Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1832/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 1 w zw. z art 5
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 22 marca 2017 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Teresa Kobylecka Sędziowie: sędzia NSA Anna Łuczaj sędzia del. NSA Janina Kosowska (spr.) Protokolant: asystent sędziego Julia Słomińska po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Łd 993/14 w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 29 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 993/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.S. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 29 września 2014 r., nr [...], w przedmiocie wymeldowania: 1/ oddalił skargę; 2/ przyznał adwokat A.M. koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

Opisując stan faktyczny niniejszej sprawy Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia 12 sierpnia 2014 r., nr [...], Prezydent Miasta Łodzi (dalej: Prezydent lub organ I instancji ) orzekł o wymeldowaniu M.S. (dalej: skarżący) z pobytu stałego w lokalu 2 przy ul. [...]. W uzasadnieniu wyjaśnił, że z wnioskiem o wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego we wskazanym lokalu wystąpił w dniu 8 maja 2014 r. H.D. - pełnomocnik właściciela nieruchomości H.L. (dalej: wnioskodawca). Stwierdził, że skarżący nie przebywa w miejscu zameldowania, a ponadto wyrokiem Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi nakazano mu wydanie przedmiotowej nieruchomości wraz z budynkiem mieszkalnym. W dniu 10 kwietnia 2014 r. odbyła się jego eksmisja w asyście komornika sądowego. Skarżący opróżnił zajmowany budynek i oddał klucze. W dniu 15 czerwca 2014 r. przeprowadzono kontrolę meldunkową pod wskazanym adresem, ustalając że skarżący mieszkał w budynku znajdującym się po prawej stronie przy wjeździe na posesję. Brama i furtka prowadzące do budynku były zamknięte. Znajdujące się na podwórku gałęzie uniemożliwiały wejście do budynku. Na terenie przedmiotowej nieruchomości znajduje się punkt skupu złomu.

W oświadczeniu złożonym w dniu 29 maja 2014 r. skarżący stwierdził, że lokal mieszkalny nr 2 o powierzchni ok. 30 m2 objął w posiadanie w 1992 r. W 1994 r. wyremontował lokal po przeciwnej stronie, w którym również mieszkał. Po tym jak został eksmitowany z nowej części powrócił do poprzedniego, który jednak przez 20 lat uległ znacznej degradacji i wobec tego przystępuje do remontu. Meble złożył w pomieszczeniu gospodarczym przynależnym do lokalu [...]. Dodał, że nocuje pod różnymi adresami (przygodnymi), a ubrania i osobiste rzeczy przetrzymuje u znajomych i w samochodzie.

Wobec sporu dotyczącego numeracji lokali Prezydent w dniu 11 czerwca 2014 r. przeprowadził dowód z oględzin lokali nr [...], w takcie których ustalił, że wskazany przez skarżącego lokal nr [...] - znajdujący się po lewej stronie przy bramie wjazdowej na teren posesji - to budynek wolnostojący o dużym stopniu dewastacji - szyby w oknach są powybijane, drzwi wejściowe zniszczone, powyginane, pozbawione zamka, wejście zastawione na dole dyktą. W lokalu, który jest zdewastowany, stwierdzono brak jakichkolwiek rzeczy ruchomych. Skarżący poinformował, że w budynku, w którym według niego jest zameldowany nie nocował od ponad 20 lat. Natomiast po prawej stronie bramy przy wjeździe na przedmiotową posesję stoi budynek, który zgodnie z protokołem komorniczym został wydany przez skarżącego pełnomocnikowi wnioskodawcy. Pismem z dnia 16 czerwca 2014 r. skarżący wyjaśnił, że kwestie zameldowania, zamieszkania i oznaczania lokali w przedmiotowej posesji przed 40 latami sam regulował, gdyż zarządzał tą posesją.

Świadek H.F. zeznała, że od 1993 r. dzierżawi nieruchomość położoną przy ul. [...], gdzie prowadzi punkt skupu surowców wtórnych "K.". Wskazała, że skarżący zamieszkiwał na terenie tej nieruchomości. Zaadaptował budynki położone po prawej stronie, wyremontował i tam mieszkał stale do momentu eksmisji z udziałem komornika. Według jej wiedzy skarżący stale zamieszkiwał w budynku po prawej stronie nieruchomości przy bramie wjazdowej. Świadek zeznała, że budynek znajdujący się po lewej stronie od momentu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej był w złym stanie technicznym i tak jest nadal. Drugi ze świadków przesłuchanych przez organ I instancji - współwłaściciel firmy "K." R. K.zeznał, że od 1993 r. dzierżawi plac przy ul. [...]. Wskazał, że obecnie skarżący nie mieszka na terenie nieruchomości, gdyż został eksmitowany z budynków znajdujących się po prawej stronie. Według świadka jedynie budynki znajdujące się po prawej stronie były przystosowane do zamieszkiwania. Natomiast w budynku po lewej stronie bramy nikt nie mieszkał, gdyż był on zdewastowany.

Skarżący w oświadczeniu z dnia 29 lipca 2014 r. stwierdził, że sprawa meldunkowa i jego przebywania dotyczy lok. 2 - jako obiektu położonego po lewej stronie od bramy (w złym stanie), a opuścił zgodnie z wyrokiem Sądu obiekt po prawej stronie, ale nie była to eksmisja lokatora. Nigdy przedtem - ani obecnie nie był on lokalem mieszkalnym lecz użytkowym. Podał, że dysponując nim poprzednio przebywał w nim i nocował, jako że posiadał nieporównywalnie lepszy standard od lokalu nr [...]. Sprawa lokalu (użytkowego) nie ma nic wspólnego z zameldowaniem w lok. [...].

Wnioskodawca załączył do akt sprawy wniosek o pozwolenie na rozbiórkę budynku portierni przy ul. [...]. Zgodnie z załączoną do wniosku opinią specjalisty stan techniczny budynku zagraża bezpieczeństwu ludzi. Powyższe informacje dotyczą budynku, który skarżący wskazał jako lokal nr [...], w którym zgodnie z jego oświadczeniem dokonał zameldowania na pobyt stały.

Skarżący oświadczył ponadto, że od 1978 r. był kuratorem sądowym dla nieznanego z miejsca pobytu L. H.. W 2009 r. zgłosili się spadkobiercy, w związku z czym kuratela przestała istnieć, co potwierdził sąd 30 lipca 2011 r. W 1992 r. zameldował się w lokalu mieszkalnym nr [...](na lewo od bramy), który jest obecnie zdewastowany. W lokalu tym posiadał swoje sprzęty, meble, ubrania, itp. W 1994 r. po wyremontowaniu sąsiedniego budynku (na prawo od bramy) korzystał z niego jako z lokalu mieszkalnego. Wyjaśnił, że przedmiotowa posesja zabudowana jest lokalami użytkowymi, które jego zdaniem były oznaczone nr [...]. Zgodnie z oświadczeniem strony jedynym mieszkalnym lokalem nr [...] był lokal na lewo od bramy. Wszystkie numery lokali w okresie 40 lat były nadawane przez niego jako zarządcę budynku. Nie posiada dokumentów na potwierdzenie powyższych informacji, gdyż nie wystąpiła potrzeba ich posiadania.

Powołując się na art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.; dalej: ustawa o ewidencji ludności), organ I instancji, stwierdził, że jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie jest przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego. Miejscem pobytu stałego określonej osoby jest natomiast miejsce (lokal), w którym znajduje się jej centrum życiowe.

Mając na uwadze ustalony stan faktyczny organ stwierdził, że skarżący nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały. Zauważył, że w 1992 r. dokonał on zameldowania na pobyt stały w lokalu [...]. Pomimo, że strony wskazują rozbieżne informacje dotyczące położenia tego lokalu, organ I instancji na podstawie protokołu komornika sądowego ustalił, że czynności eksmisyjne objęły lokal nr [...] a więc zgodnie z wyrokiem sądu m.in. budynek mieszkalny (po prawej stronie). Prezydent, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, stwierdził, że na równi z opuszczeniem lokalu w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności należy traktować wykonanie przez komornika sądowego, w drodze postępowania egzekucyjnego, prawomocnego orzeczenia sądowego nakazującego eksmisję danej osoby z lokalu. Mając to na uwadze wskazał, że skarżący wykonał nakaz sądu, opuścił pomieszczenie wskazane w wyroku sądu i przekazał je do dyspozycji właściciela nieruchomości. Kwestionuje natomiast zasadność wymeldowania, podnosząc, że wyrok sądu nie obejmuje lokalu, w którym faktycznie się zameldował, to jest budynku po lewej stronie od bramy wjazdowej. Prezydent stwierdził, że nie jest władny rozstrzygnąć kwestii dotyczącej numeracji lokalu, bowiem przedmiotowa posesja stanowi nieruchomość prywatną i w gestii jej właściciela bądź zarządcy pozostawała możliwość oznaczenia lokali. Żadna dokumentacja w tym przedmiocie nie została przedstawiona organowi administracji publicznej. W tej sytuacji gdyby nawet przyjąć, zgodnie ze stwierdzeniem skarżącego, że pozostaje on zameldowany w budynku po lewej stronie, to w sposób bezsporny wykazano w niniejszym postępowaniu, że lokal ten nie stanowi od wielu lat centrum życiowego strony. Lokal ten pozostaje niezamieszkały od ponad 20 lat. Wskazany przez niego lokal nr [...] zgodnie z wyjaśnieniami stron i świadków, to lokal zdewastowany, nienadający się do zamieszkiwania. Potwierdza to dowód z oględzin oraz opinia specjalisty, który wskazał, że budynek zagraża bezpieczeństwu ludzi. Brak zatem możliwości zamieszkiwania w nim. W tych okolicznościach organ I instancji nie uwzględnił wniosku skarżącego o przeprowadzenie ponownych oględzin lokalu, celem wykazania utrudnionego dostępu do lokalu nr [...]. Wyjaśnił, że postępowanie wykazało w sposób bezsporny, iż budynki znajdujące się pod tym adresem są niezamieszkałe. Ponadto spory dotyczące uniemożliwienia korzystania z lokali pozostają w kognicji sądów powszechnych.

W odwołaniu od przedmiotowej decyzji skarżący podniósł zarzut nieważności pełnomocnictwa udzielonego przez wnioskodawcę H.D. oraz upoważnienia udzielonego w ramach substytucji K.D.. W ocenie skarżącego, egzekucja komornicza obejmowała inną części budynku, niż lokal mieszkalny nr [...]. Wątpliwości budzą ponadto zeznania świadków, bowiem nie posiadają oni wiedzy co do przeszłości nieruchomości. Wadliwe było także nieuwzględnienie wniosku o wizję lokalną. Dowód ten miał potwierdzić, że zarządca nie wpuszcza skarżącego na teren nieruchomości.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Wojewoda Łódzki (dalej: Wojewoda), decyzją z dnia 29 września 2014 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie występują przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, uzasadniające wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] Zauważył, iż istotną okolicznością jest wyrok Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I C 1138/11, nakazujący skarżącemu wydanie części nieruchomości położonej w Łodzi przy ul. [...], to jest części działki położonej od strony południowej wraz ze znajdującym się na niej budynkiem mieszkalnym oraz częścią budynku gospodarczego, to jest drugie pomieszczenie licząc od strony północnej. Wyrokowi została nadana w dniu 8 lutego 2013 r. klauzula wykonalności. Na skutek oddalenia wniesionej apelacji, wyrok został utrzymany w mocy przez Sąd Okręgowy w Łodzi, sygn. akt III Ca 1227/12. W dniu 10 kwietnia 2014 r. została przeprowadzona eksmisja komornicza skarżącego za spornego lokalu. Skarżący opróżnił lokal i przekazał klucze pełnomocnikowi wnioskodawcy.

Wojewoda przyjął, że w świetle zgromadzonych w sprawie dowodów z oględzin lokalu, zeznań świadków oraz samego skarżącego skupiał on swoje życie w lokalu, gdzie przebywał i zamieszkiwał, skąd też został eksmitowany. Nie dał wiary oświadczeniom skarżącego, że lokal nr [...] znajduje się w innym budynku, zdewastowanym, którego stan techniczny zagraża bezpieczeństwu osób w nim przebywających. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Wojewoda wskazał, że opuszczenie lokalu mieszkalnego wskutek wykonania wyroku nakazującego eksmisję jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, które uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby eksmitowanej, zarówno wówczas, gdy wyrok zostanie wykonany dobrowolnie, jak i wtedy gdy wyrok zostanie wykonany w drodze eksmisji.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Wojewoda stwierdził, że pełnomocnictwo udzielone H.D. nie budzi jego zastrzeżeń. Natomiast słuszny jest zarzut strony dotyczący braku uprawnienia H.D. do udzielenia upoważnienia K.D.. W jego ocenie, stwierdzone uchybienie nie wpłynęło jednak na rozstrzygnięcie merytoryczne w niniejszej sprawie. Za nieuzasadniony uznał zarzut braku wiarygodności świadków. Ponadto w jego ocenie nie było uzasadnionych podstaw do ponownego przeprowadzenia oględzin nieruchomości. Zameldowanie i wymeldowanie jest czynnością, która stanowi potwierdzenie określonego stanu faktycznego. Wszelkie sprawy sporne dotyczące prawa do nieruchomości i władania nią nie mają wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie meldunkowej.

W skardze na decyzję Wojewody, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, skarżący zażądał jej uchylenia. W uzasadnieniu stwierdził, że organy administracji naruszyły przepisy art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Błędnie przyjęły, kłamliwą wersję wnioskodawcy, "iż sprawa dotyczy (...) lokalu - (użytkowego), a nie (...) mieszkalnego lok. 2". Ze stanowiska organu meldunkowego wynika ponadto, że gdy prowadzi się gruntowny remont mieszkania, to wynosząc siebie, meble i sprzęty na ten czas, należy wymeldować się z pobytu stałego.

Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 12 marca 2015 r. skarżący poparł swoją skargę. Stwierdził ponadto, że w sprawie zaszły nowe okoliczności, które spowodowały, że wnioskodawca i jego rodzina nie są już współwłaścicielami połowy nieruchomości, która przeszła na rzecz Skarbu Państwa w dacie 17 kwietnia 1968 r. Dołączył do pisma kserokopię decyzji Ministra Finansów z dnia 2 marca 2015 r., stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa ½ części w prawie własności nieruchomości należących uprzednio do I.H., jako spadkobierczyni po zmarłych rodzicach A.I.L.L, w tym nieruchomości ul. [..]. Skarżący podniósł, iż w tej sytuacji wnioskodawca i jego rodzina nie są już współwłaścicielami tej połowy w związku z czym przestaje działać pełnomocnictwo dla H.D., który wystąpił o wymeldowanie. Skarżący wyjaśnił ponadto, że od 30 lat zasiaduje tę połowę przynależną Skarbowi Państwa. Postępowanie w tej sprawie prowadzone jest w Sądzie Rejonowym dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi. Występuje on także do Sądu o przywrócenie naruszonego posiadania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę, uznając, że zaskarżoną decyzją Wojewoda nie naruszył przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, na wstępie zauważył, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy o ewidencji ludności. Zgodnie z art. 15 ust. 1, osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Sąd I instancji podkreślił, że zameldowanie i wymeldowanie są aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (opuszczenia lokalu). Jak stanowi przepis art. 6 ust. 1, pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zamieszkanie w lokalu w rozumieniu tego przepisu powinno łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu (z przeniesieniem do tego lokalu) centrum życiowego danej osoby. Zatem miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 maja 2005r., sygn. akt IV SA/Wa 600/05, Lex nr 192912).

Sąd I instancji wskazał, że w świetle art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, do wymeldowania w trybie administracyjnym niezbędne jest spełnienie następujących przesłanek: faktyczne opuszczenie lokalu oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Orzecznictwo sądowoadministracyjne przyjęło, że wymeldowanie uzasadnia co do zasady opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu, gdy jest ono dobrowolne i trwałe. Brak cechy dobrowolności nie zawsze jednak stanowi przeszkodę do wymeldowania. Typowym przykładem tego jest wykonanie eksmisji osoby zamieszkałej w lokalu na podstawie wyroku sądu wykonanego przez komornika. Dochodzi wówczas do przymusowego opuszczenia miejsca pobytu o charakterze najczęściej trwałym, skutkujące powstaniem obowiązku wymeldowania. Opuszczenie lokalu mieszkalnego wskutek wykonania wyroku nakazującego eksmisję jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2, uzasadniającym wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby eksmitowanej. Prawomocny wyrok eksmisyjny sądu powszechnego potwierdza zaistnienie przesłanki wynikającej z tego przepisu. W sprawach, w których przeprowadzona była egzekucja komornicza, wykonanie eksmisji jest równoznaczne z ustaniem pobytu skarżącego w spornym lokalu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 526/11, LEX nr 1216746; z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 1515/10, LEX nr 1145560; z dnia 4 lipca 2008 r., sygn. akt II OSK 788/07, LEX nr 498351).

Sąd I instancji zauważył, że w niniejszej sprawie organy administracji ustaliły, że Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi wyrokiem z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I C 1138/11, nakazał skarżącemu wydanie wnioskodawcy części nieruchomości położonej w [...], tj. części działki gruntu oznaczonej [...] o powierzchni [...], położonej od strony południowej wraz ze znajdującym się na niej budynkiem mieszkalnym oraz części budynku gospodarczego o powierzchni [..], tj. drugiego jego pomieszczenia licząc od strony północnej. Wyrok sądu uprawomocnił się. Na jego podstawie Komornik Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia, w dniu 10 kwietnia 2014 r., przeprowadził eksmisję skarżącego z lokalu nr [...]

W ocenie Sądu I instancji, nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi, iż przedmiotem eksmisji był lokal znajdujący się w budynku po prawej stronie bramy wjazdowej na teren nieruchomości, a skarżący zameldowany był w budynku położonym po lewej stronie tej bramy. Prezydent przeprowadził rzetelnie i prawidłowo postępowanie dowodowe, a następnie trafnie przyjął, że skarżący mieszkał i był zameldowany w lokalu znajdującym się po prawej stronie bramy wjazdowej. Powyższe ustalenia poparte są dowodami z zeznań świadków. Zeznali oni, że dzierżawią część przedmiotowej nieruchomości od ponad 20 lat i w tym okresie skarżący mieszkał w budynku, z którego został eksmitowany przez komornika. Zeznaniom tych świadków organy administracji zasadnie przyznały moc dowodów w sprawie. Pozostają one w zgodności z pozostałymi dowodami zgromadzonymi w trakcie postępowania administracyjnego. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych (k. 87-90), sporządzonego przez rzeczoznawcę, programu rozbiórki wynika, że budynek parterowy - portiernia (znajdujący się po lewej stronie bramy) został przeznaczony do wyburzenia z uwagi na zagrożenie bezpieczeństwa ludzi. Treść tego dokumentu potwierdza, że przebywanie ludzi w przedmiotowym lokalu nie było dopuszczalne. Ponadto sam skarżący przyznaje, że od wielu lat zajmował mieszkanie w budynku po prawej stronie bramy ze względu na jego lepszy standard.

W ocenie Sądu nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko skarżącego, iż zameldowany był w jednym budynku, a swoje sprawy życiowe skoncentrował na okres kilkudziesięciu lat w innym budynku. Takie postępowanie uznać należałoby za całkowicie nieracjonalne. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych dowodów potwierdzających zameldowanie w lokalu położonym w budynku, w którym faktycznie nie przebywał, to jest znajdującym się po lewej strony bramy. Wobec powyższego organy administracji obu instancji, uwzględniając treść prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I C 1138/11, a ponadto urzędowego dokumentu w postaci protokołu komornika z eksmisji przeprowadzonej 10 kwietnia 2014 r., zobowiązane były orzec o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego z lokalu [...], w którym był zameldowany i faktycznie mieszkał.

Prawidłowości decyzji o wymeldowaniu skarżącego nie podważa okoliczność wydania przez Ministra Finansów w dniu 2 marca 2015 r. - decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa ½ części w prawie własności nieruchomości należących do I. H.. Zameldowanie jest tylko czynnością rejestracyjną potwierdzającą fakt przebywania danej osoby pod określonym adresem. Organy administracji publicznej rozpoznające niniejszą sprawę nie były uprawnione do rozstrzygania kwestii własności przedmiotowej nieruchomości. Ich zadanie polegało na ustaleniu, czy strona dopełniła obowiązku wymeldowania się, a w przypadku niedopełnienia przez nią tej czynności zobowiązane były wydać decyzję w sprawie wymeldowania.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę kasacyjną złożył skarżący, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika z urzędu. Zaskarżając przedmiotowy wyrok w całości, opierając się na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi w sytuacji, gdy doszło do naruszenia wskazanych przepisów k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozważenia materiału dowodowego w postaci:

– ustalenia konkretnego lokalu, a w którym skarżący został zameldowany w 1992 r.,

– ustalenia charakteru lokali po prawej i lewej stronie od bramy wjazdowej,

– braku przeprowadzenia dowodów z zeznań świadków, którzy mieszkają w Łodzi przy ul. [...] r. i są obecni w tym miejscu po godzinach pracy, w godzinach nocnych, w niedziele, święta oraz dni wolne od pracy,

– braku przeprowadzenia ponownych oględzin lokalu,

co doprowadziło do nieprawidłowych ustaleń faktycznych, a mianowicie uznania, że skarżący nie koncentruje swoich interesów życiowych w lokalach zarówno po prawej, jak i lewej stronie od bramy wjazdowej, podczas gdy został on zameldowany w 1992 r. w lokalu po lewej stronie i od dnia 11 kwietnia 2014 r. ponownie koncentruje tam swoje interesy życiowe,

2/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7, 77, 84 § 1, 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi w sytuacji, gdy doszło do naruszenia wskazanych przepisów k.p.a. poprzez arbitralne przyjęcie przez organy administracji, na podstawie opinii J. P., że budynek położony w Łodzi przy ul. [..] zagraża bezpieczeństwu ludzi, podczas gdy dla tego rodzaju ustalenia potrzebne są wiadomości specjalne i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego do spraw budowlanych.

W oparciu o przytoczoną podstawę kasacyjną, pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, pełnomocnik skarżącego stwierdził, że w warunkach niniejszej sprawy organy administracji nie zebrały i nie rozważyły całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Odnosząc się do pierwszego zarzutu, podniesionego w ramach podstawy kasacyjnej, stwierdził, że po pierwsze, nie wyjaśniono w ogóle, kiedy skarżący nabył prawo do lokali po prawej i lewej stronie od bramy wjazdowej oraz w którym z tych lokali został zameldowany w 1992 r. Pełnomocnik podniósł, że nie mógł to być lokal po prawej stronie, który został zwolniony następnie na podstawie wyroków z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I C 1138/11, i z dnia 8 lutego 2013 r., sygn. akt III Ca 1227/12, ponieważ skarżący nabył prawo do tego lokalu dopiero w 1994 r. W 1992 r. nie mógł zatem w nim stale przebywać. W 1992 r. nabył prawo do lokalu położonego po lewej stronie.

Po drugie, nie wyjaśniono w ogóle charakteru przedmiotowych lokali. Pełnomocnik wskazał, że lokal po lewej stronie ma charakter mieszkalny, natomiast lokal po prawej stronie ma charakter użytkowy. Okoliczność tą potwierdza rozstrzygnięcie sądów powszechnych w zakresie nakazania skarżącemu wydania części nieruchomości, a nie opróżnienia lokalu. Tym samym skarżący nie mógł być nigdy zameldowany po prawej stronie - w lokalu użytkowym.

Po trzecie, nie wyjaśniono w sposób wyczerpujący kwestii miejsca, w którym skarżący koncentruje swoje interesy życiowe. Pełnomocnik zauważył, że przesłuchano w tym zakresie dwóch świadków, którzy w przedmiotowej nieruchomości prowadzą działalność gospodarczą i przebywają tam w godzinach pracy. Nie maja zatem wiedzy na temat koncentrowania interesów życiowych skarżącego w tym miejscu w godzinach popołudniowych i nocnych oraz w niedziele i święta. W związku z tym zachodzi potrzeba przesłuchania także innych świadków, chociażby przykładowo wskazanych w skardze kasacyjnej.

Po czwarte, wadliwie nie został uwzględniony wniosek skarżącego o dokonanie ponownych oględzin na okoliczność utrudnionego dostępu do lokalu po lewej stronie w postaci zamurowania wejścia. Okoliczność ta ma istotne znaczenie, ponieważ skarżący od połowy czerwca 2014 r. został pozbawiony dostępu do tego lokalu. Nie opuścił go dobrowolnie, a opuszczenie miejsca stałego pobytu musi cechować dobrowolność i trwałość.

Odnosząc się do drugiego zarzutu, pełnomocnik skarżącego stwierdził, że organy administracji ustaliły dowolnie - na podstawie opinii J.P., iż przedmiotowy budynek zagraża bezpieczeństwu ludzi. Pełnomocnik wskazał, że dla tego rodzaju ustalenia konieczne jest posiadanie wiedzy specjalnej, której organ nie posiada. Ustalenia takie można poczynić jedynie na podstawie opinii biegłego do spraw budownictwa. Opinia, nawet uprawnionego specjalisty, nie może być natomiast uznana za opinię biegłego w rozumieniu przepisu art. 84 § 1 k.p.a., jeżeli nie powstała na zlecenie organu, przed którym toczy się postępowanie. W konsekwencji pełnomocnik uznał, że w warunkach niniejszej sprawy, kierując się zasadą prawdy obiektywnej, dla ustalenia, czy przedmiotowy budynek zagraża bezpieczeństwu ludzi należy przeprowadzić dowód z opinii biegłego

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskiem. W świetle art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W warunkach niniejszej sprawy skarga kasacyjna oparta została na drugiej podstawie ustawowej. Podstawa ta nie jest usprawiedliwiona - zarzuty podniesione w ramach tej podstawy nie okazały się bowiem słuszne. Zauważy należy, że zarzuty te sprowadzają się do zakwestionowania prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji kontroli legalności działalności organów administracji w zakresie przeprowadzenia postępowania dowodowego, które - co do okoliczności wskazanych w podstawie kasacyjnej - nastąpiło według pełnomocnika skarżącego z naruszeniem art. 7, 77, 84 § 1 i 107 § 3 k.p.a.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty naruszenia wskazanych przepisów postępowania nie są zasadne. Na wstępie zauważyć należy, że w tej skardze kasacyjnej zostały powołane jako naruszone przez Sąd I instancji przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit c bez podania o jaką ustawę chodzi, czy o przepisy kpa jako powołane w związku, czy też może przepisy ustawy ppsa, gdyż w kpa taki przepis nie występuje. Mimo tej wady odnosząc się do powołanych w skardze jako naruszonych przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a., należy stwierdzić, że w toku postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zebrały i rozpatrzyły cały materiału dowodowy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Poczynione w toku postępowania administracyjnego ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym decyzji podjętych w I i w II instancji, które - zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. - zawierają w szczególności wskazanie faktów, które organy uznały za udowodnione, dowodów, na których się oparły, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej. Ustalenie stanu faktycznego w drodze całościowego zebrania i oceny materiału dowodowego jest zatem funkcją postępowania administracyjnego. Sąd administracyjny kontroluje natomiast, czy proces ten odbył się zgodnie z prawem.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji dokonał właściwej oceny tego procesu, a przepis art.145 § 1 pkt1 lit.c nie został naruszony. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że w warunkach niniejszej sprawy kwestią sporną, mającą jednocześnie podstawowe znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, jest kwestia położenia lokalu nr [...], w którym skarżący był zameldowany od 1992 r. i którego powinno dotyczyć wymeldowanie. Zauważyć należy, iż w istocie skarżący w toku postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego wskazywał, że lokal nr 2 położony jest po lewej stronie od bramy wjazdowej na przedmiotową nieruchomość, podczas gdy lokal wydany w drodze egzekucji komorniczej to lokal po prawej stronie od bramy wjazdowej. Skarżący kwestionował tym samym prawidłowość rozstrzygnięcia co do wymeldowania z lokalu, który według jego twierdzeń nie był w rzeczywistości lokalem nr [...].

Mając to na uwadze wskazać jednak należy, iż stosownie do art. 80 k.p.a., organy administracji publicznej oceniają, czy dana okoliczność została udowodniona, na podstawie całokształtu materiału dowodowego. W warunkach niniejszej sprawy, jak ostatecznie przyjął również Sąd I instancji, Wojewoda miał wszelkie podstawy do tego, aby zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów odmówić wiarygodności twierdzeniu skarżącego, zgodnie z którym lokal nr [...] znajduje się po lewej stronie od bramy wjazdowej. Zauważyć należy, że w toku postępowania skarżący nie przedłożył żadnych dowodów potwierdzających zameldowanie w lokalu położonym w budynku po lewej stronie. W trakcie oględzin przeprowadzonych w dniu 11 czerwca 2014 r. ustalono natomiast, że przedmiotowy budynek to budynek wolnostojący o dużym stopniu dewastacji, w którym nie stwierdzono jakichkolwiek rzeczy ruchomych i możliwości w nim zamieszkiwania. Skarżący sam poinformował, że w budynku tym nie nocował od ponad 20 lat. Okoliczność ta znajduje potwierdzenie w zeznaniach świadków - współwłaścicieli firmy, którzy od 1993 r. dzierżawią nieruchomość przy ul.[...] a którzy zeznali, że budynek znajdujący się po lewej stronie od momentu prowadzenia przez nich działalności gospodarczej był w złym stanie technicznym, nikt w nim nie mieszkał, gdyż był zdewastowany. Skarżący zaadaptował natomiast budynki położone po prawej stronie, wyremontował i tam mieszkał stale do momentu eksmisji z udziałem komornika, gdyż jedynie te budynki były przystosowane do zamieszkiwania. Za słuszne uznać należy tym samym stwierdzenie Sądu I instancji, że w tych okolicznościach całkowicie nieracjonalne byłoby, gdyby skarżący zameldowania dokonał w budynku po lewej stronie, zaś rzeczywiście swoje sprawy życiowe skoncentrował na okres kilkudziesięciu lat w budynku po prawej stronie. W tych też okolicznościach logicznym wydaje się również, że budynek po lewej stronie jako, że był jedynym - jak twierdzi skarżący - budynkiem mieszkalnym na przedmiotowej nieruchomości gruntowej przed zaadaptowaniem przez niego budynku po prawej stronie na cele mieszkalne, miał nr [...] nadany został budynkowi wyremontowanemu i po przystosowaniu do zamieszkania faktycznie zajętemu przez skarżącego. Nawiązując do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących braku ustalenia daty nabycia praw do przedmiotowych lokali zauważyć jednocześnie należy, że w warunkach niniejszej sprawy bezsporne było to, że skarżący - jak sam oświadczył - w lokalu nr [...] zameldował się w 1992 r. podczas pełnienia funkcji kuratora sądowego (protokół przesłuchania strony - k. 47 akt administracyjnych). Wbrew zarzutom skarżącego, wskazać należy, że organy administracji - w oparciu m.in. o oświadczenia skarżącego i przedkładane przez niego dokumenty, ustaliły natomiast, że ustanowiony on został kuratorem H. L. celem reprezentowania i ochrony jego praw do nieruchomości w Łodzi przy ul. [...] na której znajdowały się wskazane budynki, postanowieniem Sądu Rejonowego w Łodzi z dnia 28 grudnia 1978 r. (kopia przedmiotowego postanowienia - k. 58 akt administracyjnych).

W dalszej kolejności, zauważyć należy, że pomimo kwestionowania przez skarżącego charakteru mieszkalnego budynku po prawej stronie, Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi w wyroku z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I C 1138/11 (k. 8 akt administracyjnych), nakazując skarżącemu wydanie m.in. budynku po prawej stronie od bramy wjazdowej, określił go jednoznacznie jako budynek mieszkalny. Dodatkowo - wbrew zarzutom skargi kasacyjnej - wskazać należy, że nakaz wydania części nieruchomości położonej w Łodzi przy ul. [...], tj. części działki gruntu położonej od strony południowej wraz ze znajdującym się na niej budynkiem mieszkalnym oraz części budynku gospodarczego, tj. drugiego jego pomieszczenia licząc od strony północnej - orzeczony przedmiotowym wyrokiem - jako, że "wydanie" jest pojęciem szerokim, które mieści w sobie również pojęcie "opróżnienia" jako element prawidłowego wydania - dotyczył również opróżnienia lokalu, znajdującego się we wskazanym budynku mieszkalnym i w żadnym stopniu nie stanowił potwierdzenia, że lokal ten ma charakter użytkowy.

W świetle powyższego, stwierdzić należy, że Sąd I instancji słusznie stwierdził, że w warunkach niniejszej sprawy postępowanie dowodowe przeprowadzone zostało rzetelnie i prawidłowo, a poczynione w jego toku ustalenia dawały podstawę do przyjęcia, że skarżący był zameldowany w lokalu znajdującym się po prawej stronie od bramy wjazdowej. W lokalu tym też skarżący faktycznie mieszkał, co sam potwierdził w toku postępowania administracyjnego. Jednakże w dniu 10 kwietnia 2014 r. została przeprowadzona wobec skarżącego eksmisja komornicza, która objęła budynek położony na prawo od bramy wjazdowej. Skarżący opróżnił przedmiotowy lokal i przekazał klucze pełnomocnikowi wnioskodawcy (kopia protokołu Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi - k. 10 akt administracyjnych).

Mając to na uwadze stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy ustalenia faktyczne, poczynione przez organy administracji w wystarczającym stopniu wykazały spełnienie przesłanek wymeldowania skarżącego z pobytu stałego w lokalu [...]. Podkreślić należy, że na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek przeprowadzenia całego postępowania - nie co do wszystkich okoliczności rozpoznawanej sprawy, ale co do wszystkich istotnych okoliczności. W warunkach niniejszej sprawy, w wyniku ustaleń, że lokalem nr 2 jest lokal znajdujący się po prawej stronie oraz, że lokal ten został opuszczony przez skarżącego w dniu 10 kwietnia 2014 r., słuszne było wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego w lokalu [...] w Łodzi. Instytucja zameldowania nie może bowiem służyć podtrzymywaniu fikcji przebywania w określonym lokalu. Zameldowanie stanowi rejestrację jedynie faktycznego pobytu w lokalu.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu, zauważyć należy, że w warunkach niniejszej sprawy nie była kwestionowana okoliczność, że do daty eksmisji centrum życiowe skarżącego znajdowało się w budynku po prawej stronie. Jak stwierdził sam skarżący w toku postępowania administracyjnego, w budynku po prawej nie nocował od ponad 20 lat. Budynek ten przez ten czas uległ znacznej dewastacji. Nawet zatem jeśli - jak obecnie stara się dowodzić skarżący - użytkował on również lokal po lewej stronie i przeniósł się do niego po dacie eksmisji to okoliczności te nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W tym samym czasie można mieć bowiem tylko jedno miejsce pobytu stałego. Jest nim co do zasady miejsce, w którym dana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, ma tam urządzone centrum życiowe (mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego użytku, przyjmuje i nadaje korespondencję) – zob. np. wyrok NSA z 25 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1120/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl. Analiza zgromadzonych w niniejszej sprawie dowodów pozwala natomiast na sformułowanie wniosku, że lokal, z którego skarżący został wymeldowany - do czasu eksmisji - stanowił jego centrum życiowe. W przedstawionym stanie faktycznym, nie było zatem potrzeby przeprowadzania dodatkowych dowodów co do miejsca, w którym skarżący koncentrował swoje interesy życiowe.

W dalszej kolejności stwierdzić również, że w warunkach niniejszej sprawy nie było też potrzeby przeprowadzenia ponownych oględzin - na okoliczność utrudnionego dostępu do lokalu po lewej stronie w postaci zamurowania wejścia. Jak bowiem wskazano wyżej postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania dotyczyło lokalu po prawej, a nie lewej stronie.

W świetle powyższego, stwierdzić należy, że podstawa kasacyjna w części, w jakiej oparta została na omówionych zarzutach w ramach pierwszego wyodrębnionego zarzutu, okazała się nieusprawiedliwiona.

Odnosząc się do drugiego zarzutu, na wstępie wskazać należy, że w świetle art. 75 § 1 k.p.a., w postępowaniu administracyjnym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Stosownie do art. 84 § 1 k.p.a., gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy, której przedmiotem było wymeldowanie, nie było konieczności przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego co do stanu technicznego budynku po lewej stronie od bramy wjazdowej. Zauważyć należy, że okoliczność złego stanu technicznego przedmiotowego budynku powołana została jako okoliczność przemawiająca przeciw przyjęciu, że skarżący mógł uczynić znajdujący się w nim lokal miejscem pobytu stałego. Mając to na uwadze podkreślić należy, że sam skarżący, ale i świadkowie wskazali, że budynek ten w przeszłości i obecnie znajdował się w bardzo złym stanie technicznym. Znaczna dewastacja obiektu potwierdzona została również w trakcie oględzin. Znajdujący się w aktach administracyjnych - załączony do wniosku o pozwolenie na rozbiórkę budynku portierni (lokal na lewo od bramy wjazdowej) - program rozbiórki z 2014 r., sporządzony przez Janusza Polkowskiego, posiadającego uprawnienia w specjalności konstrukcyjno-inżynieryjnej (k. 87-90 akt administracyjnych), przyjęty za dowód w niniejszej sprawie na podstawie art. 75 § 1 k.p.a., potwierdził jedynie zły stan techniczny tego budynku ("stan zagrażający bezpieczeństwu ludzi"). Okoliczność ta nie wymagała zatem dodatkowego dowodzenia, nie wymagane też tym samym było potwierdzenie, że stan techniczny budynku zagraża bezpieczeństwu ludzi. W konsekwencji, stwierdzić należy, że podstawa kasacyjna w części, w jakiej oparta została na przedmiotowym zarzucie, okazała się również nieusprawiedliwiona. Natomiast podnoszona kwestia ubiegania się o zasiedzenie nieruchomości nie ma w sprawie zameldowania żadnego wpływu. Zameldowanie jest bowiem tylko rejestracją pobytu pod danym adresem, nie daje natomiast tytułu do lokalu ani uprawnień właścicielskich. W przypadku bowiem ewentualnego przyznania tego prawa i zamieszkania na terenie nieruchomości możliwe byłoby zameldowanie pobytu.

Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Wyjaśnić jednocześnie należy, iż Sąd ten nie orzekł o przyznaniu adwokatowi wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie pełnomocnika za wykonaną pomoc prawną z urzędu należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.