wynikającą z art. 174 pkt 2 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, "zasadę ostrożności", na której oparta jest polityka Wspólnoty w dziedzinie ochrony środowiska, a także na odnośne przepisy dyrektywy siedliskowej oraz orzecznictwo ETS – że w odniesieniu do projektowanych obszarów "Natura 2000" konieczne jest przeprowadzenie oceny, o której mowa w art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej (implementowanym przez art. 33 ust. 3 u.o.p.), jednakże niedozwolone jest stosowanie procedury przewidzianej w art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej (implementowanym przez art. 34 u.o.p.) do czasu ich zatwierdzenia przez Komisję Europejską. Zdaniem WSA, z przywołanego, wiążącego Rzeczpospolitą Polską orzecznictwa wspólnotowego należy przyjąć, że wobec przedsięwzięć mogących znacząco negatywnie oddziaływać na projektowane obszary "Natura 2000" konieczne jest przeprowadzenie oceny oddziaływania, o której mowa w art. 33 ust. 3 u.o.p. Jednakże jeżeli w trakcie takiej oceny stwierdzone zostanie znaczące negatywne oddziaływanie przedsięwzięcia na dany obszar, nie jest dozwolone wydanie zgody na realizację przedsięwzięcia, nawet jeśli spełnia ono przesłanki, o których mowa w art. 34 u.o.p. (czyli za jego realizacją przemawiają konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym, wykazano brak rozwiązań alternatywnych, a także zapewnione zostanie wykonanie kompensacji przyrodniczej niezbędnej do zapewnienia spójności i właściwego funkcjonowania sieci obszarów "Natura 2000"). W takim przypadku zgoda może być wydana dopiero po zatwierdzeniu danego obszaru "Natura 2000" przez Komisję Europejską.

W rezultacie WSA wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien uzupełnić postępowanie w zakresie wskazanym w niniejszym orzeczeniu, w tym przede wszystkim przeprowadzić dowód z akt postępowania zakończonego wydaniem przez Wojewodę opinii z (...) r., a następnie rozpoznać sprawę z uwzględnieniem poglądów prawnych wyrażonych w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia oraz uprzednio zapadłych w ramach tej samej sprawy administracyjnej prawomocnych wyroków sądowych.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy po opisanym wyżej wyroku WSA o sygn. akt II SA/Po 1267/13, Kolegium, decyzją z 28 listopada 2014 r. nr SKO.OŚ.405.298.2014 – wydaną na podstawie art. 17 pkt 1, art. 104, art. 127 § 3, art. 156 § 1 pkt 2 i 7, art. 157 § 1 i art. 158 § 1 k.p.a. oraz art. 83 ust. 1, art. 86 ust. 1 pkt 5 i 6 u.o.p. – odmówiło stwierdzenia nieważności Zezwolenia.

W obszernym uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał m.in., że kontrolowane Zezwolenie zostało wydane na wniosek Starostwa Powiatowego w M. (podpisany przez Starostę Międzychodzkiego) z (...) r., i że przed złożeniem tego wniosku Starosta zwrócił się pismem z (...) r. do Urzędu Wojewódzkiego w P. o wydanie oświadczenia Natura 2000. SKO podkreśliło, że zgodnie z zaleceniem WSA dokonało przeglądu akt prowadzonych przez Urząd Wojewódzki stwierdzając, że ww. pismo (wniosek) Starosty z (...) r., poza informacją, iż inwestycja wiąże się z usunięciem drzew i gałęzi wchodzących w skrajnię drogową, nie zawierało wykazu drzew przeznaczonych do wycinki. Jednocześnie SKO stwierdziło, że to na Wojewodzie jako organie odpowiedzialnym za monitorowanie obszarów Sieci Natura 2000 – który (...) r. wydał żądane oświadczenie – ciążył obowiązek zbadania, czy inwestycja drogowa, wiążąca się z wycinką części przydrożnych drzew, będzie negatywnie oddziaływać na środowisko. Jeżeli Wojewoda wydał oświadczenie, że po przeprowadzeniu oceny nie przewiduje, aby przedsięwzięcie to mogło mieć istotne negatywne oddziaływanie na obszar Natura 2000 chronione prawem polskim oraz, że nie ma potrzeby dokonania oceny, o której mowa w art. 6 (3), to SKO nie ma podstaw do kwestionowania tego stanowiska. Ingerowanie w uprawnienia Wojewody wiązałoby się z przekroczeniem kompetencji Kolegium. SKO podkreśliło, że z dokumentów pozyskanych z akt Urzędu Wojewódzkiego wynika, iż nie było wymogu dostarczenia zestawienia drzew przeznaczonych do wycinki. Jedynym dokumentem wymaganym do wydania oświadczenia była mapa z naniesionym przebiegiem modernizowanej drogi. To Wojewoda jako organ właściwy w sprawie oceniał, jakie dokumenty są mu niezbędne do zajęcia stanowiska i w razie potrzeby mógł wezwać Starostę do ich uzupełnienia.

Zarazem SKO zaznaczyło, że nie budzi jego wątpliwości to, iż wniosek Starosty z (...) r. skierowany do Burmistrza w przedmiocie wycinki drzew oraz wniosek Starosty z (...) r. o wydanie oświadczenia Natura 2000 związane były z tą samą inwestycją drogową – przebudową drogi powiatowej nr (...).

SKO podkreśliło także, iż w procesie wydania przez Wojewodę oświadczenia z (...) r. uczestniczył Wojewódzki Konserwator Zabytków, który, jak wynika z jego późniejszego pisma z (...) r. nr (...), miał wiedzę o tym, że przedmiotowa inwestycja drogowa, znajdująca się na terenie obszaru specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 "P. N.", wiąże się z wycinką drzew, a mimo to podtrzymał swe stanowisko, iż przedsięwzięcie to nie będzie miało negatywnego wpływu na gatunki zwierząt i roślin oraz siedliska, dla których obszar ten został wyznaczony. Kolejny raz Wojewódzki Konserwator Przyrody, wraz z Dyrektorem Wydziału Zarządzania Funduszami Europejskimi Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego, w piśmie z (...) r. skierowanym do Prezesa Zarządu Okręgu (...) PKE (obecnie: Prezesa Fundacji) wyjaśnili, że przeprowadzona w dniach (...) r. kontrola końcowa ww. zadania inwestycyjnego nie wykazała nieprawidłowości, w tym dotyczących zgodności realizacji projektu z polityką ochrony środowiska Unii Europejskiej, które stanowiłyby podstawę do wstrzymania dofinansowania. W piśmie tym wskazano też, że zwrócono się do Polskiego Towarzystwa Ochrony Przyrody "A" (dalej w skrócie: PTOP "A"), które m.in. było inicjatorem wyznaczenia obszaru Natura 2000 w S., o opinię, czy wycinka drzew, którą przeprowadzono w ramach remontu drogi S.-U. na początku 2007 r. mogła znacząco negatywnie wpłynąć na kolonię rozrodczą nocka dużego (Myotis myotis), dla ochrony której wyznaczono specjalny obszar siedlisk Natura 2000 S. (kod obszaru (...)), i uzyskano odpowiedź (pismo z (...) r.), że prawdopodobieństwo zaistnienia takiego wpływu jest znikome. Od razu też SKO wyjaśniło – w nawiązaniu do zarzutów reprezentanta Fundacji, podważającego zasadność kierowania się stanowiskiem PTOP "Salamandra", gdyż jest to organizacja społeczna nie mająca uprawnień biegłego, która powinna być najpierw uznana za uczestnika postępowania na prawach strony, ewentualnie uzyskać zgodę w trybie art. 31 § 5 k.p.a. – że organizacja ta nie występuje w postępowaniu prowadzonym przed Kolegium, lecz wypowiedziało się w sprawie prowadzonej przez Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody i na jego wyraźną prośbę. A w związku z tym, że pismo tej organizacji oraz cytowane wyżej pisma Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody zawarte w aktach Urzędu Wojewódzkiego odnoszą się do przedmiotu sprawy badanej przez SKO w tym postępowaniu, zostały one włączone do akt sprawy.

Jednocześnie SKO stwierdziło, że wiedza o siedliskach nietoperzy jest wiedzą powszechną (notoryjną), dostępną przeciętnie wykształconemu człowiekowi. Członkowie Kolegium orzekający w sprawie, kierując się doświadczeniem życiowym i wiadomościami pozyskanymi podczas edukacji szkolnej są w stanie ocenić, że informacja przekazana przez PTOP "A" Wojewódzkiemu Konserwatorowi Przyrody dotycząca siedlisk nietoperzy jest rzetelna. Organ podkreślił, że jednym z podstawowych zadań tego Towarzystwa – prowadzącego badania naukowe, działania ochronne i edukacyjne – jest ochrona nietoperzy.

Zarazem SKO podkreśliło, że trudno wyobrazić sobie taką sytuację, iż Wojewoda wydając oświadczenie z (...) r. nie brał pod uwagę wszystkich chronionych gatunków, dla których utworzony został obszar Natura 2000. Znajdująca się w aktach dokumentacja fotograficzna wskazuje na to, że drzewa rosnące w pasie drogi powiatowej S.-U. nie są jedynym zadrzewieniem istniejącym wśród pól otaczających tę drogę, gdzie mogą znaleźć schronienie gatunki ptaków żyjących w krajobrazie rolniczym. Nie bez znaczenia, zdaniem SKO, jest także fakt, że na 665 drzew rosnących na drodze powiatowej nr (...) między S. a G. w dacie złożenia wniosku przez Starostę o zezwolenie na wycinkę, do wycięcia przewidziano 185 drzew. W związku z projektowaną przebudową drogi nie planowano wycięcia całej alei drzew, lecz pozostawiono przeważającą ich część i w miejsce wyciętych drzew przewidziano nowe nasadzenia, które, według wiedzy SKO, zostały wykonane.

Dalej SKO argumentowało, że skoro Wojewoda jako organ odpowiedzialny za ochronę obszaru Natura 2000 nie dopatrzył się znaczącego wpływu inwestycji drogowej, związanej z wycinką części drzew przydrożnych, rosnących w pasie drogowym drogi powiatowej nr (...) na odcinku S.–G., na obszar Natura 2000, to wyłączone zostało w odniesieniu do opisanej inwestycji drogowej, związanej z wycinką drzew, stosowanie przepisów art. 33–35a u.o.p. W tej sytuacji, zdaniem SKO, wobec istnienia oświadczenia Wojewody z 02 lutego 2006 r. prawidłowe było działanie Burmistrza, polegające na orzekaniu w sprawie wycinki drzew w oparciu o przepis art. 83 u.o.p.

Ponadto SKO wskazało, że w ramach realizacji zaleceń zawartych w wyroku o sygn. akt II SA/Po 1267/13 ustalono, iż wniosek Starosty dotyczył projektowanego obszaru Natura 2000 P. N.(...), który to obszar został zatwierdzony już po wydaniu Zezwolenia, rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 5 września 2007 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 (Dz. U. Nr 179, poz. 1275).

W ocenie Kolegium kontrolowana decyzja Burmistrza (Zezwolenie) nie narusza prawa, a tym bardziej nie narusza go w sposób rażący, tj. nie zachodzi przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., na którą powoływał się Wnioskodawca. Zdaniem organu w sprawie nie wystąpiły również pozostałe przesłanki nieważnościowe określone w art. 156 § 1 k.p.a.

W podsumowaniu SKO zaznaczyło, że swą decyzję wydało z pełnym przekonaniem, iż zezwolenie Burmistrza na wycinkę 185 drzew nie doprowadziło do znaczącego uszczerbku w środowisku obszaru Natura 2000, a tylko znaczne (istotne) oddziaływanie planowanej inwestycji na środowisko wymagało dalszej oceny i podjęcia działań na podstawie art. 35a u.o.p. Zarazem organ zwrócił uwagę, że art. 35a u.o.p. został dodany przez art. 8 pkt 2 ustawy z dnia 18 maja 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r. Nr 113, poz. 954) i wszedł w życie 28 lipca 2005 r. Przepis ten nie obowiązywał w dacie wydawania obu decyzji związanych z inwestycją drogową, tj. decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z 31 grudnia 2003 r. oraz pozwolenia na budowę z (...) r. Nie bez znaczenia, w ocenie SKO, jest tutaj znajdujące się w aktach sprawy postanowienie Burmistrza z (...) r. o odstąpieniu od obowiązku sporządzenia raportu oddziaływania na środowisko dla ww. inwestycji. SKO zaznaczyło, że to, iż wycięcie drzew nie będzie miało istotnego wpływu na obszar Natura 2000, stwierdził Wojewoda i Wojewódzki Konserwator Przyrody – osoby, które mają niezbędne kompetencje do wypowiadania się w tej sprawie. Ten ostatni wypowiadał się w sprawie także po zakończeniu prac inwestycyjnych, po przeprowadzonej kontroli w dniach (...) r., stwierdzając, że nie doszło do nieprawidłowości dotyczących zgodności realizacji projektu z polityką ochrony środowiska Unii Europejskiej.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej opisaną decyzją SKO z (...) r. wniosła Fundacja, zarzucając: (a) naruszenie art. 15 k.p.a.; (b) drastyczne i permanentne naruszanie art. 12 k.p.a. (skutkiem wyjątkowej przewlekłości prowadzonych postępowań i ignorowania zaleceń zawartych w wyrokach sadów administracyjnych, w tym wyroku stwierdzającego rażące naruszenie prawa, postępowanie trwa już 8 lat, co służy ominięciu prawa); (c) niewykonanie zaleceń zawartych w wyrokach sądów administracyjnych, zwłaszcza ostatniego wyroku o sygn. akt II SA/Po 1267/13; (d) selektywny, nieobiektywny i niedbały dobór materiału dowodowego, i jego tendencyjną i niesłuszną interpretację (pominięto: protokół ze spotkania w Urzędzie Gminy S. w dniu (...) r., gdy rozważano zastosowanie rozwiązań alternatywnych; pismo Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody z (...) r. upoważniające Dyrektora Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa (...) do jego reprezentowania w spotkaniu z władzami gminy S.; pisma ww. Dyrektora ZPKWW do Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody z (...) r. oraz do Burmistrza z (...) r. negatywnie opiniujące zamiar wycinki przedmiotowej alei drzew, gdyż planowany remont nie przewidywał poszerzenia drogi); (e) naruszenie art. 31 § 5 k.p.a. poprzez włączenie do materiału dowodowego opinii stowarzyszenia Salamandra wyrażonego w sposób inny, niż uchwała lub oświadczenie jej organu statutowego; (f) zajmowanie przez skład orzekający stanowiska w kwestiach merytorycznych, do których jego członkowie nie mają kompetencji; (g) naruszenie art. 84 k.p.a. poprzez nie powołanie (lub niewłaściwe powołanie) biegłego, wbrew zaleceniu WSA zawartemu w wyroku o sygn. akt II SA/Po 1267/13; (h) wielokrotne naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez niewłaściwą interpretację art. 83 oraz art. 33–35a u.o.p.

Po rozpoznaniu ww. wniosku, Kolegium, decyzją z (...) r. nr (...) , wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję własną z (...) r.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w pełni podziela stanowisko, ustalenia i argumenty zawarte w decyzji z (...) r. Natomiast zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy są, zdaniem SKO, ogólnikowe i nie poparte żadnymi faktami, dlatego trudno się do nich odnieść. Kolegium dotarło do wszystkich możliwych materiałów będących w posiadaniu organu I instancji i Wojewody, które dotyczyły tej sprawy i mogły mieć wpływ na jej wynik. Natomiast poruszone we wniosku kwestie ewentualnej przewlekłości w postępowaniu, nie są przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie stwierdzenia nieważności. Odnosząc się z kolei do zarzutu tendencyjnej i niesłusznej interpretacji przepisów, SKO wskazało, że w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji nie może być mowy o interpretacji przepisów prawa, w oparciu o które wydano zaskarżoną decyzję. Naruszenie prawa prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji musi być jednoznaczne i nie budzące wątpliwości i wynikać z przepisu prawa, a nie, jak w rozpoznawanej sprawie, opierać się jedynie na subiektywnym odczuciu Skarżącej. Z kolei w związku z zarzutem włączenia do materiału dowodowego opinii PTOP "A.", Kolegium wskazało, że został on dokładnie wyjaśniony w decyzji z (...) r. Ponadto SKO, odnosząc się do zarzutu zajmowania przez organ stanowiska w kwestiach merytorycznych, wyjaśniło, że Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odwołało się także do doświadczenia życiowego. Takie działanie nie narusza prawa, jest dopuszczalne. Wiedza członków Kolegium nabyta w ramach doświadczenia życiowego koresponduje (jest spójna) ze spostrzeżeniami innych podmiotów, które zajmują się ochroną przyrody (Wojewódzki Konserwator Przyrody, PTOP "A").

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną wyżej decyzję SKO z (...) r. Fundacja "N" (dalej też jako "Skarżąca") wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania – a to z powołaniem się na zarzuty: (1) naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.; (2) niewykonanie zaleceń zawartych w wyrokach WSA, a zwłaszcza zaleceń zawartych w wyroku o sygn. akt II SA/Po 1267/13; (3) naruszenia art. 75 § 1 k.p.a. w związku z art. 31 § 5 k.p.a., poprzez dopuszczenie dowodu uzyskanego w sposób sprzeczny z prawem, tj. oświadczenia PTOP "Salamandra" wydanego przez osobę nieupoważnioną; (4) naruszenia art. 75 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie pisma Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z (...) r. i nierozpatrzenie skargi; (5) naruszenia art. 8 k.p.a. poprzez wykazanie braku należytej powagi twierdzeniem, iż dla dokonania oceny oddziaływania wycinki alei starodrzewu na obszar Natura 2000 S., chroniący kolonie nietoperzy, wystarczy "wiedza szkolna" oraz "doświadczenie życiowe" członków składu orzekającego.

Uzasadniając swoje stanowisko Skarżąca wskazała m.in., że skoro Wojewódzki Konserwator Przyrody stwierdził, iż oświadczenie Wojewody z (...) r. nie dotyczyło wycinki drzew, to Starosta nie został zwolniony z obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. Skarżąca podkreśliła, że wobec istotnych wad postępowania dowodowego, jako uczestnik na prawach strony podjęła inicjatywę w tym zakresie i kierując się wyrokiem WSA o sygn. akt II SA/Po 1267/13, w którym wskazano na ewentualność powołania biegłego, pismem z (...) r. skierowanym do SKO wniosła o dopuszczenie do udziału w jego czynnościach. Wniosek ten nie został rozpatrzony. Skarżąca podniosła również, że w jej ocenie opinia PTOP "A." jest powierzchowna i nie posiada mocy dowodowej nie tylko z tego powodu, że została wydana z naruszeniem k.p.a., ale także dlatego, że nie spełnia standardów merytorycznych. W tym zakresie Fundacja powtórzyła argumentację przedstawioną uprzednio we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całej rozciągłości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 22 października 2015 r. Skarżąca podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko, z tym że sprecyzowała wniosek skargi w ten sposób, iż wniosła o uchylenie nie tylko zaskarżonej decyzji, ale także poprzedzającej ją decyzji SKO. Ponadto wniosła o sformułowanie precyzyjnych zaleceń dla organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji SKO z (...) r. oraz, na mocy art. 135 p.p.s.a., poprzedzającej ją decyzji SKO z (...) r. Sąd miał na uwadze, że w rozpatrywanej sprawie, dotyczącej stwierdzenia nieważności Zezwolenia, zapadło już uprzednio kilka prawomocnych wyroków sądów administracyjnych, tj. kolejno: wyrok WSA w Poznaniu z 19 maja 2009 r. o sygn. akt II SA/Po 968/08, od którego skarga kasacyjna wniesiona przez SKO została oddalona wyrokiem NSA z 24 sierpnia 2010 r. o sygn. akt II OSK 1300/09, wyrok WSA w Poznaniu z 08 lutego 2012 r. o sygn. akt IV SA/Po 1043/11 oraz wyrok WSA w Poznaniu z 20 marca 2014 r. o sygn. akt II SA/Po 1267/13. Uwzględniając powyższe Sąd doszedł do przekonania, że ww. decyzje SKO nie mogą się ostać w obrocie prawnym, gdyż po raz kolejny w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 153 i art. 170 p.p.s.a. poprzez niewyczerpujące wykonanie wytycznych i niepełne uwzględnienie ocen zawartych w ww. wyrokach.

Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Z kolei w myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W świetle cytowanych przepisów organ administracji ponownie rozpoznający daną sprawę – a także sąd administracyjny następnie kontrolujący wydaną przez ów organ decyzję – są związani uprzednio zapadłymi w tej sprawie prawomocnymi wyrokami sądu administracyjnego, tak co do treści rozstrzygnięcia (sentencji wyroku), jak i zawartych w jego uzasadnieniu ocen prawnych oraz wytycznych (verba legis: "wskazań co do dalszego postępowania"). Należy przy tym podkreślić, że użyte w przywołanym przepisie pojęcie "oceny prawnej" wykracza swym zakresem poza samą tylko "wykładnię prawa", gdyż zawiera się w nim nie tylko wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych, ale i sposobu ich stosowania (ewentualnie stwierdzenie niedopuszczalności ich zastosowania) w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt, zostało uznane za błędne. Ocena prawna może dotyczyć także ujawnionych w postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego, w szczególności kwestii zastosowania do nich określonych regulacji prawnych (por. wyrok WSA w Poznaniu z 19.12.2013 r., III SA/Po 1401/13, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOSA"). Z kolei "wskazania co do dalszego postępowania" – stanowiąc z reguły konsekwencję oceny prawnej – dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. A. Kabat [w:] B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX 2013, uw. 2, 4 i 9 do art. 153).

W tym miejscu wypada zaakcentować kwestię, na którą zwracano już uwagę w zapadłym w rozpoznawanej tu sprawie wyroku WSA o sygn. akt II SA/Po 1267/13, że nawet w sytuacji sporu co do stanu faktycznego będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej, lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet w przypadku ewentualnej niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w przewidzianym do tego trybie. W tym kontekście odmienna ocena materiału dowodowego w stosunku do tej wynikającej z zapadłego wcześniej w danej sprawie wyroku sądu stanowić będzie prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego.

Jak z powyższego wynika, w sytuacji, gdy organ administracji nie podziela stanowiska lub argumentacji wyrażonych w wyroku sądu I instancji, jedyną drogą, jaka temu organowi pozostaje, to doprowadzić do wzruszenia kwestionowanego orzeczenia w trybie zwykłym (skarga kasacyjna), ewentualnie (i raczej wyjątkowo) w trybach nadzwyczajnych. Bez tego organ nie jest natomiast władny kwestionować, modyfikować ani tym bardziej ignorować ocen i wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego. Niezastosowanie się do wytycznych lub ocen wyrażonych w takim wyroku może, w przypadkach skrajnych (np. niestosowania się uporczywego lub szczególnie drastycznego), prowadzić nawet do stwierdzenia nieważności decyzji taką wadą obarczonej, jako rażąco naruszającej art. 153 p.p.s.a. w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por.: J.P. Tarno, Związanie oceną prawną zawartą w wyroku sądu administracyjnego, "Administracja" 2011 r., nr 4, s. 192; wyrok NSA z 15.02.2007 r., II FSK 274/06, CBOSA; wyrok WSA w Poznaniu z 26.01.2011 r., IV SA/Po 928/10, CBOSA).

Utrata mocy wiążącej ocen i wytycznych następuje jedynie wyjątkowo: w razie zmiany stanu prawnego powodującego, że pogląd sądu stanie się nieaktualny, bądź w razie zmiany, po wydaniu orzeczenia sądowego, istotnych okoliczności faktycznych, bądź też na skutek wzruszenia orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie (por. A. Kabat [w:] B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX 2013, uw. 8 do art. 153).

Należy stwierdzić, że żadna z przywołanych wyżej okoliczności nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, wobec czego zarówno oba składy Kolegium ponownie orzekające w sprawie, jak i Sąd w obecnym składzie, pozostawali związani oceną prawną i wytycznymi zawartymi w ww. wyrokach WSA i NSA.

W związku z tym należy podkreślić, że w wyroku o sygn. akt II SA/Po 1267/13 – chronologicznie ostatnim z orzeczeń wyżej wymienionych, zawierającym zwięzłe przedstawienie wcześniejszych sądowych wskazań i ocen wyrażonych w sprawie – WSA przypomniał, że w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt IV SA/Po 1043/11 wprost wskazano, że choć inna jest podstawa prawna wydana zezwolenia na wycinkę drzew, a inna jest podstawa do wydania zezwolenia na realizację planów mogących w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000, jak również inna jest właściwość organów w tych sprawach, to jednak powyższe regulacje pozostają ze sobą w związku i wprawdzie oba przepisy nie mogą być jednocześnie stosowane, jednakże dopiero wykluczenie możliwości zastosowania w sprawie trybu przewidzianego w art. 33–art. 35a u.o.p. pozwala organowi na wydawanie decyzji w trybie art. 83 u.o.p. Ocena ta została dodatkowo wzmocniona, poprzez odwołanie się do odnośnych przepisów tzw. dyrektyw siedliskowej (zwłaszcza jej art. ust. 3), w wyroku o sygn. akt II SA/Po 1267/13, w którym wskazano, że pojęcia "działania", czy też "przedsięwzięcia", o jakich mowa w art. 33 i art. 34 u.o.p. wykładać należy szeroko i w połączeniu z innymi zamierzeniami dotyczącymi danego obszaru podlegającego ochronie. W realiach niniejszej sprawy powyższe oznacza, że – jak dalej stwierdził WSA w ostatnio cytowanym wyroku – również wycinka drzew nie tylko może, ale wręcz musi być oceniana pod kątem weryfikacji, czy nie stanowi ona działania mogącego w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000.

W przywołanych wyrokach WSA w Poznaniu przesądzono zatem, że inkryminowane przedsięwzięcie polegające na dokonaniu wycinki 185 drzew będących własnością Powiatu rosnących w pasie drogi powiatowej (...), dla której wydane zostało Zezwolenie, powinno podlegać ocenie także przez pryzmat regulacji art. 33–art. 35a u.o.p. w brzmieniu obowiązującym na dzień wydawania tego Zezwolenia (tj. (...) r.). Jednocześnie stwierdzono w tych wyrokach w sposób wiążący, że dopiero wykluczenie możliwości zastosowania w sprawie trybu przewidzianego w art. 33–art. 35a u.o.p. pozwala organowi na wydawanie decyzji w trybie art. 83 u.o.p.

Wobec tego wypada wskazać, że przepisy art. 33–art. 35a u.o.p. (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania Zezwolenia) stanowiły kolejno, iż: zabrania się podejmowania działań mogących w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000, z zastrzeżeniem art. 34 (art. 33 ust. 1 u.o.p.). Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do projektowanych obszarów Natura 2000, znajdujących się na liście, o której mowa w art. 27 ust. 1, do czasu odmowy zatwierdzenia albo zatwierdzenia tych obszarów przez Komisję Europejską jako obszary Natura 2000 i ich wyznaczenia w trybie przepisów, o których mowa w art. 28 (art. 33 ust. 2 u.o.p.). Projekty planów i projekty zmian do przyjętych planów oraz planowane przedsięwzięcia, które nie są bezpośrednio związane z ochroną obszaru Natura 2000 lub obszarów, o których mowa w ust. 2, lub nie wynikają z tej ochrony, a które mogą na te obszary znacząco oddziaływać, wymagają przeprowadzenia postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (art. 33 ust. 3 u.o.p.). Jeżeli przemawiają za tym konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym, i wobec braku rozwiązań alternatywnych, właściwy miejscowo wojewoda, a na obszarach morskich dyrektor właściwego urzędu morskiego, może zezwolić na realizację planu lub przedsięwzięcia, które mogą mieć negatywny wpływ na siedliska przyrodnicze oraz gatunki roślin i zwierząt, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000, zapewniając wykonanie kompensacji przyrodniczej niezbędnej do zapewnienia spójności i właściwego funkcjonowania sieci obszarów Natura 2000, z zastrzeżeniem ust. 2 (art. 34 ust. 1 u.o.p.). Jeżeli na obszarze Natura 2000 występuje siedlisko lub gatunek o znaczeniu priorytetowym, zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, może zostać udzielone wyłącznie w celu: (1) ochrony zdrowia i życia ludzi; (2) zapewnienia bezpieczeństwa powszechnego; (3) uzyskania korzystnych następstw o pierwszorzędnym znaczeniu dla środowiska przyrodniczego; (4) wynikającym z koniecznych wymogów nadrzędnego interesu publicznego, po uzyskaniu opinii Komisji Europejskiej (art. 34 ust. 2 u.o.p.). Wydając zezwolenie, o którym mowa w art. 34 ust. 1, wojewoda lub dyrektor urzędu morskiego ustala zakres, miejsce, termin i sposób wykonania kompensacji przyrodniczej (art. 35 ust. 1 u.o.p.). Koszty kompensacji przyrodniczej ponosi podmiot realizujący plan lub przedsięwzięcie (art. 35 ust. 2 u.o.p.). Wojewoda lub dyrektor urzędu morskiego nadzoruje wykonanie kompensacji przyrodniczej (art. 35 ust. 3 u.o.p.). Wojewoda lub dyrektor urzędu morskiego informuje ministra właściwego do spraw środowiska o zezwoleniach, o których mowa w art. 34, o ich wykorzystaniu oraz o skutkach realizacji planu lub przedsięwzięcia i wykonanej kompensacji przyrodniczej. W przypadku planowanych przedsięwzięć, które mogą znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000 i nie są bezpośrednio związane z ochroną obszaru Natura 2000 lub nie wynikają z tej ochrony, zezwolenie, o którym mowa w art. 34 ust. 1, zastępuje się decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, w rozumieniu ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska; do decyzji stosuje się odpowiednio art. 34 i 35 (art. 35a ust. 1 u.o.p.).

W tym kontekście normatywnym dodatkowo zostało przesądzone w wyroku o sygn. akt II SA/Po 1267/13 – z powołaniem się na wynikającą z art. 174 pkt 2 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską "zasadę ostrożności", na której opiera się polityka Wspólnoty w dziedzinie ochrony środowiska, a także na odnośne przepisy dyrektywy siedliskowej oraz orzecznictwo ETS – że w odniesieniu do projektowanych obszarów "Natura 2000" konieczne jest przeprowadzenie oceny, o której mowa w art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej (implementowanym przez art. 33 ust. 3 u.o.p.), jednakże niedozwolone jest stosowanie procedury przewidzianej w art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej (implementowanym przez art. 34 u.o.p.) do czasu ich zatwierdzenia przez Komisję Europejską. W konsekwencji, zdaniem WSA, w świetle wiążącego Rzeczpospolitą Polską orzecznictwa wspólnotowego należy przyjąć, że wobec przedsięwzięć mogących znacząco negatywnie oddziaływać na projektowane obszary "Natura 2000" konieczne jest przeprowadzenie oceny oddziaływania, o której mowa w art. 33 ust. 3 u.o.p. Jednakże jeżeli w trakcie takiej oceny stwierdzone zostanie znaczące negatywne oddziaływanie przedsięwzięcia na dany obszar, nie jest dozwolone wydanie zgody na realizację przedsięwzięcia, nawet jeśli spełnia ono przesłanki, o których mowa w art. 34 u.o.p. (czyli nawet jeśli za jego realizacją przemawiają konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym, wykazano brak rozwiązań alternatywnych, a także zapewnione zostanie wykonanie kompensacji przyrodniczej niezbędnej do zapewnienia spójności i właściwego funkcjonowania sieci obszarów "Natura 2000"). W takim przypadku zgoda może być wydana dopiero po zatwierdzeniu danego obszaru "Natura 2000" przez Komisję Europejską.

Należy podkreślić, że powyższa ocena prawna pozostaje nadal aktualna i relewantna na obecnym etapie rozpoznawania przedmiotowej sprawy, gdyż, jak ustaliło SKO w ramach uzasadnienia decyzji z (...) r. – a prawidłowość tego ustalenia nie budzi zastrzeżeń – że w dacie wydawania kwestionowanego Zezwolenia obszar planowanej wycinki drzew, którego ta decyzja dotyczyła, był obszarem dopiero "projektowanym", w powyższym rozumieniu, do objęcia ochroną w ramach obszaru Natura 2000, tj. projektowanym obszarem Natura 2000 P. N. (kod obszaru (...)), który to obszar został zatwierdzony już po wydaniu Zezwolenia, rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 5 września 2007 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 (Dz. U. Nr 179, poz. 1275), z dniem 13 października 2007 r.

W zapadłych w rozpoznawanej sprawie wyrokach o sygn. akt IV SA/Po 1043/11 i II SA/Po 1267/13 przesądzono ponadto, że wykluczenie konieczności procedowania w sprawie w trybie art. 33–art. 35a u.o.p. wymaga ustalenia, iż dane zamierzenie nie jest działaniem mogącym w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000.

Zdaniem Sądu w obecnym składzie, powyższa wiążąca ocena prawna – w świetle całokształtu rozważań zawartych w uzasadnieniach ww. wyroków, osadzonych ściśle w okolicznościach rozpoznawanej sprawy – musi być rozumiana w ten sposób, że, a contrario, ewentualne ustalenie w rozpoznawanej sprawie, iż dane "zamierzenie" (inkryminowana wycinka 185 drzew) jest działaniem mogącym w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000, nie pozwala na pominięcie procedury przewidzianej w art. 33–art. 35a u.o.p. W konsekwencji – podkreślmy raz jeszcze: w świetle wiążących w niniejszej sprawie ocen prawnych wyrażonych we wcześniejszych orzeczeniach sądów administracyjnych – pominięcie w takich warunkach owej procedury przy wydawaniu na podstawie art. 83 u.o.p. decyzji zezwalającej na wycinkę drzew (tu: Zezwolenia) będzie musiało zostać uznane za wadę polegającą na wydaniu tej decyzji z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. Od razu wypada wyjaśnić, że takiej kwalifikacji prawnej nie stoi na przeszkodzie prima facie proceduralny charakter omawianej wady (wyrażającej się wszak, w ostatecznym rozrachunku, w niewdrożeniu określonej procedury szczególnej), gdyż przyczyną stwierdzenia nieważności decyzji może być rażące naruszenie nie tylko przepisów materialnoprawnych, ale także przepisów o charakterze ustrojowym (kompetencyjnym), a nawet przepisów procesowych (por. E. Śladkowska, Wydanie decyzji administracyjnej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2013, s. 205–207).

Powyższy wniosek co do kwalifikacji prawnej, w rozpoznawanej sprawie, ewentualnego błędnego pominięcia procedury przewidzianej w art. 33–art. 35a u.o.p., pozostaje spójny z wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu zapadłego w tej sprawie prawomocnego wyroku o sygn. akt II SA/Po 1267/13, z których jasno wynika, że SKO winno jednoznacznie i bezspornie ustalić – w drodze uzyskania wglądu do akt postępowania zakończonego wydaniem przez Wojewodę oświadczenia z (...). stwierdzającego, iż przebudowa drogi powiatowej (...) (nowy nr: (...)) S.-U. na długości: 7.157 m, wraz z budową ścieżki rowerowej na odcinku od wiaduktu kolejowego do ośrodków wypoczynkowych o długości 1703 m, nie spowoduje negatywnych skutków dla obszaru Natura 2000 (dalej też jako: "Oświadczenie") – czy Wojewoda oświadczeniem tym obejmował także ten element zamierzeń inwestycyjnych zarządcy drogi, jakim była wycinka 185 drzew rosnących wzdłuż tej drogi. Dalej WSA wskazał – z powołaniem się na wcześniejsze wytyczne zawarte w prawomocnym wyroku o sygn. akt IV SA/Po 1043/11 – że ustalenie, iż w dokumentacji przedłożonej Wojewodzie przed wydaniem Oświadczenia wskazane były drzewa przeznaczone do wycięcia w związku z modernizacją drogi, skutkować będzie stwierdzeniem, że Wojewoda jako właściwy organ dokonał oceny, iż powyższa wycinka nie będzie miała negatywnego wpływu na obszar Sieci Natura 2000, co z kolei pozwoli na stwierdzenie, iż Burmistrz uprawniony był do wydania decyzji o wyrażeniu zgody na wycięcie 185 przedmiotowych drzew.

W przypadku jednakże ustalenia – jak kontynuował WSA w cytowanym wyroku o sygn. akt II SA/Po 1267/13 – iż w dokumentacji, która stanowiła podstawę wydania Oświadczenia brak było wskazania, że opiniowana inwestycja w postaci modernizacji drogi wiązać się będzie z wycinką 185 drzew wzdłuż tej drogi, to na organie rozpatrującym wniosek o stwierdzenie nieważności Zezwolenia spocznie obowiązek dokonania samodzielnej oceny, czy przedsięwzięcie polegające na wycince owych 185 drzew było działaniem mogącym w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000. Nie można przy tym wykluczyć – jak zaznaczył WSA – konieczności uzyskania w tym zakresie opinii biegłego, albowiem ustalenie, czy dane działanie może w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na te gatunki wymagać może wiadomości specjalnych, których nie posiada organ.

W konsekwencji, w końcowych fragmentach wyroku o sygn. akt II SA/Po 1267/13 WSA wskazał, że "[p]rzy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien uzupełnić postępowanie w zakresie wskazanym w niniejszym orzeczeniu, w tym przede wszystkim przeprowadzić dowód z akt postępowania zakończonego wydaniem przez Wojewodę opinii z dnia (...) r., a następnie rozpoznać sprawę z uwzględnieniem poglądów prawnych wyrażonych w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia oraz uprzednio zapadłych w ramach tej samej sprawy administracyjnej prawomocnych wyroków sądowych."

Mając powyższe na względzie oraz treść art. 153 p.p.s.a. Sąd w niniejszym składzie stwierdził, że SKO prawidłowo wywiązało się z obowiązku przeprowadzenia dowodu z akt postępowania zakończonego wydaniem przez Wojewodę oświadczenia z (...) r. i że w rezultacie dokonanego "przeglądu" tych akt niewadliwie ustaliło, iż zgromadzona w nich dokumentacja nie zawierała wykazu drzew przeznaczonych do wycinki, objętych późniejszym Zezwoleniem.

Zatem, w ocenie Sądu, w wyniku tych ustaleń zaktualizowała się ta część wytycznych zawartych w wyroku o sygn. akt II SA/Po 1267/13, w myśl których "[w] przypadku (...) ustalenia, iż w dokumentacji, która stanowiła podstawę wydania przez Wojewodę oświadczenia z dnia (...) r. brak było wskazania, że opiniowana inwestycja w postaci modernizacji drogi wiązać się będzie z wycinką 185 drzew wzdłuż tej drogi, to na organie rozpatrującym wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Gminy S. z dnia (...) r., spocznie obowiązek dokonania samodzielnej oceny, czy przedsięwzięcie polegające na wycince 185 przedmiotowych drzew było działaniem mogącym w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000. Nie można przy tym wykluczyć konieczności uzyskania w tym zakresie opinii biegłego, albowiem ustalenie czy dane działanie może w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na te gatunki wymagać może wiadomości specjalnych, których nie posiada organ."

Tym wytycznym Kolegium nie uczyniło już jednak zadość, czym naruszyło art. 153 i art. 170 p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jako że nie wyjaśniło ani nie oceniło – w dostateczny, oczekiwany przez WSA sposób – czy inkryminowana wycinka drzew, objęta Zezwoleniem, była działaniem mogącym w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000.

Jest poza sporem, że SKO nie przeprowadziło, zasugerowanego w ww. wytycznych WSA, dowodu z opinii biegłego. W szczególności takiego statusu nie miało z pewnością żadne z przywołanych w uzasadnieniu decyzji SKO z (...) r. pism Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody (w tym pismo tego organu z (...) r. nr (...)), ani też sygnowane przez działacza PTOP "A." pismo z (...) r. Pisma te nie spełniają bowiem wymogów, jakie opinii biegłego stawiają przepisy k.p.a. (z jego art. 84 na czele), tak co do sposobu dopuszczenia, przeprowadzenia, jak i treści takiego dowodu. Ponadto, co wyraźnie przyznało samo Kolegium w uzasadnieniu decyzji z (...) r., dokumenty te nie zostały sporządzone w związku rozpoznawaną sprawą i na jej potrzeby, a jedynie do akt tej sprawy zostały one "włączone".

Skoro SKO nie uznało za konieczne przeprowadzenia sugerowanego dowodu z opinii biegłego, to przynajmniej – w świetle przywołanych wyżej, jednoznacznych wytycznych z wyroku o sygn. akt II SA/Po 1267/13 – winno dokonać "samodzielnej oceny", czy przedsięwzięcie polegające na wycince 185 przedmiotowych drzew było działaniem mogącym w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000.

Zdaniem Sądu, ani zaskarżona decyzja Kolegium z (...) r., ani poprzedzająca ją decyzja tego organu z (...) r. takiej "samodzielnej oceny" wskazanych wyżej kwestii nie zawierają. W ramach dokonywania takiej oceny należałoby bowiem oczekiwać od organu prowadzącego kontrolowane postępowanie co najmniej precyzyjnego wskazania: na jaki to konkretnie obszar (obszary) sieci Natura 2000 to przedsięwzięcie (wycinka) mogło w sposób znaczący oddziaływać (zwraca uwagę, że w uzasadnieniu decyzji SKO z (...) r. wskazano, obok obszaru Natura 2000 P. N., także "specjalny obszar siedlisk Natura 2000 S.", bez wyjaśnienia wszakże wzajemnej relacji pomiędzy obu obszarami), jakich chronionych gatunków zwierząt lub roślin występujących na tych obszarach oddziaływanie to mogło, choćby potencjalnie, dotyczyć (w uzasadnieniu ww. decyzji SKO z (...) r. "z imienia" wymieniono tylko nietoperza nocka dużego, łac. Myotis myotis, i to pomimo że Skarżąca stale wskazywała także na konieczność uwzględnienia w analizie kilku gatunków ptaków), oraz z jakich względów ostatecznie uznano, iż takie znaczące oddziaływanie rzeczywiście wystąpiło, bądź nie. Obie zaskarżone decyzje SKO takich rozważań są pozbawione, co w świetle dyspozycji art. 107 w zw. z art. 140 k.p.a. oraz zasad doświadczenia życiowego nakazuje przyjąć, że owa wymagana "samodzielna ocena" nie została de facto przez Kolegium dokonana.

Taki wniosek znajduje potwierdzenie w treści uzasadnienia zwłaszcza decyzji z (...) r., z którego niedwuznacznie wynika, że SKO formułując pogląd o braku istotnego, negatywnego wpływu dokonanej wycinki drzew, której dotyczyło Zezwolenie, na obszar Natura 2000, oparło się w istocie nie na własnej ocenie, lecz na ocenach formułowanych przez inne podmioty (organy). Wynika to jasno już choćby z końcowego stwierdzenia znajdującego się na s. 23 decyzji (...) r., w myśl którego: "To, że wycięcie drzew nie będzie miało istotnego wpływu na obszar Natura 2000 stwierdził Wojewoda Wielkopolski i Wojewódzki Konserwator Przyrody, są to osoby, które mają niezbędne kompetencje do wypowiadania się w tej sprawie." A wcześniej także z passusu zamieszczonego na s. 6 tej decyzji: "Jeżeli Wojewoda Wielkopolski wydał oświadczenie, że po przeprowadzeniu oceny nie przewiduje, aby przedsięwzięcie to mogło mieć istotne negatywne oddziaływanie na obszar Natura 2000 chronione prawem polskim oraz, że nie ma potrzeby dokonania oceny, o której mowa w art. 6 (3), to Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie ma podstaw do kwestionowania tego stanowiska. Ingerowanie w uprawnienia Wojewody wiązałoby się z przekroczeniem kompetencji Kolegium." Takie sformułowania świadczą w istocie o niedostatecznym zrozumieniu sensu i mocy wiążącej wytycznych WSA nakładających na Kolegium obowiązek dokonania samodzielnej oceny kwestii oddziaływania inkryminowanego przedsięwzięcia na obszar Natura 2000. W ocenie Sądu, bazowanie przez Kolegium na ocenach wynikających (a częściej nawet tylko: "mających wynikać", na mocy przedstawionych w decyzji, spekulatywnych rozumowań) z określonych pism Wojewody lub Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody (tudzież innych jeszcze podmiotów) stanowi w istocie – napiętnowane już w wyroku o sygn. akt II SA/Po 1267/13 w odniesieniu do wcześniejszych, analogicznych działań SKO – naruszenie prawa procesowego będące "próbą doprowadzenia do zastąpienia organu administracji prowadzącego postępowanie nieważnościowe w rozstrzygnięciu sprawy przez inny organ. Samodzielnych ustaleń SKO co do powyższej, istotnej dla sprawy okoliczności nie można bowiem zastępować ocenami innego organu, nie orzekającego przecież w niniejszej sprawie." Uwagi te pozostają, niestety, aktualne także na obecnym etapie postępowania w sprawie. Ich aktualność świadczy ponadto także o w istocie fikcyjnym (pozornym) charakterze "oceny", jaką SKO rzekomo "samodzielnie" przeprowadziło w kontrolowanej sprawie.

W ocenie Sądu, podobnie pozorny (fasadowy) charakter mają także twierdzenia tego organu przybierające postać "merytorycznej oceny" poglądu wyrażonego w piśmie PTOP "A." z (...) r. o znikomym prawdopodobieństwie tego, aby wycinka drzew, którą przeprowadzono w ramach remontu drogi S.-U. na początku 2007 r. mogła znacząco negatywnie wpłynąć na kolonię rozrodczą nocka dużego (Myotis myotis), dla ochrony której wyznaczono specjalny obszar siedlisk Natura 2000 S. (kod obszaru (...)). Sąd zupełnie przy tym nie podziela stanowiska Kolegium, że "[w]iedza o siedliskach nietoperzy jest wiedzą powszechną (notoryjną), dostępną przeciętnie wykształconemu człowiekowi." Przeciwnie, w ocenie Sądu, takie wiadomości – a już na pewno pozostała wiedza niezbędna do przeprowadzenia rzetelnej oceny, czy dane przedsięwzięcie (tu: polegające na wycince 185 drzew) było działaniem mogącym w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000 – stanowią domenę wiadomości specjalnych w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Są to bowiem "wiadomości wykraczające poza zakres tych, jakimi dysponuje ogół osób inteligentnych i wykształconych" (zob. wyrok SN z 18.07.1975 r., I CR 331/75, LEX nr 7729). Innymi słowy, rzetelne wyjaśnienie wskazanych wyżej kwestii "przekracza zakres wiadomości i doświadczenia życiowego osób mających wykształcenie ogólne i nie jest możliwe bez posiadania wiadomości specjalnych w określonej dziedzinie nauki, sztuki, rzemiosła, techniki, stosunków gospodarczych itp., z którą wiąże się rozpatrywane zagadnienie" (cyt. za: A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX/el. 2014, uw. 4 do art. 84).

Z tych wszystkich względów, zdaniem Sądu w niniejszym składzie, przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium winno uzupełnić postępowanie wyjaśniające o dowód z opinii biegłego przeprowadzony na okoliczność, czy przedsięwzięcie polegające na wycince 185 przedmiotowych drzew, dla której wydane zostało Zezwolenie, było działaniem mogącym w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000 – w rozumieniu art. 33 ust. 1 u.o.p. (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania Zezwolenia). Następnie – w oparciu o konkluzje z tej opinii i przy uwzględnieniu ocen prawnych wyrażonych w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia oraz w uprzednio zapadłych w ramach tej samej sprawy administracyjnej prawomocnych wyroków sądowych – organ ten winien rozstrzygnąć kwestię ewentualnej nieważności Zezwolenia, w świetle art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Odnosząc się do pozostałych, nieuwzględnionych wyżej, zarzutów skargi należy stwierdzić, że okazały się one bądź to niezasadne (jak choćby nie zasługujący na uwzględnienie w świetle art. 75 § 1 zd. pierwsze k.p.a. zarzut rzekomo "bezprawnego" dopuszczenia dowodu z oświadczenia TOP "A." – pkt 3 petitum skargi), bądź też pozbawione istotnego wpływu na wynik sprawy (jak zarzut nieuwzględnienia przez SKO pisma Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z (...) r., podniesiony w pkt 4 petitum skargi, a także zarzut z pkt 1 petitum skargi).

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje wydane przez Kolegium w obu instancjach (pkt 1 sentencji wyroku).

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., uwzględniając poniesiony przez Skarżącą koszt wpisu, w wysokości 200 zł (pkt 2 sentencji wyroku).