Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 234/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 9 i art. 79a § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 17 listopada 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Op 426/21 w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 14 czerwca 2021 r., nr SKO.40.896.2021.śr w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 18 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Op 426/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z 14 czerwca 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza G. z 5 lutego 2021 r. oraz zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz skarżącej A. G. kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Zaskarżoną decyzją z 14 czerwca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu (dalej: Kolegium lub SKO), działając na podstawie art. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej: k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania A. G. (dalej jako: skarżąca lub strona) od decyzji z 5 lutego 2021 r. wydanej przez B. G., odmawiającej przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną – decyzję organu I instancji utrzymało w mocy.

Argumentując podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy, po zaprezentowaniu dotychczasowego przebiegu postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazał prawne regulacje przedmiotu stanowiące podstawę rozstrzygnięcia. W tych ramach przypomniał, że wnioskiem złożonym 17 sierpnia 2020 r. A. G., reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego, zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w G[...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką – A. urodzoną 23 kwietnia 1980 r. Do wniosku przedłożono wymagane prawem dokumenty, m.in.: orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 3 sierpnia 2015 r. o zaliczeniu córki strony A. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że niepełnosprawność istnieje od niemowlęcia, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 grudnia 1997 r., a orzeczenie wydano na stałe; decyzję Zastępcy Dyrektora ZUS Oddziału w [...] z 1 marca 2020 r. o waloryzacji przysługującej stronie emerytury.

Kierownik Wydziału Spraw Społecznych Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Burmistrza [...], decyzją z 5 lutego 2021 r. odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na córkę. Uzasadniając decyzję organ I instancji podał, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem wnioskodawczyni pobiera emeryturę, co wyklucza uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja została doręczona pełnomocnikowi strony 16 lutego 2021 r., który nie zgodził się z tym rozstrzygnięciem i wniósł w ustawowym terminie (tj. 22 lutego 2021 r.) odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, domagając się uchylenia skarżonej decyzji i przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji pełnomocnik strony zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną interpretację, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołanie wraz z aktami sprawy zostało przekazane do Kolegium przez organ I instancji, który nie znalazł podstaw do zastosowania w sprawie art. 132 k.p.a.

Organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu I instancji podkreślił, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny – córką, ponieważ wnioskodawczyni pobiera emeryturę i pomimo informacji przekazanej przez Kolegium, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zawieszenie prawa do emerytury, do dnia wydania niniejszej decyzji nie złożyła takiej deklaracji.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zaskarżyła je w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Podnosząc ten zarzut wniosła o uchylenie decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszoinstancyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Jednocześnie wniesiono o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz przeprowadzenie postępowania w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ odwoławczy zaznaczył, że podniesione przez stronę skarżącą zarzuty są powtórzeniem argumentów odwołania i jego zdaniem nie są uzasadnione oraz nie mają wpływu na podjęte merytoryczne rozstrzygnięcie, które wydane zostało w oparciu o prawidłowo zebrany materiał dowodowy i obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa materialnego, jak i proceduralnego.

Organ odwoławczy podkreślił, że pismem z 6 kwietnia 2021 r. poinformowało skarżącą, stosownie do treści art. 79a k.p.a., że okoliczność pobierania przez nią emerytury może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem zawartym w odwołaniu, wskazując jednocześnie na możliwość złożenia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosku o zawieszenia tego prawa. Skarżąca z tego uprawnienia nie skorzystała. W konsekwencji czego, zdaniem organu odwoławczego, brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym najbliższym członkiem rodziny – córką Anną, ponieważ opiekunka osoby niepełnosprawnej pobiera emeryturę.

We wspomnianym na wstępie wyroku Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję SKO.

W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zwłaszcza ostatniego okresu, zasadnie zwraca się uwagę, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. 2018 r., poz. 1270), dalej u.e.r.f.u.s., zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Biorąc jednak pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne uznać należy jednak, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę szczegółowo pouczyć i poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Zdaniem Sądu I instancji nie czyni zadość realizacji tej powinności pismo z 29 kwietnia 2021 r., informujące skarżącą zarówno o zakończeniu postępowania dowodowego, jak i – po przytoczeniu treści art. 79a k.p.a. – informacja, że okoliczność pobierania przez nią emerytury, może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem zawartym w odwołaniu. W piśmie tym nie pouczono strony, że wybór korzystnego dla siebie świadczenia może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem – jak wskazano także powyżej – prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Nie wyjaśniono także skarżącej, że możliwym jest zrzeczenie się prawa do odwołania, ze skutkami przynależnymi temu prawu, celem chociażby przyśpieszenia wypłaty należnych stronie środków.

Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, zaskarżając wyrok w całości.

Skargę kasacyjną SKO oparło na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a. przez niezasadne uznanie, że organy zaniechały poinformowania strony o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia (między świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą), ze wskazaniem, że spełnia pozostałe przesłanki przyznania jej prawa do objętego wnioskiem świadczenia, a jedyną przeszkodą jest pobieranie przez stronę emerytury, co skutkowało przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego - podczas gdy organ drugiej instancji prawidłowo wykonał ciążący na nim obowiązek informacyjny w piśmie z 29 kwietnia 2021 r., czyniąc zadość ww. przepisom k.p.a., w tym szczegółowo informując stronę o jej sytuacji faktycznej i prawnej.

Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi (ewentualnie przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu do ponownego rozpoznania), a także o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżący kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

W uzasadnieniu kasator podniósł, że Sąd I instancji błędnie uznał, że "organy zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia, ze wskazaniem, że spełnia pozostałe przesłanki przyznania jej prawa do objętego wnioskiem świadczenia a jedyną przeszkodą w jego uzyskaniu jest pobieranie przez stronę emerytury, co skutkowało przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia." W tym zakresie Sąd z niezrozumiałych przyczyn przyjął, że pismo Kolegium z 29 kwietnia 2021 r. nie stanowi wypełnienia obowiązku informacyjnego - w piśmie tym nie pouczono bowiem strony, że "wybór korzystnego dla siebie świadczenia może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury" (choć - wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji - takie sformułowanie znalazło się w piśmie Kolegium) i "nie wyjaśniono także skarżącej, że możliwym jest zrzeczenie się prawa do odwołania, ze skutkami przynależnymi temu prawu, celem chociażby przyśpieszenia wypłaty należnych stronie środków" (nie wiadomo jakie odwołanie Sąd miał na myśli, ponieważ tego nie wyjawił – wszak od decyzji organu odwoławczego odwołanie nie przysługuje, zaś jeśli chodziło Sądowi o ewentualną decyzję ZUS, to oczekiwanie, aby Kolegium spełniło obowiązki informacyjne względem tej ewentualnej decyzji, jest zaskakujące i całkowicie niezasadne, tym bardziej, że zgodnie z art. 107 § 1 pkt 7 w związku z art. 127a § 1 i 2 k.p.a. to na organie rentowym - z mocy wyraźnej normy prawnej - a nie na Kolegium, ciążyłby obowiązek informacyjny w tym zakresie).

Skarżący kasacyjnie wskazał, że pismo Kolegium z 29 kwietnia 2021 r. (doręczone pełnomocnikowi strony - radcy prawnemu M. T.) spełnia wszystkie wymogi określone w art. 79a § 1 k.p.a., tj.:

a) zawiadomiono o prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;

b) wskazano przesłankę zależną od strony, która nie została na dzień wysłania informacji spełniona, tj. poinformowano, że fakt pobierania przez stronę emerytury (niezwrócenie się do ZUS o zawieszenie prawa do emerytury) może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej żądaniem zawartym w odwołaniu (wskazano przy tym wprost, że jest to jedyna niespełniona przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia);

c) wyznaczono termin na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;

d) poinformowano stronę, że w celu wykazania spełnienia jedynej brakującej przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia powinna "poinformować, że wystąpiła do ZUS o zawieszenie wypłaty emerytury, a następnie przesłać stosowaną decyzję w tym zakresie".

Zdaniem skarżącego kasacyjnie wskazane wyżej pismo SKO - wbrew stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu - należy uznać za informujące stronę o prawie wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą, skoro Kolegium uzależniło możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia od uprzedniego złożenia wniosku o zawieszenie emerytury. Co więcej, z pisma tego literalnie jednoznacznie wynika, że jedyną przeszkodą do przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pobierania przez nią emerytury, zaś poinformowanie o wystąpieniu do ZUS i następcze przesłanie decyzji organu rentowego przeszkodę tę usunie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną A. G. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wedle norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazała, że słusznie Sąd I instancji stwierdził, że organy zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia ze wskazaniem, że spełnia pozostałe przesłanki przyznania jej prawa do objętego wnioskiem świadczenia, a jedyną przeszkodą w jego uzyskaniu jest pobieranie przez stronę emerytury, co skutkowało przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy i dlatego została uwzględniona.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

W skardze kasacyjnej SKO zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a. które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu I instancji organ odwoławczy nie wykonał w piśmie z 29 kwietnia 2021 r. ciążącego na nim obowiązku informacyjnego. Tak więc organ nie poinformował skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia ze wskazaniem, że spełnia pozostałe przesłanki przyznania jej prawa do objętego wnioskiem świadczenia a jedyną przeszkodą w jego uzyskaniu jest pobieranie przez stronę emerytury co skutkowało przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

Przepisy art. 10 § 2 i 3 k.p.a. określają warunki, w których możliwe jest odstąpienie od powyższej regulacji. Nie znalazły one zastosowania w rozpoznawanej sprawie.

Przepis art. 9 k.p.a. stanowi natomiast, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Należy przywołać utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że obowiązki informacyjne ciążące na organie administracji nie mogą być utożsamiane z obowiązkiem świadczenia pomocy prawnej, udzielania porad prawnych bądź instruowania stron o wyborze optymalnego sposobu postępowania, co w konsekwencji czyniłoby z organu pełnomocnika strony (zob. np. wyrok NSA z 21 stycznia 2021 r., II OSK 1817/18; wyrok NSA z 26 kwietnia 2021 r., I OSK 332/21; wyrok NSA z 3 marca 2022 r., II GSK 1544/18).

Należy również zauważyć, że zakres obowiązków informacyjnych organu wobec strony działającej poprzez profesjonalnego pełnomocnika nie jest równie szeroki, jak wobec strony działającej bez takiego pełnomocnika. Zadaniem profesjonalnego pełnomocnika jest mianowicie świadczenie fachowej pomocy prawnej swemu mocodawcy. Profesjonalny pełnomocnik winien zatem posiadać wiedzę z dziedziny, której dotyczy prowadzona przezeń sprawa, co siłą rzeczy ogranicza zakres obowiązków informacyjnych organu. Zadaniem organu nie jest zastępowanie pełnomocnika ustanowionego przez stronę.

Dokonując oceny wykonania przez organ obowiązków informacyjnych poprzez skierowanie do pełnomocnika strony pisma z 29 kwietnia 2021 r. należy wskazać, że w piśmie tym stwierdzono: "w przedmiotowej sprawie zachodzi tylko jedna przesłanka, o której mowa w przytoczonym przepisie. Przesłanką tą jest okoliczność, iż strona ma ustalone prawo do emerytury. (...) strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykonania spełnienia ww. przesłanki, w szczególności poinformować, że wystąpiła do ZUS o zawieszenie wypłaty emerytury, a następnie przesłać stosowaną decyzję w tym zakresie."

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego treść powyższych stwierdzeń zawartych w omawianym piśmie jest w okolicznościach rozpoznawanej sprawy wystarczająca dla uznania, że organ dopełnił obowiązków informacyjnych, o których mowa w art. 79a § 1 oraz w art. 9 k.p.a. Organ wskazał mianowicie przesłankę stojącą na przeszkodzie załatwieniu sprawy zgodnie z żądaniem skarżącej, spełnienie której to przesłanki jest zależne od strony, oraz wskazał, jakie działania strona winna podjąć w celu spełnienia tej przesłanki. Wprawdzie wskazania co do sposobu postępowania strony są ogólne, ale nie należy zapominać, że strona od początku postępowania administracyjnego była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika i takie ogólne wskazania powinny być dla niego wystarczające.

Sąd I instancji uznał natomiast, że w omawianym piśmie nie pouczono strony, że wybór korzystnego dla siebie świadczenia może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s., jak również nie wyjaśniono skarżącej, że możliwym jest zrzeczenie się prawa do odwołania, ze skutkami przynależnymi temu prawu, celem chociażby przyśpieszenia wypłaty należnych stronie środków. Zdaniem Sądu I instancji powinność szczegółowego poinformowania strony przez organ wynikała również ze wskazania w odwołaniu na obawy co do skutków materialnych, finansowych dla niej.

W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a. uznając, że organ nie dopełnił obowiązków informacyjnych ciążących na nim z mocy tych przepisów, a w konsekwencji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylając zaskarżoną decyzję.

Zarzut naruszenia art. 135 p.p.s.a. nie został uzasadniony, co zwalnia Naczelny Sąd Administracyjny z obowiązku odniesienia się do tego zarzutu.

Ponieważ w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stan sprawy został dostatecznie wyjaśniony, przeto zaistniały przesłanki do wydania orzeczenia na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a. Z tych względów uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę. Powody, dla których uznano, że skarga jest nieuzasadniona, wynikają wprost z okoliczności przytoczonych powyżej w niniejszym uzasadnieniu. Zdaniem Sądu prawidłowo przeprowadzono postępowanie dowodowe, logicznie i zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego oceniono zebrany materiał, w zaskarżonej decyzji dokonano prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego i odpowiednio je zastosowano, a stanowisko zajęte przez organ zostało poprawnie uzasadnione.

Jednocześnie, uwzględniając charakter sprawy oraz sytuację materialną skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.