Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 650/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) Protokolant Referent Natalia Kondraciuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 2 sierpnia 2022 r. nr SKO.II.41/893/ŚR/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie decyzją z dnia 2 sierpnia 2022 r. nr SKO.II.41/893/ŚR/2022, po rozpatrzeniu odwołania A. T. (dalej także jako "strona" lub "skarżąca") od decyzji Wójta Gminy Wojsławice z dnia 24 czerwca 2022 r. nr GOPS/8252/8/0/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., aktualny t.j. – Dz. U. z 2022 r. poz. 200 ze zm., dalej jako "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej jako "u.ś.r."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W dniu 27 maja 2022 r. A. T. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w W. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad teściową T. T.. Do wniosku strona załączyła m.in. wypis z treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w C. z dnia 11 maja 2020 r. nr akt [...] [...], stwierdzającego u T. T. trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji, ze wskazaniem, że daty powstania tej niezdolności nie da się ustalić. Nadto załączyła kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 31 marca 2022 r. znak: [...], zaliczającego T. T. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, ze wskazaniem, że nie da się ustalić dat powstania niepełnosprawności, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 10 marca 2022 r. Strona przedłożyła również oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym.

Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. , działając z upoważnienia Wójta Gminy W. , decyzją z dnia 24 czerwca 2022 r. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Organ pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w "art. 17 ust. 4" u.ś.r. albowiem na stronie nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec teściowej, a nadto nie zostało zachowane kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, zawarte w art. 17 ust. 1b u.ś.r., albowiem – jak wskazał organ pierwszej instancji – niepełnosprawność T. T. powstała dopiero w 76 roku życia.

W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji A. T. zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. poprzez zastosowanie tej normy prawnej bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

- art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1 a u.ś.r. w związku z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP poprzez odmowę przyznania synowej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co skutkuje naruszeniem dobra rodziny;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a u.ś.r. w związku z art. 32 ust. 1, ust. 2 oraz art. 2 Konstytucji RP poprzez dyskryminację synowej, która prowadzi z podopieczną wspólne gospodarstwo domowe od 30 lat i realizuje obowiązek opieki, co narusza zasady sprawiedliwości społecznej.

- art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a u.ś.r. w związku z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, poprzez nieuwzględnienie tego, że skarżącą pośrednio obciąża obowiązek alimentacyjny z tytułu obowiązków, jakie ma ona wobec syna podopiecznej, z którym pozostaje w związku małżeńskim.

Wskazując na powyższe, skarżąca domagała się uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad teściową.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia i powołaną na wstępie decyzją ostateczną z dnia 2 sierpnia 2022 r. (zaskarżoną do Sądu), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium zakwestionowało stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie, w jakim organ ten uznał, że jedną z podstaw do odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia jest niespełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ odwoławczy zgodził się z zarzutem odwołania, że nie jest uzasadnione wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części ww. przepisu, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Niezależnie od powyższego, a nadto pomimo ustalenia, że strona sprawuje opiekę nad teściową i z tego powodu zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania w nim pracy, organ odwoławczy uznał odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia za zasadną z tego powodu, że strona nie jest zobowiązana wobec teściowej do alimentacji, a tym samym nie spełnia jednej z podstawowych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. W ocenie organu odwoławczego, powołane w odwołaniu wartości i zasady konstytucyjne - wobec jednoznacznego brzmienia przepisów regulujących kwestię ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - nie mogą mieć zastosowania w sprawie.

A. T. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. w związku z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP poprzez odmowę przyznania synowej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co skutkuje naruszeniem dobra rodziny;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. w związku z art. 32 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 2 Konstytucji RP poprzez dyskryminację synowej, która prowadzi z podopieczną wspólne gospodarstwo domowe od 30 lat i realizuje obowiązek opieki, co narusza zasady sprawiedliwości społecznej;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. w związku z art. 23 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy poprzez nieuwzględnienie tego, że skarżącą pośrednio obciąża obowiązek alimentacyjny z tytułu obowiązków, jakie ma ona wobec syna podopiecznej, z którym pozostaje w związku małżeńskim i wspólności majątkowej małżeńskiej.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi strona podkreśliła, ze jej celem nadrzędnym jest zabezpieczenia losu teściowej. Jednocześnie skarżąca zwróciła uwagę, że opiekując się chorą teściową, nie ma żadnego dochodu. Stan ten może zaś trwać jeszcze wiele lat, zaś ewentualne prawo do emerytury skarżąca uzyska dopiero za 11 lat. W tych okolicznościach, zdaniem skarżącej, wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania przez opiekuna, a przez to również obarczenie rodziny osoby niepełnosprawnej kosztami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz pozbawienie w tym zakresie niepełnosprawnego członka rodziny pomocy socjalnej, stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie. Brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że wychodzą poza krąg osób upoważnionych do alimentacji.

Skarżąca wyjaśniła, że T. T. ma dwóch synów. Pierwszy z nich - L. T. (mąż skarżącej) pracuje blisko 300 km od miejsca zamieszkania skarżącej i swojej matki. Częstotliwość jego powrotów do domu (4 dni w miesiącu) nie pozwala mu na sprawowanie opieki nad matką, zaś rezygnacja z pracy spowodowałaby brak możliwości zaspokojenia potrzeb rodziny oraz spłaty zobowiązań kredytowych. Również drugi z synów T. T. - W. T., nie jest w stanie sprawować opieki nad matką, co potwierdzają dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, w tym oświadczenie W. T. z dnia 23 maja 2022 r.

Skarżąca podkreśliła, że nie jest w niniejszej sprawie kwestionowane, iż należycie sprawuje opiekę nad teściową. W rozumieniu tradycyjnym stanowi ona dla T. T. rodzinę i to bardzo bliską. W ocenie skarżącej, mając na uwadze konstytucyjną zasadę równości, przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. należy rozumieć w ten sposób, że inna osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego jest nie tylko spokrewniona w pierwszym stopniu, czy kolejnym, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, ale każda spokrewniona, na której obowiązek ten nie ciąży, tj. będąca członkiem rodziny rozumianej tradycyjnie. Skarżąca powołała się w tym względzie na wyrok NSA z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1873/10, a także na szereg orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, w których – jak wskazała – opowiedziano się za prawem do świadczenia pielęgnacyjnego powinowatych, w tym dla synowej opiekującej się teściową bądź teściem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 4292) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja odpowiada bowiem prawu.

W pierwszej kolejności podnieść trzeba, że organ odwoławczy zasadnie zakwestionował przyjęcie przez organ pierwszej instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako jednej z podstaw odmowy przyznania skarżącej żądanego świadczenia. Przypomnieć należy, że z treści tego przepisu wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przytoczony przepis – jak słusznie zauważono w zaskarżonej decyzji – był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznał go za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Mimo, że wyrok ten nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść – zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – jest wiążąca i jako taka stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną, zwłaszcza wobec obowiązku wykładania przepisów ustaw zwykłych w duchu wartości konstytucyjnych. Skoro zaś Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b u.ś.r narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18. oraz 25. roku życia, to skutkiem tego orzeczenia winno być pomijanie przez organy administracji przy rozpoznawaniu wniosków o świadczenie pielęgnacyjne tej części omawianego przepisu, którą Trybunał uznał za niezgodną z Konstytucją. Podkreślić należy, że przedstawiona wyżej interpretacja skutków wejścia w życia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jest ugruntowana w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1668/14; z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16 i I OSK 1208/16, a także wyroki WSA w Lublinie: z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 910/16; z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 1090/16; opubl. w CBOSA).

W związku z powyższym należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został przez organ pierwszej instancji wadliwie zastosowany jako jedna z podstaw odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Kolegium słusznie jednak również uznało, że powyższa wada nie miała wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, albowiem o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki na teściową T. T. przesądza okoliczność, iż na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec swej podopiecznej.

Krąg osób uprawnionych do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został określony przez ustawodawcę określony w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r., świadczenie to przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Obowiązek alimentacyjny został uregulowany w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm., dalej jako "k.r.o."). Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 ww. ustawy). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 1). Nadto z mocy art. 23 i 27 k.r.o. także małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Co więcej, w myśl art. 130 cyt. ustawy, obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Przepisy k.r.o. regulują również zasady w zakresie obowiązku alimentacyjnego osób pozostających w stosunku przysposobienia, m.in. w art. 131, zgodnie z którym jeżeli skutki przysposobienia polegają wyłącznie na powstaniu stosunku między przysposabiającym a przysposobionym, obowiązek alimentacyjny względem przysposobionego obciąża przysposabiającego przed wstępnymi i rodzeństwem przysposobionego, a obowiązek alimentacyjny względem wstępnych i rodzeństwa obciąża przysposobionego dopiero w ostatniej kolejności (§ 1). Jeżeli jeden z małżonków przysposobił dziecko drugiego małżonka, przysposobienie nie ma wpływu na obowiązek alimentacyjny między przysposobionym a tym drugim małżonkiem i jego krewnymi (§ 2).

Zasadą jest również, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub, gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.).

Skarżącej nie łączą z niepełnosprawną T. T., będącą jej teściową, więzy pokrewieństwa. Co oczywiste, nie są one również osobami związanym relacją przysposobienia. Skarżącą i jej teściową T. T. łączą natomiast więzy powinowactwa. Zgodnie bowiem z art. 618 k.r.o. z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Obowiązek alimentacyjny między powinowatymi zachodzi jednak wyłącznie pomiędzy macochą lub ojczymem a pasierbem (art. 144 k.r.o.).

W świetle przytoczonych wyżej regulacji, nie może budzić żadnych wątpliwości, że skarżącej nie obciąża obowiązek alimentacyjny wobec T. T.. Przepisy k.r.o. nie przewidują przy tym – wbrew twierdzeniu autora skargi – "pośredniego" obowiązku alimentacyjnego synowej wobec teściowej, wynikającego z obowiązków synowej wobec swojego męża. Podkreślić należy, że przepisy regulujące krąg osób zobowiązanych do alimentacji mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Prawodawca nie dopuszcza modyfikowania tego zbioru podmiotów poprzez jego rozszerzenie o osoby w przepisach k.r.o. niewymienione, ale związane bliskimi więzami faktycznymi.

Brak po stronie skarżącej obowiązku alimentacyjnego wobec T. T., czynił niemożliwym przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej nad T. T. opieki, niezależnie od oceny pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie tego świadczenia (w tym przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki). Wbrew bowiem zarzutom skarżącej, krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny został wyraźnie ograniczony do osób zobowiązanych do alimentacji.

Wprawdzie w części orzecznictwa sądów administracyjnych wyrażany był dawniej pogląd przeciwny, w ramach którego przyjmowano, że w pewnych stanach faktycznych możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz innych, niż objęte obowiązkiem alimentacyjnym, członków szeroko rozumianej rodziny, jeżeli faktycznie sprawują oni opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i z tego tytułu rezygnują z zatrudnienia (w tę właśnie linię orzeczniczą wpisują się wyroki sprzed 2013 r. powołane przez skarżącą w uzasadnieniu skargi). Stanowisko powyższe zostało jednak odrzucone przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13, w której przyjęto, że osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r.

Uzasadniając powyższą tezę NSA wskazał, że wpływ na kształtowanie rozwiązań prawnych dotyczących określenia uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego bez wątpienia miało orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego w tym wyrok z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05 (OTK ZU-A 2006, nr 10, poz. 151), jak i wyroki z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07, w których Trybunał nie zakwestionował, jako niekonstytucyjnego wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. NSA podkreślił przy tym, że cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem tych regulacji jest bowiem to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. W rezultacie nie można zatem, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 u.s.r. pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną.

W cytowanej uchwale z dnia 9 grudnia 2013 r. podkreślono także, że niedopuszczalne jest sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, gdyż przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń. Przepisy te bowiem zawierają treść normatywną nienadającą się do zbudowania podstawy prawnej rozstrzygnięcia sporu o prawo podmiotowe i nie umożliwiają oparcia na nich orzeczenia zasądzającego roszczenie. Są one raczej źródłem gwarancji, a nie praw, tym samym więc spełniają rolę wzorca konstytucyjnego, określającego w sposób ogólny zakres i formy zabezpieczenia społecznego. Wzorzec ten znajduje materializację w uchwalonych ustawach, w których ustawodawca zwykły konkretyzuje deklarację konstytucyjną, tworząc poszczególne prawa podmiotowe. Uzupełniając lub pomijając niektóre z przesłanek ustawowych z powołaniem się na zasady konstytucyjne, sąd administracyjny faktycznie wchodzi w rolę Trybunału Konstytucyjnego. Nie można jednak, powołując się na wykładnię prokonstytucyjną, nadawać przepisom ustawy znaczenia sprzecznego z jej brzmieniem, uzasadniając to tym, że sędziowie w sprawowaniu swego urzędu podlegają zarówno Konstytucji, jak i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Stosowanie prawa przez sądy nie powinno wypełniać obowiązujących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wyrażonej woli ustawodawcy. Nie można zatem, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 u.ś.r. pozwala przyjąć, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną.

Wprawdzie przytoczona uchwała dotyczy stanu prawnego obowiązującego do

1 stycznia 2013 r. kiedy to przepisy nie przewidywały odpowiednika obecnego rozwiązania ujętego w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ale w związku z powiązaniem tego przepisu z kręgiem osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, w ocenie składu orzekającego stanowisko zajęte w tej uchwale pozostaje aktualne na gruncie rozpoznawanej sprawy.

Do stanowiska przyjętego w powyższej uchwale nawiązuje zresztą aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym zdecydowanie wyklucza się możliwość tak daleko idącej korekty wykładni językowej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., aby przyznać świadczenie pielęgnacyjne osobom, na których nie ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny. Co więcej, orzecznictwo wyklucza nawet korygowanie wykładni językowej w taki sposób, aby pomijać ustawową kolejność obowiązku alimentacyjnego, określoną w przepisach k.r.o., wbrew jednoznacznej treści art. 17 ust. 1a u.ś.r. (por. przykładowo wyroki NSA: z dnia 10 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1954/20; z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1399/20; z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2091/20; z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2505/20; z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 480/21; z dnia 6 października 2021 r., sygn. akt I OSK 572/21 i I OSK 527/21; z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 915/20; z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2392/20; z dnia 19 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2776/20; z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 371/21; z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 475/21; z dnia 22 października 2021 r., sygn. akt I OSK 712/21; z dnia z 26 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 804/21; opubl. w CBOSA).

Podsumowując, skoro przepisy art. 17 ust. 1 art. 17 ust. 1a u.ś.r., przez odesłanie do przepisów k.r.o., jednoznacznie wskazują krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji wobec podopiecznego (jedyny wyjątek przewidziano w przypadku opiekuna faktycznego dziecka), to skarżącej – jako synowej T. T., a zatem osoby niezobowiązanej wobec niej do alimentacji – nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej nad T. T. opieki. Treść ww. przepisów, nie może być bowiem uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to, które wynika z k.r.o.

Z powyższych względów podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego, należy uznać za niezasadne. Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji według kryteriów określonych w art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się także naruszenia innych, niż objęte zarzutami skargi, przepisów prawa.

W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.