Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 1195/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-02-01 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2, art. 245 par. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług z tytułu importu towaru p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Skarżący (ur. 1980 r.) wnioskiem dołączonym do skargi zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Z uzasadnienia wniosku oraz złożonych na wezwanie dokumentów i oświadczeń wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe utrzymując się z prowadzonej - w formie agencji celnej - działalności gospodarczej, osiągając z tego tytułu miesięczny dochód w wysokości "do [...] zł netto". W chwili obecnej w stosunku do skarżącego prowadzonych jest kilkadziesiąt postępowań egzekucyjnych na kwotę przekraczająca [...] zł. W toku egzekucji zajęto skarżącemu cały jego majątek w tym rachunki bankowe. Skarżący na datę złożenia wniosku zamieszkiwał w wynajętym mieszkaniu ponosząc koszty jego utrzymania (1200 zł czynsz + opłaty eksploatacyjne).

W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżący do wniosku dołączył m.in. tytuły egzekucyjne, zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych, umowę najmu lokalu mieszkalnego, wyciągi z dwóch rachunków bankowych, fakturę za energię elektryczna i gaz, zeznania podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2013 i 2014, deklaracje podatku VAT za okres od maja do października 2015 r. oraz podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres styczeń - październik 2015 r. Ponadto skarżący złożył oświadczenie, że mieszkanie położone w J. sprzedał w styczniu 2015 r. oraz, że nieruchomość w R. wynajmuje na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej. Dodał, iż posiadany samochód osobowy ma wartość 15.000-20.000 zł.

Referendarz sądowy zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym, o ile wykaże, czyli przedstawi w sposób przekonywujący, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z przywołanej powyżej regulacji wynika, że to strona ma przekonać sąd (referendarza sądowego), że znajduje się w wyżej opisanej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Natomiast jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.). W postanowieniu z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt I FZ 428/10, niepubl. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że pomimo nieokreślenia przez ustawodawcę, jakimi względami należy kierować się przy ocenie informacji i oświadczeń strony, sąd ma prawo uznać za niewiarygodne informacje i oświadczenia strony, jeżeli ocena ta będzie opierała się na logicznej i przejrzystej argumentacji, wspartej doświadczeniem życiowym, z której jasno będzie wynikało, jakie twierdzenia strony sąd uznał za nieprawdziwe i z jakich powodów.

Oceniając wniosek strony skarżącej w aspekcie wskazanych wyżej kryteriów, należało stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie. W niniejszej sprawie istnieją bowiem poważne wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej i dochodowej strony, a tym samym brak jest podstaw do uznanie, że spełnione zostały warunki udzielenia żądanego zwolnienia.

Jak już wskazano na wstępie, to na stronie ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący i wiarygodny przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego, pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne, rzetelne i spójne, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. Te natomiast udzielone przez stronę skarżącą nie tworzą jasnego obrazu jej zdolności płatniczych.

Mianowicie, jak wynika z akt sprawy, skarżący w chwili obecnej prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe utrzymując się z prowadzonej - w formie agencji celnej - działalności gospodarczej i osiągając z tego tytułu miesięczny dochód w wysokości do [...] zł netto. Już samo określenie dochodu w takiej wysokości budzi wątpliwości oceniającego, co do prawdziwości wskazanej kwoty. Uwzględniając zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego - zdaniem oceniającego - nie jest możliwym aby kwota ta wystarczała na utrzymanie skarżącego. Już bowiem z samych dokumentów przedstawionych przez stronę wynika, że sama opłata za najem mieszkania wynosi [...] zł. Do tego dochodzą opłaty eksploatacyjne, które ponosi (energia elektryczna – ok. [...] zł i gaz ok. [...] zł). Oznaczałoby to, że skarżący, po odliczeniu samych wskazanych kosztów posiada kwotę ok. [...] zł na bieżące utrzymanie. To zaś jak wskazano, budzi duże wątpliwości. Zapewnienie egzystencji dorosłej osobie z tak ustalonego dochodu jest bowiem mało prawdopodobne. Zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ograniczonych nawet do niezbędnego minimum takich jak zakup żywności, środków czystości, ubrań, leczenie, dojazdy do pracy, utrzymanie samochodu wymaga znacznie większych środków niż zadeklarowane przez skarżącego. Do tego dochodzi koszt najmu nieruchomości w R. na potrzeby prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej. Wszystko to rodzi uzasadnione podejrzenie, że skarżący albo korzysta z pomocy osób trzecich albo posiada znacznie wyższe lub inne nieujawnione źródła dochodów.

Znamienny przy tym jest, że skarżący wezwany do złożenia oświadczenia wskazującego wysokość dochodu miesięcznego brutto z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej z okresu ostatnich sześciu miesięcy, takowego nie złożył. Powyższe już samo w sobie jest podstawą do odmowy przyznania wnioskowanego prawa pomocy.

Nie można również pominąć, że opodatkowany przychód wnioskodawcy za 2014 r. wyniósł [...] zł, co wskazuje, że w tym czasie prowadził działalność znacznych rozmiarów. Zgromadzone w sprawie dokumenty nie wskazują przy tym na spadek obrotów w 2015 r., co wynika z deklaracji podatku VAT oraz podatkowej księgi przychodów i rozchodów.

Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że wykazana w zeznaniu podatkowym oraz księdze podatkowej strata nie może stanowić podstawy do przyjęcia, iż kondycja finansowa strony wymaga wsparcia ze strony Skarbu Państwa. Należy mieć bowiem na uwadze, że strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania - brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, nie stanowi natomiast automatycznie o braku środków finansowych. Co więcej skarżący osiągając przychód tak znacznej wysokości i wiedząc o wszczętym postępowaniu podatkowym (data wszczęcia 1 grudnia 2014 r.) z całą pewnością był w stanie zgromadzić odpowiednie środki na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych, jakie mogą wyniknąć w związku z wynikami tego postępowania, do czego był zobligowany.

Pozostając w zakresie obowiązku gromadzenia środków pieniężnych tytułem zabezpieczenia ewentualnych kosztów sądowych nie można pominąć, że skarżący w toku przedmiotowego postępowania podatkowego (styczeń 2015 r.) dokonał odpłatnego zbycia lokalu mieszkalnego położonego w J.. Nie wskazał przy tym na co przeznaczył uzyskane z tego tytułu środki oraz jakie były powody wyzbycia się części posiadanego majątku.

Odnośnie posiadanego majątku warto również wskazać, że skarżący jest właścicielem nieruchomości budynkowej (lokal niemieszkalny o pow. 175 m2) znacznej wartości czego nie wskazał w założonym wniosku lecz przy okazji wskazania zajętych w toku postępowania egzekucyjnego składników majątku. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556).

Oceny tej nie zmienia fakt ustanowienia na nieruchomościach strony hipotek przymusowych i umownych, albowiem hipoteka w żaden sposób nie ogranicza możliwości władania nieruchomością. Zajęcie majątku nie jest bowiem równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż może na skutek podjęcia określonych działań czerpać z nich pożytki, szczególnie jeśli uwzględnić charakter posiadanej nieruchomości.

Prawo pomocy ma wyjątkowy charakter, co stanowi, że powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżącego zaś do takich osób nie można zaliczyć.

Idąc dalej należy podnieść, że skarżący nie wskazał, a okoliczność ta została ujawniona w toku analizy złożonych dokumentów -, że jest prezesem jednoosobowego zarządu w [...] sp. z o.o. z siedzibą w R. oraz posiadaczem 100 udziałów spółki.

Ponadto znamienne dla dokonanej oceny wniosku jest, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do złożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków wskazał, że posiada tylko dwa rachunki bankowe (o numerach [...] i [...]). Analiza przedstawionych przez niego wyciągów z tychże rachunków, prowadzi zaś do wniosku, że skarżący posiada co najmniej jeszcze jeden rachunek bankowy o numerze [...], z którego dokonuje zasilenia jednego z rachunków wskazanego powyżej. Nie ujawniając faktu posiadania dodatkowych rachunków bankowych, skarżący uchylił się tym samym od podania stanu tych kont, pomimo że został zobligowany do przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych. W tych okolicznościach brak jest możliwości zweryfikowania stanu środków pieniężnych posiadanych przez stronę oraz dokonywanych za pośrednictwem nie wykazanych rachunków operacji finansowych, które jak należy domniemywać są przeprowadzane właśnie za ich pośrednictwem.

Należy bowiem jeszcze raz wskazać, iż działalność gospodarcza skarżącego przynosi wymierne korzyści (za okres maj – październik 2015 r. dochód netto z tej działalności wyniósł [...] zł, przy przychodzie wynoszącym [...] zł).

Odnośnie zaś faktu zajęcia wskazanych przez skarżącego rachunków bankowych w postępowaniu egzekucyjnych, wskazać należy, iż okoliczność ta w kontekście przedstawionej argumentacji nie może odnieść żadnego skutku. Ponadto wyjaśnienia wymaga, że sam fakt zabezpieczenia - dokonanego co należy podkreślić dopiero w lipcu 2015 r. - nie stanowi automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Jak się przyjęło w orzecznictwie, ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09, LEX nr 564255). Oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja strony we wcześniejszym okresie, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności strony w istocie występują i jaki mają charakter.

Reasumując, w ocenie referendarza sądowego, skarżący nie wykazał, iż zachodzą okoliczności do uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek skarżącego choć zawiera pewne dane odnośnie jego sytuacji finansowej, to jednak nie jest wnioskiem spójnym, rzetelnym i nie sposób oprzeć się wrażeniu, że wniosek zredagowany został w sposób dość wybiórczy. Powyższe uzasadnia podejrzenie, że stanowi to rezultat celowego działania, mającego na celu ukazanie sytuacji skarżącego w sposób przemawiający na rzecz przyznania mu prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie nie jest jednak możliwe w sytuacji gdy przedstawiona przez stronę sytuacja materialna i finansowa jest niepełna i niewiarygodna.

Ponadto zestawienie dochodów strony z wysokością ponoszonych przez nią wydatków jednoznacznie świadczy, że skarżący posiada źródła dochodów, których nie wykazała.

Konkludując, zdaniem oceniającego skarżący posiada bądź mógł zabezpieczyć odpowiednie środki pieniężne na uiszczenie należnych kosztów sądowych, na co dodatkowo wskazuje fakt reprezentowania strony w postępowaniu sądowy, a wcześniej podatkowym, przez profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący albo już na ustanowienie adwokata wygospodarowała pewne środki finansowe, albo też oceniając swoje możliwości finansowe liczył się z taką potrzebą w przyszłości.

Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.