Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 296/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2011-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a i 3b
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Fita (sprawozdawca),, Sędzia SO del. Robert Hałabis, Protokolant Referent stażysta Paweł Soczyński, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 października 2011 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

III SA/Lu 296/11

UZASADNIENIE

Decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej k.p.a.) w związku z art. 83 ust.4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz.1585, dalej – u.s.u.s.) utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2009 r. o odmowie J. J. umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskiem z dnia 6 kwietnia 2009r. J. J. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami z uwagi na trudną sytuację finansową oraz zdrowotną. Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Zakład odmówił mu umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na brak całkowitej nieściągalności oraz okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 u.s.u.s. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes ZUS decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. utrzymał w mocy w/w decyzję.

Po rozpatrzeniu skargi na decyzję organu odwoławczego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, wyrokiem z dnia 21 września 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 136/10, uchylił zaskarżoną decyzję.

Przed ponownym rozstrzygnięciem sprawy, ZUS w pierwszej kolejności decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. określił wysokość zadłużenia figurującego na koncie strony. Decyzja ta stała się ostateczna.

Po uprawomocnieniu się w/w decyzji organ wezwał stronę do przedłożenia aktualnych dokumentów umożliwiających ocenę jej sytuacji zdrowotnej oraz materialnej. W dniu 16 marca 2011 r. skarżący przedłożył następujące dokumenty: uzupełnienie wniosku o umorzenie, oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia 7 września 2009r. sygn. akt XVIII GU 142/08 o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości, decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia 30 grudnia 2008r. o wykreśleniu z rejestru ewidencji działalności gospodarczej, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 10 marca 2011 r. o całkowitej niezdolności do pracy, orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 5 maja 2010r., zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 22 lutego 2011 r., decyzję MOPR w L. z dnia 26 maja 2010r. o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego córce, fakturę za gaz z dnia 22 lutego 2011 r., fakturę za energię elektryczną z dnia 18lutego 2011 r., wymiar opłat czynszu za mieszkanie z dnia 4 stycznia 2011 r., zaświadczenie Prezydenta Miasta L. z dnia 25 sierpnia 2010r., pismo Zespołu Zarządców Nieruchomości z dnia 19 stycznia 2011 r. o wysokości zadłużenia z tytułu czynszu za mieszkanie, pismo Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w L. z dnia 24 marca 2009r. o wysokości zaległości podatkowych.

Powyższe dokumenty zostały uwzględnione przez organ podczas rozstrzygania sprawy.

Organ również uwzględnił wcześniej przedłożone przez skarżącego dokumenty w związku z rozpatrywaniem wniosku o umorzenie z dnia 6 kwietnia 2009 r. oraz 22 sierpnia 2009 r. tj.: zaświadczenie lekarskie z dnia 16 stycznia 2009 r., orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 16 lutego 2009r., zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 18 i 20 grudnia 2008r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 21 kwietnia 2007r. oraz decyzję o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej z dnia 30 grudnia 2008r., oświadczenie o możliwościach płatniczych, szczegółowy wykaz długów i należności oraz decyzję MOPR z dnia 30 maja 2007r. o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego, zaświadczenie z Miejskiego Urzędu Pracy w L. z dnia 9 czerwca 2009r. dotyczące córki J. J. o statusie osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku od dnia 14 września 2005r., zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 20 grudnia 2008r. wystawione przez Centrum Medyczne S. w L. oraz kopię decyzji Zakładu Nr [...]. z dnia [....] lipca 2009r., zaświadczenie z dnia 22 października 2008r. o ukończeniu kursu w zakresie zaawansowanej obsługi komputerowych programów biurowych przez córkę J. J., zaświadczenie B. z dnia 23 listopada 2009r. o uczestnictwie J. J. w szkoleniu w okresie od 14 października 2009 r. do 31 maja 2010r. zaświadczenie NFZ z dnia 28 lipca 2003r. o przyznaniu 25 godzin refundowanych zabiegów rehabilitacyjnych, prośbę do NFZ z dnia 11sierpnia 2003r. o zwiększenie limitu refundowanych zbiegów rehabilitacyjnych oraz odwołanie od negatywnego rozstrzygnięcia przez NFZ z dnia 21 października 2003r.

Mając na względzie podnoszoną przez stronę konieczność dokonania kompleksowej oceny stanu zdrowia w oparciu o dokumenty posiadane przez Zakład, rozpatrując wniosek o umorzenie organ uwzględnił także wszystkie dokumenty w tym zakresie przedłożone przez skarżącego w związku z ubieganiem się o przyznanie świadczenia rentowego.

Ponadto organ ustalił, że w dniu 30 grudnia 2008r. ZUS skierował do Sądu wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku skarżącego. Postanowieniem z dnia 7 września 2009r. sygn. akt XVIII GU 142/08, Sąd Rejonowy w L. oddalił wniosek z uwagi na stwierdzenie braku majątku wystarczającego na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. Całość zadłużenia figurującego na koncie rozliczeniowym strony z tytułu nie opłaconych należności została skierowana do przymusowego dochodzenia przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w L.. W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny podjął próbę dokonania kontroli, jednak z uwagi na brak możliwości nawiązania kontaktu ze skarżącym kontrola nie doszła do skutku. Ponadto w dniu 6 stycznia 2009 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w L. dokonał zajęcia rachunku bankowego strony prowadzonego przez BANK PKO S.A. jednak z uwagi na brak środków na rachunku, zajęcia zostały wycofane. Następnie w dniu 10 marca 2010 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w L. skierował egzekucję do świadczenia rentowego wypłacanego przez ZUS. W związku ze zbiegiem egzekucji do świadczenia rentowego prowadzonej przez Komornika przy Sądzie Rejonowym w L., wnioskiem z dnia 4 marca 2011 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w L. wystąpił do Sądu celem podjęcia rozstrzygnięcia, który organ sądowy czy administracyjny ma prowadzić egzekucję łączną. Ponadto z dokonanych przez ZUS ustaleń wynika, że postępowanie egzekucyjne z pobieranego przez skarżącego świadczenia rentowego prowadzone przez Komornika tytułem zobowiązań alimentacyjnych, postanowieniem z dnia 29 marca 2010r. na wniosek wierzyciela zostało umorzone (wyrok Sądu Okręgowego w L. z dnia 19 stycznia 2010r. sygn. akt VIII U 3248/09). Aktualnie Komornik prowadzi postępowanie egzekucyjne tytułem zaległości czynszowych z wniosku Zespołu Zarządców Nieruchomości WAM. Na podstawie zapisów w komputerowej bazie danych ZUS ustalono, że aktualnie dokonywane są potrącenia z pobieranego przez skarżącego świadczenia rentowego w kwocie 341,78 zł miesięcznie, które będą postawione do dyspozycji wyznaczonemu przez sąd organowi egzekucyjnemu do podziału pomiędzy poszczególnych wierzycieli strony.

Zatem z uwagi na fakt, że prowadzone postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone oraz aktualnie dokonywane są potrącenia z pobieranego przez skarżącego świadczenia, brak jest możliwości formalnego stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia.

Następnie organ powołując się na przepisy art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365, dalej – rozporządzenie), stwierdził, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego. Są to w szczególności sytuacje, w których należności z tytułu składek pozbawiłyby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnosząc te regulacje do stanu faktycznego sprawy, organ wskazał, że skarżący prowadzi wspólnie z córką J. J. gospodarstwo domowe, którego podstawę utrzymania stanowią dochody z tytułu pobieranego przez niego świadczenia rentowego w kwocie 1367,13 zł brutto i zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł netto oraz dochodów jakie uzyskuje jego córka z tytułu pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 520 zł netto. Uwzględniając dokonywane potrącenia egzekucyjne w kwocie 341,78 zł z pobieranej przez stronę renty ustalono, że do dyspozycji w gospodarstwie domowym pozostaje kwota 1481,30 zł netto tj. 740,65 zł na osobę. Z osiąganych dochodów skarżący ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania i opłatą mediów w łącznej kwocie ok. 600 zł, w tym opłata za czynsz ok. 449 zł, energię elektryczną ok. 95 zł i gaz ok. 55 zł. Ponadto w oświadczeniu o możliwościach płatniczych skarżący wykazał wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją na łączną kwotę ok. 900 zł miesięcznie.

Dalej organ podniósł, że zgodnie z przyjętymi kryteriami do otrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej aktualnie kwota tzw. minimum socjalnego wynosi 351 zł, a więc jest to kwota dwukrotnie niższa niż dochód w rodzinie skarżącego przypadający na jedną osobę. Odnosząc się do kwestii niewystarczającej liczby godzin świadczeń rehabilitacyjnych zagwarantowanych w ramach NFZ oraz konieczność ponoszenia wysokich kosztów rehabilitacji poza refundacją, organ stwierdził, że skarżący nie udokumentował swoich wydatków ponoszonych na dodatkowe zabiegi rehabilitacyjne. Organ podkreślił także, że z przedłożonych przez skarżącego dokumentów oraz dokonanych przez ZUS ustaleń wynika, że oprócz zadłużenia wobec Zakładu strona posiada zadłużenie również wobec Pierwszego Urzędu Skarbowego w L. z tytułu należnych podatków oraz wobec Zespołu Zarządców Nieruchomości WAM z tytułu zaległości w opłacaniu czynszu za mieszkanie.

Dokonując zestawienia ponoszonych przez skarżącego stałych, miesięcznych wydatków z osiąganymi przez jego dochodami organ podał, że ponoszone wydatki stanowią znaczne obciążenie dla budżetu domowego strony . Jednak powyższe nie może stanowić wystarczającej argumentacji do skierowania należności z tytułu składek do umorzenia. Uznanie takiej argumentacji, w świetle zasady równego traktowania dłużników, obligowałaby bowiem wierzyciela do uwzględnienia wszystkich wniosków, w których zobowiązani podnoszą kłopoty finansowe. Powyższe powodowałoby bowiem konieczność ponoszenia przez fundusze obsługiwane przez ZUS skutków finansowych podejmowanych przez płatników błędnych działań. Trudna sytuacja finansowa nie stanowi zatem wystarczającej przesłanki do umorzenia. Tym bardziej takiej argumentacji nie może stanowić konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych (zadłużenie z tytułu czynszu za mieszkanie) z pominięciem zobowiązań publicznoprawnych wobec ZUS.

Organ podkreślił, że przedmiotowe zadłużenie powstało w okresie prowadzenia działalności gospodarczej i jest wynikiem nie opłacania składek. Ponadto przedmiotowe zadłużenie dotyczy stosunkowo długiego okresu czasu i zgodnie z przedłożonymi przez skarżącego wyjaśnieniami był on świadomy generowania zadłużenia począwszy od 2000 r., a jednak pomimo tego nadal prowadził działalność gospodarczą do końca 2008 r. Ponadto, jako datę pogorszenia stanu zdrowia skarżący wskazał marzec 2003r., natomiast zadłużenie dotyczy także okresu wcześniejszego tj. od 2000 r., a więc skarżący już wcześniej posiadał problemy związane z bieżącym regulowaniem zobowiązań, stąd też stan zdrowia nie był pierwszym i jedynym czynnikiem mającym wpływ na generowanie zadłużenia. Natomiast jeśli chodzi o stan zdrowia skarżącego, organ zauważył, że z tego względu na podstawie decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. z dnia 26 maja 2010 r. jego córce zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520 zł miesięcznie.

Analizując istnienie przesłanek ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności, organ stwierdził, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa i zdrowotna chociaż trudna - nie stanowi dostatecznej argumentacji do skierowania należności do umorzenia. Podnoszony przez skarżącego zły stan zdrowia i konieczność sprawowania nad nim opieki przez córkę nie może zostać uwzględniony przez ZUS jako przesłanka do umorzenia z uwagi na fakt, że właśnie ze tego względu pobiera on świadczenie rentowe i zasiłek pielęgnacyjny a córka świadczenie pielęgnacyjne. Nie wykazano również wystąpienia innych szczególnych okoliczności wynikających z przepisów rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Końcowo organ podał, że zgodnie z informacjami uzyskanymi przez ZUS z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L., skarżący nie korzystał i nie korzysta z wsparcia udzielanego przez ośrodki pomocy społecznej udzielanego osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, co stanowiłoby dla Zakładu potwierdzenie, iż dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych J. J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w której wniósł o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skargi podał, że ZUS w L. wykazał brak dbałości o prawidłowy tok sprawy, odstąpił od należnych dla jego sytuacji procedur i interpretacji oraz nie dopełnił obowiązku usunięcia wszelkich wskazanych wcześniej przez Sąd Administracyjny błędów i uchybień. ZUS wykazał też ponowny brak stosownej dokładności i dbałości w analizie oraz wnioskowaniu z przedstawionych faktów o jego sytuacji zdrowotnej oraz przeżyciowej.

W związku z tym, powyższa decyzja jest wadliwa i zapadła z naruszeniem:

- art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy z zachowaniem interesu społecznego i ważnego interesu zobowiązanego czym uchybiono obowiązkowi praworządności urzędu,

- art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego wraz z uchybieniem właściwej dokładności i staranności rozważań co do zebranych dowodów i stanu faktycznego,

- art. 77 § 4 k.p.a. poprzez pominięcie oczywistego wpływu faktów powszechnie znanych i niewymagających dowodu,

- poprzez naruszenie przepisów określających progi dozwolonej uznaniowości urzędniczej oraz naruszenie zasady prawdy obiektywnej.

Zdaniem skarżącego jego bardzo zły stan zdrowia oraz uznany na trwale najwyższy stopień niepełnosprawności i orzeczona całkowita niezdolność do pracy w połączeniu z minimalnymi środkami finansowymi jakimi dysponuje, jak też konieczność ciągłego leczenia i intensywnych, kosztownych rehabilitacji oraz konieczność utrzymania niepracującej córki pełniącej zarazem rolę niezbędnej dla niego osoby opiekunki, wyczerpują całkowicie wszelkie możliwe i niezbędne warunki ustawowe do ubiegania się o umorzenie zaległości, których nigdy nie będzie w stanie spłacić.

W ocenie skarżącego, ZUS celowo pominął najważniejszy w jego przypadku aspekt przyczyny losowej dopuszczonej ustawą o umorzeniach. Dodał, że w większości spełnił warunki podstawowe ustawy w postaci punktów 1 – 7. Odnosi się to w szczególności do punktu 6, mówiącego o konieczności zaistnienia całkowitej nieściągalności zobowiązanego, do czego doszło w związku z uzyskaną dwa lata temu upadłością i ustalonym wtedy przez Nadzorcę Sądowego brakiem majątku oraz brakiem ściągalności.

Odnosząc się do argumentacji ZUS dotyczącej powstania zadłużenia już w 2000 r. skarżący stwierdził, że w tamtym okresie były to jedynie nieduże, a wyrównywane uchybienia w płatnościach związane z narastającą jego chorobą. Proces rzeczywistego narastania zadłużenia rozpoczął się dopiero jego wylewie w marcu 2003 roku i wymuszoną w celu przeżycia koniecznością utrzymania prowadzonej jednoosobowej działalności gospodarczej (elektronika).

Skarżący podkreślił, że pomimo poczuwania się do obowiązku spłaty zaistniałego zadłużenia nie ma obecnie już żadnych możliwości aby tego dokonać z powodu choroby która nagle, nieodwracalnie i do końca życia pozbawiła go jakichkolwiek możliwości pracy oraz zarobkowania. Pozostaje mu jedynie niewielka renta, która już teraz nie wystarcza na leczenie, rehabilitacje oraz na utrzymanie córki, która musi się mną opiekować w sposób ciągły. Otrzymywane przez nią dodatkowo z MOPR L. świadczenie pielęgnacyjne 520 zł to za mała kwota dla pokrycia minimalnych choćby potrzeb życiowych dorosłej kobiety.

Skarżący podał, że w przypadku, gdyby nawet rozpoczął próby spłacania zadłużenia jakimiś niewielkimi kwotami, to z jednej strony nie spowodują one znaczącego zmniejszenia zaległości natomiast on z braku środków przerywając konieczne leczenie i rehabilitacje utraci zagrożoną nogę. Przedstawiony splot okoliczności postawi go i jego córkę w konieczności maksymalnego skorzystania z zasiłków MOPR i innych co nie leży w interesie Państwa. Powstanie niedopuszczalne "przesuwanie" pieniędzy pomocowych poprzez wymuszone spłatą zadłużenia korzystanie z systemu pomocy społecznej - państwowej co jest absolutnie nie do przyjęcia.

W ocenie skarżącego, ZUS także zupełnie pomija fakt, że nie obciąża on budżetu Państwa próbami uzyskania różnych zasiłków (co byłoby możliwe) tylko dobrowolnie utrzymuje się w ramach uzyskanego minimum rentowego co w tym przypadku jest chyba właściwym i obywatelskim zadbaniem z jego strony o ważny interes publiczny. Uważa też, że udzielenie mu w przyszłości umorzenia może być również korzystne dla spełnienia ważnego interesu publicznego z powodu trwającej od lat nieskuteczności i niemożności ściągnięcia tego zadłużenia, które obecnie generuje jedynie narastające odsetki i kosztownie absorbuje organy związane ze sprawą.

Przedstawiając swoje rozliczenie ponoszonych wydatków w zestawieniu z dochodami rodziny, skarżący wskazał na brak jakichkolwiek środków pozwalających mu na przeżycie przy jednoczesnej spłacie zadłużenia. Przedstawił także jak rozgoryczony jest zaistniałą w jego życiu sytuacją związaną z utratą zdrowia i brakiem zrozumienia przez organy.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wydał wyrok z dnia 21 września 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 136/10, w którym uchylając wcześniejszą decyzję Prezesa ZUS wskazał na uchybienia proceduralne tego organu.

W uzasadnieniu wyroku, Sąd podał przesłanki umorzenia określone w art. 28 u.s.u.s., wskazując, że świetle tego przepisu umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić przede wszystkim w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przy czym sytuacje kwalifikowane jako całkowita nieściągalność składek określa art. 28 ust. 3 ustawy. Ponadto, z art. 28 ust. 3a ustawy wynika, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, sprecyzowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Sąd zgodził się z organem, że decyzje w sprawie umorzenia należności są decyzjami uznaniowymi, jednakże podkreślił, że nie może charakteryzować ich dowolność, co w tej sprawie, w jego ocenie nastąpiło. Sąd stwierdził, że nawet działając w ramach uznania administracyjnego organ nie przestaje być związany zasadą prawdy materialnej (obiektywnej), obligującą organ do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy - art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Zdaniem Sądu organ naruszył te przepisy.

Przede wszystkim przemilczał fakt, że z jego wniosku toczyło się postępowanie sądowe o ogłoszeniu upadłości J. J. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą U. w L. obejmujące likwidację majątku dłużnika. Postępowanie to zakończyło się 7 września 2009 r. oddaleniem wniosku (sygn. akt XVII GU 142/08). Uchybienie to spowodowało, że organ orzekający w ogóle nie rozważył zasadności umorzenia należności w oparciu o przesłankę wskazaną w art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy. Powyższa okoliczność była znana organowi , gdyż to on zainicjował postępowanie sądowe, które zakończyło się przed rozpoznaniem sprawy niniejszej w dniu 18 lutego 2010 r. Brak rozważań w tym zakresie uniemożliwia kontrole sądu, czy spełniona została przesłanka całkowitej nieściągalności dłużnika.

Ponadto Sąd podał, że organ niewłaściwie rozważył sytuację majątkową skarżącego, gdyż z danych dotyczących wysokości środków na utrzymanie skarżącego wynika, że logika i doświadczenie życiowe wskazują, że nierealnym jest, aby skarżący mógł spłacić zadłużenie sięgające obecnie z odsetkami już blisko 100.000 złotych. W ocenie Sądu, podnoszony przez organ argument, że skarżący nie wykorzystał możliwości poprawy sytuacji materialnej poprzez uzyskanie środków z pomocy społecznej jest chybiony, gdyż taka argumentacja prowadzi do wniosku, że spłata publicznoprawnego zadłużenia skarżącego byłaby możliwa poprzez uzyskanie pomocy państwa, co byłoby sprzeczne z jakąkolwiek logiką i sensem funkcjonowania państwa, a przybierałoby swoistą postać "przesuwania" środków publicznych z pomocy społecznej na spłatę zadłużenia wobec systemu ubezpieczeń społecznych. Sąd wskazał także na wadliwość argumentacji organu dotyczącej kwestii podjęcia zatrudnienia przez córkę skarżącego oraz na brak ustaleń co do mieszkania skarżącego - czy posiada zadłużenie z tytułu czynszu i czy na bieżąco opłaca należności za ten lokal. Wskazał także na brak materiału dowodowego dotyczącego postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do skarżącego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, na które powoływał się organ w zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu, za uchyleniem decyzji przemawiał także wzgląd na brak należytego wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu skarżącego. Sąd stwierdził za wyrokiem WSA w Warszawie z 17 grudnia 2007 r. (V SA/Wa 2549/07) i NSA z dnia 20 marca 2007 r. (II GSK 345/06), że "sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym".

Sąd zwrócił ponadto uwagę organowi, że z art. 28 u.s.u.s. wynika, że umorzenie może nastąpić również w części – np. co do odsetek lub części należności. Pozwala to na znalezienie właściwego rozwiązania, dostosowanego do realiów konkretnej sprawy i umożliwiającego pogodzenie interesu publicznego z indywidualnym.

Odnosząc powyższą ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania do treści zaskarżonej obecnie decyzji należy stwierdzić, że organ nie zastosował się w pełni do wytycznych zawartych w wyroku z dnia 21 września 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 136/10, czym naruszył przepis art. 153 p.p.s.a.

Co prawda uzupełnił materiał dowodowy o szczegółowe dane dotyczące sytuacji materialnej skarżącego i etapu postępowania egzekucyjnego toczącego się wobec skarżącego, jednakże nie dokonał analizy wpływu oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości strony na zaistnienie przesłanki nieściągalności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. , a która, jak wskazał Sąd w powołanym wyżej wyroku, jest przesłanką kwalifikowaną w przypadku umorzenia należności.

Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (dalej – u.p.u.n.).

W myśl art. 13 ust. 1 u.p.u.n., sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania.

Jak wynika z cytowanych przepisów, dla stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek - w świetle przepisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s. - w przypadku oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości z powodu braku u dłużnika środków na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego, nie jest dodatkowo konieczne aby ewentualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało formalnie zakończone z powodu braku środków na zaspokojenie wierzycieli.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, że postanowieniem z dnia 7 września 2009 r. sygn. akt XVIII GU 142/08, Sąd Rejonowy w L. oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości strony z uwagi na stwierdzenie braku majątku wystarczającego na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. W aktach sprawy znajduje się odpis tego postanowienia (k.75).

Tym samym, w ocenie Sądu rozpatrującego obecnie sprawę a wbrew stanowisku organu, w przypadku skarżącego zaszła przesłanka całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 2 u.s.u.s.

Niezależnie od powyższego, zgodnie z art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadkach określonych w drodze rozporządzenia przez Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego (rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne). W tym przypadku chodzi o "ważny interes osoby zobowiązanej".

W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak wskazał Sąd w wyroku z dnia 21 września 2010 r., decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że zarówno w myśl przepisu art. 28 ust. 2 jak i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., organ podatkowy może, ale nie musi, umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Zgodnie z orzecznictwem sądowym uznanie administracyjne polega na zastosowaniu konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do których odnosi się hipoteza normy prawnej zgodnie z przekonaniem organu opartym na zebranym materiale dowodowym. Powody, dla których organ dokonał określonego wyboru załatwienia sprawy, powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę, czy organ nie rozstrzygnął sprawy w sposób dowolny.

W uzasadnieniu decyzji organ powinien zatem jasno określić, czy w jego ocenie zachodzi przesłanka umorzenia należności, a jeśli tak to jaka, bądź czy nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia. Przedstawienie swojego stanowiska w tym przedmiocie powinno zostać podane w sposób zrozumiały dla strony. Podobnie, organ powinien wyjaśnić stronie powody ewentualnej odmowy umorzenia należności z tytułu składek w przypadku wcześniejszego uznania, że zaszła przesłanka do umorzenia należności.

W rozpoznawanej sprawie, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymienionych wyżej wymogów.

Samo określenie, że sytuacja skarżącego jest trudna przy jednoczesnym wykazywaniu z jednej strony jego niewielkich środków na utrzymanie i konieczności pozostawania z powodu utraty zdrowia pod opieką córki a z drugiej - powodów, dla których organ nie wyraża zgody na umorzenie należności, nie pozwala na ustalenie, czy organ uznał, że zachodzi jedna z przesłanek, o której mowa w § 3 pkt 1 – 3 rozporządzenia ale ze względu na stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) nie wyraża zgody na umorzenie należności czy też w ocenie organu nie zaszła przesłanka "ważnego interesu osoby zobowiązanej" (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.).

Podane uchybienie, jak też wcześniej przedstawiona błędna wykładnia art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. powoduje, że zaskarżoną decyzję należało uchylić.

Ponownie rozpatrując sprawę organ weźmie pod uwagę zarówno podaną przez Sąd wykładnię w/w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. jak u wytyczne dotyczące prawidłowego sporządzenia uzasadnienia w niniejszej sprawie.

Z powyższych względów, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.