Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1460/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Janusz Walawski, Protokolant spec. Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2011 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1338/09 uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2009 r. jak i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r., odmawiającą przyznania K. S. świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu Sąd podniósł, że organ nie przeanalizował w sposób prawidłowy twierdzeń K. S. przedstawionych we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku przez pod kątem istnienia przesłanek, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Ponadto Sąd wskazał, że organ nie uwzględnił w swych rozważaniach stanu zdrowia skarżącego, istniejącego w czasie gdy zaprzestał on wykonywania pracy oraz sytuacji panującej na rynku pracy związanej z bezrobociem. Zdaniem Sądu, organ był zobligowany dokonać własnych ustaleń w tym zakresie, a w szczególności winien zweryfikować twierdzenia skarżącego o jego złym stanie zdrowia. Sąd wskazał, że organ mógł to uczynić w oparciu m. in. o dokumentację medyczną zebraną w postępowaniu przed lekarzem orzecznikiem, który stwierdził trwałą niezdolność skarżącego do pracy. Tym samym, zdaniem Sądu, nie występowały okoliczności uprawniające organ do przerzucenia na skarżącego ciężaru dowodowego. Wskazał, że skarżący próbował przedstawić dowody dla wykazania podnoszonych twierdzeń, lecz okazało to się niemożliwe, z uwagi na zniszczenie dokumentacji medycznej znajdującej się w przychodni lekarskiej, pod opieką której skarżący się znajdował.

Za niewystarczające Sąd uznał również twierdzenia organu, iż bezrobocie nie mogło być uznane za "szczególną okoliczność". Sąd wskazał, że istnienie takiej przesłanki należy badać w odniesieniu do każdej, konkretnej sprawy oraz sytuacji i aby móc wysnuć wniosek, że bezrobocie nie jest "szczególną okolicznością", należy wpierw ustosunkować się do sytuacji panującej na rynku pracy w spornym okresie pomiędzy zaprzestaniem wykonywania przez skarżącego pracy a datą, od której stwierdzono u niego całkowitą niezdolność do wykonywania pracy, a następnie odnieść tę sytuację do grupy zawodowej, z której wywodził się skarżący oraz specyfiki omawianej problematyki w regionie kraju, w którym zamieszkiwał skarżący. Dopiero poczynienie tych ustaleń faktycznych umożliwi organowi ocenę występowania "szczególnych okoliczności". w związku z ty, że ustaleń takich organ nie poczynił, Sąd uznał, że organ nie zebrał w sprawie całego materiału dowodowego, umożliwiającego merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, Prezes ZUS na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) odmówił przyznania K. S. świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, że po ponownej wnikliwej i wszechstronnej analizie zebranego materiału nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których K. S. nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Organ wskazał, iż kwestią wymagającą ponownego rozstrzygnięcia jest sprawa występującej w ubezpieczeniu K. S. ponad 7-letniej przerwy w okresie od [...] maja 1992 r. do [...] listopada 1999 r., tj. ustalenia daty całkowitej niezdolności do pracy, którą należy zbadać pod kątem przesłanki szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ustawy.

Organ wskazał, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia ma obowiązek przedłożenia odpowiednich dokumentów, a w świetle art. 80 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009, Nr 205, poz. 1585), w celu ustalenia prawa do świadczeń, osoby ubiegające się o nie zobowiązane są do przedstawienia stanów faktycznych mających wpływ na prawo do świadczeń. Organ podniósł, że K. S. nie przedłożył żadnego materiału dowodowego na okoliczność ustalenia wcześniejszej daty powstania niezdolności do pracy, zatem w oparciu o zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy, lekarz orzecznik ZUS ustalił dokładną datę powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. [...] listopada 1999 r. Jednocześnie organ wyjaśnił, iż w myśl art. 14 ust. 1 ww. ustawy oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu.

Organ uwzględniając dyspozycję zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2009 r., w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego oraz uzyskanych informacji z Urzędu Statystycznego w [...] oraz z Głównego Urzędu Statystycznego dotyczącego lat 1992-1999 stwierdził, iż stopa bezrobocia w spornym okresie na terenie województwa [...] jak i [...] była znacząco niższa niż w całym kraju. Uznał, że okoliczność ta nie może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w sposób pełny i wyczerpujący określa warunki, w jakich można przyznać świadczenie wyjątkowe. Organ podał przy tym, że w czasie niewykonywania zatrudnienia K. S. nie był uznany za całkowicie niezdolnego do pracy, a więc jego szanse uzyskania pracy nie były ograniczone ani wiekiem, ani też stanem zdrowia. Pokreślił, iż okres, w którym K. S. pozostawał poza ubezpieczeniem, przypada w dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, obejmującym okres od [...] listopada 1989 r. do [...] listopada 1999 r., w którym to okresie powinien był udowodnić co najmniej 5-letni okres ubezpieczenia. Udowodniony natomiast okres wynosi jedynie 2 lata, 3 miesiące i 15 dni. Organ wyjaśnił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Wskazał, że w wyjątkowych przypadkach możliwe jest rozważenie uznania sytuacji panującej na rynku pracy za okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednak w przypadku K. S. fakt pozostawania bez pracy nie wskazywał na obiektywnie istniejące przyczyny, niezależne od jego woli, udaremniające możliwość przepracowania wymaganego okresu w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem niezdolności do pracy, a tym samym na istnienie szczególnych okoliczności, wskutek których nie spełnił wymagań warunkujących uzyskanie prawa do renty na zasadach ogólnych. Organ podniósł, że obecna niemożność podjęcia zatrudnienia przez K. S. ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji oraz podnoszone trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Prezes ZUS decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w okresie poprzedzającym datę powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. od ustania ostatniego okresu składkowego w maju 1992 r. do [...] listopada 1999 r. przez okres 7 lat, 6 m-cy i 18 dni K. S. nie podjął pracy i nie odprowadzał składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W okresie tym nie miał również udokumentowanej niepełnosprawności, ponadto w wyżej wymienionym okresie był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Organ podniósł, że sama rejestracja w urzędzie pracy w charakterze osoby bezrobotnej nie mogła być uznana jako szczególna okoliczność. Ponadto poinformował, że przy ocenie szczególnych okoliczności problemy ze znalezieniem pracy są brane pod uwagę, jednak trudności w jej znalezieniu nie oznaczają niemożności jej podjęcia w rozumieniu przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jednocześnie organ wyjaśnił, że fakt bycia osobą bezrobotną pozostaje w oczywistej sprzeczności z niezdolnością do pracy, gdyż albo jest się osobą całkowicie niezdolną do pracy, albo bezrobotną poszukującą pracy.

Ponadto organ wskazał, że pogarszający się, czy też zły stan zdrowia w okresie przerwy w ubezpieczeniu nie został poparty dokumentacją medyczną. Samo powoływanie się na fakt bycia osobą chorą bez wskazania konkretnych dowodów, świadczących o leczeniu, nie mogło być oceniane na płaszczyźnie szczególnych okoliczności. Lekarz orzecznik ZUS po przeprowadzeniu bezpośredniego badania i dokonaniu analizy przedstawionej dokumentacji medycznej dot. leczenia szpitalnego w latach 2001, 2003, 2005 ustalił u K. S. niezdolność do pracy. Skoro orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2009 r. K. S. został uznany za całkowicie trwale niezdolnego do pracy od dnia [...]listopada 1999 r., to organ nie mógł przyjąć innej daty powstania niezdolności do pracy. Natomiast zgodnie z pouczeniem zawartym w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS od tego orzeczenia przysługiwało prawo wniesienia sprzeciwu do komisji lekarskiej ZUS w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia.

W związku z tym, Prezes ZUS stwierdził, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, które były powodem niespełnienia warunków do świadczenia na zasadach ogólnych.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. S. nie zgodził się ze stanowiskiem Prezesa ZUS. Do skargi dołączył kartę informacyjną z [...] października 1999 r.

W jej uzasadnieniu wskazał, że Prezes ZUS w swojej decyzji nie uznał bezrobocia jako okoliczności szczególnej, nie zweryfikował w ramach uprawnień nadzorczych orzeczenia lekarza orzecznika ZUS daty powstania całkowitej niezdolności do pracy. Podniósł, że lekarz orzecznik ZUS przy rozpoznawaniu jego dysfunkcji zdrowotnej, nie podjął żadnych działań mających na celu ustalenie przyczyn oraz okresu powstania tej dysfunkcji przed wydaniem orzeczenia i tym samym nie uzupełnił dokumentacji w tym zakresie, na co zezwala mu rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej w sprawie orzekania o niezdolności do pracy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga K. S. zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu, Prezes ZUS rozpoznając, w trybie przepisu art. 127 § 3 kpa, wniosek skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 kpa. Naruszenie to polega na wydaniu zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji, od której złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 kpa, jedną z przesłanek obligatoryjnego wyłączenia pracownika organu od udziału w postępowaniu jest okoliczność, że brał on udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji lub postanowienia.

W świetle poglądów doktryny, reguła określona w przepisie art. 24 § 1 pkt 5 kpa ma zastosowanie także do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, o którym mowa w przepisie art. 127 § 3 kpa, a więc do sytuacji, w której pracownik naczelnego organu administracji publicznej lub samorządowego kolegium odwoławczego brał udział w wydaniu przez ten organ decyzji lub postanowienia w pierwszej instancji, następnie zaskarżonej do tego samego organu wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy (tak m.in. A. Wróbel /w:/ M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, wyd. II, s. 221; tak również: J. Borkowski /w:/ B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 183). Pogląd ten znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (tak. m. in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 213/06, publ. LEX nr 235133; uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, ONSAiWSA 2007/3/61 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1507/08, publ. LEX nr 529978).

Na odnotowanie zasługuje, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 20 maja 2010 r. (sygn. akt I OPS 13/09) stwierdził, że art. 24 § 1 pkt 5 kpa nie ma zastosowania do osoby piastującej funkcje Głównego Geodety Kraju jako ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 kpa w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 kpa.

Istotą tej uchwały jest to, iż osobą, której nie dotyczy zakaz ponownego rozpatrzenia sprawy przez tę samą osobę jest wyłącznie piastun funkcji ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 kpa w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 kpa (por. wyrok NSA z 23 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 36/10, wyrok NSA z 22 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1164/10).

W niniejszej sprawie natomiast, autorem zarówno pierwszej decyzji, jak i decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy jest działająca z upoważnienia Prezesa ZUS E. N., nie zaś sam piastun funkcji – czyli Prezes ZUS.

W tej sytuacji uznać należy, że wydanie zaskarżonej decyzji, przez tę samą upoważnioną przez Prezesa ZUS osobę, która brała udział w wydaniu wcześniejszej decyzji stanowi istotne naruszenie przepisu art. 24 § 1 pkt 5 kpa.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 3 kpa, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, art. 25 i art. 27 kpa.

Stosownie natomiast do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w razie wystąpienia w sprawie jednej z przesłanek wznowieniowych, określonych w przepisach ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, sąd administracyjny jest zobligowany do wydania rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bez względu na to, czy naruszenie to miało, czy też nie miało wpływu na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inny sąd i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Stosownie do treści art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Priorytetowo istotnym dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności.

Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Zgodnie z art. 7 kpa, zobowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej, a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 77 § 1 i art. 80 kpa, powinien w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. Ponadto, w niniejszej sprawie organ jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Sądu z dnia 4 grudnia 2009 r., zgodnie z dyspozycją art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS tylko częściowo wykonał zalecenia Sądu wskazane w powyższym wyroku.

Prezes ZUS podjął czynności mające na celu ustalenie sytuacji panującej na rynku pracy a związanej z bezrobociem, natomiast nie odniósł tych ustaleń do faktycznych możliwości skarżącego do podjęcia zatrudnienia oraz ustalenia czy okres pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącego wykonywania pracy a datą, od której stwierdzono w stosunku do niego całkowitą niezdolność do wykonywania pracy może zostać uznany za "szczególną okoliczność".

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że w świetle art. 80 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w celu ustalenia prawa do świadczeń, osoby ubiegające się o nie zobowiązane są do przedstawienia stanów faktycznych mających wpływ na prawo do świadczeń. Organ, odmawiając skarżącemu przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, wskazał, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów na okoliczność ustalenia wcześniejszej daty powstania niezdolności do pracy. Zwrócić jednak należy uwagę, że skarżący chciał udokumentować wcześniejsze okresy choroby jednak z przyczyn od niego niezależnych dokumentacja medyczna zaginęła. Podkreślić przy tym należy, że organ mógł sam, w ramach postępowania dowodowego, spróbować uzupełnić dokumentację medyczną, a nie przerzucać na skarżącego cały ciężar przedstawienia materiału dowodowego (skarżący dopiero do skargi dołączył kartę informacyjną z pobytu w szpitalu z dnia [...] października 1999 r.), szczególnie w sytuacji gdy wyrokiem z dnia 4 grudnia 2009 r. został on zobligowany do zweryfikowania twierdzeń skarżącego o jego stanie zdrowia, a nie uczynił tego, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że skarżący nie skorzystał ze środka odwoławczego od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS.

Zgodzić się należy ze skarżącym, że lekarz orzecznik ZUS przy rozpoznawaniu jego dysfunkcji zdrowotnej, nie podjął żadnych działań mających na celu ustalenie przyczyn oraz okresu powstania tej dysfunkcji przed wydaniem orzeczenia. Przypomnieć należy również, że Prezes ZUS posiada uprawnienia nadzorcze w stosunku do lekarza orzecznika ZUS i sam może, za pośrednictwem głównego lekarza orzecznika, zweryfikować, niezależnie od sprzeciwu od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, orzeczenie w przypadku stwierdzenia braku zgodności orzeczenia ze stanem faktycznym lub zasadami orzecznictwa o niezdolności do pracy. Wszak miażdżyca chorób krwionośnych nie jest chorobą nagłą, lecz chorobą postępującą, która długo się rozwija, a której "etapem końcowym" jest amputacja. Zatem schorzenie to rozwijało się znacznie wcześniej, przez okres kilku lat, i niewątpliwie miało wpływ na możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia w spornym okresie od kwietnia 1992 r. do listopada 1999 r.

Tak więc stwierdzić należy, że organ pominął wskazania Sądu, zawarte w jego wyroku, co do konieczności wzięcia pod uwagę stanu zdrowia skarżącego i jego możliwości zatrudnienia w spornym okresie. Należy podnieść, że "szczególne okoliczności" to nie tylko zdarzenie bądź trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby, to również różnorodne stany faktyczne. W tym miejscu wskazać należy na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 733/08, w którym Sąd uznał, że "szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców; również i takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, choć nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, ale jej stan zdrowia w poszukiwaniu pracy stawia ją na pozycji dużo gorszej, niż osobę zdrową. Tak więc nie tylko całkowita niezdolność do pracy osoby zainteresowanej będzie szczególną okolicznością, jako że jest stanem udaremniającym i wykluczającym jej aktywność zawodową, lecz także częściowa niezdolność do pracy, poprzez to, że ogranicza i utrudnia możliwość zatrudnienia, może być - przy uwzględnieniu wszelkich aspektów stanu faktycznego sprawy - kwalifikowana w kategoriach szczególnych okoliczności."

Art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie może być interpretowany jedynie w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, natomiast ograniczenie aktywności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi przecież możliwość zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy.

Podnieść należy, że skarżący przed rokiem 1999 już leczył swoje schorzenie od kilku lat, a zatem stan jego zdrowia w połączeniu ze złą sytuacją na rynku pracy spowodowały ograniczenie i utrudnione możliwości wypracowania wymaganego stażu ubezpieczeniowego, co może być kwalifikowane w kategoriach szczególnych okoliczności. Fakt pozostawania bez pracy przez skarżącego może wskazywać na obiektywnie istniejące przyczyny, niezależne od jego woli, udaremniające możliwość przepracowania wymaganego okresu w ostatnim dziesięcioleciu. Ponadto nie można zapomnieć, że skarżący przepracował blisko 22 lata.

Badając ustawową przesłankę "szczególnych okoliczności" opisane powyżej zdarzenia należy poddać szczegółowemu badaniu w kontekście spełnienia podanego warunku z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W swych rozważaniach organ nie brał powyższego pod uwagę. Spowodowało to, iż zalecenia Sądu co do dalszego procedowania w sprawie nie zostały w pełni zrealizowane.

Zaskarżona decyzja została zatem wydana z naruszeniem postanowień art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze i uznając sprawę za niewystarczająco wyjaśnioną, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

Na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.