Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 144/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2019-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 107 par. 1 pkt 6, par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr.) Sędzia WSA Marta Wojciechowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2019 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez Z. P. (dalej jako: skarżący, strona, zobowiązany) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22.02.2019 r., którą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096), [dalej: k.p.a.], w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 300), [dalej: u.s.u.s.] utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Opolu z dnia 9.07.2018 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek:

1) w części finansowanej przez płatnika w łącznej wysokości - 100.552, 92 zł w tym:

- na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres : 11/2005r., 11/2006r.-01/2007 r., 10/2009 r.-01/2010 r., 08/2013 r.-12/2013 r. w łącznej kwocie 4.466,76 zł , w tym z tytułu składek w kwocie - 2.517,56 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 26.04.2018 r. w kwocie - 1.914 zł oraz kosztów upomnienia w kwocie - 35,20 zł,

- na ubezpieczenie zdrowotne - za okres 07/2005r., 11/2006r.-09/2014r. w łącznej kwocie - 38.259,08 zł, w tym z tytułu składek w kwocie - 22.272,08 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 26.04.2018 r. w kwocie - 15.987 zł,

- na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres od 08/2005r., 11/2006r.-01/2007 r., 01/2009 r.-09/2010 r., 08/2013 r. - 12/2013 r. w łącznej kwocie - 424,98 zł, w tym z tytułu składek w kwocie - 264,98 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 26.04.2018 r. w kwocie - 160 zł.

2) w części finansowanej przez ubezpieczonych, w łącznej wysokości - 635 zł w tym:

- na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: 10/2009 r.-01/2010 r., 08/2013 r.- 12/2013 r,. z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na 26.04.2018 r. w kwocie - 425 zł,

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 08/2013 r. - 12/2013 r. z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na 26.04.2018 r. w kwocie - 210 zł.

Powyższe rozstrzygniecie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu 26.04.2018 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Wskazał, że nie posiada majątku, a jedynym jego źródłem dochodu jest świadczenie emerytalne. Podkreślił również, że ze względu na swój wiek ([...] lat) nie ma żadnych perspektyw na osiągnięcie innych dochodów.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu, po przeprowadzeniu analizy zebranych dokumentów w sprawie o umorzenie, decyzją z 9.07.2018 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek, w tym odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikiem tych składek.

W dniu 1.08.2018 r. do organu wpłynął wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie. Skarżący podniósł, że wobec niego nie zostały zastosowane zasady abolicyjne, tj. umarzania należności bez względu na ich ściągalność i sytuację majątkową. Wskazał, że pomimo zapewnień Prezesa ZUS, że po zakończeniu sprawy sądowej w sprawie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych przy wniosku abolicyjnym, tenże wniosek zostanie rozpoznany przez ZUS ponownie, a tymczasem wniosek o umorzenie należności z 26.04.2018 r. został rozpatrzony na innych zasadach.

W wyniku powyższego, organ wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 22.02.2019 r.

W uzasadnieniu wskazał na ustalenia poczynione na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, z których wynikało, że skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej. Obecnie utrzymuje się z emerytury, która wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym wypłacana jest w kwocie 1 015,87 zł. Według oświadczenia - jest żonaty (żona Z. P.), jednak gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Z. P. nie figuruje w Kompleksowym Systemie Informatycznym jako osoba ubezpieczona lub jako płatnik składek. Skarżący stałe wydatki związane z utrzymaniem oszacował na łączną kwotę 500,00 zł. Podał, że posiada zobowiązania wobec banków, jednak nie oszacował ich wysokości, a ich spłata realizowana jest w drodze egzekucji komorniczej. Zobowiązany jest współwłaścicielem nieruchomości o pow. 0,4780 ha oznaczonej KW o nr [...]. Na powyższej nieruchomości ustanowiona jest hipoteka na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 8 674,30 zł. Na powyższej nieruchomości ustanowione są też hipoteki innych wierzycieli m.in. A w [...], B, C. Aktualnie egzekucję nieopłaconych składek prowadzi Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń, który dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego wypłacanego zobowiązanemu. Również egzekucję ze świadczenia dłużnika prowadzi Komornik Sądowy na rzecz którego dokonywane są potrącenia w kwocie 337,88 zł. Na dzień 8.02.2018 r. brak informacji na temat przekazania tytułów egzekucyjnych do Komornika Sądowego w celu prowadzenia łącznej egzekucji.

Mając na uwadze ustalony w sprawie stan faktyczny organ nie stwierdził wystąpienia przesłanek umorzenia należności. Nie wystąpiła przesłanka całkowtiej nieściagalności (art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.).

W toku przeprowadzonego postępowania ustalono bowiem, że w przypadku skarżącego:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,

- brak dokumentów, z których wynikałoby, że:

• sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r.- Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r., poz. 2344 ze zm.),

• nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

• nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

- pomimo niewykonywania działalności i braku osób trzecich, istnieją potencjalni następcy prawni. Ponadto zobowiązany jest współwłaścicielem nieruchomości o pow. 0,4780 ha, na której 5 lipca 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał zabezpieczenia hipotecznego. Na powyższej nieruchomości istnieją także zabezpieczenia innych wierzycieli, dokonane przed 5 lipca 2012 r.

- wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnioskuje zobowiązany, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

- aktualnie postępowanie egzekucyjne prowadzone jest przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń, który dokonał zajęcia wypłacanego skarżącemu świadczenia emerytalnego. Również egzekucję ze świadczenia prowadzi Komornik Sądowy na rzecz którego dokonywane są potrącenia w kwocie 337,88 zł. Zatem przekazanie tytułów egzekucyjnych do Komornika Sądowego w celu prowadzenia łącznego postępowania egzekucyjnego przyniesie wymierne korzyści w postaci wpłat egzekucyjnych.

- brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ze świadczenia emerytalnego prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego. Zatem skierowanie dalszych tytułów wykonawczych do sądowego organu egzekucyjnego pozwala sądzić, że uzyskane kwoty będą wyższe niż wydatki egzekucyjne.

Organ nie znalazł również podstaw do umorzenia spornych należności na podstawie § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1364) [dalej: rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne].

W tym zakresie uznano, że zgromadzona dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego zobowiązanego nie potwierdza, aby uregulowanie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę uniemożliwiła mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ zaznaczył przy tym, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący pomimo pozostawania w związku małżeńskim, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Stałe wydatki (bez zakupu żywności) określił na kwotę 500,00 zł miesięcznie, jednak nie udokumentował ponoszonych wydatków. Wysokość świadczenia emerytalnego skarżącego wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym wynosi 1 353,75 zł netto i jest wyższa od kwoty 1 151,57 zł stanowiącej minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego. Ze świadczenia dłużnika dokonywane są potrącenia egzekucyjne w kwocie 337,88 zł., stąd do wypłaty pozostaje kwota 1015,88 zł. Przyjmując za rzeczywistą wysokość ponoszonych przez zobowiązanego wydatków, do jego dyspozycji pozostaje kwota 515,88 zł. Pomimo realnie niskiego dochodu dyspozycyjnego, zgodnie z informacją [...] Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], skarżący w okresie od 2017 r. do maja 2018 r. nie korzystał z żadnych form pomocy. Również nie wskazanie przez wnioskodawcę przyczyn prowadzenia samodzielnego gospodarstwa domowego i wyłączenia z niego ewentualnych dochodów jego żony, nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie trudnej sytuacji materialnej. Zobowiązania z tytułu składek nie muszą być regulowane jednorazowo, istnieje bowiem możliwość rozłożenia zaległości na raty. ZUS każdorazowo bada sytuację materialną wnioskodawcy i dostosowuje system ratalny do możliwości płatniczych danego wnioskodawcy, co znacznie ogranicza ryzyko zaspokojenia potrzeb dłużnika lub jego rodziny. Niewątpliwie osiągane przez wnioskodawcę dochody dają możliwość spłaty zadłużenia w ramach układu ratalnego. Tym samym stwierdzono, że wobec zobowiązanego nie zachodzi trudna sytuacja materialna powodująca, że opłacenie należności tytułu składek, pozbawi zobowiązanego lub jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Zobowiązany nie prowadzi działalności gospodarczej, a zatem nie wystąpiła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia.

Wnioskodawca również nie udowodnił, aby ze względu na swoją przewlekłą chorobę lub konieczność opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, nie był w stanie uzyskiwać dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia. Ponadto strona posiada stały dochód - emeryturę, której prawo do wypłaty nie jest uzależnione od stanu jego zdrowia czy zdrowia członków jego rodziny.

Organ zauważył, że skierowanie egzekucji przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń do świadczenia emerytalnego dłużnika, nie wpłynie negatywnie na wysokość dotychczas pobieranego przez niego świadczenia. Egzekucja zawsze prowadzona jest zgodnie z zasadą poszanowania egzystencji, która ma na celu ochronę dłużnika w procesie dochodzenia zaległości. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku zobowiązanego tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa.

Tym samym w sprawie nie stwierdzono podstaw do umorzenia przedmiotowych należności.

We wniesionej skardze zobowiązany wniósł o umorzenie spornych zaległości.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 1.10.2019 r. ustanowiony w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy pełnomocnik podniósł zarzuty:

1. naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

- art. 61 § 1 i 2 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, które nie było przedmiotem wniosku skarżącego, bowiem wnioskiem skarżącego było objęcie jego należności z tytułu składek tak zwaną ustawą abolicyjną, tj. ustawą z dnia 9.11.2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. 2012.1551), wskutek czego miało to istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, polegający na tym, że organ prowadził postępowanie bez wymaganego i niezbędnego wniosku strony i wydał rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, która nie jest przedmiotem postępowania;

- art. 104 § 2 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie sprawy, która nie była przedmiotem wniosku skarżącego, wskutek czego miało to istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na tym, że organ rozstrzygnął kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek, podczas gdy skarżący domagał się objęcia jego należności z tytułu składek tzw. ustawą abolicyjną;

2. ewentualnie w razie nieuwzględnienia ww. zarzutów, pełnomocnik podniósł zarzuty naruszenia:

- przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 7 i art. 8 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wskazanie, iż skarżący zalega z zapłatą należności z tytułu składek na wartość 100.552,92 zł, w części finansowanej przez płatnika, wskutek czego miało to istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na tym, że sprawa nie została dokładnie wyjaśniona przez organ, wprowadzenie skarżącego w konsternację, gdyż nie jest wiadomo na jakiej podstawie organ wyliczył taką kwotę, a która to wartość jest wskazana w decyzjach;

- przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 77 § 4 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie faktów znanych organowi z urzędu, wskutek czego miało to istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na tym, że organ nie zebrał i nie rozpatrzył materiału dowodowego w całości i w sposób wyczerpujący;

- przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, poprzez jego niezastosowanie, pomimo, iż w sprawie istnieją podstawy do jego zastosowania.

Mając na uwadze powyższe, pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i poprzedzającej ją decyzji wydanej w I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) - dalej jako: [p.p.s.a.], decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Nadto, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie wskazać należy, że Sąd nie podziela zarzutów pełnomocnika skarżącego odnośnie nieprawidłowej kwalifikacji wniosku zobowiązanego jako wniosku o umorzenie należności w trybie u.s.u.s., a nie na podstawie ustawy abolicyjnej.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 24.04.2018 r. skarżący nadał pismo, które zainicjowało przedmiotowe postępowanie. W piśmie tym zobowiązany nie wskazał, że składa ponowny wniosek o umorzenie należności na podstawie ustawy abolicyjnej. Jest to o tyle istotne, że jak zauważył organ, w dniu nadania przesyłki w placówce pocztowej nadal trwało postępowanie w sprawie abolicji. W aktach sprawy znajduje się informacja, że w dniu 10.03.2017 r. po rozpatrzeniu wniosku skarżącego, została wydana decyzja o warunkach umorzenia należności (tj. w trybie ustawy abolicyjnej) na: - ubezpieczenie społeczne za okres od 11/2006 r. do 01/2007 w łącznej kwocie 2189,04 zł; - ubezpieczenie zdrowotne za okres od 11/2006 do 01/2007 w łącznej kwocie 197,26 zł; - Fundusz Pracy od 11/2006 do 01/2007 w łącznej kwocie 155,96 zł. Warunkiem umorzenia ww. należności było opłacenie składek niepodlegających umorzeniu, które należało uregulować w terminie 12 miesięcy, od dnia uprawomocniania się decyzji o warunkach umorzenia należności wraz z odsetkami naliczonymi do dnia wpłaty włącznie, tj. w terminie do dnia 24.04.2018 r.

Jak wynika z treści przepisu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z dnia 31 grudnia 2012 r.), umorzeniu w trybie tej ustawy podlegają nieopłacone składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe za okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. oraz należne od nich odsetki za zwłokę, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia, opłaty dodatkowe, a także koszty egzekucyjne naliczone przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego.

Skarżący domaga się umorzenia należności obejmujących lata 2005-2014, tj. również takich, których ustawa abolicyjna nie obejmuje. Nadto, warunkiem umorzenia należności z tytułu składek w trybie ustawy abolicyjnej jest opłacenie składek niepodlegających umorzeniu, czego skarżący, pomimo wydania wobec niego ww. decyzji z dnia 10.03.2017 r., nie dokonał. Umorzenie całości zaległych należności z tytułu składek możliwe jest w trybie przepisów u.s.u.s., a nie ustawy abolicyjnej, która ma zastosowanie jedynie do należności za lata 1999 – 2009. Ponadto zauważyć trzeba, że w złożonym przez zobowiązanego wniosku z 24.04.2018 r. o umorzenie należności, skarżący powołał się na swoją trudną sytuację majątkową, wskazując m.in., że poza świadczeniem emerytalnym nie ma żadnych perspektyw na osiąganie innych dochodów. Gdyby zatem wniosek o umorzenie miał być rozpoznawany w trybie ustawy abolicyjnej, powyższe okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej nie miałyby wpływu na treść rozstrzygnięcia. Natomiast ww. przesłanki mają znaczenie przy rozpoznawaniu wniosku zobowiązanego na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie może także umknąć uwadze, że w związku z wniesionym wnioskiem o umorzenie należności, organ pismem z dnia 2.05.2018 r. poinformował skarżącego, że zgodnie z u.s.u.s. umorzenie zaległości z tytułu składek może nastąpić w przypadku całkowitej nieściągalności, a także w ściśle określonych sytuacjach (które wymieniono, cytując rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne), pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Ponadto organ wskazał, że zobowiązany ma prawo przedstawić dowody na powyższe okoliczności, w tym oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym. Dodatkowo w piśmie z 14.08.2018 r. poinformowano zobowiązanego o postępowaniach prowadzonych w sprawie skarżącego – postępowaniu abolicyjnym i postępowaniu o umorzeniu należności na podstawie u.s.u.s. Ponownie wskazano podstawy umorzenia należności wynikające z tej ustawy, jak również kolejny raz pouczono zobowiązanego o możliwości złożenia dokumentów przedstawiających sytuację materialną skarżącego. Podnieść należy, że w ślad za ww. pismami, zobowiązany złożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, jego pełnomocnik przed wydaniem zaskarżonej decyzji został zapoznany ze zgromadzonym materiałem dowodowym i nie wnosił zastrzeżeń (zob. protokół z dnia 21.12.2018 r.). Z przytoczonych wyżej okoliczności wynika, że organ prawidłowo rozpoznał wniosek zobowiązanego w oparciu o u.s.u.s. a nie o przepisy ustawy abolicyjnej. Tym samym, zdaniem Sądu, zarzuty pełnomocnika strony podniesione na rozprawie, dotyczące rozpoznania przez organ wniosku zobowiązanego przy zastosowaniu niewłaściwych przepisów prawnych, nie zasługiwały na uwzględnienie.

Przypomnieć należy, że kontroli Sądu poddana została decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22.09.2019 r. dotycząca odmowy umorzenia należności z tytułu składek:

1) w części finansowanej przez płatnika w łącznej wysokości - 100.552, 92 zł w tym:

- na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: 11/2005r., 11/2006 r. - 01/2007 r., 10/2009 r. - 01/2010 r., 08/2013 r. - 12/2013 r. w łącznej kwocie 4.466,76 zł , w tym z tytułu składek w kwocie - 2.517,56 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 26.04.2018 r. w kwocie - 1.914 zł oraz kosztów upomnienia w kwocie - 35,20 zł,

- na ubezpieczenie zdrowotne - za okres 07/2005 r., 11/2006 r. - 09/2014 r. w łącznej kwocie - 38.259,08 zł, w tym z tytułu składek w kwocie - 22.272,08 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 26.04.2018 r. w kwocie - 15.987 zł,

- na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres od 08/2005r., 11/2006 r. - 01/2007r., 01/2009 r.- 09/2010r., 08/2013 r. - 12/2013 r. w łącznej kwocie - 424,98 zł, w tym z tytułu składek w kwocie - 264,98 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na 26.04.2018 r. w kwocie - 160 zł.

2) w części finansowanej przez ubezpieczonych, w łącznej wysokości - 635 zł w tym:

- na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: 10/2009 r. - 01/2010 r., 08/2013 r. - 12/2013 r,. z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na 26.04.2018 r. w kwocie - 425 zł,

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 08/2013 r. - 12/2013 r. z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na 26.04.2018 r. w kwocie - 210 zł.

W ocenie Sądu organ wydając zaskarżone rozstrzygnięcie naruszył, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przepis art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. w związku z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., z uwzględnieniem przepisów intertemporalnych regulujących kwestię przedawnienia przedmiotowych należności.

Stosownie do art. 107 § 1 i 3 k.p.a. decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Z istoty samego uzasadnienia wynika, że powinno ono wskazywać przesłanki, którymi kierował się organ wydając dane orzeczenie, a więc powinno w sposób wyczerpujący wyjaśniać podstawę rozstrzygnięcia i okoliczności, które za takim a nie innym rozstrzygnięciem przemawiają. Celem uzasadnienia jest bowiem przedstawienie procesów myślowych, które doprowadziły organ do wydania danego aktu, wskazanie motywów będących podstawą podjętego przez niego rozstrzygnięcia i wreszcie wskazanie argumentów tłumaczących dlaczego takie, a nie inne stanowisko było prawidłowe w określonym stanie faktycznym. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu powinna bowiem pozwolić - zarówno podmiotowi, którego rozstrzygnięcie bezpośrednio dotyczy, jak i ewentualnie sądowi kontrolującemu następnie tę decyzję- odczytać kierunek rozważań, jak i tok rozumowania organu. Uzasadnienie aktu administracyjnego stanowiąc jego integralną część, wpływa bowiem na jego treść. Sporządzenie uzasadnienia jest więc nie tylko wymogiem formalnym - wynikającym wprost z brzmienia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. - ale także ma istotne znaczenie merytoryczne. Bez wątpienia przedstawienie toku rozumowania organu administracyjnego wpływa na kontrolę rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowoadministracyjnym (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 22.05.2018 r., sygn. akt II SA/Bd 405/18, dostępny, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Sądu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie wyjaśnił wystarczająco kwestii wymagalności przedmiotowych należności z tytułu składek, będących przedmiotem wniosku skarżącego. Przypomnieć należy, że należności te dotyczą lat 2005 - 2014, co powinno skłonić organ do zbadania kwestii ewentualnego przedawnienia tych należności. Jak podnosi się w orzecznictwie, na tle przepisu art. 28 u.s.u.s., w przypadku stwierdzenia przedawnienia należności niemożliwe jest dalsze prowadzenie postępowania z wniosku o ich umorzenie, co powoduje konieczność umorzenia postępowania administracyjnego z uwagi na jego bezprzedmiotowość (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 16.10.2018 r., sygn. akt III SA/Łd 561/18). Dodatkowo, konieczność określenia prawidłowej wysokości zobowiązania ciążącego na zobowiązanym wynika nie tylko ze względu na potrzebę ustalenia, czy istnieje przedmiot postępowania, ale również z tego powodu, że wielkość należności, umorzenia których domaga się strona, ma znaczenie dla oceny możliwości ich spłaty bez zagrożenia (lub też z zagrożeniem) dla egzystencji zobowiązanego i jego rodziny (przesłanka z § 3 pkt 1 rozporządzenia). Przy rozstrzyganiu tej kwestii zawsze niezbędne jest bowiem zestawienie wielkości należności, o umorzenie których wnosi strona, z jej możliwościami płatniczymi, dochodami i stanem majątkowym (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 8.08.2018 r., sygn. akt I SA/Op 450/17).

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, by organ zweryfikował w pierwszej kolejności to, czy nie przedawniły się należności będące przedmiotem wniosku strony. Jak wskazano powyżej, nie ma wątpliwości co do tego, że w razie ustalenia, że ww. należności (bądź jakaś ich część) uległy przedawnieniu, koniecznym byłoby umorzenie przedmiotowego postępowania w całości lub w części. Bezprzedmiotowym bowiem byłoby badanie przesłanek umorzenia wymienionych w u.s.u.s. i rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w stosunku do należności, które nie obciążają już skarżącego, gdyż uległy przedawnieniu. Podkreślić tu jeszcze raz należy, że sporne należności dotyczą lat 2005-2014, a w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ w ogóle nie wyjaśnił, czy wystąpiły przesłanki zawieszenia/przerwania biegu terminu przedawnienia tych należności (zob. art. 24 ust. 5a-5e i ust. 6 u.s.u.s.), gdyż tylko w takiej sytuacji należności składkowe byłyby nadal wymagalne. Organ wskazał na fakt dokonania na majątku nieruchomym skarżącego wpisu hipoteki przymusowej, jednak w tym przypadku nie opisał i nie przeanalizował bardziej szczegółowo, jakich konkretnie należności to dotyczyło. Zgodnie z przepisem art. 24 ust. 5 u.s.u.s., nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Zaznaczyć tu jednak należy, że Sąd w składzie orzekającym podziela ugruntowane już w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia tak zabezpieczonych należności składkowych biegnie na zasadach ogólnych. Art. 24 ust. 5 u.s.u.s. (w brzmieniu od dnia 1 stycznia 2003 r.) należy interpretować przez pryzmat jego zgodności ze standardami konstytucyjnymi. Nie można bowiem stracić z pola widzenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8.10.2013 r. (sygn. akt SK 40/12, OTK-A 2013, Nr 7, poz. 97), w którym Trybunał stwierdził, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm. - dalej: o.p.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W ugruntowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wprost wywodzonym ze stanowiska Trybunału, panuje pogląd, że wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 o.p. powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8.10.2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 o.p. w jego brzmieniu do 31.12.2002 r. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 o.p. Prowadzi to do wniosku, że art. 70 § 8 o.p. także należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok WSA w Opolu z 4.04.2014 r., I SA/Op 566/13; wyrok WSA w Łodzi z 17.12.2013 r., I SA/Łd 496/13; wyrok WSA we Wrocławiu z 30.05.2014 r., I SA/Wr 524/14; wyrok NSA z 17.04.2014 r., II FSK 1197/12, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17.04.2018 r., sygn. akt I SA/Gl 1272/17).

Wypowiadając się w kwestii przyjęcia takiego stanowiska odnośnie do niezakwestionowanej wprost przez Trybunał normy art. 70 § 8 O.p sądy poddawały pod rozwagę to, czy doszło do tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Wskazywano mianowicie, że zasadniczo sytuacja oczywistej niekonstytucyjności zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne.

W piśmiennictwie i orzecznictwie przyjmuje się, że oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak bowiem oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchomiały procedurę pytań prawnych (por. R. Hauser, A. Kabat, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2002 r., sygn. akt I SA/Po 461/01, publ. OSP z 2003/2 s. 73-75; M. Wiącek, Pytania prawne do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 20011, s. 269; uchwała NSA z 16 października 2006 r., I FPS 2/06).

Jak wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt SK 36/06 (OTK ZU 50/6/A/2007), "stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem".

Prezentowane powyżej poglądy orzecznictwa i doktryny dały podstawę do ukształtowania się wykładni spornej w tej sprawie normy art. 24 ust. 5 u.s.u.s., w której sądy administracyjne opowiadają się za uwzględnieniem ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12 (por. wyroki WSA: w Gliwicach z dnia 14 lutego 2018 r., I SA/Gl 1410/17; w Kielcach z dnia 22 lutego 2018 r., I SA/Ke 26/18; w Krakowie z dnia 21 maja 2018 r., I SA/Kr 339/18). Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 2706/17 zaprezentował tożsame stanowisko. Podkreślił równocześnie, że rozstrzygając w ten sposób Sąd nie stwierdza niekonstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s., lecz odmawia jedynie zastosowania tego przepisu z uwagi na jego sprzeczność z aktem wyższego rzędu, tj. z Konstytucją.

Z przytoczonych rozważań wprost wynika dopuszczalność, a wręcz obowiązek, zastosowania ocen prawnych wyrażonych przez Trybunał na tle brzmienia konkretnego przepisu prawa, także do innych regulacji prawnych o analogicznej treści. Zatem pomimo tego, że przytoczony wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się bezpośrednio do art. 70 § 6 o.p. (a z wypowiedzi Trybunału wynika, że także do tożsamego – w istotnym dla tej sprawy zakresie - w swej treści art. 70 § 8 o.p.), to jednak, co wynika z przedstawionych rozważań, ma on również zastosowanie do normy prawnej zawartej w art. 24 ust. 5 u.s.u.s. ze względu na podobieństwo regulacji. Dzieje się tak za sprawą obowiązku prokonstytucyjnej wykładni tego przepisu, pozwalającej na zastosowanie ocen zawartych w ww. orzeczeniu trybunalskim do normy prawnej zawartej wprawdzie w innym akcie prawnym, ale o prawie dosłownym brzmieniu. Nie sposób bowiem pominąć, przy ocenie konstytucyjności tej regulacji, stwierdzenia Trybunału, iż przepis ten różnicuje w istotny sposób zakres czasowy odpowiedzialności podatników w zależności od arbitralnego i przypadkowego kryterium, tj. posiadania lub nieposiadania składników majątkowych pozwalających na ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż nie widzi powodu do tego, aby akurat to właściciele nieruchomości mieli dożywotnio odpowiadać za należności podatkowe (tu: należności składkowe).

Tym samym, ustanowienie zabezpieczeń hipotecznych w stosunku do przedmiotowych należności, nie wyklucza przedawnienia się tych należności.

Dalej wyjaśnić należy, że z przepisu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (w brzmieniu obecnie obowiązującym) wynika, iż należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

W stanie prawnym obowiązującym w latach 2005-2011 (w czasie powstania części z przedmiotowych należności) przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., nr 232, poz. 1378) dokonano zmiany przepisu art. 24 ust. 4 u.s.u.s., tj. wprowadzono zapis, że "należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne". W przepisie art. 27 ust. 1 ww. ustawy z dnia 16 września 2011 r., wskazano natomiast, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

Powyższe oznacza, że o ile nie doszło do przedawnienia spornych należności przed dniem 1.01.2012 r., to zastosowanie do nich będzie miał pięcioletni termin przedawnienia, liczony jednak od 1.01.2012 r., chyba że przepisy dotychczasowe byłyby względniejsze dla skarżącego – przedawnienie należności nastąpiłoby wcześniej. Tym samym biorąc pod uwagę powyższe regulacje, przedawnienie części spornych należności (tj. tych, które powstały przed 1.01.2012 r.) nastąpiłoby z końcem 2017 r., (lub z końcem 2015 r. i odpowiednio 2016 r. - w stosunku do należności dotyczących lat 2005-2006 – przy uwzględnieniu przepisów dotychczasowych – w tym jednak zakresie brak jest również rozważań organu, co do zastosowania przepisów względniejszych), chyba że wystąpiły w czasie biegu terminu przedawnienia zdarzenia skutkujące jego zawieszeniem bądź przerwą (art. 24 ust. 5a, 5b czy 5f u.s.u.s.).

Z kolei w odniesieniu do spornych należności powstałych w 2012 r., 2013 i 2014 r. pięcioletni termin przedawnienia upływałby odpowiednio w 2017 r., 2018 r. i 2019 r.

Tym samym w zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się do powyższej kwestii, nie wskazał, kiedy upływa termin przedawnienia poszczególnych należności, nie podał, czy wystąpiły w stosunku do poszczególnych należności przesłanki zawieszenia/przerwania biegu terminu przedawnienia. Tymczasem była to kwestia pierwszoplanowa, od której należało rozpocząć ocenę stanu faktycznego sprawy. Organ wskazał jedynie na okoliczność prowadzenia wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego – ale nie omówił szczegółowo przebiegu tego postępowania, jak i jego wpływu na kwestię przedawnienia poszczególnych należności.

Nadto, w aktach administracyjnych sprawy brak jest dokumentacji, która pozwoliłaby na dokonanie oceny kwestii przedawnienia przedmiotowych należności.

Na karcie 43 akt administracyjnych znajduje się "Informacja o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym", z której wynika, że: "w dniu 31.07.2007 r. skierowano do egzekucji tytuły wykonawcze za okres 08/2005-09/2006, na podstawie których dokonano zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w D SA O/[...]. Z powodu braku środków na rachunku egzekucję w dniu 4.03.2011 r. przekierowano na nowy środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczenia emerytalnego. Z uwagi na wystąpienie zbiegu egzekucji z sądowym organem egzekucyjnym, w dniu 12.04.2011 r. egzekucja została skierowana do Komornika Sądowego przy SR w [...] B. J. Postanowieniem z dnia 11.05.2016 r. komornik zakończył postępowanie egzekucyjne, ponieważ całe roszczenie egzekucyjne zostało zaspokojone."

Zauważyć należy, że sporna decyzja nie obejmuje należności z tytułu składek za okres 08/2005-09/2006 – jak wynika z ww. informacji należności te zostały już skutecznie wyegzekwowane. Zatem ww. informacja nie dotyczy w istocie należności, objętych wnioskiem skarżącego o umorzenie.

Z opisanej informacji wynika nadto, że Dyrektor ZUS Oddział w Opolu prowadzi postępowanie egzekucyjne ze świadczenia emerytalno-rentowego skarżącego w zakresie należności z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za okres 10/2009-01/2010.

W ocenie Sądu informacje znajdujące się w aktach sprawy nie dają podstaw do ustalenia, czy doszło do przedawnienia przedmiotowych należności z tytułu składek.

Poza wyżej opisaną informacją, akta administracyjne nie zawierają stosownej dokumentacji, pozwalającej na ocenę omawianej kwestii. Z powyższego zatem wynika, że w sprawie nie poczyniono wyczerpujących ustaleń odnośnie kwestii przedawnienia należności.

Tym samym uznać należy, że organ nie zajął stanowiska odnośnie istnienia bądź nieistnienia przedmiotowych należności; wyczerpujących informacji w tym zakresie nie zawierają również akta administracyjne sprawy. Jak już zaznaczono, wynikający z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. wymóg uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji przewidziany został po to, aby strona miała możliwość zapoznania się z motywami rozstrzygnięcia. Wymóg ten ma również znaczenie dla kontroli sądowoadministracyjnej.

Wskazane powyżej braki powodują, że Sąd obecnie kontrolujący sprawę nie ma możliwości zbadania prawidłowości stanowiska organu w omawianym zakresie. Istotne jest również i to, że ewentualne przedawnienie należności lub ich części obligowałoby organ do umorzenia postępowania (w całości lub w części) jako bezprzedmiotowego. Kwestia ta również nie poddaje się kontroli Sądu z uwagi na brak wyczerpujących ustaleń faktycznych i uzasadnienia prawnego w tym zakresie.

Zatem z uwagi na naruszenie przez organ przepisu art. 107 § 1 pkt 6 i 3 k.p.a. zaskarżoną decyzję należało uchylić, gdyż naruszenie to może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni powyższe rozważania Sądu, przede wszystkim ustali, kiedy upływa termin przedawnienia dla poszczególnych należności jak i poczyni ustalenia odnośnie ewentualnego wystąpienia przesłanek zawieszenia/przerwania biegu terminu przedawnienia należności i zgromadzi stosowną dokumentację w tym zakresie, przykładowo materiały źródłowe z postępowań egzekucyjnych. Powyższe powinno mieć przejrzyste odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązany będzie przy tym dokonać wykładni przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. uwzględniającej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8.10.2013 r. w sprawie K 40/12. Dla prawidłowego zastosowania właściwych regulacji prawnych będą miały też istotne znaczenie normy intertemporalne, jako rozstrzygające o zastosowaniu, bądź, nie, nowych regulacji prawnych do stanów faktycznych już zaistniałych, ale trwających w czasie. Z uwagi na wyżej opisane uchybienia, przedwczesnym byłoby odnoszenie się do kontroli prawidłowości działania organu w zakresie zbadania przesłanek umorzenia przedmiotowych należności. W pierwszej kolejności winno być bowiem ustalone, czy przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu.

Dodatkowo zaznaczyć należy, że dokonane w decyzji I instancji (a zaakceptowane przez organ II instancji) wyliczanie łącznej wysokości składek w części finansowej przez płatnika w kwocie 100.552,92 zł budzi wątpliwości. Zsumowanie bowiem poszczególnych opisanych w decyzji należności (składek, odsetek, kosztów upomnienia) finansowanych przez płatnika na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (łącznie 4466,76 zł), ubezpieczenie zdrowotne (38.259,08 zł), Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (424,98 zł) nie daje takiej kwoty. Zatem organ, ponownie rozpatrując sprawę, w pierwszej kolejności ustali czy sporne należności nadal mogą być egzekwowane czy też uległy już (przynajmniej w części) przedawnieniu, a dopiero w następnej kolejności – w przypadku ustalenia, że całość/ część należności nie przedawniła się - organ wyliczy w sposób przejrzysty wysokość należności z tytułu składek.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd nie orzekł o kosztach, ponieważ skarga w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zwolniona jest od kosztów sądowych. Należne natomiast od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.