Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 411/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 36(4) ust. 1 i 10, art. 36(5) ust. 2, art. 36(6) ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 233
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity
article: art. 15 par. 1, art. 230
journal: Dz.U. 2013 poz 1030
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - tekst jednolity
article: art. 350
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Dorota Dąbek (spr.) Sędzia del. WSA Urszula Wilk Protokolant Jakub Wójcik po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2021 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lipca 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 136/17 w sprawie ze skargi [...] na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od [...] na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, objętym skargą kasacyjną wyrokiem z 28 lipca 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 136/17, oddalił skargę [...] na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. (dalej: Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, organ odwoławczy) z [...] października 2016 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Zaskarżoną uchwałą, działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 233 ze zm., dalej cyt. też jako: u.r.pr.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, z późn. zm.; dalej cyt. jako: k.p.a.) utrzymano w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r. z siedzibą w Opolu (dalej: Komisja Egzaminacyjna I stopnia) z 12 kwietnia 2016 r. stwierdzającą, że [...] (dalej: skarżąca), uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymując: z prawa karnego ocenę bardzo dobrą, z prawa cywilnego ocenę dostateczną, z prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, z prawa administracyjnego ocenę dostateczną, zaś z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki – ocenę celującą.

W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały wskazano, że zadanie z prawa gospodarczego, z którego skarżąca uzyskała ocenę negatywną, sprowadzało się do obowiązku sporządzenia, jako radca prawny Emil Kowalski, umowy sprzedaży przez "Bukowiec" Sp. z o.o. w Bukowcu na rzecz "Beniowa" S.A. w Beniowie i Józefa Benio, samochodu ciężarowego, w udziałach odpowiednio w wysokości 3/4 i 1/4. Samochód, będący przedmiotem sprzedaży był wydzierżawiony na podstawie umowy, w której zawarto postanowienie o przysługującym dzierżawcy prawie pierwokupu pojazdu. Zdający miał występować w roli radcy prawnego reprezentującego kupujących. Pierwszy z egzaminatorów, w ocenie cząstkowej stwierdził, że zaprojektowana przez skarżącą umowa spełniała wymogi formalne i mogła być skutecznie zawarta. Nieprawidłowo natomiast zastosowano przepisy prawa materialnego. W umowie brak było zasadniczego elementu, tj. nie rozwiązano problemu pierwokupu przysługującego dzierżawcy. Niestarannie i nieprofesjonalnie sformułowano pozostałe zapisy umowne. Niezrozumiałe były zapisy o karach umownych. Styl pracy momentami był nieporadny. Drugi z egzaminatorów podniósł, że zaprojektowana przez skarżącą umowa sprzedaży była ważna, mieściła się w założonych ramach prawnych i faktycznych; powołano dokumenty identyfikujące strony umowy i osoby je reprezentujące; właściwie wskazano strony podpisujące umowę, zawarto elementy przedmiotowe i podmiotowe zadania. Poprawnie uregulowano kwestię przeniesienia posiadania oraz płatność ratalną; dostatecznie zabezpieczono interesy sprzedającego, prawidłowo stosując zastrzeżenie własności; dostateczny był opis dokumentów i załączników. Zabrakło natomiast zgody zgromadzenia wspólników na zawarcie umowy w trybie art. 230 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1030; dalej cyt. jako: k.s.h.); nie rozwiązano skutecznie problemu umowy dzierżawy i pierwokupu. Zdająca nie zagwarantowała interesu strony, którą reprezentowała, w sposób zadowalający. Język pracy egzaminacyjnej był profesjonalny w stopniu zadowalającym, systematyka i styl pracy poprawny. Zdająca uzupełniła umowę o nowe założenia niepozostające w sprzeczności z treścią zadania.

Oceniając zasadność złożonego odwołania organ odwoławczy wskazał, że pogląd skarżącej, jak i egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej I stopnia, co do ważności zaprojektowanej umowy sprzedaży, nie był w pełni zasadny. Egzaminatorzy po części niewłaściwie ocenili poprawność konstrukcji reprezentacji sprzedającej samochód "Bukowiec" Sp. z o.o. Skarżąca wprawdzie wykazała się znajomością przepisu art. 210 § 1 k.s.h. i przewidziała właściwą reprezentację spółki sprzedającej pojazd Józefowi Benio (który był członkiem zarządu tej spółki), tj. przez pełnomocnika powołanego uchwałą zgromadzenia wspólników, umknęło jej jednak (i egzaminatorom również), że do reprezentacji "Bukowiec" Sp. z o.o. w części umowy dotyczącej sprzedaży 3/4 udziału w prawie własności pojazdu na rzecz "Beniowa" S.A. właściwym reprezentantem był zarząd spółki sprzedającej, zgodnie z art. 201 § 1 k.s.h. Mając na uwadze, że powyższy błąd, zawarty w pracy egzaminacyjnej, nie został podniesiony przez egzaminatorów oraz zasadę określoną w art. 139 k.p.a. (zakaz orzekania na niekorzyść odwołującego), organ odwoławczy podkreślił, że uchybienie pracy egzaminacyjnej w powyższym zakresie nie miało wpływu na ocenę sprawy i rozpoznanie odwołania skarżącej.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia podzieliła natomiast pozostałe uwagi egzaminatorów w zakresie braku uchwały zgromadzenia wspólników o zgodzie na rozporządzenie majątkiem spółki sprzedającej, zgodnie z art. 230 k.s.h.; błędnej interpretacji i zastosowanie art. 15 k.s.h.; braku rozwiązania problemu prawa pierwokupu przysługującego dzierżawcy; ułatwienia stanu faktycznego zadania poprzez rozwiązanie umowy dzierżawy; braku zabezpieczenia w sposób właściwy interesu reprezentowanej strony. W ocenie organu odwoławczego sposób rozwiązania zadania z prawa gospodarczego nie wskazuje, aby skarżąca była należycie przygotowana do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Nie zgadzając się z tym orzeczeniem, strona wniosła skargę, w której domagała się – w trybie autokontroli – uchylenia zaskarżonej uchwały przez organ i orzeczenia, że skarżąca otrzymała oceny pozytywne ze wszystkich części egzaminu, a tym samym, że uzyskała wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego; w przypadku nieuwzględnienia skargi przez organ, wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Powołanym na wstępie wyrokiem WSA w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej cyt. jako: p.p.s.a.) stwierdzając, że zaskarżona uchwała odpowiada prawu. Zdaniem sądu, egzaminatorzy prawidłowo uznali, że rozwiązanie sprawy zaproponowane przez skarżącą nie spełnia oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi w postępowaniu gospodarczym i zasługiwało na ocenę niedostateczną.

W ocenie sądu pierwszej instancji zasadnie organ odwoławczy uznał, że do najistotniejszych braków sporządzonej przez skarżącą umowy należy zaliczyć przede wszystkim pominięcie w umowie wymogów przewidzianych w art. 230 k.s.h., zgodnie z którym do zawarcia zaproponowanej w ramach zadania egzaminacyjnego umowy konieczna była uchwała wspólników sprzedającej pojazd "Bukowiec" Sp. z o.o. o wyrażeniu zgody na rozporządzenie prawem o wartości dwukrotnie przekraczającej wysokość kapitału zakładowego. Zdaniem sądu, nie można podzielić stanowiska skarżącej, że zapis w komparycji sporządzonej umowy, że umowa sprzedaży pojazdu zawarta zostaje po wyrażeniu uchwał wspólników w trybie art. 210 k.s.h. oraz w trybie art. 15 k.s.h., jest jednoznaczny z wyrażeniem przez zgromadzenie wspólników także zgody w zakresie rozporządzenia prawem o wartości dwukrotnie przewyższającej wysokość kapitału zakładowego. Sporządzona umowa sprzedaży samochodu nie wypełniała w oczywisty sposób przesłanek z art. 15 § 1 k.s.h. jako "innej podobnej umowy" do umów wskazanych w cyt. przepisie. Nie sposób też dopatrywać się spełnienia wymogu podjęcia stosownej uchwały przez wspólników "Bukowiec" Sp. z o.o. w treści art. 210 k.s.h., którego celem jest uniemożliwienie dokonywania czynności prawnych z członkami zarządu według normalnych reguł obowiązujących przy czynnościach prawnych. Wbrew argumentacji skarżącej, przywołanie w treści umowy art. 15 § 1 k.s.h. nie oznacza automatycznie wyrażenia w sposób konkludentny przez wspólników zgody, o której mowa w art. 230 k.s.h. Omawianego braku umowy nie niweluje przy tym zarzut skarżącej, że sama umowa spółki sprzedającej mogła zawierać postanowienia powodujące, że wyrażenie zgody wspólników na zbycie mienia spółki osobną uchwałą nie było wymagane. WSA zgodził się także z organem, że skarżąca nie rozwiązała w zadaniu egzaminacyjnym w sposób właściwy kwestii przeniesienia posiadania pojazdu oraz przysługującego dzierżawcy prawa pierwokupu, bowiem nie zawarła w umowie postanowień uwzględniających wymogi art. 350 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz.121; dalej cyt. jako: k.c.). Zamiast tego skarżąca wprowadziła w umowie dodatkowy zapis, który w istocie zasadniczo zmienił założenia kazusu W ocenie sądu pierwszej instancji wskazane przez egzaminatorów i potwierdzone przez organy wady sporządzonej umowy są istotne, a sporządzenie umowy, która zawiera szereg błędnych zapisów, nie pozwalało na uwzględnienie stanowiska skarżącej, że umowa ta zabezpiecza słuszny interes reprezentowanej przez nią strony.

Sąd badając przedmiotową sprawę nie dopatrzył się także naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawierało bowiem wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 k.p.a., a postępowanie w sprawie było prowadzone zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ dokonał wnikliwej analizy zadania egzaminacyjnego, w wyniku czego odniósł się merytorycznie do konkretnych wad pracy oraz szczegółowo omówił błędy skarżącej bezpośrednio rzutujące na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie.

W skardze kasacyjnej skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.:

1. naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 151 i art. 3 § 1 oraz art. 1 § 1 i § 2 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo, że postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 140 i art. 136 k.p.a., albowiem sąd podzielając stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia niezasadnie przyjął, że praca skarżącej w zakresie prawa gospodarczego nie zasługuje na ocenę pozytywną, pomimo sporządzenia pracy egzaminacyjnej z zakresu tej części egzaminu radcowskiego, w sposób potwierdzający posiadanie przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez błędne stwierdzenie, iż Komisja Egzaminacyjna II Stopnia w sposób należyty ustaliła stan faktyczny sprawy, czym zostały naruszone przepisy art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a organ odwoławczy nie rozważył całokształtu materiału dowodowego, a także nie wyjaśnił w sposób prawidłowy motywów podjętego rozstrzygnięcia;

c) art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 101; dalej cyt. jako: k.p.c.) poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, jak również zarzutów objętych skargą i wskutek tego błędne przyjęcie, iż zachodzą podstawy do wystawienia oceny negatywnej z egzaminu radcowskiego, obejmującej zadanie z zakresu prawa gospodarczego, podczas gdy postanowienia umowne objęte umową sporządzoną w trakcie egzaminu radcowskiego były w przeważającej mierze zasadne i prawidłowo ujęte oraz uwzględniały one słuszny interes reprezentowanej strony, a w konsekwencji praca egzaminacyjna spełnia kryteria oceniania określone w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych;

d) art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i wskutek tego:

- błędne uznanie, że najistotniejszym brakiem umowy sporządzonej przez skarżącą jest pominięcie wymogów statuowanych w art. 230 k.s.h., podczas gdy skarżąca rozwiązała przedmiotowy problem, poprzez wprowadzenie w komparycji umowy postanowienia, że umowa sprzedaży została zawarta po wyrażeniu uchwał wspólników w trybie art. 210 k.s.h. oraz w trybie 15 k.s.h.;

- niewłaściwe przyjęcie, iż skarżąca nie była uprawniona do powoływania się na okoliczność, że umowa spółki sprzedającej mogła obejmować postanowienie, że wyrażenie zgody wspólników na zbycie mienia spółki osobną uchwałą nie było wymagane i dowolne uznanie przez sąd, iż warunkiem przyjęcia takiego rozwiązania było umieszczenie przedmiotowego zastrzeżenia w sporządzonej umowie, podczas gdy wymóg ten nie wynika z Opisu Istotnych Zagadnień;

- błędne uznanie, iż skarżąca w zadaniu egzaminacyjnym nie rozwiązała w sposób prawidłowy kwestii przeniesienia pojazdu, nie uwzględniając należycie kwestii doprowadzenia do skutku w postaci zrzeczenia się prawa pierwokupu, podczas gdy wskazała w treści umowy, że umowa dzierżawy zawarta przez "Bukowiec" Sp. z o.o. i "Siany" Sp. z o.o. Sp. k. za porozumieniem stron ulegnie rozwiązaniu z dniem 15 czerwca 2016 r., na dowód czego do umowy przedłożono w załączeniu przedmiotowe porozumienie. W konsekwencji zasadnym stało się przyjęcie, że skoro dzierżawca wyraża zgodę na rozwiązanie umowy dzierżawy, to oczywiste jest, że w porozumieniu tym zrzekł się także przysługującego mu prawa pierwokupu, bowiem skoro dzierżawca rozwiązując umowę dzierżawy nie chce już z jej przedmiotu korzystać to niewłaściwym byłoby oczekiwać, że będzie chciał kupić ruchomość, co powoduje zasadność twierdzeń, iż w sposób należyty rozwiązała ona kwestię prawa pierwokupu, czego uwzględnienia sąd zaniechał;

- błędne przyjęcie, że konstrukcja umowy zaprezentowana przez skarżącą w istocie zasadniczo zmieniła same założenia kazusu, podczas gdy skarżąca sporządziła umowę sprzedaży, która mogła zostać skutecznie zawarta, posiadała wszelkie elementy przedmiotowo istotne dla umowy sprzedaży, a okoliczność, iż rozwiązanie zadania egzaminacyjnego zaproponowane przez skarżącą, nie jest dokładnym odzwierciedleniem klucza odpowiedzi, nie może prowadzić do zakwestionowania jego poprawności pod względem formalnym – co zgodnie wskazano w uzasadnieniu obydwu ocen cząstkowych i w konsekwencji uzyskania negatywnej oceny z egzaminu radcowskiego;

- niewłaściwe przyjęcie, że postanowienia projektu umowy, odnoszące się do kar umownych były zbyt ogólne i nieprecyzyjne, co mogło w przyszłości wiązać się z konfliktami na tle realizacji umowy, podczas gdy kary umowne były jedynie postanowieniem dodatkowym umowy, niewskazanym w wytycznych Ministerstwa jako jej element obligatoryjny i jako takie nie mogą prowadzić do dyskwalifikacji pracy sporządzonej przez skarżącą, a wręcz przeciwnie winny stanowić jeden z walorów pracy wypływający w sposób pozytywny na ocenę umowy przez nią sporządzonej;

- błędne uznanie, że sporządzona przez skarżącą umowa nie zabezpieczała słusznego interesu reprezentowanej strony, podczas gdy w umowie tej o interes klienta zadbano w sposób należyty, co wyraża się zwłaszcza w prawidłowo przyjętych rozwiązaniach prawnych dotyczących zarówno rozwiązania zagadnienia prawa pierwokupu, jak i konieczności uprzedniego podjęcia uchwały spółki;

- błędnie przyjęto, że zaproponowane przez zdającą rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego nie jest prawidłowe w sytuacji, gdy skarżąca sporządziła umowę sprzedaży, która mogła zostać skutecznie zawarta, prawidłowo oznaczyła strony oraz ich reprezentantów, poprawnie określiła tytuły własności przedmiotu umowy wraz z odwołaniem się do konkretnych czynności prawnych, prawidłowo ujęła oraz oznaczyła załączniki do umowy;

- błędne uznanie, że zaproponowane przez skarżąca rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego eliminowało możliwość wystawienia oceny pozytywnej, podczas gdy sporządzona przez skarżącą umowa jest w przeważającej części zgodna z Opisem istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z prawa gospodarczego egzamin radcowski;

e) art. 141 § 4 zd. 1 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie rozstrzygnięcia, polegające na nieodniesieniu się w sposób wyczerpujący do zarzutów objętych skargą w zakresie dotyczącym egzaminu z zakresu prawa administracyjnego, a tym zaniechanie dokładnego wyjaśnienia co w ocenie sądu powodowało bezpodstawność zarzutów naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 364 ust. 1,7, 10 i art. 365 ust. 2 u.r.p. stawianych przez skarżącą;

f) art. 141 § 4 zd. 1 p.p.s.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu wyroku wyjaśnienia nieuwzględnienia zarzutu z art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzestając na wskazaniu, że w rozpoznawanej sprawie Komisja Egzaminacyjna II Stopnia uczyniła zadość obowiązkowi przedstawienia wyczerpującego i przekonującego uzasadnienia uchwały, a przeprowadzone postępowanie zgodne było z wymogami ustawy;

g) art. 1 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwie przeprowadzoną kontrolę działalności organu II instancji, a w konsekwencji – mimo braku podstaw – oddalenie skargi.

2. naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.:

a) art. 364 ust. 1 w zw. z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie przez sąd pierwszej instancji, że zaproponowane przez skarżącą rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego eliminuje możliwość wystawienia oceny pozytywnej, pomimo sporządzenia pracy egzaminacyjnej z tej części egzaminu radcowskiego, w sposób potwierdzający posiadanie przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jego praktycznego zastosowania;

b) art. 364 ust. 10 w związku z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez niewłaściwe zastosowanie wskazanej w ustawie pięciostopniowej skali ocen cząstkowych uzależnionych od wskazanych w ustawie kryteriów oceny prac egzaminacyjnych;

c) art. 364 ust. 10 w związku z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na dokonaniu przez sąd niesłusznej, zbyt rygorystycznej oceny pracy pisemnej z zakresu prawa gospodarczego i uznanie, że rozwiązanie zadania zakresu prawa gospodarczego przez skarżącą eliminowało możliwość wystawienia oceny pozytywnej, podczas gdy poprawna i rzetelna ocena tej pracy, uwzględniająca spełnienie przez sporządzoną umowę wymogów formalnych, prawidłowość zastosowanych przepisów i ich poprawną interpretację, poprawność zastosowanego przez skarżącą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą reprezentuje oraz język prawniczy, styl i należyta staranność tej pracy jednoznacznie wskazuje na to, że sporządzona praca zasługuje na ocenę pozytywną;

d) art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w zw. z § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że egzaminatorzy oceniający pracę egzaminacyjną skarżącej kierowali się wskazanymi w przepisie ustawowym kryteriami ocen, podczas gdy praca skarżącej została oceniona negatywie, pomimo iż spełniała kryteria formalne i wypełniała założenia objęte zadaniem egzaminacyjnym oraz uwzględniała interes strony reprezentowanej na potrzeby zadania egzaminacyjnego;

e) art. 366 ust. 1 u.r.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie, że zdająca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego, wskutek uzyskania negatywnej oceny z zakresu prawa gospodarczego, podczas gdy obiektywna i odpowiadająca prawu ocena przedmiotowego zadania egzaminacyjnego potwierdza posiadanie przez skarżącą przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Mając na względzie powyższe zarzuty, skarżąca wniosła:

1. na podstawie art. 179a p.p.s.a. o uwzględnienie skargi kasacyjnej przez WSA w Warszawie w trybie autokontroli poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku oraz orzeczenie, iż skarżąca uzyskała oceny pozytywne ze wszystkich części egzaminu radcowskiego, a tym samym, że skarżąca uzyskała wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w 2016 r., przy jednoczesnym uwzględnieniu zwrotu na rzecz skarżącej kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych,

2. w przypadku nieuwzględnienia skargi przez WSA w Warszawie, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. wniosła o uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz orzeczenie, iż skarżąca uzyskała oceny pozytywne ze wszystkich części egzaminu radcowskiego, a tym samym, że skarżąca uzyskała wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w 2016 r., przy jednoczesnym uwzględnieniu zwrotu na rzecz skarżącej kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych.

Ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia wniosku zawartego w pkt 1 i pkt 2 niniejszej skargi, wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie; zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych.

Argumentację na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej obszernym uzasadnieniu.

W ocenie skarżącej, skarga została rozpoznana z pominięciem całości materiału zgromadzonego w toku postępowania, w szczególności przemawiającego za prawidłowością sporządzenia pracy egzaminacyjnej przez skarżącą, zaś przedstawiona w uzasadnieniu wyroku argumentacja stanowi powielenie dotychczasowych twierdzeń organu. WSA nie odniósł się także do wszystkich zarzutów sformułowanych przez skarżącą, w konsekwencji czego zachodzi konieczność ponownego zweryfikowania tak materiału dowodowego, jak również zarzutów odnoszących się do wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżącej Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wniosła o jej oddalenie w całości, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na rozprawie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie posiedzenia na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, Dz. U. poz. 374 ze zm.).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

Wniesiona w tej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 p.p.s.a., tj. na zarzutach naruszenia prawa materialnego i zarzutach naruszenia prawa procesowego. W takiej sytuacji co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegają zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy prawidłowo został ustalony stan faktyczny sprawy, stanowiący podstawę wydanego wyroku.

Rozpoczynając od oceny najdalej idącego z zarzutów procesowych podniesionych w skardze kasacyjnej, tj. od zarzutu naruszenia przez Sąd art. 141 § 4 p.p.s.a. (pkt 1.e i 1.f petitum skargi kasacyjnej), należy uznać, że jest on niezasadny.

Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, LEX nr 552012; także m.in. wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. wprowadza m.in. wymóg zawarcia w uzasadnieniu wyroku "zwięzłego przedstawienia stanu sprawy". Ta część uzasadnienia wyroku powinna obejmować kwestie, które są niezbędne do wyczerpującego podania pozostałych zagadnień stanowiących, w myśl art. 141 § 4 p.p.s.a., kolejne elementy uzasadnienia wyroku, tj. zwłaszcza podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia. Obowiązek zwięzłego przedstawienia stanu sprawy, o którym mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a., obejmuje nie tylko przytoczenie ustaleń faktycznych, ale także ich ocenę pod względem zgodności z prawem. Uzasadnienie orzeczenia nie może bowiem sprowadzać się jedynie do rekapitulacji przebiegu postępowania.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom przewidzianym w art. 141 § 4 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił stan sprawy, istotę zarzutów skargi, wskazał podstawę prawną wyroku, dokonał oceny zarzucanego w skardze naruszenia prawa przez organ w kontekście prawidłowości dokonania oceny egzaminu skarżącej i wyjaśnił przyczyny podjętego rozstrzygnięcia. Sąd wyjaśnił, dlaczego w niniejszej sprawie uznał, że nie doszło do naruszenia prawa przy rozpoznawaniu sprawy, a w konsekwencji dlaczego skarga nie została uwzględniona. To zaś, że WSA "nie odniósł się w sposób wyczerpujący do zarzutów objętych skargą (...) poprzez pominięcie w uzasadnieniu wyroku wyjaśnienia nieuwzględnienia zarzutu z art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.", nie miało istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ ocena WSA odnośnie do tych zarzutów wynika jasno z całokształtu uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Nie ulega wątpliwości, że zgodnie art. 141 § 1 pkt 4 p.p.s.a. jednym z elementów uzasadnienia orzeczenia sądu jest przytoczenie zarzutów skargi, a z tego z kolei wywodzi się obowiązek sądu odniesienia się do tych zarzutów. Nie oznacza to jednak, że wypełniając go sąd ma zawsze obowiązek odnieść się do każdego z argumentów, mających w ocenie strony świadczyć o zasadności zarzutu (por. wyrok NSA z 6 lutego 2018 r., sygn. akt II GSK 3102/17). Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami zawartymi w skardze. Wystarczy, gdy z wywodów sądu wynika, dlaczego w jego ocenie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze, co w rozpoznawanej sprawie miało miejsce. Nawet zaś wówczas, gdyby sąd nie odniósł się do zarzutów skargi, to dla uznania skuteczności zarzutu naruszenia w tym zakresie art. 141 § 4 p.p.s.a. niezbędne byłoby wykazanie wpływu, i to istotnego, na wynik sprawy, co wynika z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Tego zaś skarżąca kasacyjnie w tej sprawie nie wykazała.

Z tego powodu zarzut skarżącej o braku dostatecznej kontroli zaskarżonej decyzji poprzez nieodniesienie się Sądu do wszystkich zarzutów skargi, nie jest zatem usprawiedliwiony.

Nie są uzasadnione także pozostałe zarzuty procesowe skargi kasacyjnej. Nie ma racji skarżąca kasacyjnie, że doszło w tej sprawie do naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 140 kpa i art. 136 kpa oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 1 § 1 i § 2 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a.

Przed przystąpieniem do ich oceny przypomnieć należy, że prawidłowe sformułowanie zarzutów kasacyjnych jest warunkiem niezbędnym dla uznania, że zarzuty są usprawiedliwione. Dlatego skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym, a jej sporządzenie powierzono profesjonalistom. Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. prawidłowe określenie podstaw kasacyjnych oznacza obowiązek wnoszącego skargę kasacyjną powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem autora skargi kasacyjnej uchybił sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu oraz uzasadnienia ich naruszenia. Konieczne jest przy tym wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez sąd, z podaniem jednostki redakcyjnej (numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu). Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo określać, do jakiego naruszenia przepisów prawa doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Formułując zarzut oparty na przepisie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., autor skargi kasacyjnej powinien nie tylko wskazać dokładnie który przepis postępowania został naruszony, lecz również uzasadnić, jaki wpływ na wynik sprawy miało to naruszenie. O skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania formułowanych w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie decyduje bowiem każde im uchybienie, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem istnieje związek przyczynowy pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego I instancji, który, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wynikającym z art. 176 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest więc wskazanie podstaw kasacyjnych, a także ich uzasadnienie (por. m.in. wyroki NSA: z 5 sierpnia 2004 r. sygn. akt FSK 299/04, z glosą A. Skoczylasa OSP 2005, nr 3, poz. 36; z 9 marca 2005 r. sygn. akt GSK 1423/04; z 10 maja 2005 r. sygn. akt FSK 1657/04).

Rozpoznawana skarga kasacyjna nie spełnia powyższych wymogów, jest ona bowiem wadliwa zarówno gdy chodzi o sformułowanie procesowych zarzutów kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Brak precyzyjnie wskazanych podstaw kasacyjnych oraz niepełność uzasadnienia w wyjaśnieniu istoty podnoszonych naruszeń spowodowały, że została ona rozpatrzona przez NSA po zrekonstruowaniu zarzutów na podstawie zawartego w skardze kasacyjnej ich uzasadnienia (por. uchwałę pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009r., sygn. akt I OPS 10/09) i jedynie w tych granicach, które NSA zidentyfikował na podstawie tego uzasadnienia.

Powołany w skardze kasacyjnej art. 136 k.p.a. dotyczy uzupełniającego postępowania dowodowego, przewidując zasady przeprowadzania przez organ odwoławczy, na żądanie strony lub z urzędu, dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Przepis ten ma kilka jednostek redakcyjnych (§ 1-4), w skardze kasacyjnej nie wskazano jednak dokładnie o jakie naruszenie chodzi. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zatem w stanie precyzyjnie odnieść się do tak ogólnie sformułowanego zarzutu.

Z kolei art. 1 p.p.s.a. nie dzieli się na jednostki redakcyjne, nie zawiera zatem wskazywanych przez skarżącą kasacyjnie § 1 i § 2. Także zatem tak sformułowany zarzut skargi kasacyjnej nie mógł być uwzględniony.

Kolejny ze wskazanych w zarzutach kasacyjnych przepis, tj. art. 140 k.p.a. przewiduje, że w sprawach nieuregulowanych do postępowania przed organami odwoławczymi mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Zarzut ten w zestawieniu z jego uzasadnieniem jest niezrozumiały i nie może przynieść oczekiwanego przez skarżącą kasacyjnie skutku. Łączy go bowiem skarżąca kasacyjnie z kwestionowaniem zgodności z prawem wyroku sądu, a nie z zarzutem nieprawidłowego działania Komisji Odwoławczej. Skarżąca kasacyjnie zarzuca bowiem, że "Sąd podzielając stanowisko Komisji Odwoławczej niezasadnie przyjął, że praca skarżącej nie zasługuje na oceną pozytywną" i naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 oraz art. 3 § 1 i art. 1 § 1 i § 2 p.p.s.a.

Należy też zauważyć, że zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd może naruszyć art. 3 § 1 p.p.s.a. wykraczając poza wyznaczoną nim właściwość rzeczową bądź odmawiając merytorycznego rozpoznania sprawy leżącej w jego właściwości. Nie może zaś mu uchybić dokonując tej kontroli, nawet gdy jej wynik nie odpowiada prawu. W niniejszej sprawie Sąd I instancji dokonał oceny zaskarżonej decyzji i zastosował środek przewidziany w ustawie, tzn. wydał wyrok. Nie doszło zatem do naruszenia tego przepisu.

Nie ma też racji skarżąca kasacyjnie, że doszło do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. (pkt 1.b petitum skargi kasacyjnej). Uzasadnienie zaskarżonej uchwały Komisji II stopnia spełnia ustawowe wymogi. W uzasadnieniu uchwały Komisja w sposób prawidłowy przedstawiła przepisy i argumenty przemawiające za uznaniem, że poglądy skarżącej w zakresie kwestionowanych w odwołaniu zagadnień nie były prawidłowe. Przedstawiając argumentację prawną, Komisja odniosła się do zarzutów podnoszonych przez skarżącą w odwołaniu. Uzasadnienie prawne, stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., wskazuje zastosowane przepisy prawa, które zostały przyjęte za podstawę prawną rozstrzygnięcia i zawiera wyjaśnienie, dlaczego te przepisy mają zastosowanie.

Nie są zasadne także zarzuty naruszenia przez Sąd art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. (punkt 1.c i 1.d petitum skargi kasacyjnej).

Art. 233 k.p.c. dotyczy zasady swobodnej oceny dowodów przez sąd i przewiduje w § 1, że sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Z kolei art. 106 § 5 p.p.s.a., przewiduje, że "Do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego". Z naruszeniem art. 106 § 5 p.p.s.a. możemy zatem mieć do czynienia w sytuacji, gdy sąd przeprowadzał dowody uzupełniające na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., który przewiduje, że "Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie", a dokonując tego uchybił stosownym przepisom procedury cywilnej. Zatem zarzut naruszenia art. 106 § 5 p.p.s.a. może być skutecznie podnoszony w skardze kasacyjnej wówczas, kiedy sąd administracyjny pierwszej instancji prowadził postępowanie dowodowe w zakresie wynikającym z treści art. 106 § 3 p.p.s.a. Jeżeli sąd dopuści przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, to wówczas w tym zakresie będą miały, zgodnie z postanowieniami art. 106 § 5 p.p.s.a., odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące postępowania dowodowego (por. wyrok NSA z 10 sierpnia 2016 r., II GSK 155/13).

Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w tej sprawie, Sąd oparł się bowiem na wynikach przeprowadzonego przez organ postępowania dowodowego i nie prowadził własnych dowodów w oparciu o art. 106 § 3 p.p.s.a. W skardze kasacyjnej nie zarzucono zaś sądowi nieprzeprowadzenia dowodów na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., wskazując jedynie na "zaniechanie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego" przez sąd. W sytuacji, gdy Sąd I instancji oparł się jedynie na dowodach znajdujących się w aktach organu i sam nie uzupełniał postępowania dowodowego, nie mógł naruszyć art. 106 § 5 p.p.s.a. Przepis art. 106 § 5 p.p.s.a nie może stanowić podstawy do kwestionowania ustaleń dokonanych przez organy, a zaaprobowanych przez Sąd I instancji.

Chcąc zakwestionować dokonane w tej kwestii ustalenia i ocenę materiału dowodowego, należałoby wskazać na odpowiednie przepisy k.p.a. regulujące postępowanie administracyjne i powiązać te przepisy z mającymi zastosowanie w takim przypadku przepisami p.p.s.a. Do tego zdaje się zmierzać zarzut procesowy podniesiony w punkcie 1.a petitum skargi kasacyjnej, zarzucający Sądowi oddalenie skargi pomimo przeprowadzenia przez organ postępowania administracyjnego z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Także jednak ten zarzut procesowy nie został sformułowany prawidłowo. Skarżąca powołuje bowiem wprawdzie te przepisy, ale nie zarzuca wyraźnie niezgodności z prawem sądowej kontroli polegającej na zaakceptowaniu wadliwości ustalenia i oceny przez organ materiału dowodowego, a jedynie ogólnie wskazuje, że "Sąd podzielając stanowisko Komisji Odwoławczej niezasadnie przyjął, że praca skarżącej nie zasługuje na ocenę pozytywną, pomimo sporządzenia pracy egzaminacyjnej (...) w sposób potwierdzający posiadanie przygotowania (...)". W istocie zatem zarzut ten wiąże skarżąca z podnoszonymi w skardze zarzutami naruszenia prawa materialnego, nie akcentując wadliwości samego postępowania w zakresie ustalenia stanu faktycznego i oceny materiału dowodowego.

Mając powyższe na uwadze uznać zatem należy, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa procesowego nie mogły zostać uwzględnione.

Także zarzuty naruszenia prawa materialnego nie zostały sformułowane prawidłowo. W przytoczonych powyżej pkt 2.a-d skargi kasacyjnej (w skardze kasacyjnej mających ponownie takie samo oznaczenie jak zarzuty procesowe, tj. ponownie numerowanych jako zarzuty 1.a-d), zarzucono naruszenie art. 364 ust. 1 i 10 w zw. z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych (dalej: u.r.pr.) w zw. z § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 29 kwietnia 2009 r.

Podnosząc zarzut naruszenia § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 29 kwietnia 2009 r., nie sprecyzowano o jakie rozporządzenie chodzi, wskazując jedynie jego datę i organ stanowiący. Nie wynika to również z uzasadnienia skargi kasacyjnej.

W tej dacie Minister Sprawiedliwości wydał kilka rozporządzeń, w tym np. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania pytań testowych na egzamin wstępny na aplikację adwokacką i radcowską oraz wykazu tytułów aktów prawnych (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 2398). Rozporządzenie to nie zawiera jednak przepisu oznaczonego jako § 5 ust. 4 i nie miało ono w sprawie zastosowania, jej przedmiotem był bowiem egzamin radcowski, a nie egzamin wstępny na aplikację radcowską.

Biorąc pod uwagę kontekst sformułowanego zarzutu, być może skarżącej kasacyjnie chodziło zatem o inne rozporządzenie z tej daty, tj. o rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1115), w którym znajdował się przepis § 5 ust. 4 przewidujący, że "Po sporządzeniu zadań na egzamin radcowski zespół sporządza opis istotnych zagadnień." Rozporządzenie to jednak zostało uchylone i nie obowiązuje od 1 stycznia 2014 r. Skarżąca zaś nie sprecyzowała na czym naruszenie tego uchylonego przepisu miało polegać. Wskazała bowiem jedynie ogólnie, że zarzuca "niewłaściwe zastosowanie tego przepisu polegające na przyjęciu, że egzaminatorzy kierowali się wskazanymi w przepisie ustawowym kryteriami ocen, podczas gdy praca spełniała kryteria formalne i wypełniała założenia egzaminacyjne". Tak sformułowany zarzut "naruszenia § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009r." nie mógł więc być przez NSA rozpoznany i uwzględniony.

Powołane w ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego (w punktach 2.a-d skargi kasacyjnej) przepisy art. 364 ust. 1 i 10 w zw. z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych przewidują, że "Egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, zwanej dalej "zdającym", do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego" (art. 364 ust. 1 u.r.pr.), wskazują stosowaną przez egzaminatorów czterostopniową skalę ocen pozytywnych od 3 do 6 i ocenę negatywną 2 (art. 364 ust. 10 u.r.pr.) oraz przewidują, że "Oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje (...)" (art. 365 ust. 2 u.r.pr.).

Powołując się na te przepisy skarżąca kasacyjnie zarzuca ich błędne zastosowanie polegające na "dokonaniu niesłusznej, zbyt rygorystycznej oceny pracy pisemnej z zakresu prawa gospodarczego (...)", "uznaniu, że zaproponowane przez skarżącą rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego eliminuje możliwość wystawienia oceny pozytywnej, pomimo sporządzenia (...) w sposób potwierdzający posiadanie przygotowania (...)" i "przyjęciu, że egzaminatorzy (...) kierowali się wskazanymi w przepisie ustawowym kryteriami ocen, podczas gdy praca skarżącej została oceniona negatywnie, pomimo że spełniała kryteria formalne i wypełniała założenia objęte zadaniem egzaminacyjnym oraz uwzględniała interes strony".

Tak sformułowane zarzuty nie mogą być uznany za zasadne. Podkreślenia bowiem wymaga, że rolą sądu administracyjnego jest kontrola działalności administracji. Sąd nie pełni zatem roli komisji egzaminacyjnej trzeciej instancji, dokonującej kolejnej merytorycznej oceny pracy egzaminacyjnej, a jedynie kontroluje, czy dokonując tej oceny i wydając zaskarżoną decyzję organy administracyjne działały zgodnie z prawem.

Należy podkreślić, że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie wiedzy i stopnia przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego obowiązkiem Komisji Egzaminacyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2333/11; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lipca 2012 r. sygn. akt II GSK 195/12).

W rozpoznawanej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia w zaskarżonej uchwale dokładnie opisała rozwiązanie zadania zaproponowane przez skarżącą wskazując, dlaczego w opinii Komisji to rozwiązanie nie mogło być uznane za poprawne w świetle kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 u.r.pr. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały dokonano wyspecyfikowania błędów pracy egzaminacyjnej i wskazano ich wagę dla ochrony interesów strony. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zgodnie z wymogami uzasadnienia decyzji, merytorycznie, ze wskazaniem konkretnych norm prawnych, wyjaśniło motywy i przesłanki rozstrzygnięcia. Skarżąca słusznie wskazuje, że ustawodawca nakazał stosować czterostopniową skalę ocen pozytywnych określoną w art. 364 ust. 10 ur.pr. Jednakże w świetle wskazanych w ustawie kryteriów nie może budzić wątpliwości, że ocenę pozytywną może uzyskać tylko takie rozwiązanie zadania, które jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes reprezentowanej przez zdającego strony. Kryteria określone w art. 365 ust. 2 u.r.pr. muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W orzecznictwie podkreśla się, że nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, ale nie uwzględniające interesu strony reprezentowanej przez zdającego, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 695/11). Zróżnicowanie ocen pozytywnych (od dostatecznej do celującej) nie oznacza, jak tego oczekiwałaby skarżąca, że popełnione w rozwiązaniu zadania błędy świadczące o niespełnieniu podstawowych kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 u.r.pr., mogą być kwalifikowane w ramach stopniowalności oceny pozytywnej. Tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do etapu rozważania wyboru oceny ze skali ocen pozytywnych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazane przez Komisję błędy w rozwiązaniu zadania, w tym w szczególności: brak uchwały zgromadzenia wspólników o zgodzie na rozporządzenie majątkiem spółki sprzedającej, zgodnie z art. 230 k.s.h.; błędna interpretacja i zastosowanie art. 15 k.s.h.; brak rozwiązania problemu prawa pierwokupu przysługującego dzierżawcy; zbyt ogólne postanowienia o sposobie zapłaty ceny w ratach; ułatwienie stanu faktycznego zadania poprzez rozwiązanie umowy dzierżawy; przeniesienie posiadania przedmiotu sprzedaży połączone z jego wydaniem - brak znajomości art. 350 k.c.; niezabezpieczenie w sposób właściwy interesu reprezentowanej strony, uzasadniały wniosek o niewystarczającym przygotowaniu prawniczym skarżącej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W konsekwencji należy zatem uznać, że nie doszło w tej sprawie do zarzucanego w punktach 2.a-d skargi kasacyjnej naruszenia art. 364 ust. 1 i 10 w zw. z art. 365 ust. 2 u.r.pr.

W konsekwencji nie może też zostać uwzględniony ostatni z podniesionych zarzutów materialnych, tj. sformułowany w punkcie 2.e petitum skargi kasacyjnej (oznaczonym ponownie jako pkt 1.e w skardze kasacyjnej) zarzut niewłaściwego zastosowania art. 366 ust. 1 u.r.pr. Ustawa o radcach prawnych nie zawiera przepisu o takim numerze. Z kontekstu tego zarzutu można się domyślić, że skarżącej chodziło raczej o art. 366 ust. 1 u.r.pr., który przewiduje, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Przepis ten został zastosowany w tej sprawie prawidłowo, gdyż - skoro ze wskazanych powyżej powodów skarżąca uzyskała ocenę negatywną z jednej części egzaminu tj. z egzaminu prawa gospodarczego - ogólny wynik egzaminu musiał być negatywny. Stwierdzone przez Komisję istotne wady sporządzonego przez skarżącą zadania egzaminacyjnego (umowy), uzasadniające ocenę negatywną za trzecią cześć egzaminu radcowskiego, zdeterminowały negatywny wynik całego egzaminu zawodowego.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że skoro podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania i prawa materialnego były niezasadne, skarga kasacyjna podlegała oddaleniu. Z tego powodu NSA orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Zasądzoną kwotę 480 zł stanowi wynagrodzenie radcy prawnego, który reprezentował organ tylko w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, za sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (por. uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 4/12, ONSAiWSA z 2013 r., nr 3, poz. 38).