Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 604/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1 i 2 pkt 1, ust. 3, ust. 7-9 w zw. z art. 4 i art. 5
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia wychowawczego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M.W. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy ul. A 8/1 kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. dc


UZASADNIENIE

II SA/Łd 604/21

Uzasadnienie

A.A. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] r. (znak: [...]) utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. (znak: [...]) orzekającą o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranego przez skarżącego świadczenia wychowawczego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 25 ust. 1 i 2 pkt 6, ust. 3, ust. 7-9 w zw. z art. 4 i art. 5 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.) [dalej: ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci].

Z akt sprawy wynika, że decyzją z [...] r. Prezydent Miasta Ł. orzekł wobec A.A. o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na dzieci W.A. i S.A. w wysokości po 500 zł miesięcznie na dziecko za okres 1 lipca 2019 r. do 31 sierpnia 2020 r. i o żądaniu zwrotu w/w świadczenia w łącznej kwocie 14.000,00 zł (500 zł x 2 dzieci x 14 m-cy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do 15 lutego 2021 r. w wysokości 835,05 zł, co łącznie stanowi kwotę 14.835,05 zł.

A.A. w odwołaniu od powyższej decyzji wskazał, że: "do dnia 14 sierpnia 2020 r. prowadziłem wspólne gospodarstwo domowe z J.M. oraz dwoma córkami W.A. i S.A. (...) W styczniu 2019 r. wyprowadziliśmy się z dziećmi, nie spowodowało to, że przestaliśmy prowadzić wspólne gospodarstwo, jedynie zmianą miejsca zamieszkania. Urząd wydał decyzje, nie konsultując się ze mną." Do odwołania załączono oświadczenie J.M. (matki dzieci) o treści: "składam sprostowanie na temat daty złożonej w oświadczeniu z dnia 3 sierpnia 2020 r. oraz w wywiadzie środowiskowym z MOPS-u dotyczącej nie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, źle zrozumiałam pracownika i podałam datę wyprowadzki czyli luty 2019 r., a wspólnie przestaliśmy prowadzić gospodarstwo domowe w dniu 14 sierpnia 2020 r. Bardzo przepraszam za swój błąd, ale dokładnie nie wiedziałam, że wyprowadzka a prowadzenie gospodarstwa domowego to są dwie różne sprawy."

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.

Kolegium podniosło, że z akt sprawy wynika, iż 29 sierpnia 2018 r. i 2 lipca 2019 r. skarżący złożył wnioski o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci W.A. i S.A. na okres świadczeniowy 2018/2019 i 2019/2021. Rozpatrując powyższe wnioski organ I instancji uznał, że zostały spełnione kryteria ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i decyzją z [...] r. przyznano skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci W.A. i S.A. w wysokości po 500,00 zł miesięcznie na dziecko na okres od 01.10.2018 r. do 30.09.2019 r. oraz pismem z 9 lipca 2019 r. poinformował stronę o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dzieci W.A. i S.A. w wysokości po 500,00 zł miesięcznie na dziecko na okres od 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r.

W dniu 3 sierpnia 2020 r. do organu I instancji wpłynęło oświadczenie J.M. (matki dzieci) z informacją, iż od 28 lutego 2019 r. nie prowadzi z A.A. wspólnego gospodarstwa domowego, ponadto 9 października 2020 r. wpłynął wywiad środowiskowy MOPS w Ł. z którego wynika, że od lutego 2019 r. dzieci W.A. i S.A. mieszkają jedynie z matką i ona sprawuje nad nimi samodzielną opiekę.

Mając na względzie powyższą okoliczność organ I instancji decyzją z [...] r. zmienił prawo skarżącego do świadczenia wychowawczego w ten sposób, iż odmówił prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci W.A. i S.A. w okresie od 1 października 2019 r. Następnie decyzją z [...] r. Prezydent Miasta Ł. orzekł o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranego przez skarżącego świadczenia wychowawczego na dzieci W.A. i S.A. za okres od 1 lipca 2019 r. do 31 sierpnia 2020 r. w łącznej kwocie 14.000,00 zł (500,00 zł x 2 dzieci x 14 m-cy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do 15 lutego 2021 r. w kwocie 835,05 zł, co łącznie stanowi kwotę 14.835,05 zł.

Organ wyjaśnił, że przyznanie świadczeń w oparciu o normy zawarte w ustawie z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie jest pozostawione uznaniu organów administracji – wyłącznie uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w tejże ustawie. Jak stanowi przepis art. 4 ust. 2 pkt 1 omawianej ustawy - świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a powoływanej ustawy.

Kolegium podkreśliło, że świadczenie wychowawcze na dziecko jest zatem ściśle powiązane z faktycznym organizowaniem i realizowaniem procesu wychowawczego dziecka oraz sprawowaniem opieki nad nim i oddziaływaniem przez to na dziecko, nie zaś z samym faktem bycia rodzicem dziecka.

W przypadku rodzica, który zaprzestał wspólnego zamieszkiwania z dzieckiem/dziećmi, a tym samym zaprzestał sprawowania nad nim/nimi opieki nie ma możliwość przyznania mu prawa do świadczenia wychowawczego, bowiem nie spełnia on ustawowej przesłanki do uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego o której mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Z powyższego wywieść należy, że zaprzestanie wspólnego zamieszkiwania z dziećmi powoduje ustanie prawa do świadczenia wychowawczego na te dzieci. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie.

Kolegium stwierdziło, że niewątpliwie A.A. wyprowadził się z domu w lutym 2019 r. i zaprzestał wspólnego zamieszkiwania ze swymi dziećmi, co oznacza też, że wówczas zaprzestał sprawowania nad nimi opieki. Organ taki wniosek wywiódł z treści oświadczeń J.M. z 3 sierpnia 2020 r.: "nie prowadzę wspólnego gospodarstwa domowego z Panem A.A. od dnia 28 lutego 2019 r. " i z 12 sierpnia 2020 r.: "dzieci przebywają pod moją opieką od lutego 2019 r. Mieszkają przy mnie. Ojciec dzieci mieszka pod innym adresem (...) Wyroku sądowego w sprawie alimentów i miejsca pobytu nie mamy. (...) Były partner złożył wnioski wychowawcze i na dobry start mimo iż dzieci nie przebywają z ojcem na stałe "; ustalenia wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z J.M. 23 września 2020 r. W świetle w/w oświadczeń złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, Kolegium nie dało wiary dalszym oświadczeniom o wspólnym prowadzeniu do 14 sierpnia 2020 r. gospodarstwa domowego złożonym przez obojga rodziców dzieci z 6 i 12 listopada 2020 r., czy też złożonym w postępowaniu odwoławczym z 3 marca 2021 r., ale nawet gdyby je uznać to wspólne gospodarowanie - przy braku wspólnego zamieszkiwania z dziećmi nie jest przesłanką do przyznania świadczenia wychowawczego.

Kolegium nie zakwestionowało, że skarżący po wyprowadzeniu się z domu utrzymywał kontakty z dziećmi i może łożył na ich utrzymanie, możliwe też że przekazywał matce dzieci środki pochodzące ze świadczenia wychowawczego, to jednak z faktu utrzymywania kontaktów z dziećmi czy też łożenia i przekazania środków świadczenia wychowawczego osobie sprawującej opiekę nad dziećmi, a nawet także wydatkowania tych środków zgodnie z przeznaczeniem na potrzeby dzieci nie można wywieść prawa do świadczenia wychowawczego. Koszty utrzymania dziecka w tym przypadku, w tym zapewnienie mu warunków bytowych, są odrębne od kosztów związanych z ich opieką i wychowaniem, w tym organizowaniem zajęć rozwojowych dziecka i ponoszeniem z tym związanych wydatków. Świadczenie wychowawcze - jak jego nazwa wskazuje - ma w jakimś stopniu rekompensować rodzicowi wydatki ponoszone w związku z wychowaniem dzieci, trudem organizowania opieki i wychowania dzieci, a rodzic niezamieszkujący z dziećmi – A.A. nie uczestniczył na co dzień w tym procesie i nie rozwiązywał wszelkich problemów logistycznych związanych ze zorganizowaniem tego procesu.

Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że od wyprowadzenia się z domu w lutym 2019 r. i zaprzestania wspólnego zamieszkiwania z dziećmi W.A. i S.A. - skarżący już nie spełniał przesłanek do uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego na te dzieci, a brak spełniania przesłanek do uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci powoduje, iż wypłacone skarżącemu świadczenia wychowawcze na te dzieci w wysokości po 500,00 zł miesięcznie na dziecko na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 sierpnia 2019 r. spełniają definicję nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o jakiej mowa w art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, tj. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania i konsekwentnie podlegają one zwrotowi łącznie z odsetkami za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty włącznie, co wprost wynika z art. 25 ust. 1, ust. 3 i ust. 9 ustawy o pomocy państwa w wychowywania dzieci.

Dodatkowo Kolegium podniosło, że niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka wyłączająca możliwość orzekania w sprawie o jakiej mowa w art. 25 ust. 6 przedmiotowej ustawy, albowiem od terminu pobrania świadczenia wychowawczego nie upłynęło więcej niż 10 lat, zatem organ I instancji miał możliwość wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Organ odwoławczy wskazał ponadto, że skarżący był pouczony o zasadach przyznawania świadczenia wychowawczego oraz pouczony o obowiązku niezwłocznego informowania organu wypłacającego świadczenia o zmianach mających wpływ na ustalone prawo do świadczenia jak również zapoznany z definicją nienależnie pobranego świadczenia (w części II wniosku oświadczył, iż zapoznał się z warunkami uprawniającymi do świadczenia wychowawczego i zobowiązał się, iż w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, uzyskania dochodu lub wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do tego świadczenia na podstawie art. 7 ust. 1-4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie wychowawcze, pouczony został również, iż niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego i zmianach, o których mowa powyższej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji - koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.). Mimo prawidłowego pouczenia w tym zakresie skarżący nie poinformował niezwłocznie organu o zaprzestaniu zamieszkiwania ze swymi dziećmi czym doprowadził do powstania nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wydana zaś w sprawie decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa, a odwołanie nie mogło zostać uwzględnione. Nie można też organowi I instancji zarzucić, iż wydał decyzję bez konsultacji ze skarżącym, bowiem z akt sprawy wynika, iż 19 sierpnia 2020 r. wysłane zostały do niego dwa wezwania, odebrane osobiście, i w wyznaczonym terminie skarżący nie złożył stosownych wyjaśnień, a ponadto 19 sierpnia 2020 r. podjęto próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (pismo MOPS w Ł. z 17 września 2020 r., świadczy, że skarżący odebrał wezwanie 31 sierpnia 2020 r. i nawiązał kontakt telefoniczny z pracownikiem socjalnym, jednak nie zgłosił się do Punktu Pracy Socjalnej celem przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego). Z akt sprawy zatem wynika, iż skarżący miał zapewnione branie czynnego udziału w toczącym się postępowaniu, z czego nie skorzystał.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A.A. podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Podniósł, iż wyprowadzka nastąpiła w styczniu 2019 r., lecz pozostawał w kontakcie z dziećmi i uczestniczył w ich wychowaniu, zaś środki pochodzące ze spornego świadczenia wykorzystano na potrzeby dzieci. Ponownie podkreślił, że J.M. z powodu niezrozumienia podała nieprawidłowe dane, co jest bezpośrednią przyczyną sporu. Skarżący wyraził niezadowolenie, że Kolegium nie dało wiary jego wyjaśnieniom, chociaż były spójne. Wskazał nadto, że pracownik socjalny telefonicznie umówił się na spotkanie, lecz jednak nie pojawił w miejscu zamieszkania strony. Z kolei próby skarżącego, skontaktować się z organem telefonicznie nie powiodły się.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki sformułował pełnomocnik skarżącego w piśmie z 29 października 2021 r., a organ administracji w ustawowym terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.). Dokonując, tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jej uchylenia lub stwierdzenia nieważności.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dzieci W.A. i S.A. za okres od 01.07.2019 r. do 31.08.2020 r. w łącznej kwocie 14.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Już w tym miejscu należy podkreślić, że ustalenia faktyczne poczynione przez organ administracji znajdują potwierdzenie w niewadliwie zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, wobec czego materiał ten należało uznać za wystarczający do podjęcia prawidłowej i zgodnej z prawem decyzji w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Organ administracji nie naruszył reguł postępowania administracyjnego. Zebrał wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważył go i poddał ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ustalił dokładnie stan faktyczny i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty świadczące o sytuacji prawnej i faktycznej skarżącego i osób podlegających świadczeniom. Ustalenia organu w tym zakresie nie budzą zastrzeżeń. Wynikają bowiem z przeprowadzonych w sprawie i wskazanych w uzasadnieniu decyzji dowodów. Organ nie naruszył również dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., albowiem uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wszystkie elementy wymagane powyższym przepisem.

W ocenie Sądu brak jest także podstaw do przypisania organowi naruszenia przepisów prawa materialnego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj.: Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm.) [dalej: ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci], w tym w szczególności art. 25 ust. 2 pkt 6 tej ustawy.

Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że w przepisie tym ustawodawca posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia", odnoszącym się do cechy czynności ("pobrania"), a nie cechy świadczenia ("nienależnego"), w związku z czym należy rozróżnić pojęcie "nienależnego świadczenia" od "świadczenia nienależnie pobranego". Z tego powodu, przyjmuje się, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, a "świadczenie nienależnie pobrane" jest świadczeniem pobranym przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania).

Nie negując takiego stanowiska zauważyć należy, że przesłanki uznania świadczenia za nienależne z art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zostały określone w sposób mniej rygorystyczny niż w pozostałych punktach tego przepisu.

Od strony przedmiotowej dla zastosowania przywoływanej normy wystarczające jest, że świadczenie wychowawcze wypłacone zostało mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia. Regulacja ta nie wymaga natomiast, by osoba pobierająca świadczenie kwalifikowała się jakimkolwiek szczególnym rodzajem lub natężeniem winy, tak jak przykładowo ma to miejsce w przypadku art. 25 ust. 2 pkt 2 powoływanej ustawy, gdzie dla uznania świadczenia za nienależne konieczne jest, by świadczenie wychowawcze zostało przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie.

W konsekwencji też za nienależne świadczenie wychowawcze, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci uznać należy świadczenie wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, a pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania).

Oceny tych okoliczności dokonywać należy w odniesieniu do realiów konkretnej sprawy, w tym w szczególności z uwzględnieniem charakteru świadczenia, które ma zostać uznane za nienależne. W tym aspekcie zauważyć należy, iż stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, przeznaczone jest ono na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb bytowych. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Cytowana regulacja znajduje potwierdzenie w art. 13 ust. 1 powoływanej ustawy, który stanowi, że ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka albo opiekuna prawnego dziecka. Świadczenie to, co istotne w realiach niniejszej sprawy, przysługuje na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Podkreślenia przy tym wymaga, że norma art. 4 ust. 2 szczególny nacisk kładzie na wspólne zamieszkiwanie i pozostawanie na utrzymaniu matki lub ojca.

Zauważyć należy, iż cytowane przepisy zostały umieszczone w rozdziale 2. ustawy zatytułowanym "Świadczenie wychowawcze", co - zdaniem Sądu - oznacza, że intencją ustawodawcy było, aby w tym miejscu określić przesłanki uprawniające do tegoż świadczenia. Jak wskazuje się w doktrynie, konsekwencją uznania przez ustawodawcę, że świadczenie wychowawcze jest ściśle związane z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem i służyć ma częściowemu pokryciu wydatków związanych z jego wychowywaniem, było wprowadzenie regulacji, która uniemożliwiałaby uzyskanie świadczenia, gdy dziecko przestaje podlegać tym procesom (P. Daniel, P. Ławrynowicz, A. Skomra, Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, Wrocław 2016, s. 116). W ocenie Sądu zatem, "sprawowanie opieki nad dzieckiem" należy odnosić do jej faktycznego sprawowania. Jednocześnie też zauważyć trzeba, że ustawa statuuje zasadę, stosownie do której dzieckiem pozostającym w rodzinie jest dziecko zamieszkujące wspólnie z rodzicem, czy rodzicami.

Zauważyć przy tym należy, że omawiana ustawa nie zawiera własnej definicji miejsca zamieszkania dziecka. Definicji takiej nie zawierają także przepisy k.p.a., do którego stosowania w sprawach nieuregulowanych odsyła art. 28 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Powyższe oznacza, że dla oceny tej okoliczności winny znaleźć zastosowanie regulacje ogólne zawarte w przepisach kodeksu cywilnego. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że zgodnie z art. 26 § 1 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej, przy czym zgodnie z § 2 tego samego artykułu jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa.

Zatem wyznacznikiem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego przez podmioty uprawnione jest więc wspólne zamieszkiwanie i sprawowanie opieki nad małoletnim dzieckiem utożsamiane z jego wychowaniem. Skoro bowiem świadczenie wychowawcze ma stanowić wsparcie państwa w wychowywaniu dzieci, to istotne dla ustalenia prawa do świadczenia jest, czy matka, ojciec, opiekun faktyczny albo opiekun prawny dziecka faktycznie sprawują opiekę nad dzieckiem i utrzymują je. Innymi słowy z przepisów ustawy wynika, że świadczeniem wychowawczym powinno się objąć osobę wymienioną w art. 4 ust. 2 ustawy, jeśli tylko ustali się, że wspólnie z dzieckiem zamieszkuje i sprawuje opiekę (wychowuje je) nad dzieckiem rozumianym zgodnie z definicją określoną w art. 2 pkt 5 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Przy czym sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem rozumieć należy przede wszystkim jako podejmowanie decyzji w istotnych sprawach go dotyczących i wpływanie na jego wychowanie oraz utrzymywanie go. Ustawodawcza nie zdefiniował pojęcia "wychowanie" jednakże zauważyć należy, że w potocznym znaczeniu jest to długotrwałe oddziaływanie na drugiego człowieka, którego celem jest ukształtowania jego osobowości.

Biorąc pod uwagę przedstawione regulacje należy przyjąć, że uprawnionym do świadczenia wychowawczego będzie ten rodzic, który zamieszkuje wspólnie z dzieckiem, sprawuje nad nim bezpośrednią opiekę. Jak jednoznacznie wskazał w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny "miejsce zamieszkania, o którym mowa w art. 4 ust. 2 p.p.w.d., dotyczy faktycznego przebywania dziecka u danego rodzica i ponoszenia przez tego rodzica kosztów utrzymania" – por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2021 r., I OSK 2775/20. Podobnie w doktrynie wskazuje się, że "(...) aby matka czy ojciec dziecka uzyskali prawo do świadczenia wychowawczego to dziecko, którego wniosek dotyczy musi z danym rodzicem nie tylko zamieszkiwać ale także pozostawać na jego utrzymaniu. Warunek wspólnego zamieszkiwania i pozostawania przez dziecko na utrzymaniu matki albo ojca musi zostać spełniony jednocześnie, nie wystarczy bowiem jedynie wspólne zamieszkiwanie dziecka z matką albo ojcem albo tylko pozostawanie dziecka na utrzymaniu matki albo ojca" – zob. J. Blicharz, J. Glumińska-Pawlic, L. Zacharko, Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Komentarz, Wydanie II, Lex/el. 2019, komentarz do art. 4 ust. 2.

Stąd też nie może budzić wątpliwości, że w realiach rozpatrywanej sprawy skarżący nie miał rzeczywistego wpływu na wychowanie dzieci, gdyż jego kontakty z małoletnimi podopiecznym nie miały charakter stałej opieki, dzieci nie były przez niego utrzymywane w rozumieniu wskazanym powyżej, a zatem nie był on uprawniony do uzyskania świadczenia wychowawczego z tego tytułu. Słusznie zatem podnosił organ, że w przypadku rodzica, który zaprzestał wspólnego zamieszkiwania z dzieckiem/dziećmi, a tym samym zaprzestał sprawowania nad nim/nimi opieki nie ma możliwość przyznania mu prawa do świadczenia wychowawczego, bowiem nie spełnia on ustawowej przesłanki do uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego o której mowa w art. 4 ustawy. Z powyższego wywieść należy, że zaprzestanie wspólnego zamieszkiwania z dziećmi powoduje ustanie prawa do świadczenia wychowawczego na te dzieci. Taka sytuacja właśnie miała miejsce w przedmiotowej sprawie.

W ocenie Sądu, trafnie przyjął organ, że skarżący A.A. wyprowadził się z domu w lutym 2019 r. i zaprzestał wspólnego zamieszkiwania ze swymi dziećmi, co oznacza też, że wówczas zaprzestał sprawowania nad nimi bezpośredniej opieki. Powyższe wynika w sposób jednoznaczny z oświadczeń złożonych przez matkę dzieci J.M. 3 sierpnia 2020 r.: "nie prowadzę wspólnego gospodarstwa domowego z Panem A.A. od dnia 28 lutego 2019 r." oraz z oświadczenia z 12 sierpnia 2020 r.: "dzieci przebywają pod moją opieką od lutego 2019 r. Mieszkają przy mnie. Ojciec dzieci mieszka pod innym adresem (...) Wyroku sądowego w sprawie alimentów i miejsca pobytu nie mamy. (...) Były partner złożył wnioski wychowawcze i na dobry start mimo iż dzieci nie przebywają z ojcem na stałe". Dodatkowo należy wskazać na ustalenia wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z J.M. 23 września 2020 r., w których w pełni potwierdziła ona powyższe ustalenia, oświadczając, że podane informacje są zgodne z prawdą i składając swój podpis pod treścią wywiadu środowiskowego.

Osobno należy odnieść się do wskazywanej powyżej przesłanki definiującej sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem, pod pojęciem której rozumieć należy przede wszystkim podejmowanie decyzji w istotnych sprawach dotyczących dziecka/dzieci i wpływanie na jego wychowanie oraz utrzymywanie go. W szczególności właśnie aspekt utrzymywania dziecka/dzieci ma tu znaczenie. W ocenie Sądu, należało jeszcze dodatkowo wskazać na wynikający z akt administracyjnych (wywiad środowiskowy z 23 września 2020 r.) fakt, iż w wywiadzie środowiskowym matka dzieci wyraźnie podkreślała, że samodzielnie opiekuje się dziećmi, a skarżący opłaca alimenty w sposób nieregularny i w związku z tym zamierza złożyć wniosek do komornika. Powyższe dodatkowo podkreśla, że skarżący nie może także wykazać się argumentem utrzymywania dzieci – wobec jednoznacznego stwierdzenia w wywiadzie środowiskowym, pod rygorem odpowiedzialności karnej, że skarżący w praktyce nie reguluje nawet w całości alimentów na dzieci.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę zgadza się w pełni ze stanowiskiem organów, że – mając na uwadze składane uprzednio pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia matki dzieci - nie sposób dać wiarę oświadczeniom złożonym o wspólnym prowadzeniu do 14 sierpnia 2020 r. gospodarstwa domowego złożonym przez obojga rodziców dzieci w dniach 6 i 12 listopada 2020 r., czy też złożonym w postępowaniu odwoławczym z 3 marca 2021 r. przez skarżącego. Złożone one zostały w określonych okolicznościach faktycznych i prawnych, gdy stronom było już wiadome, że cofnięte zostały przyznane uprzednio świadczenia, wypłacone skarżącemu i toczyć się będzie postępowanie o zwrot tych wypłaconych świadczeń. Nie mogą też mieć dla ustalenia obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń znaczenia podnoszone przez skarżącego argumenty, że po wyprowadzeniu się z domu utrzymywał kontakty z dziećmi łożył na ich utrzymanie, czy ewentualnie przekazywał matce dzieci środki pochodzące ze świadczenia wychowawczego. Z powyższego nie można bowiem wywieść prawa do świadczenia wychowawczego. Trafnie stwierdziło Kolegium, że koszty utrzymania dziecka, w tym przypadku zapewnienie mu warunków bytowych, są odrębne od kosztów związanych z ich opieką i wychowaniem, w tym organizowaniem zajęć rozwojowych dziecka i ponoszeniem z tym związanych wydatków. Świadczenie wychowawcze - jak jego nazwa wskazuje - ma w jakimś stopniu rekompensować rodzicowi wydatki ponoszone w związku z wychowaniem dzieci, trudem organizowania opieki i wychowania dzieci, a rodzic niezamieszkujący z dziećmi - skarżący A.A. - nie uczestniczył na co dzień w tym procesie i nie rozwiązywał wszelkich problemów logistycznych związanych ze zorganizowaniem tego procesu.

W zaistniałej sytuacji stwierdzić należy, iż od zdarzenia wyprowadzenia się z domu w miesiącu lutym 2019 r. i zaprzestania wspólnego zamieszkiwania z dziećmi W.A. i S.A. – A.A. już nie spełniał przesłanek do uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego na te dzieci, a brak spełniania przesłanek do uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci spowodował, iż wypłacone skarżącemu świadczenia wychowawcze na te dzieci w wysokości po 500,00 zł miesięcznie na dziecko za okres od 01.03.2019 r. do 30.06.2019 r. spełniają definicję nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o jakiej mowa w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, tj. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia i konsekwentnie podlegają one zwrotowi łącznie z odsetkami za opóźnienie.

Nie budzi przy tym jakichkolwiek wątpliwości, że skarżący A.A. był pouczony o zasadach przyznawania świadczenia wychowawczego oraz pouczony o obowiązku niezwłocznego informowania organu wypłacającego świadczenia o zmianach mających wpływ na ustalone prawo do świadczenia jak również zapoznany z definicją nienależnie pobranego świadczenia (w części II wniosku oświadczył, iż zapoznał się z warunkami uprawniającymi do świadczenia wychowawczego i zobowiązał się, iż w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, uzyskania dochodu lub wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do tego świadczenia na podstawie art. 7 ust. 1-4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie wychowawcze, pouczony został również, iż niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego i zmianach, o których mowa powyższej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji - koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie). Mimo prawidłowego pouczenia w tym zakresie skarżący nie poinformował niezwłocznie organu o zaprzestaniu zamieszkiwania ze swymi dziećmi czym doprowadził do powstania nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Mając na względzie powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.

O wynagrodzeniu radcy prawnego z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 § 1 wspomnianej ustawy p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1715). Jest to kwota 240 zł powiększona, zgodnie z § 4 ust. 3 wspomnianego rozporządzenia, o kwotę podatku od towarów i usług wyliczonego według stawki 23%. is