Wyrok NSA, sygn. akt III SA 104/01
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2002-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Powołane przepisy: article: art. 76 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 273 par. 1 pkt 2 lit. b
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: Sytuację, w której nastąpiło obniżenie wymiaru podatku w wyniku zmiany decyzji określającej zaległość podatkową reguluje art. 76 par. 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./.

W takim przypadku nie stwierdza się nadpłaty lecz zwraca nadpłatę. Jest to czynność, którą organ podatkowy dokonuje z urzędu, po uprzednim wydaniu postanowienia w sprawie nadpłaty /art. 273 par. 1 pkt 2 lit. "b" cyt. ustawy/.

TEZY

Sytuację, w której nastąpiło obniżenie wymiaru podatku w wyniku zmiany decyzji określającej zaległość podatkową reguluje art. 76 par. 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./.

W takim przypadku nie stwierdza się nadpłaty lecz zwraca nadpłatę. Jest to czynność, którą organ podatkowy dokonuje z urzędu, po uprzednim wydaniu postanowienia w sprawie nadpłaty /art. 273 par. 1 pkt 2 lit. "b" cyt. ustawy/.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Państwowego Ośrodka Maszynowego w K. na decyzję Izby Skarbowej w W. Ośrodek Zamiejscowy w C. z dnia 13.12.2000 r. (...) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych za 1997 rok - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Państwowy Ośrodek Maszynowy w K. wystąpił do Urzędu Skarbowego w M. o stwierdzenie nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych za 1997 rok.

Wniosek uzasadniono "pozytywnym rozpatrzeniem odwołania" podatnika od decyzji wymiarowej tego Urzędu z dnia 25.08.2000 r. co powoduje konieczność stwierdzenia nadpłaty i zwrotu niesłusznie pobranych kwot podatku wraz z naliczonymi odsetkami. Jako podstawę prawną żądania powołano art. 79 par. 1 i art. 77 par. 1 i 2 Ordynacji podatkowej.

Nadto na skutek wadliwej decyzji podatnik poniósł szkodę w postaci kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym, które - stosownie do art. 260 par. 1 cyt. ustawy powinny być stronie zwrócone.

Urząd Skarbowy - decyzją z dnia 16.10.2000 r. umorzył postępowanie w sprawie.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że po decyzji Izby Skarbowej uchylającej decyzję wymiarową Urzędu Skarbowego dokonano - w dniu 15.09.2000 r. - zwrotu nadpłaty na konto podatnika.

Dokonaną przez podatnika w dniu 2.06.2000 r. wpłatę w kwocie 23.447 zł na należność główną i 21.029,10 zł na odsetki rozliczono - postanowieniem z dnia 18.09.2000 r. zaliczając na poczet należności głównej i odsetek - odpowiednio - kwoty 1.418,50 zł i 1.272,20 zł. Różnicę pomiędzy wpłaconą przez podatnika a zaliczoną na poczet zobowiązania podatkowego kwotę zwrócono podatnikowi. Na wymienione wyżej postanowienie podatnik nie wniósł zażalenia.

Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 208 par. 1 Ordynacji podatkowej.

Odrębnym pismem - z dnia 30.10.2000 r. wyjaśniono pełnomocnikowi podatnika zasady przyznania odszkodowań na podstawie art. 260 i art. 261 Ordynacji podatkowej za rzeczywistą szkodę.

Po rozpatrzeniu odwołania podatnika od decyzji Urzędu Skarbowego /odwołania tego nie dołączono do przedstawionych sądowi akt sprawy/ Izba Skarbowa utrzymała tę decyzję w mocy.

Po ponownym - szczegółowym - omówieniu treści decyzji "wymiarowych" oraz zarzutów odwołania Izba wyjaśniła, w świetle art. 79 par. 1 Ordynacji podatkowej, kiedy podatnik może złożyć żądanie stwierdzenia nadpłaty. Żadna z przewidzianych w tym przepisie sytuacji w niniejszej sprawie nie zachodziła. Skoro nadpłata, powstała w następstwie obniżenia podatku przez organ odwoławczy, została rozliczona - żądanie stwierdzenia tej nadpłaty było bezprzedmiotowe.

Izba Skarbowa dodatkowo wyjaśniła, że nadpłatami, które podlegają oprocentowaniu w wysokości równej odsetkom za zwłokę są tylko nadpłacone podatki, a nie odsetki od zaległości podatkowych. Powołano się przy tym na pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w sprawie III RN 65/99, w którym zamieszczono również wykładnię pojęcia nadpłata.

W uzasadnieniu decyzji po raz drugi wyjaśniono kiedy podatnikowi przysługuje odszkodowanie, o którym mowa w art. 260 par. 1 Ordynacji podatkowej. Żadna w sytuacji w tym przepisie wymienionych w niniejszej sprawie nie zachodziła.

Koszty zastępstwa strony - w świetle art. 267 par. 1 tej ustawy - nie stanowią elementu kosztów postępowania administracyjnego.

W skardze na decyzję Izby Skarbowej podatnik zarzucił, że pogląd organu odwoławczego, w myśl którego z art. 72 par. 1 Ordynacji podatkowej nie wynika, żeby kwota nienależnie uiszczonych odsetek była uważana za nadpłatę stanowi nadinterpretację prawa. Jeżeli w wyniku postępowania odwoławczego uznano, że nie było zaległości podatkowej lub była ona niższa od pierwotnie sugerowanej /?/ to brak podstaw do twierdzenia, że słusznie pobrano odsetki za zwłokę, bo - jako obliczone od kwoty nienależnej - również były nienależne. Stąd słusznym jest żądanie strony odnośnie stwierdzenia nadpłaty, którą stanowi cała kwota nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku /w tym odsetki/. W tej sytuacji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zamieszczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W orzecznictwie sądowym wielokrotnie przypominano, że obowiązkiem organu podatkowego - wynikającym z art. 122 Ordynacji podatkowej - jest dążenie do wyjaśnienia rzeczywistego przedmiotu sprawy, a nie poprzestanie na dosłownym brzmieniu zgłoszonych żądań czy wniosków.

Od obowiązku tego organ ten jest w zasadzie zwolniony, gdy podatnik jest zastąpiony w postępowaniu podatkowym przez kwalifikowanego pełnomocnika /adwokata, radcę prawnego czy doradcę podatkowego/ który zna przepisy i w związku z tym umie korzystać z właściwych dla danej sytuacji środków prawnych.

Skoro pełnomocnik podatnika wniósł o stwierdzenie nadpłaty podatku to obowiązkiem organu podatkowego było rozpoznanie tego żądania w aspekcie normującego tę kwestię art. 79 par. 1 i par. 2 Ordynacji podatkowej - wskazanego jako podstawa prawna żądania.

Nie ulega wątpliwości, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przewidzianych w tym przepisie sytuacji, co wykazała Izba Skarbowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Natomiast sytuację, w której nastąpiło obniżenie wymiaru podatku w wyniku zmiany decyzji określającej zaległość podatkową reguluje art. 76 par. 1 pkt 1 lit. "a" cyt. ustawy. W takim przypadku nie stwierdza się nadpłaty lecz zwraca nadpłatę. Jest to czynność, którą organ podatkowy dokonuje z urzędu, po uprzednim wydaniu postanowienia w sprawie nadpłaty /art. 273 par. 1 pkt 2 lit. "b" cyt. ustawy/.

Takie postanowienie (...) zostało podatnikowi doręczone w dniu 27.09.2000 r. i - mimo prawidłowego pouczenia - nie skorzystał on z możliwości wniesiona zażalenia do Izby Skarbowej. Ponieważ sprawa zwrotu nadpłaty została w ten sposób zakończona wywody podatnika, jak i organu odwoławczego, co do odsetek i sposobu ich oprocentowania wykraczają poza przedmiot sprawy określonej wnioskiem podatnika i adekwatnym do tego wniosku rozstrzygnięciem Urzędu Skarbowego. Nie zachodzi zatem potrzeba rozstrzygnięcia przez Sąd, czy odsetki pobrane od zawyżonej części podatku stanowiły nadpłatę w rozumieniu art. 72 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej i w zw. z tym, czy podlegały one oprocentowaniu.

Mając powyższe na uwadze Sąd - na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji.