Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 178/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-01-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Dnia 5 stycznia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Asesor WSA Arkadiusz Skomra Sędzia WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 stycznia 2022 roku sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...] Burmistrz Gminy M. (zwany dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji") przyznał B. K. (zwany dalej "Skarżącym") świadczenie wychowawcze na jego dwójkę dzieci – A. K. (na okres [...] w wysokości [...] zł/m-c) oraz A. K. (na okres [...] w wysokości [...] zł/m-c).

Pismem z dnia [...] marca 2018 r. Skarżący wniósł o przesyłanie świadczenia wychowawczego na nowy numer konta bankowego przedstawiony w piśmie.

W wyniku weryfikacji numeru PESEL Skarżącego, z dniem [...] lipca 2018 r. Burmistrz powziął wiadomość, że Skarżący jest rozwiedziony. W związku z tym wezwano Skarżącego do wyjaśnienia tej sytuacji.

W dniu [...] lipca 2018 r. wpłynęło pismo I. K., w której oświadczono, że nastąpiło rozwiązanie związku małżeńskiego w trakcie okresu zasiłkowego świadczenia wychowawczego przyznanego na dzieci i pobieranego przez byłego już męża – Skarżącego. Świadczenie wychowawcze jest przesyłane na jej konto. Do oświadczenia dołączono odpis wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] marca 2018 r., sygn. akt [...], w którym rozwiązano małżeństwo I. K. z domu L. oraz Skarżącego (pkt I. sentencji wyroku), wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron: A. K. oraz A. K. powierzono pozwanej (I. K.), pozostawiając powodowi tj. Skarżącemu prawo do współdecydowania o istotnych sprawach dzieci (pkt II. sentencji wyroku) oraz obciążono obie strony kosztami utrzymania i wychowania dzieci i w związku z tym zasądzono od Skarżącego na rzecz dzieci alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie, łącznie [...] zł miesięcznie (pkt III. sentencji wyroku). Odpis wyroku Sądu Okręgowego opatrzono informacją o prawomocności tego orzeczenia z dniem [...] kwietnia 2018 r. Ponadto wystawiono klauzulę wykonalności w zakresie pkt III. sentencji wyroku.

Pismem z dnia [...] lipca 2018 r. Burmistrz zawiadomił Skarżącego o wszczęciu postępowania dotyczącego uchylenia z dniem [...] czerwca 2018 r. decyzji z dnia [...] października 2017 r.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] Burmistrz uchylił z dniem [...] czerwca 2018 r. decyzję z dnia [...] października 2017 r., w której przyznano mu świadczenie wychowawcze na dwójkę jego dzieci.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r. Burmistrz zawiadomił Skarżącego o wszczęciu postępowania dotyczącego wydania decyzji w sprawie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w okresie [...] w wysokości [...] zł miesięcznie oraz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w łącznej wysokości [...] zł na kontro Ośrodka Pomocy Społecznej w M. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. [powinno być 2018 r. – uw. Sądu] nr [...] Burmistrz uznał, że kwota [...]zł pobrana w okresie [...] była nienależna i zobowiązano Skarżącego do jej zwrotu.

W wyniku rozpoznania odwołania od decyzji organu I instancji, decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "SKO w P.", "Kolegium" lub "organem II instancji") uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło za Skarżącym, że Burmistrz nie wykazał w swojej decyzji, że zaistniały stan faktyczny spełnia którąkolwiek z definicji świadczenia nienależnie pobranego sformułowanego w art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zmianami, zwanej dalej "ustawą" [według stanu prawnego na dzień wydanej zaskarżonej decyzji]). Organ I instancji miał zbadać faktyczną sytuację domową Skarżącego, gdyż Skarżący nadal zamieszkuje z byłą żoną i dziećmi.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania, decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] Burmistrz uznał, że kwota wypłacona Skarżącemu w okresie [...] w łącznej wysokości [...] zł była nienależnie pobranym świadczeniem na córkę A. K. i orzekł o zobowiązaniu Skarżącego do zwrotu tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono stan faktyczny. Burmistrz wskazał, że w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania ustalono, że dochód rodziny w 2016 r. uprawniał Skarżącego do otrzymywania świadczenia wychowawczego tylko na drugie dziecko. Stwierdzono, że podatek należny za 2016 r. obciążający byłą żonę Skarżącego był zawyżony. Po weryfikacji tej okoliczności ustalono, że była to kwota [...]zł, a nie jak wcześniej wskazano – [...] zł. W związku z tym łączny dochód po obliczeniu poszczególnych składników wyniósł w 2016 r. [...] zł, na miesiąc – [...] zł, na osobę [...] zł i przekraczał kryterium dochodowe rodziny o [...] zł. Burmistrz stwierdził, że Skarżący świadomie wprowadził go w błąd, co spełnia przesłankę z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy.

W terminowo złożonym odwołaniu Skarżący uznał, że zwrot świadczenia jest rzekomy. Skarżący opisał całą sytuację od 2017 r. Stwierdził, że zaufał pracownikowi Ośrodka Pomocy Społecznej w M., razem z nim wypełnił wniosek o przyznanie świadczenia, wskazując poszczególne dane niezbędne do obliczenia kryterium dochodowego do przyznania świadczenia na pierwsze dziecko. Jak twierdzi Skarżący, wraz z upływem czasu okazało się, że błędnie wypełnił wniosek. Zdaniem Skarżącego, organ I instancji nie sprawdził wówczas, czy złożone przez niego zeznania były zgodne z prawdą, do czego zobowiązywała go treść art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy, według ówczesnego brzmienia. Skarżący uważa, że całą winę ponoszą pracownicy Ośrodka Pomocy Społecznej, którzy błędnie wypełnili pola we wniosku.

Skarżący poddaje w wątpliwość wpływ jego rozwodu z żoną na to, że ma zwrócić świadczenie począwszy od listopada 2017 r.

Decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji stwierdził, że zaszła przesłanka z art. 25 ust. 2 ustawy. W niniejszej sprawie wystąpiły nowe okoliczności – zmiana składu osobowego rodziny (wyrok rozwodowy), a także ponownie przeliczono dochód rodziny w 2016 r. W ocenie Kolegium, Burmistrz prawidłowo ustalił dochód rodziny w 2016 r. Ustalenia te doprowadziły do wniosku, że kryterium dochodowe zostało przekroczone i świadczenie wychowawcze nie przysługiwało Skarżącemu.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł pełnomocnik Skarżącego – adw. D. F.. Decyzja organu II instancji została zaskarżona w całości. Podniesiono zarzut naruszenia:

1) art. 7 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zmianami, zwanej dalej "k.p.a.") poprzez ich pominięcie i przeprowadzenie postępowania bez podjęcia czynności mających na celu wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego, co jednocześnie skutkowało podważeniem zaufania Skarżącego do władzy publicznej;

2) art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy (według brzmienia z dnia [...] października 2017 r.) zgodnie, z którym organ właściwy ustalający prawo do świadczenia wychowawczego jest obowiązany do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji informacji o dochodzie każdego członka rodziny poprzez jego pominięcie i błędne uznanie, iż Skarżący mógł świadomie wprowadzić w błąd urzędnika podczas składania wniosku o świadczenie;

3) art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy poprzez jego uwzględnienie jako podstawę podczas wydawania decyzji ostatecznej, kiedy w istocie przepis ten został uchylony w dniu [...] lipca 2019 r., czyli jeszcze zanim decyzję wydał organ I instancji oraz SKO w P.;

4) art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy poprzez jego błędne zastosowanie i błędne uznanie, iż Skarżący świadomie wprowadził w błąd urzędnika, kiedy w rzeczywistości brak było po jego stronie jakichkolwiek negatywnych zachowań, a organ w żadnym stopniu nie wykazał, że do wypłaty świadczenia doszła na skutek świadomego i celowego wprowadzenia w błąd urzędnika Ośrodki Pomocy Społecznej, co więcej w aktach sprawy widnieją dokumenty potwierdzające ustalenie i weryfikację dochodów w rodzinie wnioskodawcy;

5) art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy poprzez błędne uznanie, iż świadczenie wychowawcze wypłacono mimo braku prawa do tego świadczenia, kiedy w rzeczywistości nie wystąpiły żadne zachowania po stronie wnioskodawcy, które mogłyby podważać prawo do świadczenia oraz nie było z jego strony żadnej świadomości, że świadczenie jest nienależne, w szczególności przed dniem uprawomocnienia się wyroku sądowego w dniu [...] kwietnia 2018 r.

Na tej podstawie, Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzję Burmistrza, ewentualnie uchylenie w całości obu decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Skarżący wniósł także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie zarzuty okazały się zasadne.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy". Składając skargę, pełnomocnik Skarżącego zaznaczył, że wnosi o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym tj. bez przeprowadzania rozprawy. W odpowiedzi na skargę SKO w P. nie zanegowało tego wniosku. Z tych względów, zarządzeniem z dnia [...] grudnia 2021 r. Przewodniczący Wydziału II. tut. Sądu wyznaczył termin posiedzenia niejawnego na dzień [...] stycznia 2022 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja SKO w P. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Analiza zarzutów podniesionych w skardze doprowadziła Sąd w składzie orzekającym do przekonania, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Sąd nie spełnił jednak wszystkich oczekiwań Skarżącego, gdyż nie podzielono wszystkich zarzutów. Twierdzenie o zasadności skargi wynika z następującej argumentacji.

Skarżący jako ojciec dwójki dzieci uzyskał świadczenie wychowawcze na swoje córki na okres [...]. Decyzją z dnia [...] października 2017 r. przyznano Skarżącemu wnioskowane świadczenie uznając, że sytuacja dochodowa jego i jego rodziny uprawnia go do pozyskania świadczenia również na pierwsze dziecko (w obowiązującym wówczas stanie prawnym, spełnienie kryterium dochodowego uprawniało rodzica do uzyskania świadczenia na pierwsze dziecko). Decyzja została wydana w oparciu o przedłożone przez Skarżącego dokumenty poświadczające sytuację majątkową całej rodziny. Z dokumentów wynikało, że tylko była żona Skarżącego – I. K. uzyskała przychód w roku 2016. Organ I instancji ustalił w oparciu o rzeczoną dokumentację, że dochód miesięczny na osobę w rodzinie w roku 2016 wynosił [...] zł, co uprawniało Skarżącego do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, gdyż kryterium dochodowe stanowiło wówczas [...] zł (zgodnie z pouczeniem zawartym w formularzu).

Należy dodać, że decyzja o przyznaniu świadczenia wychowawczego wydana w 2017 r. nie zawierała pouczenia, że świadczenie wychowawcze uważa się za nienależnie pobrane, gdy zostało wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Co istotne, na żadnym etapie postępowania Skarżący nie został pouczony o braku prawa do pobierania tego świadczenia w sytuacji wystąpienia okoliczności, które oznaczają jego nienależne pobieranie.

Zarówno Burmistrz jak i Kolegium uznały, że Skarżący wprowadził w błąd pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej w M., kiedy składał wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego. Wprowadzenie w błąd miało polegać na tym, że Skarżący podał nieprawidłowe dane, które doprowadziły do przyznania świadczenia na pierwsze dziecko, co nie mogło mieć miejsca, bowiem w rzeczywistości rodzina przekraczała kryterium dochodowe. Sąd nie podziela tej argumentacji organów. Istotnie, Skarżący wskazał błędne dane, co jest bezsporne. Znamienne jest jednak to, że jeszcze przed wydaniem decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego organ I instancji dysponował dokumentem, który przeczył oświadczeniu Skarżącego, co do wysokości podatku dochodowego zapłaconego za rok 2016 przez jego byłą żonę. I. K. oświadczyła, że za rok 2016 zapłaciła kwotę [...]zł (k. 17 akt administracyjnych I instancji), a jednocześnie z wygenerowanej na stronie Ministerstwa Finansów informacji wynikało, że I. K. zapłaciła kwotę [...]zł podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2016. Organ I instancji posiadał tę informację przed wydaniem decyzji o przyznaniu świadczenia.

Sąd w składzie orzekającym podziela zarzut Skarżącego, iż w świetle obowiązującego wówczas art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy, Burmistrz był obowiązany do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji danych niezbędnych do uzyskania świadczenia wychowawczego. Obejmowała ona informacje o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych każdego członka rodziny, udzielanych przez właściwego naczelnika urzędu skarbowego danych o wysokości dochodu, składek na ubezpieczenia społeczne odliczone od dochodu oraz należnego podatku. Oznacza to, że niezależnie od informacji przedstawionych przez Skarżącego, organ I instancji powinien samodzielnie ustalić, czy te informacje są prawdziwe i uwzględnić właściwe, podczas wydawania decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego.

Akta administracyjne I instancji nie pozostawiają wątpliwości, że Burmistrz nie dokonał weryfikacji tych danych, w związku z czym wydano wówczas decyzję obarczoną wadą. Co istotne, wada wynikała z zaniedbania organu I instancji. Jednocześnie, co warto przypomnieć, nie pouczono Skarżącego o braku prawa do pobierania świadczenia, stąd nie miał on świadomości, że pobiera je w sposób nienależny.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji powołano przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy. Uznano, że przesłanką nienależnie pobranego świadczenia było przyznanie i wypłacanie go na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie. "W świetle definicji legalnej, zawartej w art. 30 u.ś.r. [ustawa o świadczeniach rodzinnych – przyp. Sądu], przez »świadczenie nienależnie pobrane« rozumieć należy tylko takie świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Tak jest w przypadku przesłanek określonych w art. 25 ust. 2 pkt 1 do 3 i 5 ustawy z 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci." (wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 152/19, dostępny na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA). Zdaniem Sądu w składzie orzekającym, nie można uznać, aby istotnie zaszły okoliczności z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy. Błąd w przedstawionych danych nie oznacza automatycznie, że osoba składająca oświadczenie (tu: Skarżący) kieruje się złą wolą. Organ I instancji nie udowodnił, że Skarżący kierował się złą wolą i celowo podał nieprawdziwe informacje. Tylko w sytuacji, gdy rzeczone działanie osoby pobierającej świadczenie jest bezsporne (obiektywne) można mówić o ziszczeniu się przesłanki z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy. Burmistrz po prostu przyjął, że skoro wpisano błędne informacje to musiało to oznaczać próbę pozyskania świadczenia mimo braku prawa do tego. Taki wniosek jest niedopuszczalny i nie może stanowić uzasadnienia wydanej decyzji.

Należy wyraźnie podkreślić, że organ I instancji był zobowiązany do zweryfikowania danych przedstawionych przez Skarżącego, jednakże nie uczynił tego i oparł swoje rozstrzygnięcie na podstawie błędnych danych. Zaniechanie ze strony organu nie może oznaczać przerzucenia odpowiedzialności za prawidłowość danych na Skarżącego, podczas gdy organ miał obowiązek zweryfikowania ich na podstawie obowiązującego wówczas art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Sąd w składzie orzekającym podziela także zarzut naruszenia art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy. Kolegium wydając swoją decyzję powołało się na przepis, który już nie obowiązywał, co jest dla Sądu niezrozumiałe. Należy przypomnieć, że organ administracji publicznej (zarówno rozpoznawczy jak i odwoławczy) jest zobowiązany do wydawania decyzji na podstawie stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dniu rozstrzygania sprawy administracyjnej, co wynika z zasady praworządności określonej w art. 6 k.p.a. (zob. np. wyrok NSA z dnia 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 3977/18, dostępny w CBOSA). Nie było bowiem żadnego przepisu intertemporalnego, który uprawniałby organ administracji publicznej do rozstrzygania sprawy administracyjnej w oparciu o przepis, który w dniu orzekania stracił moc obowiązującą. Przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy utracił moc obowiązującą z dniem [...] lipca 2019 r., a więc zanim nawet orzekał organ I instancji. Oznacza to, że powołany przepis nie mógł stanowić podstawy normatywnej zaskarżonej decyzji. Co więcej, należy podkreślić za Skarżącym, że przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy został przywołany dopiero w postępowaniu odwoławczym. Organ I instancji nie uznał tego przepisu za podstawę rozstrzygnięcia, co dodatkowo wskazuje na rozbieżności w argumentacji organów.

Podsumowując dotychczasowe rozważania Sądu, należało stwierdzić, że przesłanka z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy nie miała miejsca. Przerzucanie odpowiedzialności na Skarżącego i przypisywanie mu świadomego działania celem wywołania po stronie organu błędnego przekonania o jego sytuacji majątkowej nie może mieć miejsca w sytuacji, gdy organ administracji publicznej będąc zobowiązanym do zweryfikowania prawdziwości tych danych przedstawionych z wnioskiem inicjującym postępowanie administracyjne, nie zrobił tego (art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy [według brzmienia w dniu [...] października 2017 r.] oraz art. 7 k.p.a.). Przedstawienie błędnych informacji nie oznacza automatycznie, że wnioskodawca kieruje się niecnymi zamiarami i działa na szkodę organu poprzez uzyskanie świadczenia, do którego wie, że nie ma prawa.

Odnosząc się do ostatniego zarzutu podniesionego w skardze, Sąd w składzie orzekającym uznał jego częściową niezasadność. Skarżący powołał zarzut naruszenia art. 26 ust. 2 pkt 6 ustawy. Stwierdził bowiem, że błędnie uznano, iż świadczenie wychowawcze wypłacono mimo braku prawa do tego świadczenia, kiedy w rzeczywistości nie wystąpiły żadne zachowania po stronie wnioskodawcy, które mogłyby podważać prawo do świadczenia oraz nie było z jego strony żadnej świadomości, że świadczenie jest nienależne, w szczególności przed dniem uprawomocnienia się wyroku sądowego w dniu [...] kwietnia 2018 r. [powinno być "[...] kwietnia 2018 r." – uw. Sądu].

W tym miejscu należy powołać art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy. Wskazany przepis stanowi: "Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a". Nie ulega wątpliwości, że z dniem [...] kwietnia 2018 r. uprawomocnił się wyrok rozwodowy, w którym wskazano, że władzę rodzicielską nad dziećmi ma sprawować I. K.. Powierzenie władzy rodzicielskiej oznacza, że rodzic, czy też opiekun prawny decyduje o sprawach wychowawczych i opiekuńczych nad dzieckiem. Obejmuje to także miejsce zamieszkania. Skoro I. K. sprawuje władzę rodzicielską nad córkami, oznacza to, że dzieci powinny zamieszkiwać z nią i pozostawać na jej utrzymaniu. Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w którym stwierdzono, że: "Istnienie prawomocnego orzeczenia sądowego w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu dzieci przy matce czy powierzenie jej wykonywania władzy rodzicielskiej nad dziećmi przesądza ustalenie do kogo należy uprawnienie do świadczenia wychowawczego na te dzieci." (wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 646/19, dostępny w CBOSA). Celem ustawy jest przyznanie świadczenia temu z rodziców, który zamieszkuje z dzieckiem/dziećmi i sprawuje nad nim/nimi opiekę, a dziecko/dzieci pozostają na utrzymaniu tegoż rodzica. Skoro władza rodzicielska przysługuje matce dzieci, należy uznać, że od dnia wydania wyroku rozwodowego Skarżący nie może pobierać już świadczenia wychowawczego. Warto zaznaczyć, że Skarżący chociaż wskazuje, że przedstawił Burmistrzowi nowy numer rachunku bankowego i przekazuje pieniądze matce swoich dzieci, to nie oznacza to, że przysługuje mu rzeczone świadczenie. Przepis art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy wyraża alternatywę rozłączną poprzez spójnik "albo", co oznacza, że tylko jedno z rodziców może otrzymać świadczenie wychowawcze. Tym rodzicem jest ten z nich, który zamieszkuje z dzieckiem/dziećmi i utrzymuje je. Sąd nie twierdzi, że Skarżący nie utrzymuje dzieci i nie opiekuje się nimi. Jest przecież do tego zobowiązany poprzez wypłatę alimentów, a także może współdecydować o istotnych sprawach jego córek. Nie jest istotne także, czy Skarżący nadal zamieszkuje z dziećmi. Konieczne jest bezsporne ustalenie, który z rodziców (matka, ojciec, czy oboje rodziców) sprawuje opiekę nad dziećmi czy też mówiąc inaczej, na którym z rodziców spoczywa ciężar utrzymania i wychowania dzieci. Należy się przy tym posłużyć kilkoma kryteriami, które pozwolą na jednoznaczne ustalenie, który z rodziców (opiekunów faktycznych dziecka albo opiekunów prawnych dziecka) rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem, takimi jak: posiadanie władzy rodzicielskiej, wspólne zamieszkiwanie i przebywanie z dzieckiem, zaspokajanie jego potrzeb bytowych, wychowawczych i emocjonalnych, wychowanie i utrzymanie. Wszystkie te kryteria powinny wystąpić kumulatywnie (wyrok WSA w Łodzi z dnia 20 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 573/21, dostępny w CBOSA). Należy zauważyć, że tylko w odniesieniu do I. K., wyżej wymienione okoliczności zostały spełnione łącznie. Chociaż wiele z nich spełnia także Skarżący, nie da się stwierdzić, że przysługuje jemu prawo do świadczenia wychowawczego na swoje córki. To prawo istotnie wygasło z momentem wydania wyroku rozwodowego.

W tym miejscu należy powołać treść art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 ze zmianami, zwanej dalej "k.p.c."), zgodnie z którym: "Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby". Z kolei przepis art. 366 k.p.c. wyraża powagę rzeczy osądzonej (res iudicata) – "Wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami". Sąd Najwyższy uznał, że prawomocność materialna urzeczywistnia skutek wynikający z prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego. "Skutek pozytywny (materialny) rzeczy osądzonej przejawia się w tym, że rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu (rzecz osądzona) stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika. Sądy rozpoznające między tymi samymi stronami nowy spór muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto to w prawomocnym, wcześniejszym wyroku, a więc w ostatecznym rezultacie procesu uwzględniającym stan rzeczy na datę zamknięcia rozprawy." (wyrok SN z dnia 5 października 2021 r., sygn. akt I NSNc 49/19, dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 3275926). Wskazane orzeczenie Sądu Najwyższego oznacza zatem, że każdy organ władzy państwowej (niezależnie czy jest to sąd czy organ administracji publicznej albo inny podmiot władzy publicznej) jest zobowiązany do uznawania skutku prawnego, jaki z niego wynika i nie może kwestionować tegoż rozstrzygnięcia.

Skoro Sąd Okręgowy w P. prawomocnie orzekł o rozwiązaniu małżeństwa i powierzył władzę rodzicielską nad dziećmi I. K., należy uznać, że to na niej spoczywa obowiązek sprawowania opieki, to ona utrzymuje je, a więc w świetle art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, to jej przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, ponieważ ustawodawca wiąże prawo do tego świadczenia z wystąpieniem tychże okoliczności. To z kolei prowadzi do wyartykułowanego już wniosku, że od dnia wydania powołanego wyroku, Skarżący utracił prawo do pobierania świadczenia wychowawczego, co z kolei wpisuje się w przepis art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy. W przypadku tej przesłanki, wiedza Skarżącego o nienależnie pobieranym świadczeniu nie ma żadnego znaczenia, bowiem Skarżący nie uzyskałby świadczenia wychowawczego, gdyby w tych samych okolicznościach ubiegał się o jego przyznanie. Z tego względu, nie można było zgodzić się z zarzutem Skarżącego w zakresie, w jakim niezasadnie zastosowano art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy w odniesieniu do okresu po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego.

Na marginesie należy zaznaczyć, że skutkiem niniejszego wyroku będzie znaczące zmniejszenie kwoty, jaką Skarżący powinien zwrócić Burmistrzowi z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Organ I instancji uchylił prawo do świadczenia z dniem [...] czerwca 2018 r., a Sąd w składzie orzekającym uznał, że świadczenie przysługiwało mu do dnia wydania wyroku, ponieważ nie doszło do spełnienia przesłanki z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności skargi, mimo iż nie wszystkie zarzuty zostały wzięte pod uwagę. Zaskarżona decyzja w obecnym kształcie nie odpowiada prawu. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I. sentencji wyroku).

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800). Sąd zasądził kwotę [...]zł, co stanowi równowartość wynagrodzenia adwokata reprezentującego Skarżącego w postępowaniu przed sądem I instancji (pkt II. sentencji wyroku).

Ponownie rozpoznając sprawę, organ II instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim Kolegium uzna, że w okresie obejmującym dzień przyznania świadczenia wychowawczego, aż do dnia wydania wyroku rozwodowego, Skarżący zasadnie pobierał świadczenie wychowawcze, ponieważ nie spełniła się przesłanka z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy. Ponadto SKO w P. uzna, że prawo do pobierania świadczenia wychowawczego odpadło z momentem wydania wyroku rozwodowego i w tym zakresie orzeknie o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia począwszy od tego dnia.