Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 406/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 101
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 18, art. 56 par. 1, par. 3, art. 57 par. 1, par. 2, par. 3, art. 59 par. 1 pkt 8
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 24 czerwca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędzia NSA Janusz Nowacki, , Protokolant Sekretarz sądowy – Bartosz Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2015 roku sprawy ze skargi B.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] roku nr [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz skarżącej B.M. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267 ze zm.) oraz w związku z art. 17 § 1, art. 18, art. 33 pkt 1 i 10 i art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014r., poz. 1619) - dalej u.p.e.a., a także w związku z art. 123 ust. 1 ustawy z dnia 11 października 2013r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 2013r., poz. 1289) - po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. z dnia [...] r. nr [...], którym uznano za nieuzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku oraz uznano za nieuzasadniony zarzut niespełnienia w tytułach wykonawczych wymogów określonych w art. 27 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej uznania za nieuzasadniony zarzutu niespełnienia w tytułach wykonawczych wymogów określonych w art. 27 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i uznał za nieuzasadniony zarzut niespełnienia w tytułach wykonawczych z dnia [...] r. o numerach: od [...] do [...] wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz w pozostałej części zaskarżone rozstrzygnięcie utrzymał w mocy.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-W. wszczął administracyjne postępowanie egzekucyjne wobec B. M., zam. w Ł. przy ul. A. 8 m. 28, na podstawie 16 tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...], wystawionych w dniu [...] r. przez Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. i obejmujących należności z tytułu opłat abonamentowych RTV za okres od stycznia 2008r. do stycznia 2013r. w łącznej kwocie 1 059,10 zł.

Celem wyegzekwowania należności objętej tytułem wykonawczym nr [...], zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...] organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia wierzytelności pieniężnej w postaci nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012r. w wysokości 105 zł, przysługującej zobowiązanej od Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. Zawiadomienie to dłużnik zajętej wierzytelności otrzymał w dniu 22 kwietnia 2013r., a zobowiązanej zostało ono doręczone wraz z ww. tytułem wykonawczym nr [...] w dniu 24 marca 2013r.

Pismem z dnia 26 kwietnia 2013r. B. M. poinformowała, że wierzytelności nie uznaje gdyż wierzytelność wymieniona w tytule wykonawczym nr [...] nie istnieje. Pismem z dnia 29 kwietnia 2013r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-W. wezwał stronę do sprecyzowania żądania zawartego w ww. złożonym piśmie poprzez wskazanie, czy intencją strony było zgłoszenie zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 33 ust. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zobowiązana wyjaśniła, że wymienione w wystawionym przez Pocztę Polską tytule wykonawczym zobowiązanie nie istnieje, gdyż w 2008r. nie korzystała z usług RTV Poczty Polskiej S.A. W związku z powyższy organ uznał, że strona zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-W. pismem z dnia 20 maja 2013r. nr [...] wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska w tym przedmiocie.

Następnie postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...], z uwagi na fakt niewyrażenia przez wierzyciela stanowiska w kwestii zarzutów w ustawowym terminie 14 dni od dnia powiadomienia go przez ten organ o wniesieniu tego środka zaskarżenia.

W dniu 17 października 2013r., w oparciu o pozostałe tytuły wykonawcze o numerach: od [...] do [...], organ egzekucyjny wystosował do pracodawcy zobowiązanej, którym było [...] Liceum Ogólnokształcące [...] w Ł., zawiadomienie nr [...] o zajęciu wynagrodzenia za pracę. Wskazane zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 22 października 2013r., a zobowiązanej wraz z wymienionymi w nim tytułami wykonawczymi o numerach: od [...] do [...] - w dniu 21 października 2013r. Zajęcie to również okazało się skuteczne, a w wyniku jego realizacji przez pracodawcę zakończone zostało (wskutek wyegzekwowania) postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...].

W dniu 24 października 2013r. do Urzędu Skarbowego Ł.-W. wpłynęło pismo B. M. z dnia 23 października 2013r., zatytułowane "Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego", na wstępie którego zobowiązana przywołała numer powyższego zawiadomienia o zajęciu z dnia 17 października 2013r. oraz numery objętych tym zawiadomieniem tytułów wykonawczych. Do ww. pisma strona załączyła 15 pism z dnia 23 października 2013r. tożsamej treści, odrębnie do każdego tytułu wykonawczego wskazanego w zawiadomieniu z dnia 17 października 2013r. W załączonych pismach zobowiązana zakwestionowała istnienie obowiązków objętych tytułami wykonawczymi o numerach: od [...] do [...] podnosząc, że nie korzystała z usług Poczty Polskiej w zakresie usług RTV, a ponadto, wskazała na brak zamieszczenia w tych tytułach - w rubrykach 13 i 14 części A-jednoznacznego identyfikatora zobowiązanego NIP lub PESEL.

W związku ze złożeniem powyższych zarzutów z dnia 23 października 2013r., Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-W. wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska w tym względzie. Wobec niewyrażenia przez wierzyciela stanowiska w kwestii zarzutów w ustawowym terminie 14 dni od dnia powiadomienia go przez organ egzekucyjny o wniesieniu tego środka zaskarżenia, organ ten postanowieniem z dnia 25 listopada 2013r., zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze o numerach: od [...] do [...].

W dniu 31 lipca 2014r. wpłynęło do Urzędu Skarbowego Ł.-W. postanowienie Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. z dnia [...] r. przez nr [...], którym uznał za nieuzasadniony podniesiony przez zobowiązaną zarzut nieistnienia obowiązków objętych tytułami wykonawczymi o numerach: od [...] do [...]. Uzasadniając swoje stanowisko wierzyciel wskazał, że obowiązki związane z rejestracją odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych i uiszczaniem opłat za ich użytkowanie mają swe źródło w przepisach ustawy o opłatach abonamentowych z dnia 21 kwietnia 2005r. (Dz.U. nr 85, poz. 728 ze zm.), która nakłada na posiadaczy odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych jednoznaczny obowiązek rejestrowania używanych odbiorników oraz uiszczania opłaty abonamentowej począwszy od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji tego rodzaju odbiornika. Wierzyciel wyjaśnił, że z art. 7 ust. 3 tej ustawy wynika uprawnienie Poczty Polskiej S.A. do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązku zgłoszenia rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej przy zastosowaniu wprost przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym, które to przepisy stanowią de facto podstawę do stosowania egzekucji administracyjnej w myśl art. 2 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wierzyciel wskazał, że w związku z zaprzestaniem uiszczania opłat abonamentu RTV Poczta Polska cyklicznie - w formie przesłanego zobowiązanej w terminach: 13 lipca 2008r., 21 października 2008r., 18 maja 2009r. i 5 maja 2010r. "zawiadomienia" - informowała stronę o narastającym na jej koncie zadłużeniu. W związku jednak z występującymi na koncie B. M. zaległościami w opłatach abonamentowych, Poczta Polska S.A. wystosowała w dniu [...] r. upomnienie nr [...] (doręczone stronie w dniu 2 lipca 2012r.), wzywające do zapłaty należności. Następnie, z powodu braku wpłaty przedmiotowych należności, wystawione zostały w dniu [...] r. tytuły wykonawcze o numerach: od [...] do [...], które przekazano do realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego Ł-W.

Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. wskazał również, że wśród wymienionych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji elementów, z jakich winien składać się tytuł wykonawczy, nie został wyszczególniony obowiązek wypełnienia pozycji dotyczącej nazwy skróconej zobowiązanego, daty urodzenia, numeru NIP, numeru REGON/PESEL, przedsiębiorstwa, zajęcia, zawodu lub pracodawcy zobowiązanego. Tego rodzaju dane są udostępniane wówczas, gdy wierzyciel je posiada, a ich brak nie przesądza o dopuszczalności egzekucji. Podniósł przy tym, że weryfikacji tytułów wykonawczych dokonuje organ egzekucyjny, który stwierdza dopuszczalność egzekucji administracyjnej i formalną poprawność wystawionych tytułów wykonawczych.

Wierzyciel wyjaśnił, że z obowiązku wnoszenia opłat za używanie odbiorników RTV nie zwalnia okoliczność opłacania rachunków za korzystanie z telewizji kablowej, czy z satelitarnych platform cyfrowych, oraz że na pobieranie opłat abonamentowych nie ma wpływu to, czy ogląda się programy nadawcy publicznego, czy też komercyjnego. Wskazał, że użytkownik wnosi dwie niezależne opłaty: opłatę abonamentową, wynikającą z ustawy o opłatach abonamentowych oraz opłatę wynikającą z umowy cywilnoprawnej, na rzecz operatora sieci kablowej lub cyfrowej, przy czym opłaty na rzecz telewizji kablowej lub cyfrowej, wnoszone są jako ekwiwalent za świadczone usługi, w wyniku których abonenci korzystają z sygnału telewizyjnego, stanowiącego własność operatora sieci i mają możliwość oglądania emitowanych w tej sieci programów telewizyjnych. Wierzyciel wskazał, że zagadnienie poboru i egzekucji opłat abonamentowych Poczta Polska S.A. opiera na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010r. sygn. akt K 24/08, w uzasadnieniu którego Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że "egzekucja - zarówno opłaty karnej, jak i należności z tytułu abonamentu - jest dopuszczalna i z punktu widzenia obowiązującego prawa - możliwa".

W dniu 22 sierpnia 2014r., wpłynęło do wiadomości Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W., skierowane do Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej Dział Abonamentu w B., pismo B. M. z dnia 20 sierpnia 2014r., w którym - powołując numer ww. postanowienia z dnia [...] r. - zobowiązana podtrzymała zawarte w zarzutach stanowisko co do postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuły wykonawcze o numerach: [...].

Ostatecznym postanowieniem z dnia [...] r. organ odwoławczy, tj. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A., stwierdził, że zażalenie B. M. na postanowienie z dnia [...] r. zostało wniesione z uchybieniem terminu. Wobec powyższego, Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-W. wydał w dniu [...] r. postanowienie o uznaniu za nieuzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku oraz o uznaniu za nieuzasadniony zarzut niespełnienia w tytułach wykonawczych wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a.

Na powyższe postanowienie zobowiązana złożyła zażalenie. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 33 pkt 1 u.p.e.a. , poprzez bezzasadne uznanie zarzutu nieistnienia obowiązku za nieuzasadniony, pomimo złożenia w dniu 12 listopada 2014r. do Poczty Polskiej S.A. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie nr [...] wraz z wnioskiem o wstrzymanie egzekucji na podstawie wymienionego postanowienia do czasu prawomocnego rozpatrzenia niniejszego wniosku.

W uzasadnieniu zażalenia strona zarzuciła, że organ nie odniósł się do obowiązującej od 7 lipca 2013r. ustawy o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, w której ustawodawcza - z uwagi na zdarzające się w egzekucji pomyłki co do osoby dłużnika - nałożył obowiązek podawania numeru PESEL. Ponadto B. M. podniosła, że skoro brak jest potwierdzenia przez Pocztę Polską S.A. zawarcia umowy o świadczenie usługi RTV poprzez przesłanie uwierzytelnionego odpisu nadania numeru identyfikacyjnego, nie ma podstaw prawnych do wystawiania tytułów egzekucyjnych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W.

Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia [...] r orzekł jak wyżej wskazano.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia organ II instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 123 ust. 1 ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych, do postępowań egzekucyjnych w administracji wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. przed dniem 21 listopada 2013r.), mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, z zastrzeżeniem ust. 2-6, które nie dotyczy okoliczności rozpatrywanej sprawy.

Organ powołał treść art. 33, art. 34 § 1, § 4 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 listopada 2013r.) i wskazał, że bezzasadny jest podniesiony przez B. M. w zażaleniu zarzut naruszenia art. 33 pkt 1 u.p.e.a. Wierzyciel bowiem, tj. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A., w swoim postanowieniu z dnia [...] r. (które, na skutek wniesienia przez zobowiązaną zażalenia z uchybieniem terminu, zyskało przymiot ostateczności), uznał za nieuzasadniony zarzut nieistnienia obowiązków objętych tytułami wykonawczymi o numerach: od [...] do [...].

Organ wskazał, że wyrażone w powyższym postanowieniu stanowisko wierzyciela, jako że dotyczy zgłoszonego na podstawie art. 33 pkt 1 u.p.e.a. zarzutu nieistnienia obowiązków objętych tytułami wykonawczymi o numerach: od [...] do [...], jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Oznacza to, że organ egzekucyjny w przypadku tego rodzaju zarzutu nie może weryfikować stanowiska wierzyciela. Merytorycznego badania zasadności obowiązków objętych tytułami wykonawczymi zabrania organowi egzekucyjnemu także art. 29 § 1 ww. ustawy.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., pozbawionym uzasadnionych podstaw jest także wynikający z art. 33 pkt 10 u.p.e.a. zarzut niespełnienia wymogów określonych w art. 27 tej ustawy. Organ wyjaśnił, że powyższy zarzut podniesiony został przez B. M. w pismach z dnia 23 października 2013r. i dotyczył tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...]. Tego rodzaju zarzut nie został przez zobowiązaną zgłoszony natomiast w złożonym wcześniej piśmie z dnia 26 kwietnia 2013r. (uzupełnionym pismem z dnia 15 maja 2013r.), które dotyczyło tytułu wykonawczego nr [...]. Organ II instancji stwierdził więc, że rozstrzygając kwestię zarzutu niespełnienia wymogów określonych w art. 27 § 1 ww. ustawy organ I instancji winien wskazać, których tytułów wykonawczych rozstrzygnięcie to dotyczy. Tymczasem zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. z dnia [...] r. nie zawiera wskazania, że rozstrzygnięcie o bezzasadności zarzutu niespełnienia wymogów określonych w art. 27 § 1 ww. ustawy odnosi się wyłącznie do tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...]. Z tego też względu, przedmiotowe postanowienie należało uchylić w części dotyczącej tego zarzutu i orzec co do istoty.

Ponadto organ wskazał, że bezzasadność zarzutu niespełnienia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. wynika z tego, iż wbrew przekonaniu B. M. wskazany przepis nie zawiera w swej treści wymogu zamieszczenia w tytułach wykonawczych takich danych, jak NIP czy PESEL. Zatem skoro art. 27 u.p.e.a. nie nakłada na wierzyciela obowiązku zamieszczenia w tytule wykonawczym identyfikatorów w postaci NIP czy PESEL, nie można uznać, że obowiązek taki istnieje tylko dlatego, że na formularzu tytułu wykonawczego przewidziano pozycje umożliwiające wpisanie tego rodzaju danych. Wprawdzie forma tytułu wykonawczego jest ukształtowana wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Finansów, wydanym na podstawie art. 26 § 2 u.p.e.a., przy czym na dzień wystawienia tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...], tj. na dzień [...] r., wzór tytułu wykonawczego, stosownie do tegoż art. 26 § 2, określony został w załącznikach nr 4-7 oraz 24-25 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. nr 137, poz. 1541 ze zm.). Nie zmienia to jednak faktu, iż z uwagi na brak ustawowego obciążenia wierzyciela obowiązkiem wypełnienia wszystkich przewidzianych we wzorze tytułu wykonawczego pozycji (w tym tych dotyczących NIP bądź PESEL), pozycje te mogą być wypełnione przez wierzyciela jedynie wówczas, gdy posiada on tego rodzaju dane. Natomiast brak wypełnienia tych pozycji, jak słusznie wskazał Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-W. w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, nie świadczy o niedopuszczalności prowadzonej egzekucji administracyjnej.

Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że w ramach badania zasadności zarzutu niespełnienia wymogów wynikających z art. 27 u.p.e.a. organ I instancji nie musiał odnosić się do zmian przepisów prawa cywilnego, gdyż przepisy te nie mają zastosowania w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. nie można uznać, by wystawione przez Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. tytuły wykonawcze o numerach: od [...] do [...] z dnia [...] r. zawierały braki oraz uchybienia formalne, wskazujące na naruszenie przepisów art. 27 u.p.e.a.

Organ stwierdził, że bez znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje fakt złożenia przez B. M. do wierzyciela wniosku z dnia o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie wierzyciela z dnia [...] r. Zgodnie z dyspozycją art. 34 § 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela.

W rozpatrywanej sprawie wynikająca z ww. przepisu przesłanką umożliwiająca wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie zarzutów została spełniona, gdyż wskazane wyżej postanowienie wierzyciela z dnia [...] r. - wskutek wniesienia przez zobowiązaną zażalenia z uchybieniem terminu, co zostało stwierdzone ostatecznym postanowieniem organu odwoławczego właściwego dla wierzyciela, tj. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A., z dnia [...] r., które dla organu egzekucyjnego uzyskało przymiot ostateczności. Składanie zatem do Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. kolejnych pism dotyczących wydanego przez wierzyciela ostatecznego i wiążącego dla organu egzekucyjnego w odniesieniu do zarzutu opartego na art. 33 pkt 1 u.p.e.a. - postanowienia z dnia [...] r., pozostaje bez wpływu na sposób rozstrzygnięcia kwestii zgłoszonych zarzutów przez organy egzekucyjne obu instancji. Natomiast w odniesieniu do wniosku o wstrzymanie "egzekucji na podstawie postanowienia [...]", Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. - uznając, iż w istocie jest to złożony w trybie art. 35 § 2 u.p.e.a. wniosek o wstrzymanie czynności egzekucyjnych - stwierdził, że wniosek ten stał się bezprzedmiotowym z uwagi na rozpatrzenie niniejszym postanowieniem zażalenia B. M. z dnia [...] r.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. pełnomocnik skarżącej zarzucił:

1) obrazę przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy,

a w szczególności:

- art. 33 pkt 10 w zw. z art. 26 § 2 u.p.e.a. oraz załącznikiem nr 4-7 oraz 24-25 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 27 u.p.e.a., na skutek nieuwzględnienia przez organ skarbowy zarzutu niespełnienia przez tytuły wykonawcze wymogów określonych w art. 27 cytowanej powyżej ustawy, w szczególności w zakresie oznaczenia dłużnika poprzez identyfikację jego numeru PESEL, NIP, co znajduje odzwierciedlenie we wzorze urzędowym tytułów wykonawczych określonych w ww. rozporządzeniu Ministra Finansów;

- art. 121 oraz art. 122 Ordynacji podatkowej poprzez zaniechanie przez organ podatkowy II instancji dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i przyjęciu za podstawę rozstrzygnięcia błędnych ustaleń, jedynie zmodyfikowanych w porównaniu do tego co przyjął organ I instancji, i nieuznanie, że szczegółowe warunki jakim winny odpowiadać tytuły wykonawcze wydawane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zostały szczegółowo określone, nie tylko w art. 27 tej ustawy, ale również w sposób konstytutywny w załącznikach do nr 4-7 oraz 24-25 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. W szczególności w zakresie oznaczenia dłużnika, konstytutywnym elementem określonym w załącznikach do cytowanego rozporządzenia Ministra Finansów jest oznaczenie nr PESEL oraz NIP dłużnika, co nie zostało zawarte w zaskarżonych tytułach wykonawczych wystawionych na skarżącą B. M.;

- art. 178 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez naruszenie gwarancji zawartych w przepisach regulujących postępowanie dowodowe znajdujących wyraz w pomięciu ciążącego na organie obowiązku podjęcia ciągu czynności procesowych mających na celu kompleksowe zebranie i wszechstronne rozpatrzenie całego zgromadzonego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w szczególności pominięcie zapewnienia czynnego udziału strony w czynnościach mających na celu ustalenie spełnienia zasadności wymogów statuowanych na gruncie art. 241 § 1 pkt 4 w zw. z art. 241 § 1 O.p., takich jak przeprowadzenie wszystkich wnioskowanych przez stronę dowodów;

- art. 180 § 1, art. 180 w zw. z art. 155 § 2 O.p. na skutek niemal "kalkowego" powielenia przez organ podatkowy II instancji za organem pierwszej instancji sprzeczności ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, to znaczy braku wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego;

- art. 191 O.p. wobec braku oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, która w żadnym wypadku nie może nabrać charakteru dowolności; jednocześnie pominięciu przez organ okoliczności, które wymagały udowodnienia, a które w świetle zgromadzonego materiału dowodowego - tak stanowiącego podstawę uprzednio zapadłego rozstrzygnięcia - jak i materiału dowodowego ex proprio vi gore odnoszącego się do nowych okoliczności faktycznych i dowodów uzasadniających zaanonsowany wniosek w przedmiocie wznowienia postępowania - mających decydujący wpływ dla wydanego rozstrzygnięcia;

- art. 212 O.p. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów podatkowych;

- art. 124 O.p. poprzez brak wskazania w treści zaskarżonej decyzji przesłanek jej wydania wobec konieczności szerokiego motywowania rozstrzygnięć w szczególności nieodniesienie się w pełni do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co ewidentnie świadczy o szablonowym i tendencyjnym potraktowaniu niniejszej sprawy.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, ewentualnie jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi l instancji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012. 270) – dalej p.p.s.a.,) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl art. 145 p.p.s.a. sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami (patrz J.P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo Lexis Nexis, Warszawa 2004, str. 197).

Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ww. ustawy).

Przedmiotem kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. wydane w przedmiocie zgłoszonych przez skarżącą zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] r. dotyczących należności z tytułu opłaty abonamentowej RTV.

Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola aktu administracyjnego we wskazanym wyżej aspekcie wykazała, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji z dnia [...] r. wydane zostały z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – W. wydał w dniu [...] roku postanowienie stwierdzające niezasadność zgłoszonych zarzutów, podczas gdy wcześniej zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku skarżącej postanowieniem z dnia [...] r. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] (k. 99 akt administracyjnych) oraz postanowieniem z dnia [...] r. na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do [...] (k. 99 i 59 akt administracyjnych)

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 56 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012r. poz. 1015 ze zm.) - dalej - u.p.e.a. - postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu:

1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej;

2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego;

3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego;

4) na żądanie wierzyciela;

5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Mając na uwadze powyższą regulację w pierwszej kolejności zauważyć należy, że wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego w przypadku wystąpienia podstawy zawieszenia jest obligatoryjne. Wniosek taki płynie bezpośrednio z art. 56 § 3 u.p.e.a. Dotyczy to także sytuacji, gdy podstawa zawieszenia postępowania wynika z innego aktu prawnego niż ustawa o postępowaniu egzekucyjnym. Nawet zawieszenie postępowania egzekucyjnego, które następuje z mocy prawa, wymaga wydania przez organ egzekucyjny postanowienia w tym przedmiocie. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa oznacza, że sam ustawodawca decyduje wprost o zawieszeniu, przez co takie zawieszenie nie jest czynnością organu egzekucyjnego, co w konsekwencji oznacza, iż postanowienie takie miałoby charakter deklaratoryjny. Niemniej jednak jego wydanie jest nieodzowne, gdyż doręczenie postanowienia zapewnia możliwość weryfikacji poprzez wniesienie zażalenia i ewentualnie skargi do sądu administracyjnego.

Podkreślić przy tym trzeba, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków, wynikających z przepisów prawa, czy też ostatecznej decyzji administracyjnej. Zawieszenie postępowania jest to taki jego stan, w którym trwa nadal stan zawisłości sprawy (lis pendent), w którym nadal istnieją powstałe w nim stosunki prawnoprocesowe, ale tok postępowania ulega wstrzymaniu, sprawa "spoczywa" bez biegu i w zasadzie żadne czynności nie są podejmowane. W okresie zawieszenia postępowania żadne terminy w zasadzie nie biegną, zaś po ustaniu przyczyn zawieszone postępowanie zostaje podjęte na nowo (podobnie NSA w wyroku z dnia 12 lipca 2011 r., sygn. akt II FSK 211/10). Okoliczności, które stanowią podstawę do zawieszenia postępowania egzekucyjnego maja charakter przejściowy, a co za tym idzie, po ich ustąpieniu konieczne jest podjęcie postępowania egzekucyjnego (patrz: D. Jankowiak, ("Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji", Komentarz 2008", Unimex, s. 838).

Jakkolwiek w postępowaniu egzekucyjnym co do zasady nie stosuje się ogólnej procedury administracyjnej o zawieszeniu postępowania, zwłaszcza przepisów określających przesłanki takiego zawieszenia, to niewątpliwie istota zawieszenia we wszystkich postępowaniach, w tym w postępowaniu egzekucyjnym, jest taka sama, a mianowicie w trakcie zawieszenia organ administracji nie może podejmować żadnych czynności poza enumeratywnie wskazanymi w ustawie.

Przez pojęcie postępowania egzekucyjnego rozumiemy uregulowany prawem procesowym egzekucyjnym ciąg czynności podejmowanych przez organy egzekucyjne i inne podmioty postępowania egzekucyjnego w celu wykonania, przez zastosowanie środków przymusu państwowego, obowiązków wynikających z aktów poddanych egzekucji administracyjnej.

Z kolei art. 57 § 1 u.p.e.a. zawiera zapis, zgodnie z którym organ egzekucyjny podejmie zawieszone postępowanie egzekucyjne po ustaniu przyczyny zawieszenia. Artykuł 57 u.p.e.a. reguluje więc zasady podjęcia zawieszonego postępowania. Czynność ta ma charakter obligatoryjny i zasadniczo jest konsekwencją ustania przyczyn zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Stroną uprawnioną do żądania podjęcia zawieszonego postępowania jest wierzyciel. Ustawa wprost nie określa czasu, w jakim postępowanie egzekucyjne może pozostawać w zawieszeniu. Jednakże z art. 59 § 1 pkt 8 u.p.e.a. wynika, że postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli postępowanie to, zawieszone na żądanie wierzyciela, nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania. Ustawa egzekucyjna w art. 57 nie określa wprost wszystkich okoliczności powodujących ustanie przyczyn zawieszenia postępowania i nie odnosi się do przesłanek zawieszenia postępowania wymienionych w art. 56 § 1 u.p.e.a. W tym zakresie należy kierować się generalną dyrektywą, zgodnie z którą podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego następuje po ustaniu przyczyny zawieszenia. Wyjątkowo w art. 57 § 2 i 3 u.p.e.a. reguluje podjęcie zawieszonego postępowania w związku ze śmiercią zobowiązanego (art. 56 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Wskazana powyżej konstrukcja nakłada konieczność określenia przesłanki podjęcia postępowania indywidualnie w odniesieniu do każdej podstawy zawieszenia.

Z zestawienia art. 17 § 1, art. 57 § 1 oraz art. 56 § 3 u.p.e.a. wynika, że podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie takie nie przysługuje zażalenie. Ustawa wyraźnie wskazała zaskarżalność tylko postanowienia organu egzekucyjnego o zawieszeniu postępowania lub o odmowie zawieszenia tego postępowania (art. 56 § 4 u.p.e.a.) – patrz: Piotr Pietrasz, Komentarz do art. 57 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX 2010.

Przypomnieć należy, że obowiązek podjęcia zawieszonego postępowania powstaje nie tylko wówczas, gdy ustępuje przyczyna uzasadniająca zawieszenie postępowania, ale także w chwili stwierdzenia przez organ braku przyczyny uzasadniającej zawieszenie postępowania, czyli w sytuacji, gdy przyczyna taka w ogóle nie istnieje.

Skoro w rozpoznawanej sprawie postanowieniem z dnia [...] r. oraz z dnia [...] roku Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – W. zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku skarżącej B. M., postępowanie to winno być podjęte. Natomiast jak wynika z akt sprawy postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania nie zostało wydane. Wprawdzie rozstrzygnięcie organu II instancji dotyczy tytułów o numerach od [...] do [...], a zawieszenie postępowania egzekucyjnego obejmuje tytuły o numerach od [...] do [...] oraz numer [...], co oznacza, że zawieszenie nie obejmowało tytułu o numerze [...], jednak nie ma to wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Nie zostało też wyjaśnione, dlaczego wobec ww. tytułu wykonawczego postępowanie nie zostało zawieszone, a rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia [...] r. dotyczy wszystkich tytułów wykonawczych, natomiast zaskarżone rozstrzygnięcie organ II instancji dotyczy tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...].

Podkreślić należy, że ustanie przyczyny zawieszenia nie powoduje podjęcia zawieszonego postępowania ani z mocy prawa, ani poprzez czynności konkludentne. Taka wykładnia narusza bowiem zakaz podejmowania przez organ działań w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych. Do takiego wniosku prowadzi wnioskowanie a contrario z przepisów art. 57 § 1a oraz art. 58 § 1 i 2 u.p.e.a. Gdyby rzeczywiście przez czynność organu dochodziło do podjęcia postępowania, to zakaz podejmowania takich czynności w czasie zawieszenia postępowania byłby niezrozumiały i zbędny. Tymczasem ustawodawca tylko wyjątkowo dopuścił możliwość działania organu w czasie zawieszenia postępowania, które bądź to wprost wynikają z określonych przepisów, bądź są uzasadnione określoną czynnością procesową, przy czym w grupie czynności procesowych dopuszczalnych w okresie zawieszenia postępowania administracyjnego, uzasadnionych ich celem, mogą się mieścić czynności wszystkich podmiotów postępowania (zob. M. Król, Glosa do wyroku NSA z dnia 30 sierpnia 2011 r., II GSK 783/10, Lex/El. 2013). Nie istnieją też zasadniczo ograniczenia co do charakteru czynności – mogą to być zarówno czynności procesowe orzecznicze (np. wydanie postanowienia), jak i czynności techniczno-procesowe (np. udostępnianie akt sprawy).

Żaden przepis u.p.e.a., czy też odpowiednio stosowane przepisy K.p.a., nie przewidują podjęcia zawieszonego postępowania bez wydania postanowienia w tym przedmiocie. Należy rozróżnić ustanie z mocy prawa przyczyny zawieszenia od dokonania procesowej czynności w postaci wydania postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania, o którym to postanowieniu organ obowiązany był zawiadomić strony (art. 101 § 1 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). Zaniechanie tej czynności narusza nie tylko zasadę pisemności, ale także zasadę udzielania przez organ informacji (art. 9 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). Naruszenie tych przepisów ma znaczenie o tyle istotne, że nie można przecież wykluczyć, że strona po powzięciu wiadomości o kontynuacji egzekucji podjęłaby działania, które pozwoliłyby jej na uniknięcie zastosowania kolejnego środka egzekucyjnego. Mogłoby to wpłynąć na realizację zasady szybkości postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 613/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że zostało wydane postanowienie o zawieszeniu postępowania administracyjnego, co ma ten skutek, że nie jest możliwe prowadzenie tego postępowania bez uprzedniego wydania postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 1074/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W sytuacji bowiem, gdy ustała przyczyna zawieszenia postępowania egzekucyjnego, ze względu na którą organ egzekucyjny zawiesił przedmiotowe postępowanie egzekucyjne, stosownie do przywołanego wyżej unormowania zawartego w art. 57 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - powinien podjąć zawieszone postępowanie egzekucyjne.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. – W. z dnia [...] r. oraz postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. wydane zostały w czasie, gdy postępowanie egzekucyjne było zawieszone, a co do zasady postanowienia tego rodzaju mogą zostać wydane tylko w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. Skoro Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – W. nie podjął zawieszonego postępowania, a wydał postanowienie z dnia [...] r. dotyczące zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego, to naruszył art. 57 u.p.e.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Również Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. rozstrzygając w części merytoryczno-reformacyjne naruszył powyższy przepis, a utrzymując w części wadliwe postanowienie organu I instancji naruszył art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 K.p.a.

Mając powyższe na uwadze, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 ww. ustawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji winny uwzględnić powyższej wskazane przez sąd uwagi.

D. S.