Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1077/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1383
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), Asesor WSA Karolina Kisielewicz, Protokolant starszy specjalista Małgorzata Plichta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi D. J. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego J.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej organem/ZUS) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.), decyzją z [...] marca 2019 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku z [...] lutego 2019 r. Pani J.S. – matki - reprezentującej małoletnią D.J. (skarżąca) o ponowne rozpatrzenie sprawy renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej po zmarłym ojcu R.J., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...]

Skarżąca wystąpiła do ZUS z wnioskiem z [...] lutego 2019 r. o przyznanie specjalnej renty rodzinnej w drodze wyjątku dla dziecka, którego ojcem był R.J. Wskazała, że śmierć ojca dziecka nastąpiła w wypadku komunikacyjnym w dniu [...] października 2018 r. w W. i spowodowana była przez nieznanego sprawcę, kierującego nieustalonym pojazdem. Podniosła, że śmierć przerwała aktywne uczestnictwo ojca dziecka w wychowaniu dziecka polegającym nie tylko na partycypacji w kosztach utrzymania poprzez płacenie alimentów, sponsorowanie wyjazdów wakacyjnych ale także w pomaganiu w realizacji zainteresowań pozalekcyjnych (konie, muzyka, narty, nauka języka angielskiego, itp.).

Podniosła, że śmierć ojca dziecka doprowadziła do pogorszenia się sytuacji życiowej trzynastoletniej dziewczynki, gdyż to na matce dziecka spoczywać będą dzielone dotychczas wspólnie obowiązki rodzicielskie. Wskazała, że wskutek śmierci taty doszło nieodwracalnego zerwania więzi rodzinnych oraz prawa do posiadania jednej z najbliższych osób. Ponadto jej zdaniem pogorszeniu ulegnie sytuacja materialna dziecka wskutek braku alimentów oraz innych świadczeń , które finansował R.J. Podniosła, że małoletniej nie przysługuje prawo do renty rodzinnej, ponieważ zmarły nie spełniał jednego z warunków koniecznych do otrzymania renty rodzinnej tj. zgon nastąpił po upływie 18 miesięcy od ustania zatrudnienia ( ubezpieczenia).

Organ decyzją z dnia [...] lutego 2019 r., odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej D.J. po zmarłym ojcu R.J. Ustalił, że zmarły w wieku 36 lat ojca dziecka legitymował się łącznie okresem ubezpieczenia w wymiarze 10 lat (na taki okres organ posiada dowody). Wskazał, że nieukończone studia nie zaliczają się do stażu pracy - a jeśli studia te zostały ukończone, to żaden taki dokument do organu nie trafił. Podniósł, że nie przedłożono dowodów na korzystanie z urlopu wychowawczego. Zdaniem organu nie ma wątpliwości, że w ubezpieczeniu młodego, zdrowego, mieszkającego w regionie nie dotkniętym bezrobociem mężczyzny wystąpiły przerwy, nieuzasadnione żadną okolicznością szczególną. Taką okolicznością nie jest zdaniem organu zgon ojca dziecka w wypadku - bowiem w dacie śmierci ojciec dziecka od stycznia 2016 r. to jest od 2 lat i 10 miesięcy nie pozostawał w żadnym ubezpieczeniu tak więc zmarły nie spełniał jednego z warunków koniecznych do otrzymania renty rodzinnej tj. zgon nastąpił po upływie 18 miesięcy od ustania zatrudnienia ( ubezpieczenia).

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżąca wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy. Wskazywała, że w związku ze śmiercią ojca dziecka pojawiły się trudności nie tylko finansowe ale także te, które można określić fakt, że dziecko już nigdy nie będzie miało ojca. Wskazała, że jej sytuacja materialna i możliwości zarobkowe zostały, źle ocenione przez organ. Podniosła, że biorąc pod uwagę przesłankę szczególnych okoliczności (tragiczna śmierć) oraz fakt, iż "oboje ze zmarłym wnieśliśmy, a ja nadał wnoszę wkład w system ubezpieczeniowy, wnioskuję o przyznanie córce zmarłego renty w drodze wyjątku, przecież tylko na okres jej dorastania, kształcenia do momentu rozpoczęcia pracy".

Prezes ZUS zaskarżoną decyzją z [...] marca 2019 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2019 r. Generalnie organ podtrzymał stanowisko organu I instancji i wskazał, że zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 poz. 1383. Ustawa), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Jego zdaniem takie okoliczności w sprawie nie występują.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca, zarzucając oparcie decyzji na błędnej interpretacji przepisów art.83 ustawy i wniosła o jej zmianę oraz przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, R.J. Jej zdaniem śmierć Taty dziecka doprowadzi do pogorszenia się sytuacji życiowej trzynastoletniej dziewczynki, gdyż to na mnie jako matce dziecka spoczywać będą dzielone dotychczas wspólnie obowiązki rodzicielskie. Wskazał, że wskutek śmierci taty doszło nieodwracalnego zerwania więzi rodzinnych oraz prawa do posiadania jednej z najbliższych osób. Ponadto jej zdaniem pogorszeniu ulegnie sytuacja materialna dziecka wskutek braku alimentów oraz innych świadczeń, które finansował R.J. Podniosła, że małoletniej nie przysługuje prawo do renty rodzinnej, ponieważ zmarły nie spełniał jednego z warunków koniecznych do otrzymania renty rodzinnej tj. zgon nastąpił po upływie 18 miesięcy od ustania zatrudnienia ( ubezpieczenia). Wskazała, że zmarły w pewnych okresach życia osiągał dość dobry poziom wynagrodzenia, jak na młody wiek zmarłego ( 36 lat) i warunki panujące na rynku pracy. Podniosła, że z tego, co jest jej wiadomo, pomagał ostatnio swojej partnerce w prowadzeniu firmy oraz myślał o ewentualnym założeniu własnej firmy budowlanej, w czym miał już doświadczenie.

W jej ocenie postanowienia artykułu 83 ustawy wskazują, iż przede wszystkim powinna być zbadana sytuacja tragicznie zmarłego, który w swoim krótkim życiu (36 lat) legitymował się ponad 13 - letnim stażem ubezpieczeniowym (okresy składkowe i nieskładkowe) wobec wymaganych przepisami ustawy o rentach i emeryturach na poziomie łącznie 5 lat składkowych i nieskładkowych w ciągu ostatnich 10 lat pracy. Chodzi mi o przyznanie renty w drodze wyjątku na rzecz małoletniej córki, jako świadczenia pochodnego, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej a nie świadczenia socjalnego ze względu na trudne warunki materialne i brak środków utrzymania.

W związku z powyższym wnosiła jak wyżej.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja organu z dnia [...] marca 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] lutego 2019 r. w sprawie przyznania w drodze wyjątku renty rodzinnej po zmarłym ojcu R.J. dla małoletniej D.J.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w świetle kryteriów opisanych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej ppsa), Sąd nie dopatrzył się w działaniu organów rozstrzygających w niniejszej sprawie nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca.

Przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy, jest możliwe jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:

- jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Powołany wyżej art. 83 ust. 1 ustawy może być ponadto zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach.

Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku

z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, a następnie wnioskodawcy - członkowi rodziny

po osobie zmarłej (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

z 29.05.2007 r., sygnatura II SA/Wa 460/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

W sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu.

Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Niespełnienie przez ojca dziecka powyższego warunku powoduje, że nie można skutecznie domagać się renty rodzinnej w drodze wyjątku, jako że prawo do tego świadczenia jest pochodną prawa przysługującego ubezpieczonemu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11.09.2001 r., sygnatura II SA 1717/01, dostępny w LEX nr 55030).

Z akt sprawy wynika, że zmarły w wieku 36 lat ojca dziecka legitymował się łącznie okresem ubezpieczenia w wymiarze 10 lat (na taki okres występują w aktach sprawy dowody). Nieukończone studia nie zaliczają się do stażu pracy - a jeśli studia te zostały ukończone, to brak takiego dokumentu w aktach sprawy. Nie przedłożono dowodów na korzystanie z urlopu wychowawczego. Faktem jest, że w ubezpieczeniu zmarłego wystąpiły przerwy, nieuzasadnione żadną okolicznością szczególną. Taką okolicznością nie jest zgon ojca dziecka w wypadku. W dacie śmierci ojciec dziecka od stycznia 2016 r. to jest od 2 lat i 10 miesięcy nie pozostawał w żadnym ubezpieczeniu. Przerwa w ubezpieczeniu trwała przez okres ponad 18 miesięcy od ustania zatrudnienia tak więc zmarły nie spełniał jednego z warunków koniecznych do otrzymania przez zstępnych renty rodzinnej.

Należy zauważyć, że przyznanie świadczeń na podstawie ustawy emerytalnej uzależnione jest od przepracowania wymaganego okresu, co wiąże się z odprowadzaniem składek. Przy rozpatrywaniu spraw o świadczenie w drodze wyjątku, należy brać pod uwagę udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy, który powinien obejmować znaczący okres. Niedostrzeganie okresu zatrudnienia prowadziłoby w prosty sposób do przyznawania świadczeń, niewiele różniących się co do wysokości, osobom dokumentującym okresy zatrudnienia, co w ostatecznym rachunku naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14.05.2001 r., sygnatura II SA 249/01, dostępny w LEX nr 55035).

Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13.05.2005 r., sygnatura II SA/Wa 373/05, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6.12.2007 r., sygnatura II SA/Wa 1010/07 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6.11.2007 r., sygnatura II SA/Wa 1056/07 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Z posiadanej dokumentacji wynika, że ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Organ zasadnie twierdzi, że sama trudna sytuacja materialna (a w tej sytuacji nie można uznać aby była ona trudna), nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne (co przyznała skarżąca), przyznanie takiego świadczenia nie jest też odszkodowaniem za zgon rodzica.

Zdaniem Sądu należy uznać, iż organ wyczerpująco zbadał istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą i oparł się na materiale prawidłowo zebranym.

Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, organ uzasadnił w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisach art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a.

Z przytoczonych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny

na podstawie art. 151 ppsa orzekł, jak w sentencji.