Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1078/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2018-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 105  par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) asesor WSA Katarzyna Korycka Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r., znak: [...] Starosta T., działając na podstawie art. 136 ust. 1 i 3, art. 137, art. 142 i art. 216 ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r., poz. 121 ze zm., zwanej w skrócie "u.g.n.") oraz art. 104 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku T. K., odmówił zwrotu nieruchomości położonych w T. przy ul. [...], oznaczonych w momencie wykupu jako działki nr 59/18 i nr [...] o łącznej powierzchni 0,2457 ha, stanowiących obecnie części działek geodezyjnych: nr [...] o pow. 0,6192 ha, (własność G. T.), nr [...] o pow. 0,2731 ha, (własność G. T.), nr [...] o pow. 0,1509 ha, (własność Skarb Państwa) i nr [...] o pow. 0,0281 ha (własność Skarb Państwa).

W uzasadnieniu swojego stanowiska organ I instancji wskazał, że aktem notarialnym Rep. [...] z dnia [...] października 1967 r. Skarb Państwa nabył od B. P. z domu E. i W. E. nieruchomość składającą się z działek oznaczonych nr 59/18 i nr [...] o łącznej powierzchni 0,2457 ha. B. P. stała się współwłaścicielem nieruchomości na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku z [...] sierpnia 1967 r., zgodnie z którym odziedziczyła 3/4 udziału zmarłej - A. E.. Zapis § 2 pkt d) tego aktu stanowił, iż nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa następuje zgodnie z decyzją Prezydium Miejskiej Rady N. w T. z dnia [...] września 1967 roku, [...], z przeznaczeniem na budowę bazy dla jednostek komunalnych. Akt notarialny zawarty został z zastosowaniem przepisu art. 6 ustawy z dnia [...] marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz.U. Nr 18 z 1961 r., poz.94), a byli właściciele otrzymali odszkodowanie w wysokości [...] zł ustalone według przepisów ww. ustawy.

W 2005 r. B. P. i pozostali spadkobiercy po W. E. oraz P. E. powołani na podstawie postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku: z [...] marca 1999 r. (sygn. [...] i z [...] września 1999 r. ([...]) wystąpili z wnioskiem o zwrot tej nieruchomości uznając, iż nie została ona wykorzystana na cel określony w akcie notarialnym.

Starosta T. po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego na podstawie zebranego materiału dowodowego rozstrzygał niniejszą sprawę kilkakrotnie. Organ sukcesywnie odmawiał zwrotu nieruchomości stwierdzając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Ostatnią decyzję w tym zakresie - [...] Starosta wydał [...] września 2011 r. Została ona utrzymana w mocy decyzją Wojewody z [...] kwietnia 2012 r., [...]. Wojewoda uzupełniając materiał dowodowy między innymi o zeznania świadków uznał również, że cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Decyzja ta została następnie zaskarżona przez B. P. i pozostałych spadkobierców poprzednich właścicieli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z [...] stycznia 2013 r., sygn. II SA/Bd 592/12 uchylił zaskarżone decyzje, uznając konieczność uzupełnienia materiału dowodowego po to, aby ocenić, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminach wskazanych w art. 137 u.g.n.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła G. T.. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że sąd I instancji błędnie zobowiązał organ do dokonania oceny, czy w sprawie cel wywłaszczenia zrealizowany został w terminach określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n. Przepis ten obowiązuje bowiem dopiero od [...] stycznia 1998 r., natomiast w czasie, gdy dokonywano wykupu nieruchomości, obowiązywała ustawa z dnia [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, która terminów takich nie przewidywała.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z [...] grudnia 2014 r., sygn. I OSK 858/13 uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz oddalił skargę B. P..

W uzasadnieniu NSA w pełni podzielił zarzut skargi kasacyjnej odnoszący się do naruszenia przez Sąd I instancji art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. Zauważył, że w przedmiotowej sprawie, daty rozpoczęcia i zakończenia budowy bazy nie mają jakiegokolwiek znaczenia dla oceny, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a znaczenie ma jedynie kwestia, czy cel został zrealizowany przed datą wystąpienia z wnioskiem o zwrot. Zgodnie bowiem z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z [...] marca 2014 r., sygn. P 38/11, art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. - w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje się nieruchomość wywłaszczoną przed [...] maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku zwrot, a nie później niż przed [...] września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji [...] (Dz.U. z dnia [...].03.2014 r., poz. 376). Tym samym termin 10 lat nie ma zastosowania do stanów faktycznych, kiedy cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed [...] września 2004 r.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe wywody znajdują odpowiednie odniesienie również do art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. Określony w tym przepisie termin 7 lat (liczony od dnia, gdy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna) na rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia obowiązuje dopiero od [...] stycznia 1998 r. Nie można tego terminu odnosić do stanu faktycznego, który zaistniał przed dniem [...] stycznia 1998 r. odnośnie prac związanych z rozpoczęciem realizacji celu wywłaszczenia. Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż w rozpatrywanej sprawie miał do czynienia z nieruchomością wywłaszczoną przed dniem [...] maja 1990 r. - bo na podstawie umowy notarialnej z dnia [...] października 1967 r. Niewątpliwie do realizacji celu wywłaszczenia doszło przed 1998 r., kiedy to został złożony wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a zatem zgodnie z przytoczonym stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego, w przedmiotowej sprawie nie można było domagać się zbadania przesłanki określonej w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. tj. upływu 10 lat.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważył ponadto, że prawidłowo organy orzekające w sprawie uznały, że cel, na który wnioskowane do zwrotu nieruchomości zostały wywłaszczone, został zrealizowany, a zatem nie istniała podstawa do ich zwrotu. W tym stanie rzeczy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. W końcowej części uzasadnienia wyroku NSA stwierdził: "W konsekwencji przyjąć należało, że prawidłowo organy orzekające w sprawie uznały, że cel, na który wnioskowane do zwrotu nieruchomości zostały wywłaszczone, został zrealizowany, a zatem brak jest podstaw do zwrotu. W tym stanie rzeczy skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Z uwagi natomiast na zaistnienie jedynie naruszenia prawa materialnego, a brak naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę B. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2012 r."

W dniu [...] lutego 2015 r. do Prezydenta M. T. z wnioskiem o zwrot oznaczonych powyżej nieruchomości wystąpił T. K. - syn B. P., który nie uczestniczył jako strona w wydaniu poprzednich decyzji. Uzasadnił on, że jako spadkobierca testamentowy W. E. i jego drugiej żony [...] na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku z [...] listopada 1988 r., sygn. [...] ma tytuł do żądania zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. Wojewoda wyłączył Prezydenta M. T. od udziału w postępowaniu i przekazał sprawę Staroście Toruńskiemu, który po analizie akt sprawy stwierdził, iż w obrocie prawnym istnieją różne postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po tych samych osobach:

. postanowienie [...] z [...] marca 1999 r., na mocy którego spadek po W. E. nabywają żona P. i córka B. po połowie,

. postanowienie [...] z [...] września 1999 r. stwierdzające nabycie spadku po P. E. przez R. S. - D., M. M. oraz B. M.,

. postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku z [...] listopada 1988 r., [...] po W. E. i jego żonie [...], na podstawie którego cały majątek po nich dziedziczy ich wnuk - T. K., syn B. P..

Dwa pierwsze z wymienionych dokumentów były podstawą do rozpatrzenia wniosku B. P. i pozostałych spadkobierców, a na podstawie trzeciego swoje prawo do części spadku, a tym samym prawo do żądania zwrotu udziału w niniejszej nieruchomości wywodzi T. K..

Istnienie różnych dokumentów potwierdzających nabycie praw do spadku po tych samych osobach mogło - w ocenie organu - świadczyć o możliwości popełnienia przestępstwa na przykład sfałszowania dokumentów. Mając to na uwadze Starosta zawiadomił prokuraturę, jednocześnie zawieszając postępowanie.

P. z dnia [...] października 2015 r. Prokuratura Rejonowa w T. poinformowała, że [...] października 2015 r. przesłała do Wydziału Cywilnego Sądu Rejonowego w T. skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem sądu z dnia [...] września 1999 r. [...] i postanowieniem z [...] marca 1999 r. [...].

Postanowieniem Sądu z [...] czerwca 2017 r., znak [...] uchylono wyżej wymienione postanowienia uznając tym samym, że w obrocie prawnym występuje jedynie postanowienie o sygnaturze: [...] i 1106/88 z [...] listopada 1988 r. stwierdzające nabycie spadku po W. E. i P. E. przez T. K..

Organ I instancji stwierdził z uwagi na powyższe, że wniosek B. P. i pozostałych spadkobierców, choć nieuzasadniony w takiej formie (ze względu na brak uprawnień strony przez wszystkich wnioskodawców) w jakiej został przedłożony, był merytorycznie rozpatrywany i załatwiony odmownie z przyczyn powyżej opisanych. Na tym bowiem etapie sprawy organ nie miał wiedzy o okolicznościach sprawy, o jakich miał później wiedzę, a mianowicie o tym, że nie wszystkie osoby są spadkobiercami i są uprawnione do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Na skutek nabycia przymiotu strony przez T. K. organ uznał, iż w niniejszej sprawie powinien wydać nowe rozstrzygnięcie w stosunku do nowej strony.

W ocenie organu jedyną w sprawie nową okolicznością jest fakt, iż T. K. nabył uprawnienia strony w postępowaniu, natomiast inne okoliczności sprawy nie uległy zmianie.

Z tej przyczyny, iż w sprawie zwrotu oznaczonych nieruchomości zapadło już prawomocne orzeczenie, organ nie prowadził dalszego postępowania wyjaśniającego. Wobec tożsamości przedmiotu wniosku uznano, że aktualne w niniejszej sprawie są ustalenia dokonane zarówno przez organy jak i sąd w stosunku do nieruchomości, gdy wniosek o jej zwrot składała B. P. i inni spadkobiercy. Stąd organ przytoczył obszerne fragmenty uzasadnienia z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, które zachowały aktualność w niniejszej sprawie.

W ocenie Starosty w sprawie nie ma znaczenia, kiedy dokładnie cel wywłaszczenia został zrealizowany. Ważne jest jedynie, czy nastąpiło to przed złożeniem wniosku o zwrot. Na działkach nr [...] stanowiących własność Skarbu Państwa stanowiących część tzw. P., znajdują się obiekty użytkowe wynajmowane podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą. Z materiału geodezyjnego wynika też, że działki nr 344/3 i nr [...] są własnością Skarbu Państwa i są odcinkami dróg.

W ocenie Starosty nie jest celowe przeprowadzanie dowodu z dokumentów, które zgromadzono w sprawie prowadzonej z wniosku B. P. i pozostałych spadkobierców, jednak dla porządku przytoczono istotne w tamtej sprawie ustalenia, które są aktualne w sprawie rozpatrywanej.

Na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie ustalono, że wykupione grunty o pow. 0,2457 ha, stanowiące w momencie wykupu działki numer [...] i 65/19, zostały włączone do działek nr 35/3 i nr 57/1 i objęte planem realizacyjnym zagospodarowania terenu baz materiałowo - transportowych dla przedsiębiorstw gospodarki komunalnej: Miejskiego Przedsiębiorstwa Oczyszczania, Miejskiego Zarządu Ulic i Mostów, Miejskiego Przedsiębiorstwa Robót Budowlanych, Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych oraz B. T., zatwierdzonym decyzją Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady N. w T. z dnia [...] marca 1967 r., znak: [...], zawierającą koncepcyjny plan zagospodarowania oraz projekty obiektów kubaturowych wymienionych w 11 następnych punktach decyzji.

Równie istotnym dokumentem potwierdzającym w ocenie organu I instancji zamiar realizacji inwestycji komunalnej na przedmiotowym terenie jest znajdująca się w aktach uchwała Prezydium Miejskiej Rady N. w T. z [...] marca 1967 r., [...] w sprawie zatwierdzenia szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego zespołu składowo-bazowego "[...]" w T.. Na stronie drugiej planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego zespołu składowo-bazowego K. zawiera następującą informację: Program elementów zagospodarowania przestrzennego obejmuje okres od 1966-85 r. z rozbiciem na lata 1966-75 r. (I etap) oraz 1975-85 r. (II etap). Następne zdanie informuje, iż "na terenie zespołu składowo-bazowego K. zaprojektowano lokalizację następujących obiektów: - P. o pow. 11,0 ha dla: M. P. O., M. Z. U. i M., M. P. R. R.-B., M. Z. B. M.h, B. T. G. Komunalnej".

O zamiarze zrealizowania baz przedsiębiorstw komunalnych miasta T. świadczą również znajdujące się w aktach sprawy kserokopie pism Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w T. z dnia [...] lutego 1968 r., [...], z [...] lutego 1968r., [...], z [...] lutego 1968 r., [...] oraz z dnia [...] kwietnia 1968 r., [...].

Zdaniem Starosty z akt sprawy wynika również, że grunt został włączony do areału o pow. 1,3024 ha (obecnie działki nr [...], nr 344/3 i nr [...], stanowiących własność G. T. oraz część działki nr [...] będącej własnością Skarbu Państwa) i przekazany w użytkowanie na 80 lat Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych w T. z przeznaczeniem na bazę sprzętowo-magazynową i warsztaty M.Z.B.M. w drodze decyzji [...] z [...] czerwca 1972 r.

Przytoczone powyżej okoliczności w ocenie Starosty potwierdzają, że celem wywłaszczenia w niniejszej sprawie było, zgodnie z § 2 aktu notarialnego, wybudowanie bazy dla jednostek komunalnych. Cel ten mógłby stanowić wyznacznik do oceny jego realizacji w postępowaniu dotyczącym zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jednak w związku z orzeczeniem kasacyjnym NSA ustalenia te mają znaczenie drugorzędne.

W odwołaniu od powyższej decyzji T. K. wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a, art. 80 k.p.a. i art. 107 ust. 3 k.p.a. - poprzez niepoczynienie przez organ orzekający w sprawie jasnych, wyczerpujących i niebudzących wątpliwości ustaleń faktycznych, co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji co do kwestii, czy i kiedy cel wywłaszczenia został zrealizowany w stosunku do całości, ewentualnie tylko części przejętego w 1967 r. gruntu.

Odwołujący podniósł, iż w jego ocenie powoływanie się na jakieś dokumenty, czy okoliczności będące przedmiotem badania w innym postępowaniu, którego nie był stroną, nie mają znaczenia dla niniejszej sprawy i z całą pewnością nie mogą stanowić podstawy ustaleń faktycznych w tym postępowaniu, w którym organ nie przeprowadził, zdaje się w ogóle, postępowania dowodowego przed wydaniem decyzji.

Ponadto w odwołaniu podnoszono argumenty przemawiające za uznaniem, że zwrot nieruchomości jest uzasadniony, ponieważ nie doszło do zrealizowania celu wywłaszczenia.

Wojewoda K. - P. decyzją z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji.

Organ odwoławczy uzasadniając podjęte rozstrzygniecie zwrócił uwagę na fakt, iż w przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, że T. K. wystąpił o zwrot tych samych nieruchomości, w stosunku do których orzeczono już w administracyjnym toku instancji o odmowie zwrotu. Zachodzi zatem tożsamość przedmiotowa postępowania już zakończonego z postępowaniem, którego wszczęcia domagał się obecnie T. K.. Mamy również do czynienia z tożsamą podstawą prawną (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z [...] kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 670/17) i tożsamym stanem faktycznym.

Jak wskazano jednak, powstały wątpliwości odnośnie tożsamości podmiotowej sprawy już zakończonej ostatecznymi i prawomocnymi decyzjami administracyjnymi ze sprawą obecnie rozpatrzoną merytorycznie przez Starostę Toruńskiego poprzez orzeczenie o odmowie zwrotu przedmiotowych nieruchomości na wniosek T. K..

Zdaniem Wojewody, Starosta niewątpliwie podjął prawidłowe działania mające na celu wyjaśnienie, jaki jest faktyczny krąg następców prawnych po W. E., skoro postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, którymi dysponował wskazywały na różne osoby. W związku z postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z [...] czerwca 2017 r. sygn. akt XI Ns 2538/15 organ I instancji prawidłowo także uznał, że spadkobiercą po W. E. i po P. E., jest T. K., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w T. z [...] listopada 1988 r., sygn. akt [...] i 1106/88.

W ocenie Wojewody okoliczność zmiany kręgu następców prawnych po wywłaszczonym W. E., nie ma jednak wpływu na ocenę tożsamości podmiotowej rozpatrywanych spraw. Postępowanie o zwrot nieruchomości na wniosek uprawnionego, jest postępowaniem, które toczy się w zwykłym trybie administracyjnym. W niniejszej sprawie stronę podmiotową tworzą m.in. spadkobiercy po W. E., którzy domagali się zwrotu w udziale jaki od niego wywłaszczono. Nie ulega przy tym wątpliwości, że co do tego udziału, a więc w stosunku do wówczas ustalonych spadkobierców po W. E., organy już orzekły o odmowie zwrotu. Innymi słowy w administracyjnym toku instancji organy orzekały już co do zasadności zwrotu nieruchomości wywłaszczonej od W. E. w udziale jaki mu przypadał, a więc obecnie T. K. występując o zwrot tego samego udziału, występuje w istocie o wszczęcie kolejnego "zwykłego" postępowania administracyjnego w tej samej sprawie, także od strony podmiotowej.

W ocenie Wojewody tak długo, jak w obrocie prawnym pozostawać będą ostateczne i prawomocne decyzje Starosty [...] z dnia [...] września 2011 r. znak: [...] oraz Wojewody z dnia [...] kwietnia 2012 r., znak: [...], wniosek T. K. o zwrot przedmiotowych nieruchomości nie może zostać rozpatrzony merytorycznie, a to ze względu na tożsamość sprawy już rozstrzygniętej ze sprawą objętą wnioskiem T. K..

Z powyższych okoliczności rozstrzyganie, co do merytorycznej zasadności wniosku T. K. było w ocenie Wojewody co najmniej przedwczesne, a postępowanie, jakie w tym względzie toczyło się przed Starostą T., należało aktualnie uznać za bezprzedmiotowe.

W skardze do sądu T. K. zarzucił decyzji organu odwoławczego naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. w zw. z art. 1 pkt 1 k.p.a. - poprzez wadliwe uznanie, iż zachodzi tożsamość niniejszej sprawy ze sprawą administracyjną rozstrzygniętą poprzednio w administracyjnym toku instancji, a co za tym idzie błędne orzeczenie organu odwoławczego o umorzeniu postępowania;

2. art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., w zw. z art. 147 k.p.a. w zw. z art. 7 in fine k.p.a. ewentualnie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. w zw. z art. 7 in fine k.p.a. - poprzez niezainicjowanie właściwego postępowania nadzwyczajnego, które umożliwiłoby wyeliminowanie z obrotu prawnego wadliwych ostatecznych i prawomocnych decyzji administracyjnych - tj. decyzji Starosty [...] z dnia [...] września 2011 r., znak: [...] oraz Wojewody [...] - P. z dnia [...] kwietnia 2012 r., znak: [...] i w rezultacie nieuwzględnienie w niniejszym postępowaniu słusznego interesu strony.

Z uwagi na powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c oraz art. 135 k.p.a. skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz na podstawie art. 200 p.p.s.a. - o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżący uzasadniając swoje stanowisko stwierdził, iż nie można zasadnie uznać, że w niniejszej sprawie występują te same strony co w sprawie poprzednio rozstrzygniętej ostatecznymi i prawomocnymi decyzjami administracyjnymi: Starosty [...] z dnia [...] września 2011 r., znak: [...] oraz Wojewody [...] - P. z dnia [...] kwietnia 2012 r., znak: [...]. Innymi słowy: w niniejszej sprawie nie występuje jakakolwiek tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków określonych w ww. decyzjach.

Zdaniem skarżącego orzeczenie Sądu Rejonowego w T. z [...] czerwca 2017 r., sygn. akt XI s 2538/15 w sposób bezpośredni przekłada się na postępowanie w sprawie zwrotu oznaczonych nieruchomości, prowadzone z wniosku stron, które utraciły status spadkobierców P. E. i W. E., albowiem osoby te nie mogły legitymować się przymiotem strony w postępowaniu administracyjnym zakończonym ostatecznymi i prawomocnymi decyzjami Starosty [...] z dnia [...] września 2011 r., znak: [...] oraz Wojewody [...] - P. z dnia [...] kwietnia 2012 r., znak: [...], zważywszy na skutek ex tunc przedmiotowego postanowienia Sądu Rejonowego w T..

Skarżący nie zgodził się również ze stanowiskiem organu drugiej instancji, iż w przedmiotowej sprawie występują te same strony (sprawa dotyczy tych samych podmiotów), tym bardziej, że w tym przypadku zachodzi tożsamość podmiotowa ze względu na zbywalność i dziedziczność praw strony, w miejsce której wchodzą następcy prawni. Z tego wywodu skarżący uznał, że organ odwoławczy nie rozumie pojęcia następstwa prawnego w wyniku spadkobrania (sukcesji uniwersalnej), wskazując, iż T. K. jakoby wszedł w prawa i obowiązki poprzednich stron postępowania, podczas gdy poprzednie strony postępowania są przecież osobami żyjącymi. Tymczasem zgodnie z treścią art. 922 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą śmierci na jedną lub kilka osób. W niniejszej sprawie oczywistym jest, iż wyłącznie T. K. - jako spadkobierca testamentowy zmarłych P. E. i W. E. - był i jest uprawniony do występowania jako ich następca prawny i jego sukcesja nigdy nie została prawnie podważona.

Konsekwencją takiego stanu rzeczy zdaniem skarżącego powinno być wyeliminowanie z obrotu prawnego powyższych decyzji administracyjnych na zasadzie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., ewentualnie na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., przy czym organ sam zwrócił uwagę w zaskarżonej decyzji, iż wyeliminowanie z obrotu prawnego postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku, na podstawie których ustalono strony postępowania, nie powoduje, że decyzje administracyjne wydane na ich podstawie są z urzędu nieważne.

Skarżący podkreślił, iż w przypadku wznowienia postępowania (art. 147 k.p.a.), jak i stwierdzenia nieważności decyzji (art. 157 § 2 k.p.a.) ustawodawca przyznał organowi legitymację do wszczęcia takiego postępowania z urzędu. Takie działanie organu byłoby tym bardziej uzasadnione, jeśli weźmie się pod uwagę fakt, iż to Starosta T. wystąpił do Prokuratury Rejonowej T. Centrum-Zachód z wnioskiem o podjęcie czynności zmierzających do wyeliminowania dualizmu orzeczeń zapadłych w sprawie [...] w przedmiocie nabycia spadku po P. E. i w sprawie [...] w przedmiocie nabycia spadku po W. E., lecz jednocześnie w przekonaniu skarżącego organ zapomniał o treści art. 7 k.p.a., który oprócz sformułowania zasady praworządności oraz zasady prawdy obiektywnej nakłada nań obowiązek podejmowania czynności oraz załatwienia sprawy mając na względzie słuszny interes obywateli.

Stosownie do powyższego wniosek T. K. o zwrot oznaczonych nieruchomości należało jego zdaniem załatwić w taki sposób, aby nie uchybić prawom strony w postępowaniu i zastosować takie rozwiązanie - poprzez zainicjowanie właściwego postępowania nadzwyczajnego, które wyeliminowałoby z obrotu prawnego wydane poprzednio decyzje ostateczne i prawomocne - aby następnie doprowadzić do merytorycznego rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Innymi słowy, sąd obowiązany jest zasadniczo dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub czynności także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Wspomniane kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu uchylenie zaskarżonej decyzji, jeżeli m.in. stwierdzi on naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).

W ramach w tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania oraz prawa materialnego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie była decyzja Wojewody [...] - P. z [...] lipca 2018 r., nr [...], którą to decyzja Wojewoda uchylił decyzję Starosty [...] z [...] kwietnia 2018 r., nr [...].AB oraz umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji.

Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i jako decyzja kasacyjna nie rozstrzyga sprawy merytorycznie. Dlatego też, w niniejszej sprawie ocena Sądu ograniczona była do problematyki umorzenia postępowania i związanej z tym kwestii jego bezprzedmiotowości jako podstawy podjęcia przez Wojewodę kwestionowanej decyzji. Rozważając prawidłowość zastosowania w sprawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., dostrzec należy, że ustalając kompetencję organu odwoławczego do uchylenia w całości decyzji organu pierwszej instancji i umorzenia postępowania administracyjnego pierwszej instancji w danej sprawie, przepis ten nie określa przesłanek podjęcia takiego rozstrzygnięcia. [...] jednak, ograniczenie swobody organu odwoławczego w wyborze zakończenia postępowania odwoławczego wydaniem decyzji określonej w art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. związane jest z naruszeniem przepisów prawa przez organ pierwszej instancji i związaną z tym wadliwością jego decyzji oraz z przesłanką umorzenia postępowania, o jakiej mowa w art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organy administracji publicznej mają obowiązek umorzyć postępowanie w każdym przypadku, gdy stało się ono bezprzedmiotowe. Na gruncie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przesłankę uchylenia decyzji stanowi zatem jej wadliwość, wyrażająca się w dokonaniu błędnej oceny i podjęciu nieprawidłowego rozstrzygnięcia, zaś przesłankę umorzenia postępowania - jego bezprzedmiotowość.

W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego ma miejsce wówczas, gdy ta sama sprawa została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną (zob. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Warszawie, z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1055/11, Lex Omega nr 1154941 i w Białymstoku, z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 620/12, Lex Omega nr 1248719).

Tożsamość sprawy administracyjnej pod względem podmiotowym to ustalenie identyczności strony (stron) w danym postępowaniu, z uwzględnieniem następstwa prawnego. Na tożsamość sprawy pod względem przedmiotowym składa się treść żądania strony (uprawnienia) lub treść obowiązku, podstawa prawna i stan faktyczny. Te elementy tożsamości sprawy administracyjnej są wyznacznikiem dla ustalenia zakresu obowiązywania przepisów ogólnego postępowania administracyjnego (por. Barbara Adamiak, Przesłanki tożsamości sprawy sądowoadministracyjnej, ZNSA 2007/1/7 – artykuł).

Podstawę prawną rei iudicatae decyzji administracyjnej tworzą art. 16 § 1 k.p.a., który wyraża (wzruszalny) zakaz ingerencji polegającej na uchyleniu, zmianie lub stwierdzeniu nieważności decyzji, niezależnie od rodzaju aktu stosowania prawa, w drodze którego ona się realizuje, oraz art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. zawierający sankcję stwierdzenia nieważności każdej decyzji administracyjnej, która stanowi ingerencję w stabilność sytuacji prawnej jednostki, niezależnie od rodzaju ingerencji, chyba że dopuszcza ją przepis prawa. Podstawa prawna rei iudicatae decyzji w szerszym rozumieniu obejmuje poza art. 16 § 1 i art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. również zasadę ochrony praw nabytych, zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, bezpieczeństwo i stabilność obrotu prawnego, a także inne zasady i wartości o podobnej treści (por. Konrad Łuczak, Konstrukcja rei iudicatae decyzji administracyjnej , Kw.Pr.Pub. 2012/4/93-109 - artykuł ).

Uwzględniając przedstawione znaczenie pojęcia bezprzedmiotowości postępowania, w pełni należy zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, iż dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy konieczne było uprzednie poczynienie ustaleń, jaki wpływ na postępowanie o zwrot nieruchomości, którego wszczęcia swoim wnioskiem domagał się skarżący, ma okoliczność, że w stosunku do żądania zwrotu tej samej nieruchomości przeprowadzono już postępowanie administracyjne zakończone ostatecznymi i prawomocnymi decyzjami w związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 858/13; zarówno organu I instancji (decyzja Starosty [...] z dnia [...] września 2011 r. znak: [...]), jak i organu II instancji (decyzja Wojewody [...] - P. z dnia [...] kwietnia 2012 r., znak: [...]), którymi orzeczono o odmowie zwrotu tych nieruchomości. T. K. nie był stroną uprzedniego postępowania, ponieważ orzekające w sprawie organy, ustaliły następców prawnych po W. E. na podstawie prawomocnych postanowień o nabyciu spadku (sygn. akt [...] z [...] marca 1999 r. oraz sygn. akt [...] z [...] września 1999 r.), które następnie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z [...] czerwca 2017r. sygn. akt XI Ns 2538/15.

W związku z postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z [...] czerwca 2017 r., sygn. akt XI Ns 2538/15 orzekające w sprawie organy prawidłowo uznały, że spadkobiercą po W. E. i po P. E., jest T. K. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w T. z [...] listopada 1988 r. sygn. akt INs II 999/88 i 1106/88. Zasadnie organ przyjął, że okoliczność zmiany kręgu następców prawnych po wywłaszczonym W. E., nie ma wpływu na ocenę tożsamości podmiotowej rozpatrywanych spraw, bowiem w niniejszej sprawie stronę podmiotową tworzą m.in. spadkobiercy po W. E., którzy domagali się zwrotu w udziale jaki od niego wywłaszczono. Nie ulega wątpliwości, że co do tego udziału, a więc w stosunku do wcześniej ustalonych spadkobierców po W. E., organy już orzekły o odmowie zwrotu. Innymi słowy w administracyjnym toku instancji organy orzekały już co do zasadności zwrotu nieruchomości wywłaszczonej od W. E. w udziale jaki mu przypadał, a więc aktualnie skarżący występując o zwrot tego samego udziału, występuje w istocie o wszczęcie kolejnego "zwykłego" postępowania administracyjnego w tej samej sprawie, także od strony podmiotowej.

Kwestia tożsamości podmiotowej oraz (niespornej) przedmiotowej obu spraw została prawidłowo rozważona i omówiona w kontrolowanej decyzji Wojewody, który trafnie odpowiedział na zarzuty odwołania. Zawarta w uprzednio wydanym rozstrzygnięciu norma indywidualna oraz skonkretyzowany w niej, w sposób autorytatywny, stosunek administracyjnoprawny determinują zakres powagi rzeczy osądzonej, który pokrywa się ze zgłoszonym ponownie żądaniem w zakresie tożsamości adresatów normy indywidualnej, dyspozycji normy indywidualnej oraz jej przedmiotu. Dopóki norma taka pozostaje w obrocie prawnym, stan rzeczy osądzonej będzie stanowił przeszkodę do ingerencji w wynikające z niej uprawnienia i obowiązki. Stosownie do zasady trwałości decyzji administracyjnych ostatecznych, wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a., decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne.

Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania, może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Sposobem zmiany lub wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznej, nie może być w żadnym wypadku rozpatrzenie tej samej sprawy po raz kolejny w zwyczajnym postępowaniu jurysdykcyjnym. Decyzja ostateczna tworzy stan rzeczy osądzonej, a jej trwałość chroniona jest zasadą wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a. Powyższe stanowi o niedopuszczalności ponownego orzekania w sprawach, w których zostały wydane decyzje ostateczne (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia [...] listopada 2007 r., sygn. akt II SA/Lu 700/07, Lex Omega nr 445339). Wydanie decyzji w sprawie, która została już rozstrzygnięta poprzednio inną decyzją ostateczną pociągałoby za sobą kwalifikowaną wadę w postaci nieważności takiej "nowej" decyzji, co wyraźnie wynika z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. i na co słusznie zwrócono uwagę w zaskarżonej decyzji.

Dopiero treść złożonego wniosku może ujawniać zamiar skarżącego nie tyle wszczęcia postępowania zwykłego, co zakwestionowania prawidłowości ostatecznej decyzji Starosty [...] z dnia [...] września 2011 r., znak: [...]), jak i organu II instancji (decyzja Wojewody [...] - P. z dnia [...] kwietnia 2012 r., znak: [...], w drodze instytucji wznowienia postępowania czy stwierdzenia nieważności. Wniosek taki składany jest już jednak poza postępowaniem administracyjnym "zwykłym". Zawarte w nim nowe żądania i zarzuty pozostają zatem bez wpływu na ocenę legalności wcześniej wydanych, a kontrolowanych na skutek skargi decyzji.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd oddalił skargę.