Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2415/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Anna Fyda – Kawula, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 września 2022 r. sprawy ze skargi J.T., M.K., I.T., G.T., M.T., A.T. i T.T. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...]sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Decyzją z dnia [...] maja 1996 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), Wojewoda [...] przekazał na własność Gminy [...] nieruchomości oznaczone w ewidencji gruntów nr nr [...], [...], [...] i [...], położone w [...] przy al. [...], zabudowane starymi obiektami sportowymi (basem kryty, otwarty, hala sportowa i kort tenisowy), niezbędne do realizacji zadań gminy, stanowiące własność Skarbu Państwa, posiadające urządzoną księgę wieczystą Nr [...].

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 1996 r. nr [...], w części dotyczącej działek nr [...] i nr [...], wystąpili J.T., M.K., I.T., G.T., M.T., A.T. oraz T.T.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpatrując sprawę wskazał, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] maja 1996 r., nr [...], została wydana na podstawie przepisu art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, który stanowi, że gminie, na jej wniosek, może być także przekazane mienie ogólnonarodowe (państwowe) inne niż wymienione w ust. 1-3, jeżeli jest ono związane z realizacją jej zadań.

Z akt sprawy wynika, że działka nr [...] została podzielona na działki nr [...] i nr [...], natomiast działka nr [...] została podzielona na działki nr [...] i nr [...] (vide: decyzja Prezydenta Miasta [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r., znak: [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej). Działka nr [...] powstała z części dawnej parceli gruntowej [...], ujawnionej w Lwh [...] gminy katastralnej [...], natomiast działka nr [...] powstała z części dawnej parceli gruntowej [...] oraz części pgr [...] i [...], ujawnionych w Lwh [...] gminy katastralnej [...] (vide: opracowanie synchronizacji z dnia 6 kwietnia 2011 r.). Przedmiotowe nieruchomości stanowiły własność A.T. (vide: odpis Lwh [...]). Następcami prawnymi dawnego właściciela nieruchomości są: J.T., M.K., I.T., G.T., M.T., A.T. oraz T.T.(vide: postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 1997 r., sygn. akt [...], postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] czerwca 2006 r., sygn. akt [...], postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w K. z dnia [...] grudnia 2010 r., sygn. akt [...], postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w K. z dnia [...]maja 2019 r., sygn. akt [...]).

Zgodnie z odpisem lwh [...], przedmiotowe działki przeszły na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], Wojewoda [...] stwierdził m. in., że pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nie popadały nieruchomości położone w obrębie m. T., oznaczone jako działki nr [...] i nr [...]. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...], m.in. utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody [...] w tym zakresie. Wyrokiem z dnia 17 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 3110/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi na ww. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wyrokiem z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 3432/15, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne od powyższego wyroku z dnia 17 lipca 2015 r.

Z treści decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 1996 r. wynika, że dla nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...], prowadzona była księga wieczysta KW [...]. Celem ustalenia stanu prawnego wspomnianej nieruchomości na dzień wydania decyzji komunalizacyjnej, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji pismem z dnia 5 lutego 2021 r., zwrócił się do Sądu Rejonowego w [...] o wskazanie kto był ujawniony jako właściciel działek nr [...] i nr [...] objętych ww. księgą wieczystą i na jakiej podstawie. W piśmie z dnia 10 lutego 2021 r. Sąd Rejonowy w [...] wyjaśnił, że "księga wieczysta nr [...] była założona w dniu 20 maja 1993 r. i pierwszy wpis własności pochodzi z tej daty. Za właściciela m.in. działek ewid. [...] i [...] został wpisany Skarb Państwa, a prawo użytkowania wieczystego i prawo własności budynków stanowiących odrębną własność zostało wpisane na rzecz Kopalni i Zakładów Przetwórczych Siarki "[...]" w T. Działki [...] i [...] zostały przeniesione do KW [...] z dawnego wykazu LWH [...] gm. Kat. [...], gdzie ostatnim właścicielem ujawnionym w dn. 16 sierpnia 1946 r. na karcie B tego wykazu był Skarb Państwa wpisany na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dni. [...] lipca 1946 r. [...]. Działki nr [...] i [...] podzieliły się późniejszymi wpisami m.in. na działki [...] i [...].

Minister podkreślił, że wpis w księdze wieczystej przedmiotowych nieruchomości ma kluczowe znaczenie dla ustalenia stanu faktyczno-prawnego nieruchomości i następnie oceny legalności mającej ją za przedmiot decyzji komunalizacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2018r., sygn. akt: I OSK 1675/17 wskazał, że "stosownie do treści art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Zasada, że prawo jawne wpisane jest do księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym uzasadnia domniemanie, że prawo wpisane istnieje, przysługuje podmiotowi oznaczonemu we wpisie, treść praw jest zgodna z wpisem a prawo to ma pierwszeństwo wynikające z wpisu. Ponadto domniemanie to dotyczy także prawa, które wygasło, a nie zostało wykreślone z księgi wieczystej (...). Po wtóre jedynym sposobem wzruszenia domniemania prawnego z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, w myśl którego prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, jest przeprowadzenie postępowania przed sądem powszechnym m.in. z powództwa o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, powództwa o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., czy w postępowaniu o zasiedzenie (patrz np. wyrok SN z dnia 9 października 2013 r. sygn. akt V CSK 450/12).

Wpis do księgi wieczystej - po myśli art. 6266 kodeksu postępowania cywilnego - jest bowiem orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Z tej przyczyny organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 1999 r. (sygn. akt IV SA 2338/98, LEX nr 47173), (...), zasada wyrażona w art. 3 ustawy z 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach. Wprawdzie w orzecznictwie Sądu Najwyższego istnieje pewna rozbieżność poglądów w omawianej materii, ale dotyczy ona jedynie tego, czy domniemanie, wynikające z wpisu do księgi wieczystej (art. 3 u.k.w.h.) może być obalone tylko w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (vide: uchwała 7 sędziów z dnia 10 lutego 1951 r., sygn. akt I C 741/50, OSN 1951, poz. 2; uchwała z dnia 20 marca 1969 r., sygn. akt III CZP 11/69, OSNCP 1977, z. 12, poz. 228, uchwała z dnia 26 kwietnia 1977 r" sygn. akt III CZP 25/77, OSNCP 1977, z. 12, poz. 228, uchwała z dnia 13 stycznia 2011 r. sygn. akt III CZP 123/10 oraz wyroki: z dnia 20 marca 2001 r., sygn. akt III CKN 325/00, LEX nr 52385 i z dnia 4 marca 2011 r., sygn. akt I CSK 340/10, LEX nr 785271), czy też przeprowadzenie tego rodzaju przeciwdowodu może nastąpić również w innym postępowaniu sądowym (vide: uchwała z dnia 26 marca 1993 r., sygn. akt III CZP 14/93, OSNC 1993, z.ll, poz. 96).

Kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu, wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego. Przyjęcie poglądu odmiennego, polegającego na tym, że domniemanie, wynikające z art. 3 ust. 1 u.k.w.h., mogłoby być obalone także w postępowaniu administracyjnym, prowadziłoby do sytuacji, w której w istocie rzeczy organ administracji publicznej zastępowałby sąd powszechny, bo wydawałby rozstrzygnięcie w kwestii zastrzeżonej dla postępowań cywilnych. Sytuacja taka nie jest zaś oczywiście prawnie dopuszczalna (patrz np. wyroki NSA z dnia 1 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2100/14, z dnia 10 maja 2006 r. sygn. akt I OSK 755/05, z 23 czerwca 2006 r. sygn. akt 1010/05, z dnia 21 listopada 2008 r. sygn. akt I OSK 1630/07, publ. www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2453/14, (pub www.nsa.orzeczenia.gov.pl), zauważył że "Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu przywołanej uchwały z dnia 9 października 2007 r., decyzja komunalizacyjna, jakkolwiek ma charakter deklaratoryjny, to wykazuje cechy orzeczenia konstytutywnego. Organ orzekający w tej materii bada czy podlegające jej mienie stanowi własność Skarbu Państwa. Jest związany wpisem tego prawa do księgi wieczystej. Po uprawomocnieniu się decyzji komunalizacyjnej zagadnienie to jest przesądzone. Co prawda możliwe jest wzruszenie aktu, na podstawie którego dokonano wpisu do księgi wieczystej, a następnie samego wpisu, lecz nie może to nastąpić w tym postępowaniu i nie w wyniku działań organu nadzoru".

W konsekwencji powyższego, w związku z istnieniem na dzień wydania decyzji komunalizacyjnej w KW [...] prowadzonej dla działek nr [...] i [...] położonych w T., wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, istotnym staje się fakt prawny, że wynikająca z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa własności Skarbu Państwa, wpisanego do księgi wieczystej, wiąże wszystkich także organy administracji i sąd administracyjny, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę, posiadającą w tym interes prawny przed sądem powszechnym.

Z tych względów, zważywszy na wyżej wskazaną treść księgi wieczystej, brak jest w ocenie Ministra podstaw do przyjęcia, że właścicielem spornej nieruchomości w dacie komunalizacji nie był Skarb Państwa, co miałoby uzasadniać rażącą niezgodność z prawem tej decyzji.

Organ w niniejszym postępowaniu nie kwestionuje pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], na mocy której uznano, że pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nie popadały nieruchomości położone w obrębie m. T., oznaczone jako działki nr [...] (powstała w wyniku podziału działki nr [...]) i nr [...] (powstała w wyniku podziału działki nr [...]) Jednakże organ w niniejszym postępowaniu nie jest uprawniony do badania prawidłowości wpisów w księdze wieczystej, bowiem w postępowaniu komunalizacyjnym nie jest możliwe rozstrzyganie sporów o własność, które może rozstrzygać jedynie sąd powszechny.

Dlatego też, mając na uwadze fakt, że wnioskodawcy nie wykazali, by przysługiwał im, bądź ich poprzednikom prawnym, tytuł o charakterze prawnorzeczowym do przedmiotowej nieruchomości - zarówno na dzień wydania decyzji komunalizacyjnej, jak i obecnie – Minister stwierdził, iż nie legitymują się oni przymiotem strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 1996 r., nr [...], w części dotyczącej działek nr [...] (aktualnie oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...]) i nr [...] (aktualnie oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...]).

Skoro zatem wnioskodawcy nie wykazali, że postępowanie to dotyczy ich interesu prawnego, to tym samym, nie posiadają oni legitymacji do zainicjowania postępowania w trybie art. 156 Kpa.

Jeżeli na jakimkolwiek etapie postępowania administracyjnego okaże się, że w istocie żądanie nie pochodziło od strony, wówczas organ winien wydać decyzję o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego, zgodnie z art. 105 § 1 Kpa (vide: wyrok WSA z dnia 9 maja 2012r., sygn. akt: II SA/Go 117/12).

Reasumując, Minister stwierdził, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej we wskazanym wyżej zakresie - co uzasadnia umorzenie postępowania na podstawie art. 105 §1 Kpa.

Skargę na decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: J.T., M.K., I.T., G.T., M.T., A.T. i T.T. zarzucając jej naruszenie:

art. 105 § 1 K.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż skarżący nie mają interesu prawnego a tym samym legitymacji do zainicjowania postępowania administracyjnego podczas gdy są oni następcami prawnymi właściciela spornej nieruchomości działek nr [...] i nr [...], (obecnie w wyniku przekształceń oznaczone jako nr [...] i nr [...], oraz nr [...] i nr [...]) a w sprawie wykazano, iż nieruchomość ta nigdy nie została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu o reformie rolnej, a zatem nie mogła być skomunalizowana, jako nieruchomość nie stanowiąca własności Skarbu Państwa;

art. 28 k.p.a. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie mają bezpośredniego i aktualnego interesu prawnego do bycia stroną postępowania nieważnościowego skoro prejudycjalne postępowanie administracyjne zakończone ostateczną i prawomocną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. (w pkt I ppkt 10 tej decyzji), stwierdzającą, iż przedmiotowa nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej potwierdza, że spadkobiercy A.T. - skarżący mieli tytuł prawny dokumentujący przysługujące im prawo własności, które stało na przeszkodzie wydaniu decyzji przez Wojewodę [...] z dnia [...] maja 1996 r. stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...];

art. 7 K.p.a. oraz art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, polegający na:

nierzetelnym przenalizowaniu skutków prawnych wydanej w sprawie Wnioskodawców ostatecznej i prawomocnej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...], w której w pkt 1 a) została utrzymana w mocy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], w której w pkt I ppkt 10 orzeczono, że nieruchomość położona przy al. [...], zabudowana stadionem sportowym wraz z budynkami infrastruktury sportowo - rekreacyjnej, obejmująca między innymi działki ewidencyjne nr [...] i nr [...], które odpowiadają w części działkom nr [...] i nr [...] nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. 1945, nr 3, p. 13 z zm.);

niedopuszczalnym pominięciu bezspornego i stwierdzonego ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2014 r. faktu braku przysługiwania Skarbowi Państwa prawa własności spornej nieruchomości składającej się z działek gruntu o obecnym oznaczeniu w ewidencji nr [...] i nr [...] w dniu nacjonalizacji tj. [...] września 1944r., a w konsekwencji w dniu 17 maja 1996 r., a także w dniu komunalizacji tj. w dniu 27 maja 1990r. (por. orzeczony w sprawie Wnioskodawców prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2017r., I SA/Wa 487/17 oraz załączone w aktach sprawy ostateczne decyzje administracyjne Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji i innych naczelnych organów administracji państwowej, orzeczone w ostatnich latach, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2018r., IOSK 2264/17);

c) oczywiście błędnym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie dowodów powołanych przez wnioskodawców w sprawie oraz błędnej ocenie dowodów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym a zwłaszcza:

wpisów widniejących w księdze wieczystej nr [...], pomimo stwierdzenia, iż na dzień 17 maja 1996 r. właścicielem działek nr [...] i nr [...] nie był Skarb Państwa błędnie wpisany na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] lipca 1946r., [...], a przed jego ujawnieniem poprzednik prawny wnioskodawców: Z.T. - ojciec A.T.;

wyroków: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lipca 2015r., sygn. akt I SA/Wa 3110/14, którym oddalono skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 10 listopada 2016 r., orzeczonym do sygn. akt I OSK 3431/15, którym oddalono skargi kasacyjne wniesione od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie z dnia 17 lipca 2015r., sygn. akt I SA/Wa 3110/14, wydanych w prejudycjalnie zakończonej sprawie o niepodpadanie działek nr [...] i nr [...] pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

art. 107 § 3 K.p.a., art. 7 K.p.a. oraz art. 8 k.p.a. w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r., p. 935, obecnie art. 8 § 1 i 2 k.p.a.) poprzez zaniechanie ustalenia w toku postępowania administracyjnego rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości na dzień 27 maja 1990r. dla nieruchomości składającej się z działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...] ujawnionych w księdze wieczystej nr [...], a uprzednio w lwh [...] gm. kat [...], które to prawo własności działek nr [...] i nr [...] zostało wpisane w dniu 16 sierpnia 1946 r. na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] lipca 1946 r. i zaświadczenia tegoż Urzędu do dawnego wykazu lwh [...] gm. kat. [...] na karcie B, a następnie zostało przepisane do księgi wieczystej KW nr [...] w dniu 20 maja 1993r., gdzie widnieje wpis prawa własności Skarbu Państwa tj. nierzetelnego i w konsekwencji błędnego wyjaśnienia sprawy polegającego na tym, iż pomimo istnienia ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...], w której w pkt 1 a) została utrzymana w mocy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 roku, nr [...] w części dotyczącej punktu I, w którym to punkcie I ppkt 10 Wojewoda [...] stwierdził, iż opisana nieruchomość położona przy Al. [...], zabudowana stadionem sportowym wraz z budynkami infrastruktury sportowo - rekreacyjnej - w tym i działki nr [...] i nr [...] - nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, która była organowi znana i nie była kwestionowana, a mimo to Minister umorzył postępowanie i przyjął, iż doszło do komunalizacji nieruchomości decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 1996 r., pomimo, iż wiedział, że w tym dniu 27 maja 1990r. Skarb Państwa nie był właścicielem spornej nieruchomości, a zatem z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 4 w zw. art. 18 ust. 1 Przepisów wprowadzających ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 1990 r., Nr 32, poz. 191, z późn. zm.);

art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 5 ust. 4 w zw. art. 18 ust. 1 Przepisów wprowadzających ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 1990 r., Nr 32, poz. 191, z późn. zm.) poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 marca 2021 roku, umarzającej postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Wojewodę [...] stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] prawa własności nieruchomości położonej przy Al. [...], zabudowanej stadionem sportowym wraz z budynkami infrastruktury sportowo- rekreacyjnej, odpowiadającą w części działkom ewidencyjnej nr [...] i nr [...] w sytuacji, gdy działki te, której ta decyzja dotyczyła nie stanowiły w dniu 17 maja 1996 r. własności Skarbu Państwa;

art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 6 lipca 1982 roku (Dz. U 1982 nr 19 poz. 147), i art. 18 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946r. Prawo rzeczowe (Dz.U. nr 57, poz. 319) - poprzez bezpodstawne przyjęcie wbrew poglądowi ugruntowanemu w orzecznictwie, iż podważenie domniemania wynikającego z art. 18 § 1 Prawa rzeczowego , jak i z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 6 lipca 1982 roku (Dz. U 1982 nr 19 poz. 147) jest w postępowaniu sądowo- administracyjnym niedopuszczalne, a na skutek wydania decyzji na zasadzie § 5 rozporządzenia w przedmiocie niepodpadania nieruchomości pod działanie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dochodzi do restytucji z mocą wsteczną przynależnego pierwotnemu właścicielowi tytułu prawnorzeczowego do tej nieruchomości, a prawo własności majątku ziemskiego nie wraca "w naturze" do właściciela, a tym samym zaskarżona decyzja narusza zagwarantowane Konstytucją RP prawo do sądu oraz zasadę proporcjonalności;

art. 365 § 1 K.p.c. w zw. z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece i art. 18 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946r. Prawo rzeczowe - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż podważenie domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w niniejszej sprawie naruszałoby powołaną ostatnio normę, podczas gdy w rzeczywistości w takiej sytuacji organ ministerialny nie ustala niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym w sentencji orzeczenia, lecz jedynie w uzasadnieniu (jako przesłankę rozstrzygnięcia), a tym samym z obaleniem domniemania w takim postępowaniu nie wiążą się skutki przewidziane w art. 365 K.p.c. (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1960 r., sygn. akt 3 CR 328/60, LEX nr 1634043);

'

art. 8 k.p.a. w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r., p. 935, obecnie art. 8 § 1 i 2 k.p.a.) - poprzez wydanie decyzji naruszającej zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej oraz sprzecznej z utrwaloną praktyką organów administracji publicznej od blisko 30 lat (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lipca 2018r., IOSK 2264/17 i pozostałe wyroki NSA, których sentencje załączono do niniejszej skargi, decyzja Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] września 2019 r., znak: [...], decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2019 >:, znak: [...], wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2019r., ISA/Wa 2040/17, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 201 Ir., ISA/Wa 487/17, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2020r., IV SA/W a 2888/19, decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 202Or., nr [...], decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2020r" nr [...], decyzji Ministra Rozwoju z dnia [...] lutego 2020r., znak sprawy: [...], wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 stycznia 2020 roku, II SA/Bd 879/19, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2021 roku, I SA/Wa 2650/20, wyrok Sądu Rejonowego w [...] [...] z dnia [...] maja 2021 roku, znak [...], orzeczone w innych sprawach Skarżących ostateczne i prawomocne decyzje administracyjne załączone do skargi),

9. art. 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji poprzez wydanie decyzji naruszającej zasadę ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz bezpieczeństwa prawnego jednostki.

Mając powyższe na względzie skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z z dnia 23 sierpnia 2022 r. i z dnia 29 sierpnia 2022 r. skarżący powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podtrzymali stanowisko zaprezentowane w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.

W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] maja 1996 r. dotyczącej przekazania na własność Gminy [...] nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...], [...], [...] i [...] w części dotyczącej działki nr [...] i nr [...], położonej w T. przy Al. [...] zbudowanej starymi obiektami sportowymi, uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...], niezbędnej do realizacji zadań gminy.

Powodem umorzenia przedmiotowego postępowania było uznanie przez organ nadzoru, że skarżący nie posiadają w sprawie przymiotu strony, a tylko taki podmiot, stosownie do art. 157 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735), dalej zwanej "k.p.a.", jest uprawniony do skutecznego uruchomienia postępowania nieważnościowego.

O tym zaś, kto jest stroną postępowania rozstrzyga art. 28 k.p.a., z którego wynika, że stroną postępowania administracyjnego jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istoty interesu prawnego należy z kolei upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem.

W konsekwencji stroną postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest każdy podmiot, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki prawne stwierdzenia nieważności tej decyzji. W kwestii istoty interesu prawnego wielokrotnie wypowiadało się orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazując że cechami tego interesu są jego indywidualność, konkretność, aktualność, obiektywna sprawdzalność, natomiast jego istnienie znajdować musi potwierdzenie w okolicznościach faktycznych będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2035/10, Lex nr 1121192).

W niniejszej sprawie podstawę materialnoprawną objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] maja 1996 r. stanowił art. 5 ust. 4 ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem, mienie ogólnonarodowe (państwowe) może być przekazane gminie na jej wniosek, jeżeli jest ono związane z realizacja jej zadań.

W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się, że stronami postępowania komunalizacyjnego są co do zasady wyłącznie Skarb Państwa – jako dotychczasowy właściciel nieruchomości i gmina – jako podmiot nabywający własność nieruchomości. Ich bowiem praw i obowiązków bezpośrednio dotyczą skutki decyzji komunalizacyjnej. Inne osoby, aby mogły uczestniczyć w postępowaniu komunalizacyjnym (mieć w nim przymiot strony), a więc również mogły skutecznie żądać weryfikacji ostatecznej decyzji komunalizacyjnej w trybie stwierdzenia jej nieważności, musiałyby wykazać, że w dacie komunalizacji (tj. w dniu 27 maja 1990 r.), to im, a nie Skarbowi Państwa, przysługiwał tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, który stałby na przeszkodzie komunalizacji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 1178/09, Lex nr 594943). Tylko bowiem na taki tytuł prawny, chroniony prawem materialnym, oddziałuje nowo ukształtowany stan własnościowy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1181/15, Lex nr 2348965 oraz 16 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 660/11, Lex nr 1218892).

Taka sytuacja nie wystąpiła jednak w rozpatrywanej sprawie. Skarżący obecnie nie posiadają bowiem żadnego tytułu prawnego do skomunalizowanej nieruchomości, nie byli również ani oni, ani ich poprzednicy prawni stronami postępowania komunalizacyjnego. Dlatego za niezasadny Sąd uznał zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 28 k.p.a. Przepis ten wskazuje bowiem na przesłanki decydujące o legitymacji konkretnego podmiotu do działania w postępowaniu administracyjnym w charakterze jego strony. Samodzielnie przepis ten nie wystarczy natomiast do przypisania tego statusu jakiemukolwiek podmiotowi. O możliwości wystąpienia w roli strony postępowania decyduje bowiem to, czy dany podmiot posiada interes prawny warunkujący ubieganie się o wszczęcie postępowania, względnie skierowanie w stosunku do niego czynności w postępowaniu wszczętym z urzędu. Jak wyżej wskazano, źródłem interesu prawnego o którym mowa w art. 28 k.p.a., jest zawsze przepis prawa materialnego. Przepis art. 28 k.p.a. nie ustanawia zatem normy prawnej samoistnej, a stosowany jest w związku z przepisami prawa materialnego, które dają podstawy do wyprowadzenia interesu prawnego, przyznając jednostce status strony postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2020 r., sygn. akt I OSK 2218/18).

W orzecznictwie przyjmuje się, że wnioskodawcy, którzy wykażą, że w okresie poprzedzającym komunalizację byli właścicielami komunalizowanej nieruchomości mają interes prawny w sprawie, choć nie przesądza on automatycznie o nieważności kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1760/20). Wyrażany był także pogląd, że samo wykazanie, że poprzednicy prawni wnioskodawcy legitymowali się prawem własności, nie jest wystarczające do przyznania statusu strony ich następcom. Interes prawny musi być bowiem konkretny i rzeczywisty i powinien mieć związek z danym postępowaniem prowadzonym w danym miejscu i czasie, i na podstawie określonego stanu prawnego. Dla możliwości skutecznego zainicjowania postępowania weryfikującego komunalizację mienia Skarbu Państwa istotne jest bowiem wykazanie prawa własności nie kiedykolwiek - lecz w dacie samej komunalizacji (vide wyroki WSA w Warszawie: z dnia 19 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2045/20 i z dnia 27 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1633/19 i przywołane w nich orzecznictwo).

Decyzja Wojewody [...] [...] maja 1996 r. objęta wnioskiem o stwierdzenie nieważności została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Materialnoprawną podstawę wskazanej decyzji komunalizacyjnej stanowił art. 5 ust. 4 powołanej ustawy, z którego wynika, że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe). Dla komunalizacji w trybie ww. ustawy decydujące znaczenie miał więc stan prawny nieruchomości istniejący w dacie komunalizacji.

Jak wyżej wskazano, stroną prowadzonego postępowania administracyjnego o przekazaniu gminie własności nieruchomości stanowiącej dotychczas własność Skarbu Państwa jest więc, poza daną gminą i Skarbem Państwa, jedynie podmiot, któremu do przedmiotowej nieruchomości przysługiwał tytuł prawnorzeczowy. Stroną postępowania w sprawie weryfikacji decyzji komunalizacyjnej w trybie nadzwyczajnym może być wyjątkowo również podmiot, który wykaże, iż w dniu, w którym nastąpiła komunalizacja spornego mienia, legitymował się tytułem prawnym do nieruchomości objętej tym postępowaniem komunalizacyjnym.

W aktach administracyjnych sprawy nie ma żadnego dowodu, że w dacie komunalizacji skarżącym, czy też ich poprzednikom prawnym przysługiwał tytuł własności do spornych działek. Skarżący nie przedstawili również żadnego dokumentu potwierdzającego, aby w powołanej dacie lub obecnie przysługiwało im lub ich poprzednikom prawnym prawo własności spornej nieruchomości.

Przeprowadzone postępowanie nadzorcze (będące obecnie przedmiotem kontroli sądowej) nie wyłącza dopuszczalności wszczęcia postępowania nieważnościowego w przypadku ewentualnego uregulowania przed właściwym organem lub sądem w sposób odmienny od istniejącego (czyli po myśli skarżących) stanu prawnego spornej nieruchomości.

Jak prawidłowo bowiem ustalił organ, zgodnie z zapisami księgi wieczystej nr [...] w dacie komunalizacji sporna nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa w wyniku jej przejęcia na cele reformy rolnej.

Dlatego nie mogło odnieść w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym oczekiwanego przez skarżących skutku powoływanie się na decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2013 r., z której m.in. wynika, że sporne działki nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

W ocenie Sądu, zasadnie w tej sytuacji organ nadzoru odwołał się do treści art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którym domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Ponadto, zgodnie z art. 5 tej ustawy, w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych).

Obalenie tego domniemania jest możliwe poprzez powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, o czym stanowi art. 10 ust. 1 powołanej ustawy, zgodnie z którym w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Oznacza to, że widniejący w wyżej powołanej księdze wieczystej spornej nieruchomości wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. wiąże zarówno sąd, który go dokonał, strony, jak również organy państwowe i organy administracji publicznej. Zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa wpisanego do księgi wieczystej wiąże wszystkich, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę posiadającą w tym interes prawny (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 729/16). W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podzielił także pogląd wyrażony w wyroku tego Sądu z dnia 6 kwietnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2338/98, zgodnie z którym zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach.

Również Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lipca 2004 r., sygn. akt SK 57/03 (opubl. w: OTK ZU 7A/2004, poz. 69) wskazał, że to domniemanie wyraża jedną z fundamentalnych zasad prawa wieczystoksięgowego, która jakkolwiek nie stanowi elementu instytucji rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, to jednak w istotny sposób ją uzupełnia, składając się wraz z nią na spójny system materialnego prawa ksiąg wieczystych. Trybunał podkreślił, że domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym prowadzi do tego, że odwrócone zostają reguły dowodowe, bowiem jego wprowadzenie oznacza, że nie jest w tym wypadku konieczne wykazanie prawdziwości wpisu przez osobę, która ma w tym interes prawny, ale wykazanie przez stronę przeciwną niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym.

Sąd w pełni podziela powyższe poglądy.

Jak powyżej zostało wyjaśnione, ani organ administracji publicznej, ani Sąd kontrolujący obecnie wydane w tej sprawie decyzje nie może wbrew treści wpisów w księdze wieczystej, samodzielnie podważać i odmiennie oceniać faktów znajdujących potwierdzenie w zapisach wieczystoksięgowych. Raz jeszcze należy podkreślić, że rozstrzygnięcie sporu o własność nieruchomości nastąpić może jedynie w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym. Na obecnym etapie postępowania nie można zatem uznać, że skarżącym przysługuje przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej.

Reasumując, w ocenie Sądu, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, będąc związany treścią wpisu w księdze wieczystej, a także nie mając możliwości dokonywania w toku postępowania administracyjnego odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z wpisów dokonanych w księdze wieczystej, prawidłowo stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, że w dacie komunalizacji prawo własności spornej działki należało do skarżących, lub jego poprzedników prawnych, a postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej nie służy wyjaśnieniu, czy skarżącym służy tytułu prawnorzeczowy do spornej nieruchomości. Dlatego, wbrew zarzutowi skargi, wydane w sprawie decyzje nie naruszają art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ nie zaniechał zatem podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Skarżący żądając wszczęcia postępowania nadzorczego powinni wykazać, że legitymują się tytułem prawnorzeczowym do spornej nieruchomości obecnie lub w dacie komunalizacji. Nie można bowiem uznać, że to organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy pomimo ciążącego na stronie obowiązku środków takich nie przedstawia. Oznacza to, że obowiązkiem skarżących w tej sprawie było, zanim wystąpili z żądaniem wszczęcia postępowania nadzorczego, staranne przygotowanie całości dokumentacji potwierdzającej w sposób niebudzący wątpliwości, że posiadają tytułu prawnorzeczowy do spornej nieruchomości obecnie lub posiadali go ich poprzednicy prawni w dacie komunalizacji. (por. pogląd WSA w Warszawie wyrażony w wyroku z 14 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2119/20).

Oznacza to, że wbrew zarzutom skargi, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji przeprowadził kontrolowane postępowanie nadzorcze w sposób prawidłowy, właściwie zastosował zarówno przepisy procedury administracyjnej, jak i prawa materialnego, a powody podjętego rozstrzygnięcia wyczerpująco przedstawił w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji, zgodnie z wymogiem określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie

art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19,

innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

(tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).