Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 934/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi B.P. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. nr rej. [...] odmówiono nakazania umieszczenia pracownicy w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. nr 237, poz. 1656 z późn. zm.). Postępowanie w sprawie wszczęto na podstawie art. 61 § 1 i 4 k.p.a., w związku ze skierowaniem przez B.P. skargi do Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. Wskazała w niej, że od dnia 1 lutego 2012r. zatrudniający ją Samodzielny Szpital Kliniczny Nr [...] w Z. nie zakwalifikował jej stanowiska pracy na Oddziale Intensywnej Terapii Dzieci do wykazu osób wykonujących pracę o szczególnym charakterze uprawniającej do uzyskania emerytury pomostowej. Wniosła o przeprowadzenie w tym zakresie kontroli i ustalenie, czy swym działaniem pracodawca rażąco naruszył obowiązujące przepisy prawa.

Wydanie decyzji poprzedzało przeprowadzenie w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym nr [...] w K., z siedzibą w Z., kilkudniowej kontroli, w wyniku której ustalono, że B.P. figurowała do dnia 1 lutego 2012r. w prowadzonej przez pracodawcę ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnym charakterze. Od dnia 2 lutego 2012r. stanowiska pracy personelu medycznego na Oddziale Intensywnej Terapii Dzieci nie zaliczono już do stanowisk pracy o szczególnym charakterze. Nastąpiło to na podstawie Zarządzenia Dyrektora Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr [...] w K. W związku ze zmianą wykazu stanowisk nastąpiła również zmiana w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze. Wykreślono z niej min. pracowników Oddziału Intensywnej Terapii Dzieci, a w tym B.P.

Organ inspekcji pracy ustalił zakres czynności wykonywanych przez wnioskodawczynię, jako starszej pielęgniarki na Oddziale Intensywnej Terapii Dzieci oceniając, czy są to zabiegi uzasadniające uznanie jej pracy, jako pracy o szczególnym charakterze.

Organ powołał się na treść art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych wskazując, że prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się.

Wskazał nadto na treść załącznika nr 2 do ustawy - wykaz prac o szczególnym charakterze – który określa, że pracami takimi są min. prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru. Personel medyczny zespołów operacyjnych dyscyplin zabiegowych to lekarze dyscyplin zabiegowych, anestezjolodzy, pielęgniarki operacyjne (m.in. instrumentariuszki, pielęgniarki anestezjologiczne, pielęgniarki perfuzjonistki), wchodzący w skład zespołów operacyjnych działających w warunkach ostrego dyżuru. Organ zauważył, że w przepisie nie ma mowy o pracach personelu medycznego w oddziałach dyscyplin zabiegowych lub intensywnej terapii.

Stwierdzono, że dla uznania, iż dana praca może być zaliczona do prac o szczególnym charakterze konieczne jest jednoczesne spełnienie następujących przesłanek - rodzaj wykonywanej pracy musi mieścić się w grupie prac wymienionych w załączniku nr 2 do ustawy, musi wymagać szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej musi istnieć możliwość należytego wykonywania tej pracy w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, a także musi zmniejszać się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się.

Ze względu na fakt, iż zajmowane przez B.P. stanowisko pracy, tj. stanowisko starszej pielęgniarki na Oddziale Intensywnej Terapii Dzieci nie zostało ujęte w opracowanym przez pracodawcę dokumencie pn.: "wykaz stanowisk SPSK Nr [...] w Z. zaliczonych do stanowiskach pracy w szczególnym charakterze", a rodzaj wykonywanej przez nią pracy nie jest pracą w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru, organ uznał, iż brak jest przesłanek pozwalających na zakwalifikowanie wykonywanej przez nią pracy do prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

B.P. odwołała się od opisanej wyżej decyzji organu I instancji. Zarzuciła w nim naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1, 78 § 1, art. 80, art. 84 § 1 i art. 86 K.p.a., czego skutkiem było błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez przyjęcie, że pracując na Oddziale Intensywnej Terapii Dziecięcej nie wykonuje pracy w szczególnym charakterze, a organ oparł swoją decyzję jedynie na stanowisku przedstawionym przez pracodawcę bez przeprowadzenia jakiejkolwiek jego weryfikacji mimo tego, że zostały przedstawione dowody zaprzeczające przedstawionemu przez niego stanowi faktycznemu w zakresie wykonywanych czynności przez odwołującą. Uznała, iż błędnie dokonano wykładni art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych i jej załącznika 2. Domagała się wpisania zajmowanego przez nią stanowiska pracy do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnym charakterze oraz dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, stanowiska Krajowego Konsultanta w dziedzinie Medycyny Pracy i stanowiska Wojewódzkiego Konsultanta w dziedzinie Medycyny Pracy w celu określenia czy jej praca na Oddziale Intensywnej Terapii Dzieci jest pracą o szczególnym charakterze. Nadto domagała się przesłuchania samej odwołującej oraz przeprowadzenia rozprawy administracyjnej z jej udziałem, z uwagi na istniejące istotne rozbieżności w zakresie twierdzeń, co do wykonywanych przez nią czynności pracowniczych w ramach stosunku pracy. Podkreśliła, że pojęcie "osoby wykonujące zawód medyczny" zostało zdefiniowane w ustawie o działalności leczniczej (Dz. U. z 2011 r. nr 112, poz. 654). A do tej grupy tej z pewnością należy zaliczyć pielęgniarki i położne. Poza tym definicja pojęcia "ostrego dyżuru", zawarta została w komunikacie Ministerstwa Zdrowia z dnia 22 lipca 2009 r. i obejmuje warunki bezpośrednio charakteryzujące pracę na Oddziałach Intensywnej Terapii, w tym również Dziecięcej. Oznacza ono nieuchronność wystąpienia zdarzenia, które powoduje konieczność udzielania świadczeń zdrowotnych w trybie nagłym, z uwagi na wskazania życiowe. Stwierdziła, że przyjęcie innego stanowiska nie ma oparcia w obowiązującym prawie, ale również w zasadach logiki i podstawowej wiedzy medycznej, jak i zasadach dokonywania interpretacji prawa. Odnośnie karty stanowiskowej podniosła, że jest ona niekompletna, gdyż nie zawiera bardzo wielu czynności, które jest zobowiązana wykonywać w ramach umowy o pracę i fakt ten był przekazywany osobie dokonującej kontroli, jednak z niewiadomych przyczyn został zignorowany. Zaznaczyła, iż na Oddziale Intensywnej Terapii Dziecięcej każda sala chorych jest salą zabiegową. Stąd, stanowisko przedstawione w piśmie jej pracodawcy uwzględnionym w treści uzasadnienia decyzji organu I instancji nie ma żadnego związku ze sprawą. Natomiast stwierdzenie, że zabiegi wykonywane na Oddziale Intensywnej Terapii są również wykonywane na innych oddziałach nie polega na prawdzie, ponieważ pacjenci z innych oddziałów wożeni są na blok operacyjny w celu wykonania takich zabiegów, które również wykonywane są bezpośrednio na oddziale, w zależności od stanu zdrowia i potrzeb chorego. Podniosła, że pacjenci leczeni w Oddziałach Intensywnej Terapii są z definicji chorymi w stanie wysoce niestabilnym, a ich stan ogólny, nawet jeśli aktualnie jest stabilny, może ulec w każdej chwili zmianie, tj. znacznemu pogorszeniu, niezależnie od pory dnia. Ponadto wskazała, że pielęgniarki pracujące na Oddziale Intensywnej Terapii są pielęgniarkami zatrudnionymi przez Szpital, a nie przez poszczególne oddziały. Poszczególne oddziały w SPSK nr [...] w Z. nie posiadają przymiotu pracodawcy i nie mogą same zatrudniać pracowników. Podkreśliła, że od 1996r. pracuje na pełnym etacie na Oddziale Intensywnej Terapii Dziecięcej i jej stanowisko pracy należy do grupy stanowisk o szczególnym charakterze i to przez kogo jest zatrudniona (Szpital czy Oddział) nie ma żadnego znaczenia. Odnosząc się do stanowiska, zgodnie z którym zespół anestezjologiczny Bloku Operacyjnego to pielęgniarka anestezjologiczna i anestezjolog, podniosła, że na Oddziale Intensywnej Terapii również jest zespół anestezjologiczny, ponieważ dyżur pełni anestezjolog i co najmniej dwie pielęgniarki, które ukończyły kurs kwalifikacyjny z anestezjologii i intensywnej terapii oraz wykonują wszelkie czynności anestezjologiczne w ramach posiadanych uprawnień średniego personelu medycznego. Uzasadniając wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego stwierdziła, że zachodzi konieczność jego powołania z uwagi na stopień jej skomplikowania i rażący brak odpowiedniej wiedzy prezentowany przez pracowników organu pierwszej instancji.

Okręgowy Inspektor Pracy w K. decyzją z dnia [...]r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 404.), utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg sprawy. Dokonując oceny stanu prawnego wskazał na treść art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, który stanowi, iż płatnik składek (pracodawca) jest obowiązany prowadzić zgodnie z punktem pierwszym tego przepisu wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Natomiast po myśli punktu drugiego –pracodawca obowiązany jest prowadzić ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP. Organ podniósł, w powołaniu na art. 41 ust. 6 przywołanej ustawy, że w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy.

Odwołał się nadto do kompetencji organów Państwowej Inspekcji Pracy przypisanych im na podstawie art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 404) wskazując, że właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Stąd też kompetencje organów Państwowej Inspekcji Pracy ograniczają się wyłącznie do kontroli ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP. Poza uprawnieniami organów Państwowej Inspekcji Pracy pozostaje natomiast kontrola wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Znajduje to potwierdzenie w orzecznictwie sądowym.

Wskazano, że organy inspekcji pracy nie mają prawnych podstaw do dokonywania wiążących ustaleń czy badań w zakresie wykazywania, czy określone stanowisko spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk prowadzonym w oparciu o przepis art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy. Konsekwencją tego jest to, że organy inspekcji pracy nie są upoważnione do wydawania decyzji ingerujących w treść tego rejestru.

Zdaniem organu odwoławczego, pomimo tego, że skarga dotyczyła umieszczenia stanowiska wnioskodawczyni w wykazie stanowisk, uznać należało, że jej istotą jest nieumieszczenie pracownicy w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP. Wskazuje na to wyraźny związek skargi z ewidencją pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze. A zatem rozpatrzenie tej skargi było zgodne z właściwością rzeczową inspektora pracy. Organ zauważył, że odwołująca w skardze nie podała, w jakiej konkretnie grupie prac wymienionych w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych mieści się, jej zdaniem, wykonywana przez nią praca. Dlatego organ skoncentrował się wyłącznie na ustaleniu, czy świadczona przez nią praca jest pracą wymienioną w pkt 24 załącznika nr 2 do wymienionej ustawy zawierającego wykaz prac o szczególnym charakterze, tj. czy jest to praca personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru.

Organ odwoławczy zaznaczył, że wbrew zarzutowi odwołującej, inspektor pracy nie stwierdził, iż nie zalicza się ona do "personelu medycznego". Fakt, że B.P. zatrudniona jako starsza pielęgniarka należy do personelu medycznego nie budzi jakichkolwiek wątpliwości i nie był przez organ pierwszej instancji kwestionowany.

Jako nieusprawiedliwiony uznano również zarzut nieuwzględnienia w decyzji stanowiska Ministerstwa Zdrowia oraz Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Odwołująca nie sprecyzowała bowiem, o jakie stanowiska chodzi, a z kontekstu sprawy wynika, że dotyczą one pojęcia pracy "w warunkach ostrego dyżuru". Organ zaznaczył, że w trakcie postępowania odwoławczego zapoznał się szczegółowo z Komunikatem Ministerstwa Zdrowia w sprawie rozumienia pojęcia w "warunkach ostrego dyżuru" zawartego w pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych" i w ramach prowadzonego postępowania pojęcia tego nie kwestionował. Ustosunkowując się do kolejnego zarzutu, dotyczącego pominięcia dowodu z opinii biegłego powołanego w podobnej sprawie przez Okręgowego Inspektora Pracy w K., organ odwoławczy zaznaczył, iż kopia tej opinii została załączona do pisma pracowników Oddziału Intensywnej Terapii Dzieci SPSK nr [...] w Z. z dnia 21 marca 2012r. Podkreślił, że opinia ta obejmuje wyłącznie warunki pracy pracowników oddziałów Szpitala Uniwersyteckiego w K. Podlegać zatem będzie ocenie innych, właściwych miejscowo, organów Państwowej Inspekcji Pracy. Fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy to fakty dotyczące przedmiotu postępowania, których ustalenie jest niezbędne dla prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Lex, Warszawa 2011, str. 491). Tymczasem przywołana wcześniej opinia biegłego nie dotyczy przedmiotu niniejszego postępowania. Zdaniem organu odwoławczego, tak samo należy ocenić dowód w postaci pisma Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie Medycyny Pracy, albowiem pismo to i wnioski w nim zawarte dotyczą "pielęgniarek zatrudnionych w oddziałach Anestezjologii i Intensywnej Terapii, znajdujących się w strukturach organizacyjnych Szpitala Uniwersyteckiego oraz Sali Zabiegowej Kliniki Nefrologii". Organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych oraz wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności jak stanowi art. 80 K.p.a. Stąd też kierując się regułami oceny wyników postępowania dowodowego uznał, że przedstawione wyżej dowody w postaci kopii dokumentów, związanych z inną sprawą, nie mają wpływu na rozstrzygnięcie sprawy odwołującej.

Zajmując stanowisko odnośnie karty stanowiskowej odwołującej organ uznał, iż nie stanowiła ona jedynego dowodu dotyczącego rodzaju wykonywanych przez odwołującą czynności, bowiem w toku postępowania odwołująca w piśmie z dnia 27 lutego 2012 r. opisała wykonywane przez siebie czynności oraz złożyła pisma z dnia 15 i 21 marca 2012 r. oraz pismo (bez daty) zawierające "Procedury medyczno - pielęgnacyjne wykonywane w Oddziale Intensywnej Terapii Dziecięcej od 1 lutego 2012 r. z asystą pielęgniarek z oddziału" (które wpłynęły do organu w dniu 6 kwietnia 2012r.). Powołując się na niepublikowany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 1982 r., I SA 2497/81 przyjęto, że organ administracji nie jest związany wnioskiem strony o powołanie biegłego dla ustalenia okoliczności, która w sposób niebudzący wątpliwości może być ustalona przez organ na podstawie dokumentów sprawy. Zdaniem organu odwoławczego, zgromadzony materiał dowodowy pozwolił określić konsekwencje prawne ustalonego stanu faktycznego bez udziału biegłego.

Co do wniosków o dopuszczenie dowodu ze stanowiska Krajowego Konsultanta w dziedzinie Medycyny Pracy, oraz o dopuszczenie dowodu ze stanowiska Wojewódzkiego Konsultanta w dziedzinie Medycyny Pracy odnoszącego się do tego, czy praca na Oddziałach Intensywnej Terapii jest pracą w szczególnym charakterze, organ odwoławczy wskazał, że wnioski te mają charakter ogólny i odnoszą się do "pracy na Oddziałach Intensywnej Terapii", podczas gdy zakres niniejszego postępowania jest inny i związany wyłącznie z ustaleniem, czy praca świadczona przez odwołującą jest pracą, o której mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, tj. czy jest to praca personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru (pkt 24 załącznika nr 2 tej ustawy). Nie zachodzi konieczność przesłuchania w tym zakresie samej odwołującej ani też pracodawcy. Organ odwoławczy podkreślił, iż dowód z przesłuchania stron jest dowodem posiłkowym, ponieważ może być przeprowadzony wówczas, gdy po "wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy". Przez wyczerpanie środków dowodowych należy rozumieć sytuację, w której organ administracji publicznej zgromadził i ocenił wyczerpująco cały materiał dowodowy zgodnie z regułami określonymi w kodeksie, lecz mimo tego pozostały niewyjaśnione istotne okoliczności faktyczne sprawy. Natomiast brak środków dowodowych oznacza sytuację, w której organ administracji publicznej i strony postępowania nie dostarczyły dowodów niezbędnych do stwierdzenia lub nieistnienia faktów niezbędnych dla załatwienia sprawy (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Lex, Warszawa 2011, str. 549).

Zdaniem Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do ponownego rozpatrzenia sprawy, a wszystkie istotne fakty zostały wyjaśnione. Z tych względów nie zachodziła potrzeba dopuszczenia dowodu z przesłuchania żadnej ze stron postępowania, jak też przeprowadzenia rozprawy, bowiem w niniejszej sprawie nie występowały przesłanki do "przyspieszenia lub uproszczenia postępowania", o których mowa w art. 89 § 2 K.p.a., a mianowicie potrzeba wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków, biegłych albo w drodze oględzin. Stąd też, z powyższych względów organ odwoławczy uznał, że przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego poza rozprawą jest wystarczające i nie narusza przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie podzielono również stanowiska odwołującej, że w postępowaniu przed organem pierwszej instancji naruszono zasady postępowania administracyjnego, bowiem stronom zapewniono czynny udział w postępowaniu, podjęto wszystkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy, z uwzględnieniem wyjaśnień przedstawionych przez strony. Powołanie biegłego (art. 84 § 1 K.p.a.) oraz przesłuchanie strony (art. 86 K.p.a.) są natomiast czynnościami podejmowanymi w sytuacji, gdy zachodzą przesłanki wymienione w tych przepisach. Niepowołanie biegłego, jak również nieprzesłuchanie strony w sytuacji, gdy zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy, nie może być podstawą do uznania, że postępowanie zostało przeprowadzone z naruszeniem prawa. Samo wydanie rozstrzygnięcia, z którego strona nie jest zadowolona, nie jest sprzeczne z art. 8 K.p.a.

Okręgowy Inspektor Pracy w K. stwierdził, iż do dokonania oceny, czy praca wykonywana przez odwołującą może być zakwalifikowana jako praca o szczególnym charakterze, należy uwzględnić zarówno przesłanki wynikające z art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych oraz załącznika nr 2 do tej ustawy, jak i rodzaj wykonywanej przez stronę pracy. Tym samym niespełnienie choćby jednej z powyższych przesłanek uniemożliwia nakazanie umieszczenia pracownika w ewidencji prac o szczególnym charakterze. Organ odwoławczy zauważył, że punkt 24 załącznika nr 2 do tej ustawy wymienia prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru, a przeprowadzona kontrola u pracodawcy zatrudniającego odwołująca wykazała, iż wśród pielęgniarek szpitala wyłącznie tzw. "pielęgniarki anestezjologiczne" spełniają kryterium określone w powyższym załączniku. Natomiast z porównania zakresów czynności "pielęgniarki anestezjologicznej" i odwołującej wynika, iż rodzaj czynności świadczonych przez pielęgniarkę, wchodzącą w skład zespołu operacyjnego, różni się od rodzaju czynności wykonywanych przez stronę. Reasumując, na podstawie dokonanych ustaleń, organ odwoławczy uznał, że praca wykonywana przez stronę nie mieści się w rodzaju prac, o których mowa w pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B.P. zarzuciła organom Państwowej Inspekcji Pracy naruszenie przepisów prawa procesowego, a to przepisy art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. Stwierdziła, że zaskarżona decyzja wydana została w sposób sprzeczny z obowiązującym prawem w oparciu o tylko częściowo zgromadzony materiał dowodowy oceniony w dodatku wybiórczo. Organ nie badał, czy stanowisko zajmowane przez skarżącą należy do stanowisk o szczególnym charakterze. Zdaniem skarżącej odmienna ocena stanu faktycznego sprawy dokonana przez organy inspekcji pracy wynikała z braku należytej wiedzy osób rozpatrujących sprawę i stronniczości. Powołała się na odmienne stanowisko zajęte przez organy inspekcji pracy w decyzji Państwowej Inspekcji Pracy - Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. w sprawie znak: [...], w której uznano, że praca wykonywana przez pielęgniarki na Oddziale Intensywnej Terapii każdego szpitala spełnia literalnie zapis ustawy o emeryturach pomostowych i pkt 24 załącznika nr 2. Skarżąca stwierdziła, iż odmowa przeprowadzenia dowodów, o jakie wnioskowała, jak też pozostałych istotnych dowodów, które mogą rozstrzygnąć sprawę na korzyść skarżącej, świadczy o aroganckim stosunku organów do obowiązującego prawa. Ponadto, zarzuciła organowi drugiej instancji, że nie została poinformowana o możliwości przejrzenia akt przed wydaniem decyzji stwierdzając, że organ odwoławczy nie powinien ograniczyć się do badania decyzji pierwszej instancji bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego, całkowicie ignorując stronę tego postępowania. Podkreśliła, iż bezwarunkową przesłanką dopuszczenia wnioskowanego przez nią dowodu z opinii biegłego było odmienne stanowisko wyrażone we wskazanej przez nią sprawie prowadzonej przez Państwową Inspekcji Pracy - Okręgowy Inspektorat Pracy w K.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Po myśli art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z póżn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Skarga podlega uwzględnieniu wyłącznie w przypadkach, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z przyczyn, jakie Sąd dostrzegł z urzędu, na co zezwala mu regulacja przedstawiona w treści art. 134 § 1 p.p.s.a.

W pierwszej kolejności zwrócić uwagę należy, iż postępowanie, które zostało zakończone zaskarżoną decyzją wszczęte zostało na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237poz. 1656), dalej u.e.p. Stosownie do treści art. 41 ust.1 tej ustawy pracodawca obarczony został dwoma różnymi obowiązkami – prowadzeniem rejestru stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (pkt 1) oraz prowadzeniem rejestru pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych (pkt 2). Jednocześnie też stwierdzić należy, iż przywołane normy prawne określają pracodawcę, jako podmiot uprawniony do zakwalifikowania danego rodzaju pracy, jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub jako pracy o szczególnym charakterze.

Wprowadzony przywoływaną ustawą przepis art. 11a ustawy ogranicza kompetencje organów inspekcji pracy jedynie do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

Również z brzmienia art. 41 ust. 6 u.e.p. wynika bezspornie, że skarga do inspekcji pracy przysługuje pracownikowi wyłącznie w przypadku nieumieszczenia go w ewidencji o której mowa w pkt 2 tego przepisu. Skarga B.P. odczytana literalnie, a więc odczytana, jako żądanie wprowadzenia do rejestru stanowisk pracy o szczególnym charakterze stanowiska skarżącej obejmowała przedmiot nienależący zatem do kompetencji organów inspekcji pracy. Organy dokonały jednakże rozszerzającej interpretacji wniosku skarżącej uznając, iż jej wolą było domaganie się wpisu do ewidencji pracowników. Przeprowadziły bardzo wnikliwie postępowanie dowodowe dokonując w nim oceny warunków i charakteru pracy skarżącej pod kątem spełnienia kryteriów wskazanych w pkt 24 załącznika nr 2 ustawy o emeryturach pomostowych i orzekły merytorycznie o braku możliwości zakwalifikowania rodzaju pracy wykonywanej przez skarżącą, jako pracy o szczególnym charakterze.

W związku z brakiem jednolitości stanowiska orzecznictwa, co do kompetencji organów inspekcji pracy w zakresie kwalifikowania danego rodzaju pracy, jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze w przypadku sporu pomiędzy pracodawcą a pracownikiem, podjęta została w dniu 13 listopada 2012r. uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. I OPS 4/12, publ. CBOS. Rozważono w niej relacje między sprawami o nakazanie pracodawcy umieszczenie pracownika w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p. lub wykreślenie go z tej ewidencji, które są rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnej przez organy Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), a sprawami o przyznanie emerytury pomostowej oraz sprawami dotyczącymi obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, które są załatwiane przez organy rentowe i są objęte właściwością sądów powszechnych. Stwierdzono, że sprawy o emerytury pomostowe oraz sprawy dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, do których mają zastosowanie przepisy ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy z dnia 17 stycznia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a także przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 25 i 40 u.e.p.). Z uwagi na właściwość organów rentowych i sądów powszechnych w sprawach regulowanych w u.e.p. oraz z uwagi na charakter ewidencji, o której mowa w jej art. 41 ust. 4 pkt 2 przyjęto, że organy PIP w postępowaniu o nakazanie pracodawcy umieszczenie pracownika w ewidencji lub wykreślenie pracownika z ewidencji nie mogą dokonywać samodzielnych ustaleń co do tego, czy określone stanowisko pracy jest stanowiskiem, gdzie praca wykonywana jest w szczególnych warunkach lub jest to praca o szczególnym charakterze. W konsekwencji przywołanej uchwały, którą związany jest także Sąd orzekający w niniejszej sprawie, jest ukształtowanie takiej linii orzeczniczej, zgodnie z którą o tym, że pracownik spełnia lub nie spełnia warunki do nabycia prawa do emerytury pomostowej nie może rozstrzygać wpis do ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p., ani decyzja administracyjna organów PIP wydana na podstawie art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o państwowej inspekcji pracy. Oznaczałoby to bowiem, że o spełnieniu przez pracownika jednego z warunków nabycia prawa do emerytury pomostowej rozstrzygają organy PIP oraz w razie wniesienia skargi - sądy administracyjne. Nie ulega zaś wątpliwości, że decyzje administracyjne wydawane przez organy PIP w tych sprawach nie są objęte właściwością sądów powszechnych (por. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2012 r. o sygn. akt I OSK 557/12,publ. CBOS). W najnowszym orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych zaprezentowano konsekwentnie stanowisko, według którego postępowanie zainicjowane skargą pracownika, wniesioną na zasadzie art. 41 ust. 6 u.e.p. zakończyć się może wydaniem nakazu wpisu do ewidencji na podstawie art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o państwowej inspekcji pracy tylko wtedy, jeżeli dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a pomimo to pracownik - spełniający wszystkie warunki do objęcia go obowiązkiem opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych - nie został wciągnięty do ewidencji. Nakaz taki może również być wydany, jeżeli w wyniku decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalone zostanie, że pracownik zatrudniony na danym stanowisku spełnia warunki do objęcia go systemem emerytur pomostowych, co rodzi po stronie pracodawcy obowiązek uiszczania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych.

W sytuacji, gdy stanowisko, na którym zatrudniony jest pracownik, nie zostało zaliczone przez pracodawcę albo uprawniony organ do stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co ma miejsce w kontrolowanej sprawie, organ Państwowej Inspekcji Pracy powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. Ocena, czy pracownik wykonuje lub nie wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 u.e.p., należy do organów rentowych i sądów powszechnych, ponieważ są to okoliczności dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych oraz spełniania warunku nabycia prawa do emerytury pomostowej, a nie okoliczności, od których zależy umieszczenie lub nieumieszczenie pracownika w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 tej ustawy. Inspekcja pracy nie może natomiast rozstrzygać o charakterze jego pracy i przesądzać o okolicznościach decydujących o objęciu pracownika obowiązkami wynikającymi z przepisów emerytalnych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 marca 2012 r., VIII SA/Wa 1064/11, Lex nr 1139875). Wskazuje się ponadto, że organy PIP nie mają prawnych podstaw do dokonywania wiążących ustaleń czy badań w zakresie wykazywania, czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez ustawę z 2008 r. o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk prowadzonych w oparciu o przepis art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy. Organy inspekcji pracy nie są upoważnione do wydawania decyzji ingerujących w treść tego rejestru (por. wyrok WSA w Gliwicach z 17 listopada 2011r., IV SA/Gl 217/11, Lex nr 1043940 oraz wyrok WSA w Poznaniu z 8 września 2011 r., II SA/Po 280/11, Lex nr 899087).

Biorąc pod uwagę okoliczności kontrolowanej sprawy, a więc sporny charakter zakwalifikowania prac pielęgniarek pracujących na Oddziale Intensywnej Terapii Dzieci do prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, która wymaga rozstrzygnięcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych, stwierdzić należy brak właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy. Rola inspekcji pracy w tym zakresie ogranicza się jedynie do orzekania o istnieniu lub nieistnieniu naruszenia obowiązku pracodawcy o charterze ewidencyjno - sprawozdawczym. W sytuacji natomiast, gdy po przeprowadzeniu kontroli ustalone zostało, że stanowisko, na którym zatrudniona jest skarżąca nie zostało przez pracodawcę zamieszczone w wykazie stanowisk pracy, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, organ zobowiązany był umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Wobec dostrzeżonych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy uchybień w zakresie interpretacji przepisów zastosowanych w zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, a także wobec niezastosowania art. 105 § 1 K.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Rolą organu odwoławczego będzie natomiast skorzystać z uprawnień, jakie daje mu regulacja zawarta w art. 138 § 1 pkt in fine K.p.a.