Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 1126/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 6, art. 21 ust. 7
journal: Dz.U. 1993 nr 11 poz 50
law: Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.
article: art. 72, art. 75, art. 274b par. 1, art. 33 par. 1, art. 33 par. 2 pkt 1-3
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: 1. Zwrot bezpośredni podatku od towarów i usług polega na faktycznym przekazaniu środków pieniężnych na rzecz podatnika. Nadwyżka podatku naliczonego nad należnym nie ma charakteru nadpłaty w rozumieniu art. 72 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./. Zatem w zakresie w jakim ustawa o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym przewiduje zwrot różnicy podatku na podstawie swojej regulacji, nie ma zastosowania instytucja stwierdzenia nadpłaty określona w art. 75 tej ustawy. Z unormowania natomiast przewidzianego w art. 21 ust. 7 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./, nie można wywodzić, że taki znajdujący się w zwłoce zwrot różnicy podatku staje się nadpłatą w rozumieniu ustawy Ordynacja podatkowa.

2. Po upływie ustawowego terminu zwrotu podatku określonego w art. 21 ust. 6 zd. pierwsze ustawy o VAT /60 dni od dnia złożenia rozliczenia przez podatnika/ oraz ewentualnie dalszego terminu przedłużonego w trybie art. 21 ust. 6 zd. drugie ustawy o VAT w zw. z art. 274b par. 1 Ordynacji podatkowej i zakończeniu czynności sprawdzających /postępowania wyjaśniającego/ poprzez przejście do etapu wymiarowego postępowania podatkowego, upada podstawa prawna do niezrealizowania na rzecz podatnika zadeklarowanego, a niezakwestionowanego prawnie, zwrotu podatku. Samo wszczęcie kontroli podatkowej lub postępowania podatkowego nie stanowi podstawy prawnej do zatrzymania - po upływie powyższych terminów - należnego podatnikowi zwrotu podatku. Taką podstawę prawną - po wszczęciu kontroli podatkowej lub postępowania podatkowego - stanowi jedynie decyzja o zabezpieczeniu wykonania zobowiązań podatkowych wydana na podstawie art. 33 par. 2 pkt 1-3 w zw. z par. 1 Ordynacji podatkowej.

TEZY

1. Zwrot bezpośredni podatku od towarów i usług polega na faktycznym przekazaniu środków pieniężnych na rzecz podatnika. Nadwyżka podatku naliczonego nad należnym nie ma charakteru nadpłaty w rozumieniu art. 72 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./. Zatem w zakresie w jakim ustawa o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym przewiduje zwrot różnicy podatku na podstawie swojej regulacji, nie ma zastosowania instytucja stwierdzenia nadpłaty określona w art. 75 tej ustawy. Z unormowania natomiast przewidzianego w art. 21 ust. 7 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./, nie można wywodzić, że taki znajdujący się w zwłoce zwrot różnicy podatku staje się nadpłatą w rozumieniu ustawy Ordynacja podatkowa.

2. Po upływie ustawowego terminu zwrotu podatku określonego w art. 21 ust. 6 zd. pierwsze ustawy o VAT /60 dni od dnia złożenia rozliczenia przez podatnika/ oraz ewentualnie dalszego terminu przedłużonego w trybie art. 21 ust. 6 zd. drugie ustawy o VAT w zw. z art. 274b par. 1 Ordynacji podatkowej i zakończeniu czynności sprawdzających /postępowania wyjaśniającego/ poprzez przejście do etapu wymiarowego postępowania podatkowego, upada podstawa prawna do niezrealizowania na rzecz podatnika zadeklarowanego, a niezakwestionowanego prawnie, zwrotu podatku. Samo wszczęcie kontroli podatkowej lub postępowania podatkowego nie stanowi podstawy prawnej do zatrzymania - po upływie powyższych terminów - należnego podatnikowi zwrotu podatku. Taką podstawę prawną - po wszczęciu kontroli podatkowej lub postępowania podatkowego - stanowi jedynie decyzja o zabezpieczeniu wykonania zobowiązań podatkowych wydana na podstawie art. 33 par. 2 pkt 1-3 w zw. z par. 1 Ordynacji podatkowej.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Zając Sędziowie sędzia NSA Janusz Zubrzycki (spr.) sędzia WSA del. Barbara Kołodziejczak-Osetek Protokolant Grzegorz Ziemak po rozpoznaniu w dniu 20 września 2006 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Tomasza W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Rz 33/05 w sprawie ze skargi Tomasza W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 1 grudnia 2004 r., (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu podatku VAT za wrzesień i październik 2002 r. 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Tomasza W. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w R. kwotę 180 zł /słownie: sto osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę Tomasza W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu podatku VAT za wrzesień i październik 2002 r.

Organy podatkowe ustaliły, że postanowieniem z dnia 1 grudnia 2004 r. Dyrektor Izby Skarbowej w R. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kwot nadwyżki podatku VAT naliczonego nad należnym za wrzesień i październik 2002 r. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wyjaśnił, iż poprawność rozliczenia podatnika z budżetem w zakresie podatku VAT za wrzesień i październik 2002 r. była przedmiotem kontroli, a następnie postępowania podatkowego, w wyniku którego Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. decyzjami z dnia 12 listopada 2003 r., określił kwotę zwrotu różnicy podatku VAT i wysokość nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc za omawiane okresy. W toku postępowania odwoławczego Dyrektor Izby Skarbowej w R. decyzjami z dnia 12 lutego 2004 r. uchylił decyzje organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W piśmie z dnia 26 kwietnia 2004 r. Tomasz W. wniósł o zwrot na rachunek bankowy kwot nadwyżki podatku VAT naliczonego nad należnym za omawiany okres, wskazując jako podstawę prawną zwrotu art. 77 Ordynacji podatkowej. Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kwot nadwyżki podatku VAT naliczonego nad należnym za wrzesień i październik 2002 r. z uwagi na to, iż treść żądania podatnika objęta jest toczącym się postępowaniem podatkowym - postępowanie w sprawie określenia zobowiązania w podatku VAT za określone miesiące 2002 r. i znajdzie rozstrzygnięcie w stosownych decyzjach wydanych za te okresy podatkowe.

Utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji Dyrektor Izby Skarbowej w R. podtrzymał w całości argumentację przedstawioną przez organ I instancji, iż przyczyną, z powodu której nie może być wszczęte postępowanie w sprawie zwrotu kwot nadwyżki podatku VAT naliczonego nad należnym za miesiące wrzesień i październik 2002 r. jest toczące się postępowanie podatkowe wobec podatnika w sprawie określenia podatku VAT za te same miesiące 2002 r. Tym samym spełniona została jedna z przesłanek odmowy wszczęcia postępowania, jakie wymieniono w art. 165a par. 1 Ordynacji podatkowej. Uchylenie decyzji organu I instancji w całości przez organ odwoławczy i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania nie zakończyło postępowania w sprawie. Postępowanie podatkowe jest postępowaniem dwuinstancyjnym, co oznacza, że uchylenie decyzji organu I instancji sprawia, że toczy się nadal postępowanie podatkowe wobec skarżącego w sprawie określenia podatku VAT za wrzesień i październik 2002 r.

W zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę wniesioną przez Tomasza W. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy organy podatkowe zasadnie odmówiły wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku z dnia 26 kwietnia 2004 r., którym podatnik domagał się, na podstawie art. 77 par. 1 i 3 Ordynacji podatkowej, zwrotu na rachunek bankowy kwot nadwyżki podatku VAT naliczonego nad należnym za wrzesień i październik 2002 r.

Kwoty wykazanej nadwyżki zostały zakwestionowane w toku postępowania podatkowego, które w dacie złożenia wniosku przez podatnika tj. w dniu 26 kwietnia 2004 r., nie zostało jeszcze zakończone. Uchylenie przez organ odwoławczy decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oznacza, że postępowanie w sprawie toczy się nadal.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że decyzja kasacyjna nie była przedmiotem skargi do sądu administracyjnego. W tych okolicznościach wszczęcie postępowania, którego przedmiotem miałaby być kwestia zwrotu kwot nadwyżki za wrzesień i październik 2002 r. podczas gdy nie jest zakończone postępowanie w sprawie podatku VAT za ten sam okres rozliczeniowy było niedopuszczalne. Organ podatkowy prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 165a Ordynacji podatkowej.

W skardze kasacyjnej z dnia 21 września 2005 r. Tomasz W. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:

- art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych,

- art. 3 i art. 134 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,

- art. 77 par. 1, par. 3, par. 4, art. 165a, art. 216, art. 207 Ordynacji podatkowej,

- art. 21 ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym.

Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu podniesiono, że wyrok sądu pierwszej instancji narusza art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych i art. 3 i 134 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 77 par. 1, 3, 4, art. 165a, art. 216 i art. 207 Ordynacji podatkowej oraz art. 21 ustawy o podatku od towarów i usług.

Autor skargi kasacyjnej podniósł, że Sąd w zaskarżonym wyroku orzekł, iż zwrot różnicy podatku następuje w trybie przewidzianym w art. 21 ustawy o podatku od towarów i usług, w związku z czym nie mają zastosowania przepisy Ordynacji podatkowej. W ogóle jednak nie odniósł się do kwestii czy podatnikowi należy się zwrot podatku za wskazane miesiące na podstawie art. 21 ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym, pomijając istotne elementy w sprawie do czego był zobligowany na podstawie art. 134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wskazano także, że Sąd nie odniósł się do faktu, iż sprawa toczącego się postępowania po uchyleniu decyzji wymiarowych przez Izbę Skarbową nie ma wpływu na zwrot podatku i są to dwa odrębne postępowania. Kwestia wymiaru podatku VAT jest objęta toczącym się postępowaniem po uchyleniu decyzji przez Izbę Skarbową i nie ma ona wpływu na przedłużanie zwrotu podatku wykazanego przez podatnika w deklaracjach za wrzesień i październik 2002 r. Zgodnie z art. 21 ustawy o podatku od towarów i usług przedłużono termin zwrotu podatku do czasu zakończenia postępowania wyjaśniającego, które zakończyło się wydaniem decyzji wymiarowych. W tej sytuacji do zwrotu znajdują zastosowanie ogólne przepisy Ordynacji podatkowej.

W uzasadnieniu wskazano także na fakt, że decyzja kończy definitywnie postępowanie wyjaśniające i rozstrzyga co do istoty sprawy zgodnie z art. 207 Ordynacji podatkowej. W tej sytuacji gdy wydano decyzję, to postanowienia o przedłużeniu terminu zwrotu wydane zgodnie z art. 21 ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym, nie mają mocy prawnej i zwrot podatku nie może być przetrzymywany. W tej sytuacji znajdą zastosowanie art. 77 Ordynacji podatkowej, a nie art. 165a tej ustawy, gdyż zwrot podatku jest kwestią odrębną i nie jest objęty toczącym się postępowaniem wymiarowym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w R. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy stwierdzić, że nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 77 par. 1, par. 3, par. 4 Ordynacji podatkowej, czyli przepisów normujących terminy zwrotu nadpłaty, ponieważ w spornym przypadku nie mamy do czynienia z instytucją nadpłaty w rozumieniu art. 72 tej ustawy. Zgodnie z art. 75 par. 6 Ordynacji nie jest możliwe występowanie przez podatników z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty w podatkach powstałych z mocy zaistnienia zdarzeń skutkujących powstanie zobowiązań podatkowych, jeżeli w deklaracjach innych niż dotyczących podatku akcyzowego, wpłat z zysku oraz podatku dochodowego, wykazali zobowiązanie podatkowe nienależne lub w wysokości większej od należnej i wpłacili zadeklarowany podatek, a ustawa podatkowa normująca ten podatek przewiduje inny tryb zwrotu podatku. Odnosi się to głównie do podatku od towarów i usług /art. 21 ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym/.

W ustawie z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./, zwanej dalej "ustawą o VAT", w art. 21 ust. 2-7 przewidziano instytucję zwrotu podatnikowi różnicy podatku, stanowiącej nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym /tzw. zwrot bezpośredni/. Zwrot bezpośredni podatku od towarów i usług polega na faktycznym przekazaniu środków pieniężnych na rzecz podatnika. Nadwyżka podatku naliczonego nad należnym nie ma charakteru nadpłaty w rozumieniu art. 72 Ordynacji. Zatem w zakresie w jakim ustawa o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym przewiduje zwrot różnicy podatku na podstawie swojej regulacji, nie ma zastosowania instytucja stwierdzenia nadpłaty określona w art. 75 Ordynacji podatkowej. Z unormowania natomiast przewidzianego w art. 21 ust. 7 ustawy o VAT, stanowiącego że różnicę podatku niezwróconą przez urząd skarbowy w terminie, o którym mowa w ust. 6 tego przepisu /60 dni od dnia złożenia rozliczenia/, traktuje się jako nadpłatę podatku podlegającą oprocentowaniu w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej /por. art. 78 par. 1/, nie można wywodzić, że taki znajdujący się w zwłoce zwrot różnicy podatku staje się nadpłatą w rozumieniu ustawy Ordynacja podatkowa. To bowiem szczególne unormowanie pomieszczone w art. 21 ust. 7 ustawy o VAT stanowi, że z tytułu takiej zwłoki podatnikowi należne jest wynagrodzenie w formie oprocentowania jak od nadpłaty podatku w ujęciu Ordynacji podatkowej. Oznacza to, że do zwrotu różnicy podatku od towarów i usług stosuje się jedynie zasady określone w przepisach ustawy o podatku od towarów i usług, a jedynie w zakresie określenia wielkości oprocentowania, w przypadku zwłoki tej różnicy podatnikowi, sięgnąć należy do przepisów ustawy Ordynacja podatkowa.

Z tych też powodów powyżej wymienione przepisy art. 77 par. 1, par. 3, par. 4 Ordynacji podatkowej nie mogły zostać naruszone w tej sprawie, ponieważ nie znajdowały one w niej w ogóle zastosowania.

Nie może być uznany za uzasadniony zarzut naruszenia art. 165a par. 1 w zw. z art. 216 ustawy Ordynacja podatkowa, ponieważ w sprawie tej trafnie przyjęto, że kwestia zwrotu różnicy podatku za wrzesień i październik 2002 r. była objęta toczącym się już postępowaniem podatkowym - obejmującym zarówno określenie zobowiązania podatkowego, jak i zwrotu różnicy podatku za dany okres rozliczeniowy. Tym samym prawidłowo organ podatkowy odmówił wszczęcia postępowania na podstawie ww. przepisu.

Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 207 Ordynacji podatkowej, jako w ogóle nie uzasadniony w skardze kasacyjnej, co powoduje, że nie można stwierdzić w czym upatruje jego naruszenia autor skargi kasacyjnej.

Odnośnie naruszenia art. 21 ustawy o VAT wskazać należy, że nie określono w skardze kasacyjnej, stwierdzenia naruszenia którego przepisu tegoż artykułu - zawierającego 10 ustępów - domaga się strona wnosząca skargę kasacyjną. Tymczasem skarga kasacyjna jako sformalizowany środek prawny winna w sposób konkretny określać jednostkę redakcyjną przepisu, którego dotyczy zarzut skargi kasacyjnej, jak również sposób naruszenia tegoż przepisu. Powyższe braki w rozpatrywanej skardze kasacyjnej uniemożliwiają odniesienie się do tak postawionego zarzutu.

W świetle powyższego, skoro w sprawie tej nie stwierdzono naruszenia powyższych przepisów, Sąd pierwszej instancji nie mógł także naruszyć - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, art. 3 i art. 134 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uchybienia tym przepisom skarżący dopatrywał się bowiem w naruszeniu powyższych przepisów art. 77 par. 1, par. 3, par. 4, art. 165a, art. 216 i art. 207 Ordynacji podatkowej i art. 21 ustawy o podatku od towarów i usług.

Uwzględnić przy tym należy, że zgodnie z art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w tym przypadku nie ma miejsca. W graniach zaś skargi, jak wyżej wskazano, z uwagi na tak, a nie inaczej sformułowane zarzuty kasacyjne, nie można było jej uwzględnić.

Jednak poza granicami niniejszej skargi stwierdzić należy, że po upływie ustawowego terminu zwrotu podatku określonego w art. 21 ust. 6 zd. pierwsze ustawy o VAT /60 dni od dnia złożenia rozliczenia przez podatnika/ oraz ewentualnie dalszego terminu przedłużonego w trybie art. 21 ust. 6 zd. drugie ustawy o VAT w zw. z art. 274b par. 1 Ordynacji podatkowej i zakończeniu czynności sprawdzających /postępowania wyjaśniającego/ poprzez przejście do etapu wymiarowego postępowania podatkowego, upada podstawa prawna do niezrealizowania na rzecz podatnika zadeklarowanego, a niezakwestionowanego prawnie, zwrotu podatku. Samo wszczęcie kontroli podatkowej lub postępowania podatkowego nie stanowi podstawy prawnej do zatrzymania - po upływie powyższych terminów - należnego podatnikowi zwrotu podatku. Taką podstawę prawną - po wszczęciu kontroli podatkowej lub postępowania podatkowego - stanowi jedynie decyzja o zabezpieczeniu wykonania zobowiązań podatkowych wydana na podstawie art. 33 par. 2 pkt 1-3 w zw. z par. 1 Ordynacji podatkowej. Jedynie wydanie takiej decyzji przez organ podatkowy pierwszej instancji, podlegającej kontroli organu odwoławczego oraz kontroli sądowoadministracyjnej, daje podatnikowi gwarancje zwalczania bezpodstawnego i długoterminowego wstrzymywania mu wypłaty należnego zwrotu podatku. Brak wydania takiej decyzji w powyższym przypadku czyni przetrzymywanie zadeklarowanego przez podatnika zwrotu podatku - pozbawionym podstawy prawnej.

Z zasygnalizowanej jednak powyżej konieczności rozstrzygnięcia trafności skargi kasacyjnej jedynie w jej granicach zakreślonych postawionymi w niej zarzutami, Naczelny Sąd Administracyjny uznając, iż przedmiotowa skarga kasacyjna nie dostarcza uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań, działając na podstawie przepisów art. 184 oraz art. 204 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ - orzekł jak w sentencji wyroku.