Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 656/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 17a, art. 11a ust. 1 pkt 2, art. 30 ust. 2 pkt 1, art. 32
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c, art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Izabela Bąk - Marciniak Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2011r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka, 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia [...] maja 2011r. nr [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta i Gminy P. decyzją z dnia [...] maja 2011 r.- uchylił decyzję z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...]z dniem 1.11.2009 r. w części w jakiej przyznano K. S. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka S. S.-O., oraz odmówił prawa do tego dodatku od dnia 01 września 2009 r., a nadto nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Decyzję wydano w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...]Burmistrz Miasta i Gminy P. przyznał skarżącej K. S. zasiłek rodzinny na syna S. S. w okresie od 1 listopada 2009 r. do 31października 2010 r. w wysokości 68 zł miesięcznie oraz dodatek do tego zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka - na syna S. S. w okresie od 1.11.2009 r. do 31.10.2010 r. w wysokości 170 zł miesięcznie.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy P. uchylił decyzję własną z dnia [...] listopada 2009 r. w części przyznającej prawo do dodatku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka- syna S. S. za okres od 01.11.2009 r. do 31.10.2010 r. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że dnia [...] marca 2010 r. K. S. poinformowała organ, że wyrokiem z dnia [...]marca 2010 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w P. ustalił ojcostwo A. O. wobec S.S., nadał dziecku nazwisko S.-O. i zasądził od A. O. alimenty na rzecz syna w kwocie 500 zł miesięcznie, poczynając od 28 sierpnia 2009 r. Z tych powodów organ uznał, że K. S. nie spełnia wymogów z art. 11a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 Nr 139, poz. 992 ze zm.) uzasadniających przyznanie dodatku do świadczenia rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, a dotychczas wypłacone świadczenia podlegać będą zwrotowi jako nienależne.

Od tej decyzji K. S.nie wniosła odwołania.

Kolejną decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy P. uznał, że kwota 850,00 zł wypłaconego dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka w okresie od 1.11.2009 r. do 31.03.2010 r. jest świadczeniem nienależnym i zobowiązał K.S. do jej zwrotu w terminie 14 dni.

W piśmie zatytułowanym "odwołanie" K. S. zakwestionowała decyzję z dnia [...] maja 2010 r. i zażądała umorzenia należności określonej w tej decyzji powołując się na trudną sytuację materialną i rodzinną.

To spowodowało, że Burmistrz Miasta i Gminy P. wydał kolejną decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...], w której odmówił umorzenia nienależne pobranego dodatku do zasiłku w okresie od 01.11.2009 r. do 31.03.2010 w wysokości 850 zł wraz z odsetkami.

Również od tej decyzji K. S. złożyła odwołanie wskazując jednak numer decyzji z dnia [...] maja 2010 r.

Ostatecznie Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że K. S. omyłkowo odwołuje się od decyzji z dnia [...] maja 2010 r. i rozpoznał odwołanie od decyzji z [...].06.2010 r., w której odmówiono w I instancji umorzenia zobowiązania z tytułu nienależnie pobranych świadczeń.

W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z [...] czerwca 2010 r.

Na skutek skargi K. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 02 lutego 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 862/10

- uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...]

- uchylił decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...],

- uchylił decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...],

- uchylił decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...],

W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2.02.2011 r. uznał, iż nie może się ostać żadna z decyzji wydanych w sprawie, za wyjątkiem decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. przyznającej skarżącej zasiłek rodzinny na syna S. oraz dodatek do tego zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Sąd podkreślił, że bezspornym w kontrolowanej sprawie było, co podnosiła skarżąca i czego organ nie kwestionował, iż skarżąca samotnie wychowywała syna S., w stosunku do którego nie było ustalone ojcostwo. Niezaprzeczalnym faktem jest, iż dopiero wyrok Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] marca 2010 r. sygn. akt [...] ustalił ojcostwo A. O. w stosunku do syna skarżącej. Jednocześnie wyrokiem tym Sąd zasądził od ojca dziecka na jego rzecz alimenty w kwocie 500 zł miesięcznie, począwszy od dnia 28 sierpnia 2009 r.

Organ nie zakwestionował twierdzeń skarżącej, a zatem zdaniem Sądu należało uznać za bezsporne, iż pomimo wyroku Sądu Rejonowego ojciec dziecka nadal się nim nie interesuje, skarżąca sama wychowuje dziecko, a z racji uchylania się ojca dziecka od obowiązku alimentacyjnego otrzymuje od czerwca 2010 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka otrzymała skarżąca po raz ostatni w marcu 2010 r. Następnie świadczenie to (chociaż przyznane również na następne miesiące – do 31 października 2010 r.) nie zostało skarżącej wypłacone za dalszy okres na skutek tego, iż niezwłocznie po uzyskaniu wyroku Sądu Rejonowego w dniu [...] marca 2010 r. (czyli już na następny dzień po dniu uzyskania orzeczenia) skarżąca poinformowała organ, że wyrok taki zapadł, i że na jego podstawie dziecko zostało uznane za syna A. O., będzie nosić nazwisko S.-O. oraz zostały na nie zasądzone świadczenie alimentacyjne. Potwierdza to zresztą organ w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r.

Podkreślając błędy proceduralne uchylonych decyzji Sąd wskazał, że dla oceny legalności decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r. ma znaczenie z jaką datą następuje zmiana okoliczności mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Wytknięto organom, że wadliwie przyjęły, iż za taką datę należy uznać dzień, od którego przyznane zostały świadczenia alimentacyjne od ojca dziecka w wyroku ustalającym ojcostwo. Sąd podkreślił, że w orzecznictwie reprezentowany jest pogląd- który to pogląd Sąd w wyroku z dnia 2 lutego 2011 r. podzielił, że dopiero walor prawomocności wyroku ustalającego ojcostwo daję podstawę do ustalenia, że z tą chwilą prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka ustało (vide:wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 5/07 publ. Lex Nr 307193.

Dalej w uzasadnieniu wyroku Sąd odniósł się do pojęć świadczenia nienależnego z ustawy o świadczeniach rodzinnych i powodów dla których Sąd skorzystał z art. 135 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.).

Uchylając zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję, a także wskazane w wyroku decyzje wydane w granicach danej sprawy Sąd wskazał, że "rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji wyda stosowne rozstrzygnięcie mając na względzie przedstawione wyżej uwagi i wyeliminuje dotychczasowe naruszenia prawa. Organ weźmie pod uwagę, iż na podstawie art. 32 ust. 1 uśr uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną. W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 uśr, decyzji przyznającej świadczenie. W takim wypadku zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 535/08)".

W powyżej przedstawionych okolicznościach doszło do wydania decyzji opisanej na wstępie uzasadnienia z dnia [...] maja 2011 r. [...].

W uzasadnieniu decyzji ponownie wskazano, że podstawą uchylenia decyzji z dnia [...].11.2009 r. i to z dniem 1.11.2009 r. i odmową przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka był brak spełnienia przez K. S. przesłanek z art. 11a ustawy o świadczeniach rodzinnych na skutek wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] marca 2010 r. sygn. akt [...] ustalającego ojcostwo A. O. na rzecz małoletniego S. S.-O. od dnia 28 sierpnia 2009 r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła ponownie K. S. wnosząc o umorzenie należności powołując się na trudną sytuację materialną.

W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję podzielając argumenty decyzji pierwszoinstancyjnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca K. S. powtórzyła argumenty z odwołania i wniosła o umorzenie należności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej co do zasady pod względem zgodności z prawem. W konsekwencji do sądu administracyjnego należy ocena, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dniu jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego, określającymi tryb i zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Dodatkowo zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Ne wstępie należy podkreślić, iż przedmiotowa sprawa była już rozpoznawana przed tutejszym Sądem. Wyrokiem z dnia 02 lutego 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 826/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzje organów I i II instancji, nakazując wyeliminowanie dotychczasowych naruszeń prawa.

Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Naruszenie powyższej normy prawnej przez organ administracji publicznej w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu. Nieprzestrzeganie tej reguły prowadziłoby do zakwestionowania obowiązującej w prawie polskim zasady sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji (por. wyrok NSA z dnia 21 października 1999 r., sygn. IV SA 1681/97, LEX nr 47848). Powyższe oznacza, że organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracyjnych wydanych w innych sprawach. Nawet w wypadku sporu co do stanu faktycznego będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w przewidzianym do tego trybie. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego (J. P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wyd. Prawnicze, Warszawa 2006, str. 329).

Organy, wydając decyzje z dnia [...] maja 2011 r. Nr [...] oraz z dnia [...] czerwca 2011 r. [...] były niewątpliwie, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 02 lutego 2011 r. W ocenie Sądu, organy nie zastosowały się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania sformułowanych we wskazanym wyroku.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.)

Nie budzi wątpliwości, iż K. S. była w momencie przyznania jej przedmiotowych świadczeń osobą samotnie wychowującą syna S. Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przyznany został od 01 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r. Skarżąca niezwłocznie po uzyskaniu wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] marca 2010 r. (sygn. akt [...]. dalej – wyrok SR) poinformowała organ, że na jego podstawie jej dziecko zostało uznane za syna A. O., będzie nosić nazwisko S.-O. oraz zostało na nie zasądzone świadczenie alimentacyjne, poczynając od 28 sierpnia 2009 r.

Zważając na powyższe niezaprzeczalnie doszło do zmiany sytuacji rodzinnej Skarżącej mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych w rozumieniu powołanego art. 32 ustawy. Znaczenie dla oceny legalności zaskarżonej decyzji ma zatem ustalenie, z jaką datą następuje zmiana okoliczności mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji organy administracji przyjęły, iż za taką datę należy uznać dzień, od którego zasądzono na rzecz syna Skarżącej świadczenie alimentacyjne. Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić.

Należy za słuszny i oddający intencje ustawodawcy uznać pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 5/07, zgodnie z którym "ustanie prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka następuje z chwilą ustalenia ojcostwa dziecka, a nie z chwilą zasądzenia świadczenia alimentacyjnego".

W przedmiotowej sprawie z zaistnieniem okoliczności, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr, powodujących ustanie prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, mamy więc do czynienia, najwcześniej z chwilą uprawomocnienia się wyroku sądu, w części orzekającej o ustaleniu ojcostwa. Dopiero wypłacone po tym dniu świadczenia z tego tytułu uważa się za pobrane nienależnie i podlegające zwrotowi.

Z przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Przepis ten jest przepisem ogólnym, dotyczącym wszystkich świadczeń przewidzianych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. Zatem właściwe jego zastosowanie w niniejszej sprawie wymaga zestawienia tego przepisu z przepisem określającym przesłanki przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

Zgodnie z art. 11a ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje matce samotnie wychowującej dziecko, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z jego rodziców, ponieważ ojciec dziecka jest nieznany. W ocenie Sądu treść tego przepisu pozwala wyprowadzić wniosek, że ustanie prawa do wskazanego wyżej dodatku następuje z chwilą ustalenia ojcostwa dziecka, a nie - jak to przyjęły organy - z chwilą zasądzenia świadczenia alimentacyjnego.

Trzeba także w niniejszej sprawie z całą stanowczością podkreślić, iż ustalenie z mocą wsteczną okresu przyznania świadczenia rodzinnego nie może nastąpić na podstawie art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W wyroku NSA z dnia 19 stycznia 2009 r. trafnie zauważono, iż na podstawie art. 32 ust. 1 powołanej ustawy uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną. W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 decyzji przyznającej świadczenie (sygn. akt I OSK 535/08, LEX nr 499576).

W niniejszej sprawie organy wbrew wyraźnym wytycznym całkowicie zlekceważyły wyrok Sądu z dnia 02.02.2011 r. Kolegium powieliło w niniejszej sprawie ustalenia organu I instancji, jak i zaakceptowało jego rozstrzygnięcie pomimo wyżej wskazanych uchybień. Tym samym dopuściło do podobnych błędów w sprawie, mimo że posiadało kompetencję do uchylenia lub zmiany decyzji organu I instancji (art. 138 § 1 pkt 2 i § 2 kpa).

Sąd pragnie podkreślić iż zasiłek i dodatki do tego zasiłku to świadczenia wypłacane uprawnionej do tego osobie ze środków publicznych. Nie mają one na celu wyłączenia ani ograniczenia zakresu świadczeń alimentacyjnych i wychowawczych, które powinny być spełniane przez osobę wskazaną w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Chronią one dobro dziecka, jako wartość konstytucyjną, a nie interes osoby utrzymującej dziecko.

Stwierdzone w niniejszym postępowaniu błędy z zakresie zastosowania prawa materialnego - przepisów art. 11a, art. 30 i art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych popełnione przez organy obydwu instancji miały niewątpliwy wpływ na treść rozstrzygnięcia, a zatem na wynik sprawy. Uchybienia w zakresie stosowania przepisów postępowania administracyjnego mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Organ musi mieć na uwadze, że przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Oznacza to, że ani organ administracji publicznej ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu Sądu, chyba że zmienił się stan faktyczny lub stan prawny sprawy, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ winien w pełni zrealizować zawarte w tym uzasadnieniu oraz w uzasadnieniu wyroku z dnia 02.02.2011 r. wytyczne, co do przebiegu postępowania oraz oceny prawnej w niniejszej sprawie. Obowiązkiem organu I instancji jest ustalenie daty prawomocności wyroku SR ustalającego ojcostwo i przyznającego alimenty. Dopiero bowiem od dnia uprawomocnienia się powyższego wyroku Skarżąca nie spełniała warunków do przyznania jej dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

Mając powyższe na uwadze działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c, art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.

ja