Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 994/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-03-13 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2, art. 199
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. sp. z o.o. z siedzibą w Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. sp. z o.o. z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2012 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi, C. sp. z o.o. z siedzibą w Z. (dalej: spółka) wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych.

Uzasadniając wniosek spółka wskazała, że pozostaje w skrajnie niekorzystnej sytuacji finansowej spowodowanej w głównej mierze działaniem organów podatkowych polegającym na wstrzymaniu zwrotu VAT w łącznej kwocie [...]zł. Niezwrócony w terminie podatek przyniósł skutki w postaci wypowiedzenia umów kredytowych przez banki i postawienie ich w stan natychmiastowej wymagalności.

Ponadto w stosunku do spółki prowadzona jest egzekucja administracyjna m.in. na rzecz L. Urzędy Skarbowego, Prezydent Miasta Z., N. sp. z o.o., I. Banku Ś., B. F. S.A. Skutkiem braku finansowania i wszczęcia egzekucji jest także to, że spółka od lata 2013 r. nie jest w stanie prowadzić żadnej działalności gospodarczej, a przez to nie osiąga regularnych dochodów. Skala egzekucji jest tak duża, że potrzeb finansowych spółki nie są w stanie zaspokoić udziałowcy. Ponadto jakiekolwiek środki będące rezultatem jednorazowych transakcji lub dopłat byłyby natychmiast zajęte przez organy egzekucyjne.

W dalszej części urzędowego formularza strona wykazała, że kapitału zakładowego spółki o wartości nominalnej [...] zł faktycznie nie ma, gdyż spółka w wyniku egzekucji i zaprzestania działalności poniosła wielomilionowe straty, więc całość kapitałów własnych spółki wykazuje wartość ujemną. Spółka nie posiada żadnych środków pieniężnych, ani w bankach, ani w kasie, nie przynosi dochodu, a wszystkie jej składniku majątku są zajęte albo zabezpieczone.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza spółka złożyła m.in.: wyciągi z rachunków bankowych, deklaracje podatku VAT za okres czerwiec – listopada 2016 r., raporty kasowe za okres od 1 października 2016 r. do 2 stycznia 2017 r., zawiadomienia o wszczęciu postępowań egzekucyjnych oraz wypowiedzenia umów kredytowych oraz dotyczących prowadzenia rachunków bankowych.

Referendarz sądowy zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Intencją skarżącej spółki jest uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. otrzymanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - zwana dalej p.p.s.a.). Zgodnie z jego treścią osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy - w takim zakresie - może być przyznane gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych, zgodnie z treścią przywołanego przepisu, ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Zasadą bowiem jest, że strony postepowania sądowego ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia.

Mając powyższe wytyczne na względzie w ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego skarżąca spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Pierwsze co należy podnieść to fakt, że skarżąca jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą od wielu lat. W dniu 3 listopada 2003 r. spółka została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym. Z przedłożonej informacji z KRS z dnia 12 grudnia 2016 r. nie wynika, iżby wobec spółki było prowadzone postępowanie upadłościowe, układowe, czy likwidacyjne. Oczywistym przy tym jest, że spółka prawa handlowego jest podmiotem powołanym do prowadzenia działalności gospodarczej, a więc w celu zarobkowym, nastawionym na przynoszenie zysków swoim udziałowcom. W tej więc sytuacji, w której wolą tychże udziałowców jest dalsze podtrzymywanie bytu prawnego spółki oraz jej funkcjonowania w obrocie gospodarczym, winni oni uzupełnić ewentualne niedobory środków niezbędnych na pokrycie jej uzasadnionych wydatków. Do wydatków tych należy zaś zaliczyć także wydatki związane z toczącymi się postępowaniami sądowymi. Brak jest bowiem racjonalnego uzasadnienia dla przerzucania tych kosztów na podatników, poprzez ich pokrycie ze środków publicznych. Innymi słowy ocena sytuacji majątkowej spółki musi uwzględniać nie tylko to, czy ma ona środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie oraz czy ma majątek, ale również czy podejmowała i podejmuje wszelkie niezbędne działania celem pozyskania tych środków niezbędnych dla ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 1 stycznia 2008 r., II OZ 266/08, LEX nr 479009, oraz z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt I GZ 62/08, LEX 477828).

Z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika nadto obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. W tych okolicznościach nacisk kładzie się na znaczenie i zrozumienie przez spółkę ryzyka prowadzenia działalności (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13). Wydaje się, ze specyfika działalności prowadzonej przez stronę, która w kalkulacji tej działalności uwzględniała w większym zakresie spodziewane wpływy ze zwrotu VAT wymagała od strony szczególnej zapobiegliwości w uwzględnianiu kosztów ewentualnych sporów sądowych. Podobne poglądy wyraża Trybunał Praw Człowieka, który – w odniesieniu do spółki zajmującej się obrotem wierzytelnościami - stwierdził, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej (wyrok z 19/1/2010 r nr 1783/04, F. B. sp. z o.o. p. Polsce).

Ocena sytuacji materialnej strony postępowania musi zatem uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie, ale też czy miała arealną możliwość ich zgromadzenia w przeszłości. Jak natomiast wynika z akt sprawy I SA/Lu [...] w której prawomocnie odmówiono skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych i w której to sprawie spółka uiściła wpis od skargi w kwocie [...]zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości [...] zł, spółka w 2013 r. osiągnęła przychód w kwocie [...]zł. Co więcej ze sprawozdania finansowego spółki za ten rok wynika, że spółka na koniec 2013 r. posiadała aktywa trwałe o łącznej wartości [...] zł, w skład których wchodzą m.in: grunty - [...] zł, budynki i lokale – [...] zł, środki transportu - [...] zł i aktywa obrotowe w wysokości [...] zł, w tym zapasy na kwotę [...]zł i należności krótkoterminowe na kwotę [...]zł.

Bez znaczenia przy tym jest okoliczność zajęcia przez komornika sądowego majątku spółki. Gdyby tak nawet było, co nie zostało wykazane (brak jakichkolwiek w tym zakresie dokumentów), to wskazać należy, iż zajęcie majątku (np. w postaci ustanowienia hipoteki przymusowej) nie jest równoznaczne z tym, że strona nie może czerpać z niego określonych pożytków. Co więcej postępowania egzekucyjne toczą się dopiero od połowy 2013 r. i do tego czasu skarżąca miała pełną swobodę dysponowania środkami i majątkiem jakie posiadała. Nie podjęła jednak żadnych działań celem gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych, jakie mogą wyniknąć w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. Już kiedy toczyło się postępowanie kontrolne (rozpoczęte w marcu 2011 r.), skarżąca spółka uzyskany przychód rozdysponowała na inne cele, zupełnie pomijając, że organ weryfikuje deklarowane rozliczenie podatkowe, co może znaleźć finał przed sądem.

Nie jest również prawdą, że spółka obecnie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Przeczą temu złożone deklaracje dla podatku od towarów i usług z okresu ostatnich sześciu miesięcy oraz raporty kasowe. Mianowicie z dokumentów tych wynika, że spółka wykazuje regularne obroty. Przykładowo w miesiącu listopadzie 2016 r. spółka dokonała dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwotę [...]zł, Jak natomiast podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08l).

Mając powyższe na względzie należało dojść do wniosku, że skarżąca obiektywnie rzecz biorąc, miała i nadal ma zdolność uzyskania środków na pokrycie wymaganych kosztów sądowych, które obecnie ograniczają się do uiszczenia wpisu od skargi.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.