Wyrok NSA, sygn. akt I SA 906/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 636  Kultura i sztuka, w tym sprawy działalności  kultury i twórczości, biblioteki, ochrona zabytków i muzea, sprawy związane
Hasła tematyczne: Ochrona dóbr kultury
Zabytki
Powołane przepisy: article: art. 16
journal: Dz.U. 1999 nr 98 poz. 1150
law: Obwieszczenie Ministra Kultury Dziedzictwa Narodowego z dnia 12 listopada 1999 r. w sprawie ogłoszenia  jednolitego tekstu ustawy o ochronie dóbr kultury.
Teza: O wykreśleniu zabytku z rejestru może zadecydować również śmierć techniczna budynku.

TEZY

O wykreśleniu zabytku z rejestru może zadecydować również śmierć techniczna budynku.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Andrzeja D. i Jacka D. na decyzję Generalnego Konserwatora Zabytków z dnia 6 kwietnia 2000 r. (...) w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków - uchyla zaskarżoną decyzję; (...).


UZASADNIENIE

Generalny Konserwator Zabytków decyzją z dnia 6 kwietnia 2000 r. (...) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 4 maja 1998 r. (...), którą na podstawie art. 4 pkt 1, art. 5 pkt 1, art. 8 ust. 1 pkt 2 i art. 16 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury /Dz.U. nr 10 poz. 48 ze zm./ odmówiono skreślenia z rejestru zabytków budynku dawnej plebanii kościoła ewangelicko-augsburskiego w Z.

W uzasadnieniu decyzji podano, że wnioskowany do skreślenia z rejestru zabytków budynek dawnej plebanii kościoła ewangelicko-augsburskiego przy ul. D. 34 w Z. objęty jest ochroną konserwatorską na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Ł. z dnia 15.05.1972 r. wpisującej go pod numerem A/1114/237 do rejestru zabytków.

Ulica D. w Z. stanowi główną arterię urbanistyczną miasta. Przy niej to od lat 20-tych XIX w. zaczęli osiedlać się imigrujący sukiennicy wyznania ewangelicko-augsburskiego. W 1821r. na mocy "Umowy Zgierskiej" przybyszom przekazano miejsce pod budowę plebanii, kościoła, oraz cmentarza. W latach 1825-1826 wzniesiono murowany kościół proj. B. Witkowskiego. Budowniczym jego był mieszkaniec Z. J. Lebelt. Kościół został zniszczony we wrześniu 1939 r.

W sąsiedztwie kościoła, w połowie XIX wieku, wzniesiono drewnianą plebanię, którą zastąpiono murowaną, stojącą do dnia dzisiejszego, wnioskowaną do skreślenia. Jej twórcą był również J. Lebelt.

Przedmiotowy obiekt był jednym z nielicznych budynków murowanych, powstałych w połowie XIX wieku w Z. Swoją architekturą nawiązywał do otaczającej go zabudowy sukienników.

Wniesiono go na planie zbliżonym do litery L z dobudówką od podwórza oraz tarasem od szczytu. Obiekt jest jednokondygnacyjny, z użytkowym poddaszem, częściowo podpiwniczony, murowany, nakryty dachem naczółkowym o nieregularnych płaszczyznach połaciowych. Elewacja frontowa obiektu, z elementami w stylu klasycyzującym jest sześcioosiowa, z głównym wejściem po środku, umieszczonym we wnęce ujętej po bokach tynkowanymi pilastrami, które znajdują się również w narożnikach elewacji frontowej. W części cokołowej, ograniczonej gzymsem, znajdują się prostokątne okna piwnic. W zwieńczeniu kondygnacji profilowany gzyms obiega elewację budynku.

Budynek dawnej plebanii ewangelicko-augsburskiej posiada wartości zabytkowe, zarówno jako przykład XIX-wiecznej, typowej zabudowy rękodzielników oraz jako istotny element architektoniczny w układzie przestrzennym miasta.

Obecnie obiekt ten znajduje się w bardzo złym stanie technicznym: tynki w znacznym stopniu są zniszczone, ściany zewnętrzne zawilgocone i zagrzybiało, pokrycie dachu nieszczelne. Fakt ten został stwierdzony w czasie oględzin ww. obiektu przeprowadzonych przez pracowników Służby Ochrony Zabytków w Ł. w dniu 2.12.1999 r. i potwierdzony dołączonym do akt sprawy materiałem fotograficznym.

Zły stan techniczny zachowania budynku, podnoszony przez wnioskującego o jego skreślenie z rejestru zabytków, jest wynikiem wieloletnich zaniedbań, braku zabezpieczenia i bieżących prac remontowo-konserwatorskich, do czego zobowiązany jest właściciel zabytku zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury.

Zgodnie z art. 16 ust. 1 ww. ustawy obiekt może być skreślony z rejestru zabytków w dwóch przypadkach, gdy uległ całkowitemu zniszczeniu, lub gdy jego wartość zabytkowa została zdyskwalifikowana wobec nowych ustaleń naukowych.

Z akt sprawy wynika, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z ww. przesłanek. Obiekt bowiem istnieje, a jego wartość zabytkowa nie została merytorycznie zakwestionowana. Zły stan techniczny budynku natomiast nie wyczerpuje żadnej z ww. okoliczności umożliwiających skreślenie obiektu z rejestru zabytków.

Właściciel zabytku decyzją Wojewódzkiego Inspektoratu Budowlanego w Ł. z dnia 25.06.1999 r. został zobowiązany do wykonania zabezpieczenia zabytkowego budynku oraz do złożenia do dnia 30.11.1999 r. projektu remontu ww. obiektu. Wobec niewywiązania się właściciela z ww. nakazu, organ I instancji powinien rozważyć możliwość przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego w celu przymuszenia.

Decyzję powyższą zaskarżyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego Andrzej D. i Jacek D. współwłaściciele hurtowni obuwia "V." Spółka cywilna w Z. wnosząc o jej uchylenie.

W skardze zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 16 cyt. ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. W uzasadnieniu skargi dokonano wywodów na uzasadnienie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Generalny Konserwator Zabytków wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 52 ust. 1 w zw. z art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrole pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji na podstawie akt rozpoznawanej sprawy.

W aktach sprawy administracyjnej brak jest decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 15 maja 1972 r. o wpisaniu przedmiotowego obiektu do rejestru zabytków. W aktach sprawy brak jest również dokumentów wykazujących przejście prawa własności budynku na rzecz skarżących. Są to okoliczności, które same przez się mogły spowodować uchylenie zaskarżonej decyzji /art. 7, art. 77 par. 1 Kpa/. Okazanie przez skarżących na rozprawie sądowej w dniu 16 listopada 2001 r. aktu notarialnego z dnia 15 września 1998 r. o nabyciu przedmiotowej nieruchomości i decyzji z dnia 15 maja 1972 r. o jej wpisie do rejestru zabytków pozwoliło sądowi na dokonanie oceny zaskarżonej decyzji również pod względem jej zgodności z przepisami prawa materialnego. Ochronę dóbr kultury sprawują organy wymienione w art. 8 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. /Dz.U. nr 10 poz. 48 ze zm./. Ochronie prawnej przewidzianej w przepisach tej ustawy podlegają dobra kultury wpisane między innymi do rejestru zabytków /art. 4 pkt 1 cyt. ustawy/.

Sprawowanie ochrony prawnej przez powołane do tego organy wymaga z ich strony podjęcia stosownych działań, w stosownym zakresie by zapobiec dewastacji chronionych obiektów.

Z akt sprawy wynika, że przez cały dotychczasowy okres istnienia obiektu jak i po jego wpisaniu do rejestru zabytków władze konserwatorskie nie interesowały się obiektem. Z akt sprawy nie wynika, jaki był stan obiektu w dniu jego wpisania do rejestru zabytków. Jeśli to był obiekt o charakterze zabytkowym w sposób oczywisty wynikający z jego charakteru /art. 4 pkt 3 cyt. ustawy/ to jeszcze przed wpisaniem do rejestru zabytków podlegał również ochronie prawnej. Ograniczenie się tylko do wpisania obiektu do rejestru zabytków nie spełnia wszystkich przesłanek ochrony prawnej przewidzianej w przepisach ustawy. Poprzedni właściciele dopuszczali do zniszczenia obiektu, wbrew ciążącym na nich obowiązkom /art. 25 cyt. ustawy/ przy bezczynności prawnej organów konserwatorskich.

Z akt sprawy nie wynika, by organy te podejmowały jakieś stosowne działania.

Działania takie podjęto, gdy obiekt był już zniszczony i gdy z wnioskiem o jego wykreślenie z rejestru zabytków wystąpił w dniu 21 marca 1997 r. ówczesny właściciel Bank Spółdzielczy w Z. Decyzję nakazującą zabezpieczenie obiektu przed zniszczeniem, /gdy tymczasem z uzasadnienia decyzji wynika, iż budynek był już zniszczony/ wydał Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Z. w dniu 25 czerwca 1999 r. - a nie organ konserwatorski.

Organ w zaskarżonej decyzji skupił się na przeszłości historycznej obiektu, która sama przez się nie wyczerpuje dyspozycji art. 16 cyt. ustawy. Przeszłość historyczna może być niebywale cenna, ale sama przez się nie przesądza o odmowie skreślenia budynku z rejestru zabytków.

O skreśleniu z rejestru zabytków bądź odmowie skreślenia decyduje stan obiektu w dacie wydania w tym zakresie decyzji. W skarżonej decyzji organ ograniczył się tylko do stwierdzenia, iż obiekt istnieje - chociaż wątpliwe jest czy w stanie nadającym się do istnienia- a jego zły stan techniczny nie wyczerpuje żadnej z okoliczności umożliwiającej skreślenie obiektu z rejestru zabytków. Są to bardzo ogólne stwierdzenia, których w treści uzasadnienia decyzji nie wyprowadzono i nie wskazano, z jakich dowodów je wywiedziono /art. 75 Kpa/.

Opinia Regionalnego Ośrodka Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego w Ł. z dnia 17 listopada 1997 r. jak i protokoły lustracji, /na które organ nie powołał się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji/ wskazują na znaczne zniszczenie obiektu. Wskazanie w nich, jakie części budynku powinny być odtworzone przy dowolnej adaptacji, nasuwa wątpliwość nie rozważaną w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, czy budynek nie uległ całkowitemu zniszczeniu. Całkowite zniszczenie nie sprowadza się do zaistnienia stanu zerowego budynku, ale i również do stanu, gdy odbudowany budynek nie będzie zawierał starych elementów bo ze względów technicznych niemożliwym jest ich zachowanie, a powstanie nowego budynku będzie imitowało zabytek.

W tym zakresie sąd podziela zarzuty skargi.

Z tych względów sprawa wymaga dodatkowych ustaleń w aspekcie zastosowania art. 16 cyt. ustawy.

Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 21, art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na mocy art. 55 ust. 1 cyt. ustawy o NSA.