Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1750/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Dnia 15 kwietnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.), Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski, p.o. Sędziego WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant ref. staż. Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi A. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie świadczeń pieniężnych z tytułu deportacji 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję własną z dnia [...], nr 0023320674; 2) zasądza od Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz A. G. kwotę złotych 10 (dziesięć) tytułem zwrotu kosztów postę- powania.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...], Nr [...] utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...], Nr [...] o odmowie przyznania A. G. uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

A. G. wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnienia do świadczenia określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej i osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395)., gdyż był deportowany i wykonywał pracę przymusową w M. w okresie od lipca 1944 r. do kwietnia 1945 r. Jako dokumenty potwierdzające powyższy fakt przedstawił pismo lokalnych władz niemieckich z dnia 23 grudnia 1994 r. wraz z oświadczeniem M. M. o zobowiązaniu wnioskodawcy i jego rodziny do pracy w gospodarstwie rolnym ojca H. H. w latach 1944 - 1945.

W tej sytuacji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] odmówił przyznania A. G. uprawnienia do określonego świadczenia. W uzasadnieniu podał, iż zgodnie z unormowaniem art. 2 pkt. 2 lit. "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym, represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945. Z treści wniosku wynika, iż A. G. był wywieziony jako dziecko wraz z rodziną, a więc nie w celu pracy przymusowej. Organ w uzasadnieniu nie neguje faktu wywiezienia i zatrudnienia w charakterze robotników przymusowych rodziców wnioskodawcy. Jednakże przyjmuje, iż ze względu na wiek wnioskodawcy (5 - 6 lat) nie został on wywieziony w charakterze robotnika przymusowego. Tylko wywiezienie w charakterze robotnika przymusowego daje uprawnienie do przedmiotowego świadczenia pieniężnego. A ponieważ A. G. nie spełnia warunku deportacji, organ nie mógł przyznać mu uprawnień.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. G. wskazał, iż przedstawione zaświadczenie potwierdza przymusową deportację całej rodziny, a więc również jego. Pomimo wieku był zmuszany do wykonywania różnych prac w gospodarstwie, za które nie otrzymywał wynagrodzenia, a próby odmowy spełnienia jakiegoś polecenia były surowo karane. Powszechnie wiadomo, że nawet dzieci były przymuszane do niewolniczej pracy, często przekraczającej ich siły.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy wcześniejsze rozstrzygnięcie. Organ wywodził, iż wnioskodawca w czasie pobytu na deportacji w Niemczech miał od 5 do 6 lat, co wyklucza możliwość wykonywania przez niego pracy w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. Towarzyszenie rodzinie, w ocenie organu orzekającego, w pracach w gospodarstwie rolnym, wykonywanie niektórych obowiązków związanych z doglądaniem zwierząt, nie mieści się w szeroko pojętym wykonywaniu pracy nie tylko w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym, ale i w jej znaczeniu potocznym.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. G. wniósł o zmianę powyższej decyzji i przyznanie świadczenia pieniężnego zgodnie z wnioskiem z wyrównaniem od daty jego złożenia. W motywach skargi wywodził, że pomimo wieku wykonywał wiele prac pomocniczych w gospodarstwie. Fakt wykonywania pracy niewolniczej potwierdziła Komisja Weryfikacyjna Fundacji "Polsko - Niemieckie Pojednanie", która przyznała mu pomoc finansową właśnie z tytułu pracy niewolniczej. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji opiera się jedynie na stwierdzeniu, że ze względu na wiek nie mógł wykonywać żadnej pracy. Nie jest to zasadne, ponieważ ustawodawca nie uzależnia przyznania świadczenia od faktu wykonywania pracy. Wystarczającą przesłanką jest samo wywiezienia w celu wykonywania pracy przymusowej, co znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego (sygn. akt: III RN 112/99).

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie. Organ nie neguje faktu ciężkiej pracy strony podczas wojny, lecz jedynie okoliczność, iż nie został spełniony warunek pracy przymusowej określony w ustawie o świadczeniu pieniężnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z regulacją art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przy zastosowaniu dotychczasowych przepisów o kosztach sądowych.

Stosownie do postanowień art. 1 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem legalności, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej ( art. 1 § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych).

Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego jej załatwienia, lecz jedynie dokonuje oceny działalności organu orzekającego z punktu widzenia kryterium legalności. Sąd, zatem nie może przyznać skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja oraz ją poprzedzającą decyzja I instancji nie mogą pozostać w obrocie prawnym.

Podstawę materialno - prawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej i osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395). Po myśli unormowania art. 2 pkt 2 lit. "a", represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekając w sprawie wyjaśnił, iż nie kontestuje faktu wywiezienia wnioskodawcy wraz z rodziną, ale ze względu na jego wiek wyklucza możliwość wykonywania pracy przymusowej, a tylko taki charakter represji daje podstawę do przyznania uprawnienia do świadczenia.

W tej sytuacji decydujące znaczenie dla oceny legalności zaskarżonego aktu stanowi rozstrzygnięcie kwestii minimalnego wieku, aby dana osoba mogła być zatrudniona w charakterze robotnika przymusowego.

Z unormowania przytoczonego powyżej przepisu art. 2 pkt 2 ustawy - wbrew stanowisku organu - nie wynika, że niemożliwość wykonywania pracy przez osobę deportowaną, np. z powodu wieku, choroby wyklucza uznanie, iż wywiezienia dokonano w celu wykonania pracy przymusowej przez okres co najmniej 6 miesięcy. Zdaniem składu orzekającego prawo do świadczenia nie zostało w ustawie uzależnione od wieku osoby wykonującej pracę przymusową oraz rodzaju wykonywanej pracy. Skład orzekający opowiada się, więc za możliwością przyjęcia, iż osoba deportowana jako dziecko wraz z rodzicami skierowanymi do pracy przymusowej może być uznana za osobę podlegającą represjom określonym w ustawie. Jeśli nawet w początkowym okresie wiek dziecka wykluczał wykonywanie pracy, to z upływem lat mogło być ono zatrudniane przy coraz bardziej obciążających je czynnościach. Powszechnie wiadomo, że sytuacja małoletnich dzieci częstokroć nie różniła się od sytuacji osób dorosłych. Dzieci, podobnie jak inne wywiezione osoby nie miały wpływu na okoliczności, w jakich się znalazły. W czasie wojny nie obowiązywały, bowiem żadne przepisy zakazujące zatrudniania małoletnich.

Oceną prawną sytuacji podobnej zajmował się Naczelny Sąd Administracyjny, jak i Sąd Najwyższy. Z literatury tych wszystkich orzeczeń można wyprowadzić konkluzję, iż prawo do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z 31 maja 1996 r. nie zostało uzależnione od wieku osoby wykonującej pracę przymusową oraz rodzaju wykonywanej pracy (por. wyrok NSA z dnia 5 lutego 2001 r., II SA/Łd 892/00, nie publ.; wyrok NSA z dnia 18 lipca 2001 r., II SA/Łd 659/99, nie publ.; wyrok NSA z dnia 14 marca 2001 r., V SA 1631/00, nie publ.; wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2001 r., V SA 879/00, LEX Nr 79348; wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2000 r., V SA 674/00, LEX Nr 50166; wyrok NSA z 10 grudnia 1999 r., V SA 1136/99, LEX Nr 49292; wyrok SN z dnia 24 października 2003 r., III RN 120/02, nie publ.; wyrok SN z dnia 14 marca 2002 r., III RN 161/01, nie publ.).

Z treści orzeczeń Sądu Najwyższego wynika również pogląd, iż dla stwierdzenia podlegania represjom nie jest konieczne ustalenie wykonywania w tym czasie pracy. Wykonywanie pracy uzyskuje dopiero znaczenie na gruncie art. 3 ust. 1, w którym określony został sposób obliczenia wysokości należnego świadczenia pieniężnego, w szczególności przysługuje ono w wysokości zależnej od okresu - "za każdy pełen miesiąc pracy" (por. wyrok SN z dnia 14 marca 2002 r., III RN 161/01, nie publ.; wyrok SN z dnia 6 kwietnia 2000 r., III RN 143/99, Wokanda 2000/9/31; wyrok SN z dnia 13 stycznia 2000 r., III RN 112/99, OSNAPiUS 2000/20/736).

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, iż A. G. został deportowany do pracy przymusowej w III Rzeszy. W okresie od lipca 1947 r. do kwietnia 1945 r. przebywał jako 5 - 6 letnie dziecko w miejscowości M.. Wobec czego w świetle powyższej przedstawionej interpretacji wnioskodawca winien być zaliczony do osób uprawnionych do przedmiotowego świadczenia.

W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "a" i art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku, gdyż organ naruszył prawo materialne, co miało wpływ na wynik sprawy.

O zwrocie kosztów Sąd orzekł na mocy art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), przy zastosowaniu regulacji art. 97 § 2 przepisów wprowadzających.