Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 133/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art.9, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 6
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Marzenna Kosewska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2010 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Poznaniu J. W.-B. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. Uchyla zaskarżoną decyzję, II. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ W. Długaszewska /-/ M. Lorych-Olszanowska /-/ M. Kosewska


UZASADNIENIE

W dniu 24 kwietnia 2009 r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział wniosek A. B. w sprawie umorzenia należności z tytułu:

- składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 03/1999 r. do 07/2002 r. w łącznej kwocie 32.642,32 zł. (wraz z odsetkami)

- składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 07/1999r. do 07/2002 r. w łącznej kwocie 7.244,57 zł.

- składek na Fundusz Pracy za okres od 03/1999r. do 07/2002 w łącznej kwocie 2.319,26 zł.

W uzasadnieniu wniosku zobowiązany wskazał, na brak środków na spłatę zadłużenia oraz trudną sytuację materialną. Zaznaczył, że nie posiada żadnej nieruchomości i ruchomości. Obecnie szuka pracy, ma dwoje dzieci, a jego żona jest na urlopie wychowawczym i stara się o zapomogę. Podkreślił ponadto, iż jego żona leczy się psychiatrycznie od dłuższego czasu na lękowe stany depresyjne.

Do wniosku zobowiązany dołączył oświadczenie o niekorzystaniu z pomocy publicznej.

W odpowiedzi na wezwanie ZUS –u wnioskodawca przedłożył pismo z dnia 18 maja 2009 r. wraz z załącznikami, w którym przedstawił swoją aktualną sytuację materialną.

Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy powołał przepisy stanowiące podstawę umarzania zaległych składek - art. 28 ust. 3 oraz ust. 3a ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365). Zakład wskazał, że ze stanu sprawy wynika, iż w okresie od 1 września 1994 r. do 14 lipca 2002 r. wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, działalność została zlikwidowana z dniem 15 lipca 2002 r. Z racji prowadzonej działalności gospodarczej powstały zaległości z tytułu nieopłaconych składek:

- na ubezpieczenia społeczne za okres od 05/1999 r. do 07/2002 r. w kwocie 13.080,36 zł. plus należne odsetki za zwłokę;

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 07/1999 do 07/2002 w kwocie 3.043,57 zł. plus należne odsetki za zwłokę;

- na Fundusz Pracy za okres od 09/1999 r. do 12/1999 r., od 02/2000 r. do 07/2002 r. w kwocie 930,72 zł. plus należne odsetki za zwłokę. Organ ustalił, iż na dzień 24 kwietnia 2009 r. łączna kwota zadłużenia mogącego podlegać umorzeniu wynosiła 40.504,65 zł., na co składa się: należność główna w wysokości 17.054,65 zł. oraz odsetki za zwłokę w kwocie 23.450,00 zł. Ponadto wskazał, że z przedłożonych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów wynika, iż w latach 1994-2002 wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą, której przedmiotem było układanie parkietów, szlifowanie i malowanie. Z kolei żona zobowiązanego – A. B. od 14 marca 2006 r. do 21 września 2008 r. prowadziła działalność gospodarczą, zajmując się również posadzkarstwem, tapetowaniem i oblicowaniem ścian. Od 22 września 2008 r. do 31 sierpnia 2010 r. żona wnioskodawcy zawiesiła prowadzenie działalności, a od 20 kwietnia 2009 r. przebywa na urlopie wychowawczym. Zakład zaznaczył, że z zeznań PIT-37 za 2008 r. wynika, iż żona wnioskodawcy uzyskała dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 15.709, 23 zł., natomiast z PIT-35L wynika, że z tytułu prowadzonej działalności poniosła stratę w wysokości 15.830,29 zł. Ponadto wskazał na zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 20 maja 2009 r., które potwierdza, iż w 2008 r. wnioskodawca nie osiągnął żadnych dochodów. Organ rentowy ustalił natomiast, iż od 1 lipca 2009 r. zobowiązany podjął zatrudnienie w [...] Sp. z o.o., podkreślił jednak, że nie posiada informacji o otrzymywanych wynagrodzeniach za pracę. Wskazał, że z przedłożonych dokumentów wynika, iż Centrum Świadczeń przyznało żonie wnioskodawcy zasiłki okresowe w postaci: zasiłku rodzinnego na dziecko do 5 lat w wysokości 48 zł. miesięcznie, zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5-18 lat w wysokości 64 zł. miesięcznie, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 400 zł. miesięcznie. Ponadto w okresie od 1 kwietnia 2009 r. do 30 kwietnia 2009 r. A. B. miała jednorazowo przyznany dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100 zł. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka w wysokości 1.000 zł. Zakład ustalił ponadto, że wnioskodawca zameldowany jest w lokalu nr 32 B na os. [...] w P., do którego spółdzielcze własnościowe prawo przysługuje jego rodzicom. Jednak zobowiązany mieszka wraz z rodziną w mieszkaniu teścia, który udostępnił pokój, umeblował go i pomaga w utrzymaniu dzieci. Dodatkowo wskazał, że wnioskodawca nie figuruje w centralnej ewidencji pojazdów, natomiast jego żona jest właścicielem samochodu marki Ford Eskort rok produkcji 1996. Zaznaczył również, że zobowiązany nie posiada zobowiązań kredytowych ani zaległości podatkowych w Urzędzie Skarbowym. Podkreślił, że z informacji uzyskanych z Zarządu Geodezji Katastru Miejskiego GEOPOZ i powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej wynika, iż wnioskodawca nie figuruje jako właściciel nieruchomości ani nie figuruje jako właściciel ruchomości w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców.

Oceniając zebrane dowody Zakład podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – dłużnik zmarł, pkt 2 – wnioskodawca nie zgłaszał wniosku o ogłoszenie upadłości; pkt 4 - nie toczyło się postępowanie likwidacyjne ani art. 4a. Zdaniem organu rentowego również nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 powołanej ustawy, bowiem w dniu 12 maja 2009 r. wystawił tytuły wykonawcze, a dyrektor I Oddziału ZUS skierował zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego. Z uwagi jednak, iż na rachunek bankowy wpływa zasiłek rodzinny wypłacany przez Centrum Świadczeń, stanowiący jedyny dochód rodziny wyrażono zgodę na zwolnienie spod egzekucji środki do wysokości 512,00 zł. miesięcznie. Zakład stwierdził ponadto, że nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 powołanej ustawy. Wprawdzie przyznał, że zaprzestano prowadzenia działalności gospodarczej, jednak podkreślił, iż prowadzona egzekucja nie została do tej pory zakończona, stąd nie można jednoznacznie stwierdzić braku majątku, który to brak musi mieć charakter trwały, a nie ograniczać się do tymczasowego braku środków materialnych. W konsekwencji organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność.

Ponadto zdaniem Zakładu w przedmiotowej sprawie nie można również zastosować art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bowiem nie zachodzą przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego powyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Organ podkreślił, że oceniając okoliczności niniejszej sprawy w świetle § 3 ust. 1 pkt 1 wskazanego rozporządzenia ustalił, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i mają na utrzymaniu dwójkę dzieci. Podniósł jednak, iż zobowiązany nie wykazał, by ze względu na istniejącą sytuację finansową i materialną zmuszony był do korzystania z pomocy społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w formie zasiłków celowych. Zdaniem organu sam fakt korzystania z pomocy społecznej byłby formalnym potwierdzeniem rzeczywiście ciężkiej sytuacji materialnej.

Zakład wskazał, iż nie odniósł się do przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia, gdyż ma on zastosowanie tylko w stosunku do przedsiębiorców, a wnioskodawca utracił statut przedsiębiorcy z dniem 15 lipca 2002 r.

W ocenie organu rentowego w przedmiotowej sprawie nie zachodzi również przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Nie można bowiem stwierdzić, że wnioskodawca cierpi na ciężką chorobę uniemożliwiającą podjęcie pracy zarobkowej, skoro od lipca 2009 r. jest zatrudniony. Dodatkowo zobowiązany nie wykazał, aby choroba żony (lękowe stany depresyjne) wymaga sprawowania nad nią opieki, co pozbawiłoby go możliwości osiągania dochodów.

Organ rentowy zaznaczył również, że ze względu na brak ważnego interesu wnioskodawcy nie ma podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku w oparciu o art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.). W konkluzji uzasadnienia Zakład wskazał na uznaniowy charakter instytucji umorzenia zaległości.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. B. przedstawił swoją aktualną sytuację życiową. Wskazał, że pracuje, a miesięczny dochód jaki uzyskuje jego rodzina – jego wynagrodzenie za pracę w kwocie 1320 zł. miesięcznie oraz zasiłki - wynosi 1832 zł. Zatem nie jest w stanie zapłacić zaległych należności, gdyż stan majątkowy jego rodziny nie jest nawet wystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb, dlatego też zmuszony jest do korzystania z pomocy rodziny. W konsekwencji spłata zadłużenia pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. W konkluzji wniosku, zobowiązany zaznaczył, że gdyby Zakład nie umorzył mu w całości zadłużenia, to prosi o ewentualne umorzenie odsetek i rozłożenie spłaty należności głównej na raty po 50 zł. miesięcznie.

Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, zobowiązany nie posiada nieruchomości lub majątku ruchomego mogącego stanowić zabezpieczenie wierzytelności ZUS. Zaległości z tytułu składek są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione w dniu 25 września 2009r., na podstawie, których Dyrektor I Oddziału ZUS dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę. Zakład mając na uwadze aktualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne i niestwierdzoną jego bezskuteczność, pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności. Organ przytoczył treść art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń zdrowotnych, ze szczególnym uwzględnieniem ust. 3a oraz treść rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie znajduje zastosowanie ogólna reguła dowodowa z art. 6 kodeksu cywilnego. Ponadto literalne brzmienie § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia wskazuje, że to na wnioskodawcy ciążył obowiązek udowodnienia okoliczności, iż opłacenie należności z tytułu nieopłaconych składek pozbawiłoby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zakład ustalił, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i mają na utrzymaniu dwójkę dzieci. Od 1 lipca 2009 r. zobowiązany jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony do 31 lipca 2010 r. Organ wskazał, iż zobowiązany w ciągu ostatnich 3 miesięcy otrzymał wynagrodzenia brutto za miesiąc 07/2009 r. w wysokości 1.800 zł., za miesiąc 8/2009 w wysokości 1.800 zł. plus premia w kwocie 476 zł., za miesiąc 09/2009 w wysokości 1.800 zł. plus premia w kwocie 591 zł. Dodatkowo Zakład zwrócił uwagę, iż z przedłożonych dokumentów wynika, że do 31 października 2009 r. żona wnioskodawcy otrzymywała zasiłek rodzinny na dzieci w łącznej kwocie 112 zł. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w kwocie 400 zł., przy czym zaznaczył, iż nie posiada informacji o wysokości aktualnie otrzymywanej pomocy. Zaznaczył, że według oświadczeń wnioskodawcy w utrzymaniu rodziny pomaga mu teść, dzięki któremu zaspokojone są również potrzeby mieszkaniowe. Zdaniem organu odwoławczego w toku ponownie prowadzonego postępowania wnioskodawca nie wykazał, by ze względy na istniejącą sytuację finansową i materialną zmuszony był do korzystania z pomocy społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w formie zasiłków celowych. W związku z powyższym uznał, iż w niniejszej sprawie nie można stwierdzić ważnego interesu osoby zobowiązanej, gdyż pomimo zaprzestania prowadzenia działalności niezbędne potrzeby zaspokajane są dzięki uzyskiwanemu wynagrodzeniu oraz pomocy teścia. W konsekwencji Zakład stwierdził, że brak jest podstaw do zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia.

Rozpatrując możliwość umorzenia zaległości na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 powołanego rozporządzenia organ odwoławczy podzielił argumentację organu I instancji. Podkreślił jednak, iż wnioskodawca nie wykazał, aby zły stan zdrowia żony wymagał sprawowania nad nią opieki i by zmuszony był do rezygnacji z wykonywanej pracy zarobkowej. Ponadto zdaniem organu, wobec niewykazania ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia składek, brak jest podstaw do umorzenia należności również na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.). W końcowej części uzasadnienia Zakład wskazał na uznaniowy charakter instytucji umorzenia zaległości.

W skardze wnioskodawca podniósł, iż ZUS rozpatrując niniejszą sprawę nie miał na uwadze konieczności zaspokojenia niezbędnych potrzeb jego rodziny, ale wykazanie miesięcznych dochodów, które mógłby obciążyć na rzecz spłaty zadłużenia. Zdaniem skarżącego niejasne są kryteria jakimi kierował się organ rentowy, ustalając na podstawie zebranych dokumentów, że dochód wnioskodawcy wraz z zasiłkami wynosi 1900 zł. netto, z czego Zakład zajmuje już ok. 40% jego pensji. Wnioskodawca podkreślił, iż nie stać go na pełnomocnika. Wskazał, że z uwagi na pracę nie miał możliwości brania czynnego udziału w sprawie. Podkreślił, iż w żadnej korespondencji ZUS nie poinformował go, iż może pisemnie złożyć dokumenty stwierdzające nowe okoliczności oraz wydatki, które obciążają jego rodzinę.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Zakład podkreślił, że jest instytucją, realizującą przepisy o ubezpieczeniach społecznych, mającą na celu pozyskiwanie, na mocy prawa, od ubezpieczonych i płatników należnych składek. Stwierdził ponadto, że nie neguje trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, zaznaczył jednak, iż nie każde kłopoty finansowe strony mogą stanowić podstawę do umorzenia należności z tytułu składek. Ponadto podkreślił, że podejmując decyzję o umorzeniu należności organ musi mieć na względzie przede wszystkim interes ogółu ubezpieczonych. W związku z tym wskazał na uchwałę Sądu Najwyższego, zgodnie z którą ZUS może odmówić umorzenia z tytułu składek w przypadku wystąpienia ich całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Dodatkowo podkreślił, że zasadą systemową jest płacenie składek.

Na rozprawie w dniu 23 czerwca 2010 r. udział w sprawie zgłosiła prokurator Prokuratury Apelacyjnej J. W. – B., która wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji podnosząc, że wydana została z naruszeniem reguł postępowania wyrażonych w art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niewystarczające ustalenie sytuacji materialnej skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze z m.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie sąd natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy.

Ocena legalności zaskarżonej decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne prowadzi do wniosku, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie ze wskazanym w zaskarżonej decyzji art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007r Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi zaś wtedy, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Analizując powołane powyżej poszczególne przesłanki umorzenia, za zasadne należy uznać stwierdzenie organu odwoławczego, iż materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie nie podlegał ocenie pod kątem spełnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 pkt. 1, 2, 4, 4a powołanej ustawy. Mieszczące się w ramach uznania administracyjnego jest również stanowisko Zakładu, który mając na uwadze aktualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne i nie stwierdzoną jego bezskuteczność, pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej uznał, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, tym samym nie ma podstaw do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 3, 5, 6 wskazanej ustawy.

Cytowany powyżej przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w ust. 3a przewiduje ponadto możliwość umorzenia należności z tytułu składek w razie stwierdzenia istnienia uzasadnionego przypadku – innego niż całkowita nieściągalność. Zgodnie z powołanym przepisem należności z tytułu składek na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W § 3 ust. 1 rozporządzenia wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W rozpatrywanej sprawie badając, czy spełniona została przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia Zakład przedstawił wynikającą z akt sprawy sytuację życiową skarżącego i ostatecznie stwierdził, iż w toku prowadzonego postępowania wnioskodawca nie wykazał, by ze względu na istniejącą sytuację finansową i materialną zmuszony był do korzystania z pomocy społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w formie zasiłków celowych. W związku z tym organ rentowy uznał, iż w przypadku skarżącego nie można stwierdzić ważnego interesu osoby zobowiązanej. Pomimo bowiem zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej niezbędne potrzeby zaspokajane są dzięki uzyskiwanemu wynagrodzeniu oraz pomocy teścia. Z kolei odnośnie § 3 pkt 1 ust. 2 powołanego rozporządzenia organ odwoławczy stwierdził, iż nie rozpatrywał tej przesłanki, gdyż z dniem 15 lipca 2002 r., na skutek wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej, skarżący utracił przymiot przedsiębiorcy. Badając natomiast możliwość zastosowania pkt 3 ust. 1 § 3 wskazanego rozporządzenia Zakład podkreślił, że skoro wnioskodawca jest zatrudniony i uzyskuje dochody, to nie zachodzi przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego pozbawiającej możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Dodatkowo organ rentowy stwierdził, iż skarżący nie wykazał, by stan zdrowia żony wymagał sprawowania nad nią opieki i by zmuszony był do rezygnacji z wykonywanej pracy zarobkowej.

Dokonując w przedmiotowej sprawie oceny legalności działania organów rentowych, podkreślić należy, iż decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek podejmowane przez Zakład na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. oparte są na uznaniu administracyjnym. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Rozstrzyganie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), przy podejmowaniu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z kolei, ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że organ odwoławczy naruszył przepisy procesowe - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż nie zebrał, nie uwzględnił i nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, czym przekroczył granice uznania administracyjnego. Zakład nie dokonał wnikliwej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego z punktu widzenia art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Organ rentowy stwierdził jedynie, że wskazana przez skarżącego sytuacja finansowa nie stanowi samoistnych i wystarczających podstawo do podjęcia decyzji pozytywnej w oparciu o powołane przepisy. Nie wskazał natomiast jakie elementy ustalonej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego uzasadniają to twierdzenie. Niewątpliwie § 3 ust. 1 wymienionego rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, iż znajduje się w wyjątkowej sytuacji majątkowej i rodzinnej, powodującej, że nie jest w stanie opłacić zaległych należności. Jednak żaden inny przepis prawa nie precyzuje na czym to "wykazanie" ma polegać, a w szczególności nie nakłada na wnioskodawcę obowiązku przedłożenia odpowiednich dokumentów. Z tej racji organ rentowy winien uwzględnić oświadczenie zobowiązanego z dnia 18 maja 2009 r. jako zasadniczy dowód w sprawie. Jest to bowiem dokument, w którym wnioskodawca składa oświadczenie o swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Zadaniem Zakładu jest natomiast przeprowadzenie postępowania dowodowego – w sposób odpowiadający wskazanym powyżej wymogom – co do okoliczności podanych przez wnioskodawcę w oświadczeniu. Zatem w sytuacji, gdy organ zakwestionuje oświadczenia zobowiązanego, nie może poprzestać na argumentacji, iż nie wykazał on danej okoliczności, ale powinien – czyniąc również zadość zasadzie z art. 9 k.p.a. – wezwać wnioskodawcę o przedłożenie stosownych dokumentów. Bowiem to organ rozpatrujący wniosek o umorzenie zaległości, a nie zobowiązany, wie jakie okoliczności są istotne przy rozpoznawaniu spraw tego rodzaju. Zupełnie pozbawione podstaw prawnych jest stwierdzenie Zakładu, że w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie art. 6 kodeksu cywilnego. Należy podkreślić, iż żaden przepis regulujący kwestie umarzania należności z tytułu nieopłaconych składek nie zawiera odesłania do powołanego artykułu. Zatem kwestia rozkładu ciężaru dowodu powinna być rozpatrywana w oparciu o regulacje kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji rolą organu, który ma obowiązek ocenić - w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a. -okoliczności przedstawione przez skarżącego, było ustalenie także comiesięcznych kosztów utrzymania ponoszonych przez wnioskodawcę i jego rodzinę oraz zestawienie ich z comiesięcznymi dochodami. Dokonując takiego zestawienia organ winien uwzględnić poczynione przez siebie ustalenia, z których wynika m.in., iż pomimo otrzymywania przez skarżącego wynagrodzenia za pracę w utrzymaniu rodziny pomaga teść, dzięki któremu zaspokajane są również potrzeby mieszkaniowe, ponadto żona skarżącego do 31 października 2009 r. otrzymywała zasiłek rodzinny na dzieci w łącznej kwocie 112 zł. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w kwocie 400 zł. Zatem mając powyższe na uwadze organ zobowiązany jest ocenić, w oparciu o zasady doświadczenia życiowego, czy nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia, to jest czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przy czym analizując ponownie przesłanki umorzenia zaległości, organ winien mieć na uwadze, iż sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (zob. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267).

Dodatkowo, zdaniem Sądu, uzasadnienie decyzji organu odwoławczego nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie to ogranicza się bowiem do wskazania ustalonej przez organ sytuacji materialnej skarżącego, przytoczenia odpowiednich przepisów prawnych oraz stwierdzenia, że wskazana przez skarżącego sytuacja finansowa nie stanowi samoistnych i wystarczających podstawo do podjęcia decyzji pozytywnej w oparciu o powołane przepisy. Tymczasem okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącego i jego rodziny - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest zatem skonfrontowanie sytuacji materialnej strony skarżącej z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183).

Powyższe wskazuje, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał wnikliwej i rzetelnej oceny, czy skarżący jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla podstawowego utrzymania swojej rodziny. Dodatkowo organ rentowy w żaden sposób nie odniósł się do wniosku skarżącego o ewentualne umorzenie zaległości w zakresie odsetek i rozłożenie na raty spłaty kwoty głównej.

Konkludując należy stwierdzić, że organ odwoławczy nie uwzględnił i nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a wskazane uchybienia, w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ rentowy zobowiązany jest uwzględnić poczynione przez Sąd uwagi. W szczególności, badając, czy występują w sprawie okoliczności stanowiące uzasadniony przypadek pozwalający na umorzenie zobowiązań z tytułu zaległych składek, o którym mowa w art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wnikliwe i rzetelnie ustali oraz oceni możliwości płatnicze skarżącego, z uwzględnieniem m.in. jego trudnej sytuacji życiowej, stanu zdrowia jego żony, wydatków związanych z utrzymaniem dwójki dzieci, mając przy tym na uwadze wysokość zaległej należności. Ponadto organ winien odnieść się – dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji – do wniosku skarżącego o umorzenie zaległości w zakresie odsetek i rozłożenie spłaty kwoty głównej na raty.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

W. Długaszewska /-/ M. Lorych–Olszanowska /-/ M. Kosewska

za nieobecnego sędziego

/-/ M. Kosewska