Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 630/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżoną interpretację indywidualną
Powołane przepisy: article: art. 16  ust. 1  pkt 60 i 61,  art. 16  ust. 7b
journal: Dz.U. 2011 nr 74 poz 397
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej (spr.), Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Bożena Suleja, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2014 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w J. na interpretację Ministra Finansów z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżoną interpretację; 2) zasądza od Ministra Finansów na rzecz strony skarżącej kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w J. wniosła skargę na indywidualną interpretację przepisów prawa podatkowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie ustalenia, czy przepisy o niedostatecznej kapitalizacji znajdą zastosowanie w przypadku realizacji umowy cash poolingu.

2. Zaskarżona interpretacja została wydana w odpowiedzi na wniosek skarżącej, w którym przedstawiła następujące zdarzenie przyszłe i własne stanowisko.

2.1. Skarżąca spółka planuje przystąpić do systemu kompleksowego zarządzania płynnością finansową, oferowanego w ramach grupy kapitałowej, do której należy. Uczestnikami przedmiotowej struktury cash-poolingu rzeczywistego (z ang. zero-balancig cash pooling) są spółki będące wszystkie polskimi rezydentami podatkowymi (dalej: "uczestnicy") należące do grupy kapitałowej B oraz do powiązanej kapitałowo grupy C. Szczególnego rodzaju uczestnikiem, pełniącym funkcję agenta rozliczeniowego struktury (tzw. pool leadera - dalej: "Pool Leader") będzie [...] podmiot z Grupy B powiązany kapitałowo ze Spółkami z Grupy B - C (dalej: "C"), który prowadzi szeroko rozumianą działalność finansową we własnym imieniu i na własny rachunek.

Między wnioskodawczynią a Pool Leaderem nie występują powiązania, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397 ze zm., dalej: u.p.d.o.p), natomiast występują powiązania, o których mowa w art. 11 ust. 1 i 4 tej ustawy. Między wnioskodawczynią a pozostałymi uczestnikami należącymi do grupy kapitałowej C występują powiązania, o których mowa w art. 11 ust. 1 i 4 u.p.d.o.p, natomiast nie występują powiązania, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61. Z kolei między wnioskodawczynią a pozostałymi uczestnikami należącymi do grupy kapitałowej D występują powiązania, o których mowa w art. 11 ust. 1 i 4 u.p.d.o.p., natomiast powiązania o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 dla części spółek występują, a dla pozostałych – nie.

Przystąpienie do wspomnianego systemu zarządzania płynnością nastąpi na skutek zawarcia nienazwanej umowy typu cash-pooling, której celem jest polepszenie płynności finansowej spółek w prowadzonej działalności gospodarczej, jak również zmniejszenie kosztów finansowania zewnętrznego. Zasadniczym elementem przedmiotowej umowy jest wdrożenie procesu zarządzania posiadanymi na rachunkach bankowych środkami pieniężnymi oraz zadłużeniem spółek-uczestników biorących udział w procesie, w taki sposób, aby kwota odsetek płaconych z tytułu istniejącego zadłużenia była jak najmniejsza, a jednocześnie, aby dochody uzyskiwane przez spółki z posiadanych przez nie nadwyżek finansowych były wyższe od standardowego oprocentowania depozytów bankowych i innych standardowych bezpiecznych instrumentów finansowych. Celem umowy o zarządzanie płynnością finansową jest zatem takie wykorzystanie różnic w oprocentowaniu sald dodatnich i sald ujemnych na rachunkach uczestników systemu oraz efektu skali, aby podmioty z zaangażowanej grupy czerpały z tego maksymalne korzyści.

Usługa cash-poolingu będzie świadczona przez Pool Leadera przy współpracy z oddziałem [...] banku działającym w Polsce (zwanym dalej Bankiem) na podstawie stosownej umowy zawartej pomiędzy Bankiem a Pool Leaderem, w ramach której Bank będzie odpowiedzialny za techniczną stronę struktury, tj. związaną z prowadzeniem rachunków jej uczestników i dokonywaniem operacji związanych z poszczególnymi rachunkami biorącymi udział w strukturze cash-poolingu zgodnie z treścią umowy i stosownymi wytycznymi Pool Leadera (dalej: "umowa cash-poolingu"). Bank jest podmiotem zewnętrznym, który nie jest powiązany kapitałowo lub/i osobowo z pozostałymi Uczestnikami i Pool Leaderem.

Pool Leader, jako działający na podstawie indywidualnych dwustronnych umów zawieranych pomiędzy nim a danym uczestnikiem, dotyczących świadczenia przez Pool Leadera usługi koordynacji i zarządzania płynnością finansową grupy w ramach przedmiotowej struktury cash-poolingu rzeczywistego będzie upoważniony do działania w imieniu uczestników oraz reprezentowania poszczególnych uczestników w stosunkach z Bankiem (dalej; "umowa zarządzania środkami").

Powyższa struktura transakcyjna cash-poolingu rzeczywistego będzie się opierać na następujących założeniach:

1) Wszyscy uczestnicy będą posiadać w Banku otwarte bieżące rachunki bankowe (dalej "rachunki bieżące"), z których każdy będzie dodatkowo posiadał subkonto, które będzie wykorzystywane wyłącznie do rozliczeń w ramach struktury cash-poolingu (dalej "subkonto").

2) Pool Leader, działający jako agent rozliczeniowy w ramach struktury cash-poolingu rzeczywistego, otworzy w Banku specjalny rachunek rozliczeniowy, za pośrednictwem którego będą realizowane operacje zarządzania płynnością finansową uczestników, tj. dziennego konsolidowania sald na rachunkach bieżących i subkontach uczestników do "zera" (dalej "rachunek rozliczeniowy").

3) W związku z funkcjonowaniem struktury cash-poolingu rzeczywistego, w trakcie każdego dnia roboczego:

- na początku każdego dnia roboczego, uczestnicy będą zgłaszać Pool Leaderowi przewidywane salda na swoich rachunkach bieżących na zakończenie danego dnia. Jeżeli zgodnie z powyższą prognozą będą konieczne transfery z rachunku rozliczeniowego, Pool Leader zgłosi określone zapotrzebowanie do Banku,

- na zakończenie danego dnia będzie dochodziło do konsolidacji sald na rachunkach bieżących uczestników przy użyciu subkont oraz rachunku rozliczeniowego Pool Leadera. W pierwszej kolejności będą dokonywane transfery pomiędzy rachunkami bieżącymi a subkontami, a następnie dokonywane będą rozliczenia pomiędzy subkontami i rachunkiem rozliczeniowym, w taki sposób, aby efektem dziennej konsolidacji sald był "zerowy" stan rachunków bieżących uczestników oraz subkont na koniec każdego dnia,

- środki wynikające z dodatniego salda na subkontach będą przenoszone na rachunek rozliczeniowy, z kolei ujemne salda na subkontach będą pokrywane ze środków zgromadzonych na rachunku rozliczeniowym Pool Leadera,

- w przypadku, kiedy kwota na rachunku rozliczeniowym nie będzie wystarczająca, finansowanie ujemnych sald będzie się odbywać ze środków pochodzących ze stosownej linii kredytowej przyznanej Pool Leaderowi przez Bank w ramach Umowy za pośrednictwem rachunku rozliczeniowego Pool Leadera.

4) Wskazane powyżej konsolidowanie sald na rachunkach uczestników będzie się odbywać zgodnie z mechanizmem opisanym poniżej:

- w przypadku powstania dodatniego salda na rachunku bieżącym uczestnika, dzienna nadwyżka środków z tego rachunku będzie w pierwszej kolejności kierowana z rachunku bieżącego na subkonto, a następnie z subkonta na rachunek rozliczeniowy Pool Leadera,

- w przypadku powstania ujemnego salda na rachunku bieżącym uczestnika, dzienny niedobór środków na tym rachunku będzie w pierwszej kolejności uzupełniany poprzez przekierowanie środków z subkonta na rachunek bieżący, a następnie powstały w ten sposób debet na subkoncie będzie pokrywany ze środków zgromadzonych na rachunku rozliczeniowym.

5) Wszelkie rozliczenia w ramach struktury będą odbywać się w polskich złotych (dalej "PLN"), w oparciu o rachunki prowadzone w PLN.

6) Jeżeli za dany dzień na rachunku bieżącym uczestnika wystąpi saldo dodatnie, uczestnikowi przysługiwać będą odsetki. W przeciwnym wypadku, tj. gdy na rachunku bieżącym uczestnika wystąpi saldo ujemne. uczestnik będzie obciążany z tego tytułu odsetkami debetowymi.

7) Za naliczanie i rozliczanie odsetek opisanych w punkcie powyżej odpowiedzialny będzie wyłącznie Pool Leader. Naliczanie to będzie się odbywać na bazie dziennych sald uczestników na rachunkach bieżących (zarówno dodatnich - odsetki kredytowe, jak i ujemnych - odsetki debetowe), ustalanych przez Pool Leadera na podstawie przepływu środków na rachunku rozliczeniowym. Pool Leader jest zobowiązany do informowania uczestników zarówno o kwocie odsetek kredytowych jak i debetowych będących rezultatem dziennego konsolidowania sald na rachunku rozliczeniowym.

8) Następnego dnia roboczego po zakończeniu każdego kwartału Pool Leader będzie dokonywać faktycznego rozliczenia odsetek za ten kwartał. Rozliczenie to będzie następować poprzez wykonanie następujących operacji:

- obliczenie różnicy (salda) pomiędzy odsetkami należnymi spółce oraz odsetkami, które spółka obowiązana jest zapłacić,

- doliczenie/odliczenie wyliczonego wcześniej salda odsetek do salda końcowego w danym dniu roboczym na rachunku bieżącym spółki (zobowiązania/należności głównej spółki wobec Pool Leadera).

9) Jeżeli suma odsetek należnych skarżącej za dany kwartał będzie mniejsza, niż suma odsetek, do których zapłaty będzie zobowiązana, saldo odsetek będzie ujemne. Ujemne saldo odsetek będzie zmniejszać dodatnie saldo kwoty głównej spółki na rachunku bieżącym na dany dzień (będący pierwszym dniem roboczym po zakończeniu danego kwartału rozliczeniowego) lub będzie zwiększać ujemne saldo kwoty głównej wykazane na ten dzień. Jeżeli suma odsetek należnych spółce za dany kwartał rozliczeniowy będzie większa, niż suma odsetek, do których zapłaty będzie zobowiązana spółka, saldo odsetek będzie dodatnie. Dodatnie saldo odsetek będzie zwiększać dodatnie saldo kwoty głównej na rachunku bieżącym na koniec danego dnia roboczego (będącego pierwszym dniem roboczym po zakończeniu danego kwartału rozliczeniowego) lub będzie zmniejszać ujemne saldo kwoty głównej wykazane na rachunku bieżącym w tym dniu. W ten sposób dojdzie do tzw. kapitalizacji odsetek.

10) Struktura cash-poolingu rzeczywistego nie przewiduje regularnych zwrotnych transferów nadwyżek środków Uczestników zgromadzonych w ramach struktury na rachunku rozliczeniowym Pool Leadera. Zwrot tychże środków będzie następował na warunkach wynikających z danej umowy zarządzania środkami zawartej pomiędzy Pool Leaderem a konkretnym uczestnikiem.

11) Za usługi świadczone w ramach analizowanej umowy cash-poolingu, Bank obciąży w całości Pool Leadera. Wszelkie dalsze rozliczenie kosztów wynagrodzenia Banku oraz usług świadczonych przez Pool Leaderem na rzecz pozostałych uczestników, będą dokonywane miesięcznie w oparciu o zasady ustalone pomiędzy Pool Leaderem a poszczególnymi uczestnikami (zawarte w poszczególnych umowach zarządzania środkami).

2.2. Na tle tak przedstawionego zdarzenia przyszłego spółka sformułowała 6 pytań, przy czym zaskarżona w tej sprawie interpretacja dotyczy wyłącznie pytania oznaczonego numerem 3 , które brzmi: "Czy przy zaliczaniu do kosztów uzyskania przychodów spółki odsetek zapłaconych przez spółkę w związku z przystąpieniem do systemu cash-poolingu należy stosować ograniczenia w zaliczaniu odsetek do kosztów uzyskania przychodów wynikające z przepisów art. 16 ust. 1 pkt 60 lub 61 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych ?"

Przedstawiając swoje stanowisko w tej kwestii wnioskodawczyni wskazała, że w jej opinii przy zaliczaniu do kosztów uzyskania przychodów odsetek zapłaconych przez nią w związku z przystąpieniem do systemu cash-poolingu spółka nie ma obowiązku stosowania ograniczeń wynikających z przepisów art. 16 ust. 1 pkt 60 lub 61 u.p.d.o.p. Umowa dotycząca prowadzenia rachunków w systemie cash-poolingu nie może być uznana za czynność prowadzącą do zawarcia umowy pożyczki w rozumieniu art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., gdyż żadna ze stron cash-poolingu nie zobowiązuje się do przeniesienia na własność drugiej strony określonej ilości pieniędzy, a także żadna ze stron nie zobowiązuje się do ich zwrotu. W opisanej transakcji dla każdego z uczestników cash-poolingu powstają określone prawa i obowiązki wynikające z tytułu uczestnictwa w systemie zarządzania płynnością. Jednakże żaden z uczestników systemu nie jest zobowiązany do przeniesienia własności określonej kwoty pieniędzy na inny określony w umowie podmiot. Co więcej, uczestnik posiadający nadwyżkę płynności nie ma wiedzy co do tego, jaka część jego dodatniego salda przetransferowanego na rachunek rozliczeniowy zostaje wykorzystana przez innych uczestników systemu. Również w przypadku zasilenia rachunku uczestnika o niedoborze finansowym (saldzie debetowym), następującego za pośrednictwem rachunku prowadzonego przez Pool Leadera (rachunek rozliczeniowy), na którym kumulują się środki zgromadzone w ramach systemu, w praktyce nie jest możliwa identyfikacja od jakiego konkretnie uczestnika pochodzą środki na sfinansowanie takiego debetu. Wobec powyższego, w analizowanym przypadku nie można wskazać podmiotów, które spełniałyby definicje stron umowy pożyczki, tj. pożyczkodawcy oraz pożyczkobiorcy. Pozostając w systemie zarządzania płynnością finansową ani spółka, ani żaden inny z uczestników systemu cash-pooling nie będzie mógł przeciwstawić się wykorzystywaniu nadwyżek środków pieniężnych w celu minimalizowania obciążeń pozostałych podmiotów z grupy kapitałowej uczestniczących w systemie zarządzania płynnością. W świetle powyższego, skarżąca zauważyła, iż podmiotem dokonującym operacji przeksięgowań odpowiedzialnym za cash-pooling będzie każdorazowo Pool Leader. Oznacza to, zdaniem skarżącej, że ona oraz pozostali uczestnicy systemu zarządzania płynnością należący do grupy kapitałowej, faktycznie nie prowadzą pomiędzy sobą żadnych transakcji. W konsekwencji, w ramach usługi zarządzania płynnością finansową nie będzie można w ogóle mówić o pożyczkach (kredytach) udzielonych spółce przez jej udziałowca (akcjonariusza). Dodatkowo, skarżąca wskazała, iż podstawą kalkulowania odsetek dla celów rozliczenia odsetek z tytułu wszystkich transakcji przeprowadzonych w odniesieniu do uczestników systemu zarządzania płynnością finansową będzie wysokość wykazywanego ujemnego lub dodatniego salda posiadacza rachunku. Wysokość odsetek kalkulowana będzie przez Pool Leadera na koniec każdego kwartału na podstawie wysokości sald dodatnich/ujemnych, występujących każdego dnia na rachunku skarżącej oraz na rachunkach pozostałych uczestników systemu zarządzania płynnością, a także w oparciu o określoną stawkę. W konsekwencji, w systemie zarządzania płynnością finansową brak będzie płatności stanowiących płatności odsetkowe, o których mowa w przepisach dotyczących niedostatecznej kapitalizacji. Ponadto, jedynym podmiotem dokonującym lub otrzymującym bezpośrednio płatności odsetek z tytułu pożyczek, o których mowa w przepisach art. 16 ust. 1 pkt 60 oraz 61 u.p.d.o.p. będzie Pool Leader, który nie jest podmiotem kwalifikowanym w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.o.p. W konsekwencji, udzielane przez niego w rachunku bieżącym finansowanie nie podlega przepisom o niedostatecznej kapitalizacji. Ponadto skarżąca wskazała, że przepisy art. 16 ust. 1 pkt 60 oraz 61 u.p.d.o.p. nie znajdą zastosowania w przedmiotowej sytuacji również z uwagi na brak możliwości zrealizowania wskazanej w tych przepisach przesłanki dotyczącej przekroczenia przez wartość zadłużenia podmiotu dokonującego płatności odsetkowych, na dzień zapłaty, wobec podmiotów powiązanych, trzykrotności wysokości kapitału zakładowego. W momencie rozliczania przez Pool Leadera płatności odsetkowych na koniec każdego miesiąca pomiędzy uczestnikami systemu zarządzania płynnością finansową brak będzie zadłużenia, od którego powinny być kalkulowane odsetki. W opinii skarżącej, brak możliwości wskazania na dzień zapłaty odsetek zadłużenia, od którego miałyby być liczone ewentualne odsetki, będzie uniemożliwiał stosowanie przepisów o niedostatecznej kapitalizacji do rozliczeń w ramach systemu zarządzania płynnością finansową. Okoliczność ta, w ocenie skarżącej, pozostaje w związku z twierdzeniem, iż intencją ustawodawcy nie było objęcie rozliczeń typu cash-pooling przepisami o niedostatecznej kapitalizacji.

Spółka wskazała również, że o braku konieczności stosowania przepisów o niedostatecznej kapitalizacji do umowy o zarządzaniu płynnością finansową decyduje wykładnia celowościowa przepisów zawartych w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. Jej zdaniem, przedstawione powyżej ograniczenia mają na celu zapobieżenie nadmiernemu finansowaniu działalności spółek kapitałowych przez ich właścicieli inaczej niż poprzez neutralne podatkowo kapitały własne, co może skutkować obniżeniem podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Finansowanie takie ma charakter trwałego przekazywania przez jeden z podmiotów środków pieniężnych do dyspozycji innego podmiotu (agenta) i skutkuje "brakiem korelacji pomiędzy wysokością kapitału zakładowego a wielkością prowadzonej przez podmiot działalności (...) z drugiej zaś strony częstokroć skutkuje możliwością uchylenia się od opodatkowania w Polsce". W opinii wnioskodawczyni, w przypadku zaoferowania usługi zarządzania płynnością finansową, suma płatności odsetkowych wykazywanych przez grupę spółek uczestniczących w systemie będzie znacznie niższa, co w konsekwencji, nie powinno wpływać ani na obniżenie podstawy ich opodatkowania, ani skutkować naruszeniem interesów fiskalnych Skarbu Państwa, które legły u podstaw wprowadzenia przepisów o niedostatecznej kapitalizacji. Jednocześnie, z uwagi na krótkotrwały charakter transferów, które będą dokonywane w ramach umowy zarządzania płynnością finansową z całą pewnością nie będzie dochodziło do zaburzenia korelacji pomiędzy wysokością kapitału zakładowego spółki a wielkością prowadzonej przez nią działalności. W konsekwencji, stanęła na stanowisku, że w odniesieniu do odsetek, które będą płacone przez nią na podstawie umowy o zarządzanie płynnością finansową w przypadku wystąpienia w danym kwartale ujemnych sald dziennych na jej rachunku, nie znajdą zastosowania przepisy dotyczące niedostatecznej kapitalizacji.

W końcowej części uzasadnienia swego stanowiska wnioskodawczyni powołała szereg interpretacji, wydanych w odniesieniu do analogicznego stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego), uznających prawidłowość tego stanowiska.

3. W zaskarżonej interpretacji indywidualnej organ interpretacyjny uznał przedstawione powyżej stanowisko w zakresie zastosowania przepisów art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych o niedostatecznej kapitalizacji - za nieprawidłowe.

W uzasadnieniu powołał się na treść przepisów art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61, art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., wskazując, iż polskie przepisy prawa cywilnego nie zawierają regulacji odnoszących się do opisywanej umowy cash-poolingu. Stąd też umowę taką zaliczyć należy do umów nienazwanych na gruncie polskich przepisów prawa cywilnego. Tym niemniej cechą takiej umowy jest to, że jeden z podmiotów (uczestnik umowy) przekazuje własne środki finansowe innemu podmiotowi (innemu uczestnikowi umowy), celem pokrycia przez ten inny podmiot zobowiązań pieniężnych. Otrzymane przez taki inny podmiot środki finansowe podlegać będą zwrotowi wraz z wynagrodzeniem za korzystanie z tych środków, określonym w formie odsetek. Opisana we wniosku struktura cash-poolingu wypełnia przesłanki zaliczenia jej do umowy pożyczki zdefiniowanej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. W przedmiotowej sprawie mamy bowiem, zdaniem organu, do czynienia z przekazywaniem środków pieniężnych pomiędzy podmiotami, przy jednoczesnym zobowiązaniu do zwrotu danych środków oraz uzyskiwaniu w związku z tym określonego wynagrodzenia w postaci odsetek, co wynika z zasad funkcjonowania przedstawionej struktury. Organ wskazał też, że polskie przepisy o niedostatecznej kapitalizacji znajdują zastosowanie w przypadkach, kiedy na dzień zapłaty odsetek zadłużenie podatnika przekracza określony w tych przepisach poziom zadłużenia wobec podmiotów powiązanych, skutkując koniecznością wyłączenia odsetek płaconych przez wnioskodawczynię od części zadłużenia przekraczającego określony w omawianych przepisach limit. Niezależnie od powyższego w sytuacji, w której na dzień zapłaty odsetek podatnik nie byłby zadłużony wobec podmiotów powiązanych, bowiem zadłużenie swoje wobec tych podmiotów już spłacił, to w praktyce wobec płaconych odsetek nie znajdą zastosowania ograniczenia w zaliczaniu ich w koszty na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. Podsumowując organ wskazał, iż opisana we wniosku umowa cash-poolingu wypełnia przesłanki zaliczenia jej do umowy pożyczki zdefiniowanej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p.

4. W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa organ poinformował stronę o braku podstaw do zmiany swojego stanowiska wyrażonego w interpretacji indywidualnej.

5. W skardze do Sądu spółka zarzuciła interpretacji naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, tj.: art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. w zw. z art. 16 ust. 7d u.p.d.o.p. oraz art. 9a ust. 1 u.p.d.o.p.,

2) przepisów prawa procesowego tj.: art. 14h O.p. w zw. z art. 120 i art. 121 § 1 O.p. oraz art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, mające istotny wpływ na wynik sprawy

W oparciu o powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji podatkowej oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi obszernie przedstawiła dotychczasowy stan sprawy oraz wskazała, że w jej ocenie organ w zaskarżonej interpretacji dokonał błędnej wykładni przepisów art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 oraz ust. 7d u.p.d.o.p. w zakresie, w jakim uznał, że transfery środków w ramach cash-poolingu mogą zostać uznane za pożyczki w rozumieniu tych przepisów, a tym samym koszt odsetek ponoszony przez stronę podlega ograniczeniom z nich wynikającym. Zdaniem skarżącej organ wydający zaskarżoną interpretację nie tylko nie zrozumiał idei struktury cash-poolingu, ale także "wybrał" z całego systemu zarządzania płynnością finansową te elementy, które odpowiadały definicji pożyczki. Skarżąca uważa natomiast, iż umowa cash-poolingu powinna być oceniania kompleksowo, nie należy wydzielać z niej, tylko dla potrzeb interpretacji, elementów, które pozwolą na uznanie jej za pożyczkę. Wyjaśniła w tym miejscu, iż ideą struktury cash-poolingu jest wspólne zarządzenie płynnością finansową w obrębie grupy spółek. Pozwala ono nie tylko, jak wskazuje organ, na pokrycie sald ujemnych, ale przede wszystkim na bardziej optymalne ulokowanie środków pieniężnych na bardzo krótki okres, uzyskanie korzystniejszego oprocentowania, a także pozyskanie fachowej obsługi w zakresie zarządzania wolnymi środkami tak, żeby nie znajdowały się one na nieoprocentowanych kontach bankowych, a przynosiły zyski. Umowa cash-poolingu sprowadza się do połączenia sił różnych podmiotów, aby dzięki efektowi skali lepiej i efektywniej zarządzać wolnymi środkami pieniężnymi. Natomiast na żadnym etapie intencją uczestników cash-poolingu nie było udzielanie sobie nawzajem oprocentowanych pożyczek. Z powyższych względów skarżąca uważa, iż transfery środków pieniężnych między uczestnikami cash-poolingu nigdy nie będą mogły być klasyfikowane jako pożyczka w myśl art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., gdyż z taką umową nie mamy do czynienia w przypadku struktury cash-poolingu, bo: 1) nie mamy skonkretyzowanego ani podmiotu udzielającego pożyczki, ani podmiotu biorącego pożyczkę, 2) uczestnicy cash-poolingu w żadnym punkcie umowy nie zobowiązują się do kredytowania innych uczestników z własnych środków, 3) nie ma mowy o przejściu określonych środków pieniężnych jednego uczestnika cash-poolingu na własność innego uczestnika. W związku z powyższym, w świetle zaprezentowanych argumentów stanowisko organu należy, zdaniem skarżącej, uznać za nieprawidłowe, gdyż stoi ono w sprzeczności z przepisami prawa podatkowego.

Na poparcie swej argumentacji strona skarżąca przywołała szereg interpretacji zgodnych z jej stanowiskiem, a także wyroki sądów administracyjnych (wyroki WSA we Wrocławiu z dnia 11 lutego 2014 r. o sygn. akt I SA/Wr 1946/13, I SA/Wr 1945/13, I SA/Wr 2007/13, I SA/Wr 2008/13 oraz WSA w Warszawie z dnia 20 lutego 2014 r. o sygn. akt III SA/Wa 2562/13.

Zarzuciła również organowi, iż ignorując interpretacje podatkowe wydane wcześniej przez siebie oraz inne organy podatkowe dla uczestników omawianej struktury cash-poolingu, które potwierdzały że cash-pooling nie stanowi umowy pożyczki oraz nie podlega obowiązkowi dokumentacyjnemu, naruszył przepisy procedury podatkowej takie jak zasada zaufania do organów podatkowych, zasada sprawiedliwości społecznej czy zasada pewności prawa. Skarżąca wskazała, iż z nieznanych powodów wcześniejsze jednolite stanowisko organów interpretacyjnych, potwierdzające, że umowa cash- poolingu nie jest umową pożyczki, zostało zmienione przy niezmienionym stanie prawnym. Powyższe naruszenie wskazanych zasad istotnie wpływa na sytuację skarżącej i nie mogą być akceptowane w państwie prawa.

6. W odpowiedzi na powyższą skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując jednocześnie zaprezentowane wcześniej stanowisko. Odnosząc się do powołanych przez stronę interpretacji indywidualnych oświadczył, że wprawdzie jednolitość orzecznictwa jest wartością pożądaną, ale nie wyklucza zmiany poglądów, która jest możliwa i przewiduje ją art. 14e O.p. Inaczej, raz wyrażony pogląd byłby wiążący na stałe. W tym przypadku organ zmienił dotychczasowy pogląd, czemu dał wyraz w innych interpretacjach. Z kolei odnośnie powołanych wyroków sądów administracyjnych organ stwierdził, że nie zgadza się z poglądami wyrażonymi w tych orzeczeniach, a ze względu na specyfikę postępowania interpretacyjnego, nie ma obowiązku podejmowania polemiki z wyrokami, na które powołuje się wnioskodawca..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skargę należało uznać za zasadną.

Analogicznej oceny indywidualnej interpretacji podatkowej, dotyczącej identycznego (dosłownie powtórzonego w niniejszej sprawie) wniosku innego uczestnika systemu cash-poolingu dokonał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 18 czerwca 2014 r. o sygn. akt III SA/Wa 349/14. Podobnie oceniły także sporną kwestię, czy przepływy środków w ramach cash-poolingu pomiędzy uczestnikami tego systemu mogą zostać uznane za pożyczki w rozumieniu art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., a tym samym koszt odsetek ponoszony przez uczestników podlega ograniczeniom wynikającym z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. inne sądy administracyjne, w tym m. in. WSA we Wrocławiu (wyroki z dnia 11 lutego 2014 r. o sygn. akt I SA/Wr 2007/13, I SA/Wr 2008/13 i I SA/Wr 1945/13), WSA w Bydgoszczy (wyroki z dnia 19 marca 2014 r. o sygn. akt I SA/Bd 208/14 i z dnia 20 maja 2014 r. o sygn. akt I SA/Bd 418/14), WSA w Krakowie (wyrok z dnia 23 września 2014 r. o sygn. akt I SA/Kr 1090/14), WSA w Kielcach (wyrok z dnia 13 sierpnia 2014 r. o sygn. akt I SA/Ke 347/14) i WSA w Warszawie (wyrok z dnia 20 lutego 2014 r. o sygn. akt III SA/Wa 2562/13). Stanowisko zaprezentowane w tych wyrokach, a w szczególności w wymienionym na wstępie wyroku WSA w Warszawie z dnia 18 czerwca 2014 r., Sąd orzekający w tej sprawie w pełni podzielił i w dalszej części uzasadnienia powoła się na nie.

Stan faktyczny sprawy został szczegółowo przedstawiony we wstępnej części uzasadnienia, zatem za zbędne uznać wypada jego powtórzenie, tym bardziej, że okoliczności te nie są sporne między stronami.

Stan prawny przedstawia się następująco. Zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Przedmiotem interpretacji są koszty, o których stanowi art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61. Art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. stanowi, że nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych spółce przez jej udziałowca (akcjonariusza) posiadającego nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki albo udziałowców (akcjonariuszy) posiadających łącznie nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki, jeżeli wartość zadłużenia spółki wobec udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki posiadających co najmniej 25% udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale takiego udziałowca (akcjonariusza) osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki - w części, w jakiej pożyczka (kredyt) przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek; przepisy te stosuje się odpowiednio do spółdzielni, członków spółdzielni oraz funduszu udziałowego takiej spółdzielni. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p. nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych przez spółkę innej spółce, jeżeli w obu tych podmiotach ten sam udziałowiec (akcjonariusz) posiada nie mniej niż po 25% udziałów (akcji), a wartość zadłużenia spółki otrzymującej pożyczkę (kredyt) wobec udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki posiadających co najmniej 25% jej udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale tych udziałowców (akcjonariuszy) oraz wobec spółki udzielającej pożyczki (kredytu) osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki - w części, w jakiej pożyczka (kredyt) przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek; przepisy te stosuje się odpowiednio do spółdzielni, członków spółdzielni oraz funduszu udziałowego takiej spółdzielni.

Z kolei w myśl art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. przez pożyczkę, o której mowa w ust. 1 pkt 60 i 61 oraz w ust. 7, rozumie się każdą umowę, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy; przez pożyczkę tę rozumie się także emisję papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokatę.

W ocenie Sądu, organ interpretacyjny uznająca umowę cash-poolingu za pożyczkę w rozumieniu powołanych wyżej przepisów, nie wziął pod uwagę celu wprowadzenia ograniczeń dot. tzw. niedostatecznej kapitalizacji i nie dokonał prawidłowej oceny charakteru umów cash-poolingu, pod kątem ich podobieństwa do umowy pożyczki..

Trzeba zatem przypomnieć (za wyrokiem z dnia 18 czerwca 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 349/14), że określone przepisami art.16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. ograniczenia w zaliczaniu do kosztów uzyskania przychodów odsetek od niektórych pożyczek i kredytów udzielanych podatnikowi przez podmioty z nim powiązane mają na celu zapobieżenie nadmiernemu finansowaniu działalności m. in. spółek kapitałowych przez ich właścicieli inaczej niż przez neutralne podatkowo kapitały własne (tzw. cienka kapitalizacja lub niedostateczna kapitalizacja), co powoduje obniżenie podstawy opodatkowania w związku z zaliczeniem do kosztów podatkowych odsetek od pożyczek lub kredytów. Przepisy o tzw. niedostatecznej kapitalizacji spółek mają za zadanie ograniczenie fiskalnych skutków "pożyczkowego" (w przeciwieństwie do wkładów) finansowania działalności spółek przez ich dominujących wspólników.

O zjawisku niedostatecznej kapitalizacji spółki można mówić wtedy, gdy zakres prowadzonej działalności spółki jest niewspółmiernie większy od jej możliwości finansowych (kapitałów własnych) i spółka taka jest permanentnie dofinansowywana pożyczkami udzielanymi jej przez udziałowców. Ten sposób finansowania spółek kapitałowych skutkuje m. in. zaniżaniem ich dochodu na skutek zaliczania zapłaconych odsetek od tych pożyczek w koszty działalności tych spółek. W przeciwieństwie bowiem do wkładów na kapitał zakładowy, od których wspólnik nie może pobierać odsetek, a spółka odsetek tych zaliczać w koszty, od udzielonych spółce pożyczek wspólnik może pobierać odsetki, a spółka mogłaby takie odsetki zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów. Celem wprowadzenia przepisów dotyczących cienkiej kapitalizacji jest więc ograniczenie wielkości pożyczek (kredytów) udzielanych spółkom przez ich udziałowców.

Z kolei umowa cash-poolingu jest formą zarządzania finansami stosowaną przez podmioty należące do jednej grupy kapitałowej (holdingu) lub podmioty powiązane ekonomicznie w jakikolwiek inny sposób. Istota tej umowy sprowadza się do koncentrowania środków pieniężnych z jednostkowych rachunków poszczególnych podmiotów na wspólnym rachunku grupy (rachunek główny) i zarządzaniu zgromadzoną w ten sposób kwotą, przy wykorzystaniu korzyści skali. Podstawowym walorem cash-poolingu jest możliwość koncentracji środków kilku podmiotów oraz kompensowania przejściowych nadwyżek wykazywanych przez jedne z podmiotów z przejściowymi niedoborami zaistniałymi u innych podmiotów. Dzięki takiej konstrukcji następuje minimalizowanie kosztów kredytowania działalności podmiotów z grupy przez kredytowanie się przy wykorzystaniu środków własnych grupy. Umowa cash-poolingu może przyjąć dwie podstawowe formy: zero – balancing cash pooling, w którym dokonywany jest fizyczny transfer środków pomiędzy rachunkami uczestników i rachunkiem głównym grupy oraz notional cash pooling, który dokonywany jest bez fizycznego transferu środków – fundusze są przekazywane wyłącznie "na papierze". Salda podlegające potrąceniu fizycznie są pozostawiane na własnych rachunkach uczestników sytemu, zaś odsetki naliczane są od kwoty netto zgromadzonych sald (M. Zwyrtek, Cash pooling po polsku, Monitor Podatkowy 8/2006, s. 25). W rzeczywistości mimo dodatnich i ujemnych sald na rachunkach uczestników nie dochodzi do rzeczywistego przepływu środków pieniężnych.

Ograniczenia w zaliczaniu do kosztów uzyskania przychodów przewidziane w art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p. dotyczą odsetek od pożyczek (kredytów) udzielanych podatnikowi przez podmioty z nim powiązane. Natomiast w przypadku cash-poolingu, przedstawionego w zdarzeniu przyszłym opisanym przez stronę, zdaniem Sądu, nie dochodzi do zawierania pomiędzy uczestnikami systemu zarządzania środkami pieniężnymi umowy pożyczki w rozumieniu art. 16 ust 7b u.p.d.o.p., mimo że umowy te zawierają element kredytowania jednych podmiotów przez inne podmioty.

W umowie cash-poolingu, w odróżnieniu od wymienionej wyżej umowy pożyczki, jak zasadnie wskazała strona skarżąca, po pierwsze – nie ma skonkretyzowania ani podmiotu udzielającego pożyczki, ani podmiotu biorącego pożyczki, po drugie- uczestnicy cash-poolingu w żadnym punkcie umowy nie zobowiązują się do kredytowania innych uczestników z własnych środków i – po trzecie nie ma mowy o przejściu określonych środków pieniężnych jednego uczestnika cash-poolingu na własność innego uczestnika.

Słuszne jest zatem stanowisko strony skarżącej, że stosunki pomiędzy uczestnikami systemu i koordynującym, wynikające z uczestnictwa w systemie, nie powinny być kwalifikowane jako udzielenie pożyczki, o której mowa w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. i tym samym, odsetki wypłacane przez wnioskodawcę nie powinny podlegać restrykcjom wynikającym z przepisów o niedostatecznej kapitalizacji.

Organ interpretacyjny dokonał błędnej interpretacji art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., a w konsekwencji również art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p. Trzeba przy tym podkreślić, że ani w zaskarżonej interpretacji, ani w piśmie ustosunkowującym się do wezwania do usunięcia naruszenia prawa, ani wreszcie w odpowiedzi na skargę organ nie wskazał przekonujących powodów, dla których zmienił wcześniejszy pogląd na sporne zagadnienie, wyrażany w wielu indywidualnych interpretacjach podatkowych. Interpretacje te nie zostały zresztą zmienione w trybie art. 14e O.p. Tego rodzaju postawa z pewnością nie realizuje zasady praworządności (art. 120 O.p.) i zasady zaufania (art. 121 § 1 O.p.), które to zasady obowiązują w postępowaniu interpretacyjnym na mocy art. 14h O.p.

Ponownie rozpoznając sprawę organ podatkowy winien zastosować wykładnię przedstawioną w uzasadnieniu wyroku, kierując się przy tym wymienionymi zasadami ogólnymi..

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł o uchyleniu zaskarżonej interpretacji, a na podstawie art. 200 tej ustawy zasądził na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania, na które składa się wpis sądowy, opłata skarbowa od pełnomocnictwa i wynagrodzenie pełnomocnika.