Postanowienie NSA, sygn. akt II GZ 48/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 246 § 2, art. 252 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. D. G. sp. z o.o. w B. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 532/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. D. G. sp. z o.o. w B. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił B. D. G. sp. z o.o. w B. W. (zwanej dalej: "skarżącą" lub "spółką") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] września 2012 r. w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Sąd pierwszej instancji wskazał w uzasadnieniu, że w skardze spółka zawarła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w całości. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka wskazała w szczególności, że posiada kapitał zakładowy w wysokości 50 000 zł oraz środki trwałe o wartości 57 480,52 zł, zgodnie z bilansem za 2011 r. poniosła stratę w wysokości 42 964,86 zł, zaś saldo rachunku bankowego strony na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło 47,17 zł. Natomiast z dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów wynikało, że przychód w 2011 r. wyniósł 450 651,23 zł, zaś do czerwca 2012 r. spółka odnotowała przychód na poziomie 257 598,36 zł, ponosząc stratę w wysokości 36 698,79 zł. Ponadto rachunek bankowy został objęty zajęciem egzekucyjnym sądowym i administracyjnym na łączną kwotę 38 400 zł.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd uznał, że strata, na którą powoływała się skarżąca jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. O braku środków finansowych nie świadczy również fakt posiadania niskiego salda na koncie. Rachunek ten jest zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza stratę wszelkich wpłaconych środków do wysokości zajęcia, a brak stwierdzonych operacji finansowych na rachunku przy jednoczesnym wykazaniu przez stronę skarżącą miesięcznych przychodów w wysokości ok. 40 000 zł wskazuje jednoznacznie, że spółka dysponuje uzyskiwanymi środkami z pominięciem wymienionego konta bankowego. Sąd stwierdził ponadto, że przedstawione przez spółkę dokumenty nie potwierdzają podjęcia wszelkich możliwych kroków, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem, ale też nie wskazują źródeł środków, z których spółka pokrywa ponoszone koszty, ani możliwości pokrycia z tych źródeł kosztów postępowania. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej: "p.p.s.a.", odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w całości. Spółka zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu obrazę art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. mającą wpływ na treść tego orzeczenia poprzez dowolne przyjęcie, że sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, podczas gdy swobodna, szczegółowa i wnikliwa analiza sytuacji materialnej skarżącej prowadzi do wniosku, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

W uzasadnieniu zażalenia spółka wskazała, że odnotowuje systematyczne straty i nie posiada możliwości płatniczych. Podniosła, że wszystkie swoje przychody zmuszona jest wydatkować na bieżące utrzymanie i aktualną działalność, dlatego też nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek dodatkowych i nieprzewidzianych kosztów, a taki właśnie charakter ma wpis sądowy w wysokości 400 zł.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.

Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.

Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2011 r. w wysokości 42 964,86 zł. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08; treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym, gdyż ze złożonych przez spółkę dokumentów wynika, że notuje ona od początku 2012 r. znaczący przychód (na koniec czerwca 257 598,36 zł, na koniec lipca 298 241,45 zł). Do sierpnia 2012 r. spółka odnotowała przychód na poziomie 338 250,39 zł, ponosząc stratę w wysokości 37 122,65 zł. W roku 2011 przychód spółki wyniósł 450 653,69 zł.

Również posiadanie niskiego salda na koncie, przy jednoczesnym braku jakichkolwiek operacji, nie świadczy o braku środków finansowych. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, rachunek ten jest zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza stratę wszelkich wpłaconych środków do wysokości zajęcia, a brak stwierdzonych operacji finansowych na rachunku przy jednoczesnym wykazaniu przez stronę skarżącą miesięcznych przychodów w wysokości ok. 40.000 zł wskazuje jednoznacznie, iż spółka dysponuje uzyskiwanymi środkami z pominięciem wymienionego konta bankowego.

Zgodzić należy się z poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądowym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11; treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z przedłożonych dokumentów wynika, że pomimo wykazywanych strat spółka jest w stanie opłacić koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 400 zł.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.