Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1717/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 59 § 1, 2.
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska, Protokolant Karolina Niemiec, po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Wr 320/19 w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 1 lutego 2019 r. nr 0201-IEE1.711.11.2019.2.KS w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Wr 320/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 1 lutego 2019 r. numer 0201-EE1.711.11.2019.2.KS w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Od powyższego wyroku skarżący wniósł skargę kasacyjną, w której na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego naruszenie polegające na niepełnym uzasadnieniu wydanego orzeczenia w przedmiocie odmowy zastosowania art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: "u.p.e.a") i lakonicznym odniesieniu się do zarzutu formułowanego na jego podstawie, podczas gdy, naruszony przepis nakłada na Sąd obowiązek podania podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyczerpujące wyjaśnienie w stosunku do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze;

2. art. 13 u.p.e.a. w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez uznanie, że nie zachodzą przesłanki do ich stosowania podczas, gdy z okoliczności sprawy wynika, że prowadzenie egzekucji z renty Skarżącego jest wystarczające dla zaspokojenia wierzyciela, a w konsekwencji nie jest konieczne prowadzenie egzekucji z nieruchomości stanowiącej jedyne miejsce zamieszkania Skarżącego i jego najbliższej rodziny;

3. art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez jego naruszenie polegające na nieuwzględnieniu całego materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, podczas gdy orzeczenie na podstawie całości materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy doprowadziłoby do odmiennego rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od Strony skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Istota rozpoznawanej sprawy dotyczy umorzenia postępowania egzekucyjnego, którego przesłanki są ściśle określone w art. 59 u.p.e.a.

Zgodnie treścią art. 59 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Jak stanowi przepis art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z kolei w myśl art. 59 § 3 omawianej ustawy, w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego (...).

Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia, że postępowanie to nie może być prowadzone i że przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają trwały, a nie przejściowy charakter. Do umorzenia postępowania egzekucyjnego może dojść również wskutek oceny, że egzekucja należności pieniężnej nie będzie celowa, gdyż koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania (P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 59).

Natomiast zarzuty skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienie nie są związane z żadną z wymienionych przesłanek. Skarżący bowiem zarzuca naruszenie art. 13 u.p.e.a. w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez uznanie, że nie zachodzą przesłanki do ich stosowania podczas, gdy z okoliczności sprawy wynika, że prowadzenie egzekucji z renty Skarżącego jest wystarczające dla zaspokojenia wierzyciela, a w konsekwencji nie jest konieczne prowadzenie egzekucji z nieruchomości stanowiącej jedyne miejsce zamieszkania Skarżącego i jego najbliższej rodziny oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez jego naruszenie polegające na nieuwzględnieniu całego materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, podczas gdy orzeczenie na podstawie całości materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy doprowadziłoby do odmiennego rozstrzygnięcia.

Zgodnie z treścią art. 13 u.p.e.a. organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Art. 7 § 2 u.p.e.a. stanowi z kolei, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Norma art. 7 ust. 2 u.p.e.a. nakłada na organ egzekucyjny obowiązek stosowania środków egzekucyjnych które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.

Słusznie zatem wskazuje skarżący, że organ administracji ma obowiązek zastosować w sprawie najmniej uciążliwy środek egzekucyjny, a egzekucja z nieruchomości skarżącego, będącej jego jedynym majątkiem i jednocześnie miejscem zamieszkania jego i jego rodziny powinna być zastosowana jedynie, w przypadku gdyby zastosowanie innych środków byłby niemożliwe. Kwestia wyboru najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego zgodnie bowiem z treścią art. 59 u.p.e.a. nie może ona stanowić przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia, że postępowanie to nie może być prowadzone i że przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają trwały, a nie przejściowy charakter. Do umorzenia postępowania egzekucyjnego może dojść również wskutek oceny, że egzekucja należności pieniężnej nie będzie celowa, gdyż koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania.

Słusznie zatem wskazał sąd pierwszej instancji, że katalog przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego jest katalogiem zamkniętym, a zatem nie ma możliwości prawnej umorzenia tego postępowania z innych przyczyn niż wskazane w zacytowanym wyżej przepisie art. 59 u.p.e.a. Prawidłowo stwierdził również organ, że inne kwestie, w tym dotyczące zwolnienia spod egzekucji nie podlegają badaniu w tej sprawie. Jak wskazywał organ, rozstrzygnięcie w sprawie odmowy zwolnienia spod egzekucji nastąpiło odrębnym postanowieniem z dnia 31 października 2018 r. Stąd też zarzut Skarżącego dotyczący nie rozpoznania istoty wniosku nie zasługiwał na uwzględnienie. Przedmiotem postępowania organów, toczącego się w oparciu o złożony przez Skarżącego wniosek z dnia 1 stycznia 2018r. (a więc istotą sprawy) była bowiem wyłącznie kwestia umorzenia postępowania egzekucyjnego i ta kwestia została przez organy rozstrzygnięta. Pozostałe zagadnienia podniesione we wniosku, podlegały natomiast odrębnemu rozpoznaniu w osobnym postępowaniu. Konsekwentnie, również przedmiotem badania przez Sąd pod kątem zgodności z prawem, było wyłącznie zaskarżone postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Dodatkowo w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. należy zauważyć, że przyjęcie w art. 133 § 1 zasady, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, oznacza, że sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu (czynności). Zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonego aktu (czynności), zasadniczo nie podlega uwzględnieniu. Sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną. Sąd ten bada, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej, których decyzje zostały zaskarżone, odpowiadają prawu.

Ustosunkowując się do zarzutu wadliwości uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji, stwierdzić należy, że w skardze kasacyjnej zarzutu ten nie został uzasadniony, tylko ogólnikowo stwierdzono, że sąd pierwszej instancji lakonicznie odniósł się do naruszenia art. 13 u.p.e.a. Natomiast przepis ten nie miał, jak już wyżej wykazano, zastosowania w rozpoznawanej sprawie. W art. 141 § 4 p.p.s.a. określono niezbędne elementy uzasadnienia wyroku. Są to: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w powołanym przepisie. Sąd pierwszej instancji przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn - w jego ocenie - skarga zasługuje na uwzględnienie. Wobec powyższego w sprawie nie doszło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a.

SNSA Dominik Gajewski SNSA Bogusław Dauer SWSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska