Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 336/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 64a, art. 64e, art. 151a § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 136 § 1, art. 138 § 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. b, pkt 2 lit. a, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 kwietnia 2022 r. sprawy ze sprzeciwu K.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Przedmiotem sprzeciwu K.P. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w następującym stanie sprawy;

Wnioskiem z dnia 14 lipca 2021 r. skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt", "organ I instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem Z.P.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], Wójt działając na podstawie art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.; dalej: "K.p.a.") oraz art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 3, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.; dalej: "u.ś.r.") odmówił przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia.

Uzasadniając wydaną decyzję organ I instancji zwrócił uwagę na trzy zasadnicze dla rozstrzygnięcia sprawy kwestie. Po pierwsze Z.P. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] maja 2021 r., z którego wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Okoliczność ta w ocenie organu uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. Po wtóre wyżej wymieniony pozostaje w związku małżeńskim, co w ocenie organu I instancji stanowi kolejną negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia. Po trzecie skarżąca ma przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, z którego nie rezygnuje, a co wyklucza przyznanie świadczenia w związku z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Jednocześnie organ ustalił, że w sprawie zostały spełnione pozostałe przesłanki umożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a przeprowadzony w dniu 22 lipca 2021 r. wywiad środowiskowy potwierdził, że opieka nad mężem jest przez skarżącą sprawowana w sposób prawidłowy.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że jest ona dla niej krzywdząca, ponieważ stale opiekuje się ciężko chorym mężem. Wniosła o uchylenie wydanej decyzji i przyznanie jej wnioskowanego świadczenia.

W wyniku rozpoznania odwołania, opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r., SKO, działając na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Kolegium wskazało, że organ I instancji niesłusznie wydał decyzję na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, został uznany za niegodny z Konstytucją RP. SKO wyjaśniło, że w związku z ww. orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, organy mają obowiązek badać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia. W ocenie organu wydanie decyzji odmownej miało charakter przedwczesny. Kolegium stwierdziło, że Wójt nie rozważył całości okoliczności faktycznych mających wpływ na przyznanie wnioskowanego świadczenia, a decyzję oparł m.in. na przesłance negatywnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., która nie mogła stanowić podstawy odmowy przyznania prawa do tego świadczenia.

W odniesieniu do drugiej z wymienionych przez Wójta przyczyn wydania decyzji odmownej, Kolegium wskazało, że nie można poprzestawać na literalnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. SKO wyjaśniło, że małżonek wykonujący opiekę nad drugim małżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest inną osobą w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Natomiast w świetle art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonek jest osobą, która w pierwszej kolejności jest zobligowana do alimentowania współmałżonka. W ocenie Kolegium, wykładnia gramatyczna przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zaprezentowana przez organ I instancji, prowadziłaby do absurdalnego wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu który nie może sprawować faktycznej opieki z uwagi na swoją własną niepełnosprawność i który sam wymaga opieki.

Odnosząc się do ostatniej wymienionej przez organ I instancji negatywnej przesłanki przyznania świadczenia, SKO zauważyło, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie skarżącej z dnia 14 lipca 2021 r., zgodnie z którym nie rezygnuje ona z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednak w ocenie organu nie ma ono istotnego znaczenia. Po pierwsze nie zawiera podpisu i wskazania stanowiska służbowego pracownika organu I instancji przyjmującego to oświadczenie, a zatem nie może stanowić dowodu na potwierdzenie okoliczności tam zawartych. Po drugie z treści oświadczenia wynika, że skarżąca jedynie podpisała się pod treścią oświadczenia sformułowanego przez inną osobę. Kolegium stwierdziło, że jeżeli zatem treść oświadczenia sformułowana została przez pracownika organu I instancji, co nie było możliwe do ustalenia na podstawie przedstawionych akt, to pracownik ten winien był poinformować skarżącą o tym, że może złożyć oświadczenie o rezygnacji z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Po trzecie w aktach sprawy organu I instancji brak jest decyzji, z której wynikałoby, że w dacie orzekania przez SKO skarżąca ma przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wreszcie po czwarte, z treści ww. oświadczenia wynika, że specjalny zasiłek został skarżącej przyznany do dnia 31 października 2021 r. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na treść art. 27 ust. 5 u.ś.r., wskazując, że w przypadku zbiegu uprawnień do wymienionych tam świadczeń, przepis ten umożliwia stronie wybór świadczenia korzystniejszego, zaś organ winien przedsięwziąć takie środki, aby strona mogła z tego prawa skorzystać.

Ponadto Kolegium wskazało, że sam fakt, iż na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres.

Podsumowując wszystko powyższe, organ odwoławczy stwierdził, że żaden ze wskazanych przez Wójta powodów nie stanowił przeszkody dla przyznania wnioskowanego świadczenia. W konsekwencji powyższego, SKO uznało, że zaskarżona decyzja została wydana zarówno z naruszeniem przepisów prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy, jak również z istotnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., co w ocenie organu musiało skutkować jej uchyleniem i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Jednocześnie Kolegium zobowiązało Wójta do uwzględnienia przedstawionej w decyzji oceny prawnej, w szczególności zweryfikowania, czy zostały spełnione ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem zaprezentowanej wykładni prawa materialnego, a w przypadku dokonania pozytywnej oceny, w dalszej kolejności, do uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy i wydania decyzji przyznającej stronie wnioskowane przez nią świadczenie pielęgnacyjne.

W sprzeciwie wniesionym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, skarżąca zarzuciła naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. W jej ocenie uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania było bezpodstawne i powoduje nieuzasadnione przedłużanie postępowania. Podniosła, że oczekiwała od organu odwoławczego wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie oraz wniosła o uchylenie wydanej przez ten organ decyzji.

W odpowiedzi na sprzeciw, SKO wniosło o jego oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Organ odwoławczy wyjaśnił, że konieczność przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. uzasadniona była potrzebą dokonania przez tenże organ ustaleń okoliczności i przesłanek niezbędnych dla merytorycznego rozpatrzenia wniosku, których na etapie rozpatrywania sprawy przez ten organ zabrakło. Ponadto Kolegium wskazało, że przyjęte rozstrzygnięcie miało również na względzie, że nie jest rolą organu odwoławczego zastępowanie organu I instancji w dokonywaniu całokształtu ustaleń faktycznych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ byłoby to sprzeczne z wyrażoną w art. 15 K.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137).

Zaskarżona do WSA decyzja SKO została wydana na podstawie 138 § 2 K.p.a., należy zatem wskazać, że zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329; zwana dalej w skrócie: "P.p.s.a."), od decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Zakres sądowej kontroli decyzji kasacyjnej ustawodawca określił w art. 64e P.p.s.a. Na jego podstawie sąd rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 K.p.a. (art. 151 a § 1 zd. 1 P.p.s.a.). Natomiast w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151 a § 2 P.p.s.a). Jednocześnie, od wyroku uwzględniającego sprzeciw nie przysługuje środek odwoławczy o czym stanowi art. 151 a § 3 P.p.s.a.

Mając na względzie charakter prawny instytucji sprzeciwu, wyraźnie zawężający zakres sądowej kontroli rozstrzygnięć organów administracji, wskazać należy, że w myśl art. 138 § 2 K.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, wówczas gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Oznacza to, że organ odwoławczy może wydać decyzję kasatoryjną i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, gdy postępowanie w pierwszej instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego, a więc gdy organ I instancji w istocie nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, że miało to istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania nie jest przesłanką wystarczającą, gdyż niezbędne jest przekonujące wykazanie w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej, iż konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy w sposób istotny wpływa na jej rozstrzygnięcie.

Z użycia w art. 138 § 2 k.p.a. zwrotu "z naruszeniem norm prawa procesowego", jak się wskazuje w literaturze przedmiotu i orzecznictwie (wykładnia zorientowana na cel w/w przepisu) wynika, że wydanie decyzji, o jakiej mowa w art. 138 § 2 k.p.a. jest dopuszczalne wyjątkowo i stanowi wyraźny wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy (zob. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2016 r. sygn. II OSK 2653/14, wszystkie cytowane orzeczenia dostępne w CBOIS – Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji Sądowej). Nakazuje to przyjąć, że naruszenie norm prawa procesowego dotyczy wyłączenie przepisów regulujących postępowanie wyjaśniające a nie jakichkolwiek przepisów postępowania, chyba że organ odwoławczy wykaże, że naruszenie tych innych przepisów miało wpływ na postępowanie wyjaśniające. W rezultacie jako niedozwolone należy oceniać takie uzasadnianie decyzji kasacyjnej, które jest dyktowane naruszeniem przez organ pierwszoinstancyjny norm prawa materialnego, zarówno w aspekcie niewłaściwej ich wykładni lub zastosowania. Wynika to z faktu, iż decyzja wydawana na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. nie może kształtować stosunku materialnoprawnego. Formułowanie przez organ odwoławczy wytycznych w zakresie przepisów prawa materialnego, które zostały błędnie zinterpretowane uznać należy za przedwczesne wobec nieustalonego w sposób pełny stanu faktycznego sprawy, która na mocy decyzji kasacyjnej ma wrócić do organu pierwszej instancji (patrz, szerz. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt- Gotowicz, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. VIII, Warszawa 2020 r., art. 138.). W konsekwencji, sprzeciw nie jest środkiem służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji, ani prawidłowości zastosowania przez organ II instancji przepisów prawa procesowego niezwiązanych z regulacją art. 138 § 2 k.p.a. (zob. wyrok NSA z 19 stycznia 2021 r. sygn. I OSK 2606/20).

Reasumując, obowiązkiem Sądu rozpoznającego sprzeciw od decyzji kasacyjnej jest zajęcie stanowiska w kwestii, czy dostrzeżone przez organ odwoławczy uchybienia przepisom K.p.a. o postępowaniu dowodowym, dawały podstawę do uznania, iż nie doszło do wyjaśnienia sprawy w koniecznym do rozstrzygnięcia zakresie i brak ten rzeczywiście wpływał na jej rozstrzygnięcie. Konieczny do wyjaśnienia zakres okoliczności faktycznych powinien być na tyle szeroki i istotny dla rozstrzygnięcia, że przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organ odwoławczy na podstawie art. 136 §1 K.p.a. mogłoby skutkować naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego - art. 15 K.p.a.

Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, SKO dopuściło się naruszenia art. 138 § 2 K.p.a., co uzasadniało uchylenie zakwestionowanej sprzeciwem decyzji w całości, stosownie do brzmienia art. 151a § 1 P.p.s.a.

Uzasadniając konieczność zastosowania przepisu art. 138 § 2 K.p.a., Kolegium podało, że decyzja Wójta została wydana z istotnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Organ odwoławczy wskazał przy tym również, a właściwie przede wszystkim, że decyzję w pierwszej instancji wydano z naruszeniem przepisów prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy.

SKO bez wątpienia trafnie dostrzegło wadliwą wykładnię przepisów prawa materialnego przyjętą przez organ I instancji, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., dokonując szerokiego i szczegółowego omówienia tych kwestii, a wyrażone w tym zakresie stanowisko organu odwoławczego Sąd jak najbardziej podziela, uznając za bezcelowe powielanie tych rozważań w treści niniejszego uzasadnienia. Niemniej wadliwość tego rodzaju nie mogła stanowić przyczyny wydania decyzji w oparciu o przepis art. 138 § 2 K.p.a. Również słusznie Kolegium zauważa, że fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego sam w sobie nie wyklucza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w razie spełnienia ustawowych przesłanek do jego przyznania, strona może dokonać wyboru świadczenia korzystniejszego, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia.

Natomiast w odniesieniu do wytkniętego organowi I instancji istotnego naruszenia prawa procesowego, Kolegium wskazało po pierwsze, że znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie skarżącej, na podstawie którego ustalono istotne dla sprawy okoliczności, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, nie zawiera podpisu i wskazania stanowiska służbowego od przyjmującego je pracownika organu I instancji, a zatem nie można ustalić kto działał w imieniu tego organu, przyjmując od strony ww. oświadczenie i z tego powodu, zdaniem organu odwoławczego, nie mogło ono stanowić wymaganego w sprawie dowodu, na potwierdzenie okoliczności tam zawartych. Organ powołał się przy tym na przepis art. 75 § 2 K.p.a. Chodzi mianowicie o załączone do wniosku o przyznanie świadczenia oświadczenie skarżącej z dnia 14 lipca 2021 r., gdzie wskazała: "(...) Pobieram specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad nim [mężem – przyp. Sądu]. Oświadczam, że nie rezygnuję z tego właśnie zasiłku specjalnego, który został przyznany do 31.10.2021". Kolegium zaznaczyło również, że skarżąca jedynie podpisała się pod treścią oświadczenia sformułowanego przez inną osobę. Stwierdziło, że jeżeli zatem treść oświadczenia sformułowana została przez pracownika organu I instancji, to pracownik ten winien był poinformować skarżącą o tym, że może złożyć oświadczenie o rezygnacji z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Po trzecie SKO wytknęło, że w aktach sprawy organu I instancji brak jest decyzji, z której wynikałoby, że w dacie orzekania przez ten organ skarżąca ma przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Sąd nie zgadza się z przedstawionym wyżej stanowiskiem organu odwoławczego. Jak stanowi powoływany przez ten organ przepis art. 75 § 2 K.p.a., jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji, organ administracji publicznej odbiera od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Przepis art. 83 § 3 stosuje się odpowiednio. Z kolei według art. 83 § 3 K.p.a. przed odebraniem zeznania organ administracji publicznej uprzedza świadka o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania oraz o odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Prawdą jest również, że warunkiem odpowiedzialności karnej składającego oświadczenie jest, aby przyjmujący zeznanie, działając w zakresie swoich uprawnień, uprzedził zeznającego o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie lub odebrał od niego przyrzeczenie (zob. art. 233 § 2 Kodeksu karnego).

Jak wynika z akt sprawy w toku postępowania przed organem I instancji skarżąca złożyła oświadczenie na podstawie art. 75 § 2 K.p.a. Z dokumentu tego nie wynika natomiast kto działał w imieniu organu przyjmując to oświadczenie, ponieważ brakuje pod nim podpisu upoważnionego pracownika organu. SKO dostrzegając ten brak i wskazując go jako przyczynę zastosowania art. 138 § 2 K.p.a., nie wyjaśniło jednak przyczyn, dla których nie zastosowało w sprawie art. 136 § 1 K.p.a. Na podstawie tego przepisu organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Zdaniem Sądu, kwestie których wyjaśnienia od organu I instancji domagało się Kolegium można było uzupełnić na podstawie tej regulacji, bez konieczności przedłużania postępowania poprzez stosowanie art. 138 § 2 K.p.a. Nie stanowiłoby powtórzenia w całości lub w znacznej części postępowania dowodowego odebranie od strony oświadczenia w tym zakresie przed organem II instancji bądź zlecenie powyższego organowi I instancji. To samo odnieść należy do wskazywanej przez Kolegium konieczności poinformowania skarżącej, że może złożyć oświadczenie o rezygnacji z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak również do kwestii brakującej w aktach sprawy decyzji świadczącej o przyznaniu ww. zasiłku. W ocenie Sądu, tego rodzaju czynności dowodowe nie przekraczały możliwości organu normowanych przepisem art. 136 § 1 K.p.a., natomiast z całą pewnością odpowiadałyby postulatom zasady szybkości i prostoty postępowania administracyjnego z art. 12 § 1 i 2 K.p.a., szczególnie istotnym w sprawach dotyczących przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 30 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1650/21, dostępny w: CBOSA).

Ma rację strona skarżąca, że takie działanie organu odwoławczego w sposób nieusprawiedliwiony jedynie przedłuża postępowanie w sprawie. Sąd natomiast zwraca przy tym uwagę, że zajęcie stanowiska przez Kolegium oraz wydanie decyzji, która co więcej nie stanowi decyzji merytorycznej w sprawie, zajęło organowi pięć miesięcy. W czasie tym organ mógł samodzielnie uzupełnić wskazane braki w postępowaniu dowodowym, skoro dostrzegł taką konieczność. Trudno natomiast zgodzić się z twierdzeniami Kolegium, że w sprawie zachodziła potrzeba dokonania ustaleń okoliczności i przesłanek niezbędnych dla merytorycznego rozpatrzenia wniosku przez organ I instancji, kiedy to równocześnie organ odwoławczy sam stwierdza, że przeszkody dla przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia nie stanowił żaden z powodów wskazanych przez Wójta. Jak bowiem wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wszystkie przesłanki tak pozytywne jak i negatywne warunkujące przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały przez organ I instancji zbadane. Według SKO na tym etapie postępowania, jedyną przeszkodą dla przyznania skarżącej ww. świadczenia jest fakt pobierania przez nią specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Odnosząc się do powyższej kwestii, wskazać należy, że okoliczność tą należy rozpatrywać w świetle postanowień art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku zbiegu uprawnień do wymienionych tam świadczeń, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Organ odwoławczy słusznie dostrzega konieczność poinformowania wnioskodawczyni o prawie wyboru pomiędzy pozostającymi w zbiegu świadczeniami, a więc wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym oraz przyznanym wcześniej skarżącej specjalnym zasiłkiem opiekuńczym. Na tle analizowanego stanu sprawy nie nasuwają się jednak żadne przyczyny, z powodu których Kolegium nie mogło tego rodzaju pouczenia samodzielnie wystosować do skarżącej; a przy tym wyjaśnić czy stronie po dacie wskazanej w oświadczeniu przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy.

Sąd zwraca uwagę, że nie może stanowić przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego fakt pobierania przez wnoszącą sprzeciw specjalnego zasiłku opiekuńczego nawet wówczas, gdy pierwotnie oświadczyła, że z prawa tego nie rezygnuje, w sytuacji gdy nie została pouczona o możliwości skorzystania z uprawnienia, jakie daje jej przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. Kierować bowiem należy się zasadami zawartymi w przepisach art. 7-9 K.p.a. Nakładają one na organ administracji publicznej obowiązek wyjaśnienia w pierwszej kolejności, czy strona spełnia pozytywne przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformowania strony, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego i umożliwienie dokonania wyboru jednego z nich. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Po 887/20, dostępne w: CBOSA).

W toku niniejszego postępowania oświadczenie odnoszące się do kwestii zasiłku zostało odebrane od skarżącej przy złożeniu wniosku. Na tym etapie skarżąca nie mogła mieć wiedzy, co do spełniania przez nią pozostałych ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia. Skoro zatem organ odwoławczy ocenił, że w sprawie zostały spełnione wszystkie inne ustawowe przesłanki, to należało stronę, działającą przecież w zaufaniu do organu, poinformować o tym, że konieczne jest dokonanie wyboru jednego z wymienionych świadczeń.

Podsumowując, powyższa analiza prowadzi do wniosku, że brak jest usprawiedliwienia dla zastosowania przez organ II instancji w sprawie niniejszej art. 138 § 2 K.p.a. Wskazane przez ten organ uchybienia proceduralne, jakie zaistniały w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, nie stanowiły w ocenie Sądu tego rodzaju wadliwości, która uzasadniałaby wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o normę prawną wyrażoną w art. 138 § 2 K.p.a. Organ odwoławczy mógł dostrzeżone braki uzupełnić samodzielnie, czego jednak nie uczynił, narażając się na zarzut naruszenia art. 138 § 2 K.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę SKO winno uwzględnić dokonaną przez Sąd ocenę prawną, zważając na fakt, że wydanie decyzji, o jakiej mowa w art. 138 § 2 K.p.a. jest dopuszczalne jedynie w drodze wyjątku od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy.

Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium na podstawie art. 151a § 1 P.p.s.a.