Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 953/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6145 Sprawy dyrektorów szkół
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Dyrektor Szkoły
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonego aktu
Powołane przepisy: article: art. 64 ust. 1, art. 66 ust. 1 pkt 2, art. 89, art. 97 ust. 2, art. 110 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 910
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - tj
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 146 par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2021 r. sprawy ze skargi I. T. na zarządzenie Dyrektora Zespołu Szkół z dnia 21 lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odwołania ze stanowiska Wicedyrektora Zespołu Szkół stwierdza nieważność zaskarżonego zarządzenia.


UZASADNIENIE

Zarządzeniem z dnia 21 lipca 2020 r. nr [...] w sprawie odwołania I. T. ze stanowiska Wicedyrektora Zespołu Szkół ds. Szkolnictwa Podstawowego, wydanym na podstawie art. 64 ust. 1 i art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (tekst jednolity: Dz. U z 2020 r., poz. 910) – dalej jako: "Prawo oświatowe" lub "ustawa", Dyrektor Zespołu Szkół w §1 odwołał I. T. ze stanowiska Wicedyrektora Zespołu Szkół ds. Szkolnictwa Podstawowego z dniem 1 sierpnia 2020 r., bez wypowiedzenia, po zasięgnięciu opinii Kuratora Oświaty, w § 2 wskazał, że uzasadnienie wraz z pouczeniem o możliwości odwołania stanowi integralną część zarządzenia, zaś w § 3 wskazał, że zarządzenie wchodzi w życie z dniem podjęcia.

W uzasadnieniu zarządzenia organ, wskazując na treść art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, wyjaśnił, że w pojęciu szczególnie uzasadnionego przypadku mieści się zachowanie - postępowanie nieetyczne osoby pełniącej funkcję kierowniczą (może to być nawet tylko zachowanie jednorazowe), które dyskwalifikuje nauczyciela do kierowania szkołą. Zdaniem organu konieczne jest natychmiastowe zaprzestanie wykonywania funkcji Wicedyrektora do spraw szkolnictwa podstawowego przez I. T., albowiem dalsze zajmowanie przez wymienioną tego stanowiska godzi w interes szkoły jako interes publiczny.

Organ stwierdził, że w 2017 r. pojawiły się propozycje przekształcenia istniejącej Szkoły Podstawowej w szkołę filialną jako korzystne rozwiązanie w gminnym systemie oświaty. Celem i zamierzeniem władz Gminy było, żeby na terenie gminy funkcjonował jeden Zespół Szkół (Zespół Szkół), w skład którego będą wchodzić: Szkoła Podstawowa o strukturze organizacyjnej klas I-VIII, Szkoła Filialna (podporządkowana organizacyjnie Szkole Podstawowej) oraz Szkoła Filialna (podporządkowana organizacyjnie Szkole Podstawowej). W celu realizacji powyższego zamierzenia Rada Gminy podjęła uchwałę nr [...] z dnia 7 listopada 2019 r. w sprawie zamiaru przekształcenia Szkoły Podstawowej z oddziałem przedszkolnym. Postanowieniem nr [...] z dnia 25 marca 2020 r. Kurator Oświaty pozytywnie zaopiniował przekształcenie z dniem 31 sierpnia 2021 r. Szkoły Podstawowej o strukturze organizacyjnej klas I-VIII z oddziałem przedszkolnym w Szkołę Filialną o strukturze organizacyjnej obejmującej klasy I-IV z oddziałem przedszkolnym, podporządkowanej organizacyjnie Szkole Podstawowej.

Organ wyjaśnił, że I. T. od samego początku była przeciwna planowi przekształcenia Szkoły Podstawowej w szkołę filialną, przy czym – zdaniem organu - zachowanie jej w powyższej sprawie nie ograniczało się do wyrażania własnego odmiennego poglądu oraz do ewentualnej dozwolonej uzasadnionej krytyki, ale zachowanie to polegało również na podejmowaniu działań o charakterze nieetycznym, niemoralnym oraz niegodnym nie tylko osoby pełniącej funkcję kierowniczą, ale również nauczyciela i pedagoga.

Jak wyjaśnił organ I. T. wprowadzała w błąd radnych gminnych podając fałszywe dane dotyczące ilości uczniów w oddziale VII i VIII klasy Szkoły Podstawowej, udzielała nieprawdziwych informacji w sprawie kwalifikacji nauczycieli z tej Szkoły, dostępności pomieszczeń itd., dodatkowo przed sesją Rady Gminy nakłaniała kierownika szkoły filialnej J. W. do wystąpienia w kwestii szkół przeciwko osobie Dyrektora, stosując w tym celu formę szantażu, w dniu 16 lipca 2018 r. na komisji Oświaty Rady Gminy podawała członkom komisji nieprawdziwe dane dotyczące liczby uczniów.

Ponadto, jak wskazał organ, dnia 17 kwietnia 2019 r. sekretarz Gminy wystosował pismo w sprawie opinii komisji Oświaty, Kultury i Sportu Rady Gminy nakazując dyrektorom zmiany proponowanych arkuszy organizacyjnych szkół na rok szkolny 2019/2020. Wśród wytycznych było połączenie klas czwartych w Szkole Podstawowej i Szkole Podstawowej z uwagi na małą ilość uczniów. I. T. przeciągała ustawowy termin poprawienia arkusza co groziło destabilizacją pracy placówki. Na posiedzeniu Rady Pedagogicznej w Szkole Podstawowej w dniu 26 kwietnia 2019 r. I. T. stwierdziła, że nie podpisze tego arkusza i liczy się z konsekwencjami służbowymi odmowy wykonania swoich czynności.

Nadto wskazano, że w sierpniu 2019 r. I. T. dostała skierowanie na przysługujący jej urlop zdrowotny dla poratowania zdrowia. Na urlopie zdrowotnym przebywała do dnia 30 czerwca 2020 r. Urlop ten powinien być wykorzystywany celem wypoczynku, poprawy stanu zdrowia. Tymczasem I. T. w czasie urlopu zdrowotnego podejmowała dalsze działania w celu zaszkodzenia planom przekształcenia Szkoły Podstawowej w szkołę filialną. W dniu 12 grudnia 2019 r. uczestniczyła ona w spotkaniu konsultacyjnym zorganizowanym przez Wójta Gminy i dotyczącym przekształcenia szkoły. Podczas spotkania przejawiała postawę konfrontacyjną i chciała wzbudzić negatywne emocje wśród zebranych ludzi.

W uzasadnieniu zarządzenia wskazano nadto, że w dniu 16 czerwca 2020 r. miała miejsce między Dyrektorem Zespołu Szkół a I. T. rozmowa w gabinecie Dyrektora. W trakcie rozmowy I. T. oświadczyła, że pisała za rodziców dzieci pisma i skargi do Kuratora Oświaty w sprawie przekształcenia Szkoły w szkołę filialną. Przyznała, że pisała treść pism i skarg, ale ich nie podpisywała swoim imieniem i nazwiskiem. Ze jej słów wynikało, że nakłaniała rodziców do wnoszenia tych pism i skarg do Kuratorium.

Zdaniem organu pisanie pism i skarg za inne osoby należy uznać za zachowanie szczególnie nieetyczne, niemoralne oraz niegodne nauczyciela i pedagoga. I. T. działała w sposób podstępny, ukrywała się bowiem za innymi osobami. Ponadto było to również działanie nielojalne wobec Dyrektora jako przełożonego oraz wobec władz gminy. Dodać należy, że w powyższych pismach i skargach były podawane nieprawdziwe informacje, przykładowo - że władze gminy chcą całkowicie zlikwidować Szkołę Podstawową. Należy przyjąć, że to I. T. świadomie przekazywała rodzicom te nieprawdziwe informacje, chcąc wzbudzić ich niechęć do zmian oraz skłonić do protestów przeciwko władzom gminy oraz przeciwko osobie Dyrektora.

W rozmowie z Dyrektorem z dnia 16 czerwca 2020 r. I. T. przyznała się również, że przekazała radnej Gminy informacje dotyczące rzekomej obecności insektów i gryzoni w Szkole Podstawowej. Powyższe informacje – jak wyjaśnił organ - okazały się kłamliwe, co jednoznacznie potwierdzają dokumenty z przeprowadzonej deratyzacji.

W ocenie organu opisane postępowanie I. T. było szkodliwe i mogło wywołać bardzo niekorzystne skutki dla uczniów Szkoły Podstawowej oraz gminy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe zarządzenie I. T. zaskarżyła zarządzenie w całości, zarzucając zaskarżonemu zarządzeniu naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego i wnosząc o uchylenie zaskarżonego zarządzenia w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi I. T. stwierdziła, że szczególnie uzasadnione przypadki, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, winny być rozumiane wąsko i oznaczać takie sytuacje, w których nie jest możliwe spełnianie przez nauczyciela funkcji kierowniczej, a konieczność natychmiastowego przerwania jego czynności zachodzi ze względu na zagrożenie interesu publicznego, bo naruszenie prawa przez dyrektora jest na tyle istotne, iż nie pozwala na dalsze wykonywanie obowiązków przez daną osobę, a stwierdzone w jego pracy uchybienia mogą prowadzić do destabilizacji funkcjonowania szkoły.

Zdaniem skarżącej o braku zasadności natychmiastowego odwołania ze stanowiska wicedyrektora w opisanym trybie świadczy przede wszystkim fakt, że zarzuty kierowane wobec skarżącej dotyczą okresu od 2017 r. Nadto do 30 czerwca 2020 r. przebywała na prawie rocznym urlopie dla poratowania zdrowia, co wykluczało jej udział w pracach kadry kierowniczej Zespołu Szkół. Wyjaśniła, że jej aktywność jako wicedyrektora i jednocześnie nauczyciela w zakresie przekształcenia szkoły miała na celu dobro dzieci. Podniosła, że zgodnie z art. 110 ust. 2 Prawa oświatowego arkusz organizacyjny szkoły (zespołu) opracowuje nie wicedyrektor, tylko dyrektor, który następnie go podpisuje. Organ prowadzący i dyrektor Zespołu Szkół pomimo negatywnej opinii Kuratora Oświaty zatwierdzili arkusz organizacyjny bez klasy IV w Szkole Podstawowej. W tej sytuacji skarżąca nie mogła destabilizować pracy Zespołu Szkół trakcie opracowywania arkusza organizacyjnego, skoro jedyną osobą uprawnioną do jego opracowania i podpisania jest dyrektor. Zdaniem skarżącej zarzut jej udziału w zebraniu w trakcie urlopu dla poratowaniu zdrowia wynikał z opacznego zinterpretowania faktów przez organ, niesłusznie zarzucającego skarżącej prezentowanie postawy konfrontacyjnej wobec władz gminy i dyrektora. Szczególnie uzasadnionego przypadku nie mogły stanowić krytyczne wypowiedzi dyrektora względem burmistrza, także te formułowane publicznie. Należy dopuścić możliwość formułowania takiej krytyki w relacji dyrektor szkoły - organ prowadzący (lub jego przedstawiciel), która to relacja nie wykazuje cech tak silnego podporządkowania i zależności, jakie występują w relacji pracownik - pracodawca lub przełożony.

Skarżąca jako nieprawdziwe oceniła stwierdzenia, że osobiście pisała za rodziców dzieci pisma i skargi do Kuratora Oświaty i że podpisywała je swoim imieniem i nazwiskiem oraz że nakłaniała rodziców do wnoszenia tych pism i skarg do Kuratorium Oświaty. Odnosząc się do kwestii insektów i gryzoni w szkole wskazała, że występowała do radnej gminy o wsparcie działań obejmujących adaptację pomieszczeń szkolnych podając przy tym, że w aktualnym stanie pomieszczenia te niszczeją i mogą stać się siedliskiem gryzoni i insektów. Zaprzeczyła, że nakłaniała i szantażowała kierownika J. W. Podniosła, że w rozmowie z nim podkreślała jedynie, iż należy podjąć działania aby zatrzymać dzieci z D. jak i z N. po ukończeniu klasy szóstej.

Skarżąca wskazała nadto na negatywną opinię Kuratora Oświaty w przedmiocie odwołania skarżącej ze stanowiska wicedyrektora wyrażoną w piśmie z dnia 17 lipca 2020 r. Z informacji uzyskanych przez skarżącą, Dyrektor uzyskał również negatywną opinię w sprawie odwołania skarżącej od Rady Pedagogicznej Szkoły Podstawowej, Rady Rodziców, a także ze związków zawodowych. Wymienione opinie dostarczone zostały Dyrektorowi na piśmie, niestety nie zostały one uwzględnione.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Zespołu Szkół wniósł o oddalenie skargi. Organ wyjaśnił, że wskazane w uzasadnieniu zarządzenia fakty i okoliczności pozwalają na przyjęcie, że w niniejszej sprawie zaistniała sytuacja szczególna, nadzwyczajna, która to sytuacja dawała organowi podstawy do dokonania oceny, że dalsze kierowanie przez skarżącą Szkołą Podstawową z obiektywnie ważnych przyczyn jest nie do przyjęcia. Organ przedstawił nadto szeroko argumentację przemawiającą za przekształceniem Szkoły Podstawowej w szkołę filialną o strukturze organizacyjnej obejmującej klasy I-IV z oddziałem przedszkolnym, wskazując, że za odwołaniem skarżącej przemawiały jej działania sprzeczne ze stanowiskiem organu co do zasadności przekształcenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie zaś z art. 3 § 1 i 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie w stosunku do innych niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia jest akt stanowiący zarządzenie z dnia 21 lipca 2020 r., którym organ odwołał skarżącą z dniem 1 sierpnia 2020 r. ze stanowiska wicedyrektora zespołu szkół.

Na gruncie obecnie obowiązującego Prawa oświatowego aktualność zachowuje orzecznictwo sądowoadministracyjne wydane w oparciu o przepis art. 37 ust. 1 i 2 oraz art. 38 ust. 1 i 2 poprzednio obowiązującej ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1457). Przyjmuje się zatem w orzecznictwie, że zarządzenie w sprawie odwołania z funkcji dyrektora szkoły jest aktem o charakterze administracyjnoprawnym. Skoro art. 66 ust. 1 Prawa oświatowego nie wskazuje formy decyzji administracyjnej dla odwołania wicedyrektora szkoły, to oznacza to, że następuje ono w formie zarządzenia. Od aktu o odwołaniu wicedyrektora wymaga się, aby zawierał uzasadnienie szczegółowo wyjaśniające podstawę prawną oraz motywy odwołania (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2012 r., I OSK 1664/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zarządzenie to stanowi akt z zakresu administracji publicznej, dotyczący uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa, podlegający kontroli sądów administracyjnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 września 2014 r., sygn. akt I OSK 2030/14 oraz wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 1729/17, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 23 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 547/17, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Obsada stanowiska dyrektora jest formą zarządzania szkołą publiczną, co wchodzi w zakres administracji publicznej. Dlatego odwołany dyrektor (wicedyrektor) może kwestionować sam akt odwołania przed sądem administracyjnym, natomiast własnego interesu w sferze skutków, jakie ów akt wywołuje w zakresie praw pracowniczych może dochodzić przed sądem pracy (uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 1996 r., sygn. akt OPS 6/96 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 2004 r., sygn. akt OSK 439/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 97 ust. 2 Prawa oświatowego, dyrektor szkoły, z zgodą organu prowadzącego szkołę, może tworzyć dodatkowe stanowiska wicedyrektorów lub inne stanowiska kierownicze. Tryb powoływania i odwoływania nauczycieli pełniących funkcję wicedyrektora szkoły regulują przepisy ustawy - Prawo oświatowe. Zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy, jeżeli w szkole utworzono stanowisko wicedyrektora lub inne stanowiska kierownicze, powierzenia tych stanowisk i odwołania z nich dokonuje dyrektor szkoły, po zasięgnięciu opinii organu prowadzącego, rady szkoły oraz rady pedagogicznej.

Z kolei, zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy, organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce:

1) odwołuje nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w razie:

a) złożenia przez nauczyciela rezygnacji, za trzymiesięcznym wypowiedzeniem,

b) ustalenia negatywnej oceny pracy lub negatywnej oceny wykonywania zadań wymienionych w art. 57 ust. 2 w trybie określonym przepisami w sprawie oceny pracy nauczycieli - bez wypowiedzenia,

c) złożenia przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny wniosku, o którym mowa w art. 56 ust. 3;

2) w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty, a w przypadku szkoły i placówki artystycznej oraz placówki, o której mowa w art. 2 pkt 8, dla uczniów szkół artystycznych prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego - ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.

W przedmiotowej sprawie podstawę odwołania skarżącej ze stanowiska wicedyrektora szkoły stanowił art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Powołany przepis nie precyzuje pojęcia "przypadku szczególnie uzasadnionego" i w każdym przypadku rzeczą dyrektora szkoły jest dokonanie oceny, czy działanie bądź zaniechanie wicedyrektora uniemożliwia jego pozostawanie na stanowisku.

Użyte przez ustawodawcę w przepisie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy pojęcie "przypadki szczególnie uzasadnione" jest pojęciem ogólnym, niedookreślonym, lecz analiza powyższego przepisu pozwala na stwierdzenie, że odwołanie w trybie natychmiastowym na podstawie tego przepisu nie może nastąpić z przyczyn wymienionych w pkt 1 lit. b tego artykułu, tj. w przypadku negatywnej oceny pracy lub negatywnej oceny wykonywania zadań w zakresie działalności finansowej i administracyjnej (art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 57 ust. 1 i 2 ustawy). Muszą to być inne, "szczególnie uzasadnione przypadki", których ustawa nie wskazuje.

Przywołany przepis art. 66 ustawy ma tożsame brzmienie z art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, uchylonym przez art. 15 pkt 54 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. zmieniającej ustawę o systemie oświaty z dniem 1 września 2017 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 60). Z tego powodu stanowisko orzecznictwa odnoszące się do omawianej kwestii, wyrażone na tle art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, regulowanej obecnie przez art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, zachowuje w ocenie Sądu swoją aktualność i może być w pełni stosowane przy interpretacji treści pojęcia "szczególnie uzasadnionych przypadków".

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że skoro ww. przepis wprowadza nadzwyczajny tryb odwołania osoby, której powierzono stanowisko kierownicze w szkole - powinien być interpretowany ściśle. Art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy stanowi wyjątek od zasady stabilności zatrudnienia, a zatem jego wykładnia rozszerzająca jest niedopuszczalna. "Przypadki szczególnie uzasadnione" są ujmowane wąsko jako sytuacje, w których doszło do rażących uchybień niepozwalających na dalsze zajmowanie stanowiska, zatem prowadzących do konieczności natychmiastowego odsunięcia osoby pełniącej funkcję kierowniczą w szkole lub placówce oświatowej od pracy na tym stanowisku w trakcie roku szkolnego. Dotyczą sytuacji drastycznych, rażąco sprzecznych z celami powołania na stanowisko, a więc innych od tych, dla których przewidziany jest "normalny" tryb odwołania ze stanowiska z końcem roku szkolnego. Stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej kwestii jest jednolite i konsekwentne (por. wyroki z dnia 7 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2987/14, z dnia 6 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 901/15 oraz wyrok z 25 listopada 2015 r., I OSK 1942/15, CBOSA).

Omawiana przesłanka dotyczy sytuacji, w których nie jest możliwe pełnienie przez nauczyciela funkcji kierowniczej, a konieczność natychmiastowego przerwania jego czynności zachodzi ze względu na zagrożenie interesu publicznego, bowiem naruszenie prawa przez dyrektora (wicedyrektora) jest na tyle istotne, że nie pozwala na dalsze wykonywanie obowiązków przez daną osobę, a stwierdzone w jego pracy uchybienia mogą prowadzić do destabilizacji funkcjonowania szkoły. Za szczególnie uzasadnione przypadki należy uznać zdarzenia (działanie lub zaniechanie) o charakterze zupełnie wyjątkowym, nadzwyczajnym (wykraczającym poza działanie rutynowe, codzienne), przy czym stwierdzone uchybienia są tego rodzaju, że powodują destabilizację w realizacji funkcji (dydaktycznej, wychowawczej i oświatowej) szkoły i dlatego konieczne jest natychmiastowe zaprzestanie wykonywania funkcji dyrektora, albowiem dalsze zajmowanie stanowiska dyrektora godzi w interes szkoły jako interes publiczny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 933/10, z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1797/12, CBOSA).

Szczególnie uzasadnione przypadki to takie, które powodują, że nie można czekać z odwołaniem nauczyciela ze stanowiska kierowniczego, lecz decyzja o pozbawieniu nauczyciela funkcji kierowniczej musi być podjęta natychmiast. Tym samym odwołanie w szczególnie uzasadnionym przypadku powinno być natychmiastowe lub niezwłoczne w stosunku do zdarzeń, okoliczności je uzasadniających. Chodzi o takie zachowania, w wyniku których nie ulega wątpliwości, że dyrektor (wicedyrektor) utracił zdolność wykonywania powierzonej mu funkcji z przyczyn etycznych lub rażącej niekompetencji w realizacji spoczywających na nim obowiązków. Warto przykładowo wskazać, że w orzecznictwie za przyczyny "szczególnie uzasadnione" uznano np. błędy organizacyjne, które postawiły placówkę w stan zagrożenia likwidacją (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 970/13), notoryczne nieregulowanie zobowiązań finansowych szkoły (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 maja 2006 r., sygn. akt II SA/Rz 624/05), długotrwałą chorobę uniemożliwiającą wykonywanie funkcji kierowniczej, która negatywnie wpływa na szkołę powodując jej dezorganizację (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2017 r., sygn. I OSK 365/17).

Wskazuje się również, że przypadek szczególny mogą stanowić: 1) zdarzenia (działanie lub zaniechanie) o charakterze zupełnie wyjątkowym, nadzwyczajnym (wykraczającym poza działanie rutynowe, codzienne), 2) mające charakter niedopełnienia obowiązków lub naruszenia uprawnień określonych prawem, przez nauczyciela - dyrektora szkoły, 3) stwierdzone uchybienia są tego rodzaju, że powodują destabilizację w realizacji funkcji (dydaktycznej, wychowawczej i oświatowej) szkoły i dlatego 4) konieczne jest natychmiastowe zaprzestanie wykonywania funkcji dyrektora, albowiem dalsze zajmowanie stanowiska dyrektora godzi w interes szkoły jako interes publiczny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 924/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ustawodawca w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy posłużył się słowem "może", co oznacza, że odwołanie ze stanowiska jest fakultatywne i oparte na uznaniu, które nie może być dowolne i nieuzasadnione. Uznanie nie oznacza dowolności - organ ograniczony jest koniecznością wykazania przesłanek uzasadniających odwołanie, a przepis ma charakter gwarancyjny i jego celem jest zapewnienie stabilności zatrudnienia i wyłączenie możliwości odwołania wicedyrektora z błahych powodów. Proces odwołania wicedyrektora powinien zatem przebiegać w dwóch etapach. Pierwszym etapem winno być sformułowanie przyczyn odwołania, a kolejnym ustalenie, czy przyczyny te wyczerpują znamiona szczególnie uzasadnionego przypadku. Zarządzenie o odwołaniu nauczyciela ze stanowiska kierowniczego wymaga przy tym wyczerpującego uzasadnienia stanowiska zajętego przez organ, gdyż ustalenie znaczenia pojęcia "w przypadkach szczególnie uzasadnionych" nie może być podejmowane w sposób abstrakcyjny, lecz powinno uwzględniać okoliczności faktyczne, będące podstawą wydania aktu.

W ocenie Sądu z uzasadnienia zaskarżonego zarządzenia nie wynika, aby zaistniały przyczyny, składające się na "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy. Jak wskazano wyżej przyczyna odwołania powinna mieć charakter wyjątkowy, a jej wystąpienie powinno uniemożliwiać dalsze sprawowanie funkcji kierowniczej. Tak więc odwołanie ze stanowiska kierowniczego bez wypowiedzenia, a zatem ze skutkiem natychmiastowym, jako środek szczególnie dotkliwy, powinno być stosowane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Tryb ten nie służy natomiast usunięciu z funkcji kierowniczej nauczyciela, który - choć należycie wywiązuje się ze swych obowiązków na powierzonym mu stanowisku kierowniczym (skoro nie zachodzą przesłanki do odwołania w trybie zwykłym określonym w art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy) - wyraża odmienne niż organ stanowisko w kwestii koncepcji organizacji i działania szkoły. Stwierdzić należy, że przedstawiane szeroko w przedmiotowej sprawie okoliczności związane z zasadnością przekształcenia Szkoły Podstawowej, którą kierowała skarżąca jako Wicedyrektor Zespołu Szkół w ds. Szkolnictwa Podstawowego, nie mogą podlegać ocenie Sądu, albowiem wykraczają poza granice sprawy wyznaczone treścią i podstawą prawną zaskarżonego zarządzenia.

Dopuszczalność i tryb przekształcenia szkoły podstawowej uregulowane są w art. 89 Prawa oświatowego i są niezależne od stanowiska osoby kierującej szkołą. Jak to szczegółowo organ wyjaśnił w odpowiedzi na skargę, procedura opisana w ww. przepisie została wdrożona, zatem wywodzenie przez organ z działań podejmowanych przez skarżącą skutków mających zasadnicze znaczenie dla utrudnienia czy uniemożliwienia przekształcenia Szkoły Podstawowej nie znajduje potwierdzenia w treści przepisów ustawy – Prawo oświatowe, regulujących tryb likwidacji szkoły publicznej. Należy zatem jednoznacznie stwierdzić, że odmienne od organu stanowisko skarżącej w kwestii zasadności przekształcenia ww. szkoły, nie może mieć wpływu na dopuszczalność przekształcenia, a w konsekwencji samo wyrażanie przez skarżącą stanowiska w tym przedmiocie nie może być rozpatrywane jako zaistnienie szczególnie uzasadnionych przyczyn przemawiających za natychmiastowym odwołaniem jej ze stanowiska kierowniczego.

Okoliczności dotyczące działań i wypowiedzi skarżącej odnośnie zasadności przekształcenia szkoły, jak i innych zdarzeń, uznane przez organ za nieetyczne, niemoralne i niegodne osoby pełniącej funkcję kierowniczą, nauczyciela i pedagoga , abstrahując od zasadności tego stanowiska, miały miejsce na długo przez podjęciem zaskarżonego zarządzenia.

Jak wynika z okoliczności przywołanych w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia oraz z akt administracyjnych, pierwsze propozycje przekształcenia Szkoły Podstawowej przedstawione zostały już w 2017 r., zaś uchwała o zamiarze przekształcenia tej szkoły z dniem 31 sierpnia 2021 r. została podjęta przez Radę Gminy w dniu 7 listopada 2019 r.

Organ przywołał okoliczność nakłaniania przez skarżącą kierownika szkoły filialnej w J. W. do wystąpienia w kwestii szkół przeciwko osobie Dyrektora , stosując wobec J. W. formy szantażu, które to zdarzenia w świetle nadesłanych akt administracyjnych miały mieć miejsce przed sesją Rady Gminy w dniu 10 lutego 2017 r., a więc dwa i pół roku przed odwołaniem skarżącej ze stanowiska. Na okoliczność tę J. W. sporządził oświadczenie w dniu 14 września 2020 r. ( czyli po wydaniu zaskarżonego zarządzenia) , z którego wynika, że niezwłocznie o tej rozmowie poinformował Dyrektora Zespołu Szkół.

Skarżąca zaprzeczała w skardze, by taki był przebieg tej rozmowy.

Udział skarżącej w spotkaniu konsultacyjnym dotyczącym przekształcenia Szkoły Podstawowej miał miejsce w dniu 12 grudnia 2019 r., a więc siedem miesięcy przed odwołaniem. Fakt, że skarżąca w czasie tego spotkania przebywała na urlopie zdrowotnym dla poratowania zdrowia nie oznacza, że jej udział w takim spotkaniu był niedopuszczalny. Organ w uzasadnieniu zarządzenia nie wykazał przy tym, by postawa, charakter wypowiedzi skarżącej miały wydźwięk zaprezentowany w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia.

Nakłanianie rodziców do wnoszenia pism oraz pomoc w redagowaniu pism do Kuratora Oświaty w sprawie przekształcenia szkoły oraz przekazanie radnej Gminy informacji o obecności insektów i gryzoni w Szkole Podstawowej, zostały ujawnione – jak wynika to z uzasadnienia zaskarżonego zarządzenia – w trakcie rozmowy pomiędzy skarżącą a Dyrektorem Zespołu Szkół, która odbyła się w dniu 16 czerwca 2020 r., a więc na miesiąc przed odwołaniem. Okoliczności te miały jednak miejsce na długo przed przeprowadzeniem opisanej rozmowy oraz odwołaniem skarżącej ze stanowiska, skoro treść pism kierowanych przez rodziców stała się podstawą wydania postanowienia Kuratora Oświaty z dnia 17 grudnia 2019 r. w sprawie negatywnego zaopiniowania przekształcenia Szkoły Podstawowej, zaś pismo Radnej L. K. do Dyrektora Zespołu Szkół dotyczące stanu sanitarnego Szkoły Podstawowej datowane jest na dzień 10 października 2019 r.

Wskazane w uzasadnieniu zarządzenia stanowisko organu , że pisanie pism i skarg za inne osoby przez skarżącą jest działaniem podstępnym , jest ukrywaniem się za innymi osobami, jest w ocenie Sądu nadinterpretacją działań skarżącej. Skarżąca nigdy – co wynika też ze stanowiska organu – nie podpisywała się za inne osoby. W tej sytuacji to osoby podpisujące pisma, jako osoby pełnoletnie, biorą na siebie odpowiedzialność za treść wysłanych przez siebie pism.

Na okoliczność przeprowadzonej w/w rozmowy z dnia 16 czerwca 2020 r. ze skarżącą Dyrektor Zespołu Szkół sporządził w dniu 16 września 2020 r. oświadczenie, które - jak wynika z jego daty - zostało sporządzone już po wydaniu zaskarżonego zarządzenia.

Wskazane wyżej oświadczenia – tak Dyrektora, jak i J. W., zostały sporządzone bezpośrednio przed skierowaniem przez organ odpowiedzi na skargę do tutejszego Sądu (data nadania w dniu 16 września 2020 r.). Oświadczenia te nie były zatem wzięte pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonego zarządzenia. Stanowią one dokumenty, które nie korzystają z domniemania prawdziwości zawartych w nich twierdzeń.

Wobec odmiennego stanowiska zajętego przez skarżącą w skardze w odniesieniu do wskazanych okoliczności dotyczących rozmowy z J. W. i z Dyrektorem oraz wobec istniejącego sporu między organem odwołującym a skarżącą, z dużą ostrożnością należy oceniać twierdzenia obu stron. Zauważyć przy tym należy, że skarżąca nie miała możliwości odniesienia się przed wydaniem zarządzenia do okoliczności związanych z przeprowadzonymi rozmowami , objętymi treścią wspomnianych oświadczeń, sporządzonych przecież już po wydaniu zaskarżonego zarządzenia.

Organ wskazał także na podanie przez skarżącą na posiedzeniu Komisji Oświaty Rady Gminy nieprawdziwych danych dotyczących liczby uczniów, co miało mieć miejsce w dniu 16 lipca 2018 r., a więc dwa lata przed odwołaniem. Okoliczności będące podstawą odwołania bez wypowiedzenia powinny być należycie udokumentowane. Organ w zaskarżonym zarządzeniu wskazał, że skarżąca wprowadziła w błąd radnych gminnych podając fałszywe dane dotyczące ilości uczniów w klasach Szkoły Podstawowej. Ponadto udzielała nieprawdziwych informacji o kwalifikacjach nauczycieli, dostępności pomieszczeń. W uzasadnieniu zarządzenia nie wskazano, na czym organ opiera te twierdzenia. W odpowiedzi na skargę ( która nie może uzupełniać uzasadnienia zarządzenia) organ wskazał natomiast, że pierwsza z wymienionych powyżej okoliczności wynika z protokołu nr [...] posiedzenia Komisji Oświaty , Kultury i Sportu Rady Gminy z dnia 16 lipca 2018 r.

Z protokołu tego wynika, że radni zarzucali skarżącej wprowadzenie ich w błąd co do deklarowania posiadania odpowiednich pomieszczeń dla dwóch klas oraz ilości dzieci, które będą się w nich uczyć. Wynika z niego także, że zaistniał jakiś problem dotyczący pomieszczeń dla klas i ilości dzieci, ale skoro brak jest dowodów na rzeczywiste wypowiedzi skarżącej w tym przedmiocie, nie można zweryfikować twierdzeń zawartych w protokole, że do wprowadzenia w błąd faktycznie doszło, a ponadto ilość przyszłych uczniów wydaje się być okolicznością nie tyle pewną , co przewidywaną.

W tym przypadku także wypowiedzi skarżącej miałyby mieć miejsce na długo przed wydaniem zaskarżonego zarządzenia , bo przed posiedzeniem Komisji w dniu 16 lipca 2018 r.

Wskazane w zarządzeniu okoliczności dokonania zmiany proponowanych arkuszy organizacyjnych szkół na rok szkolny 2019/2020 miały miejsce w kwietniu 2019 r., a więc ponad rok przed odwołaniem, przy czym skarżąca zasadnie wywodzi, że to dyrektor szkoły, a nie wicedyrektor, sporządza arkusze organizacyjne ( art. 110 ust. 2 ustawy Prawo oświatowe). Jak wynikało z treści pisma Zastępcy Wójta Gminy z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie zmiany w arkuszach organizacyjnych szkół, pismo to skierowane zostało do Dyrektora Zespołu Szkół, nie do skarżącej. Nie ma zatem znaczenia podnoszona przez organ okoliczność, że to skarżąca od lat przygotowywała arkusz organizacji szkoły, bowiem ten obowiązek, z mocy prawa, spoczywa na dyrektorze, a nie jego zastępcy.

Skoro przyczyna odwołania powinna mieć charakter nagły, a jej wystąpienie powinno uniemożliwiać dalsze sprawowanie funkcji wicedyrektora, nie mogą zatem stanowić przyczyny odwołania w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy zdarzenia, czy też suma różnych zdarzeń, które miały miejsce w przeszłości . Warunkiem zastosowania tego trybu odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego jest bliskość czasowa między stwierdzeniem naruszeń, a odwołaniem w tym trybie. Nie jest możliwe przesuwanie przez organ podejmowania tej decyzji na bliżej nieokreślony czas. Zwolnienie we wskazanym trybie nie może być dokonane w dowolnym czasie w relacji do zdarzeń je uzasadniających. Skoro bowiem, pomimo stanowiska organu , że zdarzenia te mają charakter uzasadniający odwołanie skarżącej ze stanowiska, organ ten nie wydał odpowiedniego zarządzenia bezpośrednio po ich wystąpieniu, to okoliczności te nie mogą po wielu miesiącach uzasadniać odwołania skarżącej ze stanowiska w trybie natychmiastowym.

Zdarzenia te nie mogą być uznane za szczególnie uzasadniony przypadek po upływie znacznego okresu od ich zaistnienia. Treść art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego zakłada bowiem, że zaistnienie nieprawidłowości stanowiących przypadek szczególnie uzasadniony powinno skutkować podjęciem przez organ działań niezwłocznych, adekwatnych do wagi naruszeń. Skutkiem odwołania w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy jest natychmiastowe odwołanie z zajmowanego stanowiska kierowniczego, powinno zatem ono mieć miejsce wyłącznie wówczas, gdy określone zachowanie (działanie bądź zaniechanie) powoduje konieczność odsunięcia od pełnienia obowiązków bez zbędnej zwłoki, co powinno przekładać się na niezwłoczne podjęcie działań w tym kierunku. Skoro zatem w dacie zaistnienia okoliczności opisanych w zaskarżonym zarządzeniu organ nie uznał, aby stanowiły one przeszkodę do dalszego pełnienia przez skarżącą funkcji wicedyrektora szkoły, to tym bardziej nie mogą one stanowić podstawy do odwołania ze stanowiska po upływie znacznego czasu od ich stwierdzenia.

Ani z treści zarządzenia, ani z przedstawionych Sądowi akt administracyjnych nie wynika, by jakiekolwiek działania czy wypowiedzi skarżącej, wymienione w zaskarżonym zarządzeniu, faktycznie wywarły jakiekolwiek negatywne skutki dla funkcjonowania szkoły, lub mogły godzić w interes szkoły jako interes publiczny.

W badanej sprawie, z przedłożonych zarówno przez organ, jak i samą skarżącą dokumentów wynika, że sposób wykonywania jej obowiązków na powierzonym stanowisku nie był powszechnie kwestionowany.

Przed wydaniem zaskarżonego zarządzenia organ zwrócił się do Kuratora Oświaty, a także Wójta Gminy, Rady Rodziców Szkoły Podstawowej oraz Rady Pedagogicznej Szkoły o wyrażenie opinii w przedmiocie zamiaru odwołania skarżącej ze stanowiska Wicedyrektora.

Kurator Oświaty w piśmie z dnia 17 lipca 2020 r. stwierdził, że z uwagi na charakter uzasadnienia zamiaru odwołania wicedyrektora z funkcji nie ma podstaw do wyrażenia pozytywnej opinii w tym zakresie, albowiem Kurator nie jest organem uprawnionym do rozstrzygania konfliktów pomiędzy dyrektorem szkoły, a wicedyrektorem, jak również rozstrzygania w kwestii prawdomówności.

W opinii z dnia 8 lipca 2020 r. wyrażonej przez Radę Rodziców Szkoły Podstawowej stwierdzono, że skarżąca, jako pełniąca funkcję Wicedyrektora, działała dla dobra szkoły i interesu uczniów i rodziców i powinna nadal pełnić powierzoną jej funkcję.

W dniu 26 czerwca 2020 r. negatywną opinię w sprawie odwołania skarżącej ze stanowiska Wicedyrektora ds. szkolnictwa podstawowego wyraziła również Rada Pedagogiczna Szkoły Podstawowej.

Opinie ww. podmiotów nie są wiążące dla organu odwołującego wicedyrektora szkoły (zespołu szkół), jednak w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia zabrakło jakiegokolwiek ustosunkowania się do ich treści.

W ocenie Sądu organ zatem nie wykazał, aby wskazywane, w części nieudokumentowane, okoliczności doprowadziły do destabilizacji pracy kierowanej przez skarżącą szkoły, w szczególności realizacji funkcji oświatowych i wychowawczych, by można je było określić jako nieetyczne, niemoralne i niegodne osoby pełniącej funkcję kierowniczą, wobec czego konieczne było natychmiastowe zaprzestanie wykonywania przez nią funkcji wicedyrektora. Zdarzenia przywołane w zarządzeniu nie mogły wywołać zatem natychmiastowych, negatywnych skutków.

W niniejszej sprawie organ podjął zaskarżone zarządzenie dopiero w dniu 21 lipca 2020 r. , co oznacza, że stało się to krótko po odbyciu ze skarżącą rozmowy w dniu 16 czerwca 2020 r. Wydane zarządzenie oparte zostało o okoliczności – rzeczywiste bądź hipotetyczne, które miały miejsce na długo przed jego wydaniem. Wszystkie te okoliczności – poza ewentualnie kwestią rozmów skarżącej z rodzicami uczniów czy kwestią jej rozmowy z radną były znane Dyrektorowi Zespołu Szkół dużo wcześniej , a skutki rozmów skarżącej z w/w osobami, jak już wcześniej wskazywano , miały również miejsce wiele miesięcy przed rozmową skarżącej z Dyrektorem. Okoliczności , dotyczące rozmów skarżącej z rodzicami uczniów, z radną, o których podjął wiedzę Dyrektor w czasie rozmowy ze skarżącą, nie mogły, w ocenie Sądu, stanowić samodzielnej podstawy do wydania zaskarżonego zarządzenia.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że współpraca między osobami kierującymi szkołą czy zespołem szkół powinna być oparta na zaufaniu, jednak braki w tym zakresie nie uzasadniają podejmowania działań zmierzających do zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego. Tego rodzaju sytuacja, wyartykułowana przez organ jako utrata zaufania do wicedyrektora, nie może stanowić podstawy do uznania, że doszło do zaistnienia szczególnego przypadku, uniemożliwiającego pozostawanie przez skarżącą na stanowisku wicedyrektora szkoły.

Dokonując zatem oceny okoliczności stanowiących podstawę odwołania skarżącej, Sąd nie podzielił stanowiska organu, że stanowiły one szczególny przypadek w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy. Zarządzenie wydane zostało z naruszeniem przez organ prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie do ustalonego w sprawie stanu faktycznego.

W reasumpcji stwierdzić należało, że zaskarżone zarządzenie nie może pozostać w obiegu prawnym.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), zgodnie z którym: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". Uznać należało, że rozpoznanie sprawy jest konieczne, zaś aktualna sytuacja związana z pandemią COVID-19 i ograniczone możliwości techniczne sądu uzasadniają stwierdzenie, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.