Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 837/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
article: art. 6-8, art. 10, art. 75, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 32 ust. 1, art. 190 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) WSA Donata Starosta Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego oddala skargę WSA/wyr.1-sentencja wyroku


UZASADNIENIE

sygn. IV SA/Po 837/10

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] marca 2004 r.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej Kierownik Urzędu), na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 1996 r., nr 87, poz. 395 ze zm., dalej uśp bądź ustawa o świadczeniu pieniężnym), odmówił przyznania H. M. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w w/w ustawie.

W uzasadnieniu organ administracji wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza wykonywania pracy przymusowej przez co najmniej 6 miesięcy. W nawiązaniu do art. 2 uśp, tylko taki okres represji daje podstawę do przyznania uprawnienia do świadczenia. Decyzja ta stała się ostateczną wobec nie wniesienia przez Zainteresowanego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (k. 45, 44 akt administracyjnych).

Pismem datowanym "4.X.2009 r." H. M. złożył "wniosek o przyznanie dodatku do emerytury". We wniosku tym Zainteresowany wskazał w szczególności, że jako represjonowana przez nazistów niemieckich, dostał jednorazowe odszkodowanie w postaci [...] zł. Gdy zaczął staranie o dodatku do comiesięcznej emerytury, odmówiono Mu tego dodatku, twierdząc, że nie był na robotach w określonym czasie 6 miesięcy ("byłem 5 miesięcy"). Wnioskodawca podniósł: "Uważam i nie mogę się zgodzić żeby to miało aż taki wpływ i nie przydzielić mi tego dodatku. Inni pracowali też niecałe pół roku, poza granicami ówczesnego Państwa Niemieckiego a dostali dodatek do comiesięcznej emerytury, [...] zł. Ja pracowałem na wywózce w głąb Niemiec, w P., natomiast prawie całą okupację niemiecką bo od początku [...] – [...] grudnia 1944 r. byłem zmuszony pracować jako robotnik szewski i to od [...] roku życia. Takie było zarządzenie okupanta, że bez względu na wiek wszyscy musieli pracować10 godzin dziennie".[...] Z tego tytułu uważam, że za te wszystkie krzywdy, cierpienia i poniewierania przeze mnie ponoszone Niemcy powinni zapłacić. Nie jest to żadna łaska ale należny obowiązek, gdyż wojnę rozpętali Niemcy, a nie my Polacy". Do wniosku Zainteresowany dołączył odpisy dokumentów, przedstawiających dotychczasowy przebieg postępowania i stan Jego zdrowia (k. 46-57 akt administracyjnych).

Po pouczeniu przez Kierownika Urzędu o istocie postępowań z art. 145 § 1, art. 156 § 1 i art. 154 § 1 kpa, i wezwaniu do określenia trybu, w jakim Jego wniosek ma być rozpatrzony, pismem z 24 listopada 2009 r. wniósł o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa). Wnioskodawca wskazał, że w 1941 r., jako [...] letni chłopiec, pracował przy wybieraniu kartofli w Dz. W. (G.) na terenie ówczesnych Niemiec – [...] kilometrów od granicy polsko-niemieckiej z 1939 r. na N. (k. 59-60 akt administracyjnych).

Po wezwaniu do usunięcia braków wniosku z [...] listopada 2009 r., H. M. nadesłał zeznania świadków: M. Z. i M. B., datowane [...] grudnia 2009 r. (k. 63-67 akt administracyjnych).

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] (dalej postanowienie z [...] grudnia 2009 r.) Kierownik Urzędu na podstawie art. 145 § 1 pkt 5, art. 147 w zw. z art. 149 § 1 i art. 150 § 1 kpa, wznowił postępowanie w sprawie, zakończonej decyzją ostateczną z 5 marca 2004 r. (k. 69 akt administracyjnych).

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] podstawie art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 kpa i art. 2, i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 1996 r., nr 87, poz. 395 ze zm.), odmówił uchylenia decyzji własnej z 5 marca 2004 r. nr 0047408925/1.

W uzasadnieniu Kierownik Urzędu wskazał, że decyzją z [...] marca 2004 r. odmówiono przyznania H. M. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w w/w ustawie, w związku z niewypełnieniem dyspozycji z art. 2 pkt 2 lit. a uśp. Strona udokumentowała deportację do pracy przymusowej w okresie grudzień [...] r. – kwiecień [...] r., łącznie [...] pełnych miesięcy. Pismem z [...] listopada 2009 r. Strona wniosła o wznowienie postępowania. Na żądanie Urzędu Strona nadała dnia [...] grudnia 2009 r. nowe dowody w postaci oświadczeń świadków, nieznane organowi w dacie wydania decyzji z [...] marca 2004 r. W swych oświadczeniach świadkowie: M. Z. M. B. poświadczają Stronie pracę w okresie od września do końca października 1941 r. w miejscowości Dz. W. na terenie ówczesnej III Rzeszy Niemieckiej. Świadkowie ci mają przyznane decyzjami Kierownika Urzędu uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w miejscowościach: W. (świadek M. B.) i M. (świadek M. Z.). Obie miejscowości znajdują się w znacznej odległości (kilkanaście kilometrów) od miejsca hipotetycznej pracy Strony. Kierownik Urzędu uznał zeznania świadków za niewiarygodne (brak bezpośredniego udziału świadków w zdarzeniach objętych oświadczeniem) jako pochodzące z zasłyszenia od H. M. – co przyznają sami świadkowie. Stwierdziwszy brak podstaw do uchylenia dotychczasowej decyzji, Kierownik Urzędu po przeprowadzeniu postępowania z art. 149 § 2 kpa, odmówił uchylenia decyzji z 5 marca 2004 r. (art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 kpa).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 13 stycznia 2010 r. H. M. wniósł "odwołanie w sprawie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego do emerytury".

Uzasadniając swe stanowisko, H. M. wskazał, że M. Z. wraz z Wnioskodawcą chodził do jednej klasy "i jak już zaznaczyłem, ja i on byliśmy brutalnie zabrani przez 3 SS-manów do samochodu wraz z innymi dziećmi do gospodarzy do Niemiec. A że on był w miejscowości M., a ja zostałem zawieziony [...] km dalej do miejscowości Dz. W.". Wnioskodawca przytoczył szereg faktów, przemawiających za wiarogodnością obojga świadków. Podał nadto, że pracował z trzema innymi osobami: p. T., p. K. oraz p. A. S., wszyscy z W., lecz już nieżyjący. Dlatego Skarżący posłużył się ww osobami, nie mniej wiarygodnymi (k. 76-77 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] lipca 2010 r.) Kierownik Urzędu utrzymał w mocy swą decyzję z [...] stycznia 2010 r.

W uzasadnieniu Kierownik Urzędu przedstawił dotychczasowy przebieg zdarzeń procesowych. Organ administracji publicznej podkreślił, że załączone nowe dowody: oświadczenia M. Z. i M. B., dotyczące pracy strony wykonywanej w okresie od września do października 1941 r. w Dz. W. nie dają podstawy do uchylenia decyzji Kierownika Urzędu. H. M. przebywał na terytorium III Rzeszy w P. od grudnia 1944 r., a pobyt na deportacji po dniu [...] maja 1945 r. (data zakończenia II wojny światowej w Europie) stracił charakter represji w rozumieniu ustaw. Przymusowy pobyt Wnioskodawcy na deportacji trwał [...] miesięcy i [...] dni. Stronie nie przysługuje prawo do świadczenia przewidzianego w ustawie, gdyż nie został spełniony zawarty w art. 2 pkt 1 lit. a uśp warunek deportacji do pracy przymusowej poza terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych na okres co najmniej 6 miesięcy. W okresie od listopada 1941 r. do listopada 1944 r. H. M. pracował w m. W. – w miejscu swego zamieszkania przed wojną. Nie nastąpił więc fakt deportacji wskazany w ustawie o świadczeniu pieniężnym. Kierownik Urzędu nie dał wiary obecnym twierdzeniom Strony o pracy wykonywanej od września do października 1941 r. w m. Dz. W. (niem. G.). Ż życiorysu Strony z 1949 r. wynika, że w latach 1940-42 H. M. uczęszczał do szkoły, a od 1942 r. rozpoczął pracę u R. S.; w grudniu 1944 r. został wywieziony do P. Brak jakiejkolwiek wzmianki o pracy przymusowej wykonywanej w m. Dz. W. Także ubiegając się o przyznanie świadczenia w 2003 r. Wnioskodawca nie wspomniał o tej miejscowości. Z uwagi na powyższe Kierownik Urzędu uznał oświadczenia świadków za niewiarygodne (k. 110-111 akt administracyjnych).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej WSA) na decyzję z 19 lipca 2010 r. H. M., reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego (dalej Pełnomocnik), będącego radcą prawnym, wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji; zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Skarżący zarzucił decyzji z [...] lipca 2010 r. naruszenie:

1) art. 77 i 75 kpa oraz naruszenie art. 6 i 8 przez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności mających znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia;

2) art. 10 kpa przez uniemożliwienie Skarżącemu przed wydaniem decyzji;

3) art. 2 pkt. 2 lit. "a" uśp przez jego niewłaściwą wykładnię.

W uzasadnieniu Pełnomocnik podniósł, że w toku postępowania Skarżący przedstawił organowi dotyczące Jego reprezentowania, czym wypełnił przesłanki art. 2 pkt 2 uśp. Wbrew twierdzeniom powołanym w uzasadnieniu decyzji z [...] lipca 2010 r., życiorys napisany w 1949 r., w którym Skarżący nie wskazał na fakt pracy przez dwa miesiące przy zbiorze ziemniaków, nie może stanowić dowodu rozstrzygającego o spełnieniu przesłanki bycia represjonowanym. Życiorys był pisany w innych okolicznościach i dla innych celów. Oświadczenia świadków nie są rozbieżne z owym dokumentem, gdyż wskazują na pracę Skarżącego w Dz. W. w okresie uczęszczania do szkoły. Skarżący był represjonowany w rozumieniu art. 2 pkt 2 uśp, gdyż od [...] września do [...] października 1940 r. pracował przymusowo przy zbiorze ziemniaków, nadto został przymusowo deportowany do pracy w grudniu 1944 r. W ubieganiu się o świadczenie w 2003 r., Skarżący był przekonany, że sam fakt bycia deportowanym jest wystarczającym do uzyskania świadczenia, dlatego okresu pracy przymusowej w Dzierżążnie Wielkim we wniosku nie wskazał. Organ nie może ograniczać się jedynie do badania tych dokumentowi wyciągać wniosku w tych dokumentów na niekorzyść Skarżącego. Skarżący przedstawił w toku postępowania dodatkowe dowody w postaci świadków. Organ miał możliwość przeprowadzenia dodatkowego postępowania w postaci dowodu ze słuchania świadków, z dodatkowym pouczeniem świadków o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Nierozpoznanie przedmiotowego wniosku i niepodjęcie tej problematyki w uzasadnieniu "zaskarżonego postanowienia" skutkuje koniecznością przypisania organowi I instancji naruszenia art. 7 i 77 § 1 kpa. Pominięcie złożonego przez Stronę wniosku implikuje wadliwością rozpoznania sprawy. Nie wzięto pod uwagę tej okoliczności, a zwłaszcza konsekwencji z niej płynących. Pismem z [...] października 2010 r. Pełnomocnik uzupełnił skargę. W szczególności wskazał, że mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 r., za deportację może być uznane także przymusowe skierowanie do pracy w granicach terytorium przedwojennej Polski. W przypadku Skarżącego wymóg ten został spełniony, zatem błędnie organ uznał, że zastosowania nie znajdzie art. 2 pkt 2a uśp (k. 3-4, 18-19, 31 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentu dotychczas zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (k. 8-9 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

1. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa.).

2. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego w postaci opisanej w zarzutach skargi. W szczególności nie doszło do naruszenia przez Kierownika Urzędu normy materialnoprawnej, wywiedzionej z art. 2 pkt 2a uśp, przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 r., K 49/07 (OTK-A 2009/11/169, dalej wyrok z 16 grudnia 2009 r.) Wyrokiem tym przepis art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego. Wyrok ten ogłoszony został w Dzienniku Ustaw nr 220, poz. 1734 z dnia 23 grudnia 2009 r. i tego dnia treść normatywna art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym utraciła moc obowiązującą w zakresie określonym przez Trybunał.

Badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji będzie się, zatem w pierwszym rzędzie wiązać z oceną prawnych konsekwencji zapadłego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, sądów nie wyłączając, a zatem winny być przez nie respektowane.

W niniejszej sprawie, Kierownik Urzędu w postępowaniu wznowieniowym orzekał już po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a więc po utracie mocy obowiązującej art. 2 pkt 2 powołanej ustawy w zakresie określonym przez Trybunał. W uzasadnieniu wyroku z 16 grudnia 2009 r. Trybunał stwierdził, że ustawodawca trafnie uznał, że wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową na rzecz ZSRR i III Rzeszy, szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Świadectwa osób poddanych tej formie represji skłaniają do akceptacji poglądu, że znajdowały się one w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim od niego oddaleniu (np. sąsiedniej miejscowości), w znanej okolicy i w otoczeniu rodziny i znajomych. W ocenie Trybunału zadośćuczynienie należy się również osobom deportowanym w granicach państwa. Nie mogą one być odmiennie traktowane, tym bardziej, że nie miały one wpływu na miejsce wykonywania pracy przymusowej.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, ogólnie słuszny cel zaskarżonej ustawy (symboliczne zadośćuczynienie dla osób wywiezionych do pracy przymusowej) został wypaczony przez niepełne określenie kategorii osób uprawnionych do świadczenia deportacyjnego przewidzianego w art. 2 pkt 2 uśp. Z przepisu tego wynika, że beneficjentami świadczeń mogą być wyłącznie osoby wywiezione z terytorium państwa polskiego (i to definiowanego na dwa różne sposoby - w granicach przedwojennych lub powojennych) na terytorium ZSRR, III Rzeszy lub terenów przez nie okupowanych. W taki sposób do rangi warunku uzyskania świadczenia (cechy relewantnej jego adresatów) podniesione zostało przekroczenie granicy państwa polskiego (nie zawsze zresztą istniejącej w sensie prawnym i faktycznym oraz zmieniającej swój przebieg w trakcie działań wojennych). Spowodowało to wykluczenie możliwości przyznania świadczeń deportacyjnych osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej w ramach terytorium państwa polskiego.

W opinii Trybunału Konstytucyjnego, tak sformułowane, bardzo rygorystyczne przesłanki dostępu do świadczeń deportacyjnych, w istotny sposób naruszają zasadę równości. Kryterium przekroczenia granic państwowych nie jest adekwatne do celu ustawy, którym było symboliczne zadośćuczynienie za pracę przymusową świadczoną na rzecz okupantów w szczególnie trudnych warunkach, spowodowanych oderwaniem od dotychczasowego otoczenia. Powoduje ono arbitralne zróżnicowanie prawa do świadczenia deportacyjnego. Osoby wywiezione do pracy przymusowej są bowiem dzielone na dalsze dwie kategorie, w zależności od tego, czy miejsce ich zamieszkania i miejsce wywiezienia dzieliła granica państwa polskiego, czy też nie. Tym samym cechą relewantną osób uprawnionych do świadczenia deportacyjnego jest nie tylko szczególna dolegliwość represji (wywiezienia do pracy przymusowej), lecz także sztuczne w istocie kryterium "geograficzne".

Aktualne zasady przyznawania tych świadczeń powodują naruszenie zasady równości w dwu wymiarach. Po pierwsze, prowadzą one do podobnego traktowania podmiotów różnych, tj. osób wywiezionych do pracy przymusowej, pozostających w łączności ze swym dotychczasowym środowiskiem (np. deportowanych do sąsiedniej miejscowości, ale z przekroczeniem granic państwowych) oraz osób pozostających w całkowitej od niego izolacji (np. deportowanych na duże odległości w ramach terytorium państwa polskiego, zwłaszcza na tereny przygraniczne, zamieszkałe w przeważającej części przez Niemców, Ukraińców czy Białorusinów). Po drugie, powodują one odmienne traktowanie osób cechujących się tą samą cechą relewantną w równym stopniu (osób "wyrwanych" z dotychczasowego środowiska z powodu wywiezienia przez okupantów do pracy przymusowej) w zależności od tego, czy przekroczyły one granice państwowe.

Trybunał wskazał, że w języku potocznym "deportacja jest karą polegającą na skierowaniu skazanego do odległej miejscowości na przymusowy pobyt: zesłanie" (Słownik języka polskiego, red. M. Szymczak, PWN 1988, t. 1, s. 328; definicja zacytowana w wyroku z 28.5.2003 r., II SA/Wr 1166/03; podobnie np. Słownik wyrazów obcych PWN, red. J. Tokarski, Warszawa 1978 r., s. 145 – "zesłanie skazanego, zwłaszcza do odległej, izolowanej miejscowości na przymusowy pobyt"). Z przytoczonych cytatów wyraźnie wynika, że pierwotnym celem tak rozumianej deportacji jest wymierzenie sankcji w postaci pozbycia się z danego terytorium osób niepożądanych i ich ukarania przez izolację od dotychczasowego środowiska. Dla określenia sytuacji, w których celem przymusowej zmiany miejsca pobytu jest zmuszenie do wykonywania pracy, stosowane jest raczej określenie "wywiezienie do pracy przymusowej" (potocznie: "na roboty").

3. Odnosząc się do zarzutu 3, uzasadnienia skargi i jej uzupełnienia (k. 3-3v, 18-19 akt sądowych) należy podnieść, że ustawodawca w art. 2 definiuje pojęcie represji w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87/96/395 ze zm). Jednocześnie ustawodawca wskazuje, że "świadczenie pieniężne [...] przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie..." (art. 1 ust. 1 uśp). Zarówno Naczelny Sąd Administracyjny, jak i Trybunał Konstytucyjny w uzasadnień wyroku z 16 grudnia 2009 r., akceptują wolę ustawodawcy, że ustawa o świadczeniu pieniężnym przewiduje pewien ograniczony zakres rekompensat dla konkretnie ustalonych grup ofiar, z tytułu ściśle określonych rodzajów represji (uzasadnienie uchwały 7 Sędziów NSA z 12.10.1998 - ONSA 1/99/1 s. 44 akapit 2, s. 45 akapit ostatni – dalej uchwała 7 Sędziów NSA, ONSA 1/99/1; który to pogląd w tej materii w pełni akceptuje Trybunał Konstytucyjny – cz. III pkt 2.2; 2.4; 3.5 uzasadnienia wyroku z 16 grudnia 2009 r.).

Skarżący zdaje się nawiązywać do rozumienia pojęcia represja, powszechnie przyjętego w języku polskim ("surowe środki odwetu; ich stosowanie"- "Słownik języka polskiego" pod red. W. Doroszewskiego t. VII PWN 1965; "Słownik języka polskiego" pod red. M. Szymczaka- PWN 1992 t. 3 s. 47; "kara, karanie (przez państwo albo sądy); polityczny: środek odwetu, ucisku, tłumienia buntu"- W. Kopaliński "Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych" WP 1990 s. 438-9; "Uniwersalny słownik języka polskiego" pod red. S. Dubisza t. 3 PWN 2003 s. 931-932 znaczenie 1). W przypadku Wnioskodawcy urodzonego 06 października 1928 r. – we wrześniu i październiku 1941 r. – odpowiednio – mającego dwanaście a od 06 października 1941 r. trzynaście lat - podniesione we wniosku o wznowienie postępowania (k. 26 akt administracyjnych) przymusowe przebywanie u różnych niemieckich gospodarzy w Dz. W. i zbieranie w ich gospodarstwach ziemniaków, byłoby represją w rozumieniu politycznym (jako środek ucisku), lecz nie w rozumieniu karnym. Nie ulega wątpliwości, że los dzieci polskich, przebywających w warunkach deportacji rodziców do pracy przymusowej był nad wyraz trudny (odpowiednio - Cz. Łuczak "Polscy robotnicy przymusowi w Trzeciej Rzeszy podczas II wojny światowej" Wyd. Poznańskie 1974 s. 131 i nast.). W niniejszej sprawie Kierownik Urzędu trafnie ustalił, że nie było jednak deportacji (wywiezienia) Skarżącego w rozumieniu art. 2 pkt 2 uśp.

Ustawodawca nie każdą represję objął działaniem ustawy, wyraźnie definiując pojęcie represje w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 31.5.1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Obowiązkiem Sądu Administracyjnego jest badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem, a nie zastępowanie ustawodawcy w określaniu, które jeszcze rodzaje represji winny wiązać się z nabyciem uprawnień na podstawie ustawy. Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że pozostaje w zgodzie z zasadą państwa prawnego przyznanie uprawnień do świadczenia tylko pewnej, ściśle określonej grupie osób srożej represjonowanych, z pominięciem osób, które doznały represji mniej dolegliwych (art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. Dz.U. 28/01/319, zm. 200/06/1471, 114/09/946; uzasadnienie uchwały 7 Sędziów NSA z 12.10.1998- OPS 5/98- ONSA 1/99/1 s. 47/48). Art. 1 ustawy z 31.5.1986 r. przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie. Ustawa nie przewiduje objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy - w szczególności ustawa przewiduje świadczenia tylko dla tych osób, wobec których okupanci stosowali represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie. Nie ulega wątpliwości, że sytuacja przymusowo zatrudnionych, izolowanych od dotychczasowego środowiska w wyniku deportacji (wywiezienia) na okres co najmniej 6 miesięcy, była nieporównanie gorsza od sytuacji innych, przymusowo zatrudnionych osób, i to nawet wówczas, gdy warunki pracy były porównywalne (uzasadnienie uchwały 7 Sędziów NSA z 12.10.1998 - ONSA 1/99/1; który to pogląd w tej materii w pełni akceptuje Trybunał Konstytucyjny – cz. III pkt 2.2; 2.4; 3.5 uzasadnienia wyroku z 16 grudnia 2009 r.). Rozszerzenie katalogu osób represjonowanych w rozumieniu ustawy wymaga jednak woli ustawodawcy.

W zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu prawidłowo dekodował normę prawa materialnego, wskazując na konieczny wymóg deportacji jako warunek przyznania świadczenia z powołanej ustawy. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa materialnego – w szczególności przez niewłaściwą wykładnię art. 2 pkt 2 uśp.

4. W sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa).

W szczególności "zaskarżone postanowienie" (s. 3 skargi, akapit przedostatni – k. 4 akt sądowych), rozstrzygało wyłącznie o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 kpa) i wywarło jedynie skutki procesowe (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" C.H. Beck 2009 s. 543 nb 4). Kierownik Urzędu nie naruszył art. 7 i 77 § 1 kpa w "zaskarżonym postanowieniu" (k. 69 akt administracyjnych).

Kierownik Urzędu nie naruszył art. 77 i 75, ani art. 6 i 8 kpa. W szczególności należy zauważyć, że postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się w trybie wznowieniowym (jako jednym z rodzajów postępowań nadzwyczajnych; B. Adamiak – op. cit. s. 504 nb 2) i nie było obowiązkiem organu administracji publicznej zbierać dowodów jak w postępowaniu zwykłym. Postępowanie nadzwyczajne jest bowiem postępowaniem zależnym, którego byt jest uzależniony od postępowania zwykłego. Żądanie wznowienia postępowania jest bowiem zaliczane do środków zaskarżenia. Trafnie Kierownik Urzędu skoncentrował się na ocenie wiarygodności nowych dowodów, którymi były zeznania z dnia [...] grudnia 2009 r. świadków: M. Z. (k. 65 akt administracyjnych) i M. B. (k. 64 akt administracyjnych). Zeznania te spisane zostały na druku, zawierającym pouczenie o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zatem nietrafnie Skarżący wskazuje na potrzebę dodatkowego pouczenia świadków o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (k. 4 kat sądowych). Oboje świadkowie są świadkami pośrednimi, a jedynym źródłem informacji o pracy przymusowej w Dz. W., są opowiadania Wnioskodawcy.

Z żadnego z dokumentów i odpisów dokumentów znajdujących się w aktach spraw administracyjnych, dotyczących M. B. i M. Z., oraz sprawy IV SA/Po 953/05 dotyczącej M. B. - znanych Sądowi z urzędu, nie wynika, by świadkowie wskazywali, by H. M. był we wrześniu i październiku 1941 r. deportowany do pracy przymusowej do Dz. W.

Nietrafnie Skarżący wywodzi, że dowód z życiorysu spisanego w 1949 r. był rozstrzygający o spełnieniu przesłanki bycia represjonowanym, podobnie jak wniosek z 2003 r. Trafnie Kierownik Urzędu posłużył się tymi dokumentami dla oceny wiarogodności twierdzeń o nowej okoliczności, podniesionej przez Skarżącego (co do Jego pracy przymusowej we wrześniu i październiku 1941 r.) i co do nowych dowodów (zeznań świadków M. B. i M. Z. z [...] grudnia 2009 r., wskazujących na t nową okoliczność). Art. 80 kpa, oparty na zasadzie swobodnej oceny dowodów, wzorowany jest na art. 233 § 1 kpc (zasada ta jest znana również w postępowaniu karnym; B. Adamiak – op. cit. s. 332-333 nb 1, 2; jako istotna w całej europejskiej kulturze prawnej). W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalonym jest pogląd, że choć wyjaśnienia informacyjne strony w zasadzie nie mają mocy dowodowej z punktu widzenia art. 233 § 1 kpc, to zgodnie z art. 3 kpc strony obowiązane są dawać wyjaśnienia zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Dlatego zbieżność lub sprzeczność wyjaśnień informacyjnych z wypowiedzią dowodową tej samej strony procesowej nie może być obojętna dla oceny wiarygodności tej wypowiedzi dowodowej (odpowiednio- wyrok SN z 15.6.1973 r., II CR 257/73, OSNC 1974 z. 4 poz. 76, z omówieniem W. Siedleckiego w "Przeglądzie orzecznictwa" PiP 1975 nr 4 s. 108 i E. Wengerka w "Przeglądzie orzecznictwa" NP 1975 nr 6 s. 875; akceptowane przez J. Gudowskiego "Kodeks postępowania cywilnego tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W. Pr. 1998 t. 1 s. 486 uw. 29 i T. Erecińskiego w: "Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego" W. Pr. 2001 t. 1 s. 457 uw. 13).

Tym samym Kierownik Urzędu nie kierował się kategorią confessio est regina probationum (k. 18v akt sądowych), lecz doświadczeniem życiowym. Za daniem wiary twierdzeniom Wnioskodawcy o faktach przemawiałoby umieszczenie faktów istotnych dla sprawy w życiorysie z [...] lipca 1949 r. (gdy z taką informacją nie łączyła się nadzieja na jakiekolwiek pieniądze). Bez znaczenia pozostaje sporządzenie życiorysu w innych czasach i dla innych celów – skoro H. M. uznał wówczas za stosowne podać fakty: naukę w języku niemieckim "Do szkoły tej uczęszczałem od 1940 do 1942 r., później zacząłem pracować w zawodzie szewskim u ob. R. S. w W. n/N., gdzie przepracowałem [...] lata. W grudniu 1944 r. wywieźli mnie Niemcy do P. za B." (k.37 akt administracyjnych). Nie ulega wątpliwości, że po upływie ponad lat 4 lat od zakończenia wojny, Skarżący dobrze pamiętał przebieg zdarzeń i zgodnie z doświadczeniem życiowym, podałby tę samą kategorię represji, w naturalnym porządku chronologicznym, gdyby w istocie miała ona miejsce. Także ubiegając się o świadczenie z Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie", podałby fakt dwumiesięcznej pracy przymusowej u niemieckiego rolnika, skoro za każdy miesiąc pracy przymusowej Fundacja wypłacała odpowiednio większe świadczenia (k. 100-99 akt administracyjnych). Do faktów powszechnie znanych należy, że robotnicy przymusowi objęci byli ubezpieczeniem społecznym i wystawiano im karty pracy bądź książeczki pracy (art. 106 § 4 ppsa).

Skoro Kierownik Urzędu prawidłowo ocenił wartość dowodową zeznań świadków M. B. i M. Z. z 09 grudnia 2009 r., nie miał obowiązku prowadzić w tej materii dalszego postępowania dowodowego.

Kierownik Urzędu nie naruszył także art. 10 kpa, bowiem pismem z dnia [...] czerwca 2010 r., prawidłowo doręczonym dnia 24 czerwca 2010 r., wezwał Wnioskodawcę do ustosunkowania się do faktów twierdzonych i dowodzonych w tych postępowaniach, a H. M. do tego wezwania ustosunkował się pismem z [...] czerwca 2010 r. (k. 102-105 akt administracyjnych).

Skoro zatem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania, a zwłaszcza art. 6, 7, 8, 10, 77 § 1, i art. 80 kpa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, przeto na podstawie art. 151 ppsa skargę należało oddalić.

ja