Postanowienie WSA w Łodzi, sygn. akt II SAB/Łd 28/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2009-08-04 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Szkoły
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 4 sierpnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2009 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku P.J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.J. na bezczynność Szkoły Podstawowej Nr [...] w Ł. w przedmiocie udzielenia informacji publicznej postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

II SAB/Łd 28/09

Uzasadnienie

P.J. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność Szkoły Podstawowej Nr [...] w przedmiocie udzielenia informacji publicznej. Po wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 700 zł brutto. Jedynym jego majątkiem jest 65-metrowy dom, obciążony hipoteką. Skarżący podał, że jest osobą niezamożną, prowadzącą działalność o charakterze społecznym. Dodał, że z tytułu składania wniosków o udzielenie informacji publicznej nie uzyskuje żadnych dochodów.

Z uwagi na fakt, iż oświadczenie skarżącego okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 lipca 2009 r., wezwano stronę do złożenia:

- odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodów (zarówno z tytułu wynagrodzenia za pracę, jak i z tytułu prowadzonej działalności) osiągniętych w 2008 r. przez skarżącego,

- zaświadczenia pracodawcy o wysokości aktualnego dochodu osiąganego przez skarżącego na podstawie umowy o pracę,

- wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy;

- wyjaśnienia, jakiego rodzaju działalność prowadzi skarżący, wraz z zaświadczeniem o wpisie tej działalności do właściwego rejestru;

- wszelkich informacji o kredycie zabezpieczonym hipoteką na domu skarżącego (w jakiej instytucji, w jakim celu, na jakich warunkach, w jakiej wysokości, a także kto jest zobowiązany do jego spłaty);

w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.

Wezwanie odebrane zostało przez skarżącego w dniu 21 lipca 2009 r. W dniu 27 lipca 2009 r. skarżący poinformował, iż odmawia złożenia żądanych przez Sąd wyjaśnień i dokumentów. Odmowę uzasadnił faktem, że na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy zawarł wszystkie informacje o swoim stanie majątkowym. Uznał, że wezwanie go do podania tak szczegółowych i czasochłonnych w przygotowaniu dokumentów jest sprzeczne z konstytucyjnym zapisem o prawie obywatela do sądu. Stwierdził również, że jego żądanie udzielania przez szkołę informacji publicznych, uzasadnione jest ważnym interesem społecznym i również z tego powodu powinien zostać zwolniony od konieczności ponoszenia kosztów sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).

Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym)

Odnosząc się do wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, że warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, iż spełnia ustawowe przesłanki. W interesie strony leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04).

Tymczasem oświadczenie skarżącego, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uznać należało za daleko niewystarczające. Pomijając już fakt niezwykle lakonicznego uzasadnienia faktycznego wniosku (stwierdzenie, iż jest osobą niezamożną), nie wskazano w nim na żadne okoliczności wskazujące na trudną sytuację życiową, materialną czy zdrowotną skarżącego. Z uwagi na ten fakt Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o dane, które pozwoliłyby na obiektywną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Tymczasem skarżący nie przedstawił żadnej z żądanych informacji. Pozbawił tym samym Sąd możliwości pełnej oceny jego zdolności płatniczych, co wiąże się z brakiem wykazania podstaw do przyznania prawa pomocy. Brak realizacji obowiązków nałożonych zarządzeniem Sądu uniemożliwia faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i ustalenia, czy rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący, nie przedstawiając informacji pozwalających na rzetelną i obiektywną ocenę jego możliwości płatniczych, nie uczynił zadość tym wymaganiom.

Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy.

Trudności z przedstawieniem faktycznego stanu majątkowego, związane z ilością czasu konieczną do podania szczegółowych żądanych danych, nie są również okolicznością zwalniającą z nałożonego obowiązku. Okolicznością taką nie jest także działanie w interesie publicznym, co też podnosi skarżący, a kategoria zasad współżycia społecznego pozostaje bez związku ze złożonym wnioskiem. Trudno też w tych okolicznościach postawić zarzut hamowania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego i tworzenia się państwa prawa, jeżeli to sam skarżący nie czyni zadość wymogom przepisów prawa.

Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.