Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 478/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c,  art. 200 oraz  art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 25
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 138  par. 2,  art. 7,  art. 77  par. 1,  art. 80,  art. 136,  art. 107  par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1-4
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Elżbieta Lenart Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2011 r. sprawy ze skargi R. N. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącego R. N. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania R. N., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia na rzecz R. N. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. S. nieruchomości położonych w miejscowości S., powiat [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 11 września 1990 r. M. S. oraz E. N., następczynie prawne W. S., zwróciły się do Urzędu Miasta Z. o ekwiwalent za mienie pozostawione poza obecnym obszarem Rzeczypospolitej Polskiej. Po jego rozpatrzeniu Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. odmówił potwierdzenia wnioskowanego prawa do rekompensaty. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem odwołanie złożył K. N., jako osoba wskazana przez współspadkobierców byłego właściciela nieruchomości do uzyskania rekompensaty. Po jego rozpatrzeniu Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [..] w całości i zwrócił sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2010 r. ponownie odmówił potwierdzenia wnioskowanego prawa do rekompensaty. W uzasadnieniu organ wojewódzki wskazał, że ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów wynika, że miejscem zamieszkania W. S. w dniu 1 września 1939 r. był O., czyli miejscowość, która nie pozostaje poza granicami dzisiejszej Rzeczypospolitej Polskiej.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem odwołanie złożył R. N. jako współspadkobierca byłego właściciela nieruchomości wskazany przez K. N. jako osoba uprawniona do uzyskania przedmiotowej rekompensaty. W jego uzasadnieniu zarzucił organowi I instancji błędne ustalenie, że W. S. w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwał w O., podczas, gdy jego pobyt w tej miejscowości miał jedynie charakter czasowy.

Minister Skarbu Państwa rozpatrując złożone odwołanie stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że kwestie rekompensat za tzw. mienie zabużańskie reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 2 powołanej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn o których mowa w art. 1 tej ustawy i posiada obywatelstwo polskie. Wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie wskazane wyżej przesłanki. Zgodnie z art. 7 ust. 2 powołanej ustawy w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w jej art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 Wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W rozpoznawanej sprawie podstawą odmowy uwzględnienia wniosku był fakt, że jak ustalił organ, W. S. w dniu 1 września 1939 r. nie zamieszkiwał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie organu bezspornym jest, że R. N. jest spadkobiercą właściciela mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. tj. W. S., jednak sam fakt posiadania przez jego poprzednika prawnego nieruchomości na obszarze położonym poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie przesądza o posiadaniu prawa do rekompensaty. Konieczne jest również wykazanie m.in. faktu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. takim, które po II wojnie światowej Rzeczpospolita Polska utraciła. Istota przedmiotowej sprawy sprowadzała się zatem do ustalenia, czy w dniu 1 września 1939 r. właściciel nieruchomości zamieszkiwał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z zebranego materiału dowodowego wynika, w ocenie organu, że W. S. opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dobrowolnie, z przyczyn nie związanych z wybuchem II wojny światowej. Jednocześnie w ocenie organu odwoławczego orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w L. z dnia [...] listopada 1945 r., które zdaniem R. N. potwierdza repatriację W. S., nie udowadnia tej okoliczności. Organ II instancji powołał się w tym zakresie na treść dekretu z dnia 7 maja 1945 r. o częściowej zmianie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o utworzeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego. Zmiana ta wprowadziła do zakresu działania Państwowego Urzędu Repatriacyjnego organizację powrotu wysiedlonych przez [...] do poprzednich miejsc zamieszkania oraz organizację przesiedlenia na tereny odzyskane ludności z innych okręgów Państwa Polskiego. Dlatego, zdaniem Ministra Skarbu Państwa, słusznie wskazuje organ wojewódzki, że orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego nie jest dowodem jednoznacznie wskazującym na repatriację W. S., tym bardziej, że pozostaje w oczywistej sprzeczności z innym zebranym na tę okoliczność materiałem dowodowym, w tym zwłaszcza pismem Sądu Rejonowego w O. z [...] czerwca 2010 r., z którego wynika, że w zasobach archiwalnych Wydziału [...] Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w O. znajdują się oryginały [...] sporządzonych od [...] 1933 r. do [...] 1960 r. przez W. S., podaniem W. S. do [...] w W. z [...] czerwca 1936 r., w którym jako swoje miejsce zamieszkania wskazał on O., woj. [...]. Podobne argumenty, w ocenie organu II instancji, można odnieść do złożonego w postępowaniu odwoławczym przed Ministrem Skarbu Państwa oświadczenia świadka B. S., gdyż pozostaje ono w oczywistej sprzeczności z dokumentami urzędowymi zebranymi w niniejszej sprawie.

Podzielając argumentację organu wojewódzkiego odnośnie braku spełnienia przesłanki zamieszkiwania przez właściciela pozostawionej nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r., Minister stwierdził, że w przedmiotowej sprawie liczne dokumenty urzędowe dopuszczone jako dowód w sprawie w sposób niewątpliwy potwierdzają okoliczność zamieszkiwania W. S. w dniu wybuchu II wojny światowej na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości O. Do tych dokumentów Minister zaliczył: zaświadczenie [...] Centralnego Archiwum Państwowego z dnia [...] marca 2008 r. z którego wynika, że W. S. był [...] i zamieszkiwał w O., podanie W. S. do [...] w W. z [...] czerwca 1936 r., No [...], pismo Archiwum Państwowego w K. z dnia [...] października 2009 r. sporządzone na podstawie domowej książki meldunkowej ul. [...] O. z lat 1937-1951 oraz pismo Sądu Rejonowego, Wydziału [...] Ksiąg Wieczystych w O. z dnia [...] czerwca 2010 r., z którego wynika, że W. S. w okresie od [...] 1933 r. do [...] 1960 r. wykonywał zawód [...] w O., o czym świadczą przechowywane w zasobach archiwalnych tamtejszego Sądu oryginały [...]. Na podstawie tych dokumentów Minister ustalił, że W. S. nie repatriował się na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w trybie tzw. układów republikańskich. Nie została spełniona również przesłanka określona w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., czyli opuszczenie byłego terytorium RP na skutek innych okoliczności związanych z wojną. Z zebranych w sprawie dowodów wynika bowiem, że W. S. dobrowolnie opuścił byłe terytorium RP w latach trzydziestych XX wieku. W dniu wybuchu drugiej wojny światowej, jak wynika z materiału dowodowego, zamieszkiwał i pełnił funkcję [...] w O. Zatem wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty nie zasługuje na uwzględnienie nie tylko ze względu na niespełnienie przesłanki zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. przez W. S. na byłym obszarze Państwa Polskiego, ale również z powodu nieopuszczenia byłego terytorium RP z przyczyn określonych w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tj. nie repatriowania się w trybie tzw. układów republikańskich, bądź z uwagi na tzw. inne okoliczności związane z wojną w rozumieniu ust. 2 tegoż artykułu, bowiem W. S. w latach trzydziestych XX wieku przebywał już na obecnym terytorium RP. Oprócz tego całokształt zebranego materiału dowodowego świadczy o dobrowolnym opuszczeniu tzw. [...] przez W. S. na długo przed wybuchem II wojny światowej. Minister podkreślił, że okoliczność zamieszkiwania w danej miejscowości należy rozpatrywać z punktu widzenia wystąpienia dwóch elementów: obiektywnego "corpus" czyli faktycznego, stałego i trwałego przebywania w danym miejscu oraz subiektywnego "animus" czyli uzewnętrznionego zamiaru, woli takiego pobytu. O stałości pobytu osoby fizycznej na danym terytorium (corpus) decyduje przede wszystkim takie przebywanie tej osoby, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Corpus musi więc mieć charakter obiektywnie sprawdzalnej aktywności życiowej danej osoby, a dotyczącej życia rodzinnego, zawodowego i społecznego. Z kolei animus musi być wystarczająco uzewnętrzniony w postaci określonych zachowań psychofizycznych oraz czynności prawnych (administracyjnych, pracowniczych, cywilnoprawnych, rodzinnoprawnych). Nie wystarczy więc w tej mierze jedynie złożenie oświadczenia przez zainteresowaną osobę. Przyjmuje się, że oba te elementy muszą występować łącznie. Dla ustalenia miejsca zamieszkania nie wystarczy zatem ani samo zamieszkiwanie w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu, choćby zamieszkiwanie trwało przez dłuższy czas, ani sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości niepołączony z przebywaniem w tej miejscowości. Zatem o miejscu zamieszkania rozstrzyga zawsze całokształt okoliczności wskazujących na zejście się stanu faktycznego przebywania z zamiarem takiego przebywania. Tak więc zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Jednakże zamiar stałego pobytu nie jest jednoznaczny z pragnieniem dożywotniego lub co najmniej długotrwałego pozostawania w danej miejscowości. Przy czym zgodnie z art. 25 kc miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której ona przebywa z zamiarem stałego pobytu. Ustalenie tego zamiaru powinno być oparte o kryteria zobiektywizowane. O zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można mówić więc wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej. Ponadto miejscowość, w której pracownik jest zatrudniony, lecz która nie jest jego stałym miejscem zamieszkania staje się nią z chwilą zamieszkania w tej miejscowości wspólnie z małżonkiem. W świetle powyższego zamiar stałego pobytu musi być określony na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Do jego wyrażenia wystarczy, że wynika on dostatecznie z zachowania danej osoby, a nie jedynie z deklaracji. Zatem o powzięciu zamiaru stałego pobytu świadczą okoliczności, na podstawie których uzasadnione jest ustalenie, że w danej miejscowości koncentruje się w danym czasie centrum życiowe osoby fizycznej, przejawiającej tam aktywność rodzinną i zawodową. Nieistotna dla ustalenia zamiaru stałego pobytu jest natomiast okoliczność, czy osoba fizyczna planuje długotrwałe przebywanie w danej miejscowości. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że ośrodkiem spraw życiowych dla W. S. w okresie przed wybuchem II wojny światowej i w czasie okupacji był O., gdzie wykonywał on zawód [...]. Wobec czego trudno uznać, że jego pobyt w O. miał charakter chwilowy i wykluczający stwierdzenie istnienia "corpus" jako faktycznego, stałego i trwałego przebywania w danym miejscu.

W związku z powyższym Minister stwierdził niespełnienie przez właściciela nieruchomości pozostawionej W. S. przesłanek wprost wynikających z art. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Z całokształtu materiału dowodowego wyraźnie wynika bowiem, że W. S. w 1935 r. opuścił tzw. [...] dobrowolnie z przyczyn nie pozostających w związku z wojną, nadto w rozumieniu art. 1 ust. 2 powołanej ustawy, nie repatriował się na podstawie umów wymienionych w art. 1 ust. 1 i 1a tej ustawy.

Mając powyższe na uwadze organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2011 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył R. N., wnosząc o jej uchylenie, jak i o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...]. W uzasadnieniu zarzucił zaskarżonej decyzji:

- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 3 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na skutek błędnego przyjęcia przez organy administracji obu instancji, że w odniesieniu do W. S. nie zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie R. N. prawa do mienia zabużańskiego, co jednocześnie doprowadziło do niewłaściwego zastosowania tych przepisów oraz art. 6 ust. 4 pkt 2 tej ustawy, jak również do braku zastosowania przesłanek z art. 1 tego aktu normatywnego, co miało istotny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] października 2010 r., oraz

- naruszenie przepisów postępowania, tj. naruszenie art. 7, 8, 10 § 1, art. 75-77, 78 § 1 i art. 80 kpa, na skutek pominięcia przez organy administracji obu instancji istotnych w przedmiotowej sprawie dowodów, co doprowadziło do sprzeczności ustaleń poczynionych przez te organy ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, co również miało istotny na wydanie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] października 2010 r.

W uzasadnieniu złożonej skargi R. N. przytoczył argumenty potwierdzające naruszenie powyższych przepisów i podniósł, że W. S. był [...], który swój zawód, w różnych jego odsłonach ([...]), wykonywał m.in. w P., B. oraz w O. Poprzednik prawny skarżącego był osobą wybitną i żądną nowych wyzwań, dlatego też, z braku innych propozycji, zmuszony był szukać interesującej go pracy również z dala od domu, tj. S. Pomimo okoliczności, że swego czasu wykonywał zawód [...] w O., był w dalszym ciągu związany, zarówno faktycznie jak i emocjonalnie (corpus i animus), z nieruchomością położoną w S., a stanowiącą jego dziedzictwo i dorobek wielu pokoleń rodziny S. Zmuszony przez niesprzyjające okoliczności do piastowania stanowisk z dala od domu, powracał tam tak często, jak tylko było to możliwe, bowiem S. stanowiły bez wątpienia miejsce, w którym zamieszkiwał z wolą stałego tam pobytu, natomiast inne miejscowości, takie jak np. O., były jedynie miejscem świadczenia przez niego pracy. Ponadto z przekazów rodzinnych R. N. nabył wiedzę o tym, że w dniu 1 września 1939 r. W. S. zamieszkiwał w swoim majątku w S., a opuścić go musiał wskutek wojny. Zebrane w przedmiotowym postępowaniu dokumenty nie stoją, w ocenie skarżącego, w sprzeczności z powyższymi twierdzeniami, a wręcz przeciwnie, potwierdzają je. Dodatkowo zdaniem skarżącego orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w L. z dnia [...] lutego 1945 r. stanowi dowód na potwierdzenie, że W. S. był obywatelem polskim i opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek repatriacji.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.

Postępowanie administracyjne w przedstawionej sprawie zostało wszczęte na skutek złożenia przez M. S. oraz E. N., następczyń prawnych W. S., wniosku o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione poza obecnym obszarem Rzeczypospolitej Polskiej.

Materialnoprawną podstawę rozpatrywania tego wniosku stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 1-4 tej ustawy prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej:

- w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w tej ustawie tzw. układów republikańskich, oraz

- które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia [...] lutego 1951 r., a także

- osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. W przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2 ustawy, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Prawo do rekompensaty potwierdzone na podstawie powołanej ustawy albo odrębnych przepisów jest niezbywalne.

Z analizy akt sprawy wynika, że kwestią niesporną jest fakt pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez poprzednika prawnego skarżącego W. S. nieruchomości położonej w miejscowości S., powiat [...], województwo [...].

Kwestią sporną jest natomiast ustalenie, czy W. S. w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz czy opuścił je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., w wyniku wypędzenia z byłego terytorium RP, lub zmuszenia go do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z powodu innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. W ocenie organów orzekających W. S. opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dobrowolnie, z przyczyn nie związanych z wybuchem II wojny światowej, lecz wynikających z jego pracy zawodowej. Już od 1935 r. aż do 1960 r. pracował bowiem jako [...] w O., czyli na terenach znajdujących się w granicach RP, a zatem nie miał on statusu repatrianta w myśl przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zdaniem natomiast skarżącego fakt wykonywania przez W. S. zawodu [...] w O. nie oznacza, że z tym miejsce wiązał on swoje centrum życiowe, bowiem był on w dalszym ciągu związany, zarówno faktycznie jak i emocjonalnie (corpus i animus), z nieruchomością położoną w S., a stanowiącą jego dziedzictwo i dorobek wielu pokoleń rodziny S. Powracał tam tak często, jak tylko było to możliwe, bowiem S. stanowiły miejsce, w którym zamieszkiwał z wolą stałego tam pobytu, natomiast inne miejscowości, takie jak np. O., były jedynie miejscem świadczenia przez niego pracy.

Analizując powyższą sprawę Sąd orzekający uznał, że ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie wyjaśnia, co należy rozumieć pod pojęciem "zamieszkiwanie". W tej sytuacji w tej kwestii należy się odnieść do art. 25 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Podstawową zatem kwestią rozstrzygającą zasadność zgłoszonych roszczeń było ustalenie przez organy orzekające, ponad wszelką wątpliwość, że skarżący nie ma racji, a fakt zamieszkiwania przez W. S. w O. oznaczał w rzeczywistości przeniesienie, jeszcze przed wybuchem II wojny światowej, jego centrum życiowego do tego miasta, a działanie to łącząc razem dwa elementy: fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) z zamiarem, wolą stałego tam pobytu (animus). Samo potwierdzenie przez organ odpowiednimi dokumentami faktu zameldowania w danej miejscowości, nie jest wystarczającym dowodem mogącym rozstrzygać tę kwestię. Z zameldowaniem nie jest bowiem związane domniemanie, że określa ono miejsce zamieszkania (wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2005 r. sygn. akt I FSK 212/05). W ocenie Sądu organ ponownie orzekając w sprawie nie wywiązał się należycie z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Nie usunął bowiem istotnych i podnoszonych w treści złożonego odwołania wątpliwości powstałych na tle zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Sąd uchylając zaskarżoną decyzję miał zatem na względzie, że w toku postępowania administracyjnego organ administracji publicznej, jako podmiot kierujący postępowaniem, stosownie do treści art. 7 kpa obowiązany jest podejmować wszelkie kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a następnie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego, w oparciu o treść art. 77 § 1 kpa oraz dokonania oceny, czy dana okoliczność rzeczywiście została udowodniona (art. 80 kpa). Organ odwoławczy, mający zaś wątpliwości co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, powinien albo przeprowadzić postępowanie dowodowe uzupełniające (art. 136 kpa), bądź też uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia (art. 138 § 2 kpa).

Po zapoznaniu się z aktami sprawy i zebranym materiałem dowodowym Sąd stanął na stanowisku, że w niniejszej sprawie niezbędne jest dodatkowe wyjaśnienie kwestii istotnych dla prawidłowego ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego a co za tym idzie dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia. Postępowanie to winno w ocenie Sądu uzupełnić w niezbędnym zakresie stan faktyczny istniejący w sprawie oraz umożliwić prawidłowe i jednoznaczne rozstrzygnięcie wątpliwości powstałych na tle sprzecznych treści wynikających z zebranego dotychczas materiału dowodowego. Wobec podnoszonych przez stronę zarzutów zasadne jest aby w dodatkowym postępowaniu wyjaśniającym organ zbadał i wyjaśnił sytuację rodzinną W. S. i w tym świetle ocenił, gdzie w 1939 r. znajdowała się jego centrum życiowe. W tym celu organ winien zebrać dowody, które będą dokumentować rzeczywisty stan cywilny W. S. w okresie do 1945 r., fakt posiadania przez niego dzieci, a przede wszystkim pozwolą ustalić miejsce zamieszkania najbliższej rodziny W. S.

Na podstawie części zebranych w sprawie materiałów dowodowych, wymienionych w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy uznał, że miejscem zamieszkania W. S. na dzień 1 września 1939 r. było miasto O. Skoro jednak, jak zasadnie podnosi skarżący, treść zebranych w sprawie dowodów w tej kwestii jest ze sobą sprzeczna, to w ocenie Sądu orzekającego, organ odwoławczy winien był rozszerzyć postępowanie dowodowe i przeanalizować dodatkowe okoliczności, które pozwolą na ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego zaistniałego w sprawie i prawidłowe rozstrzygnięcie powstałego sporu. Jak bowiem wynika z akt sprawy nadal sporna i nierozstrzygnięta pozostaje kwestia, czy O. stanowił jedynie miejsce pracy i zameldowania W. S., czy było to miejsce jego stałego zamieszkania, w którym koncentrowało się jego centrum życiowe, czy też miejscem tym (centrum życiowym) była nabyta przez niego przed wojną nieruchomość położona w S., czyli miejscowości, w której się urodził i w której przebywali co najmniej jego rodzice. W ocenie Sądu ustalenia te będą miały decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia powstałego sporu. Zdaniem Sądu, co do zasady, centrum życiowe osoby, która na swoim utrzymaniu posiada rodzinę, jest w tej miejscowości, w której przebywa (zamieszkuje, jest zameldowana) jego rodzina (np. rodzice, żona, konkubina, dzieci) i to niezależnie od miejsca pracy tej osoby. Dlatego też uznać należy, że odpowiedzi na pytanie, w jakiej miejscowości na dzień 1 września 1939 r. znajdowało się miejsce zamieszkania i centrum życiowe W. S., w O. czy w S., należy udzielić po ustaleniu przez organ, w której z tych miejscowości w okresie od 1939 r. do 1945 r. przebywała jego najbliższa rodzina (np. rodzice, żona, konkubina, dzieci). W ocenie Sądu orzekającego ta kwestia winna mieć decydujące znaczenie dla prawidłowego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, a zatem rozstrzygnięcia powstałego sporu oraz prawidłowej oceny już zebranych w sprawie dowodów. Jak zaś wynika z akt sprawy ta kwestia całkowicie umknęła uwadze organu II instancji rozpatrującego złożone odwołanie. Natomiast w kwestii tej w znajdujących się w aktach sprawy dokumentach zwrócić należy przede wszystkim uwagę na kserokopię "Księgi meldunkowej" mieszkańców domu nr [...] położonego przy ul. [...], nadesłaną przez Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w W., a uzyskaną z zasobów [...] Centralnego Archiwum Państwowego. Z treści tego dokumentu datowanego na 1919 r. wynika, że w tej dacie W. S. zamieszkiwał w tym domu wraz z żoną W. S. lat [...] urodzoną w L. oraz synem S. S. lat [...] urodzonym w W. i drugim dzieckiem w wieku [...] lat urodzonym w W. Z treści tego dokumentu wynika zatem, że już w 1919 r. W. S. był żonaty i miał dwoje dzieci. Na podstawie zebranych w sprawie dokumentów nie sposób jednak ustalić gdzie ta rodzina W. S. przebywała i zamieszkiwała w latach 1939-1945. Nadto w aktach sprawy znajduje się również kserokopia postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [....] maja 1990 r. sygn. akt [...], dotyczącego stwierdzenia nabycia spadku po W. S., z treści którego wynika, że spadek po W. S. nabyła jego żona S. H. Z. i ich syn A. S. Fakt ten znajduje także potwierdzenie w "Zaświadczeniu" Urzędu Miasta i Gminy w O. z dnia [...] marca 2006 r. z którego wynika m.in., że A. S. był synem W. i H. urodzonym w [....] r. Można domniemywać, że z tą żoną i dzieckiem W. S. mógł właśnie przebywać w O. aż do swojej śmierci w 1960 r. Mogli oni również przebywać podczas wojny w S. Jednakże są to jedynie przypuszczenia, które winny być zbadane w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy. Ustalenie tych kwestii może bowiem jednoznacznie przesądzić kwestę prawidłowego ustalenia miejsca zamieszkiwania i określenia rzeczywistego centrum życiowego W. S. w okresie od 1939 do 1945 r.

W ocenie Sądu zbadanie przedstawionych okoliczności było elementem niezbędnym do dokonania oceny prawidłowości przeprowadzenia kwestionowanego postępowania. Wobec stwierdzenia, że kontrolowane postępowanie nie wyjaśniło powstałych wątpliwości, Sąd uznał, że w trakcie rozpatrywania przedmiotowej sprawy organ, poprzez niepełne rozpatrzenie odwołania, a w konsekwencji niepełne ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy i nierozpatrzenie wszystkich istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, naruszył obowiązujące przepisy postępowania administracyjnego, czyli art. 7 i 77 § 1 i art. 80 kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno bowiem poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie. Jako dowolne należy więc traktować ustalenia faktyczne mogące znaleźć wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje bowiem wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści.

Ponownie rozpatrując sprawę organ przede wszystkim zbada sytuację rodzinną W. S., przede wszystkim pod kątem miejsca zamieszkania jego rodziny w 1939 roku i dopiero po uzupełnieniu we wskazanym zakresie materiału dowodowego w oparciu o jego całokształt wypowie się co do zaistnienia (lub braku) w rozpatrywanej sprawie przesłanek określonych w art. 1-3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Ponadto ponownie rozpatrując sprawę Minister dokona analizy możliwości i skuteczności wskazania R.N. jedynie przez K. N. jako osoby uprawnionej do przedmiotowej rekompensaty (k-268 akt adm.) w świetle przepisów art. 3 ust. 2 oraz art. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. a także złożonych wcześniej przez spadkobierców W. S. (w tym i R. N.) oświadczeń o wskazaniu osoby uprawnionej do otrzymania rekompensaty (k 153-147 akt adm.). Wydając ponownie rozstrzygnięcie organ weźmie również pod uwagę, że zgodnie z treścią art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.