Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1955/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 pkt. 4
journal: Dz.U. 1945 nr 57 poz 321
law: Dekret z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2007 r. sprawy ze skargi M. R. i M. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lipca 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu nieruchomości ziemskiej na rzecz Skarbu Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) stycznia 2004 r. nr (...); 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących M. R. i M. R. kwotę 362 (trzysta sześćdziesiąt dwa) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezydium Rady Narodowej w mieście K. orzeczeniem z dnia [...] marca 1958 r. przejęło na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość P. stanowiącą własność Z. R., składającą się z parcel 1 kat: [...] o łącznej powierzchni [...] wraz ze wszystkimi częściami składowymi. Orzeczenie to wydane zostało na podstawie art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz.U. Nr 57, poz.321).

M. R. i M. R. w dniu 24 stycznia 2001 r. wystąpili do Wojewody Małopolskiego z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w/w orzeczenia. Wnioskodawcy podnieśli, iż orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w mieście K. zostało wydane z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 i 5 Kpa tzn. zarzucili wydanemu orzeczeniu, iż wydane zostało bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa oraz, iż było niewykonalne w dniu jego wydania i jego niewykonalność ma charakter trwały.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2002 r. Wojewoda Małopolski umorzył postępowanie w sprawie. Swoją decyzję uzasadnił tym, iż instytucja prawna przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich nie podpadających pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej została usunięta z polskiego systemu prawnego, dlatego też postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe.

Od decyzji Wojewody Małopolskiego odwołanie wnieśli M. i M. R. w dniu 21 marca 2002 r., rozszerzając jednocześnie swój wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia o zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 1 Kpa, poprzez wskazanie, iż kwestionowane w postępowaniu nieważnościowym orzeczenie wydane zostało, z naruszeniem przepisów o właściwości. W ocenie bowiem wnioskodawców dekret z dnia 28 listopada 1945r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa przewidywał w art. 3, że organem właściwym do wydania zarządzenia o przejęciu nieruchomości był Minister Rolnictwa i Reform Rolnych. W orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej wywodziło

zaś swoją właściwość " z upoważnienia Ministra Rolnictwa", chociaż takiego upoważnienia nie posiadało.

W wyniku rozpoznania odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ wojewódzki.

Wojewoda Małopolski powołując się na art. 157 § 1 k.pa. stwierdził, iż organem właściwym do rozpatrzenia w/w sprawy jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi z uwagi na to, iż Prezydium Rady Narodowej w mieście K. działało jako organ stopnia wojewódzkiego.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w mieście K. z dnia [...] marca1958 r.

W dniu 17 lutego 2004 r. M. i M. R. wnieśli do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawcy we wniosku wskazali na błędne użycie art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości na cele reformy rolnej i osadnictwa.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2004 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2004 r. W uzasadnieniu organ podniósł, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż nieruchomość ziemska P. nie podpada pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, ponieważ w chwili jej przejęcia na cele reformy rolnej ogólny obszar nieruchomości wynosił [...]. W związku z tym nie spełniała ona warunku wielkości z art. 2 ust. 1 pkt e dekretu, co zostało potwierdzone w sporządzonym 22 lutego 1945 r. protokole przejęcia w/w nieruchomości. Faktyczna parcelacja części majątku P. nastąpiła w toku przeprowadzanej reformy rolnej 5 marca 1945 r. Grunty o powierzchni [...] ha zostały rozparcelowane pomiędzy właścicieli gospodarstw karłowatych, pozostałą część o powierzchni [...] ha przydzielono chłopom małorolnym. Pozostałość— resztówka o powierzchni [...] ha została przekazana decyzją z dnia [...] lipca 1945 r. kierownictwu Gminnej Szkoły Rolniczej Męskiej i Żeńskiej w P. na jeden z celów reformy rolnej, tj. zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół. Przekazanie ośrodka P. na rzecz przemysłu hutniczego nastąpiło dopiero na podstawie pisma Departamentu Funduszu Ziemi skierowanego do Wojewódzkiego Działu Rolnictwa i Reform Rolnych w K. z dnia [...] października 1949 r. Na tej podstawie Starostwo

Powiatowe w K. protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 1 października 1949 r. przekazało wszystkie zabudowania znajdujące się na w/w resztówce powstającej N.. Zaskarżone orzeczenie zostało więc wydane zgodnie z art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję M. i M. R. ponowili zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dotyczące rażącego naruszenia art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa. Ponadto skarżący zarzucili, że orzeczenie zostało wydane przez niewłaściwy organ. Wskazali także na niewykonalność orzeczenia z dnia [...] marca 1958r. w części dotyczącej przysługującej nieruchomości ekwiwalentnej oraz złamanie zasad systemowych. Skarżący podnieśli, że zarzuty te były składane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, lecz Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie odniósł się do żadnego z nich.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 grudnia 2004 r. sygn. akt IV SA/Wa 399/04 po rozpatrzeniu skargi wnioskodawców uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] marca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zarzucił organowi, iż ten nie zbadał, czy Prezydium Rady Narodowej w K. posiadało kompetencję do orzekania w formie decyzji administracyjnej w kwestii przejęcia nieruchomości Z. R. na podstawie dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa. Ponadto Sąd uznał za zasadny zarzut skarżących, iż rozstrzygający w sprawie Minister uchylił się od rozpatrzenia zastrzeżeń skarżących, podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a podtrzymanych w skardze. Wskazując, iż jego zdaniem organ nadzoru pominął dokonanie oceny zastrzeżeń skarżących, stanowiących sedno ich wystąpienia o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] marca 1958 r. Uniknięcie przez organ nadzoru rozpatrzenia kwestii zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i konsekwentnie podtrzymywanych przez strony w toku postępowania nadzorczego, w ocenie Sądu oznaczało zaś złamanie ogólnych zasad postępowania administracyjnego, ujętych w art. 7, 8 i 11 k.p.a. mający istotny wpływ na wynik postępowania. Ponadto Sąd wskazał, iż z akt sprawy nie wynika, aby o prowadzonym postępowaniu nadzorczym powiadomiono obecnego właściciela lub użytkownika wieczystego przedmiotowej nieruchomości, chociaż wynik postępowania

dotyczył jego interesu prawnego, co stanowiło naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 1 pkt4 kpa).

Decyzją z dnia [...]stycznia 2005r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. oraz art. 158 § 1 k.p.a. orzekł o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w mieście K. z dnia [...] marca 1958r. W uzasadnieniu Minister wskazał, między innymi, iż Prezydium Rady Narodowej w mieście K. posiadało kompetencję do orzekania w formie decyzji administracyjnej w kwestii przejęcia nieruchomości Z. R. na podstawie dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz.U. Nr 57, poz. 321). Wykonanie dekretu powierzono bowiem Ministrowi Rolnictwa i Reform Rolnych (do art. 7 dekretu). Stosownie zaś do przepisu art. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 15 sierpnia 1944 r. o organizacji wojewódzkich i powiatowych urzędów ziemskich (Dz.U. Nr 2 poz. 4) resort Rolnictwa i Reform Rolnych wykonywał swoje zadania, dotyczące m.in. przeprowadzenia reformy rolnej, przez wojewódzkie i powiatowe urzędy ziemskie, hierarchicznie związane z centralą resortu. Na podstawie art. 1 dekretu z dnia 12 sierpnia 1946 r. o zespoleniu urzędów ziemskich z władzami administracji ogólnej (Dz.U. Nr 43, poz. 248) sprawy administracji rolnictwa i reform rolnych zostały włączone do zakresu działania wojewodów i starostów. Zaś zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. Nr 14, poz. 130 z późn. zm.) zniesione zostały stanowiska wojewodów i starostów, urzędy wojewódzkie i starostwa (art. 35), natomiast dotychczasowy zakres właściwości zniesionych organów przejęły rady narodowe (art. 37), co potwierdza właściwość, Prezydium Rady Narodowej do orzekania w niniejszej sprawie. Ponadto, organ wskazał, iż z dokonanych przez niego ustaleń wynika, że ogólna powierzchnia nieruchomości ziemskiej P. określona na dzień 1 września 1939 r. wynosiła [...] m. Nieruchomość ta nie spełniała więc przesłanek ustawowych wymienionych w art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z akt sprawy wynika, iż faktyczna parcelacja części majątku P. nastąpiła w toku przeprowadzanej reformy rolnej 5 marca 1945 r. Parcelacji podlegały grunty o powierzchni [...] , które zostały rozparcelowane między właścicieli gospodarstw karłowatych, pozostałą część [...] ha otrzymali chłopi małorolni. Resztówka o powierzchni [...] została zaś

przekazana decyzją z dnia [...] lipca 1945 r. kierownictwu Gminnej Szkoły Rolniczej Męskiej i Żeńskiej w P. na jeden z celów reformy rolnej tj. zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół ( art. 1 ust. 2 pkt d dekretu PKWN z dnia 6 września

1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej). Następnie ośrodek P. został

przekazany na rzecz przemysłu hutniczego na podstawie pisma Departamentu

Funduszu Ziemi skierowanego do Wojewódzkiego Działu Rolnictwa i Reform

Rolnych w K. z dnia [...] października 1949 r. nr [...] . Organ uznał

więc, iż skoro faktyczna parcelacja majątku P. nastąpiła przed dniem 1 sierpnia

1945 r. to wydane w przedmiotowej sprawie orzeczenie spełniało określone w art. 1

pkt 4 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości

na cele reformy rolnej i osadnictwa. Nieruchomość ziemska P. została zatem

zasadnie przejęta na rzecz Skarbu Państwa.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli M. R. oraz M. R..

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację i stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 18 maja 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż skarga jest zasadna i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2006r. nr [...] aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie. W ocenie Sądu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nadal nie odniósł się do wszystkich zarzutów podniesionych przez stronę, nie rozpoznał również w sposób wyczerpujący wszystkich okoliczności sprawy. Przede wszystkim jednak orzekający wówczas Sąd stwierdził, iż z treści uzasadnienia organu nie wynika aby majątek ziemski P. mógł być przejęty na rzecz Państwa na podstawie dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa. Wskazał, iż zgodnie z przywołanym przez organ art. 1 ust. 4 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa, warunkiem przejęcia nieruchomości ziemskich na rzecz Państwa była ich faktyczna parcelacja w toku przeprowadzenia reformy rolnej do dnia 1 sierpnia 1945 roku. Tymczasem z akt administracyjnych sprawy wynika, iż parcelacją objęto jedynie część majątku. Pozostała część została wyłączona spod parcelacji i przekazana na jak wskazał organ jeden z celów reformy rolnej jakim było wydzielanie terenów pod szkoły rolnicze. Dlatego też Sąd nakazał

Ministrowi Rolnictwa szczegółowe i wnikliwe rozważenie, czy w świetle podniesionych powyżej okoliczności, faktycznie spełnione zostały przesłanki uzasadniające przejęcie całości majątku P. na podstawie art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości na cele reformy rolnej i osadnictwa, a o ile dojdzie do przekonania, iż obowiązujące przepisy zostały naruszone, powinien ocenić, czy naruszenie to ma charakter rażący.

Na skutek powyższego wyroku sprawa ponownie wróciła do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który w dniu 31 lipca 2007r. po ponownym rozpoznaniu sprawy zakończonej decyzją z dna [...] stycznia 2004r. znak [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Minister podtrzymał stanowisko, iż Prezydium Rady Narodowej w mieście K. posiadało kompetencję do orzekania w formie decyzji administracyjnej w kwestii przejęcia nieruchomości Z. R. na podstawie dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz.U. Nr 57, poz. 321). Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 28 listopada 1945r. Minister stwierdził, że choć przedmiotowa nieruchomość rozparcelowana została tylko w części to resztówka o powierzchni [...] została przekazana decyzją z dnia [...] lipca 1945 r. kierownictwu Gminnej Szkoły Rolniczej Męskiej i Żeńskiej w P. na jeden z celów reformy rolnej tj. zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkól (art. 1 ust. 2 pkt d dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej). Dlatego też nie można podzielić stanowiska skarżących, że rozparcelowanie części majątku P. nie nastąpiło na cele reformy rolnej. Późniejsze losy nieruchomości tj. ich przekazanie na rzecz przemysłu hutniczego nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Minister nie podzielił również kolejnego zarzutu skarżących dotyczącego niewykonalności orzeczenia z dnia [...] marca 1958r. Minister wskazał, iż zgodnie z art.2 ust.1 dekretu dnia 28 listopada 1945r. stronie przysługiwało tytułem ekwiwalentu prawo otrzymania innej nieruchomości o równej wartości i jakości. To uprawnienie nie zostało przez stronę zrealizowane ponieważ wobec wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U.Nr 17 poz.71) - realizacja orzeczenia z dnia [...] marca 1958r. w zakresie ekwiwalentu nie mogła nastąpić. Jednocześnie zgodnie z art. 16 ww. ustawy powyższej ustawy byłym właścicielom nieruchomości ziemskich przejętych w trybie powołanego dekretu o ile

do dnia wejścia w życie ustawy tj. 5 kwietnia 1958r. nie zostali wprowadzeni w posiadanie nieruchomości zamiennych - przysługiwało prawo do renty na zasadach przewidzianych w art. 10 tej ustawy. Uprawniona Z. R. nie skorzystała z przysługującego jej prawa. Wobec powyższych okoliczności zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju brak było podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia z dni [...] marca 1958r.

Pismem z dnia 12 września 2007r. M. R. i M. R. skierowali skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucili:

* naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się organu do opinii prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych wyroku WSA z dnia 18 maja 2006r, sygn. akt IV SA/Wa 351/06;

* naruszenie zasad postępowania administracyjnego ujętych w art. 7,8 i 11 k.p.a., mającego istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na nierozpatrzeniu większości zastrzeżeń skarżących wobec orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w mieście K. z dnia [...] marca 1958 r. nr[...] ;

* naruszenie prawa polegające na błędnym ustaleniu, że przejęcie nieruchomości Z. R. nastąpiło "na cele reformy rolnej i osadnictwa" ( art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.);

- naruszenie prawa, polegające na błędnym przyjęciu, że Prezydium Rady

Narodowej w mieście K. posiadało kompetencję do orzekania w formie decyzji

administracyjnej w kwestii przejęcia nieruchomości Z. R. na

podstawie dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości

ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa;

- naruszenie prawa polegające na niestwierdzeniu nieważności Prezydium Rady

Narodowej w mieście K.

W świetle powyższych zarzutów skarżący wnieśli o wskazanie Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi w trybie art. 153 p. p.s.a. dalszego postępowania, polegającego na stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w mieście K. nr [...] z dnia [...] marca 1958 r., z powodów wymienionych w art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 5 k.p.a. oraz stwierdzeniu wydania z naruszeniem prawa na podstawie - art. 156 § 1 pkt 2. W uzasadnieniu skargi odnosząc się do jej zarzutów wskazano między innymi, iż w ocenie skarżących zarzut błędnego użycia art. 1 pkt 4

dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości na cele reformy rolnej i osadnictwa wynika stąd, iż nieruchomość została rozparcelowana tylko częściowo. Tzw. resztowka o pow. [...] nie została, jak tego wymagał przepis dekretu, rozparcelowana. Zdaniem jednak skarżących w przypadku braku parcelacji resztówki nie ma znaczenia, komu ta resztowka została oddana. Dekret wymagał bowiem jednoznacznie, by nieruchomość została "faktycznie rozparcelowana" — zaś resztówkę wyłączono spod parcelacji i oddano w całości. Ponadto skarżący wskazują, iż oprócz gruntów przejęto także zabudowania. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie odniósł się zaś do ich zastrzeżenia, że zabudowania nie stanowiły nieruchomości ziemskiej, więc nie było podstawy do ich przejęcia. Skarżący podnoszą również, iż w dacie faktycznego przejęcia nieruchomości, tj. w dniu 10 marca 1958 r. cały teren dawnego gospodarstwa rolnego P. II był zajęty pod produkcję stali. Zatem przejęcie nie nastąpiło na cele reformy rolnej ani osadnictwa, czego jednoznacznie wymagał powołany przez organ dekret z dnia 28 listopada 1945 r. Skoro więc Prezydium Rady Narodowej w mieście K. nie posiadało dla swojej decyzji prawidłowej podstawy prawnej, to była ona nieważna już od chwili wydania, w myśl art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Skarżący wskazali również, iż art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. wymagał, by faktyczne rozparcelowanie nastąpiło przed dniem 1 sierpnia 1945 r. Ten warunek rzeczywiście został (poza resztówką) spełniony, jako że rozparcelowanie części majątku nastąpiło 5 marca 1945 r. Niemniej jednak, wskazują, iż przepis art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości na cele reformy rolnej i osadnictwa, stawiał warunek i to w swoich pierwszych słowach, by przejęcie nastąpiło "na cele reformy rolnej i osadnictwa" za które w niniejszej sprawie nie sposób uznać produkcji stali. Podnieśli także, iż stanowisko organu w przedmiocie właściwości Prezydium, nie uzasadnia tezy, że Prezydium Rady Narodowej miało kompetencję do orzekania w przedmiotowej sprawie. Minister Rolnictwa i Reform Rolnych nie udzielił bowiem PRN w K. żadnego upoważnienia, więc organ powołał się w orzeczeniu na akt, który nie istniał. Dekret z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości na cele reformy rolnej i osadnictwa jednoznacznie powierzał jego wykonanie Ministrowi Rolnictwa i Reform Rolnych; dekret nie zawiera przy tym żadnej wzmianki na temat możliwości delegowania kompetencji Ministra w tym względzie. Skoro prawodawca nie postanowił, że Minister Rolnictwa i Reform Rolnych może upoważniać, np. urzędy ziemskie do wykonywania

uprawnień czy obowiązków wynikających z dekretu, to znaczy, że jego wolą było, by Minister wykonywał je samodzielnie. Z faktu, że Prezydium Rady Narodowej było "następcą" administracyjnoprawnym urzędu ziemskiego nie wynika zdaniem skarżących, że posiadało ono upoważnienie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, a tym samym kompetencję do orzekania w formie decyzji administracyjnej w kwestii przejęcia nieruchomości Z. R.. Skarżący podtrzymali również stanowisko, iż przyznane Z. R. w orzeczeniu prawo do nieruchomości ekwiwalentnej w praktyce nie dało się zrealizować, a ponadto organ naruszył systemowe zasady postępowania administracyjnego wydając orzeczenie o przejęciu nieruchomości po tak długim okresie czasu, jaki minął od dnia pozbawienia Z.i R. posiadania nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w oparciu o wskazane kryteria Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Trafnie skarżący w pierwszej kolejności podnieśli naruszenie przez zaskarżoną decyzję art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Otóż stosownie do powyższej normy ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, które działanie było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, iż zarówno organy administracji publicznej orzekające w danej sprawie, jak również sąd administracyjny rozpoznając

skargę nie mogą odstąpić od wykładni prawnej oraz wskazówek zawartych w wyroku Sądu. Jedynym odstępstwem od tej regulacji - co podnoszą skarżący - jest zmiana stanu prawnego do czasu ostatecznego zakończenia postępowania administracyjnego. W niniejszej zaś sprawie taka zmiana stanu prawnego jednak nie nastąpiła.

W przedmiotowym postępowaniu administracyjnym strony domagały się stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w mieście K. z dnia [...] marca 1958 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości P. stanowiącej własność Z. R., składającą się z parcel 1 kat [...] o łącznej powierzchni [...] wraz ze wszystkimi częściami składowymi. Orzeczenie to wydane zostało na podstawie art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz.U. Nr 57, poz.321). Skarżący zarzucali m.in. iż wskazana decyzja wydana została z rażącym naruszenie prawa tj. art. 1 pkt 4 powołanego dekretu. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydając w sprawie kolejne decyzje konsekwentnie odmawiał stwierdzenia nieważności powołanego orzeczenia.

Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz mając na uwadze ustalony w sprawie stan faktyczny, a przede wszystkim ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2006r. sygn. akt IV SA/Wa351/06) Sąd doszedł do przekonania, iż wskazany powyżej zarzut wydania orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w mieście K. z dnia [...] marca 1958 r. z rażącym naruszeniem prawa zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem "wstępnym warunkiem uznania, że wystąpiło rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 jest stwierdzenie, iż w zakresie objętym konkretną decyzją administracyjną obowiązywał niewątpliwy stan prawny" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18.07.1994 r. , V SA 535/94, ONSA 1995 r. nr 2, poz. 91). Z rażącym naruszeniem prawa mamy, więc do czynienia w przypadku naruszenia przepisu prawnego , którego treść bez żadnych wątpliwości nterpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu, przy czym jako rażące kwalifikowane są nie tylko naruszenia przepisów prawa materialnego, ale także przepisów kompetencyjnych i przepisów procesowych.

Zawsze jednak takie naruszenie podważa byt prawny decyzji jako ciężko wadliwego aktu rozstrzygającego władczo i jednostronnie o prawach lub obowiązkach jednostki (za B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, W-wa 2004 r. str. 727).

Stosownie do treści art. 1 powołanego dekretu, na cele reformy rolnej oraz osadnictwa mogły być przejęte następujące nieruchomości ziemskie niepodpadające pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R. P. z 1945 r. Nr 3, poz. 13):

1. pozostałe po osobach przesiedlających się do Związku Socjalistycznych Republik Rad;

2. które w związku z wojną lub okupacją zostały przeznaczone na specjalne cele ze zmianą rodzaju użytkowania (poligony, lotniska, zalesienie, drogi itp.), jeżeli utrzymanie tego rodzaju użytkowania nie leży w interesie Państwa;

3. wszelkie nieruchomości ziemskie za zgodą właściciela;

4. wszelkie nieruchomości ziemskie, które w toku przeprowadzania reformy rolnej zostały w terminie do dnia 1 sierpnia 1945 r. faktycznie rozparcelowane.

Przepis art. 3 dekretu wskazywał, zaś że przejęcie nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 1, nastąpi na podstawie zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, zaś zarządzenie to co do nieruchomości, wymienionych w art. 1 pkt 1 i 2, wydane będzie w porozumieniu z zainteresowanymi Ministrami. Przytoczony przepis był zatem jasny i zdaniem Sądu nie budził wątpliwości interpretacyjnych stanowiąc, iż warunkiem przejęcia nieruchomości ziemskich niepodpadających pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej na rzecz Państwa była ich faktyczna parcelacja w toku przeprowadzenia reformy rolnej do dnia 1 sierpnia 1945 roku.

Przejęta na mocy powyższego orzeczenia nieruchomość P., posiadała łączną powierzchnię[...] . (obszar przejęty orzeczeniem). Nie spełniała więc przesłanek ustawowych wymienionych w art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U Nr 4 poz. 17 ze zm.), zgodnie z którym na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskiej stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości

użytków rolnych tej powierzchni. Jednocześnie z akt administracyjnych sprawy bezspornie wynika, że parcelacją objęto jedynie część majątku. Faktyczna parcelacja części majątku nastąpiła w niniejszej sprawie w dniu 5 marca 1945r. W dacie tej parcelacji poddano grunty o powierzchni [...] , które rozparcelowano między właścicieli gospodarstw karłowatych, a [...] ha pomiędzy chłopów małorolnych. Resztówka o powierzchni [...] została przekazana decyzją z dnia [...] lipca 1945r. kierownictwu Gminnej Szkoły Rolniczej Męskiej i Żeńskiej w P. na jeden z celów reformy rolnej tj. zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkól (art. 1 ust. 2 pkt d dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej). Następnie ośrodek P. został przekazany na rzecz przemysłu hutniczego na podstawie pisma Departamentu Funduszu Ziemi skierowanego do Wojewódzkiego Działu Rolnictwa i Reform Rolnych w K. z dnia [...] października 1949 r. [...].

Jednocześnie Sąd nie podzielił stanowiska Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, iż brak faktycznej parcelacji całej nieruchomości P. nie miał wpływu na prawidłowość dokonanego przez Prezydium Rady Narodowej w mieście [...] rozstrzygnięcia którego stwierdzenia nieważności domagają się skarżący. Minister wskazywał, że choć pozostała część nieruchomości została wyłączona spod parcelacji to faktycznie przekazana została na jeden z celów reformy rolnej jakim było wydzielanie terenów pod szkoły rolnicze. Jak słusznie zauważył jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 18 maja 2006r. - zgodnie z treścią art. 15 dekretu PKWN z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przy wypracowaniu planu podziału ziemi pewna jej część miała zostać niepodzielona dla utrzymania wzorcowych gospodarstw w interesie podniesienia poziomu gospodarki rolnej, dla szkół rolniczych i powszechnych, dla rozbudowy miast i innych ważnych zadań użyteczności publicznej. Nie można zatem uznać aby pozostawione części majątku mogły być określone mianem "rozparcelowanych". Ponadto skoro majątek P. nie podpadał pod działanie powyższego dekretu, z dnia 6 września 1944r. to jego przejęcie na rzecz Państwa mogło nastąpić jedynie w przypadkach ściśle określonych w art. 1 dekretu z dnia 28 listopada 1945r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej.

Podsumowując tę cześć rozważań stwierdzić należy w sposób jednoznaczny, iż orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w mieście K. z dnia [...] marca 1958 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość P. wydane zostało

z rażącym naruszeniem art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości na cele reformy rolnej i osadnictwa, albowiem nastąpiło pomimo braku spłenienia przesłanki określonej w powołanym przepisie tj. pomimo braku faktycznej parcelacji nieruchomość ziemskiej P..

Mając jednak na uwadze treść art. 156 § 2 k.p.a., który wskazuje na dwie przesłanki negatywne stwierdzania nieważności decyzji w tym nieodwracalność skutków prawnych wywołanych decyzją ocenianą w postępowaniu nieważnościowym - Sąd nie mógł na obecnym etapie postępowania nakazać Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdzenia nieważności wskazanego orzeczenia. Albowiem biorąc pod uwagę aktualny stan prawny przejętej nieruchomości, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi musi zbadać czy będące przedmiotem postępowania nadzorczego orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w mieście K. z dnia [...] marca 1958 r. wywołało nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k. p. a. Nie bez znaczenia jest bowiem fakt, iż wskazana nieruchomość rozparcelowana została na kilkadziesiąt działek, których własność w znacznej części znalazła się w rękach innych podmiotów niż Skarb Państwa - a zatem w nowym postępowaniu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zobowiązany będzie do zbadania, czy i w jakiej części kontrolowane w trybie nadzorczym orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne i w zależności od poczynionych ustaleń podejmie prawidłowe rozstrzygnięcie.

Ponadto w trakcie postępowania administracyjnego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zobowiązany będzie również do ustalenia kręgu podmiotów którym przysługuje status stron. Zauważyć w tym miejscu należy, iż na konieczność ustalenia stron postępowania wskazywał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia z dnia 17 grudnia 2004 r. sygn. akt IV SA/Wa 399/04 podnosząc, iż z akt sprawy nie wynika, aby o prowadzonym postępowaniu nadzorczym powiadomiono obecnego właściciela lub użytkownika wieczystego przedmiotowej nieruchomości, chociaż wynik postępowania dotyczył jego interesu prawnego, co stanowiło naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 1 pkt 4 kpa).

Jednocześnie Sąd nie podzielił stanowiska skarżących odnośnie braku uprawnień Prezydium Rady Narodowej w mieście [...] do orzekania o przejęciu na własność Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości podzielając stanowisko zaprezentowane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W tym miejscu powołać można wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 1994r. sygn.

akt II SA 2444/92 ONSA 1995/2/57 , z którego wynika iż prezydia rad narodowych w związku ze zmianą stanu prawnego były upoważnione od orzekania w sprawach z zakresu reformy rolnej.

Sąd nie podzielił również zarzutu skargi dotyczącego niewykonalności orzeczenia Prezydium w zakresie przyznanego ekwiwalentu. Zgodnie z art.2 ust.1 dekretu dnia 28 listopada 1945r. właścicielom których nieruchomości ziemskie zostały przejęte na podstawie art. 1 pkt 2, 3, 4 dekretu przysługiwało tytułem ekwiwalentu prawo otrzymania innej nieruchomości o równej wartości i jakości. To uprawnienie nie zostało przez stronę zrealizowane ponieważ wobec wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17 poz. 71) - realizacja orzeczenia z dnia [...] marca 1958 r. w zakresie ekwiwalentu nie mogła nastąpić. Jednakże zgodnie z art. 16 ww. ustawy powyższej ustawy byłym właścicielom nieruchomości ziemskich przejętych w trybie powołanego dekretu o ile do dnia wejścia w życie ustawy tj. 5 kwietnia 1958r. nie zostali wprowadzeni w posiadanie nieruchomości zamiennych, przysługiwało prawo do renty na zasadach przewidzianych w art. 10 tej ustawy, z którego uprawniona Z. R. nie skorzystała. Ustawodawca przewidział, więc sytuację gdy uprawnieni właściciele mimo przyznanego prawa do ekwiwalentu z niego nie skorzystają. I choć niewątpliwie poprzez działania Prezydium naruszono prawa byłej właścicielki, to nie można mówić o niewykonalności wskazanego orzeczenia.

I wreszcie skoro orzeczenie o przejęciu nieruchomości na własność Państwa miało charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny nie miało znaczenia w jakim okresie czasu wydane zostało przez właściwy organ rozstrzygnięcie w zakresie przejęcia nieruchomości P. na własność Skarbu Państwa skoro potwierdzało ono jedynie zaistniały już stan faktyczny. Tym samym nie można skutecznie zarzucić orzeczeniu Prezydium naruszenia zasad postępowania administracyjnego odnoszących się do szybkości postępowania czy też pogłębiania zaufania do obywateli do Państwa.

Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania że sprawa wymaga ponownej szczegółowej analizy we wskazanym wyżej kierunku, sąd administracyjny nie czyni bowiem własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Biorąc

powyższe pod uwagę Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a. Jednocześnie w oparciu art. 200 i 205 § 1 powołanej ustawy Sąd orzekł o kosztach postępowania zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę 200 zł ( dwieście złotych) tytułem uiszczonego w sprawie wpisu sądowego oraz 162 zł (sto sześćdziesiąt dwa złote) tytułem zwrotu kosztów

przejazdu do sądu.