Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 668/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2011-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 32
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2011 r. sprawy ze skargi H.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną skargą decyzją Nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( w imieniu którego działał Dyrektor Oddziału) w wyniku wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. o odmowie umorzenia skarżącej H.K. należności w kwocie łącznej – na dzień złożenia wniosku o umorzenie – 15.151,03 zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i na Fundusz Pracy wraz z odsetkami.

Wynikający z akt administracyjnych stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

W dniu 18 stycznia 2011 r. skarżąca złożyła wniosek o umorzenie należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za styczeń 2001 r. i za okres od marca 2001 do stycznia 2002 r., ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2001 do stycznia 2002 r., Fundusz Pracy za styczeń 2001 r. i za okres od marca 2001 do stycznia 2002 r. W uzasadnieniu wniosku wskazała na trudną sytuację rodzinną i finansową: m.in. fakt samotnego wychowywania 14 - letniej córki, pozbawionej w związku ze śmiercią ojca alimentów i brakiem renty rodzinnej po nim, ograniczone dochody ( ok. 2 000 zł ) uzyskiwane z obecnie prowadzonej działalności ( poradnictwo prawne dla osób z zaburzeniami psychicznymi i adaptacyjnymi, uzależnionych od alkoholu, ofiar przemocy itp. ) i wysokie – w stosunku do uzyskiwanych przychodów - koszty prowadzonej działalności ( składki na ZUS, koszty wynajęcia lokalu i jego eksploatacji), własną zdiagnozowaną chorobę alkoholową i stopień niepełnosprawności, ograniczający możliwości zarobkowe, zadłużenie kredytowe w wysokości 18 700 zł, spłacane po 250 zł miesięcznie.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności w kwocie łącznej – na dzień złożenia wniosku o umorzenie – 15.151,03 zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od marca 2001 do lutego 2002 r., oraz październik i wrzesień 2009 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres za okres od marca 2001 do lutego 2002 r. i grudzień 2008 .r, na Fundusz Pracy za okres od marca 2001 do lutego 2002 r. – wraz z odsetkami.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy H.K. podtrzymała żądanie i twierdzenia zawarte we wniosku o umorzenie, zarzucając dowolną ocenę materiału dowodowego, naruszenie przepisów art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisów art. 10 par. 1 i 36 par. 1 Kpa. Jej zdaniem przedłożona przez nią dokumentacja uzasadnia żądanie umorzenia, które nie może być uznane ani za przedwczesne, ani bezzasadne.

Powołaną na wstępie decyzją Nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] kwietnia 2011 r. w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za okresy i w kwotach określonych w sentencji decyzji [...] kwietnia 2011 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie ustalił na podstawie zebranego materiału, że zobowiązana aktualnie prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą z której wg jej własnego oświadczenia uzyskuje dochód w wysokości 2 000 zł miesięcznie, a wg oświadczenia złożonego w ośrodku pomocy społecznej 1 400 zł netto. Zadeklarowana przez wnioskodawczynię podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu tej działalności wynosi 2 015, 40 zł. Z zeznań podatkowych PIT wynika, że w roku 2008 wnioskodawczyni osiągnęła dochód w kwocie 8 579,14 zł , za rok 2009 – 28 016, 84 zł, a za 2010 r. – 18 077,88 zł. Sporadycznie zawiera umowy zlecenia. Wnioskodawczyni prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe, mając na utrzymaniu małoletnią córkę. Miesięczne wydatki z tytułu czynszu za mieszkanie, gaz, energię, abonament RTV i internet stanowią kwotę 496 zł. W związku z działalnością gospodarczą ponosi koszty z tytułu składek na ubezpieczenie oraz opłaty za lokal użytkowy ( czynsz i energia ) w wysokości 196 zł ( w miesiącu grudniu 2010 r. ). Zadłużenie kredytowe, podlegające egzekucji komorniczej, spłaca po 250 zł miesięcznie. Wg własnego oświadczenia jest osobą uzależnioną od alkoholu w okresie 6-letniej abstynencji. Ma orzeczony czasowo umiarkowany stopień niepełnosprawności. Deklarowane w kwocie po 30 zł miesięcznie wydatki na leki nie zostały udokumentowane.

Dokonując wskazanych ustaleń Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż wydając decyzję nie odmówił wiarygodności i mocy dowodowej zebranym w sprawie dowodom. Jego zdaniem, dokonana analiza sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawczyni w pod kątem ustalenia, czy zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności wykazała, że istnieje możliwość odzyskania przez ZUS zaległych należności. Strona prowadzi bowiem działalność gospodarczą osiągając z niej dochody, nie zostało też jeszcze wszczęte postępowanie egzekucyjne co do istniejących zaległości. Przytaczając treść art. 28 ust. 1-2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Prezes Zakładu stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zaszła żadna z siedmiu okoliczności uprawniających do uznania, iż spełnione zostały przesłanki całkowitej nieściągalności. W związku z tym, że nie wystąpiła żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 ustawy, ewentualne pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności byłoby – zdaniem Prezesa - niewątpliwie działaniem sprzecznym z interesem ZUS, bowiem umorzenie należności wpływa na zdolność realizacji przez organ statutowej działalności.

Prezes Zakładu wskazał, iż przeanalizował sprawę również pod kątem umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej na podstawie art. 28 ust. 3a, w związku z art. 32, które przewidują, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w związku z par. 3 ust. 1 Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Oceniając sprawę pod względem art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku z par. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarski, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., Prezes Zakładu podkreślił, że decyzje podejmowane na podstawie powyższych przepisów wydawane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi i może on, ale nie musi umorzyć należności. Stwierdzenie istnienia przesłanek nie obliguje organu do umorzenia należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę Prezes Zakładu bierze pod uwagę nie tylko materiał dowodowy zebrany w sprawie i ważny "interes osoby zobowiązanej", ale również stan finansów ubezpieczeń społecznych. Organ wyjaśnił, że to w interesie osoby zobowiązanej do uregulowania zadłużenia jest udokumentowanie trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej, co jest możliwe m.in. poprzez dołączenie do wniosku dokumentów, które umożliwiłyby umorzenie należności. Wskazał, że zgodnie z par. 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS przez ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia zadłużenia należy rozumieć ubóstwo osoby zobowiązanej do opłacenia należności, zagrażające jej dalszej egzystencji poprzez niezapewnienie minimum socjalnego w zakresie, który uniemożliwia spłatę zadłużenia w dłuższym okresie czasu. Ważny interes wystąpi w szczególności, gdy po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała (wraz z najbliższą rodziną) środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, utrzymanie mieszkania, ubranie oraz inne).

Przytaczając ponownie dokonane ustalenia faktyczne wskazał, iż zobowiązana nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej ani innych podobnych instytucji. Nie posiada zadłużenia z tytułu podatków ani wobec osób fizycznych. Odnosząc się do zadłużenia kredytowego w wysokości 18 700 zł, spłacanego w ratach po 250 zł Prezes ZUS stwierdził, iż posiadanie zadłużenia wobec innych instytucji nie jest przesłanką obligującą do umorzenia należności z tytułu składek. Strona nie udokumentowała deklarowanych wydatków na leki, a fakt ponoszenia kosztów utrzymania lokalu użytkowego tylko adnotacją o dokonaniu przelewu za grudzień 2010 r. Umiarkowany stopień niepełnosprawności, mający ograniczać jej zdolność do pełnoetatowej pracy został orzeczony czasowo – i nie wpływa na możliwość wykonywania różnych czynności i uzyskiwania dochodu o czym świadczy prowadzona działalność gospodarcza i zawieranie umów zlecenia. Prezes Zakładu stwierdził, że z przepisu § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia MGPiPS wynika, że ważny interes osoby zobowiązanej występuje wówczas, gdy choroba samej osoby zobowiązanej uniemożliwia tej osobie pozyskanie środków pieniężnych na spłatę istniejącego zadłużenia (np. utrata miejsca pracy). A zatem istotny byłby fakt utraty źródeł dochodów, umożliwiających przystąpienie do spłaty zadłużenia z tytułu składek. Prezes Zakładu nie kwestionując trudnej sytuacji wnioskodawczyni stwierdził, że nie jest ona jednak na tyle ciężka by mogła uzasadniać umorzenie zadłużenia. Ponownie podkreślając uznaniowość decyzji o umorzeniu wskazał na konieczność uwzględniania stanu finansów ubezpieczeń społecznych, mających swe źródło w środkach budżetowych. Dalej stwierdził, że umorzenie zaległości stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane organ odpowiedzialny za ich pobór zobligowany jest do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi co dotyczy również czynności podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobligowany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek.

Prezes Zakładu podkreślił, że w okresie od momentu wydania decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...] do dnia złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, nie wystąpiły nowe przesłanki przemawiające za uchyleniem decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 r. Strona nie przedstawiła bowiem żadnych nowych dowodów, które umożliwiłyby umorzenie należności biorąc pod uwagę obowiązujące przepisy prawne. Wskazał też, iż analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że wbrew zarzutom wnioskodawczyni nie doszło w postępowaniu do naruszenia przepisu 36 par. 1 Kpa oraz art. 10 par. 1 Kpa, w szczególności strona była zawiadomiona o możliwości czynnego udziału w postępowaniu z czego nie skorzystała.

W konkluzji organ stwierdził, że wobec niestwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności jak i ważnego interesu zobowiązanej, umorzenie należności byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. H.K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie przepisów art. 10 par. 1, 11, 36 par. 1 oraz 107 par. 3 Kpa, a także przepisu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W uzasadnieniu skargi zarzucała, iż odmawiając umorzenia należności z tytułu składek Prezes ZUS-u użył takiej samej argumentacji jak w poprzedniej decyzji, a także jak w decyzji wydanej w tej samej sprawie przez ten sam organ tj. w decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...], uchylonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 8 grudnia 2010 r. w sprawie I SA/Go 986/10. Zarzucała również, iż bez istotnego powodu organ rozpoznawał jej sprawę opieszale, przekraczając terminy ustawowe, nie podając przyczyn tego stanu rzeczy. Jej zdaniem, organ odwoławczy nie zrealizował ciążącego na nim obowiązku ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, dobierając nierzetelnie, tendencyjnie i wybiórczo te elementy z dostępnego materiału dowodowego, które pasowały do przyjętej wstępnie koncepcji zaskarżonej decyzji, czego konsekwencją była ich nieprawidłowa ocena i wadliwe, niesłuszne rozstrzygnięcie jej wniosku. Wywodziła, iż z uzasadnienia zaskarżonej decyzji w zasadzie nie wynika z konkretnie jakich przyczyn organ wydał decyzję odmowną. Zarzucała, iż wydana decyzja nie realizuje wymogów decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, ale jest przejawem dowolności działania organu. Nadto wbrew stanowisku organu wyraziła w sprawie swoje stanowisko, natomiast nie doręczono jej pisma z dnia [...] maja 2011 r., co stanowi naruszenia art. 10 par. 1 Kpa.

W odpowiedzi na skargę - działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Dyrektor Oddziału wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, iż skarżąca nie spełnia przesłanki całkowitej nieściągalności o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy z o systemie ubezpieczeń społecznych warunkującej umorzenie należności z tytułu składek. Nie zachodzą także podstawy do umorzenia ich na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) w związku z par. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić.

Przeprowadzona kontrola legalności zaskarżonej nią decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2011 r. wykazała, iż wskazany akt podjęty został z naruszeniem prawa procesowego o jakim mowa w art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 – dalej jako: ppsa ).

Zważywszy na przedmiot objętego kontrolą sądową aktu wskazać należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. ) należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Z treści 3 tegoż przepisu wynika, iż całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Poza sporem pozostawało w istocie, że w sprawie nie wystąpił żaden z siedmiu przypadków całkowitej nieściągalności, warunkujących możliwość podjęcia - uznaniowej co do zasady – decyzji o umorzeniu zaległych należności z tytułu składek. Odnośnie pkt 4a, 5 i 6 to okoliczność ta wiąże się ze stwierdzeniem organu, iż wobec skarżącej nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne.

Zważywszy natomiast fakt, iż przedmiotem wniosku o umorzenie były zaległości składkowe skarżącej, jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą, za jej własne ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, zasadnie organ rozważał możliwość ich umorzenia w oparciu o przepisy par. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie powołanym przepisem zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Konstrukcja decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydawanej w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czy też w oparciu o par. 3 powołanego rozporządzenia, oparta jest na zasadzie tzw. uznania administracyjnego. Konstrukcja ta wyraża się w możliwości wyboru przez organ konsekwencji prawnych w ustalonym stanie faktycznym sprawy. Uznanie administracyjne nie polega więc na swobodzie organu administracji, w zakresie odnoszącym się do ustalania stanu faktycznego. Działając w ramach uznania administracyjnego organ administracji publicznej jest zobowiązany do szczegółowego zbadania stanu faktycznego i odzwierciedlenia w aktach sprawy wyniku postępowania dowodowego. Decyzja wydana w warunkach uznania administracyjnego nie może być więc decyzją dowolną, ale musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz w należyty sposób wyważać słuszny interes strony i interes społeczny ( publiczny). W tym względzie pożądane jest również operowanie w pełni zobiektywizowanymi kryteriami oceny spraw danego rodzaju. Podkreślenia przy tym wymaga, iż istotą działania w warunkach i ramach uznania administracyjnego jest to, że stwierdzenie występowania okoliczności odpowiadających takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru, może lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy, jak również, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia słusznego interesu strony ( vide: wyrok NSA z dnia 15 września 2011 II GSK 863/10 ( cbois.nsa.gov.pl.).

Postępowanie w niniejszej sprawie wszczęte zostało wnioskiem skarżącej z dnia [...] stycznia 2011 r. w którym sprecyzowała ona jakie konkretnie zaległości składkowe są przedmiotem jej wniosku. W tym miejscu wyjaśnić należy skarżącej, iż wbrew jej przekonaniu, sprawa wszczęta tym wnioskiem jest nową sprawą administracyjną, a nie tą samą, której dotyczył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 8 grudnia 2010 r. w sprawie I SA/Go 986/10. Faktem znanym sądowi z urzędu jak i samym stronom jest bowiem, iż sprawa zakończona wskazanym wyrokiem została wszczęta wcześniejszym wnioskiem skarżącej, którego przedmiotem było wyłącznie żądanie umorzenia odsetek od zaległości składkowych i to wydane w tym przedmiocie decyzje ZUS-u zostały uchylone przez Sąd. Tym samym przedmiot obu wniosków pozostawał odmienny. Przy tym, o ile zgodnie z przepisem art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty, to umorzenie odsetek nie powoduje umorzenia składek. Nadto jak wynika z ustaleń Sądu, po uchyleniu wskazanym wyrokiem - decyzji odmawiającej umorzenia odsetek postępowanie w tej sprawie zostało umorzone wobec złożenia przez stronę wniosku o umorzenie składek i odsetek.

Podkreślenia wymaga, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia składek wszczyna się na wniosek strony. Tym samym to wniosek strony wyznacza granice w których toczy się wszczęte nim postępowanie. Jego przedmiotem mogą zaś być wyłącznie składki na ubezpieczenie społeczne, a także na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy ( art. 32 ustawy o systemie ), które nie uległy przedawnieniu. W przypadku gdy wszczynający postępowanie wniosek dotyczy składek przedawnionych lub gdy uległy one przedawnieniu - w całości lub w części - w toku prowadzonego postępowania w przedmiocie umorzenia, polegać ono powinno umorzeniu w całości lub w części. W ocenie Sądu, w toku postępowania wywołanego wnioskiem o umorzenie zaległości składkowych na organie prowadzącym postępowanie ciąży – wynikający z art. 7 i 77 par. 1 Kpa w zw. z art. 123 ustawy o systemie - obowiązek rozważenia czy przedmiotem wniosku nie są składki przedawnione lub czy nie uległy one przedawnieniu w toku postępowania np. na etapie postępowania wywołanego wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy czy też doszło do przerwania biegu przedawnienia i z jakich przyczyn.

Zgodnie z przepisem art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ( w brzmieniu obowiązującym w dacie pojęcia zaskarżonej decyzji ) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Zgodnie zaś z przepisem ust. 5b, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy oraz uzasadnień decyzji z [...] kwietnia i [...] lipca 2011r. kwestii możliwego (częściowego) przedawnienia wskazanych we wniosku składek organy orzekające w sprawie nie poświęciły żadnych rozważań, wskazując jedynie, iż ich egzekucja nie została wszczęta. Wskazać też należy, że "najstarsze" ze składek, których umorzenia we wniosku z [...] stycznia 2011 r. domagała się skarżąca, to były składki na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy za styczeń 2001 r. oraz na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy od marca 2001 r. Tymczasem przedmiotem decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 roku była odmowa umorzenia składek za okres od marca 2001 r. tj. z pominięciem wskazanych powyżej składek za styczeń 2001 r. Wydając w wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. Prezes utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2011 r. w sprawie omowy umorzenia składek " za okresy i w kwotach wskazanych" wskazanych w tej decyzji. Brak przy tym wyjaśnienia w decyzjach z dnia [...] kwietnia i [...] lipca 2011 r. takiego zakresu orzekania, w szczególności czy miało to związek z uznaniem przedawnienia części wnioskowanych do umorzenia składek. Brak też wyjaśnienia, dlaczego przedmiotem odmowy umorzenia należności składkowych pozostawały składki na ubezpieczenie społeczne za wrzesień i październik 2009 r. i na ubezpieczenie zdrowotne za grudzień 2008 r. w sytuacji, gdy nie były one objęte wnioskiem skarżącej. Zarówno bowiem z tego wniosku jak i pisma przewodniego z dnia [...] stycznia 2011 r. wynika, że H.K. wnosiła o umorzenie składek dotyczących jej poprzedniej działalności gospodarczej z lat 2000-2002. Nadto skarżąca wskazywała w nim, że nie ma żadnych zaległości z tytułu składek z tytułu ponownej działalności gospodarczej, rozpoczętej w kwietniu 2008 r.

Już z powyższych wskazanych przyczyn zaskarżona decyzja podlegać musiała uchyleniu ze względu na niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy ( art. 7 i 77 par. 1 Kpa ), co do tego jaki jest przedmiot orzekania organu w kontekście przepisów o przedawnieniu należności składkowych ( art. 24 ust. 4 i n. ).

Niezależnie od tego wskazać należy na inne wady zaskarżonej decyzji. Wprawdzie bowiem jak wskazano już uprzednio ocena zawarta w wyroku z dnia 8 grudnia 2010 r. w sprawie I SA/Go 986/10 nie wiązała organów w niniejszej sprawie i art. 153 ppsa nie miał w niej zastosowania , to przyznać należy skarżącej rację o tyle, że decyzja kontrolowana w niniejszej sprawie powiela wady decyzji uchylonych przez Sąd w poprzednim postępowaniu. O ile bowiem organy dokonały ustaleń w zakresie sytuacji osobistej, zdrowotnej rodzinnej i majątkowej skarżącej i przytoczyły właściwe przepisy prawa materialnego, w oparciu o które może nastąpić umorzenie należności składkowych, to uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 Kpa. Zawiera streszczenie złożonych dokumentów przez stronę, przedstawia przepisy prawne i wyjaśnia przesłanki umorzenia należności jednakże dokonuje tego w sposób teoretyczny bez przeanalizowania indywidualnej sytuacji w jakiej znajduje się skarżąca. Brak w niej analizy tej sytuacji oraz wynikłych z niej argumentów uzasadniających konkluzję organu, iż skarżąca ma możliwość spłaty zadłużenia, bo jej sytuacja wprawdzie trudna, to nie pozbawia jej takich możliwości. Brak jest w decyzji stanowiska organu w zakresie tego jaką kwotą dochodu dysponuje strona by, z jednej strony zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe swoje i córki, a drugiej mieć zdolność spłaty powstałego zadłużenia bez uszczerbku dla tychże potrzeb. Wiąże się to z koniecznością dokonania przez organ całościowego zestawienia przychodów i wydatków tj. zestawienia sumarycznego obejmującego miesięczne dochody skarżącej brutto i netto oraz koszty utrzymania jej dwuosobowej rodziny. Dopiero takie zestawienie mogłyby stanowić podstawę do oceny czy nie zachodzi stan, w którym spłacanie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie mogłoby pozbawić dłużnika i jego rodzinę niezbędnych środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Prezes ZUS- u nie wziął pod uwagę widzianej całościowo sytuacji skarżącej i nie wskazał jasno, czy przy poziomie jej dochodów netto istnieje realna możliwość spłaty zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Uzasadnienie decyzji jest nieprzekonujące i odbiega od zasad ogólnych postępowania administracyjnego, przede wszystkim co do obowiązku wyjaśniania przesłanek zasadności rozstrzygnięcia oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa i podnoszenia ich świadomości i kultury prawnej, co w efekcie przesądza o istotnej wadliwości zaskarżonej decyzji . Należy przy tym wskazać, iż powoływany przez organ stan finansów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jako zdaniem organu - istotna okoliczność odmowy umorzenia składek, został już uwzględniony przez samego ustawodawcę przy ustalaniu szczegółowych zasad ich umarzania w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wynika to z treści przepisu art. 28 ust. 3b ustawy o systemie. W zawartej w nim delegacji ustawowej dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego ustawodawca wskazał, iż określi on, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Tym samym ograniczenie przesłanek umorzenia jedynie do tych sytuacji, związanych z ważnym interesem ubezpieczonego, które wskazane zostały w par. 3 rozporządzenia, oznacza równocześnie uwzględnienie stanu finansów ubezpieczeń społecznych przez eliminację innych nie objętych dyspozycją tego przepisu. W ocenie Sądu, również i te przyczyny uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c ppsa.

Niezasadne natomiast pozostawały zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisu art. 10 par. 1 Kpa. Wprawdzie bowiem w aktach administracyjnych sprawy brak jest dowodu doręczenia skarżącej pisma z dnia [...] maja 2011 r. informującego o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów lub zgłoszenia nowych, to do strony skierowane zostało w tym przedmiocie kolejne pismo z dnia [...] czerwca 2011 r., doręczone jej 14 czerwca. Poinformowano w nim skarżącą, że wniosek o umorzenie zostanie załatwiony w terminie do 5 lipca ze względu na konieczność umożliwienia stronie zapoznania się i wypowiedzenia co do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Z kolei zasadny zarzut naruszenia przepisu art. 36 par. 1 Kpa samoistnie nie ma wpływu na treść decyzji podjętej w sprawie.

Rozpatrując ponownie sprawę organ powinien rozważyć wskazane okoliczności dotyczące zakresu wniosku skarżącej i zakresu swego orzekania w sprawie, rozważyć kwestie ewentualnego przedawnienia składek, a w dalszej kolejności dokonać ustaleń faktycznych wskazanych w niniejszym uzasadnieniu i na ich podstawie ukształtować swoją ocenę sytuacji skarżącej, wydając w tym zakresie stosowne rozstrzygnięcie w warunkach wynikających z przepisu art. 153 ppsa.

Reasumując należy stwierdzić, iż Sąd dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania z obrotu prawnego.