Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 120/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 379/19 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 379/19 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] 2018 r., nr [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 20 grudnia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił A. P. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z 5 czerwca 2019 r. Sąd podkreślił, że postanowieniem z 1 października 2019 r. Sąd przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu. Pełnomocnik skarżącej o fakcie wyznaczenia go do reprezentowania strony dowiedział się w dniu 29 października 2019 r. Pismem z dnia 2 grudnia 2019 r. pełnomocnik ten wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. We wniosku podniósł m.in., że w dniu 5 listopada 2019 r. zapoznał się z aktami w Sądzie, dopiero zaś 20 listopada 2019 r. skarżąca skontaktowała się z wyznaczonym pełnomocnikiem, a 26 listopada 2019 r. przekazała mu pełną dokumentację. Od tego dnia zatem, zdaniem pełnomocnika, uzyskał on możliwość wniesienia skargi kasacyjnej i od tego dnia zaczął biec termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

Sąd I instancji, przywołując treść art. 86 § 1 oraz art. 87 § 1, 2 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), uznał, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu. Pełnomocnik nie może zasłaniać się brakiem kontaktu ze skarżącą, jeśli dysponował nazwiskiem strony, sygnaturą sprawy oraz umocowaniem. Tym bardziej, że zapoznał się z aktami sądowymi i administracyjnymi w dniu 5 listopada 2019 r. Stosownie zaś do treści art. 177 § 3 p.p.s.a. termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął swój bieg od dnia zawiadomienia radcy prawnego o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem z urzędu, tj. od 29 października 2019 r. Wskazywany zatem we wniosku o przywrócenie terminu dzień 26 listopada 2019 r. był jeszcze w otwartym terminie do wniesienia skargi kasacyjnej.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej wywiódł, że brak było podstaw do przyjęcia, że uchybienie terminowi miało charakter zawiniony, gdyż – uwzględniając charakter sprawy i konieczność sformułowania zarzutów i wniosków skargi kasacyjnej w oparciu o kompletny materiał (w tym nie objęty aktami sprawy pozostającymi w dyspozycji Sądu) – z przyczyn niezależnych od pełnomocnika brak było możliwości wniesienia skargi w terminie wynikającym z art. 177 § 3 p.p.s.a. W tych warunkach przyczyna uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia ustaje w momencie, gdy pełnomocnik ma pełną możliwość działania w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 p.p.s.a. tj. uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1) i dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). Wniosek o przywrócenie terminu powinien zatem powoływać okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że Sąd I instancji trafnie ocenił, że działający w imieniu skarżącej pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, ponieważ okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione.

Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się – jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego – obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 104/15). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998r., sygn. akt II CKN 8/98). Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych.

Skutki ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu sądowoadministracyjnym dla sfery prawnej strony były wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. Z orzecznictwa wynika, że jeśli strona jest reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględnić wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika. Dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczy nawet lekkie niedbalstwo. Brak winy w uchybieniu terminu nie zostanie skutecznie wykazany, jeżeli skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który powinien mieć świadomość wagi terminowego dokonywania określonych czynności procesowych, a wskutek niedbalstwa tego zaniechał. Skutki podejmowanych przez pełnomocnika działań i zaniechań obciążają mocodawcę. W sytuacjach, gdy od prawidłowego dokonania danej czynności zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy zasadnym jest wymaganie od tego pełnomocnika maksimum staranności. Rzetelność wykonania czynności procesowych przekładać się będzie bowiem na prawo strony do obrony swoich interesów i ochrony jej praw (por. postanowienia NSA: z 31 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 69/09, z 29 lipca 2004 r., sygn. akt FZ 110/04, z 22 lutego 2019 r., sygn. akt I OZ 126/19).

W rozpatrywanej sprawie dla strony skarżącej został ustanowiony pełnomocnik z urzędu, który powinien wziąć na siebie odpowiedzialność za terminowe dokonywanie czynności procesowych w imieniu strony. Pełnomocnik twierdząc, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu, wskazał na okoliczności braku dostępu do pełnych akt sprawy pozostających w dyspozycji strony oraz braku jednoznacznego stanowiska skarżącej o wniesieniu skargi kasacyjnej. Należy zgodzić się z Sądem I instancji, że nie są to okoliczności świadczące o braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Sytuacje te nie są bowiem nagłe i nieprzewidywalne i nie stanowią przeszkody nie do przezwyciężenia. Zachowanie należytej staranności przy dochowaniu terminu do dokonania określonej czynności powinno po stronie fachowego pełnomocnika polegać na podejmowaniu takich działań, aby interesy strony którą reprezentuje nie doznały uszczerbku oraz możliwe było podjęcie stosownych czynności. Nie ma przy tym znaczenia fakt, że strona, której udziela świadczenia w ramach prawa pomocy, nie poinformowała wyznaczonego pełnomocnika ostatecznie o jej woli wystąpienia ze skargą kasacyjną. Na podkreślenie zasługuje fakt, że strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy już po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji, a zatem można było domniemywać, że potrzebuje pomocy zawodowego prawnika w zaskarżeniu tego orzeczenia. W tych warunkach powoływanie się przez pełnomocnika na oczekiwanie na ostateczną decyzję strony skarżącej nie może świadczyć o istnieniu niedającej się usunąć przeszkody we wniesieniu skargi kasacyjnej. Nie stanowi również wystarczającej przeszkody dla sporządzenia skargi kasacyjnej okoliczność braku dostępu do pełnych akt sprawy. Zauważyć należy, że wyznaczony z urzędu pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy w budynku Sądu w dniu 5 listopada 2019 r. Okoliczność zaś posiadania przez stronę dodatkowych dokumentów nie mogła stanowić o braku możliwości sporządzenia środka zaskarżenia.

Oznacza to, że zaskarżone postanowienie Sądu I instancji jest zgodne z prawem. Sąd prawidłowo ocenił, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Stąd też brak było podstaw do przywrócenia terminu do dokonania tej czynności procesowej na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.

Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia