Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1772/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 7,77 par. 1,80
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 2 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun – Kulik Sędziowie: WSA Dariusz Pirogowicz WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi A. M., K. M. i M. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz A. M., K. M. i M. M. solidarnie kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu wniosku A. M., M. M. i K. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] o odmowie uchylenia ostatecznej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2010 r., nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia A. M., M. M. i K. M. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H. i L. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. M., M. M. i K. M. o wznowienie postępowania, odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2010 r., nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia posiadania przez A. M., M. M. i K. M. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H. i L. K. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ wojewódzki uznał, że H. i L. K. nie zamieszkiwali w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a co za tym idzie nie opuścili go na skutek okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r.

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2015 r. A. M., M. M. i K. M. zwrócili się o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2015 r., zarzucając tej decyzji naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Strony powołały się również na błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na uznaniu, że H. i L. K. nie mieli miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów powołanych w znowelizowanym art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (Dz. U. z 2014 r. poz. 1090) – zwanej dalej "ustawą", gdyż zamieszkiwali w [...], podczas gdy w ocenie stron z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego wynika jednoznacznie, że głównym miejscem zamieszkania w którym skupiał się główny i przeważający zakres działalność H. i L. K. było [...]. Strony wniosły o uchylenie ww. decyzji Ministra Skarbu Państwa i przyznanie im prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] wznowił, na wniosek stron, postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2010 r., nr [...].

W toku postępowania, pismem z dnia 29 września 2014 r. A. M., M.M. i K.M. wyjaśnili, że H. i L. K. byli właścicielami nieruchomości przy ul. [...] oraz nieruchomości przy ul. [...] oraz jak wynika z arkusza nieruchomości i budynków nr [...] Centralnego Biura Statystycznego [...] z dnia [...] sierpnia 1932 r., L. K. był współwłaścicielem nieruchomości położonej przy ul. [...]. Strony wyjaśniły również, że H. i L. K. posiadali miejsce zamieszkania w [...], gdyż zgodnie z ustawodawstwem okresu międzywojennego miejscem zamieszkania było miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel mieszkał z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli miał kilka miejsc zamieszkania właściwe było miejsce w którym skupiał się główny i przeważający zakres jego działalności (ustawa z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym do stosunków prywatnych wewnętrznych). Jak wynika z przesłuchania w charakterze strony A. M. jej dziadek L. K. i jego druga żona H. mieli mieszkanie w [...] (co potwierdza materiał zgromadzony w sprawie), jednakże domem rodzinnym i centrum życiowym L. K. było [...]. Z uwagi na charakter pracy i prowadzone interesy L. K. przebywał przez dłuższe okresy czasu poza [...].

W toku przeprowadzonego postępowania Minister Skarbu Państwa zwrócił uwagę, że ze znajdującej się w aktach sprawy księgi meldunkowej lokalu przy ul. [...] oraz z pism Urzędu Miasta [...] Biura Administracji i Spraw Obywatelskich Delegatury w [...] z dnia [...] lipca 2009 r. i z dnia [...] września 2007 r. wynika, że L. K. od 1926 r. do chwili zgonu w dniu [...] marca 1972 r. zamieszkiwał w [...]. Z pisma Urzędu Miasta [...] Biura Administracji i Spraw Obywatelskich Delegatury [...] z dnia [...] września 2007 r. oraz z ankiety do dowodu osobistego z dnia [...] maja 1952 r. złożonej przez H. K. wynika, że zamieszkiwała ona przy ul. [...] od 1931 r. do dnia 19 kwietnia 1973 r. W związku z rozbieżnościami wynikającymi z treści w/w dokumentów odnośnie miejsca zamieszkania H. i L. K., na podstawie art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Minister Skarbu Państwa pismem z dnia [...] listopada 2014 r. wezwał strony postępowania do przedstawienia dowodów wskazujących, gdzie skupiał się główny i przeważający zakres działalności H. i L. K., gdzie wykonywali oni swój zawód lub sprawowali urząd oraz w jakiej miejscowości było ześrodkowanie ich życia rodzinnego i zawodowego.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. strony wyjaśniły, że miejscem zamieszkania L. i H. K., w którym przebywali oni z zamiarem stałego pobytu co najmniej do końca 1939 r. było miasto [...], a jako dowody na potwierdzenie tych okoliczności przedstawiły: 1. poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię spisu uczniów gimnazjum [...] w latach 1922-1940, wśród których figuruje H. K. s. L. i S., uczeń tego gimnazjum w latach 1930-1935; 2. kopię odpisu skróconego aktu zgonu H. K., urodzonego w dniu [...] października 1916 r. w [...], zmarłego w dniu [...] sierpnia 1985 r. w [...]; 3. wydruk ze strony www zawierający spis osób pochowanych na [...], wśród których figuruje S. ze Z. K., pierwsza żona L. K., matka H. K. zmarła [...] kwietnia 1926 r.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] odmówił uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2010 r., nr [...] wyjaśniając, że przedstawione przez stronę nowe dowody jak i dowody dotychczas zgromadzone w toku postępowania nie pozwalają na przyjęcie, że główny i przeważający zakres działalności H. i L. K. w okresie poprzedzającym rozpoczęcie ll Wojny Światowej skupiał się w [...] na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub że wykonywali oni tam swój zawód lub sprawowali urząd lub że w tej miejscowości było ześrodkowanie ich życia rodzinnego i zawodowego. Oznacza to że następcy prawni L. K. i H. K. nie spełniają obecnie przesłanki uzyskania prawa do rekompensaty wymienionej w art. 2 ust. 1 znowelizowanej ustawy, a zatem w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2010 r.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 27 lutego 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Na podstawie art. 1 tej ustawy dokonano zmiany przepisu art. 2 ustawy, który w aktualnym brzmieniu stanowi, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu, co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych, co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych, co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489) - oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; 2) posiada obywatelstwo polskie. Z kolei art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej stanowi, że osoby, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, mogą złożyć wniosek o wznowienie postępowania. Przepisy dotyczące wznowienia postępowania, o którym mowa w art. 145 Kpa, stosuje się odpowiednio, z tym że termin na zgłoszenie żądania wznowienia postępowania wynosi 6 miesięcy i biegnie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Zdaniem Ministra - dodatkowe dowody przedłożone przez strony przy piśmie z dnia [...] kwietnia 2015 r., tj. poświadczona za zgodność z oryginałem kopia spisu uczniów gimnazjum [...] w latach 1922-1940, wśród których figuruje H. K. s. L. i S., uczeń tego gimnazjum w latach 1930-1935 oraz kopia odpisu skróconego aktu zgonu H. K., urodzonego w dniu [...] października 1916 r. w [...], zmarłego w dniu [...] sierpnia 1985 r. w [...] rozpatrywane w łączności z pozostałymi dowodami zgromadzonymi w toku postępowania, takimi jak księga meldunkowa lokalu przy ul. [...], złożona przez H. K. ankieta do dowodu osobistego z dnia [...] maja 1952 r. potwierdzona jej własnoręcznym podpisem oraz pisma Urzędu Miasta [...] Biura Administracji i Spraw Obywatelskich Delegatury w [...] z dnia [...] lipca 2009 r. i z dnia [...] września 2007 r. - nie pozwalają na uznanie za udowodnione faktu, że miejscem zamieszkania L. i H. K., w którym przebywali oni z zamiarem stałego pobytu przed wybuchem ll Wojny Światowej było miasto [...].

Odnosząc się do zarzutów strony zawartych we wniosku z dnia 16 lipca 2015 r. że z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego wynika jednoznacznie, że głównym miejscem zamieszkania w którym skupiał się główny i przeważający zakres działalność H. i L. K. było [...] oraz że z samego oświadczenia L. K., złożonego w dniu [...] stycznia 1937 r., która to data przypada po 1926 r., to jest po dacie wskazanej jako rok "zameldowania" w [...] Minister Skarbu Państwa zwrócił uwagę, że ze znajdującej się w aktach sprawy księgi meldunkowej lokalu przy ul. [...] oraz z pism Urzędu Miasta [...] Biura Administracji i Spraw Obywatelskich Delegatury w [...] z dnia [...] lipca 2009 r. i z dnia [...] września 2007 r. w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że L. K. od 1926 r. do chwili zgonu w dniu [...] marca 1972 r. zamieszkiwał w [...] przy ul. [...]. Ponadto z informacji zamieszczonych w tej księdze meldunkowej wynika, że L. K. wykonywał zawód [...] i był [...], co nie jest bez znaczenia przy ocenie, gdzie w tym okresie skupiał się główny i przeważający zakres jego działalności. Z pisma Urzędu Miasta [...] Biura Administracji i Spraw Obywatelskich Delegatury w [...] z dnia [...] września 2007 r. oraz z ankiety do dowodu osobistego z dnia [...] maja 1952 r. złożonej przez H. K. wynika, że zamieszkiwała ona przy ul. [...] od 1931 r. do dnia [...] kwietnia 1973 r.

Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12, w którym Trybunał Konstytucyjny zakwestionował rygorystyczne, ścisłe określenie dnia istotnego dla oceny przesłanki zamieszkiwania, należy wskazać, iż spełnienie warunku posiadania miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP powinno być rozpatrywane przez pryzmat zdarzeń opisanych w art. 1 ustawy, w szczególności okresów w których dochodziło do migracji ludności w związku z tzw. "układami republikańskimi" (art. 1 ust. 1 pkt 1-4 ustawy), umową wskazaną w art. 1 ust. 1a ustawy oraz wydarzeniami, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy. Oznacza to, iż przesłanka dotycząca miejsca zamieszkania w zakresie terminu, na który należy badać jej spełnienie, musi być konkretyzowana przez organ prowadzący postępowanie w określonej sprawie w kontekście zdarzeń wskazanych w art. 1 ustawy. Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych miejscem zamieszkania (...) jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania - właściwe jest prawo miejsca, w którem skupia się główny i przeważający zakres jego działalności (pkt 1 tej ustawy). Mężatka sądownie nie rozłączona idzie do miejsca zamieszkania za mężem (pkt 2 tej ustawy). Zgodnie z art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której pozwany przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli pozwany ma zamieszkanie w kilku miejscach, powód może wytoczyć powództwo według któregokolwiek z tych miejsc. W myśl § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. (...) o meldunkach i księgach ludności – zwanego dalej "rozporządzeniem" przez zamieszkanie w gminie rozumie się fakt zajmowania w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych. Zaś zgodnie z § 9 rozporządzenia za miejsce zamieszkania osoby, zwykle mieszkające] w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo - o ile chodzi o małoletnich i niewłasnowolnych - gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania. Od tak rozumianego zamieszkania odróżnić należy pojęcie czasowego pobytu, które zgodnie z § 3 pkt 2 rozporządzenia obejmuje fakt zajmowania w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych.

Uwzględniając powyższe Minister stwierdził, że w rozumieniu przedwojennych przepisów, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy, w brzmieniu nadanym art. 1 ustawy zmieniającej, możliwa była sytuacja, w której dana osoba posiadała więcej, niż jedno miejsce zamieszkania. Tym samym fakt, iż właściciel nieruchomości pozostawionej zamieszkiwał przez wybuchem II wojny światowej na obecnym terytorium RP nie wyklucza, że właściciel taki posiadał "dodatkowe" miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Należy jednak zwrócić uwagę, iż niezależnie od liczby posiadanych miejsc zamieszkania każde z nich powinno spełniać kryteria określone w jednym z przepisów, tj. być miejscem na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszkał z zamiarem stałego pobytu (art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych) lub miejscowością, w której pozwany przebywał z zamiarem stałego pobytu (art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego) lub zajmowaniem w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych (§ 3 pkt 2 rozporządzenia).

W ocenie Ministra, przedstawione przez stronę dowody, tj. kopia spisu uczniów gimnazjum [...] w latach 1922-1940, wśród których figuruje H. K. s. L. i S., uczeń tego gimnazjum w latach 1930-1935, kopia odpisu skróconego aktu zgonu H. K. oraz informacja o osobach pochowanych na [...], wśród których figuruje S. ze Z. K., pierwsza żona L. K., matka H. K., która zmarła w dniu [...] kwietnia 1926 r. rozpatrywane w łączności z dowodami dotychczas zgromadzonymi w toku postępowania, nie pozwalają na przyjęcie, że główny i przeważający zakres działalności H. i L. K. w okresie poprzedzającym rozpoczęcie II Wojny Światowej skupiał się w [...] na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub że wykonywali oni tam swój zawód lub sprawowali urząd lub że w tej miejscowości było ześrodkowanie ich życia rodzinnego i zawodowego.

Minister Skarbu Państwa stwierdził, że ze znajdujących się w aktach sprawy dowodów, tj. księgi meldunkowej lokalu przy ul. [...] oraz z pism Urzędu Miasta [...] Biura Administracji i Spraw Obywatelskich Delegatury w [...] z dnia [...] lipca 2009 r. i z dnia [...] września 2007 r. wynika jednoznacznie, że L. K. od "przybycia na zamieszkanie" w 1926 r. do chwili zgonu w dniu [...] marca 1972 r. zamieszkiwał w [...] przy ul. [...]. W tym okresie czasu L. K. nie dokonywał zmiany swojego pobytu na pobyt czasowy, ani też nie wyprowadzał się z tego budynku, co wynika z księgi meldunkowej (k. 142-146 akt sprawy). Z pisma Urzędu Miasta [...] Biura Administracji i Spraw Obywatelskich Delegatury w [...] z dnia [...] września 2007 r. oraz z ankiety do dowodu osobistego z dnia [...] maja 1952 r. złożonej przez H. K. wynika, że zamieszkiwała ona przy ul. [...] od 1931 r. do dnia [...] kwietnia 1973 r., co potwierdziła własnoręcznym podpisem.

Odnosząc się do zarzutów skarżących, że organ orzekający nie ustosunkował się do kluczowego dowodu, tj. wpisu dokonanego w dniu [...] stycznia 1937 r., w wykazie hipotecznym księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla nieruchomości położonej przy ul. [...] i że zgodnie z treścią tego wpisu L. K. oświadczył iż "jako prawne miejsce zamieszkania obejmuje ul. [...]" oraz że data tego oświadczenia przypada po 1926 r., to jest po dacie wskazanej jako rok ,,zameldowania" w [...], Minister Skarbu Państwa stwierdził, że ze znajdujących się w aktach sprawy dowodów, tj. księgi meldunkowej lokalu przy ul. [...] oraz z pism Urzędu Miasta [...] Biura Administracji i Spraw Obywatelskich Delegatury w [...] z dnia [...] lipca 2009 r. i z dnia [...] września 2007 r. wynika jednoznacznie, że L. K. "przybył na zamieszkanie" w 1926 r. (a nie jak twierdzi skarżący "został zameldowany") i od tego czasu, aż do chwili zgonu w dniu [...] marca 1972 r. zamieszkiwał w [...] przy ul. [...]. Z informacji zamieszczonych w księdze meldunkowej wynika również, że L. K. wykonywał zawód [...] i był [...].

Odnosząc się do twierdzenia skarżącego, że data oświadczenia L. K., zawartego we wpisie dokonanym w dniu [...] stycznia 1937 r. w wykazie hipotecznym księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla nieruchomości położonej przy ul. [...], przypada po 1926 r., tj. po dniu przybycia L. K. na zamieszkanie w [...], Minister Skarbu Państwa wyjaśnił, że kolejne wpisy w księdze meldunkowej prowadzonej w [...] przy ul. [...] dokonywane zarówno przed rozpoczęciem ll Wojny Światowej, jak i po jej zakończeniu nie dokonywały zmiany ustalenia, zawartego w księdze meldunkowej jako dokumencie urzędowym, że począwszy od 1926 r. L. K. obrał za miejsce swojego zamieszkania [...], gdzie zamieszkiwał aż do chwili zgonu w dniu [...] marca 1972 r. Natomiast H. K. oświadczyła w ankiecie do dowodu osobistego z dnia [...] maja 1952 r., w sposób nie budzący wątpliwości, że od 1931 r. do dnia [...] kwietnia 1973 r. zamieszkiwała przy ul. [...], co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Data złożenia tego oświadczenia przez H. K. przypada po dacie oświadczenia L. K. zawartego, jak podnoszą strony we wpisie dokonanym w dniu [...] stycznia 1937 r. w wykazie hipotecznym księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla nieruchomości położonej przy ul. [...]. Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych miejscem zamieszkania (...) jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania, właściwe jest prawo miejsca, w którem skupia się główny i przeważający zakres jego działalności (pkt 1 tej ustawy). Mężatka sądownie nie rozłączona idzie, co do miejsca zamieszkania za mężem (pkt 2 tej ustawy).

Podsumowując powyższe Minister uznał, że L. K. oraz H. K. przed wybuchem II Wojny Światowej nie mieli miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów powołanych w znowelizowanym art. 2 ustawy, gdyż zamieszkiwali w [...]. W tym stanie faktycznym następcy prawni L. K. i H. K. nie udowodnili spełniania przesłanki uzyskania prawa do rekompensaty wymienionej w art. 2 ust. 1 znowelizowanej ustawy. W rozpatrywanej sprawie brak jest zatem przesłanek do uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2015 r.

Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] A.M., M. M. i K. M. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucili organowi: 1. naruszenie przepisów postepowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa, mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędną ocenę materiału dowodowego, która to niewłaściwa ocena doprowadziła do błędnego ustalenia stanu faktycznego i przyjęcia przez organ, że L. i H. K. nie zamieszkiwali przed wrześniem 1939 r., na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że miejscem zamieszkania H. i L. K. do końca 1939 r. było miasto [...]; 2. obrazę przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 2. ustawy w zw. z § 9 rozporządzenia przez odmowę potwierdzenia przysługiwania skarżącym prawa do rekompensaty, z uwagi na nieistnienie przesłanki wskazanej w ust. 1) tego przepisu. W skardze wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2015 r. w całości oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazali, że w toku postępowania skarżący przedstawili dowody potwierdzające, że L. K. był właścicielem nieruchomości położonych [...] przy ul: [...] (wykaz hipoteczny księgi wieczystej nr [...] - k. 64, oświadczenie R. K. z dnia [...] czerwca 1998 r. - k.39, oświadczenie A. C. z d. K. z dnia [...] sierpnia 1999 r. - k.41, [...] (wyciąg z wykazu hipotecznego księgi wieczystej nr [...] - k. 61, oświadczenie R. K. z dnia [...] czerwca 1998 r. - k.39, oświadczenie A. C. z d. K. z dnia [...] sierpnia 1999 r. -k. 41 oraz [...] (arkusz nieruchomości i budynków nr [...] Centralnego Biura Statystycznego Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 1932 r. - załączony do pisma z dnia [...] września 2014 r.) i [...] (wykaz nieruchomości - załączony do pisma z dnia [...] lipca 2015 r.). Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika też, że H. i L. K. zamieszkiwali w [...] do końca 1939 r. Dowodzą tego, między innymi: oświadczenie A. M. z dnia [...] kwietnia 2006 r.(k. 59) oraz przesłuchanie A. M. w dniu [...] lipca 2008 r. (k. 105), oświadczenie A. C. z d. K. z dnia [...] sierpnia 1999 r. (k. 41), oświadczenie R. K. z dnia [...] czerwca 1998 r. (k. 39), oświadczenia L. K. z dnia [...] stycznia 1937 r. o pobraniu jako prawnego miejsca zamieszkania miasta [...], złożone do wykazu hipotecznego [...] (załączone do pisma z dnia [...] września 2014 r.), czy też pośrednio: pokwitowanie nr [...] z dnia [...] lipca 1939 r., dotyczące przyjęcia od L. K. dokonanej osobiście wpłaty za korzystanie z [...], spis uczniów gimnazjum o. [...]w latach 1922-1940, z którego wynika, że syn L. K. był uczniem tego gimnazjum (załączone w piśmie z dnia [...] kwietnia 2015 r.), a także dokonanie pochówku pierwszej żony L. K. na cmentarzu w [...] (załączone w piśmie z dnia [...] kwietnia 2015 r.). Skarżący wskazali, że organ orzekający, pomimo istnienia tych dowodów uznał, że H. i L. K. przed wybuchem ll Wojny Światowej nie mieli miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Uznanie to w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego jest błędne.

Rozstrzygnięcie sprawy przez organ administracyjny musi odbywać się z odwołaniem do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności konkretnego przypadku, przy uwzględnieniu wszelkich koniecznych środków dowodowych, z uwzględnieniem słusznego interesu strony, a wszelkie niedające się wyjaśnić okoliczności nie mogą być interpretowane na jej niekorzyść. Analiza uzasadnienia skarżonych decyzji prowadzi do wniosku, że w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie zostało oparte na części materiału dowodowego i to w dodatku źle zinterpretowanego. W uzasadnieniu decyzji organ nie wyjaśnił dlaczego nie dał wiary niektórym dowodom, w szczególności oświadczeniom złożonym przez A. C. z d. K. oraz R. K., czy też wnioskodawczyni, a przede wszystkim oświadczeniu samego L. K. z dnia [...] stycznia 1937 r., w którym stwierdził on, że prawne miejsce jego zamieszkania obejmuje miasto [...]. Składając takie oświadczenie L. K. w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości określił gdzie koncentruje się jego centrum życiowe i główne miejsce zamieszkania. Przy wydaniu skarżonych decyzji organ oparł się jedynie o dowód w postaci wpisu w księdze meldunkowej dla lokalu przy ul. [...] z 1926 r., nie podając przy tym przyczyny pominięcia pozostałych dowodów, z których - zdaniem skarżących - niezbicie wynikało, że centrum życiowe L. K. znajdowało się w [...] i że tam też znajdowało się miejsce jego zamieszkania. Organ pominął przy tym chociażby ten fakt, ze wpis w księdze meldunkowej w [...] został dokonany w 1926 r., podczas gdy oświadczenie złożone do wykazu hipotecznego nr [...] pochodziło z 1937 r. Z porównania tych dat może, co najwyżej wynikać, że być może w dacie wpisu do księgi meldunkowej centrum życiowe L. K. znajdowało się w [...], ale już co najmniej od 1937 r. zostało ono przeniesione do [...]. Abstrahując od błędów w ustaleniu stanu faktycznego, niewyjaśnionego pominięcia niektórych kluczowych w sprawie dowodów, jak też niewłaściwej oceny dowodów, organ orzekający dopuścił się także obrazy prawa materialnego, a mianowicie art. 2 ust. 1 ustawy w zw. z § 9 rozporządzenia. Ustalając lub też nie kwestionując, że L. K. pozostawił w [...] kilka nieruchomości oraz że jednym z miejsc, w którym mieszkali H. i L. K. była [...], organ przy wydawaniu rozstrzygnięcia winien zastosować przepis § 9 rozporządzenia, z którego wynika, że w przypadku osoby mieszkających w dwóch lub w kilku miejscach, za miejsce zamieszkania będzie uważane to miejsce, w którym znajduje się majętność tej osoby. Jak wynika z uzasadnienia skarżonych decyzji, organ nie kwestionuje, że L. K. był właścicielem nieruchomości położonych w [...] przy ul: [...]. Jednocześnie L. K. nie posiadał, żadnych nieruchomości w [...]. Tym samym jego "majętności" w rozumieniu powołanego przepisu rozporządzenia znajdowały się w [...], co sprawia, że w [...] znajdowało się też miejsce zamieszkania L. K.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Sąd zwraca uwagę, że przedwojenne przepisy dotyczące ustalania miejsca zamieszkania osoby fizycznej jako główną zasadę wskazywały to, że miejscem zamieszkania danej osoby jest to gdzie mieszka lub przebywa z zamiarem stałego pobytu – wynika to z przepisów art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych i art. 24 ust. 1 Kodeksu Postępowania Cywilnego lub zajmowanie w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych – § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. (...) o meldunkach i księgach ludności.

Jeżeli natomiast chodzi o osoby mające kilka miejsc zamieszkania nie obowiązywał wymóg dotyczący wskazania zamiaru stałego pobytu (kryterium subiektywne). Wówczas to obowiązywały następujące kryteria: miejscem zamieszkania tej osoby był - stosownie do okoliczności: 1) miejscowość siedziby głównej lub wykonywania zawodu lub urzędu; 2) miejscowość majętności - § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. (...) o meldunkach i księgach ludności; 3) miejsce głównego i przeważającego zakresu działalności – art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych.

Istotna była również zasada, że mężatka sądownie nie rozłączona szła, co do miejsca zamieszkania za mężem (art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych).

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie przedłożono dowody, z których wynika, że L. K. zamieszkiwał w okresie przedwojennym i do momentu opuszczenia byłego terytorium RP, (które miało miejsce w okresie czasowym między [...] 1939 r. - oświadczenie A. M. z dnia [...] kwietnia 2006 r.), a końcem 1939 r. - oświadczenie R. K. z dnia [...] czerwca 1998 r., oświadczenie A.C. z dnia [...] sierpnia 1999 r.) w dwóch miejscach – [...].

Miejsce zamieszkania w [...] w tym okresie potwierdzają: kopie książek meldunkowych przesłane przy piśmie Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2009 r., pismo Urzędu [...] z dnia [...] lipca 2009 r. wskazujące na przybycie na zamieszkanie w lok. nr [...] przy ul. [...] w 1926 r. z ul. [...]. Miejsce zamieszkania L. K. w [...] w tym okresie potwierdzają także: pismo Prezydenta [...] z dnia [...] września 2007 r. wskazujące, że L. K. był zameldowany w [...] przy ul. [...] od 1926 r. do dnia [...] marca 1972 r., ankieta do dowodu osobistego wypełniona przez H. K. (drugą żonę L. K.) z dnia [...] maja 1952 r. w której wskazano, że miejscem zamieszkania do 1939 r. była [...], posiadany dowód osobisty wydany przez Zarząd Miejski [...] dnia [...] września 1937 r., co wynika z pełnomocnictwa notarialnego z dnia [...] marca 1940 r., Nr Rep. [...] i rubryki "Uwagi" zawartej w książce meldunkowej.

Z kolei miejsce zamieszkania w [...] w tym okresie potwierdzają: oświadczenie R. K. z dnia [...] czerwca 1998 r., oświadczenie A. C. z dnia [...] sierpnia 1999 r. protokół przesłuchania strony A. M. z dnia [...] lipca 2008 r., odwołanie W.M. i A. M. z dnia [...] maja 1998 r., zapis w Księdze hipotecznej Nr [...], dotyczącej nieruchomości w [...] przy ul. [...], gdzie wskazano, że dnia [...] stycznia 1937 r. do kancelarii Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w [...] stawił się L. K. zamieszkały, prawne miejsce zamieszkania w mieście [...] przy ul. [...]. Pośrednio miejsce zamieszkania L. K. w [...] w tym okresie potwierdzają: fakt pochówku na Cmentarzu [...] S. ze Z. K. (pierwszej żony L. K.) w dniu [...] kwietnia 1926 r., fakt pobierania nauki w Gimnazjum [...] w okresie 1930-1935 przez H. K. syna L. K. z pierwszego małżeństwa, pokwitowanie przyjęcia od L.K. przez Zarząd Miejski [...] w dniu [...] lipca 1939 r. opłaty za korzystanie z [...] za rok 1939. Dla ustalenia tej okoliczności istotne jest także nabycie przez L. K. bądź przez L. K. i H. K. nieruchomości na terenie [...], tj.: 1) w dniu 1928 r. nieruchomości przy ul. [...] (wyciąg z wykazu hipotecznego księgi wieczystej nr hip. [...], oświadczenie R. K. z dnia [...] czerwca 1998 r., oświadczenie A. C. z dnia [...] sierpnia 1999 r.), 2) najpóźniej w 1932 r. współwłasności nieruchomości przy ul. [...] (Arkusz nieruchomości i budynków nr [...], według stanu z dnia [...] sierpnia 1932 r.), 3) w dniu 1936 r. nieruchomości przy ul. [...] (wyciąg z wykazu hipotecznego księgi wieczystej nr hip. [...], pełnomocnictwo notarialne z dnia [...] marca 1940 r., Nr Rep. [...], oświadczenie R. K. z dnia [...] czerwca 1998 r., oświadczenie A. C. z dnia [...] sierpnia 1999 r.).

Skoro zatem L. K. miał dwa miejsca zamieszkania, to aby ustalić jego (główne) miejsce zamieszkania w rozumieniu przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych oraz § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. (...) o meldunkach i księgach ludności należało ustalić, gdzie skupiał się główny i przeważający zakres działalności L. K. lub gdzie miał on siedzibę główną lub wykonywał swój zwód albo gdzie miał majętność.

Z oświadczenia A. M. złożonego do protokołu z przesłuchania strony z dnia [...] lipca 2008 r. wynika, że L. K. z powodów zawodowych zameldował się w [...]. Bywał w [...] dość często z powodu interesów, lecz jego domem rodzinnym było [...].[...] traktował jako swój dom. W [...]. L. K. był [...]. Z pisma A. M., M. M. i K. M. z dnia [...] września 2014 r. wynika, że L. K. miał dom rodzinny i centrum życiowe w [...], jednakże z uwagi na [...] przebywał przez dłuższe okresy czasu poza [...]. W skardze wskazano, że L. K. nie posiadał żadnych nieruchomości w [...]. Z odwołania A. M. i W. M. z dnia [...] maja 1998 r. wynika, że H. i L. K. mieli w [...] centrum życiowe, [...]. Z oświadczeń R. K. z dnia [...] czerwca 1998 r. i A. C. z dnia [...] sierpnia 1999 r. wynika, że H. i L. K. do końca 1939 r. utrzymywali kontakty z rodziną R. K. oraz z A. C. i jej rodziną. Z książki meldunkowej wynika, że L. K. był [...].

Z przedłożonych dowodów nie wynika jasno, gdzie skupiał się główny zakres działalności L. K. i gdzie miał on siedzibę główną lub wykonywał swój zawód. L. K. był [...]. Był [...], lecz nie udało się ustalić, która z tych działalności miała charakter przeważający i w którym miejscu była wykonywana.

Wobec tego – zdaniem Sądu – ustalenie miejsca zamieszkania L. K. należało przyjąć na podstawie tego co jest pewne, tzn. miejsca położenia jego majętności, o którym wspomina § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. (...) o meldunkach i księgach ludności. Z akt sprawy wynika, że L. K. był właścicielem lub współwłaścicielem kilku nieruchomości położonych w [...], tj. przy ul. [...] ([...]) - gruntu i domu nr [...] (wykaz nieruchomości domów i gruntów). Brak natomiast dowodu na to, że L. K. był właścicielem nieruchomości położonych w [...], w szczególności mieszkania nr [...] przy ul. [...].

Skoro zatem majętność L. K. znajdowała się w [...], to tam było jego miejsce zamieszkania przed wybuchem II wojny światowej, w dniu 1 września 1939 r. i do czasu opuszczenia byłego terytorium RP. Okoliczność tę potwierdzają wskazane wyżej oświadczenia, wskazujące na utrzymywanie kontaktów towarzyskich z mieszkańcami [...], dokonywanie opłat za korzystanie z nieruchomości, miejsce nauki H. K. i miejsce pochówku S. K., a zwłaszcza oświadczenie samego L. K. złożone w 1937 r. w Sądzie Okręgowym w [...], wskazujące, że jego prawnym miejscem zamieszkania jest [...] i adres zamieszkania - ul. [...]. Mając na uwadze treść przepisu art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych należało przyjąć, że miejscem zamieszkania H. K. było [...] jako miejsce zamieszkania jej męża L. K.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Minister Skarbu Państwa nie dokonał wszechstronnej i dokładnej analizy stanu faktycznego sprawy i przez to wadliwie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w jego całokształcie w aspekcie przesłanki miejsca zamieszkania właścicieli pozostawionego mienia przez co naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa w zw. z art. 2 pkt 1 lit. c) ustawy w zw. z § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. (...) o meldunkach i księgach ludności oraz art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Minister Skarbu Państwa przypisał zbyt duże znaczenie okolicznościom wynikającym z [...] dokumentów meldunkowych i danych niezbędnych do uzyskania dowodu osobistego i pominął argumenty i dowody zgłaszane przez strony postępowania. Organ zupełne pominął możliwość ustalenia miejsca zamieszkania L. K. w oparciu o miejscowość położenia jego majętności, w sytuacji braku możliwości precyzyjnego ustalenia, gdzie w przeważający sposób koncentrowała się działalność L. K., a w konsekwencji błędnie ustalił miejsce zamieszkania jego żony H. K.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Minister Skarbu Państwa przeprowadzi postępowanie wznowieniowe, mając na uwadze zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną, wskazującą, że L. i H. K. spełnili przesłankę posiadania miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP, o której mowa w przepisie art. 2 ust. 1 ustawy. Minister Skarbu Państwa przeprowadzi postępowanie, co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 Kpa) celem wyjaśnienia, czy w sprawie zostały spełnione pozostałe przesłanki, warunkujące przyznanie A. M., M. M. i K. M. prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP przez H. i L. K. Jeżeli okaże się, że w niniejszej sprawie skarżący spełnią wymogi ustawowe, warunkujące przyznanie prawa do rekompensaty i będą spełnione wszystkie warunki niezbędne do wydania decyzji o przyznaniu prawa do rekompensaty, wówczas Minister Skarbu Państwa uchyli decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2010 r. i poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] [...] maja 2010 r. i wyda nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy, o której mowa w przepisie art. 151 § 1 pkt 2 Kpa.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie skarżącym kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).