Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 641/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi Mariusza C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz M. C. kwotę 497 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

W dniu [...] lutego 2019 r. do Inne wpłynął wniosek Skarżącego o umorzenie zadłużenia z tytułu składek.

W wyniku przeprowadzonego postępowania Inne wydał [...] kwietnia 2019 r. decyzję, którą odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz pochodne tych zaległości (odsetki za zwłokę, koszty upomnień, opłaty).

Wnioskiem z [...] maja 2019 r. Skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności wobec Zakładu. We wniosku powołał się na trudną sytuację finansową i rodzinną.

Inne nie znajdując podstaw do umorzenia, decyzją z [...] lipca 2019 r. utrzymał w mocy ww. decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W wyniku wniesionej przez M. C. skargi, wyrokiem z 6 listopada 2019 r., sygn. akt: I SA/Bd 551/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zaskarżoną decyzję z [...] lipca 2019 r. z powodu braku wyjaśnienia kwestii przedawnienia należności z tytułu składek.

Zakład ponownie rozpoznał sprawę Skarżącego i decyzją z [...] marca 2020 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2019 r.

Wskutek wniesionej przez Stronę skargi, wyrokiem z 15 września 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 344/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd stwierdził, że z sentencji zaskarżonej decyzji z [...] marca 2020 r. jednoznacznie wynika, że organ drugiej instancji utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2019 r., która została wyeliminowana z obrotu prawnego. Zdaniem Sądu utrzymanie w mocy innej decyzji niż decyzja, w stosunku do której wniesiono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., które ma istotny wpływ na wynik sprawy.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, organ nie znalazł podstaw do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, o czym orzekł decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. utrzymując w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2019 r. odmawiającą Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek wraz z pochodnymi.

W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności odniósł się do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek stwierdzając, że organ I instancji prawidłowo orzekł w decyzji z dnia [...] kwietnia 2019 r., że należności figurujące na koncie Skarżącego jako płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Następnie organ podał, że Skarżący jest żonaty, nie pracuje zarobkowo i nie posiada dochodu z innych źródeł, ani nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej czy z innych form pomocy. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie [...]zł miesięcznie, w tym opłaty eksploatacyjne: [...] zł, koszty związane z leczeniem: [...] zł. Prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe z żoną A. C., która posiada własne źródło dochodu w wysokości [...] zł i dwoma synami D. C. ([...] lat) i M. C. ([...] lat). Oprócz zadłużenia wobec ZUS, posiada zobowiązania z tytułu podatków za okres od 2009 r. do 2013 r. w kwocie [...]zł, z tytułu zaciągniętych kredytów za okres od 2015 r. w kwocie [...]zł z miesięczną kwotą spłaty w wysokości [...] zł oraz w bankach za okres od 2015 r. w kwocie [...]zł z miesięczną kwotą spłaty w wysokości [...] zł. Powyższych zobowiązań Skarżący nie spłaca. Posiada dom o powierzchni 140 m2 położony w R. , nie posiada majątku ruchomego, praw majątkowych, czy innych wierzytelności. Zgodnie z oświadczeniem Skarżącego ze względu na swój stan zdrowia oraz dzieci, nie jest w stanie podjąć pracy i spłacić zadłużenia. Syn Dariusz po przebytej operacji potrzebuje opieki, a syn Mateusz ma alergie i wymaga częstych wizyt u alergologa na odczulanie (prywatne wizyty lekarskie). Od [...] grudnia 2013 r. Skarżący nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń. Nie pracuje i pomimo podnoszenia trudnej sytuacji materialnej nadal nie podjął zatrudnienia. Nie jest zgłoszony w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Skarżący oraz jego synowie są zgłoszeni przez jego żonę jako członkowie rodziny uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego pozostający z osobą ubezpieczoną we wspólnym gospodarstwie domowym. Żona Skarżącego od [...] lutego 2020 r. jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik w pełnym wymiarze czasu pracy przez firmę T.-T. z siedzibą w [...], z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne od stycznia do czerwca 2021 r. w wysokości [...] zł, tj. [...] zł netto. Na podstawie uzyskanych informacji organ ustalił, że Skarżący jest współwłaścicielem, na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej, gruntów rolnych zabudowanych w miejscowości R. o powierzchni [...] ha. Na posiadanej nieruchomości Inne dokonał zabezpieczenia wierzytelności należności z tytułu składek poprzez wpis hipoteki przymusowej. Ponadto jest właścicielem samochodu osobowego [...] r.

Odnosząc się do przesłanek umorzenia należności z tytułu składek wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 256) - dalej: "u.s.u.s.", organ wskazał, że: przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, a przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi w przedmiotowej sprawie, wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; działalność gospodarcza została zakończona, ale nadal na Stronie ciąży obowiązek uregulowania zaległych zobowiązań z tytułu jej prowadzenia; nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego lub [...] Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, zatem nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Organ podał, że postępowanie prowadzone przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. zakończyło się wprawdzie wydaniem postanowienia z [...] kwietnia 2019 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność, nie oznacza to jednak, że Skarżący nie posiada majątku, z którego można prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne, albowiem posiada nieruchomość, która może stanowić potencjalne źródło spłaty zadłużenia. Nie zachodzi także przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż zadłużenie zabezpieczone zostało wpisem hipotecznym na posiadanej nieruchomości, która może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego w celu spłaty zadłużenia. Ponadto postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora ZUS w T. nie zostało zakończone jako bezskuteczne; należności na koncie Skarżącego nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne – najstarsza zaległość za grudzień 2001 r. przedawni się [...] kwietnia 2024 r.

Organ podał, że działalność gospodarcza prowadzona przez Stronę została zakończona w grudniu 2013 r. W stosunku do zaległości figurujących na koncie Skarżącego było prowadzone postępowanie egzekucyjne. Jednakże z uwagi na bezskuteczność, postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. wydanym przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. postępowanie egzekucyjne zakończyło się jego umorzeniem. Organ wyjaśnił, że postanowienie to potwierdza jedynie, że egzekwowanie należności z tego konkretnego składnika majątkowego jest niemożliwe. Nie oznacza jednak, że Skarżący nie posiada majątku, z którego można prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne; posiada nieruchomość, która może stanowić potencjalne źródło spłaty zadłużenia. Zatem nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności zadłużenia.

Wskazując na przesłanki umorzenia należności z tytułu składek wymienione w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365) - dalej: "rozporządzenie", organ zauważył, że w sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia. Powstanie zadłużenia było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Brak jest również dowodów w sprawie, że w przypadku Skarżącego istnieją przeszkody w świadczeniu pracy ze względu na własne trudności zdrowotne (bądź członka rodziny), które uniemożliwiają mu zarobkowanie, a tym samym uzyskiwanie środków na spłatę zadłużenia. Organ przeanalizował sytuację materialną Skarżącego i stwierdził, że uzyskiwany budżet umożliwia zaspokajanie podstawowych potrzeb gospodarstwa domowego. Zakład wskazał na dochody z tytułu zatrudnienia żony Skarżącego w kwocie [...]zł oraz świadczenie 500+. W odniesieniu do przesłanki interesu społecznego organ podniósł, że Skarżący nie wykazał, aby korzystał z instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku. To zaś w ocenie organu świadczy, że wskazane trudności finansowe nie mają charakteru trwałego.

Reasumując organ stwierdził, że instytucja umorzenia przewidziana jest dla przypadków szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne niezależne od dłużnika okoliczności nie jest możliwe uzyskiwanie przez niego dochodów. W sprawie Skarżącego brak jest podstaw do uznania, że takie okoliczności zachodzą i przemawiają za wydaniem korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Organ podniósł, że sytuacja finansowa Skarżącego nie ma charakteru definitywnego. Biorąc pod uwagę wiek Zobowiązanego ([...] lata) i brak przeciwskazań zdrowotnych istnieje realna szansa - przy odpowiednim zaangażowaniu - na podjęcie pracy zarobkowej, a co za tym idzie możliwość poprawy sytuacji materialnej, jak również pozyskanie środków na spłatę zadłużenia.

W złożonej do tut. Sądu skardze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej naruszenie:

- § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez jego błędną wykładnię, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez uznanie, że sytuacja majątkowa i stan rodzinny Skarżącego pozwala na uregulowanie należności i nie pociągnie to za sobą negatywnych skutków dla Skarżącego i jego rodziny, a w szczególności regulowanie zobowiązań Skarżącego nie pozbawi Skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencjalnych;

- art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez błędną wykładnię, która to miała wpływ na wynik sprawy, polegającą na uznaniu, że w stosunku do Skarżącego nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności zobowiązań, podczas gdy w majątku Skarżącego brak jest składnika, który umożliwiłby skuteczną egzekucję należności - co przesądza

o całkowitej nieściągalności zaległości;

- art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735), dalej: k.p.a., poprzez brak kompleksowego zebrania i rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego w szczególności w zakresie ustalenia możliwości zarobkowych i majątkowych Skarżącego, jak również pominięcie okoliczności choroby depresyjnej żony Skarżącego i jej wpływu na budżet domowy, która to jest chorobą przewlekłą, o nieprzewidywalnym przebiegu;

- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie okoliczności obciążenia nieruchomości hipoteką, co spowoduje konieczność zaspokojenia wierzycieli hipotecznych w pierwszej kolejności, jak również pominięcie okoliczności, że Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, a nie jej wyłącznym właścicielem;

- art. 80 k.p.a. mające wpływ na rozstrzygnięcie poprzez uznanie, że wiek aktywności zawodowej Skarżącego umożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej i spłatę zadłużenia, podczas gdy Skarżący jako osoba schorowana po przebyciu ciężkiego urazu kości twarzoczaszki wraz z krwiakiem i obrzękiem mózgu nie jest w stanie być aktywny zawodowo, tym bardziej w realiach aktualnej sytuacji pandemicznej jest to znacznie utrudnione;

- pominięcie okoliczności pandemii, która to ma wpływ na podejmowanie aktywności zawodowej oraz pominięcie faktu, że Skarżący z uwagi na wiek i przebyte choroby znajduje się w grupie ryzyka, co powoduje automatyczne zmniejszenie potencjalnych odpowiednich dla Skarżącego ofert pracy dostępnych na rynku;

- art. 80 k.p.a. polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów,

a mianowicie na przyjęciu przez organ, że fakt niekorzystania z socjalnej pomocy ze środków budżetu Państwa przesądza o tym, iż sytuacja finansowa Skarżącego nie jest trudna;

- błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na rozstrzygnięcie w zakresie ustalania stanu majątkowego i finansowego rodziny polegającego na uwzględnieniu w dochodzie miesięcznym świadczenia 500+, podczas gdy ze świadczenia tego korzysta wyłącznie małoletni syn - zgodnie z celem tegoż rządowego projektu, a jako małoletni nie przyczynia się do zwiększania domowego budżetu;

- art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a. poprzez brak stosownego uzasadnienia zaskarżonej decyzji organu w zakresie nieistnienia w przypadku Skarżącego przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. i ograniczenie się organu do arbitralnego określenia, że nie można stwierdzić, iż w toku postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W oparciu o powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji

w całości oraz decyzji ją poprzedzającej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia [...] października 2021 r. Pełnomocnik Skarżącego potrzymał stanowisko wyrażone w skardze. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, rozstrzygnięcie co do istoty sprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.

I. Na wstępie zaznaczenia wymaga, że wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych ustaw (Dz. U. poz. 1090). Zgodnie z nim, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z [...] listopada 2021 r. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Skarżący został poinformowany o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej: "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Badając sprawę wg powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek tut. Sąd nie podzielił wszystkich jej zarzutów.

II. Przedmiotem sporu w sprawie jest kwestia odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z pochodnymi. Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. Inne wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Regulacje prawne normujące zagadnienie umorzenia zaległych należności ZUS, zawarte są w art. 28 u.s.u.s. oraz w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Trzeba również wskazać, że stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Sprawa umorzenia ww. zaległości z tytułu składek była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez Sąd, który wydanymi wyrokami uchylił poprzednio wydane decyzje, tj.: 1) wyrokiem z 6 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 551/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił decyzję z [...] lipca 2019 r. z powodu braku wyjaśnienia kwestii przedawnienia należności z tytułu składek; 2) wyrokiem z 15 września 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 344/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił decyzję z [...] marca 2020 r. stwierdzając, że z sentencji zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, iż organ drugiej instancji utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2019 r., która została wyeliminowana z obrotu prawnego. Zdaniem Sądu utrzymanie w mocy innej decyzji niż decyzja, w stosunku do której wniesiono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., a naruszenie to ma istotny wpływ na wynik sprawy.

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawne uległy zmianie. W świetle tego przepisu ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Konsekwencją tego związania jest to, że stanowisko sądu pierwszej instancji, który rozpoznaje skargę strony od ponownej decyzji organu administracyjnego, powinno odpowiadać ocenie prawnej tegoż sądu wyrażonej w poprzednim orzeczeniu, a zatem sąd ten nie może formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z wcześniej wyrażonym poglądem. Z powyższego przepisu wynika też, że ocena prawna traci moc wiążącą w przypadku zmiany stanu prawnego.

W świetle powyższego niezbędnym warunkiem podjęcia przez organ prawidłowej decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek było ustalenie, czy objęte decyzją należności są - zgodnie z przepisami prawa - wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Zakład prawidłowo dokonał oceny składek w kontekście art. 24 ust. 4 oraz art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Wskazał podstawy zawieszenia biegu terminu przedawnienia oraz zabezpieczenie składek ustanowioną hipoteką. Szczegółowo w tabelach podał przyczynę zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Ocena dokona przez organ nie budzi wątpliwości Sądu. Strona Skarżąca nie podważyła tych ustaleń i nie podała argumentacji oraz dowodów, które uprawniałyby do uznania, że doszło do przedawnienia należności. Przy czym ocena ta odnosi się na dzień wydania zaskarżonej decyzji, bowiem każdy upływ czasu wymaga ewentualnej oceny terminów przedawnienia z jego uwzględnieniem. Nie można zatem zarzucić, że organ nie uwzględnił zaleceń w wyroku z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 551/19. Podobnie należy ocenić zastosowanie się do zaleceń zawartych w drugim wyroku, tj. z 15 września 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 344/20, bowiem aktualnie organ prowadził postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z [...] kwietnia 2019r., a nie jak poprzednio błędnie od decyzji z [...] lipca 2019 r. Reasumując należy stwierdzić, że zalecenia Sądu zostały wykonane.

III. Przechodząc do dalszej oceny zaskarżonej decyzji podać należy, że z treści przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. wynika, iż należności z tytułu składek mogą być przez ZUS umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność zachodzi w sytuacjach wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., a zatem gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2017r. poz. 2344 ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z cytowanego przepisu wynika, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, iż organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W przypadku stwierdzenia braku przesłanek w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, konieczne jest uzasadnienie takiego stanowiska, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty.

Organ analizując stan faktyczny nie stwierdził ww. ustawowych przesłanek przemawiających za możliwością umorzenia należności ZUS, ostatecznie konkludując, że brak jest podstaw do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., a stanowisko to tut. Sąd ocenia jako uprawnione. Organ bowiem ustalił, że nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie ma żadnych dokumentów, które potwierdzałyby okoliczności wymienione w tych przepisach prawa. Z przyczyn oczywistych w sprawie nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Zobowiązanie Skarżącego przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie zachodzi. Skarżący wprawdzie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak zasadnie organ zauważa, że nie występują pozostałe okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., wskazując na ustanowioną hipotekę na nieruchomości na rzecz ZUS. Jednocześnie nie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Wprawdzie Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. umorzył postępowanie egzekucyjne (umorzenie postępowania egzekucyjnego miało miejsce [...] kwietnia 2019 r.), jednak obecnie prowadzone jest postępowanie przez Dyrektora Oddziału ZUS w T.. Nieuprawnione też są zarzuty w zakresie nie wystąpienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 tej ustawy. Wbrew twierdzeniom skargi organ odniósł się do tego zagadnienia wskazując, że Dyrektor Oddziału ZUS w T. prowadzi postępowanie egzekucyjne, nie zostało ono zakończone. Nie można zatem stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Byłoby to przedwczesne.

Z podanych względów tut. Sąd uznaje za prawidłową ocenę organu, co do nie wystąpienia w sprawie całkowitej nieściągalności, o której mowa w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

IV. Wobec tego kwestią, która pozostaje do rozważenia jest przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zostały określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Z przepisów tych wynika, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem Sądu w sprawie prawidłowa jest ocena organu, co do nie wystąpienia przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 tego rozporządzenia, a wyczerpująca argumentacja w decyzji z powołaniem się na okoliczności i dowody, zasługuje na akceptację. W tym kontekście zasadnie organ podnosi, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej nie można obciążać Inne. Uprawnione są też wywody organu w zakresie braku przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Wprawdzie Skarżący powołuje się na zły stan zdrowia jego oraz członków rodziny, jednakże nie legitymuje się orzeczoną niezdolnością do pracy. Nie zostało dowodowo wykazane, że Skarżący nie może uzyskiwać dochodów ze względu na stan zdrowia. Prawidłowo organ wskazuje, że dla zrealizowania się tej przesłanki nie wystarczy stwierdzenie choroby, lecz musi to być przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. Skarżący nie przedstawił organowi stosownych dokumentów na poparcie wystąpienia tej przesłanki.

Sąd nie podziela natomiast oceny organu, że nie występuje w sprawie przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia, tj. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Swoje stanowisko organ oparł m.in. na stwierdzeniu, że Skarżący nie wykazał dowodowo, iż korzysta z pomocy społecznej, nadto nie zarejestrował się jako bezrobotny. Organ dokonuje porównania dochodu rodziny z minimum egzystencji określonym przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla gospodarstwa domowego i zauważa, że uzyskiwany "budżet umożliwia zaspokajanie podstawowych potrzeb" gospodarstwa domowego Skarżącego. Ponadto ZUS upatruje możliwości poprawy sytuacji materialnej Skarżącego i spłaty należności z tytułu składek w przyszłości, choćby w układzie ratalnym.

Zdaniem Sądu powyższa ocena organu nie jest prawidłowa i budzi istotne wątpliwości w kontekście zebranego materiału dowodowego sprawy. Podać należy, że z ustaleń faktycznych organu wynika, iż źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny Skarżącego jest wynagrodzenie żony. Organ ustalił, że A. C. uzyskuje dochody z zatrudnienia na umowę o pracę w wysokości [...] zł miesięcznie. Ponadto na dziecko pobierane jest 500+. Skarżący nie pracuje zarobkowo i nie posiada dochodu z innych źródeł, ani nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej czy z innych form pomocy. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie [...]zł miesięcznie, w tym opłaty eksploatacyjne: [...] zł, koszty związane z leczeniem: [...] zł. Prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe z żoną A. C. i dwoma synami D. C. ([...] lat) i M. C. ([...] lat). Oprócz zadłużenia wobec ZUS, posiada zobowiązania z tytułu podatków za okres od 2009 r. do 2013 r. w kwocie [...]zł, z tytułu zaciągniętych kredytów za okres od 2015 r. w kwocie [...]zł z miesięczną kwotą spłaty w wysokości [...] zł oraz w bankach za okres od 2015 r. w kwocie [...]zł z miesięczną kwotą spłaty w wysokości [...] zł. Powyższych zobowiązań Skarżący nie spłaca. Posiada dom o powierzchni 140 m2 położony w [...], nie posiada majątku ruchomego, praw majątkowych, czy innych wierzytelności. Zgodnie z oświadczeniem Skarżącego ze względu na swój stan zdrowia oraz dzieci, nie jest w stanie podjąć pracy i spłacić zadłużenia. Syn Dariusz po przebytej operacji potrzebuje opieki, a syn Mateusz ma alergie i wymaga częstych wizyt u alergologa na odczulanie (prywatne wizyty lekarskie). Od [...] grudnia 2013 r. Skarżący nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń. Nie pracuje i pomimo podnoszenia trudnej sytuacji materialnej nadal nie podjął zatrudnienia. Nie jest zgłoszony w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Skarżący oraz jego synowie są zgłoszeni przez jego żonę jako członkowie rodziny uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego pozostający z osobą ubezpieczoną we wspólnym gospodarstwie domowym. Żona Skarżącego od [...] lutego 2020 r. jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik w pełnym wymiarze czasu pracy przez firmę T.-T. z siedzibą w [...], z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne od stycznia do czerwca 2021r. w wysokości [...] zł, tj. [...] zł netto. Na podstawie uzyskanych informacji organ ustalił, że Skarżący jest współwłaścicielem, na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej, gruntów rolnych zabudowanych w miejscowości R., o powierzchni [...] ha. Na posiadanej nieruchomości Inne dokonał zabezpieczenia wierzytelności należności z tytułu składek poprzez wpis hipoteki przymusowej. Ponadto Skarżący jest właścicielem samochodu osobowego [...] r. Organ ustalił, że miesięczny budżet gospodarstwa domowego jest niższy niż poziom minimum socjalnego za IV kwartał 2020 r. ustalony 2 kwietnia 2021 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla czteroosobowego gospodarstwa pracowniczego na kwotę 4.063,11 zł. Jednocześnie przewyższa dochód wskazany jako poziom minimum egzystencji w 2020 r. określony przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 2.232,26 zł dla czteroosobowego gospodarstwa pracowniczego.

Zdaniem tut. Sądu w oparciu o ww. dane należy stwierdzić, że brak jest możliwości spłaty zobowiązania w obecnej sytuacji bez pozbawienia Skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Trudno dopatrywać się możliwości zaspokojenia należności składkowych z osiąganych dochodów żony Skarżącego, nawet w ratach. Nie można też nie zauważać, że pomimo ustanowienia hipoteki na nieruchomości zabudowanej domem, który jest miejscem zamieszkanie czteroosobowej rodziny, zadłużenie Skarżącego jest wobec wielu wierzycieli i to na znaczne kwoty. Organ nie wykazał, aby istniała możliwość zapłacenia zaległych składek wraz z pochodnymi na kwotę [...]zł (kwota podana w decyzji organu pierwszoinstancyjnego - na dzień [...] lutego 2019 r.) z uzyskiwanych przez rodzinę dochodów.

W konsekwencji - w ocenie tut. Sądu - występuje w sprawie przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia, tj. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Dla oceny wystąpienia tej przesłanki nie ma znaczenia, że Skarżący naruszył kilka lat temu przepisy u.s.u.s., poprzez nie uiszczenie składek i nie podejmowanie dostatecznych czynności, aby obowiązkom z tej ustawy sprostać. Zawsze bowiem powstanie zaległości z tytułu składek jest skutkiem nie wywiązywania się w terminie z obowiązków ich opłacenia. Są to zdarzenia czasowo odległe, natomiast rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymaga uwzględnienia stanu majątkowego rodziny na dzień złożenia wniosku lub wydania decyzji (jeżeli zaszły zmiany między datą złożenia wniosku a wydaniem decyzji). Sąd zauważa, że wiele podnoszonych przez organ okoliczności może być rozważane i oceniane w ramach uznania administracyjnego. Dotyczy to choćby braku zarejestrowania się przez Skarżącego jako osoby bezrobotnej, nie korzystania z pomocy społecznej skierowanej do osób będących w niedostatku. Nie można natomiast ustalać istnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia, tj. czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w oparciu o okoliczności sprzed kilku lat lub które mogą potencjalnie wystąpić w przyszłości i umożliwić spłatę zaległości w kwocie ok. [...] zł w ratach, jak sugeruje organ. Wystąpienie ww. przesłanki należy ocenić na dzień wydania decyzji z uwzględnieniem aktualnych dokumentów i oświadczeń. Sąd nie akceptuje też sytuacji, w której organ uznaje, że nie występuje ta konkretna przesłanka, skoro – jak uważa - może dojść do zaspokojenia ZUS poprzez sprzedaż niewielkiej nieruchomości zabudowanej domem, która jest jedynym miejscem zamieszkania rodziny. Analizując osiągane dochody rodziny, Sąd nie dostrzega żadnych możliwości zaspokojenia ZUS bez pozbawienia rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ramach niezbędnych potrzeb życiowych mieści się także potrzeba zapewnienia tzw. dachu na głową.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uzna, że w sprawie wystąpiła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia tj., że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Po czym w ramach uznania administracyjnego oceni wniosek o umorzenie zaległości. Sąd zatem nie przesądza przyszłego rozstrzygnięcia, lecz wyłącznie wskazuje, że powinno ono być podjęte w ramach uznania administracyjnego wobec ziszczenia się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przepis ten został naruszony przez organ poprzez przyjęcie, że przesłanka w nim wymieniona nie została wykazana w sprawie.

Sąd zwraca uwagę, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania - art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz przepisy prawa materialnego - § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia.

Jednocześnie podkreślenia wymaga, że z kolei Skarżący ubiegający się o umorzenie zaległości, obowiązany jest wykazać, że przesłanki zostały spełnione składając stosowne dowody na poparcie swoich argumentów. Nie wystarczy powoływać się np. zły stan zdrowia Skarżącego (podnosi, że "[...]), synów (syn Dariusz po przebytej operacji potrzebuje opieki, a syn Mateusz ma alergie i wymaga częstych wizyt u alergologa na odczulanie, prywatne wizyty lekarskie), żony (depresja), lecz należy przedłożyć stosowną dokumentację w celu wykazania okoliczności z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. To Skarżący najlepiej zna swoją i członków rodziny sytuację materialną oraz zdrowotną i powinien ją rzetelnie - z zachowaniem jej aktualności - przedstawić organowi. Wobec tego, że sprawa wraca do organu, Skarżący będzie miał możliwość ponownego, rzetelnego i aktualnego przedstawienia swojej i członków rodziny sytuacji, w tym zdrowotnej. Powinien stosować się do wezwań Organu.

Jednocześnie Sąd zauważa, że nie ma uprawnienia do umorzenia zaległych składek, jak również nie może nakazać organowi udzielenia ulgi. Ponadto nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia, jak stwierdził obecnie Sąd w niniejszej sprawie (z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia, tj. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych), Zakład nie ma obowiązku ich umorzyć, jednakże obowiązany jest dokonać ustaleń sprawy w kontekście zasady swobodnej, a nie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego. Sąd obecnie nie przesądza o umorzeniu zaległości, lecz stwierdza, że wbrew stanowisku Organu występuje ww. przesłanka umorzenia.

V. Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów w kwocie [...]zł, na którą to kwotę składa się wynagrodzenie Pełnomocnika będącego adwokatem w wysokości [...] zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa w wysokości [...] zł. Skarżący nie był obowiązany do uiszczenia wpisu sądowego ze względu na charakter sprawy objęty zwolnieniem.