Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 148/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 maja 2021 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 4 stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 7 lipca 2020 r. (nr[...]) Burmistrz Gminy K. - działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej jako: "k.p.a."), art. 1 ust. 2 pkt 1, art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 4, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. b/, art. 23 ust. 1-3, ust. 9, art. 24 ust. 4, art. 27 ust. 5 pkt 3, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. – dalej jako "u.ś.r."), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2018 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalanie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U z 2017 poz. 1466), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2018 r., poz. 1497) oraz upoważnienia z dnia 21 września 2005 r. wydanego przez Burmistrza Gminy K. w sprawie upoważnienia Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. oraz jego Zastępcy do wydawania decyzji administracyjnych w zakresie świadczeń rodzinnych, po ponownym rozpatrzeniu wniosku M. K. (zwanej dalej także "stroną", "skarżącą", "wnioskodawczynią") w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na męża E. K., w związku z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 czerwca 2020 r. (nr [...]) - orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na męża – E. K.

W uzasadnieniu organ wskazał, że M. K. dnia 21 marca 2019 r. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na męża E. K.

Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku decyzją z dnia 24 kwietnia 2019 r. (nr [...]) odmówiono wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na męża, a w wyniku złożonego przez stronę odwołania od wyżej wymienionej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 lipca 2019 r. (nr [...]) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który wyrokiem z dnia 7 listopada 2019 r. (sygn. akt III SA/Gd 559/19) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy K.

Następnie, po ponownym rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, Burmistrz Gminy K. decyzją z dnia 11 marca 2020 r. (nr [...]) ponownie odmówił M. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na męża E. K. W wyniku rozpatrzenia odwołania od tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 3 czerwca 2020 r. (nr [...]) uchyliło w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Rozpoznając ponownie sprawę organ przywołał treść art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b u.ś.r. wyjaśniając na wstępie, że - pomimo wyroku wydanego przez Trybunał Konstytucyjny dnia 21 października 2014 r (sygn. akt K 38/13; Dz. U. z 2014 r., poz. 1443), w którym to Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji - aktualny stan prawny nie daje podstaw do tego, by na mocy przywoływanego wyroku można było zaniechać uwzględniania w wydawanych decyzjach przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż na dzień dzisiejszy stan prawny w zakresie obejmującym rozpatrywanie przedmiotowej sprawy pozostaje bez zmian. W związku z powyższym organ – jak wskazał - rozstrzygając w niniejszej sprawie zobowiązany jest uwzględnić wytyczne wynikające z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Biorąc zatem pod uwagę załączone do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na męża orzeczenie o stopniu niepełnosprawności E. K., organ stwierdził, że przesłanki wskazane w wyżej powołanym artykule nie zostały spełnione, albowiem zgodnie z przedstawionym orzeczeniem niepełnosprawność E. K. datuje się od 30-go roku życia.

Następnie organ przywołał treść art. 17 ust. 5 u.ś.r., stwierdzając, że M. K. od marca 2015 r. nieprzerwanie pobiera na męża E. K. specjalny zasiłek opiekuńczy. W związku z powyższym oraz analizując treść art. 17 ust. 5 u.ś.r. fakt pobierania przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego winien być przeciwwskazaniem do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ przywołał art. 27 ust. 5 u.ś.r. wskazujący na prawo wyboru jednego ze świadczeń twierdząc jednakże, że w niniejszej sprawie zbieg uprawnień do świadczeń wskazanych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie występuje, ponieważ strona jest co prawda uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego, lecz nie ma uprawnień do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, zatem w tej sytuacji strona nie ma wyboru preferowanych świadczeń.

Organ wskazał także, że - zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 listopada 2019 r. (sygn. akt III SA/Gd 559/19) – uwzględnił, iż złożenie przez osobę pobierającą specjalny zasiłek opiekuńczy wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego winno być traktowane jako chęć skorzystania z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego jakim jest świadczenie pielęgnacyjne. Potwierdza to fakt złożenia przez M. K. dnia 19 marca 2019 r. oświadczenia, w treści którego strona oświadczyła, iż cyt. "na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem przyznania mi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego". Odnosząc się do powyższego organ wyjaśnił jednak, że M. K. nie posiada uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem zbieg uprawnień do świadczeń nie występuje, a tym samym M. K. nie ma możliwości wyboru pomiędzy przysługującym jej specjalnym zasiłkiem opiekuńczym a świadczeniem pielęgnacyjnym, do którego nie jest uprawniona.

Po rozpoznaniu odwołania decyzją z dnia 4 stycznia 2021 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołując art. 2 ust. 2, art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. wyjaśnił, że sprawa z wniosku M. K. z dnia 21 marca 2019 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem E. K. była już dwukrotnie rozpoznawana przez Kolegium - decyzją z dnia 10 lipca 2019 r. (nr [...]) oraz decyzją z dnia 3 czerwca 2020 r. (nr [...]) - którą to uchylono w całości decyzję organu I instancji i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu skargi M. K. na ww. decyzję Kolegium z dnia 10 lipca 2019 r. wyrokiem z dnia 7 listopada 2019 r. (sygn. akt III SA/Gd 559/19) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy K. z dnia 24 kwietnia 2019 r. (nr [...]) wskazując, że organy zajęły błędne stanowisko wydając decyzje z naruszeniem art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) i przyjmując, że skarżąca nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku spełnienia przez osobę wymagającą opieki kryterium wieku niezbędnego do przyznania tego świadczenia, a także naruszone zostało prawo skarżącej do skutecznego wyboru świadczenia. Sąd wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę organy winny uwzględnić treść wniosku skarżącej, a nadto jej oświadczenie dotyczące wyboru przysługującego jej świadczenia w trybie art. 27 ust. 5 u.ś.r. Organy zobowiązane będą ponadto do pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b u.ś.r., którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP.

Kolegium wyjaśniło, że obecnie kształtująca się linia orzecznicza (tak jak powyższy wyrok WSA w Gdańsku z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 559/19 ) z wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r., o sygn. akt K 38/13 (z punktu drugiego sentencji, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji) wywodzi, że istotą tak podjętego rozstrzygnięcia, jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości, pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazane w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W związku z tym przyjmuje się, że skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej. To z kolei przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, a - zgodnie z art. 6 k.p.a. - organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Ocenia się, że derogacja ujęta w sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie powoduje powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b u.ś.r., w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany. Innymi słowy, organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Zatem, rozpoznając sprawę organ nie ma podstaw do odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko i wyłącznie na podstawie braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wobec powyższego, w kontekście tak prezentowanego stanowiska sądów administracyjnych, co do zakresu stosowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13 z dnia 21 października 2014 r., występuje konieczność zbadania pozostałych przesłanek.

Mając na względzie konieczność zbadania warunków określonych w art. 17 u.ś.r. (z wyłączeniem części przepisu uznanego za niekonstytucyjny), z uwagi na braki w przedstawionym przez organ I instancji materiale dowodowym Samorządowe Kolegium Odwoławcze pismem z dnia 17 listopada 2020 r. zwróciło się do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o uzupełnienie postępowania dowodowego poprzez przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w zakresie sprawowanej przez M. K. opieki nad niepełnosprawnym mężem E. K. Powyższe podyktowane było także faktem nie odniesienia się w zaskarżonej decyzji organu I instancji z dnia 7 lipca 2020 r. (nr [...]) do kwestii związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem E. K.

W dniu 28 grudnia 2020 r. wpłynął do organu odwoławczego wywiad środowiskowy przeprowadzony przez pracownika GOPS w K. z M. K. w dniu 7 grudnia 2020 r. wraz z dokumentacją.

Z treści wywiadu oraz z przesłanych dokumentów wynikało, że M. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepełnosprawnym mężem E. K. i czwórką dzieci. Rodzina zamieszkuje w domu jednorodzinnym, warunki mieszkaniowe są prawidłowe. E. K. (ur. [...] 1970 r.) ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wystawione przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. w dniu 6 lutego 2016 r. W orzeczeniu podano, że niepełnosprawność istnieje od 30-go roku życia, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 25 stycznia 2013 r.; orzeczenie wydano na czas określony do dnia 28 lutego 2021 r. E. K. choruje na dystonię mięśniową, ma wszczepione baterie, które stymulują pracę mięśni. Baterie wymienia się raz do roku w szpitalu w G. lub w O. Wnioskodawczyni M. K. nie pracuje, sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Opieka ta polega na: przygotowaniu posiłków, sprzątaniu, dojazdach na wizyty kontrolne do neurologa i neurochirurga. E. K. nie jest w stanie samodzielnie prowadzić auta. Pracownik socjalny ustalił, iż E. K. w chwili obecnej nie potrzebuje pomocy przy takich czynnościach jak np. mycie, golenie, ubieranie się, ponieważ radzi sobie sam. Żona wykonuje czynności związane z prowadzeniem domu oraz związane z wyjazdami do lekarza.

Organ odwoławczy podkreślił, że w treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca ustanowił przesłanki, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać przedmiotowe świadczenie. Przesłanką w nim wskazaną jest, po pierwsze sprawowanie rzeczywistej, osobistej, stałej i bezpośredniej opieki nad wymagającą jej osobą niepełnosprawną; po drugie zaś rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie spowodowane musi być koniecznością sprawowania opieki.

Pomiędzy tymi dwoma przesłankami musi zaistnieć związek przyczynowo-skutkowy. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Organ podkreślił jednak, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia - stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20).

Zdaniem Kolegium taki sposób i zakres sprawowania opieki, jak opisany w przeprowadzonym w dniu 7 grudnia 2020 r. rodzinnym wywiadzie środowiskowym, tzn. takie czynności z zakresu tej opieki wykonywane przez wnioskodawczynię ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne jak: przygotowanie posiłków, sprzątanie, dojazdy na wizyty kontrolne do neurologa i neurochirurga, nie uniemożliwiają jej podjęcia i wykonywania pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zatem nie można tutaj przyjąć istnienia związku pomiędzy niepodejmowaniem przez M. K. zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem E. K. Kolegium nie podważa faktu, że M. K. rzeczywiście opiekuje się swoim niepełnosprawnym mężem, ale zakres tej opieki, czynności które się na nią składają, nie są na tyle absorbujące czasowo lub wykonywane z taką częstotliwością, by wnioskodawczyni nie mogła podjąć zatrudnienia. Z akt sprawy nie wynika, by mąż wnioskodawczyni wymagał opieki całodobowej, powtarzalnej czy na tyle stałej, że okoliczności te uniemożliwiłyby jednoczesną aktywność zawodową wnioskodawczyni. Czynności wymienione podczas wywiadu rodzinnego zdaniem Kolegium należą do zwykłych czynności dnia codziennego i nie potwierdzają szczególnych okoliczności uniemożliwiających jednoczesne świadczenie pracy. To, że wnioskodawczyni zajmuje się domem, przygotowuje mężowi posiłki i towarzyszy mu podczas wizyt lekarskich, nie może być uznane za spełnienie wymogu z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podawane przez wnioskodawczynię czynności opiekuńcze względem męża nie wyczerpują przesłanki sprawowania opieki w taki sposób, który powoduje konieczność rezygnacji z pracy lub niepodejmowania zatrudnienia.

Z tego zatem powodu Kolegium zobligowane było do utrzymania w mocy pierwszoinstancyjnej decyzji o odmowie przyznania M. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tzn. nie z uwagi na niespełnienie warunku z art. 17 ust. 1b u.ś.r., lecz w związku z brakiem zaistnienia związku przyczynowo-skutkowego opisanego w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a w konsekwencji kwestia konieczności zagwarantowania stronie prawa wyboru świadczenia bardziej korzystnego nie miała w sprawie zastosowania.

M. K. zaskarżyła ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylnie poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy K. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że Kolegium niewłaściwie przyjęło, iż zachodzi przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, a mianowicie brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Skarżąca podniosła, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a tym samym skarżącą ze względu na sprawowaną opiekę nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Jednocześnie obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wymagają, by opieka była całodobowa a jedynie ciągła i stała.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021, poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a."), sąd bada zaskarżone orzeczenie (w realiach niniejszej sprawy decyzję administracyjną) pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem oceny Sądu skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Gminy K. z dnia 7 lipca 2020 r. orzekającą o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W ocenie Sądu zestawiając okoliczności faktyczne rozpatrywanej sprawy ze wskazaną regulacją prawną prawidłowo uznano, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jej niepodejmowania w związku ze sprawowaniem opieki.

Z materiału dowodowego sprawy, w tym zwłaszcza z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w ramach uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w dniu 7 grudnia 2020 r. w żaden sposób nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawnym mężem sprawowana przez skarżącą wykluczała podjęcia przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia. Z przedmiotowego wywiadu wynika, że skarżąca M. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepełnosprawnym mężem E. K. (lat 50) oraz czwórką dzieci, zamieszkując w domu jednorodzinnym. E. K. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności o symbolu 10-N ważne do dnia 28 lutego 2021 r. Mąż skarżącej choruje na dystonię mięśniową; ma wszczepione baterie, które stymulują pracę mięśni i które podlegają wymianie raz do roku w szpitalu w G. lub w O. Skarżąca nie pracuje, bowiem sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, a opieka ta polega na: przygotowaniu posiłków, sprzątaniu, dojazdach na wizyty kontrolne do neurologa i neurochirurga. Mąż nie jest w stanie samodzielnie prowadzić auta, gdyż nie może skręcić szyi. Z wywiadu wynika, że E. K. wyjaśnił, iż w chwili obecnej nie potrzebuje pomocy przy takich czynnościach jak mycie, golenie, ubieranie się, ponieważ radzi sobie sam. Żona wykonuje czynności związane z prowadzeniem domu oraz związane z wyjazdami do lekarza.

W ocenie Sądu wykonywane przez skarżącą czynności związane z opieką nad mężem, polegające na umawianiu i dojazdach wraz z nim na wizyty kontrolne do neurologa czy neurochirurga, czy też coroczne wyjazdy mające na celu wymianę baterii w stymulatorze (oraz związana z tym konieczność zmiany opatrunków i odkażania rany), nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia. Z kolei czynności składające się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (przygotowywanie posiłków, sprzątanie, prasowanie), to czynności, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z ustaleń poczynionych w trakcie postępowania bezspornie zatem wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Innymi słowy, zarówno stwierdzony podczas wywiadu środowiskowego aktualny stan zdrowia męża skarżącej oraz koniecznych (oczekiwanych) w związku z tym czynności opiekuńczych, jak również charakter podejmowanych w związku z tym przez skarżącą "czynności opiekuńczych", wskazuje na to, że podejmowane przez nią rzeczywiste czynności związane z opieką nad mężem nie są (i być nie muszą) czynnościami tak zintensyfikowanymi i absorbującymi czasowo, by mogły uniemożliwiać skarżącej (opiekunowi) podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

Nie kwestionując stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności jego wsparcia przez skarżącą (do czego jest ona zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), należy podkreślić za organem odwoławczym a wbrew twierdzeniom podniesionym w skardze, że sama (wynikająca li tylko z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności) konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym nie stanowi - w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. - samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd wskazuje, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Należy nadto zauważyć, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 426 ze zm.) w zw. z art. 3 pkt 21 lit. a/ u.ś.r. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z powyższych przepisów wynika zatem, że osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Warunek całodobowej opieki jest bowiem związany w sposób konieczny z osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, a więc z takimi osobami, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych).

W ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżąca opieką nad mężem a rezygnacją przez nią z podjęcia zatrudnienia, a ściślej mówiąc niepodejmowaniem obecnie przez skarżącą zatrudnienia, nie istnieje taki związek. Pomimo tego, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że mąż skarżącej posiada ustalony do dnia 28 lutego 2021 r. znaczny stopień niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 6 lutego 2016 r., nr [...]), to nie sposób jednak przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się mężem, rzeczywiście nie mogła, na tle stwierdzonej w wywiadzie środowiskowym częściowej samodzielności męża, podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Należy bowiem pamiętać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. winna być zatem rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 624/12).

Mając powyższe na uwadze Sąd nie podzielił zarzutów podniesionych w skardze stwierdzając, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem i kwestii związanych z jego stanem zdrowia i możliwością samodzielnego funkcjonowania w określonych sferach życia. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Uznawszy zatem zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu - zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. - że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – na podstawie art. 151 p.p.s.a. - oddalił wniesioną skargę, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).