Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 180/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 136, 137
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń (spr.) Sędziowie: WSA Joanna Człowiekowska WSA Tadeusz Kiełkowski Protokolant: starszy referent sądowy Anna Frasik-Mazurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2020 r. sprawy ze skargi [...] K. na decyzję Wojewody z dnia 5 grudnia 2019 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz [...] w K. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 29 marca 2019 r. Starosta [...] orzekł: w pkt. l o zwrocie nieruchomości oznaczonej, jako działka nr [...] o pow. 0,0805 ha, powstałej z podziału działki nr [...] o pow. 1,0663 ha, poł. w obr. l, jedn. ewid. K. , m. K., obj. księgą wieczystą nr [...], w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa parceli katastralnej l. kat. [...], b. gm. kat. [...] na rzecz [...] w punkcie 2 o zobowiązaniu podmiotu wymienionego w punkcie l do zwrotu na rzecz Gminy K. kwoty 104,63 zł odpowiadającej zwaloryzowanej wysokości odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, w pkt. 3 o tym, że należność określoną w punkcie 2 należy wpłacić w terminie 14 dni licząc od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna, na konto Urzędu Miasta K. w Banku PKO Bank Polski S.A. nr konto: 77 1020 2892 00005802 0590 0933 lub w kasie Urzędu, al. [...].

W zaskarżonej decyzji organ I instancji stwierdził, że parcela l. kat. [...], b. gm. kat. [...] (odpowiadająca działce nr [...] obr. l, jedn. ewid. K. ), stanowiąca część parceli l. kat. [...], wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 5 listopada 1952 r. nr L. [...] na cele Przedsiębiorstwa Państwowego [...] doprecyzowane jako budowa gazozbiornika o pojemności 30 000 m 3 (mającego zapewnić normalny dopływ gazu dla wszystkich dzielnic miasta K., a w szczególności dla miasta N. ) stała się zbędna na cel wywłaszczenia, gdyż na terenie parceli l. kat. [...] nie zrealizowano celu wywłaszczenia określonego, jako budowa gazo - zbiornika oraz nie podejmowano żadnych prac polegających na realizacji inwestycji "co potwierdza fakt, iż przedmiotowa nieruchomość miała zostać przekazana pod budowę kotłowni przy ul. [...]." Na podstawie zdjęć lotniczych z lat 1970 i 1975 organ I instancji ustalił, że parcela l. kat. [...], znalazła się poza ogrodzonym terenem, położonym w sąsiedztwie, na którym zlokalizowany jest gazo-zbiornik.

Odwołanie od ww. decyzji złożyła Gmina K., reprezentowana przez Prezydenta Miasta K., kwestionując ustalenie w zakresie zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia.

Wojewoda decyzją z dnia 5 grudnia 2019 r., znak [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0805 ha, powstałej z podziału działki nr [...] o pow. 1,0663 ha, poł. w obr. l, jedn. ewid. Krowodrza, obj. księgą wieczystą nr [...], w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa parceli katastralnej l. kat. [...] b. gm. kat. [...], na rzecz [...]

Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 9a w związku z art. 142 ust. l i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.) oraz art. 138 § l pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935).

W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonych w przedmiotowej sprawie dokumentów wynika, że parcela l. kat. [...], b. gm. kat. [...] o pow. 0,0907 ha (której odpowiada działka nr [...], obr. l, jedn. ewid. K. wydzielona z działki nr [...] ), powstała w drodze kolejnych podziałów z parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...], o pow. 2,2446 ha, objętej Lwh [...], wywłaszczonej, na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 5 listopada 1952 r. nr L. [...], na cele Przedsiębiorstwa Państwowego [...] ze wskazaniem, że nieruchomość stanowi w dacie wywłaszczenia własność [...]

Wniosek o zwrot nieruchomości złożyła w dniu 7 maja 2008 r. (data wpływu do urzędu) [...] reprezentowana przez proboszcza ks. B. F.. W odpowiedzi na pismo organu I instancji z 4 września 2017 r. zawierające wezwanie o zajęcie stanowiska dotyczącego prawa własności przedmiotowej parceli w dacie wywłaszczenia, tj. w roku 1952, z uwagi na pismo z 29 lipca 1952 r. skierowane do wnioskodawcy wywłaszczenia przez ks. dr. [...] w którym wskazał on, że "właścicielem nieruchomości gruntowej Ik. [...] jest [...], a nie [...] w K.", pismem z 27 września 2017 r. Kanclerz Kurii wyjaśnił, że "nieruchomość gruntowa l. kat. [...] od wieków stanowiła beneficjum każdorazowego [...] tzn. Archiprezbiter, jako proboszcz parafii miał prawo pobierania zysków z tej nieruchomości rolnej. Z tego też względu mógł Ks. dr. F. M., jako proboszcz mieć poczucie własności tej nieruchomości, co wyraził w piśmie skierowanym do [...]. W związku z tym, Kuria Metropolitarna oświadcza, że w/w parcela gruntowa stanowiła od wieków własność [...] W aktach sprawy znajduje się poświadczenie Sądu Rejonowego dla Miasta K. Wydział Ksiąg Publicznych z 6 maja 1952 r., z którego wynika, że "objęta dotychczasowym wykazem hipotecznym 1. 268 ks. tab. gm. kat. [...], składająca się między innymi z działki l. kat. [...] rola, wpisana jest na rzecz [...]."

Biorąc powyższe pod uwagę, stwierdzić należy, że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożyła osoba prawna posiadająca legitymację czynną do tej czynności, jak również nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] o pow. 0,0805 ha, powstała z podziału działki nr [...] o pow. 1,0663 ha, poł. w obr. l, jedn. ewid. [...] m. K., w granicach parceli katastralnej l. kat. [...], b. gm. kat. [...] stanowi nieruchomość wywłaszczoną.

Podstawowe znaczenie w przedmiotowej sprawie ma ustalenie, czy przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia.

Legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ustawodawca sformułował w art. 137 ust. 1 u.g.n., zgodnie z którym nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

W kontekście powyższego należy mieć jednak na uwadze, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, przepis art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. - w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - został uznany za niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Zwrócono uwagę, że w przeszłości częstą praktyką było ogólnikowe określanie celu wywłaszczenia w decyzji lub umowie sprzedaży, bądź też brakowało nawet określenia planowanego przeznaczenia nieruchomości.

Następnie organ II instancji zwrócił uwagę na specyfikę sprawy, w której przedmiotem ustaleń są nieruchomości wywłaszczone na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Regulacja ta nie przewidywała konieczności precyzyjnego określenia celu wywłaszczenia zarówno w dokumentacji wymaganej dla uzyskania pozwolenia na nabycie nieruchomości (przy czym pojęcie to oznaczało na gruncie omawianej regulacji wywłaszczenie), dokumentacji sporządzanej na potrzeby procesu wywłaszczeniowego, jak i w samym orzeczeniu wywłaszczeniowym.

Podkreślono, iż wywłaszczenie w trybie dekretu z 26 kwietnia 1949 r. następowało w sposób bardzo specyficzny i odmienny niż w przypadku późniejszych ustaw wywłaszczeniowych. Art. 39 ust. 1 tego aktu prawnego stanowił, iż: "orzeczenie o wywłaszczeniu przenosi prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie".

Zgodnie z orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 5 listopada 1952 r. nr L. [...] cała parcela l. kat. 877 o pow. 22446 m 2 b. gm. kat. [...], została wywłaszczona na wniosek z 2 września 1952 r. Zakładów [...] Przedsiębiorstwa Państwowego Wyodrębnionego w K. z dnia 2 września 1952 r. znak: [...], z przeznaczeniem na cele Przedsiębiorstwa Państwowego [...]

Dla precyzyjnego ustalenia celu wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości, organ I instancji pozyskał do akt sprawy dokumentację związaną z postępowaniem poprzedzającym wydanie ww. orzeczenia, tj. w szczególności:

• wniosek o wywłaszczenie z 2 września 1952 r. parceli l. kat. 877 b. gm. kat. [...] które "ma na celu pozyskanie odpowiedniego gruntu pod budowę gazozbiornika o pojemności 30 000 m 3, który ma zapewnić dopływ gazu dla wszystkich dzielnic K., a w szczególności miasta K.",

• orzeczenie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. nr [...] z 26 maja 1952 r. zezwalające ww. przedsiębiorstwu na czasowe zajęcie nieruchomości położonej w gm. kat. K. Dz. [...] Iwh [...], l. kat. [...] o łącznej pow. 2 ha 24 a 46 m 2 , stanowiącej własność Parafii [...] w K. reprezentowanej przez Archiprezbitera Ks. dr. F. M., w którym wskazano, że nieruchomość jest niezabudowana i stanowi grunt rolny niebosiany, o charakterze pastwiska. Konieczność czasowego zajęcia ww. nieruchomości uzasadniona jest potrzebą niezwłoczną złożenia gotowych elementów konstrukcji stalowej gazo - zbiornika i dokonania badań geologicznych",

• zaświadczenie PWRN w K. lokalizacyjne Nr [...] znak: [...] z 11 czerwca 1951 r. wyrażające zgodę na lokalizację szczegółową obiektu zbiornika o pojemności 30 000 m3 na terenie miasta K., dz. [...] - ul. [...] l. kat. [...] - wg załączonego planu,

• pismo PWRN w K. z 14 czerwca 1951 r. dotyczące pozytywnej opinii odnośnie przeznaczenia nieruchomości w K., dz. [...], ul. [...] l. kat. [...] pod budowę zbiornika gazowego o pojemności 30 OOOm3,

• umowa wieloletnia z 6 czerwca 1952 r. pomiędzy Zakładami [...], a Zjednoczeniem Montażu Urządzeń Kotłowych i Zbiorników na montaż zbiornika mokrego o pojemności 30 000 m 3 oraz budowę fundamentu dla ww. przedsiębiorstwa, stacji redukcyjno - pomiarowej, kotłowni, budynku administracyjno - mieszkaniowego, ogrodzenia terenu, oświetlenia terenu i wodociągu w terenie,

• kwestionariusz zlecenia budowy fundamentu dla zbiornika z września 1951 r. zobowiązujący do wykonania zlecenia do czerwca 1952 r.

W aktach znajdują się również:

• orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 26 listopada 1952 r. o ustaleniu odszkodowania za ww. nieruchomość w wysokości 3434,34 zł na rzecz właściciela wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. [...],

• zaświadczenie lokalizacyjne PWRN w K. nr [...] z 21 stycznia 1953 r. dotyczące zgody na ostateczną lokalizację szczegółową budowy gazozbiornika IV,

• plan "Budowy Gazozbiornika" (karta nr [...], t. 1),

• notatka służbowa z 18 maja 1956 r. sporządzona na terenie budowy Gazozbiornika IV w K., przy ulicy [...] w sprawie częściowych odbiorów przez komisję zdawczo - odbiorczą, protokół z 24 maja 1956 r. z końcowego odbioru gazozbiornika o pojemności 30 000 m3,

• wydruk porównawczy zdjęcia satelitarnego z 1965 r. przedmiotowego terenu i ortofotomapy z 2009 r. ze strony internetowej Urzędu Miasta K. Biuro Planowania Przestrzennego,

• plan sytuacyjny podziału parcel: l. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...] wpisany do ewidencji w dniu 7 sierpnia 1964 r., nr [...] (w którym na terenie parceli l. kat. [...], z której wydzielono parcelę l. kat. [...] wrysowano gazo - zbiornik),

• wykaz wywłaszczeniowy dotyczący inwestycji budowy kotłowni z planem, wpisanym do ewidencji w dniu 8 marca 1967r. Nr [...] na którym w granicach terenu na którym położony jest zbiornik znajduje się parcela l. kat. [...], granicząca ze starą ulicą [...]

Na podstawie ww. dokumentów organ II instancji stwierdził, że celem wywłaszczenia parceli l. kat. [...] b. gm. kat. [...], z której wydzieliła się parcela l. kat. [...] (odpowiadająca działce nr [...]), była budowa zbiornika na gaz płynny o pojemności 30 000 m3, który miał zapewnić dopływ gazu dla wszystkich dzielnic K. wraz z całą otaczającą go infrastrukturą. Na podstawie ww. dokumentów stwierdził również , że zbiornik gazowy został zrealizowany do 24 maja 1956 r. (protokół z końcowego odbioru gazozbiornika o pojemności 30 000 m3) na części parceli l. kat. [...], tj. na wydzielonej z niej parceli l. kat. [...] (która powstała podobnie jak parcela l. kat. [...] kolejno z parcel: l. kat. [...] l. kat. [...], l. kat. [...]) i odpowiada aktualnie działce nr [...]. Jak wynika z planu "Gazobudowy", na terenie przeznaczonym na tę inwestycję - od strony ulicy [...] - planowano wjazd, budynek administracyjny z kotłownią, zaś w części środkowej terenu - zbiornik gazowy, otoczony wokół drogą i terenem zielonym, który ciągnął się aż do "starej" ulicy [...], a od strony wschodniej planowano reduktomię.

Zgodnie z treścią pozyskanego do akt zdjęcia satelitarnego z 1965 r. (karta akt nr [...], tom I), w tej dacie sposób zagospodarowania terenu całej dawnej parceli l. kat. [...] odpowiadał zamierzeniom wynikającym z dokumentacji planistycznej (karta akt nr [...], tom I). Na ww. zdjęciu od strony [...] - widoczna jest zorganizowana zieleń, wraz z wjazdem i budynkiem, w środku terenu znajduje się zbiornik, a od strony dawnej ulicy [...] widoczna jest również zorganizowana zieleń przewidziana na tym terenie zgodnie z dokumentacją archiwalną. Zauważyć natomiast należy, że jak wynika z orzeczenia PWRN w K. z 26 maja 1952 r. dotyczącego czasowego zajęcia parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...], przez ww. przedsiębiorstwo, przedmiotowa nieruchomość stanowiła grunt rolny, nieobsiany, o charakterze pastwiska. Z powyższych dokumentów wynika, że część wywłaszczonej parceli l. kat. [...], tj. parcela l. kat. [...], która położona jest przy dawnej ulicy [...], została zagospodarowana przez zieleń znajdującą się w strefie ochronnej zbiornika gazu płynnego o pojemności 30 000 m2 tj. typową infrastrukturą tego typu obiektu, a zatem nie stała się zbędna na cele wywłaszczenia tej nieruchomości.

Organ I instancji pozyskał również do akt sprawy m.in.:

• zdjęcia lotnicze przedmiotowego terenu z lat: 1970 i 1975,

• decyzję PRN m. K. z 18 lutego 1967 r. o lokalizacji szczegółowej nr [...] dotyczącą inwestycji budowy kotłowni w rejonie ulicy [...],

• orzeczenie PRN m. K. znak: USW [...] z 24 sierpnia 1967 r. o wywłaszczeniu szeregu parcel, w tym m.in. parceli l. kat. [...], z którą od wschodu graniczy parcela l. kat. [...] (plan z 1967 r. - karta akt nr [...], t. 1) oraz parceli l. kat. [...], graniczącej od pomocy ze starą ulica [...], na cele realizacji kotłowni, przy ulicy [...],

• protokół zdawczo odbiorczy "Kotłowni [...] wraz sieciami c.o. przy ulicy [...]" z 30 grudnia 1970 r.,

• wskazany już powyżej wykaz wywłaszczeniowy wraz z planem z 1967r., z którego wynika, że w terenie, na którym planowano zrealizować kotłownię znajdowała się parcela l. kat. [...], natomiast parcela l. kat. [...] była już poza tym terenem,

• pismo Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej z 11 grudnia 1991 r. skierowane do Zakładu [...] w K., zawierające prośbę "o pisemne oświadczenie, że nasze starania o przejęcie w zarząd dz. 67 obr. l kw 13228 (wg operatu KPG [...] dz. [...] pow. 904 m2), dz. [...] obr. l kw [...] (wg. operatu jak wyżej dz. [...] pow. 529 m2) znajdujących się w granicach ogrodzenia terenu kotłowni MPEC, a figurujących w księgach wieczystych jako Skarb Państwa w użytkowaniu Zakładu [...] K., nie naruszają istniejącego stanu rzeczy i nie kolidują z interesem formalno-prawnym Waszego Przedsiębiorstwa."

Na podstawie ww. dokumentów, w tym zdjęć lotniczych stwierdzić należy, że w latach 70 tych zarówno parcela l. kat. [...], jak i dawna parcela l. kat. [...], stanowiąca w latach 50 - tych dawną ulicę Lindego, znalazły się w granicach nowej inwestycji - kotłowni przy ulicy [...] (która jak wynika z protokołu oględzin nieruchomości z 14 października 2011 r. znajduje się w budynku przy ulicy [...], położonym we wschodniej części działki nr [...], odpowiadającej w części parceli l. kat. [...]. Ulica [...], jak wynika z nakładek mapy katastralnej i mapy ewidencyjnej na przedmiotowych zdjęciach, została przesunięta niżej i od północy graniczy z działką nr [...], która w tej części odpowiada dawnej parceli l. kat. [...]. Zatem zauważyć należy, że nieruchomość odpowiadająca dawnej parceli l. kat. [...] nie graniczy już od północy ze "starą" ulicą [...], lecz od południa z nową ulicą [...].

Zmiana sposobu zagospodarowania nieruchomości, oznaczonej jako parcela l. kat. [...], związana z inwestycją budowy kotłowni, realizowaną na przedmiotowej nieruchomości i nieruchomości położonej od strony wschodniej ww. parceli (na co wskazują zdjęcia lotnicze z lat 1970 i 1975), w stosunku do jej dotychczasowego zagospodarowania w latach 50 - tych, widocznym jeszcze na zdjęciu satelitarnym z 1965 r. (tj. przed wydaniem orzeczenia PRN m. K. znak: USW [...] z 24 sierpnia 1967 r. o wywłaszczeniu szeregu nieruchomości na potrzeby budowy kotłowni) nie ma znaczenia dla oceny zbędności przedmiotowej nieruchomości. Nieruchomość oznaczona jako parcela l. kat. [...], odpowiadająca wydzielonej z działki nr [...], działce nr [...] została bowiem - jak już wyżej stwierdzono - na podstawie zdjęcia satelitarnego z 1965 r.- wykorzystana na potrzeby inwestycji budowy zbiornika gazowego i związanej z nim infrastruktury, tj. strefy ochronnej, zagospodarowanej przez zieleń. Fakt, że inwestycję tę zrealizowano przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej wynikał z uzyskania przez wnioskodawcę zezwolenia z 26 maja 1952 r. na zajęcie nieruchomości oraz wskazanych wcześniej ówczesnych realiów unormowań dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, które przewidywały skutek wywłaszczenia z dniem złożenia wniosku o wywłaszczenie.

Natomiast późniejsze zagospodarowanie nieruchomości nie świadczy o jej niewykorzystaniu na cel wywłaszczenia.

Z uwagi na wadliwą ocenę materiału dowodowego z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. przez organ I instancji, wskutek której organ I instancji opierając się na zdjęciach lotniczych z lat 70 - tych i późniejszym zagospodarowaniu nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. [...], związanym z realizowaną na sąsiedniej nieruchomości kotłownią oraz fakcie, że przedmiotowa nieruchomość, jak wynika z oględzin nieruchomości i ww. zdjęć lotniczych znalazła się w terenie zajętym przez Miejskie Przedsiębiorstwo [...] w K. i pozostaje w jego władaniu (jak wynika z pisma Urzędu Miasta K. z 27 października 2011 r.), należało uchylić zaskarżoną decyzję i orzec o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0805 ha, powstałej z podziału działki nr [...] o pow. 1,0663 ha, poł. w obr. l, jedn. ewid. [...], obj. księgą wieczystą nr [...], w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa parceli katastralnej l. kat. [...] b. gm. kat. [...] na rzecz [...], gdyż jak ustalił organ odwoławczy na podstawie wyżej powołanych dowodów (w tym szczególności protokołu końcowego odbioru zbiornika gazowego, zdjęcia satelitarnego z 1965 r. z naniesiona nakładką mapy ewidencyjnej i mapy katastralnej oraz planu "Gazobudowy") została ona zagospodarowana na strefę ochronną ww. zbiornika gazowego do 1965 r. tj. w terminie wskazanym w art. 137 u.g.n. z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r. i nie może zostać zwrócona na rzecz poprzedniego właściciela.

Organ odwoławczy uznał za właściwe zarzuty odwołania dotyczące wykorzystania przedmiotowej nieruchomości na cele realizacji inwestycji budowy zbiornika gazowego wraz z jego infrastrukturą, tj. w początkowym okresie na zaplecze budowy, a następnie pod infrastrukturę w postaci strefy ochronnej ww. obiektu o pojemności 30 000 m 3, w którym był składowany gaz płynny.

Organ odwoławczy nie podzielił wątpliwości odwołującego w przedmiocie tożsamości [...] z poprzednim właścicielem nieruchomości - Archiprezbiterem Kościoła P. M. w K.. Powyższe wątpliwości wyjaśniła bowiem w stopniu wystarczającym Kuria Metropolitalna w K., w piśmie z 22 września 2017 r. Dodatkowo dodać należy, że funkcja archiprezbitera jest funkcją tożsamą z proboszczem, natomiast zgodnie z przepisami art. 7 ust. 1 pkt 5 oraz ust. 3 pkt 5 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskie z dnia 17 maja 1989r. osobami prawnymi są parafie, a ich organami prawnymi uprawnionymi do działania w imieniu parafii są proboszczowie lub administratorzy parafii. Zgodnie z przepisem art. 52 ww. ustawy, Kościołowi i jego osobom prawnym przysługuje prawo nabywania, posiadania i zbywania mienia ruchomego i nieruchomego, nabywania i zbywania innych praw oraz zarządzania swoim majątkiem.

Opisaną wyżej decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sadu administracyjnego w K. [...] Zarzuciła jej naruszenie

- art. 7,77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i zbadaniu materiału dowodowego w sprawie ustalenia celu wywłaszczenia, zakresu terytorialnego na jakim cel ten zrealizowano, faktycznego stan zagospodarowania nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot jaki miał miejsce przed 1967 rokiem, faktycznego powstania strefy ochronnej i jej granic,

- art. 84 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nie powołanie biegłego w sytuacji, gdy dla interpretacji zebranego materiału dowodowego wymagane było posiadanie wiedzy specjalnej,

- art. 136 ust. 3 i 137 u.g.n. poprzez błędne uznanie, iż nieruchomość objęta wnioskiem wykorzystana została na cel wywłaszczenia bowiem już przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej wykorzystano parcelę na infrastrukturę około inwestycyjną, tj. rzekomą strefę ochronną.

Na podstawie tych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ odwoławczy oparł się na ustaleniu, że celem wywłaszczenia była budowa zbiornika na gaz płynny o pojemności 30.000 m3 wraz ze strefą ochronną obejmującą cały teren nie wykorzystany na budowę, a cel ten został zrealizowany. Określenie celu wywłaszczenia nie może być dowolną interpretacją organu, a musi jasno wynikać z dostępnej dla organu dokumentacji. Brak jest przy tym miejsca na niepoparte materiałem archiwalnym domysły, przypuszczenia, nadinterepretacje celu itp.

Strona skarżąca wskazała, że nieruchomość, choć wywłaszczona w całości, mogła być następnie wykorzystana do celu inwestycyjnego jedynie w części. Nie można, w sposób automatyczny przyjmować, że jeśli sama inwestycja, w znaczeniu budowy infrastruktury, objęła tylko część wywłaszczonej nieruchomości, to cała pozostała część stanowiła, według zamierzeń, jej strefę ochronną, zwłaszcza tylko z tego względu, że została jakkolwiek zagospodarowana.

Powyższe, obejmuje, po pierwsze utopijne założenie o całkowicie racjonalnym i przewidującym podejściu organu wnioskującego lub przeprowadzającego wywłaszczenie do jego przyszłych zamierzeń. Co, jak wiadomo, zwłaszcza w stosunku do planów i procesów wywłaszczeniowych lat 50 i 60, nie jest prawdą i czyniłoby zbędnym przepisy art. 136 i 136 u.g.n.

Po drugie, oparte jest wyłącznie na samym fakcie posiadania, władania dalej gruntem, a taki stan faktycznie uznać należy za niewystarczający do określenia celu wywłaszczenia.

Jakkolwiek zatem, należy zgodzić się z Organem II instancji, że celem wywłaszczenia była budowa zbiornika na gaz płynny o pojemności 30.000 m3, nie sposób jednak przyjąć na podstawie dokumentacji archiwalnej, by w tym zamierzeniu inwestycyjnym przewidziany był pas ochronny ulokowany na parceli, której niniejsza sprawa dotyczy.

Zamierzeniom tym przeczy przy okazji fakt, że już w 1967 roku, parcelę tę przeznaczono na inne cele. To, choć Skarżąca przyznaje, samo przez się nie musi oznaczać, że przed 67 rokiem pierwotnego celu nie zrealizowano, ale stanowi najlepszy dowód, że nawet w niedługim czasie po budowie zbiornika, nikt nie traktował nieruchomości pozostałej niezabudowanej, jako strefy ochronnej wokół niego, z takim przeznaczeniem i tak zagospodarowanej.

Przy tak daleko idącym w skutkach dla niniejszej sprawy, założeniu, że celem wywłaszczenia było również stworzenie strefy ochronnej, w ocenie Skarżącej należy wymagać od Organu II instancji dokonania szerszego, być może opartego na wiedzy specjalistycznej biegłych, ustalenia i wskazania w decyzji, czy w tamtym czasie obowiązek stworzenia takich stref w ogóle istniał dla zbiorników z gazem, czy taka potrzeba była, jak cel i potrzebę taką dokumentowano, czy była praktyka tworzenia takich stref, jaki obszar one obejmowały, jaki był sposób wykonania i zarządzania strefami ochronnymi, czy były np. ogrodzone, ujęte w dokumentacji projektowej, wniosku o wywłaszczenie, protokołach itp.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wynikające z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarżona decyzja jest wadliwa i podlegała uchyleniu, a zarzuty podniesione w skardze okazały się trafne.

Na wstępie wyjaśnić należy, że prawidłowe jest stanowisko organów obu instancji (i wynika z przedłożonych dokumentów) że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożyła osoba prawna posiadająca legitymację czynną do tej czynności, a nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] o pow. 0,0805 ha, powstała z podziału działki nr [...] o pow. 1,0663 ha, poł. w obr. l, jedn. ewid. K. m. K., w granicach parceli katastralnej l. kat. [...], b. gm. kat. B. , co stanowi nieruchomość wywłaszczoną. Funkcja archiprezbitera jest tożsama z proboszczem, natomiast zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 5 oraz ust. 3 pkt 5 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 maja 1989r. (Dz.U.2019.1347 t.j. z dnia 2019.07.18) osobami prawnymi są parafie, a ich organami prawnymi uprawnionymi do działania w imieniu parafii są proboszczowie lub administratorzy parafii. Zgodnie z przepisem art. 52 tej ustawy, Kościołowi i jego osobom prawnym przysługuje prawo nabywania, posiadania i zbywania mienia ruchomego i nieruchomego, nabywania i zbywania innych praw oraz zarządzania swoim majątkiem.

Zaskarżona decyzja wymagała uchylenia, bowiem Wojewoda dokonał błędnych ustaleń faktycznych w zakresie realizacji celu wywłaszczenia, które nie znajdują oparcia w dotychczas zebranym i zgromadzonym w aktach sprawy materiale dowodowym, czym naruszył art. 7 , art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2020.256 t.j. z dnia 2020.02.18.). Organ II instancji powołując się na bliżej nieokreślone pojęcie "strefy ochronnej", w sposób nieuprawniony rozszerzył zakres zajętej na konkretny cel wywłaszczenia określonej części nieruchomości. Nie wskazał również jakiejkolwiek podstawy prawnej która uzasadniałaby powstanie "strefy ochronnej " wokół obiektu, jej zajętości, funkcji jaką miałaby spełniać, a także sposobu dokumentowania jej powstania. W jakimkolwiek dokumencie wywłaszczeniowym dotyczącym wnioskowanej do zwrotu działki nie występuje określnie "strefa ochronna" wokół zbiornika gazu.

W zaświadczeniu lokalizacyjnym nr [...] z dnia 11 czerwca 1951 r Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wyraziło zgodę na lokalizację szczegółową obiektu zbiornika o pojemności 30.000 m3. (k - 144)

W zaświadczeniu lokalizacyjnym nr [...] z dnia 21 stycznia 1952 r Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wyraziło zgodę na ostateczną lokalizację szczegółową budowy gazozbiornika IV pod warunkiem m. inn opracowania planu szczegółowego otoczenia gazozbiornika w skali 1:500 (rysunki robocze nasypu i zieleni) oraz zlecenia wykonania autorowi w.w. planu szczegółowego (k – 142 a.a.). W aktach administracyjnych brak takiego planu szczegółowego otoczenia gazozbiornika. Nie wiadomo czy dokument taki został w ogóle sporządzony. Z umowy wieloletniej pomiędzy zamawiającym a wykonawcą robót budowlano – montażowych z dnia 6 czerwca 1952 r (k – 139 -138 a.a.) wynika konkretnie jakie roboty zostały zamówione. Są to wyłącznie : montaż zbiornika mokrego o pojemności 30.000 m3 oraz budowa fundamentu , stacja redukcyjno pomiarowa, kotłownia, budynek administracyjno – mieszkalny, ogrodzenie terenu, oświetlenie ternu, wodociąg na teren. Rysunek na k – 126 a.a. pod tyt. "Gazobudowa" nie wiadomo z jakim dokumentem jest związany i kiedy powstał. Organ II instancji tego nie wyjaśnia.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie jest przekonujące. Wojewoda wywodzi, że tzw. "strefa ochronna" objęła całą pozostałą część działki wokół zbiornika. Organ II instancji nie wyjaśnił jednak, czy na działce wnioskowanej do zwrotu powstała jakakolwiek infrastruktura związana z gazozbiornikiem. W ocenie Sądu argumentacja ta jest chybiona.

Dokonując ustaleń faktycznych należało wziąć pod uwagę treść decyzji wywłaszczeniowej – orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 5 listopada 1952 r , nr [...] mocą którego odjęto prawo własności nieruchomości całej działki lkat [...] o pow. 22446 m kw, wchodzącej w skład nieruchomości objętej lwh.[...] ks. Kat. [...] wpisanej na rzecz Archiprezbitera Kościoła P. M. w K. na rzecz Skarbu Państwa, z przeznaczeniem na cele Przedsiębiorstwa Państwowego Wyodrębnionego Zakłady [...] w K. (k – 13 a.a). Celem wywłaszczenia parceli l. kat. 877 b. gm. kat. [...], z której wydzieliła się parcela l. kat. [...] (odpowiadająca działce nr [...]), jak wprost wynika z wniosku Zakładu [...] z dnia 2 września 1952 r (k- 17 a.a.) była potrzeba pozyskania terenu pod budowę gazozbiornika o pojemności 30 000 m3, który miał zapewnić normalny dopływ gazu dla wszystkich dzielnic miasta K., a w szczególności dla miasta N. . Wnioskowano o wywłaszczenie bo zaszła natychmiastowa konieczność złożenia gotowych elementów konstrukcji stalowej gazozbiornika na tej parceli oraz konieczność wykonania badania geologicznego.

W decyzji wywłaszczeniowej z 1952 r i poprzedzającego ją wniosku w wystarczająco precyzyjny sposób określono cel wywłaszczenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że cel wywłaszczenia, na który nieruchomość została wywłaszczona, powinien być rozumiany w sposób ścisły i nie można ustalać go w sposób odmienny od celu deklarowanego w akcie wywłaszczeniowym. W przypadku, gdy z orzeczenia o wywłaszczeniu w sposób jednoznaczny wynika szczegółowy cel wywłaszczenia, nie można go swobodnie interpretować a tym bardziej rozszerzać. Jeżeli bowiem cel publiczny, na który wywłaszczono nieruchomość nie zostaje zrealizowany, albo wywłaszczona nieruchomość nie jest konieczna na ten cel publiczny, wówczas nie istnieje jakakolwiek legitymacja ingerencji we własność prywatną oraz prawna podstawa (przyczyna) nabycia własności przez podmiot publiczny. W tej sytuacji gwarancje prawa własności wynikające z art. 21 ust. 1 i ust 2 Konstytucji RP (Dz.U.1997.78.483 z dnia 1997.07.16) odzyskują swoją moc ochronną. Pozycja prawna i interes podmiotu publicznego osiągnięte przez takie wywłaszczenie muszą z powrotem ustąpić przed konstytucyjnie chronioną pozycją prawną podmiotu prywatnego. Dalsze pozostawienie własności w domenie własności publicznej nie ma jakiegokolwiek uzasadnienia prawnego. Z konstytucyjnej gwarancji ochrony prawa własności wynika prawo powrotnego nabycia nieruchomości przez jej poprzedniego właściciela, jeżeli nie zrealizowano na niej pierwotnego celu wywłaszczenia. Działania organów możliwe są wyłącznie w granicach prawem przewidzianym (art. 6 i 7 k.p.a.) a strona w nie budzących wątpliwości okolicznościach stanu faktycznego sprawy musi mieć pewność, że dochodzone przez nią słuszne roszczenia dotyczące zwrotu nieruchomości będą zrealizowane.

Stosownie do art. 136 ust 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2020.65 t.j. z dnia 2020.01.15) - nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości.

Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (art. 137 ust 1).

Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust 2).

W okolicznościach zebranego dotychczas i zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Starosta [...] prawidłowo ocenił, że nie stwierdzono by na nieruchomości będącej przedmiotem wniosku o zwrot podejmowane były jakiekolwiek prace polegające na realizacji inwestycji budowy zbiornika gazowego a nieruchomość w II połowie lat 60- tych (decyzja o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z 18 lutego 1967 r k -191-192 a.a.) miała zostać przekazana pod budowę kotłowni przy ul. [...] w K.. Już od samego początku nieruchomość była zbędna na cel wywłaszczenia, w rozumieniu art. 137 ust 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, natomiast Wojewoda w nieuprawniony sposób wywodzi, że w istocie od samego początku celem wywłaszczenia było poza zbiornikiem na gaz stworzenie tzw. strefy ochronnej wokół niego. Zdaniem Wojewody tzw. " strefa ochronna " z niewiadomych względów obejmuje teren całej działki. Organ I instancji analizując zdjęcia lotnicze terenu w latach 1970-1975 r prawidłowo dostrzegł, że "Na fotografii wykonanej w dniu 14 września 1970 r znajduje się wybudowany zbiornik gazowy, znajdujący się poza granicami parceli katastralnej l.kat [...] gm. K.. [...]. Zawnioskowany do zwrotu teren stanowi plac położony w pobliżu budowanej kotłowni " [...] " przy ul. [...]. Na zdjęciu przedstawiającym przedmiotowy teren w dniu 22 sierpnia 1975 r można dostrzec, iż został on wykorzystany, jako przynależny do kotłowni plac, służący za skład opału. Ponadto na obu fotografiach wyraźnie widać, że przedmiotowa parcela l.kat [...] gm. K.. [...] znajduje się poza ogrodzonym terenem, na którym zlokalizowany jest gazo – zbiornik".

Wbrew stanowisku organu II instancji ze zdjęcia satelitarnego z 1965 r nie można wyprowadzić wniosku o istnieniu jakiejkolwiek infrastruktury zbiornika gazowego, a tym bardziej : "strefy ochronnej, zagospodarowanej przez zieleń". Organ II instancji nie wyjaśnił w jaki sposób ta wskazana "infrastruktura" przyczyniała się do funkcjonowania zbiornika gazowego.

Jak wynika z powyższego ponownie rozstrzygając sprawę Wojewoda będzie związany wyrażonymi w uzasadnieniu niniejszego wyroku poglądami prawnymi a następnie w zgodzie z zasadami wyrażonymi w art. 7, art. 75 § 1 k.p.a. i rozważeniu na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a) spełnienia przesłanek z art. 136 ust 1 i ust 3 oraz art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2020.65 t.j. z dnia 2020.01.15 "u.g.n."), wyda prawidłową decyzję. Dotychczasowe argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji były wadliwe, bowiem nie wynikały ze zgromadzonego dotychczas w sprawie materiału dowodowego i przepisów prawa.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a i c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325).

O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 tej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości 697 zł składa się: kwota 200 zł tytułem uiszczonego przez skarżących wpisu; kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia adwokata reprezentującego skarżącego, ustalona jako stawka minimalna na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c, rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. (Dz.U.2015.1800 z dnia 2015.11.05) oraz kwota 17 zł tytułem uiszczonej przez pełnomocnika skarżących opłaty skarbowej za złożony dokument pełnomocnictwa (art. 1 ust. 1 pkt. 2 w związku z cz. I.IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej, Dz.U.2020.1546 t.j. z dnia 2020.09.08).