Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 523/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2018-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 489
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk /spr./ WSA Magdalena Józefczyk Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego -skargę oddala-


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J.M. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej "Kolegium", z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie domowy umorzenia należności wypłaconych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Na podstawie akt administracyjnych sprawy Sąd ustalił, że wnioskiem z dnia [...].10.2011 r. J.M. wystąpił o umorzenie w całości należności w wysokości 9110,01 zł z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych i wypłaconych dzieciom na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów za okres od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. Burmistrz S.M. odmówił uwzględnienia wniosku. Kolegium decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzją. Wyrokiem z dnia 26 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 941/13 WSA w Rzeszowie oddalił skargę na ww. decyzję, a NSA wyrokiem z dnia 6 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 928/14 uchylił zaskarżony wyrok WSA w Rzeszowie oraz decyzje obu instancji.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. Organ I instancji odmówił umorzenia należności, a Kolegium decyzją z dnia [...] września 2016 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wyrokiem z dnia 10 maja 2017r. sygn. akt II SA/Rz 1755/16 WSA w Rzeszowie uchylił ww. decyzje Kolegium i Burmistrza S.M.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją wydaną z up. Burmistrza S.M. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] ponownie odmówiono J.M. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 9 110,01 zł wraz z ustawowymi odsetkami i ustawowymi odsetkami za opóźnienie biegnącymi do dnia spłaty należności.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wskazał, że sytuacja zdrowotna i materialna J.M. jest trudna ze względu na znaczny stopień niepełnosprawności H.S., umiarkowany stopień niepełnosprawności wnioskodawcy i sprawowanie opieki nad chorą, niepełnosprawną matką. Sprawowanie opieki nad matką wiąże się z brakiem możliwości podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia, niemniej jednak w momencie zaprzestania sprawowania ww. opieki z jakichkolwiek przyczyn, wnioskodawca ma możliwość podjęcia zatrudnienia (do września 2018r. w warunkach pracy chronionej). Wobec powyższego organ odmówił uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległości.

W odwołaniu od powyższej decyzji J.M. wyraził swe niezadowolenie z wydanej decyzji. W szczególności wskazał, że córka S. jest jego dzieckiem i nie wymaga od niej dzielenia kosztów utrzymania domu, gdyż jest studentką studiów podyplomowych, które kosztują. Organ nie daje wiary jego oświadczeniu, kto i w jakiej części ponosi koszty utrzymania domu ani paragonom za żywność, podając, że można żądać imiennej faktury. Przyznał, że matka jeździła dawno temu spotykać się z wnukami, jednak zawsze towarzyszył jej opiekun, ponieważ sama nie dała rady wsiąść do autobusu. Matka jest osobą leżącą i od dawna już nie jest w stanie sama się przemieszczać. Nieprawdą jest, że nie wywiązywał się ze swojego obowiązku alimentacyjnego z własnego zaniedbania. Nie unikał płacenia alimentów, ale musiał w tym czasie utrzymywać córkę-wówczas studentkę studiów dziennych, nie mogącą się wówczas utrzymać, a ponadto opiekował się chorą już matką jako jedyny krewny.

Kolegium opisaną na wstępie utrzymało w mocy decyzję Organu I instancji.

W uzasadnieniu wyjaśniło, że kluczowe znaczenie w sprawie ma zastosowanie w orzeczonej decyzji art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.) - zwana dalej ustawą. Zgodnie z tym przepisem, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu - wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Z powyższego unormowania wynika w sposób nie budzący wątpliwości uznaniowy charakter decyzji, a wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przestanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia.

Wydanie przedmiotowej decyzji musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 ustawy. Zgodnie ze stanowiskiem judykatury wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. W związku z tym, umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie w wyniku podjęcia płatnej pracy bądź zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Zatem trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności.

W ocenie Kolegium Organ I instancji oceniając istnienie przesłanki do umorzenia ocenił w sposób prawidłowy i kompleksowy sytuację dochodową, zdrowotną, rodzinną i życiową wnioskodawcy. J.M. mieszka wspólnie z matką H.S. i córką S.M. Prowadzi wspólne gospodarstwo z matką, córka natomiast prowadzi oddzielne od nich gospodarstwo domowe. Mieszkają wspólnie w murowanym jednorodzinnym domu składającym się z kuchni, łazienki i dwóch pokoi. Mieszkanie jest wyposażone w instalację ciepłej i zimnej wody, gazu ziemnego i centralnego ogrzewania, mieszkanie wyposażone jest w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Mieszkanie nie jest dostosowane do potrzeb osoby niepełnosprawnej. H.S. - matka jest osobą niepełnosprawną i w związku ze sprawowaniem nad nią opieki J.M. nie pracuje zawodowo ani dorywczo oraz pobiera zasiłek dla opiekuna w wysokości 520 zł miesięcznie. Ponadto sam legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym do 30.09.2018r. W w/w orzeczeniu wskazano, że stanowisko pracy przystosowane - zakład pracy chronionej jest miejscem odpowiedniego zatrudnienia. Źródłem dochodu rodziny jest: zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawną matką w kwocie 520 zł miesięcznie, świadczenie z ZUS H.S. w kwocie 1246,84 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 2,5920 ha przel. w kwocie 556,63 zł. Łączny miesięczny dochód rodziny J.M. wynosi 2.323,47 zł. Stałe miesięczne obciążenia finansowe rodziny J.M. wynoszą ok. 1.958,52 zł. Na kwotę tą składają się wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, zakupu leków, żywności, odzieży, obuwia oraz alimenty. Organ I instancji słusznie uznał, że kosztów związanych z utrzymaniem domu w kwocie 165,50 zł nie ponosi S.M., bowiem prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, a wspólnie z nimi zamieszkuje oraz zasadnie odmówił uznania przedłożonego przez odwołującego paragonu za leczenie bydła, bowiem w aktach sprawy zalega oświadczenie J.M. z dnia [...].11.2017r., że nie hoduje zwierząt gospodarskich. Do dyspozycji rodziny - po uregulowaniu stałych comiesięcznych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz wydatków na leki, żywność, odzież, obuwie, alimenty- pozostaje kwota 364,95zł.

Odnosząc się do kwestii niepełnosprawności H.S. i sprawowania opieki przez odwołującego organ I instancji wskazał, że z dokumentów zalegających w aktach sprawy wynika, że niepełnosprawność H.S. istnieje od 65 roku życia (2002r.), natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 26.04.2006 r. J.M. był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna do października 2005 r. Organ podkreślił, że nie posiada żadnych instrumentów prawnych, by na dzień dzisiejszy ustalić od jakiej daty wnioskodawca sprawuje opiekę nad matką. Jednakże organ wskazał, że od stycznia 2010 r. rozpoczął wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym tj. M.M., E.M. i M.M. Osoby uprawnione niejednokrotnie ustnie oświadczały, że H.S. samodzielnie przyjeżdżała do S.M. aby się z nimi spotkać. Z powyższego w ocenie Kolegium należy domniemywać, że w 2010 r. H.S. nie była osobą leżącą, obłożnie chorą skoro sama podróżowała (bądź z opiekunem jak wskazuje odwołujący w odwołaniu).

W okresie kiedy H.S. był już osobą niepełnosprawną, a J.M. był jej potencjalnym opiekunem, Sąd Okręgowy w R. Wydział I Cywilny postanowieniem z dnia [...].07.2009r. sygn. akt [...] udzielił zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych wobec J.M. poprzez zobowiązanie go do płacenia rat alimentacyjnych na rzecz małoletnich dzieci. W 2009 r. H.S. posiadała orzeczenie o niepełnosprawności i mimo tego Sąd uznał, że J.M. jest w stanie ponosić koszty utrzymania dzieci. Następnie Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia [...].03.2011r. sygn. akt [...] podwyższył raty alimentacyjne do kwoty 250zł miesięcznie na każde dziecko tj. łącznie 750zł. Apelacja od ww. wyroku została odrzucona (wyrok Sąd Apelacyjnego w R. z dnia [...].09.2010r. sygn. akt [...]). Ponadto Sąd Rejonowy w D. z siedzibą w R. nie obniżył zasądzonych alimentów, a zatem nadal był zobowiązany do łożenia na troje dzieci 750zł miesięcznie. W ocenie Kolegium Organ I instancji zasadnie wskazał na powyższe okoliczności, bowiem dowodzą faktu, że mimo niepełnosprawności matki odwołującego Sąd zasądzający alimenty uwzględniając jego możliwości zarobkowe i majątkowe, nie tylko nie obniżył alimentów, lecz je podwyższył - co wskazuje, że w tamtym okresie niepełnosprawność matki odwołującego nie uniemożliwiała mu wykorzystania własnych sił fizycznych i umysłowych do uzyskania zarobków umożliwiających bieżące płacenie alimentów.

Odnosząc się natomiast do okresu kiedy J.M. nie pobierał świadczenia opiekuńczego, co jednak nie wyklucza faktycznie sprawowanej opieki nad matką, Organ I instancji wskazał, że jest to możliwe, jednak nie posiada żadnych możliwości ustalenia czy w okresie od lipca 2013r. do lipca 2014r. sprawował osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką. Ponadto organ nie posiada żadnych możliwości dokonania ustaleń ówczesnej sytuacji materialno-bytowej, rodzinnej i zdrowotnej, tym bardziej dokonania ustaleń sposobu wydatkowania i przeznaczenia kwoty w wysokości 7 039,47zł tj. kumulatywnej wypłaty w miesiącu lipiec 2014r. za ww. okres sprawowania opieki. Sytuacja materialno-bytowa J.M. była ustalana na bieżąco w datach wydawania przez organ I instancji decyzji tj. [...].11.2011r., [...].03.2012r., [...].06.2012r., [...].06.2013r., [...].04.2016r.

Odnosząc się natomiast do kwestii wydatków wynikających z niepełnosprawności matki, organ wskazał, że każdorazowo rozpatrując przedmiotową sprawę wzywa J.M. do przedłożenia wszelkiego rodzaju dokumentacji związanej z sytuacją materialną, zdrowotną i rodzinną. Każdorazowo organ uznaje wydatki związane z opieką nad niepełnosprawną matką za stałe comiesięczne wydatki.

W ocenie Kolegium, Organ I instancji zrealizował wskazania zawarte w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 10 maja 2017r. sygn. akt II SA/Rz 1755/16 w rozpoznawanej sprawie organ I instancji rozważył zasadność umorzenia należności i nie można zarzucić organowi zaniechań w powyższym zakresie, a zebrany materiał dowodowy i jego ocena przeprowadzone zostały zgodnie z zasadami i przepisami k.p.a. Zadłużenie J.M. jest efektem wieloletniego niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego i niepodejmowania starań celem zmiany tej sytuacji w celu zapewnienia środków utrzymania i środków wychowania. Należy mieć na uwadze, że obowiązek alimentacyjny obciąża rodziców nie tylko wówczas, gdy ich sytuacja materialna jest dobra, ale także gdy są oni niezamożni lub wręcz ubodzy. Natomiast tylko w wyjątkowych sytuacjach, uzasadnionych w danych okolicznościach sprawy, obowiązek ten może być przerzucony na wszystkich obywateli.

W ocenie Kolegium umarzanie zaległych należności każdemu dłużnikowi z powodu braku chwilowej możliwości zarobkowania prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych przez wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Ponadto ustawodawca w art. 30 ust.2 ustawy przewidział trzy rozwiązania dla dłużnika alimentacyjnego, które winny przyczyniać się do poprawy jego sytuacji. Dłużnik ten może więc, wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia. W opinii Kolegium, aktualna sytuacja życiowa strony może stanowić przesłankę do odroczenia terminu spłaty ciążącego na nim zobowiązania do czasu poprawy sytuacji dochodowej lub rozłożenia spłaty na raty. Odnosząc się do zarzutu dot. kosztów utrzymania domu, w ocenie Kolegium Organ I instancji zasadnie uznał, że ponosi je S.M. w kwocie 165,50 zł, bowiem prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, a wspólnie z nimi zamieszkuje. Ww. od września 2015 r. również pracuje z czego uzyskuje dochód pozwalający jej na samodzielne utrzymanie, skoro jak wynika z oświadczenia prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Ponadto należy zauważyć, że odwołujący - jak wskazał w odwołaniu - również z faktu utrzymywania córki - wówczas studentki studiów dziennych - nie płacił alimentów na pozostałe dzieci. Nie może być tak, że ojciec w stosunku do jednego z dzieci od 2010 r. kiedy rozpoczęto wypłatę świadczeń alimentacyjnych łoży na utrzymanie tylko jednego dziecka. Sam bowiem odwołujący wskazał, że w okresie kiedy były wypłacane świadczenia z funduszu alimentacyjnego, nie płacił alimentów, nie z własnego zaniedbanie lecz m.in. z powodu utrzymywania córki studentki studiów dziennych, natomiast w chwili obecnej nie żąda od córki ponoszenia kosztów utrzymania domu, gdyż jest studentka studiów podyplomowych.

Odnosząc się do zarzutu dot. zakupu żywności, Kolegium wskazało, że Organ I instancji do dochodu rodziny - jako stały comiesięczny wydatek - uznał zakup żywności w kwocie 500 zł oraz zakup odzieży i obuwia w kwocie 300 zł - zgodnie z oświadczeniem odwołującego z dnia [...].10.2017r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie J.M. opisanej na wstępie decyzji zarzucił naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy naruszenie prawa materialnego, polegające na nieuwzględnieniu wniosku o umorzenie postępowania, brak zgodności z prawdą okoliczności wskazanych w uzasadnieniu decyzji. W ocenie skarżącego po raz koleiny Organ II instancji przeszedł obok sprawy nawet nie próbując wyjaśnić powodów utrzymania w mocy decyzji Organu I instancji. Wskazał, że nie jest możliwa opieka nad matką i równoczesne podjęcie pracy zarobkowej. Reszta spraw opisywanych w w/w decyzji to utarte opieranie się na fałszywych zeznaniach nieznanych osób m. in. w zakresie informacji o tym, że jego matka jeździła do S. podczas, gdy od 2010 r. jest osobą leżącą, co w każdym zeznaniu potwierdza GOPS w O. Nieprawdą jest, że zadłużenie skarżącego wynika z wieloletniego niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego, a stwierdzenie poprawy sytuacji na przyszłość jest mocno chybione. W jego ocenie skarga zasługuje na uwzględnienie wobec czego zażądał wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wypada wyjaśnić, że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.). Należy dodać, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

Warunki oraz zasady przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych podlegają regulacji zawartej w ustawie alimentacyjnej.

Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy alimentacyjnej, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Wynikający z tego przepisu obowiązek dłużnika alimentacyjnego dotyczący zwrotu należności – nie jest jednak bezwzględny. W określonych sytuacjach i przy spełnieniu ustawowych przesłanek obowiązek ten może bowiem być ograniczony, bądź całkowicie zniesiony.

W myśl bowiem art. 30 ust. 1 ustawy alimentacyjnej, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Zgodnie zaś z art. 30 ust. 2 ustawy alimentacyjnej, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3).

W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że skarżący nie spełnił przesłanek umorzenia należności alimentacyjnych określonych w art. 30 ust. 1 ustawy alimentacyjnej, a zatem prawidłowo organy – mając na uwadze żądanie skarżącego – rozważały zasadność umorzenia opisanych na wstępie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci skarżącego, w oparciu o art. 30 ust. 2 ww. ustawy.

Wskazać należy, że przepis ten przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, jeżeli za uwzględnieniem wniosku przemawia sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Z jego brzmienia jednoznacznie wynika, iż organ "może" umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń, co oznacza, że podejmowana w tym przedmiocie decyzja ma charakter uznaniowy, jakkolwiek nie dowolny. Nie oznacza to jednak, że organ działa w tym zakresie na zasadzie pełnej dowolności. Skoro bowiem umorzenie tych należności uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym (co wynika wprost z dyspozycji powołanego unormowania), to orzekając w tym przedmiocie ma obowiązek ustalić i uwzględnić aktualną sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Innymi słowy, działanie w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia organu od obowiązku prowadzenia postępowania zgodnie z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej, jak również z zasadami prawdy obiektywnej oraz swobodnej oceny dowodów, określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ działając w ramach przysługującego uznania, nie jest również zwolniony od powinności prawidłowego uzasadnienia swego rozstrzygnięcia, zgodnie z wymogami zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a. Z powyższego wynika jednak, że decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej jedynie w zakresie oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczącej prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00).

Zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości, że organy administracji obu instancji nie przekroczyły granic zasady swobodnej oceny dowodów, kompleksowo oceniły wszystkie istotne aspekty sytuacji skarżącego uznając, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do umorzenia wskazanych wyżej należności. W oparciu o wywiad środowiskowy i zalegające w aktach administracyjnych dokumenty prawidłowo oceniły sytuację zdrowotną, rodzinną i majątkową skarżącego mając na uwadze, że w znacznym stopniu wzajemnie się warunkują. Ustaliły, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe tylko z matką oraz wysokość ponoszonych z tego tytułu wydatków. Po zestawieniu wydatków z wysokością osiąganego miesięcznego dochodu rodziny, ustaliły, że do dyspozycji skarżącego i jego matki pozostaje miesięcznie kwota 364,95 zł. Ustalenia te nie zostały w żaden sposób zakwestionowane przez Skarżącego, a Sąd uznaje je za prawidłowe. W tym kontekście Sąd stwierdza, że jakkolwiek Skarżący sprawuje całodobową opieką nad matką, co pozbawia go możliwości podjęcia zatrudnienia to fakt, że po odliczeniu wydatków od osiąganych dochodów pozostaje mu do dyspozycji kwota, którą chociażby w części może przeznaczyć na spłatę zaległych należności alimentacyjnych, przeczy zasadności zastosowania instytucji umorzenia należności wypłaconych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Mimo tego, że taką kwotą dysponuje nie podjął żadnych kroków, żeby chociaż w minimalnej części rozpocząć spłatę zaległości alimentacyjnych. Nie skorzystał on też z możliwości złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności zaległych alimentów albo rozłożenia ich na raty mając na uwadze fakt, że w orzecznictwie przyjmuje się, że wymienione w art. 30 ust. 2 ustawy alimentacyjnej powinny być stosowane w kolejności podanej w przepisie. Dłużnik alimentacyjny powinien wykorzystać przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty, a dopiero w ostateczności występować o umorzenie występującej należności (wyrok WSA w Poznaniu z 7 lutego 2013 r., IV SA/Po 1078/12, CBOSA).

Taka postawa nawet przy uwzględnieniu oczywistej, zaistniałej w sprawie okoliczności, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia wobec konieczności sprawowania opieki nad matką prowadzi do wniosku, że kompleksową ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej nie daje podstaw do umorzenia należności wypłaconych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przy ocenie wniosku o umorzenie należności alimentacyjnych w trybie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nie można bowiem marginalizować postawy dłużnika, tak biernej, jak i aktywnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 5 lutego 2013 r., sygn.. akt II SA/Bk 777/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy jest możliwe wtedy, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny absolutnie nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Udzielenie ulg w spłacie zadłużenia, w szczególności najdalej idące całkowite umorzenie zadłużenia powinno być stosowane wyjątkowo rozważnie, bowiem ciężar utrzymania dziecka spoczywa przede wszystkim na rodzicu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 896/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 kwietnia 2018 r. III SA/Gd 1061/17 www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślić należy, że obowiązek alimentacyjny rodzica wobec dziecka jest nie tylko obowiązkiem moralnym, lecz także obowiązkiem prawnym i wynika z wprost z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682; dalej: k.r.o.). Zasadniczo zobowiązany może uchylić się od obowiązku alimentacyjnego względem pełnoletniego dziecka, jeżeli wykonanie tego obowiązku połączone było z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się (art. 133 § 3 k.r.o.). Nadto wtedy, gdyby żądanie alimentów było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, co jednak nie dotyczy obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka (art. 1441 k.r.o.). Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego wyłączenie obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dziecka ze względu na zasady współżycia społecznego (art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz. U. z 2017 r. poz. 459) musi być ograniczone do zupełnie wyjątkowych wypadków (zob. wyrok SN z dnia 16 stycznia 2001 r. sygn. akt II CKN 40/99).

Należy mieć na względzie, że wypłata osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego w miejsce przyznanych mu od rodzica alimentów nie stanowi zwolnienia tego rodzica z jego obowiązku. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to świadczenia wypłacane w zastępstwie dłużnika pod tytułem zwrotnym. Nie ma więc żadnego powodu by obowiązek zwrotu zapłaconych za dłużnika alimentacyjnego kwot podlegał łagodniejszemu reżimowi niż obowiązek alimentacyjny. Nawet wyjątkowo trudna sytuacja finansowa, która jest efektem zawinionych działań zobowiązanego do utrzymania dziecka, nie powinna stanowić przyczyny jego zwolnienia z obowiązku zwrotu wypłaconych za niego alimentów. W przeciwnym bowiem wypadku działania dłużnika, mające charakter uchylania się od podjęcia pracy, byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych na koszt podatnika zaliczek alimentacyjnych. Pochopne umarzanie zaległych należności dłużnikowi prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych przez wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym.

Należy mieć na względzie, że umorzenie zobowiązania przysługującego jednostce sektora finansów publicznych jest równoznaczne z wygaśnięciem tego zobowiązania czyli definitywną rezygnacją organu władzy publicznej z możliwości odzyskania środków finansowych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, na rzecz której osoba zobowiązana do alimentów nie wypełnia swego ustawowego obowiązku. Z istoty wspomnianych świadczeń wynika, że wypłacane są one w zastępstwie osób, które – tak jak skarżący – są zobowiązane do alimentacji, lecz nie realizują tego obowiązku. Oczywiste jest zarazem, że niejednokrotnie osoby te znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, gdyż nie posiadają dostatecznych środków na wywiązywanie się ze swych zobowiązań wobec swoich dzieci i właśnie z tego względu czasową pomocą dla ich rodzin udzielana jest ze środków publicznych. Pomoc państwa w tym zakresie, nie oznacza jednak w żadnym razie, że osoba zobowiązana do alimentacji zostaje zwolniona z obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń. Co więcej obowiązkiem właściwych organów jest dochodzenie zwrotu wypłaconych należności, zaś ich umorzenie – jak wskazano wyżej – nastąpić może w szczególnych, zupełnie wyjątkowych okolicznościach, które w rozstrzyganej sprawie nie występowały.

Organy obu instancji, zgodnie z wymogami wynikającymi z art. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., wyjaśniły wszystkie okoliczności mające istotny wpływ na wynik sprawy. Ubocznie należy wskazać, że w świetle art. 30 ust. 2 ustawy, ewentualne zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie form złagodzenia (bądź zniesienia) obowiązku zwrotu należności obciążających dłużnika alimentacyjnego uzależnione jest od jego wniosku. Wniosek skarżącego dotyczył umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ będąc związany tym wnioskiem nie mógł zatem rozważać zastosowania innych możliwości przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy, to jest odroczenia terminu płatności, bądź rozłożenia należności na raty. Strona bowiem, jeśli uzna to za właściwe, uprawniona jest do złożenia kolejnych wniosków o zastosowanie tego typu ulg.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.