Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 941/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 3 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba (spr.) Sędziowie: WSA Inga Gołowska WSA Wiesław Kuśnierz Protokolant: specjalista Bożena Piątek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2018 r. sprawy ze skargi R. A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie [...]zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych).


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., po rozpatrzeniu wniosku R. A. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia, decyzją z dnia 6 lipca 2018r., nr [...], uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Oddział w K. z 11 maja 2018r. nr [...] w całości.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych; Decyzją z 11 maja 2018r. ZUS odmówił ww. zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek i osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...]zł oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł.

W dniu 1 czerwca 2018r. do ZUS wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zobowiązany ponownie wniósł o umorzenie należności z tytułu składek, zarzucając wydanej decyzji naruszenie prawa materialnego, powołując się na przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz naruszenie przepisów postępowania, powołując się na przepisy k.p.a. Podano, że przedmiotowe zadłużenie nie było dotąd dochodzone na drodze postępowania egzekucyjnego, zatem żaden organ nie miał możliwości wypowiedzenia się, co do ściągalności. W toku postępowania została ustalona sytuacja majątkowa i życiowa zobowiązanego oraz na podstawie zebranych w sprawie informacji nie budzi wątpliwości, że możliwość egzekucji z majątku zobowiązanego jest ograniczona. Jedynym jego dochodem jest renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W takich okolicznościach, zdaniem zobowiązanego, można uznać, że jego majątek nie pozwoli na pokrycie zadłużenia. Wobec powyższego zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Wskazano, że niezależnie od powyższego, składki mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę, możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, ZUS wydał w dniu 6 lipca 2018r. decyzję, o której mowa na wstępie, uchylając zaskarżoną decyzję w całości. Organ ustalił, że od dnia 1 sierpnia 2005r. do 30 września 2014r. zobowiązany prowadził działalność gospodarczą. W tym czasie nie opłacał składek na ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności. W ten sposób stał się dłużnikiem ZUS, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Zadłużenie na jego koncie nie było dotąd kierowane do przymusowego dochodzenia. Nie zachodzi więc przesłanka całkowitej nieściągalności. Zobowiązany pobiera rentę w wysokości [...] zł brutto, [...] zł netto. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która nie uzyskuje dochodu, synem, który uzyskuje dochód w wysokości [...] zł netto, synową uzyskującą dochód w kwocie [...]zł netto i dwójką wnuków. Ponosi wydatki związane z opłatami eksploatacyjnymi i koszty związane z leczeniem. Korzysta również z pomocy MOPS w postaci zasiłków celowych i okresowych oraz świadczeń pieniężnych na zakup żywności. Żona zobowiązanego posiada własnościowy lokal mieszkalny o powierzchni 94,42 m2 w K.. Do akt sprawy nie przedstawiono dowodów o rozdzielności majątkowej. Przedłożono zaświadczenie, z którego wynika, że zobowiązany choruje na chorobę Parkinsona i nawracające zaburzenia depresyjne. W świetle powyższych danych, ZUS uznał, że w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017r. poz. 1778 ze zm., dalej: "u.s.u.s."). Przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. w przypadku przedmiotowego zadłużenia również nie zachodzą, gdyż nie prowadzono postępowania upadłościowego ani likwidacyjnego działalności zobowiązanego. Nie stwierdzono też, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. zaistniały w omawianym przypadku. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Żaden organ egzekucyjny nie wypowiedział się, co do ściągalności lub braku ściągalności zadłużenia. Obecnie nie toczy się żadne postępowanie egzekucyjne przeciwko zobowiązanemu. Przesłanka art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania w tym przypadku, gdyż odnosi się do zadłużenia niższego od kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (11,60 zł). Organ stwierdził, że nie zachodzą wobec zobowiązanego przesłanki, pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wydanie decyzji o umorzeniu należności na tej podstawie. Następnie organ przeanalizował sprawę pod kątem przesłanek, wynikających z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365, dalej jako: "rozporządzenie"). Rozważono także możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności spłacenia zadłużenia, pozbawiałaby ww. możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, o czym mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Sytuacja ta w tym przypadku nie zachodzi, gdyż ww. nie jest pozbawiony źródła dochodu, korzysta z różnych form pomocy oraz ponosi koszty utrzymania i leczenia. Prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która nie przedstawiła przeciwskazań do podjęcia zatrudnienia w celu poprawy sytuacji finansowej rodziny oraz z synem i synową, którzy uzyskują dochody. W sytuacji posiadania przez małżonkę mieszkania o powierzchni 94,42 m2 można rozważyć np. sprzedaż lub zamianę na dwa mniejsze w celu zmniejszenia ponoszonych opłat. Zobowiązany nie wykazał, że spłata zadłużenia, pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Zatem w ocenie organu, sytuacja finansowa i materialna, w jakiej aktualnie znajduje się ww., nie daje wystarczających podstaw dla uznania, że spłata zobowiązania z tytułu należności składkowych, mogłaby pociągnąć za sobą negatywne skutki w sferze socjalno-bytowej. ZUS nie kwestionuje, że jednorazowa wpłata na poczet należności nie jest możliwa, natomiast nic nie stoi na przeszkodzie, aby przystąpić do dobrowolnego i sukcesywnego regulowania zaległych składek w ramach umowy o rozłożeniu zadłużenia na raty, dostosowanej do możliwości płatniczych. W sprawie nie ma również zastosowania przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Zobowiązany nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, w związku z czym, opłacenie należności z tytułu składek, mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności, nie zostały bowiem przedstawione dokumenty na potwierdzenie zaistnienia ww. zdarzeń. Dodano, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną i ryzyko z nią związane ciąży na płatniku, który ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, niezależnie od czynników ekonomicznych, wpływających na jej funkcjonowanie oraz wysokość uzyskiwanych z niej dochodów. W stosunku do zobowiązanego również nie będzie miał zastosowania § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, gdyż przesłanka ma zastosowanie jedynie do sytuacji, gdy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny, uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. Uznano, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek oraz nie zachodzą szczególne okoliczności umorzenia w związku z niestwierdzeniem całkowitej nieściągalności. Nie zostały więc spełnione przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Zobowiązany nie wykazał, żeby jego sytuacja losowa, materialna bądź zdrowotna, uniemożliwiały spłatę zadłużenia. Nie wykazał w sposób bezsporny, że spłata zadłużenia uniemożliwi zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ nie stwierdził wystąpienia przesłanek przewidzianych przepisami prawa i dlatego – jak skonkludował w uzasadnieniu decyzji – odmówił umorzenia zaległości.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący ww. decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez uchylenie decyzji ZUS z dnia 11 maja 2018r. bez jednoczesnego orzeczenia, co do istoty sprawy,

- art. 15 k.p.a., tj. naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, poprzez brak prawidłowego reformatoryjnego rozstrzygnięcia sprawy,

- art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez wydanie decyzji, w której występuje sprzeczność sentencji zaskarżonej decyzji z jej uzasadnieniem,

- art. 11 k.p.a., tj. zasady przekonywania, poprzez wydanie decyzji zawierającej sprzeczność sentencji z uzasadnieniem decyzji,

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego przez organ,

- art. 80 k.p.a., tj. naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, poprzez nieuwzględnienie przedłożonych przez skarżącego dowodów, potwierdzających jego bardzo trudną sytuację materialną i nieprawidłowe uznanie, że istnieje realna możliwość spłaty zaległości przez skarżącego,

- art. 28 ust. 3 u.s.u.s., poprzez błędną wykładnię tego przepisu, skutkującą nieprawidłowym ustaleniem, że nie zachodzi w niniejszej sprawie przesłanka całkowitej nieściągalności zadłużenia, co skutkowało niezasadną odmową umorzenia składek, pomimo ziszczenia się ustawowych przesłanek,

- art. 28 ust. 1 w zw. z ust. 3a u.s.u.s., poprzez błędną wykładnię tego przepisu i niezasadną odmowę umorzenia składek, pomimo ziszczenia się ustawowych przesłanek, tj. zachodzenia uzasadnionego przypadku, pozwalającego na umorzenie składek w sytuacji nawet braku całkowitej nieściągalności zadłużenia,

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, poprzez jego niewłaściwą

wykładnię, skutkującą nieprawidłowym uznaniem, że wnioskodawca jest w stanie ponieść należności z tytułu składek, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna skutkować ustaleniem, że opłacenie należności z tytułu składek, pozbawiłoby wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, poprzez ich niewłaściwą wykładnię zakładającą, że przesłanką umorzenia zaległości może być wyłącznie choroba, uniemożliwiająca uzyskanie jakiegokolwiek dochodu, co skutkowało błędnym uznaniem, że wnioskodawca nie spełnił tej przesłanki, podczas gdy z prawidłowej wykładni tego przepisu wynika, że ma być to choroba, uniemożliwiająca uzyskanie dochodu, pozwalającego na spłatę zaległości.

W uzasadnieniu skargi podano m.in., że decyzja obarczona jest wadą powodującą jej nieważność. Sentencja zaskarżonej decyzji zawiera wyłącznie orzeczenie dotyczące uchylenia decyzji ZUS z dnia 11 maja 2018r. w całości, nie zawiera natomiast rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy. Tymczasem orzecznictwo administracyjne, jak również piśmiennictwo stoi na stanowisku, iż nie jest dopuszczalne zakończenie postępowania odwoławczego w sposób inny niż wskazany w przepisie art. 138 k.p.a. Nie jest możliwe samo uchylenie zaskarżonej decyzji, w całości lub w części, bez przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, albo umorzenia postępowania w l instancji, albo orzeczenia, co do istoty sprawy. Stwierdzono zatem, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób rażący w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co jest podstawą do stwierdzenia jej nieważności. Ponadto podniesiono, iż w przedmiotowej decyzji występuje także inne istotne uchybienie, sprzeczność sentencji decyzji z jej uzasadnieniem. W decyzji wskazano podstawę prawną w postaci art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., który to przepis rzeczywiście statuuje dla organu możliwość uchylenia zaskarżonej decyzji, tymczasem sama treść uzasadnienia, odnosi się do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji, odmawiającej skarżącemu umorzenia składek. To uchybienie powoduje także naruszenie zasady przekonywania przewidzianej w art. 11 k.p.a., ponieważ skarżący nie wie ostatecznie, jakie powinno być rozstrzygnięcie w jego sprawie i w jaki sposób jest ono umotywowane. Podniesiono też, że organ w sposób nieprawidłowy odniósł się do meritum sprawy. Skarżący potwierdził, że przedmiotowe zadłużenie nie było dotychczas objęte żadną formą egzekucji, zatem żaden organ egzekucyjny nie miał, jak dotąd możliwości wypowiedzenia się, co do ściągalności, bądź braku ściągalności zadłużenia. W toku postępowania została jednakże ustalona sytuacja majątkowa oraz życiowa skarżącego. Oczywistym jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot, przekraczających wydatki egzekucyjne. W przypadku egzekucji z renty, wolna od zajęcia musi być kwota odpowiadająca 75% minimalnej należności tego typu, zatem ok. [...] zł. Ściągalna zatem byłaby zatem wyłącznie kwota kilkudziesięciu złotych miesięcznie, które musiałaby zostać przeznaczona na wydatki egzekucyjne. Wobec powyższego zachodzi w przypadku skarżącego, przesłanka dot. całkowitej nieściągalności zadłużenia zgodnie z art. art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., co powinno skutkować umorzeniem zaległości. Ponadto w sprawie spełniony został także punkt 3 ww. przepisu tj. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów o.p. W ocenie skarżącego, w jego sprawie zachodzi też podstawa do umorzenia składek określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i w wydanym na podstawie tego przepisu rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Opłacenie należności z tytułu składek, pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nieprawidłowa jest w tym zakresie ocena sytuacji skarżącego i jego rodziny dokonana przez ZUS. Jak wykazano, sytuacja majątkowa skarżącego jest bardzo ciężka. Jego wyłącznym dochodem jest renta otrzymywana w kwocie [...]zł miesięcznie netto. Renta została przyznana skarżącemu ze względu na ciężkie schorzenia, postępującą chorobę Parkinsona. Z uwagi na zły stan zdrowia ma bardzo ograniczone możliwości zarobkowania, w znacznym stopniu utracił zdolność do pracy. Żona skarżącego nie pracuje, nie uzyskuje dochodów. Żona skarżącego nie ma możliwości podjęcia pracy, jest również osobą starszą i schorowaną, ponadto pomaga synowi i synowej w opiece nad dziećmi. Skarżący nie posiada żadnego majątku. Comiesięcznie wraz z żoną musi przeznaczać [...] zł na leki. Pomaga mu jego syn wraz ze swoją żoną. Sytuacja skarżącego jest tak zła, że zmuszony jest korzystać z pomocy MOPS, bez tej pomocy nie byłby się w stanie utrzymać, zakupić żywności, czy też leków. Żona skarżącego również jest chora, ma nadciśnienie i chory kręgosłup. Trudna sytuacja majątkowa skarżącego nie ma charakteru incydentalnego, lecz stale się pogłębia. Podkreślono, że skarżący otrzymał zasiłki celowe na tak podstawowe rzeczy, jak zakup żywności oraz leków. Świadczy to o tym, że jego sytuacja majątkowa jest tragiczna, już w chwili obecnej bez pomocy z zewnątrz, nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych. Ocena stanu faktycznego, dokonana przez organ, wykracza poza reguły swobodnej oceny dowodów, ponieważ stwierdzono w zaskarżonej decyzji, że istnieje realna szansa na wyegzekwowanie zaległych składek. Tymczasem, brak jest w aktach sprawy dokumentów, które by potwierdzały tę tezę. Zauważono, że skarżący w toku postępowania udzielał wszelkich wyjaśnień, zaś zaległość z tytułu składek powstała bez winy skarżącego. Organ błędnie ustalił, że od 1 sierpnia 2005r. do 30 września 2014r. skarżący prowadził działalność gospodarczą i w tym czasie nie opłacał składek na ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności. Zadłużenie powstało bowiem wyłącznie w końcowym okresie prowadzenia działalności tj. od stycznia 2013r., a nie w ciągu całego okresu prowadzenia przez niego działalności, co ma kluczowe znaczenie dla oceny sprawy. Skarżący przez 8 lat prowadzenia działalności, wywiązywał się z płatności z tytułu składek na ubezpieczenia społecznie. Jedynie ze względu na niezawinione przez niego okoliczności zewnętrzne, ciężką chorobę (postępująca choroba Parkinsona), bardzo dużą konkurencję w działalności gospodarczej w 2013r., stracił obiektywną możliwość uiszczania składek. Zmagał się w tym okresie z bardzo trudną sytuacją zawodową oraz osobistą. Niemal 10 lat prowadził jednoosobową działalność gospodarczą w postaci kawiarni "Cafe Zakątek". Od początku działalności regularnie uiszczał wszystkie składki. Niestety już w 2012r. jego działalność zaczęła podupadać ze względu na konkurencję. Pojawiło się bowiem w tym czasie bardzo dużo innych lokali o charakterze gastronomicznym w okolicach ul. [...]. Miał jednak nadzieję, że uda mu się utrzymać firmę i dlatego nie zamknął od razu działalności gospodarczej. Niestety, pomimo prób uratowania biznesu, we wrześniu 2014r. musiał definitywnie zakończyć działalność. Ze względu na brak dochodów, nie miał obiektywnej możliwości uiszczania składek w 2013r., ani w 2014r. Wnioskodawca prowadził działalność wiele lat i przez cały okres prowadzenia przez niego działalności gospodarczej do 2013r., nigdy nie uchylał się od płacenia składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i fundusz pracy, płacił podatki. Zaległość, która powstała w 2013r. i 2014r., wynikała wyłączenie z obiektywnie trudnej sytuacji finansowej i osobistej. W 2013r. u skarżącego zdiagnozowano ciężką, postępującą i nieuleczalną chorobę Parkinsona, co wykazano przedłożonymi w postępowaniu dokumentami. Trudności finansowe, z jakimi przyszło mu się zmagać, spowodowały wystąpienie u niego również depresji, z którą to chorobą zmaga się do dzisiaj. Z uwagi na brak środków na opłacenie składki zdrowotnej, nie mógł również przez długi okres korzystać z pomocy lekarza, dlatego jego stan się pogłębiał. Powyższe okoliczności spełniają ww. przesłankę przewlekłej choroby, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu, umożliwiającego opłacenie należności. Dodano, że organ dokonał niewłaściwej interpretacji tego przepisu, wskazując m.in., że ww. przesłanka ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny, uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. Taka interpretacja jest niezgodna z brzmieniem tego przepisu. Przepis wskazuje bowiem, że choroba powinna uniemożliwiać uzyskiwanie dochodu, pozwalającego na opłacenie należności, a nie że choroba powinna uniemożliwiać uzyskiwanie jakiegokolwiek dochodu. Jak wskazano powyżej, uzyskiwany przez skarżącego dochód jest niewystarczający do pokrycia, chociażby podstawowych potrzeb życiowych takich, jak jedzenie. Uznać zatem należy, że choroby występujące u skarżącego uniemożliwiają mu uzyskanie odpowiedniego dochodu, który pozwoliłby na uiszczenie zaległości. W ocenie skarżącego, kuriozalnym argumentem jest, że w celu poprawy sytuacji finansowej i zmniejszenia ponoszonych opłat, może on rozważyć sprzedaż albo zamianę na dwa mniejsze mieszkania, posiadanego przez małżonkę skarżącego. Przede wszystkim nie jest to składnik majątkowy należący do skarżącego, nie ma zatem możliwości dysponowania nim. Ponadto jest to mieszkanie, które ma zaspokajać potrzeby mieszkaniowe 6 osób - całej rodziny skarżącego. Z uwagi na bardzo trudną sytuację skarżącego, w rzeczywistości ciężar utrzymania mieszkania, spada na syna skarżącego. Zamiana tego mieszkania na dwa mniejsze nie spowoduje, że koszty utrzymania obu tych mieszkań łącznie będą niższe. Dodatkowo skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania. Nie uwzględniono dokumentów urzędowych w szczególności w postaci decyzji Prezydenta Miasta K. o przyznaniu pomocy wnioskodawcy oraz jego rodzinie, które szczegółowo przedstawiały zły stan majątkowy wnioskodawcy. Nie rozpatrzono w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Nie oceniono sprawy na podstawie całokształtu materiału, lecz pobieżnie. Negatywna decyzja kończąca postępowanie wskazuje, że odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej dowodom przedstawionym przez stronę, nie zostało to jednak w decyzji szczegółowo wyjaśnione. Tymczasem, jak wynika z wyżej przedstawionych informacji, w niniejszej sprawie istnieją jednoznaczne i konkretne dowody, wskazujące na krytyczną sytuację materialną, jak również zdrowotną skarżącego.

W świetle powyższych zarzutów i argumentacji skargi, wniesiono o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ZUS z uwagi na rażące naruszenia prawa oraz uchylenie poprzedzającej jej decyzji z dnia 11 maja 2018r. z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, względnie, w przypadku uznania przez Sąd, iż nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji ZUS w całości oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji ZUS w całości, z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także o zobowiązanie ZUS do wydania decyzji, orzekającej o umorzeniu skarżącemu w całości składek na ubezpieczenia społeczne i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W zakresie zarzutów skargi, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonej decyzji. Organ wskazał, że zaskarżoną decyzją uchylił decyzję organu I instancji, jednak z treści uzasadnienia wynika, że tak naprawdę jest to decyzja utrzymująca w mocy poprzedzającą decyzję organu o odmowie umorzenia należności. W związku z powyższym wniesiono o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Zgodnie z treścią art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Dyrektora ZUS Oddział w K. uchylająca w całości decyzję własną, którą odmówiono Skarżącemu umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wskazane zasady Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona przepisy postępowania w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego, dlatego skarga zasługuje na uwzględnienie w zakresie tak sformułowanego żądania. Zdaniem Sądu, w okolicznościach sprawy, żądanie stwierdzenia nieważności decyzji było zbyt daleko idące w sytuacji gdy doszło po prostu do naruszenia obowiązującej procedury, nie zaś naruszenia o charakterze kwalifikowanym uzasadniającym zastosowanie art. 156 K.p.a.

Uchylenie zaskarżonej decyzji jest konieczne z uwagi na sprzeczność sentencji zaskarżonej decyzji z jej uzasadnieniem.

Z sentencji wynika, iż "Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego...... po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia – uchyla decyzję Zakładu Ubezpieczeń Oddział w K. z 11 maja 2018r. nr [...]". Była to decyzja odmawiająca uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie zaległości składkowych. Powyższa treść sugerowała zatem, iż wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy został uwzględniony.

W uzasadnieniu decyzji wskazano natomiast, że ponownie rozpoznając sprawę nie stwierdzono wystąpienia przesłanek przewidzianych przepisami prawa koniecznych do umorzenia takich zaległości i dlatego odmówiono uwzględnieni a wniosku. Dla podkreślenia powyższej konkluzji w ostatnim zdaniu uzasadnienia powołano się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Powyższa sprzeczność sentencji decyzji z jej uzasadnieniem, najlepiej zobrazowana przez wskazanie dwóch wykluczających się podstaw rozstrzygnięcia; (uchylenia decyzji/utrzymania jej w mocy) powoduje iż nie można uznać sprawy za ostatecznie zakończoną a co więcej zakończoną w sposób zgodny z bezwzględnie obowiązującymi przepisami procedury administracyjnej, jak również nie można rozpoznać złożonego od niej środka odwoławczego w postaci skargi sądowo-administracyjnej. Nie jest bowiem możliwa identyfikacja zaskarżonego rozstrzygnięcia, umożliwiająca kontrolę merytorycznej poprawności rozstrzygnięcia.

Zważyć należy, iż uzasadnienie decyzji służy wyjaśnieniu rozstrzygnięcia, stanowiąc jego integralną część. Jest zatem oczywiste, że pomiędzy sentencją decyzji a jego uzasadnieniem musi zachodzić spójność, gdyż ma ono na celu wykazanie prawidłowości procesu myślowego, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia określonej treści. Te dwa elementy decyzji muszą być ze sobą ściśle powiązane. Celem argumentacji wyrażonej w uzasadnieniu jest nie tylko odtworzenie procesu stosowania prawa przez organ, co umożliwia sądową kontrolę legalności decyzji, lecz także powinno być ono tak sporządzone, aby ściśle wiążąc się z przedmiotem i sposobem rozstrzygnięcia, zmierzało do przekonania strony o jego zasadności. Przedstawionych wymogów zaskarżona decyzja nie spełniła. Stanowi to naruszenie art. 107 § 1 pkt.6 w zw. z § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Przepisy powyższe stanowią, iż decyzja administracyjna oprócz rozstrzygnięcia zawierać musi uzasadnienie faktyczne i prawne zaś uzasadnienie prawne stanowi wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Zadziwiająca w tym kontekście jest argumentacja organu przedstawiona w odpowiedzi na skargę, gdzie fachowy pełnomocnik nie dostrzegając nic niestosownego w powyższej sytuacji, podnosi jedynie, iż "z treści uzasadnienia decyzji można wyczytać, że tak naprawdę jest to decyzja utrzymująca w mocy poprzedzającą decyzję organu o odmowie umorzenia należności".

W tym kontekście za zasadne uznać należy zarzuty skargi w zakresie sprzeczności sentencji decyzji z jej uzasadnieniem i naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. a w konsekwencji także naruszenia zasady przekonywania przewidzianej w art. 11 k.p.a., ponieważ skarżący nie wie ostatecznie, jakie powinno być rozstrzygnięcie w jego sprawie i w jaki sposób jest ono umotywowane a także naruszenia zasady dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.)postępowania, poprzez brak prawidłowego reformatoryjnego rozstrzygnięcia sprawy. Istnieją też przesłanki do podzielenia zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w sposób wskazany w skardze tj. poprzez uchylenie decyzji ZUS z dnia 11 maja 2018r. bez jednoczesnego orzeczenia, co do istoty sprawy.

Jak słusznie wywodził pełnomocnik skarżącego, sentencja zaskarżonej decyzji zawiera wyłącznie orzeczenie dotyczące uchylenia decyzji ZUS z dnia 11 maja 2018r. w całości, nie zawiera natomiast rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy. Tymczasem orzecznictwo administracyjne, jak również piśmiennictwo stoi na stanowisku, iż nie jest dopuszczalne zakończenie postępowania odwoławczego w sposób inny niż wskazany w przepisie art. 138 k.p.a. Nie jest możliwe samo uchylenie zaskarżonej decyzji, w całości lub w części, bez przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, albo umorzenia postępowania w l instancji, albo orzeczenia, co do istoty sprawy.

Reasumując, Sąd dopatrzył się naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania. Naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. art. 145 § 1 ust. 1 lit. c P.p.s.a.

Na podstawie art. 153 P.p.s.a., przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ jest zobowiązany do uwzględnienia przedstawionej powyżej oceny prawnej. Rozpatrując ponownie sprawę organ powinien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd nieprawidłowości, a przede wszystkim przesądzić jakie rozstrzygnięcie wydaje, na jakiej podstawie prawnej oraz sformułować adekwatne uzasadnienie wydanego rozstrzygnięcia, odniesione do podstawy prawnej wskazanej w sentencji rozstrzygnięcia. Dokonując tych ustaleń i ocen organ odniesie się do aktualnej sytuacji Skarżącego, na którą składa się jego sytuacja zdrowotna i majątkowa (finansowa) i w tym kontekście dokona realnej oceny możliwości spłaty zadłużenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. c P.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku.