Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1160/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 179 § 1,
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 156 § 5
journal: Dz.U. 1997 nr 89 poz 555
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędzia WSA Karol Pawlicki asesor sąd. WSA Maria Grzymisławska - Cybulska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umożliwienia zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt ze względu na interes publiczny oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik W. Urzędu Celno-Skarbowego w P. - postanowieniem z [...] maja 2017 r. nr [...] wydanym na podstawie art. 179 § 2 oraz art. 216 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm., dalej: "O.p.") w związku z art. 31 ust. 1 i 2 ustawy z 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2016 r., poz. 720 ze zm.), art. 202 ust. 1 pkt 1 ustawy z 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1948 ze zm.) odmówił W. G. umożliwienia zapoznania się z dokumentami wyłączonymi ze względu na interes publiczny z akt postępowania kontrolnego nr [...] sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii, wydania uwierzytelnionych odpisów.

Z uzasadnienia postanowienia wynika, że w toku postępowania kontrolnego prowadzonego wobec W. G. otrzymano materiał dowodowy zebrany przez Prokuraturę Rejonową w S. w trakcie śledztwa nr [...] oraz materiał dowodowy zgromadzony przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. w trakcie kontroli przeprowadzonych w R.-M. I. Spółka z o.o. oraz M.-B. R. sp. z o.o. Prokurator Prokuratury Rejonowej w S. zarządzeniem z [...] stycznia 2016 r. postanowił wyrazić zgodę na udostępnienie Dyrektorowi Urzędu Kontroli Skarbowej w P. akt sprawy nr [...] [...] i sporządzenie odpisów i kopii z ww. akt sprawy z zastrzeżeniem wglądu dla stron postępowania nr [...] Wobec powyższego mając na względzie ww. zastrzeżenie organu ścigania, Naczelnik W. Urzędu Celno-Skarbowego w P. postanowieniem nr [...] z [...] kwietnia 2017 r. wyłączył z akt sprawy materiał dowodowy otrzymany z Prokuratury Rejonowej w S. ze względu na ochronę interesu publicznego jakim jest dobro postępowania karnego. Naczelnik W. Urzędu Celno-Skarbowego w P. stwierdził, że dokumenty przekazane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. zawierają dane przekraczające ramy wspólnego dla kontrolowanego i jego kontrahentów (R.-M. I. Spółka z o.o. i M.-B. R. Spółka z o.o.) stanu faktycznego. Dane te związane są m.in. z wysokością kwot zobowiązania podatkowego określonych ww. podmiotom przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M.. W związku z powyższym, biorąc pod uwagę to, iż w interesie publicznym leży konieczność ochrony danych przekraczających ramy wspólnego dla kontrolowanego i jego kontrahentów stanu faktycznego, postanowieniem nr [...] z [...] kwietnia 2017 r. Naczelnik W. Urzędu Celno-Skarbowego w P. wyłączył z akt sprawy ww. materiał dowodowy. Wyjaśnił, że wyłączenie dokumentów otrzymanych od Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w M. ma charakter czasowy. Przedmiotowe dokumenty po dokonaniu anonimizacji danych nie związanych bezpośrednio z transakcjami z firmą W. G. zostaną włączone do akt postępowania kontrolnego i na podstawie art. 178 § 1 O.p. strona będzie miała do nich prawo wglądu.

Podatnik w zażaleniu wniósł o uchylenie postanowienia i o uwzględnienie jego wniosku. Postanowieniu zarzucił naruszenie art. 178 § 1 i 2 w zw. z art. 179 § 1 O.p. Zdaniem podatnika w zarządzeniu Prokuratora Prokuratury Rejonowej w S. zastrzeżenie wglądu dla stron postępowania do dokumentów składających się na akta sprawy nr [...] , nie stanowi przesłanki do wyłączenia spornych dokumentów. Podatnik zarzucił, że dobro postępowania karnego tego nie wymaga. Według podatnika wgląd w akta sprawy jest podstawowym uprawnieniem procesowym strony. W przypadku braku możliwości pogodzenia jawności akt z tajemnicą skarbową organ powinien dokonać anonimizacji dokumentów w zakresie w jakim tajemnica mogłaby być ujawniona.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w P., decyzją z [...] września 2017 r. nr [...], na podstawie art. 216, art. 13 § 1 pkt 2 w związku z art. 220 § 2, art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239, art. 179 § 1 O.p. po rozpatrzeniu zażalenia utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Stwierdził, że wskazana przez organ podatkowy pierwszej instancji przesłanka uzasadniała podjęte rozstrzygnięcia. Tajemnica przedsiębiorstwa zgodnie z art. 551 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r., poz. 459 ze zm.) stanowi jeden z niematerialnych składników przedsiębiorstwa. W myśl natomiast art. 11 ust. 1 ustawy z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.) czynem nieuczciwej konkurencji jest przekazanie, ujawnienie lub wykorzystanie cudzych informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa albo ich nabycie od osoby nieuprawnionej, jeżeli zagraża lub narusza interes przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 11 ust. 4 powołanej ustawy przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą. Mogą to być informacje dotyczące np. stanu finansowego przedsiębiorstwa, źródeł zaopatrzenia i zbytu, wykazu kontrahentów, korespondencji handlowej, ceny transakcyjne, wysokość udzielanych rabatów, poufne cenniki, terminy obowiązywania lub odnawiania umów, otrzymane zapytania ofertowe, złożone oferty, fakt prowadzenia negocjacji i ich przebieg itd. Biorąc zatem pod uwagę dyrektywę postępowania organów podatkowych, nakazującą respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, organ przyjął, że odmowa zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy, zawierającymi tajemnice przedsiębiorstw, jest uzasadniona. Nie można dopuścić do ujawnienia pozyskanych w trakcie czynności służbowych danych podmiotów niezwiązanych ze sprawą, które pozwoliłyby osobom nieuprawnionym na ich identyfikację, bądź pozyskanie informacji handlowych lub innych istotnych gospodarczo danych.

Organ odwoławczy podkreślił, że dokumenty otrzymane od Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. po dokonaniu anonimizacji danych nie związanych bezpośrednio z transakcjami z firmą W. G. zostały włączone do akt postępowania kontrolnego na podstawie postanowienia z [...] maja 2017 r. nr [...] [...], które zostało doręczone pełnomocnikowi podatnika [...] czerwca 2017 r. i na podstawie art. 178 § 1 O.p. strona ma prawo wglądu w akta sprawy i w zanonimizowane dokumenty.

Odnośnie dokumentów otrzymanych z Prokuratury Rejonowej w S. organ odwoławczy wyjaśnił, że zastrzeżenie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w S., jako dysponenta procesowego dokumentów, dotyczące prawa wglądu dla stron postępowania , podyktowane jest dobrem prowadzonego postępowania karnego i mieści się w pojęciu interesu publicznego. Wyjaśnił, że sformułowanie "z zastrzeżeniem dostępu dla stron" oznacza, że strona nie ma możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym. Prokurator jest uprawniony do oceny, czy wydanie takich dokumentów stronie postępowania kontrolnego może zagrażać dobru śledztwa. W sytuacji wyraźnego zastrzeżenia organ podatkowy nie mógł udostępnić dokumentów. Ochrona toczącego się postępowania karnego mieści się w zakresie pojęcia "interes publiczny". Organ podatkowy wskazał jednoznacznie, w czym upatruje "interes publiczny", tj. przesłanki postanowienia o odmowie wydania z akt sprawy kopii dokumentów. Natomiast nie leży w gestii organów podatkowych badanie poprawności, a tym bardziej kontrolowanie legalności podstawy prawnej odnośnego zarządzenia w związku z odmową udostępnienia akt w postępowaniu przygotowawczym.

Reasumując organ podatkowy stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie było wyrazem uznania organu podatkowego, lecz stanowiło konsekwencję wcześniej wydanego, na podstawie art. 179 § 1 O.p., postanowienia z [...] kwietnia 2017 r. o wyłączeniu z akt sprawy dokumentów przekazanych przez Prokuraturę Rejonową w S., ze względu na interes publiczny ( dobro śledztwa o sygn. [...].).

Zatem za bezpodstawne uznał organ odwoławczy zarzuty dotyczące naruszenia przepisów art. 178 § 1 i 2 w zw. z art. 179 § 1 O.p.

Podatnik w skardze domagał się uchylenia powyższego postanowienia, rozpoznania sprawy również pod nieobecność skarżącego, zasądzenia od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Postanowieniu zarzucił naruszenie art. 178 § 1 i 2 w zw. z art. 179 § 1 O.p., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia z [...] maja 2017 r. Naczelnika W. Urzędu Celno-Skarbowego w P. nr [...], [...] i w konsekwencji odmowę umożliwienia zapoznania się z dokumentami wyłączonymi ze względu na interes publiczny z akt postępowania kontrolnego nr [...] ([...]) postanowieniem Naczelnika W. Urzędu Celno-Skarbowego w P. z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] [...] oraz z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] [...], a ponadto sporządzania notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii, wydania uwierzytelnionych odpisów, gdy tymczasem Prokurator Prokuratury Rejonowej w S. zastrzegł wgląd do spornych dokumentów dla stron postępowania, a tym samym dla skarżącego , co oznacza że dokumenty te powinny być jawne dla strony, a poza tym sporne dowody powinny być jawne z uwagi na interes strony postępowania albowiem wyłączenie z akt uniemożliwia jej aktywnego udziału w tym postępowaniu.

W uzasadnieniu skargi podkreślił, że zasadą jest jawność dla strony akt sprawy. Zasada ta doznaje ograniczenia w zakresie w jakim nie da się pogodzić z interesem publicznym wyrażonym w wyłączeniu dokumentów z akt sprawy. Powołując się na wyrok NSA z 28 września 2016 r. sygn. I FSK 770/16, zaznaczył, że dana kategoria informacji może podlegać co do zasady ochronie jako spełniająca kryteria "interesu publicznego" jednak nie oznacza to, że wystarczy się na nią powołać i nie trzeba na tle konkretnych okoliczności sprawy wykazać, jakie (rodzajowo) treści zawarte w dokumencie są podstawą odmowy stronie wydania z akt jego kopii. (...) Jeżeli organy podatkowe w postępowaniu dowodowym wykorzystują informacje dotyczące innych podatników niezwiązanych bezpośrednio, a jedynie pośrednio z przedmiotową sprawą, mają obowiązek utrzymać w tajemnicy tylko te ich cechy, które pozwoliłyby osobom nieuprawnionym na ich identyfikację.

Zdaniem skarżącego czytając wprost pismo Prokuratora brak jest przesłanek do wyłączenia spornych dokumentów. W jego opinii dobro postępowania karnego tego nie wymaga skoro Prokurator wyraźnie zastrzegł prawo wglądu dla stron postępowania (w zasadzie strony). Wgląd w akta sprawy jest podstawowym uprawnieniem procesowym strony i brak podstaw w przedmiotowej sprawie do jego ograniczania. Jeśliby nie dało się pogodzić jawności akt z tajemnicą skarbową, to organ powinien był zanonimizować sporne dokumentacje w zakresie w jakim tajemnica mogłaby być ujawniona.

Skarżący zarzucił, że w sytuacji wyłączenia spornych dowodów strona nie może ich zwalczać wnosząc o przeprowadzenie dowodów. Strona powinna mieć wiedzę przynajmniej co zostało wyłączone, np. przesłuchania jakich świadków wyłączono z akt. W ocenie strony jeśli są jakieś wątpliwości co do treści postanowienia to organ powinien oficjalnie ustalić jego wykładnię z organem prowadzącym postępowanie. Organ nie może zasłaniać się interesem publicznym, który koliduje z interesem strony.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Z art. 179 § 1 O.p. wynika, że są dwie przesłanki uprawniające organ podatkowy do wyłączenia jawności postępowania. Jedną z nich jest nadanie statusu informacji niejawnych określonym dokumentom zgromadzonym w toku postępowania. Wówczas organ podatkowy ma prawo wyłączyć jawność tych dokumentów powołując się na ich niejawny charakter. Drugą przesłanką jest natomiast wyłączenie określonych dokumentów z akt sprawy z uwagi na interes publiczny przemawiający za takim ograniczeniem zasady jawności postępowania i czynnego udziału strony.

Zdaniem sądu zasadnie organy uznały, że ze względu na ochronę interesu publicznego, rozumianego jako dobro śledztwa o sygn. [...], wymagane było pozbawienie strony wglądu w dokumenty. Przy czym zdaniem sądu organy szczegółowo i wyczerpująco, a także zasadnie podały podstawy prawne oraz uzasadnienie faktyczne odmowy umożliwienia zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy.

W judykaturze utrwalony i niekwestionowany jest pogląd, że przez "interes publiczny" należy rozumieć korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej – (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 27 maja 2010 r., sygn. akt I SA/Rz 210/10 – dostępny: orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy przyjąć, że odmowa zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy, zawierającymi tajemnice przedsiębiorstw, jest uzasadniona. Nie można dopuścić do ujawnienia pozyskanych w trakcie czynności służbowych danych podmiotów niezwiązanych ze sprawą, które pozwoliłyby osobom nieuprawnionym na ich identyfikację, bądź pozyskanie informacji handlowych lub innych istotnych gospodarczo danych.

W ramach tak rozumianego interesu publicznego, mieści się także dobro prowadzonego śledztwa. Ujawnienie przestępstw i skuteczne ściganie ich sprawców, jako element bezpieczeństwa i porządku publicznego, leży bowiem w interesie całego społeczeństwa. Potrzeba ochrony tego dobra może zatem stanowić uzasadnienie dla ograniczenia stronie postępowania podatkowego dostępu do niektórych dokumentów z akt sprawy podatkowej. O tym zaś, czy w konkretnej sprawie zachodzi potrzeba ochrony tego dobra, decyduje organ prowadzący dane postępowanie karne (wyrok WSA w Białymstoku z 5 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 514/09, wyrok WSA w Łodzi z 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Łd 1147/15 – dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Uzasadnione jest twierdzenie, że wola dysponenta materiałów (prokuratora) o odmowie udostępnienia ich stronie postępowania podatkowego ma dla organów podatkowych charakter wiążący. Za takim stanowiskiem przemawia fakt, że prokurator zajął powyższe stanowisko mając oparcie w art. 156 § 5 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego ( Dz. U. z 2017 r., poz. 1904 ze zm.). Przepis ten zezwala na udostępnianie akt śledztwa innym osobom, poza uczestnikami postępowania przygotowawczego, jedynie wyjątkowo. Skoro więc prokurator wyraził zgodę na wykorzystanie przedmiotowych materiałów to uczynił to wyjątkowo, uznając konieczność ich wykorzystania w postępowaniu podatkowym. Wbrew twierdzeniom skarżącego sformułowanie "z zastrzeżeniem wglądu dla stron" oznacza, że strona nie ma możliwości zapoznania się z przedmiotowymi dokumentami. W razie gdyby prokurator dopuściłby możliwość zapoznania się przez stronę z materiałami zgromadzonymi w toku postępowania przygotowawczego nie zastrzegłby wglądu dla stron postępowania.

W sytuacji kolizji interesów tajemnicy postępowania karnego i jawności postępowania podatkowego prymat został przyznany stanowisku organu prowadzącego śledztwo, choćby nawet stanowisko to ograniczało zasadę jawności postępowania podatkowego i czynnego udziału strony w tym postępowaniu.

Sąd zgadza się z organem odwoławczym, że skoro dokumenty otrzymane od Prokuratora objęte są tajemnicą postępowania przygotowawczego, a prokurator zastrzegł, że wgląd do nich ma tylko Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w P., to materiałów tych nie można udostępnić stronie i w konsekwencji dokonywanie ich anonimizacji jest nieuzasadnione.

Natomiast w postanowieniu z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] [...] o wyłączeniu z akt postępowania kontrolnego materiału zgromadzonego w toku śledztwa, Naczelnik W. Urzędu Celno-Skarbowego w P. wymienił jakie dokumenty zostały wyłączone, więc strona miała o tym wiedzę i jej zarzut w tej kwestii jest bezzasadny.

Sąd podkreśla, że do akt sprawy zostały włączone po dokonaniu anonimizacji danych nie związanych bezpośrednio z transakcjami z firmą podatnika , dokumenty otrzymane od Naczelnika Urzędu Skarbowego w M..

Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.