Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 478/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust 1,2,3,
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2017 r. sprawy ze skarg P. S.A. z siedzibą w W. i T. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej oddala skargi.


UZASADNIENIE

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...] , po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylił swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] września2012 r. i orzekł o stwierdzeniu nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] września 1991 r., zmienionej decyzją z dnia [...] sierpnia 1995 r.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 1991 r., nr [...] , na podstawie art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464), stwierdził nabycie przez przedsiębiorstwo "[...] " prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...] m2, położonej w [...] i nieodpłatne nabycie własności budynku zlokalizowanego na przedmiotowej działce.

A.M. , W.M. , A.M. , E.J. , B.A. i J.M. (następcy prawni byłych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości) wnioskiem z dnia [...] maja 2008 r. wystąpili o stwierdzenie nieważności powołanej decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] września 1991 r. Postanowieniem z dnia [...] października 2008 r. Minister Infrastruktury zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] września 1991 r. do czasu ostatecznego zakończenia postępowania w sprawie zwrotu uwłaszczonej nieruchomości. Postanowieniem z dnia [...] września 2011 r. Minister Infrastruktury podjął zawieszone postępowanie nadzorcze dotyczące decyzji z dnia [...] września 1991 r. Następnie decyzją z dnia [...] września 2012 r., nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej umorzył postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1991 r., wskazując, że następcy prawni byłych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości nie posiadają aktualnie interesu prawnego do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, nie przysługują im bowiem prawa rzeczowe do tej nieruchomości. Ponadto z ustaleń organu nadzoru wynika, że postępowanie o zwrot tego gruntu zostało umorzone przez Starostę Powiatu [...].

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpili A.M., W. M., A.M., E. J., B. A. i J. M. , wskazując, że stanowisko organu zostało oparte na błędnej informacji od Starosty [...] w przedmiocie prowadzonego postępowania o zwrot nieruchomości. Ponadto do wniosku została dołączona kopia nowego wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości z dnia [...] października 2012 r.

Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...] uchylił decyzję z dnia [...] września 2012 r. i orzekł o stwierdzeniu nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] września 1991 r., zmienionej decyzją z dnia [...] sierpnia 1995 r. W uzasadnieniu Minister wskazał, że podstawy do uznania podmiotu za stronę postępowania nadzorczego należy upatrywać w przepisie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu. Z powyższego przepisu wynika, że stroną postępowania uwłaszczeniowego jest podmiot reprezentujący Skarb Państwa oraz przedsiębiorstwo państwowe, które jest uwłaszczane. Osoba trzecia w tym postępowaniu może uczestniczyć tylko wówczas, gdy wykaże, że przysługują jej prawa, które uwłaszczenie mogło naruszyć. W ocenie Ministra zgłoszenie roszczenia o zwrot nieruchomości przez uprawniony podmiot tworzy po jego stronie uprawnienie do występowania we wszystkich postępowaniach dotyczących nieruchomości, której zwrotu żąda, przy czym interes prawny oparty jest wówczas na przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami. Minister w uzasadnieniu decyzji przedstawił dotychczasowy przebieg sprawy. Organ nadzoru wskazał m.in., że decyzją z dnia [...] marca 1960 r. nr [...] Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych utrzymała w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1959 r. nr [...] o wywłaszczeniu na rzecz Państwa, na wniosek Dyrekcji [...] w [...], przedmiotowej nieruchomości położonej w [...], stanowiącej własność Z. i P. małż. M. . Następnie orzeczeniem z dnia [...] listopada 1971 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] orzekło o zwrocie na rzecz Z. i P.M. nieruchomości wywłaszczonej przywołanymi decyzjami. Decyzją z dnia [...] maja 1972 r. nr [...] Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska, po rozpatrzeniu odwołania Dyrekcji [...] , uchyliła decyzję organu I instancji i umorzyła postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości. Ponadto decyzją z dnia [...] listopada 2001 r., nr [...] , utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] marca 2002 r., nr [...] , Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 1972 r. Następnie wyrokiem z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt I OSK 817/05 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 1195/04 oraz powyższe decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa z dnia [...] marca 2002 r. i z dnia [...] listopada 2001 r., stwierdzając, że w postępowaniu odwoławczym o zwrot nieruchomości organ nie ustalił, że przedmiotowa nieruchomość jest niezbędna na cel wywłaszczenia, a mimo to błędnie umorzył postępowanie o zwrot. Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] Minister Infrastruktury stwierdził nieważność decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 1972 r. Następnie Minister Infrastruktury ostateczną decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. uchylił orzeczenie z dnia [...] listopada 1971 r. i umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości, wskazując na brak przepisów intertemporalnych, które umożliwiałyby merytoryczne orzekanie w sprawie rozpatrzenia odwołania na podstawie dotychczasowych przepisów. Minister podniósł, że z informacji uzyskanych ze Starostwa Powiatowego w [...] wynika, że obecnie nie toczy się żadne postępowanie o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Jednakże pismem z dnia [...] października 2012 r. spadkobiercy właścicieli wywłaszczonej nieruchomości ponownie złożyli wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Wniosek ten nie został do chwili obecnej w sposób prawem przewidziany rozpatrzony. Zdaniem organu powyższe wskazuje, że z uwagi na funkcjonowanie w obrocie prawnym nierozpatrzonego wniosku o zwrot nieruchomości, następcy prawni byłych właścicieli przejętych na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości aktualnie posiadają interes prawny wynikający z art. 136 i następne ustawy o gospodarce nieruchomościami, co obliguje organ nadzoru do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1991 r. W tej sytuacji, rozpoznając złożony wniosek merytorycznie, organ nadzoru wskazał, że ostateczna decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2008 r. wywołała skutek ex tunc. Oznacza to, że w dniu uwłaszczenia nieruchomością pozostawało w obrocie prawnym nieostateczne orzeczenie z dnia [...] listopada1971 r. orzekające o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Nieuwzględnienie tej okoliczności oznacza, że decyzja uwłaszczeniowa została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 2 ust. 1 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. Organ dokonał również analizy, czy wystąpiły negatywne przesłanki w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...], określone w art. 156 § 2 kpa. Organ nadzoru zauważył, że działka nr [...] podzieliła się na działkę nr [...], ujawnioną w księdze wieczystej jako własność Skarbu Państwa, w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa [...], którego następcą jest [...] S.A. z siedzibą w [...] oraz na działkę nr [...] , ujawnioną w księdze wieczystej jako własność Skarbu Państwa, w użytkowaniu wieczystym [...] S.A z siedzibą w [...]. Z treści tych ksiąg wieczystych nie wynika, aby dokonano zbycia praw rzeczowych na rzecz osób trzecich chronionych rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, jak również aby nastąpiły jakiekolwiek zmiany stanu prawnego nieruchomości, stanowiące przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej. W szczególności przeszkody takiej nie stanowi [...], jak również [...]. Organ nadzoru uznał zatem, że nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne.

Na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] października 2013 r. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła [...] S.A. z siedzibą w [...] oraz [...] S.A. z siedzibą w [...]. Zaskarżonej decyzji spółka [...] S.A. zarzuciła naruszenie art. 156 § 1 kpa oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 105 § 1 w związku z art. 28 kpa, a także norm postępowania administracyjnego, w tym art. 8 kpa. Natomiast spółka [...] zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 156 § 1 kpa w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, art. 105 § 1 w związku z art. 28 kpa, norm postępowania administracyjnego, w tym przepisów art. 7 i 8 oraz art. 16 kpa, a także naruszenie interesu prawnego skarżącej, polegające na tym, że uchylenie decyzji z dnia [...] września 2012 r. i stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej w stosunku do użytkownika wieczystego nieruchomości nr [...] i jednocześnie właściciela posadowionych na niej budynków, faktycznie pozbawia go tytułu prawnego do tej nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2915/13 oddalił skargi, zgadzając się ze stanowiskiem Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, że składający wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1991 r. następcy prawni Z. i P.M. mają interes prawny do wszczęcia tego postępowania. Ten interes prawny wynika z faktu wszczęcia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Sąd uznał za prawidłowe stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, że w dacie wydawania kwestionowanej decyzji uwłaszczeniowej toczyło się postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W dacie wydawania kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września1991 r., w obrocie prawnym funkcjonował bowiem nierozpatrzony ostatecznie wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, której dotyczyło uwłaszczenie, a tym samym decyzja uwłaszczeniowa naruszała prawa osób trzecich. Wobec tego, zdaniem Sądu organ nadzoru prawidłowo uznał, że przy wydawaniu kwestionowanej decyzji rażąco został naruszony art. 2 ust. 1 ustawy z 29 września 1990 r. W ocenie Sądu niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 28 kpa, gdyż z akt sprawy wynika, że w dacie wydawania kwestionowanej decyzji w obrocie prawnym funkcjonował nierozpoznany wniosek o zwrot przedmiotowych nieruchomości.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła spółka [...] , zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik postępowania, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi, w sytuacji gdy decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] października 2013 r. wydana została z naruszeniem art. 105 § 1 w związku z art. 28 kpa oraz art. 127 § 3 kpa - poprzez błędne przyjęcie, że w dacie wydania ww. decyzji toczyło się postępowanie o zwrot nieruchomości z wniosku A.M., W.M., A.M., E. J., B.A. i J. M. , a co za tym idzie uznając, że wnioskodawcy ci mieli interes prawny we wszczęciu postępowania w sprawie oraz w złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej zaskarżoną decyzją.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 381/15 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. Sąd wskazał w uzasadnieniu m.in., że w rozpoznawanej sprawie wstępują dodatkowe okoliczności, które sprawiają, że stan faktyczny i prawny nie jest tak typowy jak w innych tego rodzaju sprawach, a przez to wymaga szczególnej oceny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w okolicznościach faktycznych sprawy skarga kasacyjna jest zasadna, a rozpoznając ponownie sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny dokona pełnej oceny prawnej, uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne w niej występujące.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1369, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przede wszystkim podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla sądu I instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że sąd I instancji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach.

W tej sytuacji przypomnieć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 381/15 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. Sąd wskazał w uzasadnieniu m.in., że w rozpoznawanej sprawie w jej stanie faktycznym wstępują dodatkowe okoliczności, które sprawiają, że stan faktyczny i prawny nie jest tak typowy jak w innych tego rodzaju sprawach, a przez to wymaga szczególnej oceny. Postępowanie z wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości po stwierdzeniu nieważności decyzji uwłaszczeniowej prowadzone jest w trybie postępowania zwykłego, które toczy się w aktualnym czasie. Aby takie postępowanie mogło być prowadzone, musi nadal istnieć wniosek o zwrot nieruchomości, a więc, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy zatem rozważyć, czy wniosek istniejący w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] września1991 r. istnieje nadal. Po rozstrzygnięciu powyższej kwestii i w zależności od wyniku tego rozstrzygnięcia należy się również odnieść do kolejnych wniosków o zwrot nieruchomości, jakie zostały złożone przez następców prawnych byłych właścicieli, tj. wniosku z [..] lutego 2009 r. (który wpłynął do organu w dniu [...] lutego 2009 r.) i wniosku z dnia [...] października 2012 r. i rozważyć prawne znaczenia tych wniosków dla rozpoznania sprawy, uwzględniając zarówno datę ich złożenia jak i stan faktyczny i prawny, jaki był ukształtowany w dacie składania wskazanych wniosków. Powyższe okoliczności faktyczne i prawne, które występują w przedmiotowej sprawie powodują bowiem, że ocena prawna rozstrzyganej sprawy wymaga szczegółowego ich rozważenia i odniesienia się do nich. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że w okolicznościach niniejszej sprawy istotą postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej nie jest sam fakt wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego, ale stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej ma umożliwić następcom prawnym przeprowadzenie następnego postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości, stąd też istnienie nierozpoznanego wniosku w sprawie zwrotu nieruchomości ma prawne znaczenie w obu tych sprawach.

W tej sytuacji po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Z zaakceptowanych przez Naczelny Sąd Administracyjny ustaleń stanu faktycznego i prawnego wynika, że w postępowaniu nadzorczym prowadzonym w trybie art. 156 kpa przedmiotem oceny organu jest legalność aktu administracyjnego dokonana przez pryzmat stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania ocenianego aktu, czyli w rozpatrywanej sprawie decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] września1991 r. wydanej na podstawie art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464). Ustawa ta weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, czyli w dniu 5 grudnia 1990 r. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji uwłaszczeniowej) grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu wejścia w życie w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich. Uprawnienia państwowych gospodarstw rolnych do będących w dniu wejścia w życie ustawy w ich zarządzie gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa reguluje odrębna ustawa.

Podkreślić przy tym należy, że prawo byłych właścicieli do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej korzysta z zasady pierwszeństwa przed prawami państwowej osoby prawnej, ponieważ zostało tym osobom przyznane znacznie wcześniej niż prawo państwowych osób prawnych, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Ponadto, przekształcenie zarządu (prawa znacznie słabszego), nie może odbywać się kosztem utraty po stronie dawnego właściciela prawa do zwrotu jego własności (prawa znacznie silniejszego), gdyż godziłoby to w konstytucyjną zasadę ochrony własności. Dlatego, jeżeli przed wydaniem omawianej decyzji wojewody osoby trzecie zgłosiły we właściwej do tego procedurze roszczenie o uzyskanie stosownych praw do przedmiotowej nieruchomości, to rozstrzygnięcie o tym roszczeniu stanowiło procesową przeszkodę do wydania przez wojewodę decyzji potwierdzającej uwłaszczenie państwowej osoby prawnej na dzień 5 grudnia 1990 r. do czasu rozstrzygnięcia o prawach osób trzecich.

Jak wynika z akt sprawy, w dacie wydawania kwestionowanej decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] września1991 r. toczyło się postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wszczęte wnioskiem z 1971 r. Ta okoliczność wynika z faktu, że decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2008 r. stwierdzona została (ze skutkiem ex tunc) nieważność decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 1972 r. uchylającej decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada1971 r. orzekającą o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Oznacza to, że w dacie wydawania kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września1991 r. w obrocie prawnym funkcjonował nierozpatrzony ostatecznie wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, której dotyczyło uwłaszczenie, a tym samym decyzja uwłaszczeniowa rażąco naruszała prawa osób trzecich (w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa).

W rozpatrywanej sprawie stwierdzenie nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca1972 r. pociąga za sobą ten skutek, że były właściciel tej nieruchomości lub jego następca prawny uzyskał status osoby trzeciej w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz stał się stroną postępowania uwłaszczeniowego, co daje mu przymiot strony w postępowaniu nadzorczym dotyczącym oceny prawidłowości decyzji kończącej postępowanie uwłaszczeniowe. Podkreślić należy, że decyzja uwłaszczeniowa uwzględniała stan prawny i faktyczny gruntów na dzień 5 grudnia 1990 r. i niezależnie od daty jej wydania wywoływała skutki prawne z mocą wsteczną. Dlatego też ocena, czy decyzja uwłaszczeniowa narusza prawa osób trzecich, musi uwzględniać stan prawny istniejący w dniu 5 grudnia 1990 r. Wszelkie natomiast zdarzenia zaistniałe po tej dacie (w tym i fakt umorzenia w 2009 r. postępowania zwrotowego ze względu na zmianę stanu prawnego) nie mają, w ocenie Sądu, znaczenia prawnego dla dokonywanej w trybie nadzoru oceny prawidłowości wydania decyzji uwłaszczeniowej.

Co do kolejnych wniosków o zwrot nieruchomości, jakie zostały złożone przez następców prawnych byłych właścicieli, tj. wniosku z [...] lutego 2009 r. (który wpłynął do organu w dniu [...] lutego 2009 r.) i wniosku z dnia [...] października 2012 r. zauważyć należy, że w ocenie Sądu są one kontynuacją wniosku z 1971 r. Równocześnie stanowią one również wykonanie zalecenia Ministra Infrastruktury zawartego w decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r., który umarzając postępowanie zwrotowe pouczył strony, że "obecnie spadkobiercy byłych właścicieli mogą wystąpić z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości do Starosty [...]", który będzie rozpoznany już pod rządami nowej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (art. 136 ust. 3). Dokonując tej oceny Sąd wziął pod uwagę fakt, że żaden z złożonych wniosków o zwrot nigdy nie został skutecznie merytorycznie rozpatrzony, oraz miał na względzie treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt I OSK 817/05, który zapadł już w sprawie przedmiotowej nieruchomości.

Skoro, jak ustalił Naczelny Sąd Administracyjny, istotą rozpatrywanej sprawy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej "nie jest sam fakt wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego, ale stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej ma umożliwić następcom prawnym przeprowadzenie następnego postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości", to zdaniem sądu orzekającego właśnie stwierdzenie w rozpatrywanej sprawie nieważności decyzji uwłaszczeniowej i powrót postępowania uwłaszczeniowego na etap rozpatrzenia złożonego wniosku niewątpliwie stworzy spadkobiercom byłych właścicieli możliwość rozpatrzenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i to niezależnie od daty jego złożenia. Czy to zatem będzie nowy wniosek czy wniosek z dnia [...] lutego 2009 r. będący niewątpliwie kontynuacją wniosku z 1971 r., czy też ewentualnie ponowiony wniosek z dnia [...] października 2012 r., fakt usunięcia z obiegu prawnego rażąco wadliwego orzeczenia uwłaszczeniowego da spadkobiercom byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości możliwość uzyskania merytorycznego (a nie tylko formalnego) rozstrzygnięcia w kwestii zwrotu spornej nieruchomości.

Podkreślić przy tym należy, że rozpatrując skargę, Sąd nie przesądza ani o słuszności żądania zwrotu, ani wniosku o uwłaszczenie. Zgodnie bowiem z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekający rozstrzygał jedynie kwestię prawidłowości stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej przez organ nadzoru.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1369, ze zm.) orzekł jak w sentencji.