Wyrok NSA, sygn. akt II SA 309/02
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2003-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 646  Prawo własności przemysłowej
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1985 nr 5 poz. 17
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych.
Teza: Uznanie znaku towarowego /usługowego/ za powszechnie znany w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych /Dz.U. nr 5 poz. 17 ze zm./, a więc używany w obrocie gospodarczym w większym rozmiarze, nie musi oznaczać znajomości tego znaku przez co najmniej 50 procent populacji społeczeństwa; wystarczająca jest znajomość znaku przez odpowiednio znaczący krąg potencjalnych dystrybutorów towarów oznaczanych takim znakiem, czy też ich odbiorców.

TEZY

Uznanie znaku towarowego /usługowego/ za powszechnie znany w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych /Dz.U. nr 5 poz. 17 ze zm./, a więc używany w obrocie gospodarczym w większym rozmiarze, nie musi oznaczać znajomości tego znaku przez co najmniej 50 procent populacji społeczeństwa; wystarczająca jest znajomość znaku przez odpowiednio znaczący krąg potencjalnych dystrybutorów towarów oznaczanych takim znakiem, czy też ich odbiorców.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Stowarzyszenia Producentów Żywności Metodami Ekologicznymi "E." w P. k/T. na decyzję Urzędu Patentowego z dnia 25 maja 2000 r., (...) w przedmiocie unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowego "E." - uchyla zaskarżoną decyzję; (...).


UZASADNIENIE

Postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w T. z dnia 1 września 1989 r. (...) wpisano do rejestru stowarzyszeń Stowarzyszenie Producentów Żywności Metodami Ekologicznymi "E." z siedzibą w P. k/T., zwane dalej "stowarzyszeniem". W świetle statutu celem tej organizacji jest m.in. atestacja gospodarstw i przetwórni spełniających kryteria stowarzyszenia /par. 8 pkt 3/. Zgodnie z par. 7 pkt 2 statutu gospodarstwa i przetwórnie spełniające kryteria stowarzyszenia mogą uzyskać atest uprawniający do opatrywania produktów znakiem "E.". Stowarzyszenie może zlecić niezależnej jednostce kontrolę gospodarstw i przetwórni na zgodność z kryteriami rolnictwa ekologicznego stowarzyszenia /par. 7 pkt 3/. Stosownie zaś do par. 7 pkt 1 statutu znak słowno-graficzny "E." jest zastrzeżony w Urzędzie Patentowym. Znak ten w dniu 1 października 1990 r. został wpisany do rejestru znaków towarowych pod numerem R-72577 dla towarów w klasie towarowej 35 i 41.

W dniu 30 lipca 1993 r. "E." Spółka z o.o. w W. /obecnie w W./, zwana dalej "spółką", zgłosiła do rejestracji w Urzędzie Patentowym znak słowno-graficzny "E.". Decyzją Urzędu Patentowego z dnia 5 lutego 1996 r. (...) dokonano na rzecz Spółki rejestracji wnioskowanego znaku towarowego dla oznaczania towarów i usług wymienionych w wykazie zgłoszeniowym. Dotyczy to towarów i usług:

- klasa 29: zabielacz do kawy; wiórki kokosowe; rodzynki; migdały; orzechy laskowe; orzechy arachidowe prażone, orzechy solone; orzechy arachidowe niełupane

- klasa 30: kakao; czekolada w proszku; wyroby cukiernicze; słodycze; kawa naturalna; kawa instant; kawa cappucino; krem czekoladowy; krem czekoladowo-orzechowy; krem z orzechów arachidowych

- klasa 32: napoje instant zawierające kakao; napoje herbaciane i owocowe instant; napoje bezalkoholowe

- klasa 39: konfekcjonowanie towarów

- klasa 42: dostarczanie żywności; informacje /doradztwo/ w zakresie spożycia zdrowej żywności.

W dniu 14 września 1999 r. stowarzyszenie wystąpiło do Urzędu Patentowego z wnioskiem o unieważnienie prawa z rejestracji znaku towarowego słowno-graficznego "E." udzielonego na rzecz spółki. Jako podstawę unieważnienia stowarzyszenie powołało naruszenie przy rejestracji przepisów art. 4 i art. 9 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych /Dz.U. nr 5 poz. 17 ze zm./, zwanej ustawą o znakach towarowych. Stosownie do art. 4 ust. 1 tej ustawy znakiem towarowym może być znak nadający się do odróżniania towarów lub usług określonego przedsiębiorstwa od towarów lub usług tego samego rodzaju innych przedsiębiorstw. W świetle zaś ust. drugiego powołanego artykułu znakiem towarowym może być w szczególności wyraz, rysunek, ornament, kompozycja kolorystyczna, forma plastyczna, melodia lub inny sygnał dźwiękowy bądź zestawienie tych elementów. Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o znakach towarowych niedopuszczalna jest rejestracja znaku dla towarów tego samego rodzaju, jeżeli jest podobny w takim stopniu do znaku towarowego zarejestrowanego na rzecz innego przedsiębiorstwa, że w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego mógłby wprowadzać w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów. Natomiast w świetle art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy o znakach towarowych niedopuszczalna jest rejestracja znaku dla towarów tego samego rodzaju, jeżeli jest podobny w takim stopniu do znaku towarowego powszechnie znanego w Polsce jako znaku dla towarów pochodzących z innego przedsiębiorstwa, że w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego mógłby wprowadzać w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów.

Według stowarzyszenia znak "Ekoland" zarejestrowany na rzecz spółki nie posiada dostatecznych znamion odróżniających, ponieważ stał się oznaczeniem powszechnie znanym, jednoznacznie kojarzonym z rolnictwem ekologicznym. Ponadto sporny znak jest podobny /identyczny/ do części słownej znaku "Ekoland" zarejestrowanego wcześniej na rzecz stowarzyszenia, przeznaczonego do oznaczania towarów i usług podobnych w klasach 35 i 41. Wspomnianym znakiem stowarzyszenie oznacza produkty z gospodarstw ekologicznych kontrolowanych przez stowarzyszenie. Tym samym w następstwie używania od 1989 r. oznaczenia "Ekoland" stało się ono oznaczeniem powszechnie znanym w Polsce, kojarzonym z rolnictwem ekologicznym.

Spółka wniosła o oddalenie wniosku. Wbrew stanowisku stowarzyszenia oznaczenie "E." ma zdolność odróżniającą skoro, co przyznało ono, odróżnia towary pochodzące z gospodarstw ekologicznych od innych towarów. Akcentowała brak jednorodności towarów oznaczanych przeciwstawionymi znakami towarowymi. Wskazywała na różnice w grafice i kolorystyce obu znaków, co ma decydujący wpływ na ich postrzeganie przez odbiorców. Znak "Ekoland" stanowi też nazwę firmy spółki i służy do oznaczania towarów i usług będących przedmiotem jej działalności. Natomiast stowarzyszenie używa znaku "Ekoland" do oznaczania towarów osób trzecich, zaznaczając w ten sposób jedynie ekologiczne cechy produktów. Spółka kwestionowała też powszechną znajomość w Polsce znaku "Ekoland" w dacie zgłoszenia go do rejestracji.

W piśmie procesowym z dnia 4 kwietnia 2000 r. stowarzyszenie rozszerzyło podstawę prawną unieważnienia prawa z rejestracji znaku "Ekoland" o art. 8 pkt 1 i 2 ustawy o znakach towarowych. Zgodnie z art. 8 pkt 1 ustawy niedopuszczalna jest rejestracja znaku, który jest sprzeczny z obowiązującym prawem lub zasadami współżycia społecznego. Natomiast stosownie do art. 8 pkt 2 ustawy o znakach towarowych niedopuszczalna jest rejestracja znaku, który narusza prawa osobiste lub majątkowe osób trzecich. Stowarzyszenie powołało się także na art. 16 porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej - TRIPS /Dz.U. 1996 nr 32 poz. 143/. W świetle art. 16 ust. 1 TRIPS właściciel zarejestrowanego znaku towarowego będzie miał wyłączne prawo powstrzymywania wszelkich osób trzecich od używania w działalności handlowej bez jego zgody identycznych lub podobnych oznaczeń dla towarów lub usług identycznych lub podobnych do tych, dla których znak towarowy jest zarejestrowany, gdy takie ich użycie mogłoby stwarzać prawdopodobieństwo pomyłki. W przypadku użycia identycznego oznaczenia dla identycznych towarów lub usług, prawdopodobieństwo pomyłki będzie domniemane. Określone powyżej prawa nie będą naruszały praw istniejących wcześniej, ani nie będą miały wpływu na możliwość przyznawania przez Członków praw na podstawie używania znaku. Zgodnie z art. 16 ust. 2 TRIPS art. 6bis Konwencji paryskiej /1967/ będzie miał zastosowanie odpowiednio do usług. Przy określaniu, czy znak towarowy jest powszechnie znany, Członkowie wezmą pod uwagę znajomość tego znaku towarowego w odpowiednim kręgu odbiorców, włączając jego znajomość na terytorium zainteresowanego Członka będącą wynikiem promocji tego znaku towarowego. Stosownie zaś do art. 16 ust. 3 TRIPS art. 6bis Konwencji paryskiej /1967/ będzie miał zastosowanie odpowiednio do towarów lub usług, które nie są podobne do tych, dla których znak towarowy jest zarejestrowany, jeżeli używanie tego znaku towarowego w stosunku do tych towarów lub usług wskazywałoby na związek pomiędzy tymi towarami lub usługami i właścicielem zarejestrowanego znaku towarowego, a także jeżeli interesy właściciela zarejestrowanego znaku towarowego mogą doznać uszczerbku z powodu takiego użycia znaku.

Urząd Patentowy, działający w trybie postępowania spornego, decyzją z dnia 25 maja 2000 r., (...) oddalił wniosek o unieważnienie prawa z rejestracji znaku towarowego spółki nr R-8823.

Według Urzędu Patentowego nie znajduje w sprawie zastosowania art. 4 ustawy o znakach towarowych. Nie można bowiem przyjąć, aby oznaczenie "Ekoland" w stosunku do towarów i usług jednego uprawnionego posiadało zdolność odróżniającą, zaś w stosunku do drugiego takiej zdolności nie posiadało. Stowarzyszenie podkreślało zresztą, iż oznaczenie "Ekoland", wobec funkcjonowania stowarzyszenia na rynku od 1989 r., nabyło wtórną zdolność odróżniającą, jako oznaczenie powszechnie znane w Polsce, kojarzące się jednoznacznie z rolnictwem ekologicznym.

Ponadto, zdaniem Urzędu Patentowego, wykazanie niedopuszczalności rejestracji znaku towarowego w oparciu o przepisy art. 8 pkt 1 i 2 ustawy o znakach towarowych wymagało udowodnienia spółce, że zgłaszając znak "Ekoland" do rejestracji działała w złej wierze. Taki zaś fakt nie miał miejsca w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego. Wprawdzie spółka zgłosiła do rejestracji sporny znak później niż stowarzyszenie, ale z samego faktu zgłoszenia znaku o identycznej części słownej nie można wnioskować złej wiary spółki, tj. naruszenia zasad współżycia społecznego oraz cudzych praw majątkowych i osobistych.

Stowarzyszenie, jak to podkreślił Urząd Patentowy, używa zarejestrowanego na swoją rzecz znaku w stosunku do towarów osób trzecich, zaznaczając w ten sposób jedynie ich cechy ekologiczne. Znak "Ekoland" nie jest więc kojarzony przez krajowych odbiorców z określonymi i konkretnymi towarami stowarzyszenia, ponieważ znak ten nie służy wyróżnianiu towarów ze względu na pochodzenie od konkretnego producenta. Wskazuje natomiast na jedną z właściwości towaru, jaką jest pochodzenie z upraw ekologicznych. W rezultacie, skoro na rynku nie ma towarów produkowanych bezpośrednio przez stowarzyszenie oznaczonych znakiem "Ekoland", brak jest podstaw do uznania, aby spółka zawłaszczyła cudze oznaczenie, wykorzystując jego renomę dla oznaczania swoich towarów.

Niezależnie od powyższego oba przeciwstawione znaki towarowe "Ekoland" są znakami słowno-graficznymi, gdzie obok identycznej części słownej dużą rolę odróżniającą pełni grafika i kolorystyka. A ta grafika i kolorystyka jest, zdaniem Urzędu Patentowego, zupełnie różna, niewprowadzająca tym samym odbiorców w błąd co do pochodzenia towarów.

Urząd Patentowy nie podzielił też stanowiska stowarzyszenia w kwestii powszechnej znajomości zarejestrowanego na jego rzecz znaku towarowego. Znak "Ekoland", zarejestrowany na rzecz stowarzyszenia, nie służy bowiem do oznaczania konkretnych towarów stowarzyszenia, lecz wskazuje na cechę towarów produkowanych przez producentów skupionych w stowarzyszeniu, tj. ich pochodzenie z ekologicznych upraw. Skoro więc nie można takiego znaku przypisać do towarów konkretnego producenta, tym samym nie można uznać jego powszechnej znajomości u odbiorcy, jako znaku określonego producenta. W obrocie gospodarczym używane jest wiele oznaczeń, które odwołują się do naturalnego środowiska, zdrowej żywności, ekologii, biologicznej czystości produktu. W świadomości odbiorcy nie występują one jednak jako oznaczenia towarów od konkretnych producentów, gdyż nie może ich odbiorca indywidualizować, lecz jako pojęcia określające ich cechę. Uznanie zaś znaku za powszechnie znany może nastąpić tylko wtedy, gdy znak jest rozpoznawany jako znak konkretnego producenta. Z tych też względów notatki prasowe i publikacje w czasopismach, informujące o działalności Stowarzyszenia "Ekoland" w zakresie szerzenia produkcji i konsumpcji ekologicznej żywności, nie mogą być dowodem na powszechną znajomość znaku towarowego "Ekoland", skoro wspomniane oznaczenie odnosi się jedynie do nazwy stowarzyszenia, bez jego promocji jako nazwy znaku towarowego służącego do oznaczania towarów od konkretnego producenta. Nie ma więc tutaj znaczenia długotrwałość występowania oznaczenia "Ekoland" na rynku, gdyż odbiorca nie jest w stanie na podstawie znaku przypisać określonego towaru konkretnemu przedsiębiorcy.

Również, zdaniem Urzędu Patentowego, próba powołania się stowarzyszenia na przepis art. 16 TRIPS nie znajduje uzasadnienia. W dacie składania wniosku o unieważnienie prawa z rejestracji znaku "Ekoland", tj. 14 września 1999 r., TRIPS nie był w Polsce obowiązującym źródłem prawa /obowiązuje bowiem od 1 stycznia 2000 r./. Ponadto stowarzyszenie nie wykazało, aby znak "Ekoland" w dacie zgłoszenia do rejestracji był znakiem powszechnie znanym.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego stowarzyszenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w postępowaniu administracyjnym, wniosło o uchylenie decyzji Urzędu Patentowego z dnia 25 maja 2000 r., (...). Akcentuje swoje istnienie od 1 września 1989 r. i nieprzerwane używanie w jego oznaczeniu nazwy "Ekoland", wykorzystanej w zgłoszonym przez to stowarzyszenie do rejestracji znaku towarowym słowno-graficznym, który w warstwie słownej zawiera wyraz "Ekoland". Znakiem tym oznaczane są produkty z gospodarstw ekologicznych, którym stowarzyszenie nadało prawo używania tego znaku po sprawdzeniu, że produkty te spełniają ustalone przez zespół ekspertów "kryteria rolnictwa ekologicznego. Producenci żywności, którzy uzyskali prawo znakowania swych produktów znakiem towarowym "Ekoland", są kontrolowani przez stowarzyszenie w zakresie jakości ekologicznej produkowanej żywności, jak też zgodnego z zasadami oznakowania towarów. Natomiast spółka, przynależąc także do branży producentów środków spożywczych, w lipcu 1993 r., kiedy dokonywała zgłoszenia swego znaku słowno-graficznego "Ekoland", powinna była być świadoma istnienia stowarzyszenia i obecności na rynku produktów oznaczanych znakiem towarowym "Ekoland".

Stowarzyszenie wskazuje również na przepis par. 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 15 lipca 1994 r. w sprawie znakowania środków spożywczych, używek i substancji dodatkowych dozwolonych, przeznaczonych do obrotu /Dz.U. nr 86 poz. 402/, stosownie do którego znakowanie środka spożywczego może zawierać oznaczenia odwołujące się przykładowo do wyprodukowania produktu metodami ekologicznymi, ale tylko w przypadku posiadania atestu potwierdzającego sposób produkcji.

Podtrzymuje stanowisko prezentowane w postępowaniu administracyjnym, że sporna rejestracja narusza powoływane przepisy ustawy o znakach towarowych, a w szczególności art. 8 pkt 1 tej ustawy. Zarzuca Urzędowi Patentowemu wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu o niekompletną i nieprawidłową ocenę stanu faktycznego i prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 21 ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd ten jest powołany do badania legalności zaskarżonych decyzji, to jest ich zgodności z przepisami postępowania administracyjnego oraz przepisami prawa materialnego. Ponadto, stosownie do art. 51 ustawy, Sąd nie jest związany granicami skargi. Badając skargę w powyższym zakresie, Sąd stwierdził naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem rozpoznania Sądu jest odwołanie od decyzji Urzędu Patentowego w sprawie o unieważnienie prawa z rejestracji znaku towarowego "Ekoland", wniesione przez stowarzyszenie do Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym RP. Do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej /Dz.U. 2001 nr 49 poz. 508 ze zm./, zwanej prawo własności przemysłowej, odwołania w tych sprawach rozpatrywane były w Komisji Odwoławczej /art. 50 ustawy o znakach towarowych/. W związku z wejściem w życie prawa własności przemysłowej w dniu 22 sierpnia 2001 r., sprawa, stosownie do art. 318 ust. 2 tej ustawy, przekazana została do rozpatrzenia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, który zgodnie z przepisami określającymi jego właściwość oraz stosownie do art. 317 prawa własności przemysłowej odwołanie to potraktował jako skargę.

Ustawa - Prawo własności przemysłowej w art. 315 ust. 3 wyraża zasadę, w myśl której zdolność ochronną znaków towarowych zarejestrowanych lub zgłoszonych do rejestracji przed dniem 22 sierpnia 2001 r. ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. Przepisami, stanowiącymi podstawę do oceny zdolności ochronnej znaku towarowego słowno-graficznego "Ekoland", są zatem przepisy ustawy o znakach towarowych.

Zaskarżoną decyzją, oddalając wniosek o unieważnienie spornego znaku "Ekoland", Urząd Patentowy nie zgodził się ze stanowiskiem stowarzyszenia, upatrującego w rejestracji spornego znaku naruszenie przepisów art. 4; art. 8 pkt 1 i 2, art. 9 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o znakach towarowych oraz art. 16 TRIPS.

Spośród wskazanych przez stowarzyszenie podstaw unieważnienia omawianego znaku towarowego podzielić należy stanowisko Urzędu Patentowego, że zakwestionowana rejestracja nie naruszała przepisu art. 4 ustawy o znakach towarowych oraz art. 16 TRIPS. I tak, w świetle przepisu art. 4 ustawy o znakach towarowych, zdolność odróżniająca towary lub usługi określonego przedsiębiorcy od towarów lub usług innych przedsiębiorców, jaką pełni znak towarowy, ma charakter abstrakcyjny. Przy takim założeniu słowo "Ekoland" może być znakiem towarowym, gdyż odpowiada kryteriom, o którym mowa w przepisie art. 4 ust. 2 ustawy o znakach towarowych. Zgodnie z tym przepisem właściwości umożliwiające odróżnianie towarów w obrocie mają wyrazy, rysunki, ornamenty, kompozycje kolorystyczne, formy plastyczne, melodie lub inne sygnały dźwiękowe bądź zestawienia tych elementów. Innymi słowy, przepis art. 4 ustawy o znakach towarowych ma znaczenie jedynie dla kwestii, czy oznaczenie może być w ogóle znakiem towarowym. W piśmiennictwie trafnie się w związku z tym podkreśla, że art. 4 ustawy o znakach towarowych może być samodzielną podstawą odmowy rejestracji w tych wszystkich przypadkach, gdy w ogóle nie ma znaku jako samodzielnego bytu i że z tego właśnie powodu w praktyce przepis ten, jako podstawa odmowy rejestracji, ma niewielkie znaczenie praktyczne /zob. R. Skubisz, Prawo znaków towarowych. Komentarz, Warszawa 1997, str. 33-34/. Abstrakcyjną zdolność odróżniania, o której mowa w art. 4 ustawy o znakach towarowych, należy odróżniać od konkretnie ujętej w art. 7 zdolności odróżniającej. Dopiero po ustaleniu, że mamy do czynienia ze znakiem towarowym /art. 4 ustawy o znakach towarowych/, badaniu podlega jego zdolność odróżniająca in concreto /art. 7 ustawy o znakach towarowych/. Jednakże w niniejszej sprawie stowarzyszenie nie zarzucało spornej rejestracji naruszenia art. 7 ustawy o znakach towarowych.

Również, jak to trafnie wywiedziono w zaskarżonej decyzji, rejestracja na rzecz spółki znaku "Ekoland" nie naruszała art. 16 TRIPS, skoro w dacie zgłoszenia tego znaku do rejestracji Rzeczypospolita Polska nie była jeszcze stroną tej umowy międzynarodowej.

Natomiast w pozostałym zakresie nie można odmówić słuszności stanowisku stowarzyszenia prezentowanemu w postępowaniu przed Urzędem Patentowym i w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wbrew poglądowi wyrażonemu w zaskarżonej decyzji niedopuszczalność rejestracji z powodów wskazanych w art. 8 pkt 1 i 2 ustawy o znakach towarowych nie musi być spowodowana złą wiarą zgłaszającego. Przepis art. 8 pkt 2 ustawy o znakach towarowych, stosownie do którego niedopuszczalna jest rejestracja znaku, który narusza prawa osobiste lub majątkowe osób trzecich, nie odwołuje się do złej wiary zgłaszającego. Podobnie też, sprzeczność rejestracji z obowiązującym prawem, jako jedna z przesłanek niedopuszczalności rejestracji w świetle art. 8 pkt 1 ustawy o znakach towarowych, również nie wymaga działania zgłaszającego w złej wierze. Zaskarżona decyzja, odwołująca się jedynie do kwestii złej wiary zgłaszającego, zapadła więc z naruszeniem art. 8 pkt 1 i 2 ustawy o znakach towarowych.

Znak "Ekoland", co wymaga podkreślenia, stanowi zarówno element nazwy stowarzyszenia, jak i spółki. W sprawie może mieć zatem znaczenie, który ze wspomnianych podmiotów wcześniej używał oznaczenia "Ekoland". Okoliczność ta nie została wyjaśniona przez Urząd Patentowy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego /por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 1988 r., II CR 367/87; OSP 1990 nr 9 poz. 328 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1994 r., III CZP 109/94; OSNC 1995 nr 1 poz. 18/, a także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego /por. wyrok z dnia 10 stycznia 2002 r., II SA 3390/01/ dominuje pogląd, w świetle którego, jeżeli występuje kolizja między prawem wynikającym z uzyskanej rejestracji znaku towarowego, a prawem do ochrony nazwy przedsiębiorstwa, wpisanej do odpowiedniego rejestru, i działającego na rynku przed uzyskaniem przez drugi podmiot rejestracji znaku towarowego o identycznym brzmieniu z nazwą przedsiębiorstwa, priorytet należy przyznać ochronie prawa podmiotowego do nazwy przedsiębiorstwa istniejącego już w chwili rejestracji znaku towarowego. Nazwa firmy nie korzysta jednakże z absolutnej ochrony /zob. M. Kępiński, glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 1988 r., II CR 367/87 - OSP 1990 z. 9 str. 703-707; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 1990 r., I CR 529/90 - Orzecznictwo Gospodarcze 1992 z. 2 poz. 25, a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2002 r. II SA 2914/01/. Niewątpliwie silniejszą ochronę należałoby tutaj przyznać podmiotowi wcześniej istniejącemu na rynku i używającego w obrocie spornego oznaczenia, tym bardziej gdy towary i usługi obu firm są podobne i tym samym zachodzi niebezpieczeństwo wprowadzenia odbiorców w błąd co do pochodzenia towarów /usług/. Jednakże, co jest mankamentem zaskarżonej decyzji, Urząd Patentowy nie ustalił, czy towary i usługi oznaczane przeciwstawionymi znakami, odnoszącymi się do artykułów żywnościowych, są podobne w stopniu mogącym odbiorcę w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego wprowadzić w błąd co do pochodzenia. Przesądzenie istnienia takiego podobieństwa mogłoby stanowić podstawę dla unieważnienia późniejszej rejestracji, stosownie do przepisu art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o znakach towarowych.

Niezależnie od powyższego, nie dopatrując się istnienia podobieństwa pomiędzy znakami towarowymi używanymi przez strony, a także oznaczeniami ich firm, Urząd Patentowy uczynił to bez analizy grafiki i kolorystyki przeciwstawionych oznaczeń. Nie uzasadnił też, dlaczego wspólny element nazwy obu stron /"Ekoland"/, będący jednocześnie znakiem towarowym, nie spełnia w sposób wystarczający funkcji indywidualizującej. Można dodać, że w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego naruszenie nazwy osoby prawnej, jako dobra osobistego, może nastąpić w razie używania przez nieuprawnionego nie tylko pełnej nazwy, ale i jej części. Dotyczy to sytuacji, gdy ta część oznaczenia spełnia w sposób wystarczający funkcję indywidualizującą osobę prawną, która umożliwia jednoznaczną identyfikację tej osoby i jej odróżnienie od innych podmiotów, dlatego, że tworzące część nazwy oznaczenie ma samo w sobie dostateczną moc dystynktywną /wyrok z dnia 28 października 1998 r., II CKN 25/98 - OSNC 1999 nr 4 poz. 80/.

W zaskarżonej decyzji, jak to już wyżej wskazano, niepodzielono stanowiska stowarzyszenia o powszechnej znajomości znaku "Ekoland", którym oznaczane są towary gospodarstw i przetwórni spełniających ustalone przez stowarzyszenie kryteria rolnictwa ekologicznego. Uzasadnienia stanowiska, którym kierował się Urząd Patentowy odmawiając znakowi stowarzyszenia przymiotu powszechnej znajomości, Sąd nie podziela. Na ustalenia Urzędu Patentowego, jak można sądzić, mogło mieć wpływ niedostrzeganie charakteru znaku stowarzyszenia, jako odpowiadającego kryteriom wspólnego znaku towarowego gwarancyjnego. Taki znak już w swym założeniu nie zakłada oznaczania nim przez organizację, na rzecz której zostało udzielone prawo ochronne, własnych towarów i usług, lecz towarów wytwarzanych przez przedsiębiorców, stosujących się do zasad ustalonych w regulaminie znaku przyjętym przez uprawnioną organizację i podlegających w tym zakresie jej kontroli. Zatem, fakt nieoznaczania przez stowarzyszenie własnych towarów znakiem "Ekoland" nie może być, jak to przyjął Urząd Patentowy, sam przez się przeszkodą w uznaniu tego znaku za powszechnie znany. Nie można również zgodzić się z argumentacją Urzędu Patentowego, stosownie do której oznaczanie znakiem "Ekoland" towarów gospodarstw i przetwórni spełniających kryteria rolnictwa ekologicznego szkodzi w uznaniu tego znaku za powszechnie znany, a to dlatego, że znak nie jest kojarzony przez odbiorcę z produktami konkretnego producenta.

Na uzyskanie przez znak towarowy przymiotu powszechnej znajomości ma przede wszystkim wpływ intensywność jego używania w obrocie, a także reklama w środkach masowego przekazu. Używanie w obrocie gospodarczym znaku w odniesieniu do towarów i usług jest naturalną drogą prowadzącą dla uzyskania przez znak przymiotu powszechnej znajomości. Co więcej, uzyskanie prawa ochronnego na znak towarowy rodzi obowiązek używania znaku, pod rygorem jego wygaśnięcia /art. 25 pkt 3 ustawy o znakach towarowych/. Jednakże nie oznacza to powinności oznaczania tym znakiem towarów i usług uprawnionego z rejestracji. Przejawem używania znaku towarowego może być bowiem również upoważnienie innych przedsiębiorców do używania znaku dla towarów objętych rejestracją, poprzez zawarcie przez uprawnionego z rejestracji z innymi przedsiębiorcami umowy licencyjnej /art. 17 ust. 1 ustawy o znakach towarowych/. W następstwie zawierania takich umów oczywiście wzrasta zakres i intensywność używania znaku w obrocie gospodarczym, co sprzyja uzyskiwaniu przez znak cechy powszechnej znajomości.

Niewątpliwie pierwszoplanową funkcją znaku towarowego jest funkcja oznaczenia pochodzenia towaru /usługi/, czyli funkcja odróżniania. Znak wskazuje, że towar nim opatrzony pochodzi z przedsiębiorstwa osoby używającej tego znaku albo z innych przedsiębiorstw związanych z nim organizacyjnie, gospodarczo lub prawnie w sposób, który ma wpływ na powstanie lub zbyt towarów ze znakiem. Wobec tego zaś, że używanie znaku /sprzedaż towarów ze znakiem, reklama/ wywołuje u osób mających z nim styczność wyobrażenia dotyczące jakości towarów - znak towarowy pełni ponadto funkcję jakościową. Wreszcie, w tych wszystkich przypadkach, w których znak został utrwalony /w pozytywny sposób/ w świadomości nabywcy towarów i zwraca uwagę na każdy towar nim opatrzony - znak pełni funkcję reklamową /I. Wiszniewska, Znaki towarowe w prawie własności przemysłowej, PPH 2001 nr 12 str. 15/. Z omawianych względów nie można, jak to czyni Urząd Patentowy, zacieśnić funkcji znaku towarowego /usługowego/, w tym również powszechnie znanego, jedynie do funkcji oznaczenia pochodzenia towaru. Sąd nie podziela więc stanowiska Urzędu Patentowego, że znak powszechnie znany to również taki, który powinien być rozpoznawany przez odbiorcę jako znak konkretnego przedsiębiorcy, który tym znakiem oznacza swoje towary.

Uznanie znaku towarowego /usługowego/ za powszechnie znanego w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy o znakach towarowych, a więc używanego w obrocie gospodarczym w większym rozmiarze, nie musi oznaczać znajomości tego znaku przez co najmniej 50 procent populacji społeczeństwa. Wystarczać tutaj powinna znajomość znaku przez odpowiednio znaczący krąg potencjalnych dystrybutorów towarów oznaczanych takim znakiem, czy też ich odbiorców. Przedsiębiorca używając w obrocie gospodarczym znak towarowy w odniesieniu do towarów i usług nie zawsze czyni to celem przyciągnięcia odbiorców rekrutujących się z całej populacji społeczeństwa. Decyduje tutaj w istotnym stopniu zakres i charakter prowadzonej działalności gospodarczej. Stąd nader często przedsiębiorca kieruje swoją ofertę, oznaczoną znakiem towarowym, do określonej grupy odbiorców, konkurując z innymi przedsiębiorcami o pozyskanie tych właśnie nabywców. Wychodząc z tego punktu widzenia znak powszechnie znany, w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy o znakach towarowych, powinien być przede wszystkim znany przez dystrybutorów i odbiorców, do których przedsiębiorca kieruje swą ofertę oznaczoną danym znakiem. Zatem, dla uznania znaku za powszechnie znany znak ten nie musi być znany przez znaczącą część całego społeczeństwa.

W zaskarżonej decyzji Urząd Patentowy stwierdził wprawdzie fakt oznaczania znakiem stowarzyszenia towarów gospodarstw i przetwórni spełniających kryteria rolnictwa ekologicznego, a także propagowanie działalności stowarzyszenia oraz znaku "Ekoland" m.in. w prasie fachowej, a więc w odniesieniu do określonego kręgu potencjalnych dystrybutorów i odbiorców towarów oznaczanych wspomnianym znakiem, jednakże nie dokonał na tej podstawie ustalenia, czy znak "Ekoland", na który przysługuje stowarzyszeniu prawo ochronne, jest znakiem powszechnie znanym w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy o znakach towarowych. Ustalenie to ma istotne znaczenie w sprawie. Znak powszechnie znany nie może być bowiem zarejestrowany przez podmiot nieuprawniony.

Z omawianych względów zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, stosownie do przepisu art. 22 ust. 1 pkt 1 i art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 55 ust. 1 powołanej ustawy.