Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 497/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 86 ust. 3,  ust. 1  pkt 2,  art. 93 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 85
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - t.j,

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Brarbara Brandys - Kmiecik Sędzia WSA Adam Gołuch po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 lutego 2022 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej "A" w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna "A" w B., po rozpoznaniu odwołania skarżącego W. M. od decyzji Komisji Stypendialnej "A" w B. z [...]r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania mu stypendium dla osób [...] na rok akademicki 2020/2021, utrzymała tę decyzję w mocy.

W podstawie prawnej powołała art. 86 ust. 1 pkt. 2 oraz ust. 2 i 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020r. poz. 85 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 poz. 256 ze zm.) oraz Regulamin świadczeń dla studentów "A", wprowadzony Zarządzeniem Nr [...] Rektora "A" z [...] r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 86 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 poz. 85 ze zm.) Rektor przekazał uprawnienia w sprawie przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-3, w tym stypendium dla osób [...], Komisji Stypendialnej. Przekazanie nastąpiło poprzez powołanie 15-osobowej Komisji Stypendialnej "A" w B. na podstawie pism z [...] r.

Wnioskiem z [...] r. skarżący zwrócił się o przyznanie stypendium dla osób [...] na rok akademicki 2020/2021 na podstawie dołączonego do wniosku orzeczenia o stopniu [...].

Komisja Stypendialna [...] r. rozpoznała złożony wniosek decyzją nr [...] i odmówiła przyznania wnioskodawcy tego stypendium. Wskazała, że wnioskodawca nie spełnia warunków wskazanych w § 1 ust. 5 pkt 1 Regulaminu świadczeń dla studentów "A". Zgodnie z dyspozycją tego przepisu, stypendium dla osób [...] przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Oznacza to, że łączny okres, w którym dana osoba może otrzymywać świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane - nie może przekroczyć 6 lat, tj. 72 miesięcy. Termin ten biegnie również wówczas, gdy dana osoba znajduje się na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. W przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu jest kontynuowane, a nie rozpoczyna się od nowa. Ponieważ wnioskodawca przekroczył maksymalny czas ubiegania się o przyznanie świadczenia, nie nabył zatem prawa do jego otrzymania.

Od tego rozstrzygnięcia skarżący wniósł odwołanie. Wyraził pogląd, że 6-letni termin przysługiwania świadczeń stypendialnych, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n należy liczyć jedynie za okres faktycznego pobierania stypendium, a nie za cały rok kalendarzowy. Zarzucił, że Komisje Stypendialne niezasadnie zaliczyły do 6-letniego okresu studiów okres kiedy nie posiadał statusu studenta.

Przedstawił też wyliczony przez siebie okres pobierania stypendium dla osób [...], który wynosi 36 miesięcy i w związku z tym stwierdził, że nie przekroczył okresu 6 lat (72 miesiące) pobierania stypendium.

Podniósł także, że w jego przypadku ma zastosowanie art. 85 ust. 1 pkt 2 u.p.s.w.n, który przyznaje prawo do świadczenia w przypadku gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów tylko na jednym kolejnym kierunku studiów, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Oświadczył, że jego [...] istnieje od [...]r., a w tym okresie był studentem i nie przekroczył okresu 6 lat pobierania stypendium.

Odwoławcza Komisja Stypendialna zaskarżoną decyzją utrzymała w mocy decyzję organu I instancji.

Podniosła, że zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, wyrażonym na stronie internetowej ministerstwa (https://www.eov.pl/web/nauka), świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zdaniem ministerstwa oznacza to: "łączny okres (nie przekraczający 6 lat kalendarzowych, tj. 72 miesięcy) w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane, Tym samym dla biegu tego okresu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czyje pobiera. 6-letni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwilą złożenia ślubowania. Termin ten biegnie również wówczas, gdy osoba znajduje się na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. W przypadku przerwania studiów (skreślenia z listy studentów) i ponownego ich rozpoczęcia, liczenie okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa.

Do 6-cio letniego okresu przysługiwania świadczeń wlicza się także okresy studiowania sprzed wejścia w życie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tj. sprzed 1 października 2018r.).

Od powyższych zasad został ustanowiony wyjątek dotyczący prawa do stypendium dla osób niepełnosprawnych. W przypadku, gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, student może otrzymać stypendium dla osób niepełnosprawnych jeszcze na jednym kolejnym kierunku studiów przez okres nieprzekraczający 6 lat. Przy ocenie prawa do stypendium dla osób niepełnosprawnych na kolejnym kierunku studiów istotny jest moment powstania niepełnosprawności, a nie data wydania orzeczenia potwierdzającego powyższy fakt. Datę lub okres powstania niepełnosprawności można określić np. na podstawie treści w/w orzeczenia."

Odwoławcza Komisja stypendialna uznała, że w przypadku wnioskodawcy 6-letni okres studiów, w czasie którego przysługuje prawo do stypendium należy liczyć według danych zawartych w systemie [...], tj. od dnia [...] r. Zaznaczył, że w okresie od [...]r. do dnia składania wniosku o przyznanie świadczenia tj. do dnia [...]r. łączny okres studiowania wnioskodawcy wyniósł 132 miesiące (tj. [...] lat), na 29 różnych kierunkach studiów, wliczając w to okresy studiowania sprzed wejścia w życie ustawy Prawo o szkolnictwie i nauce. Wnioskodawca, jak wynika z przedłożonej dokumentacji studiuje od [...] r. zgodnie z zaświadczeniem o stanie odbytych studiów wyższych z [...] r. W nawiązaniu do art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. stwierdził, że okres studiowania wnioskodawcy przekroczył ustawowy limit 12 lat i w związku z tym utracił on prawo otrzymania świadczenia stypendialnego na kolejne lata studiów. Łączny okres studiowania wynosi obecnie 20 lat.

Jak wynika z analizy zapisów w systemie [...] wnioskodawca w analizowanym okresie studiował na wielu kierunkach studiów (29 kierunków studiów od [...] r. do dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia [...]r.). Ponadto studiował wcześniej, przed wprowadzeniem systemu [...], na kierunku [...] przez okres 9 lat, od [...] r. Wbrew oświadczeniu wnioskodawcy, iż okres studiowania w jego przypadku wynosi 4 lata (36 miesięcy), już z informacji zwartych w systemie [...] okres ten wynosi 11 lat (132 miesiące) za okres od [...] r.

Odwoławcza Komisja Stypendialna przywołała także wyrok WSA w Gliwicach sygn. akt III SA/GI 247/20 z 20 sierpnia 2020r., gdzie w analogicznym stanie faktycznym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach potwierdził prawidłowość ustaleń Komisji Stypendialnych "A" w B. w przedmiocie ubiegłorocznego odwołania wnioskodawcy w sprawie odmowy przyznania stypendium dla osób [...] na rok akademicki 2019/2020.

Na to rozstrzygnięcia skarżący wniósł skargę do WSA w Gliwicach.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenia, które miały znaczny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 86 ust 1 pkt 2., art. 93 ust 2 pkt. 1 i art. 93 ust. 4 i art. 95 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez ich błędną wykładnię polegającą na błędnym ustaleniu, że do obliczania 6-letniego terminu pobierania stypendium dla osób niepełnosprawnych (72 miesiące) należy wliczyć również okresy studiowania, w których nie było pobierane stypendium dla osób niepełnosprawnych, a także poprzez błędne wliczanie okresów studiowania i pobierania stypendium dla osób niepełnosprawnych przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed dniem 1 października 2019 r.,

2. Regulaminu świadczeń dla studentów "A" w B., a w szczególności par. 1 ust. 5 pkt 1 i punkt 2 tego Regulaminu,| poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że do obliczania 6- letniego terminu pobierania stypendium dla osób niepełnosprawnych (72 miesiące) należy wliczyć również okresy studiowania, w których nie było pobierane stypendium dla osób niepełnosprawnych, a także poprzez błędne wliczanie okresów studiowania i pobierania stypendium dla osób niepełnosprawnych przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed dniem 1 października 2019 r.,

3. art. 7, 77, 80 kpa poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału w sprawie, która skutkowała błędnym ustaleniem okresu, który należy wliczać do 6-lat pobierania stypendium, tj. wliczenia okresu studiowania, a nie faktycznego pobierania stypendium.

Wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji ją poprzedzającej,

2. zasądzenie od organu kosztów postępowania wg norm przepisanych,

3. przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,

4. rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym,

5. zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że niezasadne jest wliczenie do okresu pobierania stypendium okresów tego pobierania przypadających przed [...]r., gdyż prawo nie działa wstecz. Stanowisko Ministerstwa Edukacji i Nauki, nakazujące wliczanie do okresu pobierania stypendium również okresów przypadających przed wejściem w życie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce uznał za sprzeczne z tą zasadą. Podniósł nadto, że nie jest to obowiązujące źródło prawa.

Stwierdził, że jest studentem I roku studiów stacjonarnych, a ponadto jest osobą [...] o [...] stopniu [...] - orzeczenie z [...] r., z ustaloną [...] od [...] r. do [...] r. Tym samym skoro [...] w stopniu [...] istniała w chwili rozpoczęcia nauki na wskazanym kierunku studiów i po wejściu w życie ustawy prawo o szkolnictwie wyższym, to spełnia wszystkie warunki do przyznania mu stypendium dla osób [...] na rok akademicki 2020/2021.

Powołał się na orzecznictwo administracyjne, z którego wynika, że przysługiwania stypendium nie jest równoznaczny z okresem studiowania. Tym samym niezasadne jest równoważenie tych pojęć, a opinia Ministerstwa Edukacji i Nauki jest niezgodna z tymi orzeczeniami.

Wyjaśniając kwestię czasu powstania [...] wskazał, że pierwszą decyzję o orzeczeniu o umiarkowanym stopniu [...] na 3 lata otrzymał [...] r., w którym ustalony stopień datuje się od [...] r. do [...]r. Wtedy miał ustalony stopień [...], a [...] istnieje od [...] r. [...] roku otrzymał kolejne orzeczenie, tym w razem o stopniu [...] na 2 lata, a ustalony stopień datuje się od [...]r. do [...] r. Zaś [...] r. otrzymał orzeczenie w stopniu [...], ustalony stopień [...] datuje się od [...] r., orzeczenie wydane jest do [...] r. Stwierdził, że stypendium pobierał łącznie przez okres 4 lat, a dokładnie 36 miesięcy (4x9 miesięcy). W związku z tym nie przekroczył okresu 6 lat (72 miesięcy) pobierania stypendium. Stypendia były pobierane począwszy od roku akademickiego 2015/2016 do roku akademickiego 2018/2019, czyli przed wejściem w życie przepisów stypendialnych w rozumieniu nowej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z 20 lipca 2018 r., w każdym przypadku przez okres 9 miesięcy. Czyli pobierał stypendia przez okres 4 lat kalendarzowych tj. 36 miesięcy (4x9 miesięcy), a wszystko to było przed [...] roku.

Wskazał, że pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie można podzielić poglądu, że dla biegu okresu w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera.

Po pierwsze zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie stypendium, ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego stypendium. Oznacza to, że aby świadczenie przysługiwało, muszą zostać spełnione co najmniej trzy warunki: 1) ubiegający się musi mieć status studenta; 2) musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc 3) musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.

Po drugie takie rozumienie wynika z uzasadnienia projektu p.s.w.n., które odnosi się do pobierania stypendiów, czyli do stypendiów przyznanych. Jak bowiem wskazał projektodawca, "w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg [...] nie dłużej niż przez 6 lat". Zdaniem skarżącego, mając na uwadze powyższe wyniki wykładni językowej nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania prawa do świadczenia", o którym mowa w p.s.w.n. z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie". Kolejnym istotnym zagadnieniem jest sposób liczenia 6-łetniego okresu, w którym student może pobierać stypendia. W związku z tym, iż z samym statusem studenta nie wiąże się przysługiwanie świadczeń stypendialnych, nie sposób uznać, że z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec wspomniany 6 letni termin. Stąd też należy go odnosić do okresu kiedy rzeczywiście studentowi świadczenie przysługiwało w rozumieniu wyżej przedstawionym. Ponadto zgodnie z art. 92 ust. 1 p.s.w.n. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych oku kalendarzowego, student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny okres to 10 miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko, zbieżne w wykładnią Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Ogranicza ono prawo do świadczeń do jednego kierunku studiów pierwszego i drugiego stopnia i ma funkcję dyscyplinującą do terminowego ukończenia studiów.

W piśmie procesowym z [...] r. skarżący wniósł o zwrot odpowiedzi na skargę jako złożoną przez podmiot nieuprawniony, gdyż skarżonym organem jest Odwoławcza Komisja Stypendialna, a odpowiedź na skargę podpisał Rektor. Formułował także szereg kolejnych zarzutów odnośnie zaskarżonej decyzji. Zarzucił, że narusza ona:

1. art. 7 kpa, 8 kpa, 9 kpa , 10 kpa, 75 kpa, 77 § 1 kpa oraz 80 kpa poprzez;

a) nieustalenie okresu pobierania przez skarżącego stypendium dla osób niepełnosprawnych, a poprzestaniu jedynie na ogólnym wskazaniu okresu studiowania przez skarżącego,

b) brak podania składu, który rozpoznawał wniosek studenta, a tym samym uniemożliwienie zweryfikowania prawidłowości podejmowanej decyzji, bowiem nie wiadomo czy większość w składzie podejmującym decyzję stanowili studenci, a ponadto brak wskazania składu komisji należy odczytywać jako brak podania składu organu,

c) brak ustalenia, że niepełnosprawność skarżącego powstała w trakcie studiów,

d) brak rozdzielenia okresów studiowania i pobierania stypendium dla osób [...] na okresy sprzed i po wejściu w życie ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tj. [...] r.,

co doprowadziło organy do nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie polegającego na błędnym ustaleniu okresów studiowania i pobierania stypendium, a także nieprawidłowym ustaleniu, że niepełnosprawność nie powstała w trakcie studiów, a także na błędnym ustaleniu, że stypendium przysługuje przez okres 6 lat studiowania, w sytuacji gdy można je pobierać przez 6 lat, a skarżący otrzymywał je jedynie przez 36 miesięcy,

2. art. 86 ust. 3 poprzez brak wskazania w treści decyzji składu, który podejmował decyzję w stosunku do studenta, a tym podjęcie decyzji jednoosobowo przez przewodniczącego komisji, w sytuacji, gdy większość w składzie podejmującym decyzję stanowią studenci,

3. art. 104 kpa, 107 § 1 i 3 kpa oraz 11 kpa poprzez brak wskazania organu, który podejmował zaskarżoną decyzję, a mianowicie podania z imienia i nazwiska osób, które rozstrzygnęły sprawę studenta, a tym samym brak prawidłowego wskazania organu stypendialnego,

4. art. 104 kpa, 107 § 1 i 3 kpa oraz 11 kpa poprzez nierozpoznanie odwołania skarżącego, a w szczególności brak odniesienia się do zarzutów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, tj. zarzutów dotyczących tego, że do 6-letniego okresu pobierania stypendium należy wliczyć jedynie okresy faktycznego pobierania stypendium,

5. art. 15 kpa poprzez brak dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy, a w szczególności poprzez brak odniesienia się do zarzutów strony, które zostały podniesione w odwołaniu, bowiem organ drugiej instancji ograniczył się jedynie do ustalenia prawidłowości wcześniejszej decyzji Komisji,

6. art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez nieprawidłową wykładnię i uznanie, że stypendium dla osób niepełnosprawnych przysługuje maksymalnie przez 6 lat studiowania, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że okres 6 lat należy liczyć jako okres pobierania stypendium,

7. art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez błędną wykładnię i zaliczenie do pobierania stypendium i studiowania okresu sprzed wejścia wżycie ustawy (1 października 2019 r.), w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia powinna prowadzić do wniosku, że należy rozdzielić te okresy i uwzględnić wyłącznie okres po wejściu w życie ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce,

8. art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 93 ust. 4 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez nieprawidłową wykładnię i błędne ustalenie, że niepełnosprawność studenta nie powstała w trakcie studiów, w sytuacji, gdy niepełnosprawność skarżącego powstała w trakcie studiów, co wynika z przedłożonego zaświadczenia, a tym samym skarżący może pobierać stypendium na kolejnym kierunku studiów,

9. Zarządzenie Nr [...] Rektora "A" z [...] r. w sprawie regulaminu świadczeń dla studentów "A" w B., a w szczególności:

a) § 3 ust. 8 Regulaminu poprzez brak wskazania jaką większością została podjęta decyzja, a tym samym przyjęcie, że decyzja została podjęta jednoosobowo przez przewodniczącego komisji stypendialnej,

b) § 3 ust. 4 Regulaminu poprzez brak wskazania składu komisji, a tym samym nieprawidłowe oznaczenie organu,

c) § 1 ust. 5 pkt 1 Regulaminu poprzez zastosowanie przepisu sprzecznego z przepisem ustawy poprzez uznanie, że okres 6 lat otrzymywania stypendium należy liczyć jako okres studiowania, a nie faktycznego pobierania stypendium

Wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej,

2. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego,

3. rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

W piśmie procesowym z [...]r. Rektor wyjaśnił, że zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce do zadań Rektora należą sprawy dotyczące uczelni, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych przez ustawę lub statut do kompetencji innych organów uczelni.

W przypadku, gdy doszło do przekazania kompetencji do załatwienia spraw z zakresu pomocy materialnej w Uczelni Komisji Stypendialnej i Odwoławczej Komisji Stypendialnej, organy te są właściwe w sprawach decyzji dot. różnego rodzaju stypendiów i zapomóg oraz odwołań od decyzji i wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy. Natomiast w innych sprawach organem właściwym jest Rektor. Ustosunkował się też do zarzutów podniesionych w uzupełnieniu skargi uznając je za nieuzasadnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek tylko niektóre spośród licznych stawianych jej zarzutów zasługują na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm., dalej: p.u.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi. Stosownie zaś do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) dalej: p.p.s.a., kontrola sądu administracyjnego obejmuje decyzje administracyjne.

Na wstępie Sąd rozpoznał zarzuty formalne.

Odnośnie niewskazania składu organu, który wydał decyzję, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie, czy została ona wydana przez organ uprawniony i we właściwym składzie osobowym, Sąd stwierdził, że tak sformułowany zarzut jest nieuzasadniony.

Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 1 i 8 Kpa, decyzja zawiera m.in. oznaczenie organu administracji publicznej i podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji.

Odnosząc to do zaskarżonej decyzji zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 86 ust. 3 ustawy z 20.07.2018r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020r., poz. 85) – dalej powoływana jako ustawa, oraz § 3 ust. 1 i 3 Regulaminu świadczeń, Rektor przekazał uprawnienia w sprawie przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-3, w tym stypendium dla osób [...] Komisji Stypendialnej. Przekazanie nastąpiło poprzez powołanie Komisji Stypendialnej i Odwoławczej Komisji Stypendialnej "A" w B. na podstawie pism z [...]r. (karty [...] – [...] akt administracyjnych). Komisja ta była zatem kompetentna do wydania decyzji w sprawie stypendium skarżącego i to ten właśnie organ ją wydał, co wynika z treści decyzji. Natomiast z art. 86 ust. 3 zd. 3 ustawy wynika, że przewodniczący komisji jest uprawniony do jej podpisania jednoosobowo, gdyż stanowi, że decyzję podpisuje przewodniczący komisji albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący komisji.

Natomiast co do składu gremium które zajęło stanowisko w przedmiocie stypendium strony zauważyć należy, że na str. [...] – [...] oraz [...] znajduje się protokół z posiedzenia OKS wskazujący, że wzięło w nim udział 11 członków, a decyzja w przedmiocie utrzymania w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji podjęta została jednogłośnie. W aktach znajduje się też lista obecności członków Komisji na tym posiedzeniu, zatem zarzuty co do jej składu i osób głosujących są nieuzasadnione.

Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły m.in. przepisy ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2020 r. poz. 85 ze zm.).

Zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 2 ustawy, student może ubiegać się o stypendium dla niepełnosprawnych. Według postanowień art. 86 ust. 2 ustawy, przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. W myśl art. 93 ust. 2, świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1:

1) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat;

2) nie przysługują studentowi posiadającemu tytuł zawodowy:

a) magistra, magistra inżyniera albo równorzędny,

b) licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia.

I właśnie wokół rozumienia owego "przysługiwania" stypendium koncentruje się spór w sprawie.

Zdaniem organu, powołującego się na interpretację Ministerstwa Edukacji i Nauki, przysługiwanie stypendium należy wiązać z okresem studiowania, a nie jedynie pobierania świadczeń. Skarżący prezentuje wprost przeciwne stanowisko powołując się na liczne wyroki sądów administracyjnych, które utożsamiają termin "przysługiwania" stypendium z jego przyznaniem po spełnieniu kryteriów określonych dla konkretnego rodzaju świadczenia. W tak zarysowanym sporze Sąd podzielił stanowisko strony skarżącej.

Na wstępie podkreślić należy, że wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, a w ślad za nim w powołanych przepisach Regulaminu, należało je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to czy student występował o świadczenie i czy zostało mu ono przez uczelniany organ stypendialny przyznane, tj. czy pobierał świadczenie. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium dla osób niepełnosprawnych), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak art. 87 ustawy wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, art. 89 - warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 - warunki przyznania zapomogi, art. 91 – przesłanki otrzymania stypendium rektora, a art. 359 ustawy warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowany wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.

Przyjęcie poglądu prezentowanego przez organ prowadzi do nieracjonalnych wniosków.

Zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym. Oznacza to, że jeśli student ubiega się o takie stypendium z uwagi na wyróżniające wyniki w nauce może to uczynić najwcześniej w drugim semestrze pierwszego roku studiów, bo dopiero wówczas może się legitymować wynikami w nauce, a więc spełnić przesłanki do uzyskania świadczenia. Podobnie student, którego niepełnosprawność powstała w takcie studiów, dopiero z tą datą spełnił jeden z warunków koniecznych do otrzymania tego rodzaju świadczenia. Natomiast wykładnia Ministerstwa zrównująca okres studiowania z okresem "przysługiwania" świadczeń powoduje, że we wskazanych przykładach świadczenia zainteresowanym już "przysługiwały" (bo byli studentami), choć jeszcze nie spełnili koniecznych przesłanek – nie osiągnęli koniecznej średniej ocen albo nie posiadali w ogóle orzeczenia o niepełnosprawności.

Prezentowane przez Sąd rozumienie przepisów ustawy wynika z uzasadnienia projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, które odnosi się do pobierania stypendiów czy zapomóg, czyli do stypendiów (zapomóg) przyznanych. Jak wskazał projektodawca, "w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg (...) nie dłużej niż przez 6 lat". Mając na uwadze powyższe wyniki wykładni językowej nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania prawa do świadczenia", o którym mowa w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18.06.2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20, wszystkie powołane:orzezeniansa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze, 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, a także w powołanych przepisach Regulaminu, należało odnosić do okresu, w którym student spełniał przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie był beneficjentem takiej pomocy przyznanej mu przez organy uczelni, a nie - jak przyjęły w niniejszej sprawie organy stypendialne - że okres ten każdorazowo liczyć od momentu rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Podkreślić ponownie należy, że skoro z samym statusem studenta ustawa i Regulamin, nie wiąże przysługiwania, otrzymywania świadczeń pomocowych, to bezpodstawne było uznanie, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec 6-letni termin. Stosownie do art. 92 ust. 1 ustawy stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. Skoro pomoc materialna dla studentów przyznawana jest na semestr lub na rok akademicki, to należy przyjąć, że pomoc ta dotyczy takich właśnie okresów, a zatem skoro rok akademicki składa się z dwóch semestrów, to w przypadku, gdy student nie korzysta z pomocy stypendialnej w całym roku akademickim - w dwóch semestrach, lecz tylko w jednym z semestrów, to tym samym nie można zaliczyć semestru, w którym student nie otrzymuje pomocy, nie pobiera świadczenia do 6-letniego okresu uprawniającego go do otrzymywania świadczeń, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy.

Organy stypendialne wobec zastosowania błędnej wykładni powołanych przepisów ustawy jak Regulaminu świadczeń nie badały przez jaki okres skarżący pobierał stypendium poprzestając na ustaleniu, że studiuje już dłużej niż 6 lat, co jest ustaleniem prawnie irrelewantnym. Biorąc pod uwagę, że skarżący nie wyczerpał 6-cio letniego okresu studiowania, bez znaczenia pozostaje, czy ubiega się o stypendium na tym samym czy innym (kolejnym) kierunku, niż pobierał je wcześniej, co zarzucał pełnomocnik w uzupełnieniu skargi. Po prostu jako osoba niepełnosprawna ma prawo korzystać ze świadczeń co najmniej do upływu owego 6-cio letniego okresu, a to było przedmiotem sporu.

Z tego powodu zarzuty skargi dot. naruszenia prawa materialnego tj. art. 86 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy zasługiwały na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja - jako wydana z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy – winna być uchylona. (Podobnie np. wyroki WSA w Gdańsku z 26.08.2020 r., sygn. akt III SA/Gd 461/20, WSA w Łodzi z 12.08.2020 r., sygn. akt III SA/Łd 105/20, WSA w Gliwicach z 15.09.2020r. sygn. akt III SA/Gl 248/20).

Analogicznie uzasadnione okazały się zarzuty odnoszące się do odpowiednich zapisów Regulaminu świadczeń poprzez ich niewłaściwą wykładnię, a to § 1 ust. 5 pkt 1 przez przyjęcie, że 6-cio letni okres przysługiwania świadczeń jest tożsamy z okresem studiowania.

Nie uznał Sąd za usprawiedliwiony zarzutu niezbadania sprawy dwukrotnie i ograniczenie się jedynie do utrzymania w mocy decyzji I instancji. Z treści zaskarżonej decyzji wynika bowiem w sposób oczywisty, że Odwoławcza Komisja Stypendialna rozpoznana sprawę ponownie w jej całokształcie uzasadniając rozstrzygnięcie m.in. wykładnią Ministerstwa i danymi uzyskanymi z systemu [...]. To, że nie podzieliła stanowiska strony nie świadczy jeszcze, że nie rozpoznała sprawy.

Natomiast rozstrzyganie kwestii, czy okres pobierania stypendium przypadający przed wejściem w życie aktualnie obowiązującej ustawy należy wliczać do sześcioletniego okresu przewidzianego ustawą jawi się jako przedwczesne.

Zauważyć bowiem należy, że przedmiotem sporu jest stypendium na rok akademicki 2020/2021. Skarżący stwierdził w jednym ze swych pism, że pobierał stypendium przez okres 4 lat, a ściślej 36 miesięcy (4x9 miesięcy). Oznacza to, że kwestia czy należy wliczać do czasu studiowania okresy sprzed wejścia w życie ustawy nie ma dla rozstrzygnięcia tej sprawy żadnego znaczenia, gdyż – jeśli jest to informacja prawdziwa – to niezależnie od tego, czy przyjęte zostanie zasada wliczania czy niewliczania owego wcześniejszego okresu, to przyznanie stypendium w wymiarze do 6 lat będzie uzasadnione. Natomiast ocena tego stanowiska już w związku z badaną sprawą byłaby wyjściem poza jej granice.

Zgodnie zaś z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Zgodnie z powszechnym stanowiskiem doktryny na sprawę administracyjną w znaczeniu materialnym składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, a zatem przy ustalaniu tożsamości sprawy należy badać te właśnie elementy. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. Zatem o ile w ogóle decyzje w przedmiocie stypendiów za kolejne lata będą wydane, gdzie problem sposobu liczenia sześcioletniego okresu stanie się aktualny, będą one stanowić już inną sprawę administracyjną i podlegać odrębnej kontroli sądu administracyjnego. Po wtóre, zajęcie stanowiska w tym przedmiocie już w chwili obecnej stanowiłoby też swego rodzaju "wykładnię" przepisów ustawy na przyszłość, do czego Sąd nie jest upoważniony.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ weźmie pod uwagę wyżej przedstawione stanowisko.

Z uwagi na stwierdzone naruszenie prawa materialnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.