Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 401/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 listopada 2020 r. sygn. III SA/Wr 529/19 w sprawie ze skargi M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia [...] września 2019 r., nr [....] w przedmiocie rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 17 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Wr 529/19, po rozpoznaniu skargi M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z [...] września 2019 r. w przedmiocie rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Wałbrzychu z [...] sierpnia 2019 r. nr [...].

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Wałbrzychu, jako organ egzekucyjny, prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec M. C. (dalej: skarżący, zobowiązany, wnioskodawca) w związku z zaległościami z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w wyniku dokonanych czynności zmierzających do wyegzekwowania należności objętych tytułami wykonawczymi powstały koszty egzekucyjne na łączną kwotę 1.115,30 zł.

Pismem z [...] stycznia 2019 r. zobowiązany wystąpił do Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Wałbrzychu z wnioskiem o rozłożenie na raty zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz kosztów egzekucyjnych. Wskazał, że spłatę zadłużenia będzie ponosił z prowadzonej działalności gospodarczej. Do akt sprawy dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej.

W ramach wewnętrznej oceny wniosku dotyczącego kosztów egzekucyjnych skarżącego dokonanej przez jednostkę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oceniający wniosek wskazał, że rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych umożliwi wnioskodawcy zawarcie układu ratalnego w przedmiocie należności z tytułu składek. Zaproponował, by wyrazić zgodę na spłatę kosztów postępowania egzekucyjnego w 11 ratach w wysokości po ok. 100 zł miesięcznie. Oceniający wskazał, że została spełniona przesłanka udzielenia ulgi – standard F.4.1.1. (ważny interes zobowiązanego). Komisja działająca przy jednostce opracowującej wniosek zgodziła się ze stanowiskiem oceniającego i zawnioskowała o rozłożenie zadłużenia na 11 rat po ok. 100 zł miesięcznie. Działający z upoważnienia Dyrektora Oddziału ZUS w Wałbrzychu Naczelnik Wydziału Realizacji Dochodów wyraził zgodę na rozłożenia na raty kosztów postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Wałbrzychu postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. działając na podstawie art. 64f w zw. z art. 19 § 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438, zwanej dalej u.p.e.a.) nie wyraził zgody na rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu postanowieniem z [...] czerwca 2019 r. uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że organ rozpatrujący wniosek przedsiębiorcy o przyznanie ulgi w pierwszej kolejności był zobligowany do zbadania zagadnienia dopuszczalności pomocy publicznej, następnie powinien dokonać oceny przesłanek z art. 64f u.p.e.a.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z [...] sierpnia 2019 r., działając na podstawie art. 64f u.p.e.a., nie wyraził zgody na rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ egzekucyjny przeanalizował przesłanki udzielenia pomocy publicznej i stwierdził, że zostały one spełnione. W dalszej kolejności podkreślił, że przesłanką rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych jest ważny interes zobowiązanego. Z punktu widzenia wierzyciela nie byłoby spójnym i uzasadnionym działanie polegające na rozłożeniu na raty spłaty kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy składki i pozostałe należności z tytułu składek byłyby w dalszym ciągu dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym. Zauważył, że skoro w sprawie nie doszło do podpisania umowy o rozłożenie tych zobowiązań na raty, to tym samym niecelowym jest spłata w ratach tylko kosztów egzekucyjnych. Wskazał, że na rozstrzygnięcie odmowne miała również wpływ dotychczasowa współpraca zobowiązanego z ZUS. Wynika z niej – jak zauważył organ I instancji – że skarżący nie wywiązuje się ze spoczywających na nim obowiązków., m.in. nie opłaca składek bieżących oraz nie uzupełnia dokumentów wymaganych do zawarcia umowy. Sukcesywnie składa wnioski o ratalną spłatę zadłużenia z tytułu składek, które rozpatrywane są pozytywnie, każdorazowo z zastrzeżeniem warunku podjęcia przez zobowiązanego spłaty składek bieżących. Podkreślił, że ZUS wyraził zgodę na rozłożenie na raty zapłaty należności z tytułu składek, pod warunkiem opłacenia składek bieżących. Zobowiązany ich nie uiścił, a zatem nie doszło do zawarcia umowy w sprawie ratalnej spłaty zobowiązań z tytułu składek. Organ I instancji ponadto wskazał, że pomimo trudnej sytuacji finansowej, gospodarstwo domowe skarżącego nie jest pozbawione źródła dochodu, a prowadzona działalność gospodarcza jest rentowna. Istnieje zatem możliwość uregulowania zadłużenia jednorazowo. Niespójnym byłoby działanie polegające na rozłożeniu na raty kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy zobowiązany nie podejmuje konsekwentnych działań w celu rozłożenia na raty pozostałych należności.

Po rozpatrzeniu zażalenia na powyższe rozstrzygnięcie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zaskarżonym postanowieniem utrzymał je w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że zobowiązany jest przedsiębiorcą ubiegającym się o pomoc de minimis, czego konsekwencją była konieczność ustalenia, czy złożony wniosek o rozłożenie kosztów egzekucyjnych na raty jest zgodny z przepisami prawa wchodzącymi w zakres tzw. pomocy publicznej. Organ II instancji wskazał, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonał analizy w tym zakresie i słusznie przyjął, że zostały spełnione przesłanki udzielenia pomocy publicznej.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił, że zagadnienie rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych reguluje art. 64f u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny, ze względu na ważny interes zobowiązanego, może rozłożyć na raty zapłatę przypadających na jego rzecz kosztów egzekucyjnych. Zauważył, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania ulgi w zapłacie powstałych w postępowaniu egzekucyjnym kosztów jest podejmowane w granicach uznania administracyjnego. Z kolei pojęcie ważnego interesu zobowiązanego ma szeroki zakres znaczeniowy i powinno być interpretowane w zależności od okoliczności zaistniałych w konkretnej sprawie. Wskazał, że ustawodawca nie określił, co należy rozumieć przez pojęcie "ważnego interesu" zobowiązanego. Powołał się na rozumienie tego pojęcia w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zauważył ponadto, że ulga w postaci rozłożenia na raty kosztów postępowania egzekucyjnego ma charakter socjalny. Dlatego też ustawodawca nie uzależnił jej przyznania od interesu społecznego. Istotny i kluczowy dla niniejszego postępowania jest znajdujący się w art. 64f u.p.e.a. zwrot "może rozłożyć na raty". Pozwala on organowi egzekucyjnemu nawet w przypadku zaistnienia przesłanki "ważnego interesu" odmówić rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych.

Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, w rozpatrywanej sprawie, w toku postępowania organ I instancji podjął działania niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy gromadząc dowody w celu ustalenia wystąpienia ustawowej przesłanki rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych, nie przekroczył przy tym granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Wskazał, że z akt sprawy wynika, że zobowiązany prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny jest dochód zobowiązanego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, który za 2018 r. wyniósł ok. 1.000 zł średniomiesięcznie oraz od kwietnia 2019 r. świadczenie emerytalne żony w wysokości 1.168,32 zł netto miesięcznie. Stałe comiesięczne wydatki wynoszą łącznie 950 zł. Zobowiązany jest właścicielem nieruchomości - lokalu mieszkalnego o pow. 51 m2 – na której Zakład Ubezpieczeń Społecznych zabezpieczył należności z tytułu składek wpisem hipoteki. Ponadto posiada samochód osobowy marki Peugeot z 2000 r. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika ponadto, że zobowiązany posiada zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i fundusz pracy, których nie odprowadzał od listopada 2001 r. tj. przez okres 18 lat. Zobowiązany złożył wniosek o rozłożenie spłaty zaległości z tytułu składek na raty po 800 zł miesięcznie. Pismem z dnia [...] marca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Wałbrzychu poinformował skarżącego o wyrażeniu zgody na zawarcie układu ratalnego pod warunkiem uregulowania składek bieżących. Umowa ta jednak nie doszła do skutku, bowiem zobowiązany nie spełnił warunku.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w kontekście przesłanki warunkującej rozłożenie na raty spłaty kosztów egzekucyjnych, a przede wszystkim w odniesieniu do trudności finansowych zobowiązanego nie pozwala na podjęcie pozytywnego w tym przedmiocie rozstrzygnięcia, bowiem udzielona ulga byłaby ulgą pozorną, nie dającą gwarancji spłacania przez stronę rat regularnie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w uzasadnieniu wyroku uznał, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Sąd wskazał, że z uzasadnienia rozstrzygnięcia organu I instancji wynika, że główną przyczyną odmowy rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych było nie zawarcie przez zobowiązanego umowy o rozłożenie na raty spłaty należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych pisma z [...] marca 2019 r. wynika, że ZUS poinformował skarżącego o wyrażeniu zgody na zawarcie układu ratalnego (w zakresie składek ubezpieczeniowych), jednak pod warunkiem uregulowania bieżących składek. Skarżący nie uregulował składek wymagalnych po dacie złożenia wniosku o rozłożenie na raty należności i wobec tego umowa nie doszła do skutku. Organ I instancji podkreślił ponadto, że na wydane przez niego rozstrzygnięcie miała wpływ dotychczasowa współpraca skarżącego z organem – m.in. nieopłacenie przez niego bieżących składek i tym samym uniemożliwianie zawarcia układu ratalnego, co do należności ubezpieczeniowych. Organ zażaleniowy utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie, a tym samym zaakceptował stanowisko organu I instancji w zakresie przedstawionych argumentów, chociaż bezpośrednio się do nich nie odniósł. Organ I instancji wskazał ponadto, że gospodarstwo domowe skarżącego nie jest pozbawione źródła dochodu, a prowadzona działalność gospodarcza jest rentowna, istnieje zatem możliwość uregulowania przedmiotowego zadłużenia jednorazowo. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej doszedł natomiast do odmiennego wniosku w zakresie sytuacji materialnej skarżącego wskazując, że wobec trudności finansowych zobowiązanego udzielona ulga byłaby ulgą pozorną, nie dającą gwarancji spłacania przez stronę rat regularnie.

W ocenie Sądu I instancji, organy obu instancji odmawiając rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych nie dokonały gruntownej analizy zaistnienia ważnego interesu zobowiązanego. W świetle natomiast art. 64f u.p.e.a. jest to jedyna przesłanka rozłożenia na raty tych kosztów i to ona powinna być przedmiotem analizy. Organy odmawiając rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych jako zasadniczą przyczynę wskazały brak zawarcia układu ratalnego w przedmiocie spłaty należności z tytuły składek ubezpieczeniowych.

WSA wskazał, że art. 64f u.p.e.a. nie uzależnia możliwości rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych od zapłaty bieżących (wymagalnych należności), czy od zawarcia układu ratalnego, co do egzekwowanej kwoty. Ustalając taki warunek organ sformułował przesłankę pozaustawową, nie znajdującą oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Dodatkowo z akt wynika, że organ zależności pomiędzy ratami co do kosztów i ratami co do składek oraz warunek spłaty bieżących należności traktuje w sposób niekonsekwentny. Z akt wynika, że działająca w organie Komisja opiniująca wewnętrznie wniosek strony w sprawie rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych, wyraziła pozytywną opinię, co do rozłożenia ww. kosztów na raty, a jednym z argumentów w pkt 3 Uzasadnienie, było wskazanie, że rozłożenie na raty kosztów umożliwi wnioskodawcy zawarcie układu ratalnego na należności z tytułu składek, w czym upatrywano ważny interes zobowiązanego (karta 22 akt administracyjnych). A zatem z jednej strony organ rozważając rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych, traktował je jako "wstęp" do rozłożenia na raty należności z tytułu składek, a jednocześnie uzależnił raty co do kosztów od zawarcia umowy co do rat w zakresie składek. A de facto jedno i drugie było uzależnione od zapłaty bieżących składek (pismo z [...] stycznia 2019 r.).

W ocenie Sądu, organ w sposób nieprawidłowy i z przekroczeniem przepisu art. 64f u.p.e.a. rozpoznał wniosek strony o rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych.

Co więcej warunek - co do udzielenia rat - w postaci uregulowania bieżących należności w świetle § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 2017, poz. 1831) wydaje się niemożliwy do spełnienia. Zgodnie bowiem z ww. przepisem zakład dokonuje rozliczenia dokonanej przez płatnika składek wpłaty na koncie płatnika i zewidencjonowania danych na koncie ubezpieczonego za dany miesiąc kalendarzowy na podstawie deklaracji oraz raportów lub deklaracji korygującej i raportów korygujących, w części przypadającej na dany fundusz według podziału ustalonego zgodnie z § 7 ust. 1 (ust. 1). Kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenia społeczne podlega zaliczeniu na fundusz emerytalny i otwarte fundusze emerytalne, fundusz rentowy, fundusz chorobowy oraz fundusz wypadkowy, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności, z uwzględnieniem § 13 ust. 1 (ust. 2). Kwota wpłaty w części przypadającej na Fundusz Emerytur Pomostowych podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności (ust. 3). Kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenie zdrowotne podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności (ust. 4). Kwota wpłaty w części przypadającej na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych podlega zaliczeniu na należności z tych tytułów, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności (ust. 5). Z przepisu tego wynika, że wpłaty na wymienione w nim należności z tytułu ubezpieczeń są zaliczane na poczet należności o najwcześniejszym terminie płatności.

A zatem wszelkie wpłaty dokonane aktualnie przez skarżącego z tytułu składek ubezpieczeniowych powinny być zaliczone na zaległe należności (o najwcześniejszym terminie płatności). Złożenie wniosku o rozłożenie należności na raty nie wpływa na sposób rozliczania wpłat.

W ocenie Sądu dla oceny czy zostały spełnione przesłanki do uwzględnienia wniosku strony o rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych istotne jest to, czy została spełniona przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, o której mowa w art. 64f u.p.e.a. W niniejszej sprawie ocena taka nie została dokonana w dostatecznym stopniu. Sąd nie neguje, że organ oceniając ważny interes strony (oraz mając na uwadze, że układ ratalny musi być możliwy do wykonania) ma prawo ocenić sposób realizowania przez stronę jej zobowiązań, ale uzależnienie udzielenia rat wyłącznie od zapłaty zobowiązań bieżących, nie wypełnia oceny/rozważenia przesłanki ważnego interesu strony.

Sąd I instancji wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organy powinny gruntownie odnieść się do określonej w przepisach prawa przesłanki rozłożenia na raty kosztów postępowania egzekucyjnego sformułowanej w art. 64f u.p.e.a., tj. przesłanki ważnego interesu. Organy powinny ustalić, czy przesłanka ta została spełniona i w dalszej kolejności - w ramach uznania administracyjnego – ocenić, czy skarżącemu należy udzielić ulgi. Organy powinny mieć także na uwadze pozytywną opinię Komisji działającej przy jednostce opracowującej wniosek skarżącego o rozłożenie kosztów egzekucyjnych na raty i fakt wyrażenia przez nią zgody na raty w wysokości ok. 100 zł miesięcznie. Rzeczą organów będzie także ustalenie w sposób spójny i jednolity, czy skarżący ma możliwości jednorazowej zapłaty kosztów postępowania egzekucyjnego, czy też jego sytuacja jest na tyle trudna, że nawet ratalna spłat byłaby uciążliwa i tym samym udzielona ulga byłaby pozorna. Obowiązkiem organów będzie więc wszechstronne rozpatrzenie całego materiału dowodowego, zwłaszcza pod kątem zaistnienia ważnego interesu zobowiązanego określonego w art. 64f u.p.e.a. (art. 77 i art. 80 k.p.a.) i odzwierciedlenie poczynionych w sprawie ustaleń w uzasadnieniu wydanych postanowień, zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Organ złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), a mianowicie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 151 p.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowień organów I i II instancji uznając, że naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego, podczas gdy zebrany w aktach sprawy materiał dowodowy potwierdza prawidłowość rozstrzygnięć organów obu instancji, a nadto uchybienia prawa materialnego i procesowego nie miały miejsca, co w konsekwencji powinno doprowadzić do oddalenia skargi Skarżącego;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 64f w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. - zwana dalej: u.p.e.a.) w zw. z art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018r., poz. 2096 ze zm. - zwana dalej: kpa), poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowień organów obu instancji uznając, że organy te w niniejszej sprawie niedostatecznie oceniły wynikającą z art. 64f u.p.e.a. przesłankę ważnego interesu zobowiązanego, podczas gdy w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący, stosownie do art. 77 § 1 kpa, z uwzględnieniem zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), a powyższe znalazło odzwierciedlenie w treści uzasadnień postanowień zgodnie z art. 107 § 3 kpa, a przez to dokonano prawidłowej oceny przesłanki, o której mowa w art. 64f u.p.e.a.;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 64f w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.:

a) poprzez błędne uznanie, że w przedmiotowej sprawie organy w sposób nieprawidłowy i z przekroczeniem przepisu art. 64f upea rozpoznały wniosek strony o rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych, podczas gdy z akt sprawy wynika, że organy prawidłowo stwierdziły, iż w przedmiotowej sprawie nie miała miejsca przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, o której mowa w art. 64f upea;

b) poprzez błędne uznanie, że organy odmawiając rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych jako zasadniczą przyczynę wskazały brak zawarcia układu ratalnego w przedmiocie spłaty należności z tytułu składek ubezpieczeniowych, podczas gdy z akt sprawy wynika, że organy odmawiając zobowiązanemu rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych dokonały oceny istnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego uwzględniając również inne okoliczności niż wskazane powyżej;

4. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 15 k.p.a., poprzez zarzucenie organowi II instancji, że w postępowaniu zażaleniowym wysnuł odmienne wnioski niż organ I instancji, podczas gdy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ zażaleniowy prawidłowo ponownie rozpatrzył sprawę dokonując własnej interpretacji ustalonego stanu faktycznego;

5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a., poprzez sporządzenie wadliwego i niejasnego uzasadnienia wyroku, z którego nie wynika w sposób jednoznaczny zalecany przez Sąd sposób postępowania organów I i II instancji, poprzez brak wskazania sposobu prowadzenia przez te organy postępowań w sprawie, a w szczególności poprzez brak jednoznacznego wskazania, co organy powinny uczynić po uchyleniu decyzji;

6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 15 k.p.a., poprzez błędne zalecenia Sądu, że organy I i II instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy winny w sposób spójny i jednolity ocenić sytuację materialną Skarżącego, co w konsekwencji mogłoby doprowadzić do naruszenia przez organ zażaleniowy zasady dwuinstancyjności;

7. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez zaniechanie wskazania w uzasadnieniu wyroku istotnego wpływu na wynik sprawy stwierdzonych przez Sąd naruszeń przepisów postępowania, które miałyby uzasadniać uchylenie postanowień organów I i II instancji.

Wyżej zarzucone naruszenia przepisów postępowania miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż w przypadku ich niewystąpienia nie doszłoby do wyeliminowania z obrotu prawnego zgodnych z prawem postanowień organów I i II instancji, a skarga zostałaby oddalona w całości.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a mianowicie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 64f u.p.e.a.

a) poprzez błędną wykładnię przejawiającą się w błędnym przyjęciu, że organy nie poddały należytym rozważaniom przesłanki ważnego interesu zobowiązanego,

b) poprzez błędną wykładnię przejawiającą się w uznaniu, że w pojęciu ważnego interesu zobowiązanego mieści się generalnie ochrona wartości powszechnie cenionych wysoko usytuowanych w hierarchii (np. życie, zdrowie), podczas gdy ochrona powyższych wartości wchodzi do pojęcia ważnego interesu, ale pod warunkiem, że będzie to ochrona w sytuacjach obiektywnie nadzwyczajnych;

c) poprzez błędną wykładnię przejawiającą się w uznaniu, że w pojęciu ważnego interesu zobowiązanego nie mogą mieścić się okoliczności regulowania bieżących należności oraz fakt zawarcia układu ratalnego w zakresie składek ubezpieczeniowych, a w konsekwencji uznanie, że organy sformułowały przesłankę pozaustawową, podczas gdy zasadnie organy uwzględniły powyższe okoliczności, bowiem przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jako przesłanka niedookreślona winna być analizowana w oparciu o szereg okoliczności, w tym wyżej wymienionych.

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017r., poz. 1831) poprzez niewłaściwe zastosowanie w wyniku uznania, że warunek co do udzielenia rat w postaci uregulowania bieżących należności w świetle § 12 ww. rozporządzenia wydaje się niemożliwy do spełnienia, podczas gdy ww. rozporządzenie - wydane na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.) - nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie, bowiem odnosi się ogólnie do zasad rozliczania składek, natomiast złożenie wniosku o rozłożenie należności na raty wpływa na inny sposób rozliczania wpłat.

W uzasadnieniu podano argumenty na poparcie zarzutów postawionych w petitum wniesionego środka zaskarżenia.

Skarżący nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 p.p.s.a. Na podstawie art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną oparto na dwóch podstawach, a mianowicie naruszeniu prawa materialnego i naruszeniu przepisów postępowania.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżony wyrok nie narusza prawa w sposób opisany tak w zarzutach kasacyjnych naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jak i w zarzutach naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). W odniesieniu do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego należy zauważyć, że zarzuty w tej części wiążą się ściśle z zarzutami procesowymi. W konsekwencji, dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny ocena zarzutów procesowych zawiera argumentację wskazującą, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni i właściwie zastosował wymienione w tych zarzutach przepisy prawa materialnego.

Istota sporu dotyczy zasadności odmowy rozłożenia na raty zapłaty kosztów egzekucyjnych zatem na wstępie należy przypomnieć, co zresztą nie jest kontestowane przez skarżący kasacyjnie organ, że uznanie administracyjne w przedmiocie rozłożenia na raty spłaty kosztów egzekucyjnych – choć pozostawia rozstrzygnięcie w gestii organu, który nie jest związany wystąpieniem przesłanek tej ulgi - obliguje organ do ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych wskazane w art. 64f u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny, ze względu na ważny interes zobowiązanego, może rozłożyć na raty zapłatę przypadających na jego rzecz kosztów egzekucyjnych. Przy czym ustalenie przez organ istnienia przesłanki tu wymienionej – ważny interes zobowiązanego – nie jest i nie musi być równoznaczne z przyznaniem ulgi.

W rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji uchylając zaskarżone postanowienie o odmowie rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych ustalonych w łącznej wysokości 1115,30 zł uznał, że organ podejmując wzmiankowane rozstrzygnięcie nie dokonał w pełni oceny czy została spełniona przesłanka ważnego interesu, o której mowa w art. 64f u.p.e.a. Z tym poglądem należy się zgodzić, a zarzuty postawione w niniejszej skardze kasacyjnej nie podważają tego prawidłowego stanowiska WSA we Wrocławiu. Należy w tym miejscu zauważyć, że przedmiotowy wniosek był procedowany w organie dwukrotnie. Po raz pierwszy, DIAS we Wrocławiu postanowieniem z [...] czerwca 2019 r. uchylił postanowienie organu I instancji z [...] kwietnia 2019 r. i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia ze względu na brak zbadania zagadnienia dopuszczalności pomocy publicznej. W ramach naruszenia przepisów postępowania skarżący kasacyjnie zarzuca, iż Sąd I instancji błędnie odczytał, że organy odmawiając zobowiązanemu rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych, jako zasadniczą przyczynę wskazały brak zawarcia układu ratalnego w przedmiocie spłaty należności z tytułu składek ubezpieczeniowych podczas, gdy z akt sprawy wynika że organy dokonały oceny istnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego uwzględniając również inne okoliczności niż powyższa. Analizując motywy zaskarżonego wyroku i konfrontując je z treścią wydanych w sprawie postanowień nie sposób się zgodzić z tak sformułowanym zarzutem. Sąd I instancji prawidłowo przywołał argumenty podane w uzasadnieniach postanowień organów obu instancji (v. str. 6 i 7 uzasadnienia zaskarżonego wyroku) a wśród nich również te, które odnoszą się do sytuacji zobowiązanego w aspekcie przesłanki ważnego interesu zobowiązanego z art. 64f u.p.e.a. Tym samym, Sąd I instancji, wbrew zarzutom niniejszej skargi przy ocenie prawidłowości zastosowania art. 64f u.p.e.a miał na uwadze nie tylko okoliczności takie, jak zapłata bieżących ( wymagalnych należności), czy też nie zawarcie układu ratalnego. Przy czym należy zgodzić się z poglądem WSA, że w świetle omawianego przepisu możliwość rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych nie jest uzależniona od zapłaty bieżących (wymagalnych należności), czy też od zawarcia układu ratalnego. Na takie zresztą rozumienie tego przepisu wskazuje skarżący kasacyjnie, który podkreśla, że organ wskazał te okoliczności, jako jedne z kilku a nie wyłączne (v. uzasadnienie zarzutów kasacyjnych – str. 7-9). W świetle powyższego nie można uznać, że przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego" w rozumieniu art. 64f u.p.e.a nie została przez Sąd I instancji odczytana prawidłowo. Wbrew poglądowi skarżącego kasacyjnie organu WSA we Wrocławiu trafnie uznał, że finalnie organy niedostatecznie oceniły wynikającą z art. 46f u.p.e.a. przesłankę ważnego interesu zobowiązanego. Według WSA, organ nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego. W tym zakresie Sąd i instancji powołał się na okoliczność istnienia pozytywnej opinii Komisji działającej przy jednostce opracowującej wniosek skarżącego o rozłożenie kosztów egzekucyjnych na raty i fakt wyrażenia przez nią zgody na raty w wysokości ok. 100 zł miesięcznie. Do tego aspektu sprawy, choć były znany organom obu instancji, nie odniesiono się w podjętych rozstrzygnięciach. Zarzuty skargi kasacyjnej nie odnoszą się do tego stwierdzenia. W związku z powyższym należy uznać, że w tym zakresie nie podważono tego stanowiska Sądu I instancji. Tym samym pogląd skarżącego kasacyjnie organu, że rozpatrzył w sposób wyczerpujący materiał dowodowy zebrany w sprawie należy uznać za przedwczesny. Trudno nie zgodzić się, że powyższa okoliczność może mieć istotne znaczenie przy ocenie spełnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Należy bowiem zauważyć, że ww. Komisja przychyliła się do wniosku zobowiązanego uznając, że została spełniona przesłanka udzielenia ulgi – standard F.4.11 (ważny interes zobowiązanego). Nie jest to oczywiście stanowisko wiążące dla organu przy podejmowaniu rozstrzygnięcia na podstawie art. 64f u.p.e.a. Niemniej, jako materiał zgromadzony w sprawie, który odnosi się bezpośrednio do okoliczności związanych z możliwościami finansowo- majątkowymi zobowiązanego powinien podlegać ocenie, której – jak już powiedziano – na gruncie tej sprawy nie dokonano. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyraźnie też zawarto jednoznaczne wskazania, co do dalszego postępowania (v. str. 7 zaskarżonego wyroku), co z kolei czyni niezasadnymi zarzuty kasacyjne postawione w tym zakresie.

Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając w granicach skargi kasacyjnej uznał przedstawione w niej zarzuty za nieusprawiedliwione i z tego względu, na podstawie art. 184 p.p.s.a, skargę kasacyjną oddalił.