Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1679/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit c, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 8, art. 9, art. 28, art. 32, art. 33, art. 61, art. 105, art. 138, art. 180
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary (spr.), Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2008 r. sprawy ze skargi T. Sp. z o.o. w W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek; 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz T. Sp. z o.o. w W. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 19 maja 2008 r. wniesionej przez T. Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w W. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działającego w imieniu organu) z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] wydana w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia 24 listopada 2006 r. T. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) [...] Oddział w W. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Wniosek w imieniu spółki T. podpisany i wniesiony został przez pełnomocnika radcę prawnego G. S. Do wniosku dołączono pełnomocnictwo z którego wynika, iż ustanowiony pełnomocnik uprawniony został przez T. Sp. z o.o. do występowania w imieniu mocodawcy w postępowaniu przed wszelkimi sądami, oraz organami egzekucyjnymi, z prawem substytucji.

Pismem z dnia 18 stycznia 2007 r. ustanowiony pełnomocnik doprecyzował wyrażone we wniosku o umorzenie stanowisko wnioskodawcy wskazując, iż wnosi o umorzenie częściowe należności tj. do wysokości obejmującej całkowitą kwotę zobowiązania względem ZUS pomniejszoną o wartość rynkową nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oraz o wydanie promesy decyzji zwolnienia rzeczonej nieruchomości z hipoteki na wypadek zakupu nieruchomości przez osobę trzecią za cenę 700 000 zł i przelew przedmiotowej kwoty na rachunek ZUS [...] Oddział w W.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. zawiesił postępowanie w sprawie wszczętej wnioskiem z dnia 24 listopada 2006 r. do momentu sprzedaży majątku ruchomego i nieruchomości należących do spółki T.

Pismem z dnia 29 maja 2007 r. pełnomocnik T. wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania i wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek do wysokości obejmującej całkowitą kwotę zobowiązania pomniejszoną o kwotę dokonanej spłaty w wysokości 700 000 zł, oraz o zwolnienie z hipoteki skarbowej zajętej nieruchomości stosownie do wydanej promesy.

W dniu 15 listopada 2007 r. radca prawny A.Z. zgłosiła się do ZUS [...] Oddział w W. celem zapoznania się z aktami sprawy, załączając przy tym do akt administracyjnych sprawy pełnomocnictwo substytucyjne udzielone przez radcę prawnego G. S. uprawniające do reprezentacji T. Sp. z o.o.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] organ administracyjny w punkcie I decyzji na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia zadłużenia figurującego na koncie płatnika składek T. Sp. z o.o. w kwocie 124.065,28 zł, oraz w punkcie II decyzji na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek i odsetek w łącznej kwocie 1.166.748,67 zł za okres od 10.2002 r. do 10.2006 r., i w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie 5.118, 30 zł za okres od 11.2006 r. do 03.2007 r.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ przedstawił merytoryczne podstawy wydanego rozstrzygnięcia wskazując m.in., że do momentu faktycznej sprzedaży należącej do T. Sp. z o.o. nieruchomości i ostatecznego rozliczenia tej transakcji, nie można uznać całkowitej nieściągalności długu, która umożliwiałaby umorzenie zaległych składek. Ponadto organ wskazał, iż wskutek spłacenia części zaległości wnioskodawcy dalsze postępowanie w przedmiocie umorzenia opłaconych należności ZUS jest bezprzedmiotowe, dlatego też w tej części należało umorzyć prowadzone postępowanie.

Od powyższej decyzji w dniu 5 lutego 2008 r. radca prawny A. Z. w imieniu T. Sp. z o.o. złożyła do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu organu) w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, uchylił ww. decyzję z dnia [...] stycznia 2008 r. o odmowie umorzenia zadłużenia figurującego na koncie płatnika składek T. Sp. z o.o. w kwocie 124.065,28 zł oraz umorzył postępowanie wszczęte przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na wniosek z dnia 24 listopada 2006 r.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ odwoławczy stwierdził, że załączone do wniosku z dnia 24 listopada 2008 r. pełnomocnictwo jest nieprawidłowe, a tym samym udzielone przez ustanowionego pełnomocnika radcę prawnego G. S. pełnomocnictwo substytucyjne dla radcy prawnego A.Z. także nie upoważniało do podejmowania w imieniu T. Sp. z o.o. czynności przed ZUS lub Prezesem ZUS. W ocenie organu administracyjnego II instancji wobec nieprawidłowego pełnomocnictwa brak jest zatem wniosku inicjującego postępowanie, a więc postępowanie jako bezprzedmiotowe należało umorzyć.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 19 maja 2008 r. pełnomocnik T. Sp. z o.o. wniósł o uchylenie decyzji organu z dnia [...] kwietnia 2008 r. w części tj. w zakresie umorzenia postępowania wszczętego przez Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na wniosek skarżącej spółki z dnia 24 listopada 2006 r.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa proceduralnego: tj. art. 138 § 1 pkt 2, art. 64 § 2, art. 10, art. 105, art. 35 kodeksu postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia Sądu określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przechodząc do wskazania przyczyn uchylenia zaskarżonej decyzji, konieczne jest zaznaczenie, iż wobec treści wniosku skarżącej Spółki z 24 listopada 2006 r., (doprecyzowanego pismem z 18 stycznia 2007 r.), wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miały przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej powoływanej jako u.s.u.s. Zgodnie natomiast z treścią art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Z kolei art. 83 ust. 4 stanowi, iż do wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Zatem, postępowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wszczęte wnioskiem strony o umorzenie należności składkowych, o którym mowa w art. 28 u.s.u.s., jak również wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, winno być prowadzone zgodnie z regułami zawartymi w k.p.a., a więc z poszanowaniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym wyrażonej w art. 8 zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz wyrażonej w art. 9 zasady udzielania przez organ administracji publicznej informacji faktycznej i prawnej.

W ocenie Sądu zaskarżoną decyzję należało uchylić bowiem jak słusznie podniesiono w skardze doszło w tej sprawie do istotnego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Wskazać przy tym należy, iż przedmiotowe naruszenie obowiązującej procedury postępowania odnosi się do oceny kwestii udzielonego w toku postępowania administracyjnego pełnomocnictwa oraz do rozważenia skutków braku tego pełnomocnictwa lub jego nieprawidłowej treści.

Na wstępie rozważań kluczowej dla tej sprawy okoliczności skuteczności udzielonego przez skarżącą umocowania do reprezentacji, przytoczyć należy treść art. 28 k.p.a., zgodnie z którym, stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Natomiast art. 32 k.p.a. stanowi, że strona może działać przez pełnomocnika (...). Pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych. Pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone do protokołu (art. 33 § 1 i 2 k.p.a.).

Stosownie zaś do art. 61 § 1 i 3 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Z treści przytoczonych przepisów wynika, iż żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego powinno pochodzić od strony. Organ zobowiązany jest do zbadania, czy żądanie pochodzi od podmiotu, który posiada przymiot strony. Art. 61 k.p.a. wyznacza bowiem granice skargowości, co oznacza, że wszczęcie postępowania na wniosek może nastąpić tylko z inicjatywy osoby, która ma legitymację procesową w rozumieniu art. 28 k.p.a.

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych obowiązku tego nie dopełnił. O ile bowiem organ I instancji, który nie miał wątpliwości co do treści załączonego do wniosku pełnomocnictwa udzielonego na rzecz radcy prawnego G. S., mógł dokonać oceny merytorycznej wniosku, o tyle organ II instancji, który uznał, że przedmiotowe pełnomocnictwo jest nieprawidłowe, wbrew określonemu powyżej obowiązkowi, nie wyjaśnił kwestii zasadniczej, tj. czy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego pochodzi od osoby posiadającej wymagane prawem upoważnienie.

Zdaniem Sądu analiza zaskarżonej decyzji i akt sprawy wskazuje, że Prezes ZUS niewłaściwie zastosował art. 105 § 1 k.p.a. Przede wszystkim organ odwoławczy błędnie przyjął, że decyzja organu I instancji została wydana bez wniosku inicjującego postępowanie administracyjne. Umorzył on postępowanie w sytuacji, gdy okoliczności sprawy wskazują, iż warunek ustanowiony w art. 61 § 1 i § 3 k.p.a. został spełniony bowiem do organu administracyjnego wpłynął wniosek o którym mowa w art. 28 u.s.u.s.

Na gruncie kontrolowanej sprawy nie może budzić żadnych wątpliwości, że postępowanie administracyjne w zakresie umorzenia zaległych składek zostało uruchomione na skutek wniosku z dnia 24 listopada 2006 r. złożonego w imieniu skarżącej i podpisanego przez radcę prawnego G. S. Z kolei zakres umocowania sformułowanego w załączonym do wniosku pełnomocnictwie, w żaden sposób nie może usprawiedliwiać twierdzenia, że przewidziana prawem czynność prawna nie została dokonana. Przytoczyć tutaj należy tezę powoływanego przez stronę skarżącą orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 czerwca 1995 r. (sygn. akt II SA/Po 90/95, LEX 26812), którą tut. Sąd w pełni podziela, iż : "Jeżeli podanie (w tym i odwołanie) nie czyni zadość innym niż adres wnoszącego wymaganiom ustalonym w przepisach prawa (np. nie dołączono do odwołania prawidłowego pełnomocnictwa), organ jest obowiązany na podstawie art. 64 § 2 kpa do wezwania wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania."

Wskazując na art. 64 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego za niedopuszczalne należy więc uznać umorzenie postępowania administracyjnego, gdy ustawa wymaga pozostawienie podania bez rozpoznania. Z kolei stosowanie do art. 33 § 3 kpa w związku z art. 64 § 2 kpa ustanowiony pełnomocnik dołącza do wniosku oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa, a kompetencja do pozostawienia wniosku bez rozpoznania aktualizuje się dopiero po upływie siedmiodniowego terminu liczonego od daty doręczenia wezwania do usunięcia braków podania.

W ocenie Sądu powyższe wskazuje, że rozstrzygnięcie organu II instancji w okolicznościach niniejszej sprawy było błędne. Jeżeli bowiem organ odwoławczy przyjął, że dołączone do wniosku pełnomocnictwo jest nieprawidłowe, to organ rozpoznający wniosek powinien jak wskazano w cyt. powyżej orzeczeniu w trybie art. 62 § 2 k.p.a. wezwać wnioskodawcę do usunięcia braków pisma. Z kolei konieczność wydania decyzji umarzającej postępowanie administracyjne na podstawie art. 105 §1 Kpa zachodzi wówczas, gdy nie można rozpoznać sprawy co do istoty z uwagi na brak któregoś z elementów materialnego stosunku administracyjnoprawnego (J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego - komentarz" Wydawnictwo C.H. Becka, Warszawa 2006, str. 489). W konsekwencji zdaniem Sądu decyzja o umorzeniu postępowania była nieprawidłowa.

Mając powyższe na uwadze argumentacja organu odwoławczego sprowadzająca się do stwierdzenia, że nieprawidłowe umocowanie do reprezentacji strony oznacza, iż wniosek złożony przez nieuprawnionego pełnomocnika nie powoduje wszczęcia postępowania w sprawie, nie mogła stanowić właściwej podstawy do umorzenia postępowania na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ustalone w toku postępowania administracyjnego okoliczności obligowały organ do merytorycznej oceny zgłoszonego żądania bądź skierowania sprawy do uzupełnienia przez organ I instancji. W konsekwencji niedopuszczalne było zakończenie kontrolowanego postępowania rozstrzygnięciem o jego umorzeniu, czyli bez odniesienia się do meritum sprawy, lub bez nakazania organowi I instancji uzupełnienia postępowania.

W ocenie Sądu uzasadnione są zarzuty skargi, iż doszło w sprawie do naruszenia art. 8 i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. oraz do naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. Stwierdzone naruszenia przepisów prawa miały istotny wpływ na załatwienie sprawy, dlatego konieczne okazało się uchylenie zaskarżonej decyzji.

O kosztach postanowiono na podstawie art. 200 i 205 § 2 i 3 p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200 i art. 205 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.