Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 764/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. A I C
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Łukasz Trochym Protokolant referent stażysta Agnieszka Kołtuniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2020 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w [...] sprawy ze skargi C. S. , M. S. , M. S. , M. S. , T. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2019 r. nr [...] ; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz C. S. , M. S. , M. S. , M. S. , T. S. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] grudnia 2008 r. W. S., wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez S. S. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w postaci:

1. nieruchomości obejmującej dawną Ordynację [...] o łącznej powierzchni [...] ha (słownie: [...] hektarów) wraz z zabudowaniami, w tym w szczególności pałacem położonym w miejscowości [...], 15 km na północ od miejscowości [...], powiat [...], w dawnym województwie [...], murowanym z cegły, składającym się z dwóch pięter, jedenastoosiowym oraz budynku oficyny, dwukondygnacyjnego, sześcioosiowego oraz budynkami stajni, kuchni, spiżarni, ujeżdżalni koni, innymi budynkami gospodarczymi oraz parkiem wokół pałacu, nazywając ww. nieruchomości Ordynacją [...];

2. nieruchomości położonej we [...], w dawnym województwie [...], przy ul. [...] o nr wpisu [...] gminy katastralnej [...] wg. Księgi Wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy we [...], składającej się z parcel o liczbach katastralnych [...], zabudowanej budynkiem jednopiętrowym zwanym pałacem i dwoma odrębnymi budynkami murowanymi stanowiącymi skrzydła zabudowań o łącznej powierzchni użytkowej [...] m2 wraz z dziedzińcem oraz garażem, stajnią i ujeżdżalnią, łącznie z mieszkaniem położonym na I piętrze budynku położonego przy ul. [...], należącego do kompleksu pałacowego, składającego się z 3 pokoi, przedpokoju, łazienki i kuchni oraz przynależnej piwnicy i strychu, o łącznej powierzchni użytkowej [...] m2.

Wniosek ten był kilkakrotnie modyfikowany. Ostatecznie, pismem z [...] sierpnia 2016 r. R. S., następczyni prawna zmarłego w toku trwania postępowania W. S. wniosła o potwierdzenie prawa do rekompensaty za następujące składniki majątkowe:

1) nieruchomość składającą się z parcel budowlanych o nr [...], o łącznej powierzchni [...] m2, położoną we [...] przy ul. [...] i [...] (numery konskrypcyjne: [...]), zabudowaną:

- budynkiem mieszkalnym (pałacem), piętrowym o pow. [...] m2;

- oficyną mieszkalną, piętrową o pow. [...] m2;

- oficyną mieszkalną, piętrową z częścią parterową o pow. [...] m2;

- budynkiem mieszkalnym (od strony ul. [...]) piętrowym o pow. [...] m2 o łącznej powierzchni użytkowej [...] m2;

2) majątek ziemski [...] (Ordynacja [...]) w województwie [...] złożony z nieruchomości:

- [...] (o pow. [...] ha, z czego [...] ha roli, [...] ha łąk, [...] ha ogrodów, [...] ha lasów, [...] ha o innym przeznaczeniu);

- [...] ([...] ha, z czego: [...] ha roli, [...] ha łąk, [...] ha ogrodów i [...] ha o innym przeznaczeniu);

- [...] ([...] ha, z czego [...] ha roli, [...] ha łąk, [...] ha ogrodów i [...] ha o innym przeznaczeniu);

- [...] ([...] ha lasów na wschód od miejscowości [...]i [...] wraz z drzewostanami);

- jak również, budynków położonych w miejscowości [...]:

a) piętrowego murowanego pałacu na planie prostokąta o wymiarach 30x12 metrów z mieszkalnym poddaszem umieszczonym w dachu, krytym blachą;

b) parterowego murowanego pałacu (dworu) na planie prostokąta o wymiarach 41x16 metrów, krytego blachą;

c) parterowego budynku ujeżdżalni na planie prostokąta o wymiarach 48x19,5 metrów;

d) parterowej murowanej oficyny na planie prostokąta o wymiarach 50x15 metrów z piętrową częścią środkową i dwoma skrajnymi;

e) parterowej murowanej stajni na planie prostokąta o wymiarach 46x14 metrów, z bocznymi częściami piętrowymi o wymiarach: pierwsza 9x14 metrów, druga 6x14 metrów;

f) dużej murowanej stajni, na planie prostokąta o wymiarach 70x10 metrów;

g) gorzelni;

h) młyna wodnego.

Decyzją z [...] stycznia 2015 r., Wojewoda [...] (Wojewoda) odmówił R. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S., posługującego się imieniem S. i nazwiskiem S., nieruchomości obejmujących dawną ordynację [...], województwo [...], o łącznej pow. [...] ha wraz z pałacem w powiecie [...], nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...] składającej się z parcel Ik. [...] zabudowanej budynkiem jednopiętrowym zwanym pałacem i dwoma odrębnymi budynkami murowanymi stanowiącymi skrzydła zabudowań, o łącznej pow. użytkowej [...] m2 wraz z dziedzińcem, garażem, stajnią i ujeżdżalnią, łącznie z mieszkaniem położonym na I piętrze przy ul. [...] , należącym do kompleksu pałacowego składającym się z 3 pokoi, przedpokoju, łazienki i kuchni oraz przynależnej piwnicy o łącznej pow. użytkowej [...] m2.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał, że S. S. posiadał status ordynata i przyjął, że wobec okoliczności, iż ordynat był jedynie posiadaczem ordynacji, nie zaś właścicielem, któremu na wyłączność przysługuje prawo własności dóbr wchodzących w skład ordynacji, nie można uznać, że została spełniona przesłanka z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097; dalej: "ustawa z dnia 8 lipca 2005 r."), tj. nie został wykazany tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości objętych wnioskiem.

Po rozpatrzeniu odwołania od ww. decyzji Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] marca 2015 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody. Organ II instancji podzielił stanowisko organu wojewódzkiego dotyczące statusu prawnego ordynata w kontekście możliwości potwierdzenia prawa do rekompensaty na gruncie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Decyzje organów obu instancji uchylone zostały wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 577/15. Sąd w swoim rozstrzygnięciu odwołując się do treści § 629 ABGB, zgodnie z którym ordynatowi przysługiwała zarówno własność główna, jak i użytkowa wywiódł, że każdoczesnemu ordynatowi służyły uprawnienia właścicielskie obydwu rodzajów, tj. własność główna i własność użytkowa, skoro zaś ustawa zabużańska w żaden sposób nie różnicuje jaki rodzaj własności jest wystarczający dla uzyskania prawa do rekompensaty, to w ocenie Sądu, przysługujący S. S. węzeł uprawnień i obowiązków należy zdefiniować jako własność w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Skarga kasacyjna od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oddalona została wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 2867/15. Sąd kasacyjny stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie w ujęciu przepisów ustawy zabużańskiej z dnia 8 lipca 2005 r. uprawnionym do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego w związku z działaniami wojennymi był ordynat, który posiadał majątek ordynacji, skupiając w swej osobie własność tak zwierzchnią, jak i użytkową.

Postanowieniem z [...] czerwca 2017 r. wydanym na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Wojewoda uznał, że R. S. w całości posiada prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S., posługującego się imieniem S. i nazwiskiem S., mienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej obejmującego dawną Ordynację im. K. hr. L. w postaci:

- majątku [...] o obszarze ogólnym w ha: [...], w tym użytków rolnych, roli, łąk i pastwisk: [...]; lasów: [...], innych: [...];

- majątku [...] o obszarze ogólnym w ha: [...], w tym użytków rolnych, roli, łąk i pastwisk: [...]; lasów: [...], innych: [...];

- majątku [...] i [...] o powierzchni [...] ha lasów;

- piętrowego murowanego pałacu na planie prostokąta o wymiarach 30 metrów na około 10 metrów z wysokim poddaszem;

- dworu murowanego, parterowego z niewielkim poddaszem o wymiarach około 40 metrów na około 15 metrów;

- ujeżdżalni murowanej o wymiarach około 50 metrów na około 20 metrów;

- stajni murowanej o wymiarach 40 metrów na około 10 metrów, której lewa i prawa część była piętrowa i mieściła mieszkania służbowe;

- wielkiej murowanej stajni o wymiarach około 50 metrów na około 20 metrów;

- murowanej oficyny o wymiarach około 50 metrów na 10 metrów;

- murowanego, parterowego budynku dużej gorzelni o wymiarach 50 metrów na 15 metrów;

- posesji położonej przy ul. [...] we L. o pow. [...] ha, na której zlokalizowane były następujące budynki: a) główny korpus pałacu przy ul. [...] o pow. ogólnej [...] m2 (piwnica, 1,2 kondygnacje); b) skrzydło przy ul. [...] o pow. ogólnej [...] m2 (piwnica, 1,2 kondygnacje); b) skrzydło przy ul. [...] o pow. ogólnej [...] m2 (piwnica, 1,2 kondygnacje).

Strona w piśmie z [...] czerwca 2017 r. wniosła o uzupełnienie postanowienia lub jego zmianę w ten sposób, aby objąć potwierdzeniem prawa do rekompensaty także:

1) majątek (folwark) [...];

2) budynek murowany, piętrowy o pow. użytkowej [...] m2, oznaczony obecnie adresem ul. [...], stanowiący część składową nieruchomości opisanej księgą hipoteczną LWH nr [...] Sądu Rejonowego we [...] (obejmującą parcele o numerach: [...],położoną we wrześniu 1939 r. pod adresem administracyjnym ul. [...] we [...], oznaczoną numerami konskrypcyjnymi [...]).

Wojewoda pismem z [...] lipca 2017 r. poinformował, że podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w postanowieniu z [...] czerwca 2017 r.

Następnie, w miejsce R. S. (żony i jedynej spadkobierczyni W. S.) wstąpili: C. S., M. S., M. S. (M. S.), T. S. oraz M. S.(skarżący). Następstwa prawne wykazane zostały znajdującymi się w aktach sprawy postanowieniami o stwierdzeniu nabycia spadku.

Decyzją z [...] czerwca 2019 r., Wojewoda odmówił skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewoda wskazał, że S. S. przybył na terytorium obecnej Rzeczypospolitej Polskiej bez zamiaru stałego osiedlenia się i opuścił je wraz z pierwszą nadarzającą się okazją, tj. w 1957 r. po złagodzeniu wymogów dotyczących uzyskania paszportu. Wojewoda zwracając uwagę na "pomocowy" charakter uprawnienia do rekompensaty, mający na celu ułatwienie zagospodarowania się obywateli polskich powracających na terytorium RP w jej nowych granicach uznał, że wyjazd S.S. do Kanady w 1957 r. poddaje w uzasadnioną wątpliwość zamiar ww. osoby do stałego osiedlenia się w ojczyźnie.

Po rozpoznaniu odwołania skarżących Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (Minister) uchylił postanowienie Wojewody z [...] czerwca 2017 r. oraz uchylił decyzję Wojewody z [...] czerwca 2019 r., w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Po rozpoznaniu skargi wniesionej przez skarżących od powyższej decyzji, uznanej przez sąd administracyjny za sprzeciw, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 30 października 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2051/19, uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że w przedmiotowej sprawie nie było podstaw do wydania decyzji kasatoryjnej, lecz organ odwoławczy powinien, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wydać decyzję merytoryczną.

Zaskarżoną do tutejszego sądu decyzją z [...] lutego 2020 r. Minister uchylił postanowienie Wojewody z [...] czerwca 2017 r. oraz jego decyzję z [...] czerwca 2019 r. w całości oraz orzekł co do istoty sprawy w ten sposób, że odmówił skarżących potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiących Ordynację im. [...], zw. Ordynacją [...] oraz stanowiących parcele budowlane o nr [...], położone we [...] przy ul. [...], łącznie z mieszkaniem położonym na I piętrze budynku położonego przy ul. [...], mającym stanowić część kompleksu pałacowego położonego przy ul. [...].

Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. art. 77 § 2 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 i 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. a także art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz, 935).

Uzasadniając swoją decyzję Minister wskazał, że w przedmiotowej sprawie szczególnie wnikliwych ustaleń wymagały następujące kwestie:

1) zasadność wydania przez Wojewodę postanowienia o spełnieniu wymogów, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.;

2) czy w przedmiotowej sprawie da się w sposób nie budzący wątpliwości ustalić czy i jakie składniki majątkowe wchodziły w skład majątku ordynackiego w kluczowym dla sprawy okresie, w szczególności w kontekście okoliczności związanych z dużym zadłużeniem ordynacji, postępowaniami egzekucyjnymi, jakie toczyły się przeciwko S. S., związanych z parcelacją majątku ordynackiego w związku z reformą rolną na podstawie ustawy z 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej, możliwości zbywania przez ordynata majątku ordynackiego na rzecz innych osób, jakie stwarzała ww. ustawa, jak również w kontekście braku inwentaryzacji majątku ordynackiego oraz księgi hipotecznej prowadzonej dla nieruchomości, jakie miałyby wchodzić w skład tego majątku, a jeśli tak, to: - czy w przedmiotowej sprawie można mówić o "pozostawieniu nieruchomości", których niezależnie od wojny właściciel zostałby pozbawiony wobec stosownego rozporządzenia wydanego przez właściwe władze o przeznaczeniu nieruchomości na reformę rolną, jak też wobec znacznego zadłużenia i faktu prowadzenia przeciwko Stanisławowi Siemieńskiemu postępowania egzekucyjnego i niemożności regulowania przez niego zobowiązań z normalnych przychodów z gospodarstwa;

3) prawidłowość ustaleń organu I instancji w zakresie statusu własnościowego według stanu na dzień [...] września 1939 r. nieruchomości położonej przy ul. [...] we L.;

4) jak również, czy organ wojewódzki prawidłowo rozstrzygnął zagadnienie prawne związane z okolicznością, czy ustawę z dnia 8 lipca 2005 r. należy również stosować do osób, które wprawdzie przemieściły się z Kresów Wschodnich na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ale bez zamiaru stałego pobytu i które wyemigrowały do innego państwa tak szybko, jak tylko w istniejących wówczas warunkach stało się to możliwe.

W ocenie Ministra z materiału dowodowego pozyskanego przez organ I instancji wynika, że S. S. był zadłużony, toczyło się postępowanie egzekucyjne przeciwko niemu oraz a nieruchomości ordynata przeznaczone były do parcelacji w związku z reformą rolną, która była prowadzona sukcesywnie od 1925 roku, o czym świadczy chociażby przedłożone przez skarżących (na okoliczność statusu ordynata wobec majątku ordynackiego) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 lutego 1935 r. o ustaleniu na rok 1935 wykazu imiennego nieruchomości podlegających wykupowi przymusowemu, wśród których znajduje się "[...] ha z majątków [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...], stanowiących własność S.S.".

Okoliczność związana z kwestią parcelacji majątku ordynackiego wynika również z innych materiałów dowodowych znajdujących się w aktach sprawy, co nie pozostaje bez znaczenia dla sprawy, w której własność określonych nieruchomości według stanu na dzień [...] września 1939 r. nie może być uprawdopodobniona, lecz musi zostać udowodniona.

Minister wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., nie zostało udowodnione co do jakich konkretnie dóbr objętych wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty S. S. legitymował się w dniu [...] września 1939 r. statusem właściciela, skład dóbr wchodzących w skład Ordynacji [...] wg stanu na okres wybuchu II wojny światowej nie został udowodniony (co do rodzaju i powierzchni), nie udowodniono, że w odniesieniu do tego konkretnego przypadku można mówić o "pozostawieniu nieruchomości" w rozumieniu ustawy, nieprawidłowo został ustalony status właścicielski nieruchomości we [...]. W ocenie Ministra ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie ma zastosowania do osób, które wprawdzie przemieściły się na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ale bez zamiaru stałego pobytu. Mając powyższe na uwadze Minister stwierdził, że Wojewoda nie był uprawniony do wydania postanowienia o spełnieniu wymogów wynikających z ustawy.

Minister uznał, że wobec wydania ww. postanowienia przez Wojewodę z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 1, 2, art. 6 ust. 4 i art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., zasadnym było jego uchylenie w ramach postępowania odwoławczego.

Minister wyjaśnił następnie, że jakkolwiek sąd administracyjny przyjął, iż ordynat był właścicielem majątku ordynackiego, to w niniejszej sprawie nie udowodniono (organ zwraca uwagę na różnicę pomiędzy uprawdopodobnieniem a udowodnieniem) co wchodziło w skład majątku ordynackiego. Nie bez znaczenia pozostaje, że zakres przedmiotowy majątku ordynackiego nie sprowadza się jedynie do określenia nazwy dóbr, lecz również ich powierzchni, położenia na konkretnych parcelach lub w konkretnej miejscowości, itp. Poza tym jeśli organ ma a priori przyjąć, że S. S. był właścicielem nieruchomości, o których mowa w sprawie (tj. bez przeprowadzania dowodu na okoliczność własności każdej z nieruchomości) to nie jest wystarczającym wymienienie poszczególnych składników majątku przez Strony postępowania, ale konieczne jest wykazanie za pomocą wiarygodnego dowodu, że wymienione przez Strony składniki majątku faktycznie w okresie wybuchu II wojny światowej wchodziły w skład majątku ordynackiego, a nie były od niego oderwane, tj. nie istniały jako niezależna od ordynacji masa majątkowa. Wobec powyższego Minister stwierdził, iż jakkolwiek ostatni ordynat S. S. - jak wskazały sądy administracyjne, które orzekały w niniejszej sprawie był właścicielem majątku ordynackiego, to jednak z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika jaki rodzaj i obszar nieruchomości w skład tego majątku wchodził w dniu [...] września 1939 r., a w konsekwencji czego (jakich konkretnie nieruchomości i w jakim zakresie) właścicielem był S. S.. Nie budzi też wątpliwości, iż Wojewoda [...] nie przeprowadził wnikliwych ustaleń w ww. przedmiocie.

Minister wskazał, że dokumenty mające świadczyć o tym, że S.S. był jeszcze w 1939 r. właścicielem wymienionych w piśmie z [...] sierpnia 2016 r. dóbr ordynackich można podzielić na różne rodzaje, np.: naukowo-historyczne, urzędowe, prywatne. Pierwsze z nich niewątpliwie posiadają znaczną wartość dowodową, jednak nie mogą samodzielnie potwierdzać czyjegoś prawa własności, mogą jedynie subsydiarnie w zestawieniu z dokumentami urzędowymi takimi jak np. wyciągi z ksiąg wieczystych, zaświadczać o stanie własności danej nieruchomości. Jeżeli chodzi o dokumenty z drugiej kategorii, wprawdzie część z nich wskazuje S. S. jako właściciela Ordynacji [...], jednak nie wynika z nich jaki rodzaj nieruchomości i w zakresie jakiej powierzchni wchodził w skład ordynacji. Dokumenty te wskazują zaś, że majątek ten był mocno zadłużony oraz ulegał stopniowemu zmniejszeniu w związku z reformą rolną, która była przeprowadzana w kraju do samego momentu wybuchu II wojny światowej. Z kolei do oceny dokumentów prywatnych, tj. wytworzonych przez strony postępowania lub ich poprzedników prawnych (m.in. S. S.) należy podchodzić ostrożnie, gdyż dokument prywatny stanowi w istocie dowód tego, że osoba, która go podpisała złożyła oświadczenie o treści zawartej w takim dokumencie.

Z kolei do oceny dokumentów prywatnych, tj. wytworzonych przez strony postępowania lub ich poprzedników prawnych (m.in. S.S.) należy podchodzić ostrożnie, gdyż dokument prywatny stanowi w istocie dowód tego, że osoba, która go podpisała złożyła oświadczenie o treści zawartej w takim dokumencie.

Minister wyjaśnił, że dokumentem prywatnym jest m.in. znajdujące się w aktach sprawy pismo (wniosek) podpisany przez S. hr. S. dotyczący ustalenia daty nabycia wierzytelności z 1936 r., w którym S. hr. S. występując jako wnioskodawca oświadczył: "jest posiadaczem Ordynacji im. [...], obejmującej dobra ziemskie [...],[...],[...],[...],[...],[...]i [...]. Biorąc pod uwagę, że jest to dokument prywatny, to ocena tego dowodu powinna być dokonana w kontekście całokształtu materiału dowodowego, w szczególności w kontekście ustalenia, czy istnieją dowody na okoliczność prawdziwości informacji zawartych w ww. dokumencie prywatnym. Wobec braku takich dowodów Minister uznał, że zakres ordynacji rodowej w kluczowym dla sprawy okresie za pomocą ww. dokumentu prywatnego może być jedynie uprawdopodobniony, lecz nie udowodniony, tym bardziej, że przedmiotowy dokument prywatny nie pochodzi nawet z 1939 roku. Uprawdopodobnienie zaś tak istotnej dla sprawy kwestii jest niewystarczające do tego, aby a priori przyjmować, że S. S. był właścicielem nieruchomości, o których mowa w kluczowym dla sprawy okresie. Tym bardziej, że masa majątkowa rodziny S. ulegała stopniowemu zmniejszeniu na skutek reformy rolnej, na co wskazują dowody zgromadzone w sprawie. Zbieżność danych wynikających ze znajdującego się w aktach zaświadczenia Archiwum Państwowego w Obwodzie [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. z danymi wynikającymi z przekazanego przez ww. archiwum wykazu majątków województwa [...] uzasadnia wniosek, że ww. zaświadczenie zostało sporządzone w oparciu o informacje wynikające z ww. wykazu, który z uwagi na załączony do niego załącznik w postaci sprawozdania rocznego z dnia [...] lipca 1939 r. dotyczącego zapasu ziemi prywatnej przeznaczonej na reformę rolną w nieruchomościach ziemskich przekraczających podstawowe normy władania - sporządzony był na potrzeby związane z reformą rolną i parcelacją majątków ziemskich (co wynika chociażby ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] maja 1939 r.). Kategoryczne stwierdzenia wynikające z pisma [...] Urzędu Wojewódzkiego z [...] lipca 1939 r. i z załączników skierowanych do Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych dają obraz tego, iż majątek w postaci nieruchomości w [...], w [...],[...],[...] i w miejscowości [...] był parcelowany i został przeznaczony na cele reformy rolnej. Minister podkreślił, że z ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej wynikało, że nieruchomości może nabyć bezpośrednio sam Minister Rolnictwa i Reform Rolnych lub Państwowy Bank Rolny. W kontekście wszystkich okoliczności związanych ze sprawą, przy uwzględnieniu dodatkowo wierzytelności Państwowego Banku Rolnego wobec dłużnika S. S.-, czy okoliczności ogromnego zadłużenia S. S. (jakie wynika chociażby z pisma Kierownika Wojewódzkiego Biura ds. finansowo-rolnych we [...] z [...] stycznia 1935 r. do Urzędu Wojewódzkiego Oddział Ochrony Lasów dotyczącego zezwolenia na antycypacyjny wyrąb dziesięcioletniego etatu rębnego i ciążącego zadłużenia na dobrach ordynackich, wskazującego na niemożność regulowania tychże zobowiązań z normalnych przychodów gospodarstwa), zasadne jest przyjęcie wniosku, że nie można w oparciu o zgromadzone dowody (twierdzenia stron bądź ich poprzedników prawnych są bowiem niewystarczające) ustalić, jakie w istocie składniki majątkowe wchodziły w skład Ordynacji [...] w okresie wybuchu II wojny światowej. W aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek inwentaryzacji majątku ordynackiego. Skarżący nie przedstawili jakiegokolwiek dowodu na okoliczność co wchodziło w skład dóbr ordynackich w kluczowym dla sprawy okresie. Nawet gdyby dać wiarę - przy braku dokumentów urzędowych, w tym braku kluczowego dokumentu w postaci księgi hipotecznej dóbr ordynackich - oświadczeniu S. S. co do zakresu majątku ordynackiego zawartego w jego wniosku o ustalenie daty nabycia wierzytelności, to podkreślić należy, że wskazany bardzo ogólnie zakres ordynacji (bez powierzchni nieruchomości) mógł być aktualny w 1936 r., lecz w dniu 1 września 1939 r. wobec reformy rolnej, czy wobec prowadzonej przeciwko S. S. egzekucji - już niekoniecznie. Tym bardziej, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 lutego 1935 r. o ustaleniu na rok 1935 wykazu imiennego nieruchomości, podlegających wykupowi przymusowemu, w wykazie tym znalazły się również majątki [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]i [...].

Minister zwrócił uwagę, że w aktach sprawy znajduje się dokument wskazujący, że wobec majątku S. S. prowadzone było postępowanie egzekucyjne. Dokumentem tym jest wniosek S. S. i K. z P. hr. S. o ustalenie nabycia wierzytelności oraz o uznanie długu za rolniczy, a także o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, toczącego się przed Sądem Grodzkim w [...], sygn. [...].

W aktach sprawy znajdują się ponadto dokumenty świadczące o znacznym zadłużeniu Ordynacji [...]. Z załączonego do pisma Dyrekcji Dóbr Ordynacji [...] z dnia [...] grudnia 1933 r. skierowanego do Powiatowego Biura do Spraw Finansowo-Rolnych, kwestionariusza co do zadłużenia wynika, że Ordynacja [...] zadłużona była na łączną kwotę [...] zł. Z kolei w piśmie Wojewódzkiego Biura Spraw Finansowo - Rolnych z [...] stycznia 1935 r., skierowanego do Urzędu Wojewódzkiego Oddział Ochrony Lasów o udzielenie zezwolenia na antycypacyjny wyrąb dziesięcioletniego etatu rębnego, wskazano, że na dobrach ordynackich ciążą zobowiązania do [...] zł., które "powstały wskutek złej konjuktury dla produktów rolnych i niemożności regulowania tychże zobowiązań z normalnych przychodów gospodarstwa". Z treści ww. pisma wynika, że łączny dług jaki ciążył na S. S. wynosił [...] zł, zaś opisana w analizowanym dokumencie sanacja zadłużenia zakładała m.in., że: "kwota w sumie zł. [...] zł pokrytą ma być częściowo nabyciem na własność Skarbu Państwa części gruntów z Ordynacji [...] a częściowo spłacona gotówką". Z powyższego zapisu jednoznacznie wynika, że spłata zadłużenia następować miała poprzez przejmowanie gruntów wchodzących w skład Ordynacji [...] przez Skarb Państwa, trudno bowiem przypuszczać, aby wobec permanentnego braku wystarczających środków pieniężnych, S. S. spłacił swój dług gotówką (fakt braku środków pieniężnych bezspornie wynika z dokumentów zebranych w przedmiotowej sprawie m.in. takich jak: wniosku S. hr. S. i K. z P. hr. S. o ustalenie nabycia wierzytelności oraz o uznanie długu za rolniczy, wyciągu z księgi wieczystej nieruchomości o numerze wpisu [...] - numer spisu konskrypcyjnego [...] i [...] ul. [...], której znaczną cześć stanowią wpisy dotyczące obciążenia tej nieruchomości). Minister podkreślił, że przywołane kwoty, dotyczące zadłużenia stanowiły w tamtych czasach sumy niebagatelne. Wskazał dla przykładu, zgodnie z danymi z Małego rocznika statystycznego, Warszawa 1939, sędzia zarabiał średnio [...] zł miesięcznie, a więc [...] zł rocznie. Oznacza to, że na spłatę zadłużenia Ordynacji [...] musiałby pracować 128 lat (zakładając, że wynosiło ono [...] zł).

Minister zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie nie tylko nie udowodniono rodzaju i powierzchni nieruchomości, które wchodziłyby w skład majątku ordynackiego, lecz także wskazując na istnienie nieruchomości budynkowych skarżący nie wykazali na jakich konkretnie parcelach lub gdzie zlokalizowanych nieruchomościach budynki te miałyby istnieć, aby można je było wyodrębnić od innych budynków. Same twierdzenia odnoście obiektu budowlanego, jaki istniał przy ul. [...] we [...] powodują, że z uwagi na duże prawdopodobieństwo, że jeden budynek opisywany może być jako dwa lub więcej obiektów, z których każdy miałby mieć powierzchnię, nieodpowiadającą w żadnej mierze temu jednemu budynkowi powoduje, że nie można uznać, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie dostarcza informacji co wchodziło w skład ordynacji, które składniki majątku były oderwane od majątku ordynackiego oraz jaka była powierzchnia poszczególnych składników tego majątku.

Odnosząc się do pisma z [...] sierpnia 2016 r., w którym wskazano, że własność nieruchomości Ordynacji [...] wynika z wykazu majątków posiadających co najmniej 50 ha, sprawozdania rocznego z zapasu ziemi na [...] lipca 1939 r. Minister zwrócił uwagę, że dokumenty te wskazywały, iż opisane w nich nieruchomości przeznaczone są na potrzeby reformy rolnej. Zwrócił również uwagę, że z pisma tego wynika, iż własność Ordynacji [...] w kluczowym dla sprawy okresie miałaby być w istocie wykazana głównie dzięki zeznaniom świadków.

Minister po przeanalizowaniu zeznań stwierdził, że żaden ze świadków nie wypowiedział się co do tego, czy znane mu były okoliczności związane ze znacznym zadłużeniem dóbr ordynackich, egzekucją prowadzoną przeciwko S.S., parcelacją majątku ordynackiego i wpływem reformy rolnej na stan tego majątku w dniu [...] września 1939 r. Doświadczenie życiowe, wskazania wiedzy oraz logiczne rozumowanie prowadzą do wniosku, że świadkom - obserwatorom majątku ordynackiego z zewnątrz nie mógł być znany stan prawny dóbr ordynackich i ewaluowanie tego stanu do dnia [...] września 1939 r., w tym również stan prawny mienia stanowiącego ewentualnie niezależny majątek, oderwany na skutek parcelacji od masy dóbr ordynackich. Tym samym trudno jest oprzeć ustalenia dotyczące zakresu własności nieruchomości S. S. według stanu na moment wybuchu II wojny światowej w oparciu o zeznania świadków w sytuacji kiedy świadkowie nie znali stanu prawnego przedmiotowych nieruchomości (który w kontekście stwierdzonych w sprawie okoliczności związanych z zadłużeniem, egzekucją i parcelacją pod reformę rolną jest istotny), a także w sytuacji kiedy zeznania świadków są też niewiarygodne (z uwagi na szczegóły jakie podają) bądź nieistotne (brak wiedzy co do wielkości majątku i dokładnej lokalizacji dóbr, co dla organów administracji publicznej jest oczywiste nie tylko w kontekście upływu kilkudziesięciu lat od zdarzeń na okoliczność, których świadkowie składali zeznania, lecz również w kontekście oceny wiedzy przeciętnej osoby co do ustalenia precyzyjnego stanu majętności, w szczególności w zakresie powierzchni nieruchomości należących do innej osoby).

Minister podkreślił, że nawet gdyby przyjąć - tak jak chcieliby Skarżący - uprawdopodobniony skład majątku ordynackiego według wykazu majątków posiadających co najmniej 50 ha i sprawozdania rocznego z zapasu ziemi na [...] lipca 1939 roku, to uwzględniając, że dokumenty te wskazywały, iż opisane w nich nieruchomości przeznaczone są na potrzeby reformy rolnej oraz biorąc pod uwagę, że spłata długu S. S. miała następować poprzez przejmowanie gruntów wchodzących w skład Ordynacji [...] przez Skarb Państwa, to nie można w takich okolicznościach mówić o "pozostawieniu nieruchomości" w rozumieniu ustawy zabużańskiej, albowiem właściciel nieruchomości, niezależnie od wojny - i tak zostałby tych nieruchomości pozbawiony.

Minister podkreślił również, że S. S. nie mógł bezpośrednio przed wybuchem II wojny światowej sprzedać osobie trzeciej nieruchomości przeznaczonych na reformę rolną i podlegających przekazaniu Skarbowi Państwa w ramach spłaty ogromnego zadłużenia. Trudno więc w tym przypadku mówić o "pozostawieniu nieruchomości" w rozumieniu ustawy zabużańskiej, które nawet gdyby teoretycznie można byłoby zabrać, to i tak S. S. nie mógłby tego uczynić, a jednocześnie nie ponosiłby żadnej straty z tym związanej, gdyż stan taki niwelowałby jego długi. Ustawodawca przewidując rekompensatę za mienie zabużańskie z pewnością nie miał na celu umożliwiania wzbogacenia się osób uprawnionych. Organ podkreślił, że uzyskanie rekompensaty za nieruchomości obciążone na skutek zadłużeń, które nie zostały spłacone w pieniądzu, a których spłata miała następować/następowała poprzez przejmowanie nieruchomości przez Skarb Państwa w ramach reformy rolnej, a więc które nie mogłyby zostać "pozostawione" w istocie prowadziłoby do zniweczenia celu ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku.

Minister uznał także, że Wojewoda nieprawidłowo ustalił status własnościowy nieruchomości zlokalizowanej przy ul. [...] we [...]. W jego ocenie nie można uznać za dokument potwierdzający przysługiwanie poprzednikowi prawnemu skarżących prawa własności tej nieruchomości wyciągu z księgi wieczystej nieruchomości o numerze wpisu [...] (numer spisu konskrypcyjnego [...] i [...] ul. [...]) gminy katastralnej [...] wg Księgi Wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy we [...]. Zawarty w tej księdze wpis S. hr. S. nie dotyczył poprzednika prawnego skarżących lecz jego ojca. Wynikało to w ocenie organu to z faktu, że w zacytowanym wpisie intabulowana została własność S. hr. S. jako trzeciego posiadacza ordynacji familijnej śp. K. hr. L., tymczasem z opracowań historyczno - naukowych, w tym m.in. z załączonego do akt sprawy fragmentu monografii Romana Aftanazego pod tytułem "Dzieje rezydencji na dawnych Kresach Rzeczypospolitej" wynika, że ordynację [...] założył K. L., który został jej pierwszym ordynatem. Tytuł drugiego ordynata na [...] uzyskał W. S. Następnym, trzecim ordynatem [...] był syn W. S. S. ([...]-[...]), ożeniony z Z. hr. T., a dopiero czwartym i ostatnim ordynatem był ich syn – J. S. - (ur. 1892 r. - zm. w [...] w 1971 r.).

Dowodem świadczącym o tym, że S. S. (czwarty ordynat) nie był właścicielem nieruchomości położonej przy ul. [...] we [...] jest również Księga adresowa [...], Rocznik 1935-1936, która została złożona do akt sprawy przy piśmie stron z dnia [...] czerwca 2017 r. Z kopii przedmiotowej księgi wynika, że w latach 1935-1936 właścicielem nieruchomości przy ul. [...] we [...] o numerach konskrypcyjnych [...] była S.-L. hr. Z. i tow., nie zaś S. S. Minister podkreślił, że publikacja ta pozostawała "pod kontrolą zarządu Król. miast [...] ", zaś w dziale IV ww. publikacji zaznaczono, że "Wykaz domów na obszarze miasta [...]""zestawiono na podstawie materiałów Urzędu Ksiąg Gruntowych Sądu Okręgowego we [...]". O wiarygodności ww. dokumentu świadczył w ocenie organu również fakt, że wymienia on nie tylko liczbę porządkową (orientacyjną) i liczbę spisową (konskrypcyjną) danej nieruchomości, lecz również liczbę wykazu hipotecznego, co świadczy, że autorzy tej publikacji fizycznie zapoznali się z danymi zawartymi w księgach gruntowych.

W konsekwencji organ uznał, że celem uregulowania stanu prawnego nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...] w księdze wieczystej w dniu [...] maja 1918 r. dokonano wpisu, wskazującego, że jej właścicielem jest trzeci ordynat [...]- S. hr. S. (ojciec osoby wskazanej w przedmiotowej sprawie jako właściciel pozostawionych nieruchomości), następnie po jego śmierci, która nastąpiła w 1918 r., własność tą odziedziczyła bądź w inny sposób przejęła jego żona Z. S. hr. z domu T.

Minister podzielił stanowisko Wojewody, że choć wprawdzie S.S. - osoba wskazana we wniosku jako właściciel pozostawionych nieruchomości przybył na terytorium obecnej Rzeczypospolitej Polskiej, to jednak nie miał zamiaru stałego zamieszkania i opuścił je przy pierwszej nadarzającej się okazji, tj. po złagodzeniu przez rząd PRL polityki paszportowej.

Minister wskazał następnie, że mając na uwadze, że pierwotnym celem rekompensat była pomoc repatriantom w osiedleniu i zagospodarowaniu się na terenie RP w granicach powojennych, należałoby oczekiwać od tych osób zamiaru stałego pobytu w ojczyźnie. Niesprawiedliwe byłoby przyznanie rekompensaty osobom, które wyczekiwały jedynie pierwszej możliwości do emigracji, zaś pobyt w Polsce traktowały jako konieczność. Organ podkreślił, że kwestia przemieszczenia się właściciela dóbr pozostawionych na Kresach Wschodnich na obecne terytorium RP, bez zamiaru stałego pobytu stanowi zagadnienie prawne, które dotychczas nie było przedmiotem oceny przez sąd administracyjny w przedmiotowej sprawie.

Podsumowując organ wyjaśnił, że ocena materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, zaprezentowana w niniejszym rozstrzygnięciu nie pozwala na stwierdzenie, że zostały spełnione przesłanki do potwierdzenia prawa do rekompensaty, stąd w konsekwencji uchylenia postanowienia Wojewody [...] o spełnieniu wymogów, a także w konsekwencji uchylenia zaskarżonej decyzji, która w sentencji nie wskazywała jakich konkretnie nieruchomości dotyczy odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty, należało orzec co do istoty sprawy i odmówić stronom potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wskazanych w sentencji decyzji.

Skarżący wnieśli od powyższej decyzji skargę do tutejszego sądu zarzucając jej :

I. w zakresie treści skarżonej decyzji dotyczących podstaw uchylenia postanowienia Wojewody z [...] czerwca 2017 r. : art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w zw. z jej art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 8 i 7 k.p.a. poprzez uchylenie postanowienia, dokonane bez uprzedniego starannego zrewidowania jego podstaw, wyłącznie w oparciu o błędną, pobieżną a zarazem odmienną - w stosunku do racji postanowienia - ocenę tego samego stanu faktycznego i prawnego sprawy, który - przy zachowaniu rzetelnej analizy - potwierdza uprawnienie rekompensacyjne skarżących w zakresie określonym w postanowieniu i nie może stanowić przyczyny jego uchylenia;

II. co do wszelkich treści skarżonej decyzji dotyczących jej błędnych ustaleń faktycznych oraz weryfikacji przez nią ustaleń faktycznych w zakresie okoliczności decydujących o pozostawieniu przez S. S. nieruchomości na byłych terenach polski, skutkujących uchyleniem postanowienia Wojewody z [...] czerwca 2017 r. oraz odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty :

1) art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez brak wskazania przyczyn, z powodu których Minister uznał, że:

a) Księga adresowa [...] na rok 1935/36 r. ma dla ustalenia stanu prawnego nieruchomości przy ul. [...] we [...] większą moc dowodową niż wyciąg z księgi wieczystej tej nieruchomości z 1942 r. (korzystający z domniemania prawdziwości wpisu właścicielskiego S. S.) oraz sporządzona w formie dokumentu urzędowego umowa najmu ww. nieruchomości z 1934 r. (dowodząca posiadania samoistnego przez S. S. ww. nieruchomości, co z mocy § 323 Powszechnej księgi ustaw cywilnych dla wszystkich krajów dziedzicznych niemieckich monarchii austryackiej [Allgemeines Bürgerliches Gesetzbuch - dalej: ,,ABGB"] rodziło domniemanie jego tytułu właścicielskiego do tej nieruchomości) [zarzut rozwinięty w pkt 2 i 3 uzasadnienia];

b) księga wieczysta nieruchomości przy ul. [...] we [...] (wyciąg z niej) jest miarodajnym dowodem na okoliczność hipotecznego obciążenia tej nieruchomości, a nie wyjaśnił dlaczego odmówił mocy dowodowej temu dokumentowi w zakresie pozwalającym na ustalenie właściciela tej nieruchomości [zarzut rozwinięty w pkt 19 uzasadnienia];

c) w okresie do dnia [...] września 1939 r. było możliwe i prawdopodobne przekształcenie własności ordynackiej w wolnodziedziczną, mimo że status ordynacki nieruchomości objętych postanowieniem wynika z szeregu źródeł dowodowych (pochodzących z lat 1905 - 1936 [1942]), a brak jest dowodów wskazujących na zniesienie węzła ordynackiego względem tych nieruchomości [zarzut rozwinięty w pkt 12-14 uzasadnienia];

2) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez dokonanie pobieżnej i wybiórczej (a przez to swobodnej) oceny materiału dowodowego, a mianowicie:

a) wyciągu z księgi wieczystej nieruchomości przy ul. [...] we [...] bez rozpoznania, że dowód ten ma szczególne znaczenie ponieważ nie tylko stwierdza nabycie własności przez osobę ujawnioną we wpisie jako właściciel (S. S.), ale ponadto kreuje domniemanie, że treść księgi wieczystej odpowiada aktualnemu rzeczywistemu stanowi prawnemu, co - z uwagi na datę wpisu właścicielskiego S. S. (1918 r.), który to wpis pozostał aktualny, aż po datę sporządzenia wyciągu z księgi (1942 r.) - rodzi domniemanie, że osoba ta była ostatnim właścicielem przedmiotowej nieruchomości, w tym także w dniu [...] września 1939 r., a jednocześnie dowodzi - wbrew stanowisku skarżonej decyzji - że zabezpieczenia hipoteczne wierzytelności osób trzecich, zapisane w księdze ww. nieruchomości, nie doprowadziły do zmiany osoby właściciela [zarzut rozwinięty w pkt 3 uzasadnienia];

b) Księgi adresowej [...] z 1935 r., wobec zlekceważenia, że: przedmiotowe źródło zawiera wyłącznie materiał statystyczno-adresowy, nie stanowi dokumentu (w tym nawet dokumentu prywatnego), przepisy prawa nie wiązały z wydrukowaniem księgi skutków dowodowych, jej treść nie ujawnia żadnych informacji pozwalających na podważenie podstawy wpisu właścicielskiego S.S. do księgi wieczystej nieruchomości przy ul. [...] we [...] ani nie ujawnia informacji, które dotyczą powstania rzekomego tytułu właścicielskiego Z. S. do ww. nieruchomości (daty i podstawy materialno-prawnej jego nabycia oraz okresu obowiązywania), treść księgi adresowej wskazuje, że nie była ona oparta na dokumentach własnościowych (lub ich treść została zniekształcona w trakcie przygotowania publikacji), zaś zawarte w niej informacje o nieruchomościach Z. S. dotyczą min. nieruchomości, których członkowie rodziny S. (S.-L.) nigdy nie byli właścicielami (chodzi o nieruchomości przy ul [...] we [...]), a ponadto informacje te są sprzeczne z pozostałymi dowodami sprawy, w tym innymi publikatorami adresowymi, co powoduje, iż przedmiotowy dowód nie zasługiwał na przypisanie mu mocy jako wiarygodnemu źródłu dla stwierdzenia tytułu własności nieruchomości przy ul. [...] we [...] [zarzut rozwinięty w pkt 4 uzasadnienia];

c) dokumentu urzędowego w postaci pisma Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] lipca 1939 r. wraz z załącznikiem (spisem majątków ziemskich województwa [...] posiadających zapas ziemi) bez rozpoznania, że dokument ten nie wykazuje rozpoczęcia jakiejkolwiek procedury parcelacji majątków ziemskich S. S. objętych Postanowieniem, a wręcz przeciwnie, dotyczy zapasu ziemi obciążonego obowiązkiem parcelacyjnym (stosownie do regulacji ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej), do którego zalicza - spośród nieruchomości ziemskich objętych Postanowieniem - jedynie [...] ha z majątku [...] (eksponując zwolnienie pozostałych gruntów nieruchomości ziemskich S. S. z tego obowiązku), przy czym (z uwagi na brak ujęcia ww. [...] ha w wykazie imiennym na 1939 r.), grunty te nie były skierowane do parcelacji lub przymusowego wykupu, zaś obszar nieruchomości ziemskich S. S. wolnych od obowiązku parcelacyjnego - stosownie do treści pisma z [...] lipca 1939 r. - był większy niż potwierdzony treścią Postanowienia, czego nie zauważa skarżona decyzja [zarzut rozwinięty w pkt 20 uzasadnienia];

d) dokumentu urzędowego w postaci pisma Starostwa w [...] z dnia [...] czerwca 1939 r. wraz z załącznikiem (spisem majątków ziemskich na terenie powiatu [...] o pow. powyżej 50 ha roli) bez rozpoznania, że dokument ten nie wykazuje rozpoczęcia jakiejkolwiek procedury parcelacji majątków ziemskich S. S. objętych Postanowieniem lecz stanowi zwykły materiał sprawozdawczy;

e) dokumentów urzędowych z 1939 r. opisujących nieruchomości ziemskie S.S., tj. pisma Starostwa w [...] z [...] czerwca 1939 r. (wraz z załącznikiem w postaci spisu majątków o powierzchni powyżej 50 ha roli) oraz pisma Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] lipca 1939 r. (wraz z załącznikiem w postaci spisu majątków ziemskich województwa [...] posiadających zapas ziemi), poprzez uznanie, że nie mogą one być podstawą ustaleń faktycznych w zakresie pozostawienia przez S. S. nieruchomości ziemskich, ich rodzaju i powierzchni, mimo że dowody te - skonfrontowane z pozostałymi dowodami sprawy - wykazują powyższe okoliczności, zaś oparte na ich treści postanowienie przyjmuje najbardziej ostrożny (a zarazem najkorzystniejszy dla Skarbu Państwa) katalog nieruchomości objętych prawem do rekompensaty i ich powierzchni;

f) oświadczeń świadków, mimo że oświadczenia te odpowiadają prawu i budzą zaufanie, zaś wszystkie postawione wobec nich (w skarżonej decyzji) zarzuty nie mają oparcia w stanie sprawy i zostały sformułowane bez znajomości przedwojennego otoczenia prawnego, które uniemożliwiało zaistnienie zdarzeń mających podważać wiarygodność świadków;

3) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów:

(i) w wyniku zastosowania błędnych domniemań faktycznych, dotyczących rzekomo istniejącego w 1939 r. olbrzymiego zadłużenia S. S., w tym zwłaszcza wobec Skarbu Państwa, oraz jego wpływu na stan faktyczny i prawny pozostawionych nieruchomości, a w szczególności na możliwość ich przejęcia przez Skarb Państwa lub ich utraty przez S. S. np. w wyniku objęcia tych nieruchomości reformą rolną, które to domniemania zostały oparte na podstawach faktycznych sprzecznych z materiałem dowodowym sprawy oraz zostały wyprowadzone bez odwołania się do zasad logiki i wiedzy, w tym wiedzy prawnej na temat przedwojennych instytucji prawa;

(ii) w wyniku apriorycznej odmowy przyznania dowodom sprawy jakiejkolwiek mocy dowodowej bez ich uprzedniej oceny, a w konsekwencji uznanie, że okoliczności faktyczne sprawy zostały jedynie uprawdopodobnione przez Strony za pomocą twierdzeń, a nie dowodów; w zakresie tzw. faktów negatywnych (które nie podlegają dowodzeniu) i obciążenie skarżących wymogiem udowodnienia okoliczności świadczących o braku utraty przez S. S. w okresie do [...] września 1939 r. własności nieruchomości objętych postanowieniem oraz braku utraty przez te nieruchomości statusu mienia ordynackiego, mimo że wyczerpująco zebrany materiał dowodowy obrazuje stan postawionych nieruchomości aktualny na moment wybuchu wojny i nie zawiera informacji by ww. zdarzenia miały miejsce, zaś wykazane przez skarżących okoliczności pozytywne (własność nieruchomości objętych postanowieniem, ich specyfikacja oraz związanie węzłem ordynackim) potwierdzają prawidłowość postanowienia i konieczność potwierdzenia prawa do rekompensaty;

4) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że:

a) zabezpieczenia hipoteczne (w postaci hipotek kaucyjnych i zastawów) obrazują poziom zadłużenia, gdy tymczasem instrumenty te określają jedynie przedmiot zabezpieczenia wierzytelności i nie mogą być źródłem informacji o wysokości zadłużenia właściciela nieruchomości wobec podmiotów uprawnionych hipotecznie w danym momencie;

b) majątek S. S. był zadłużony w takim stopniu, że istniało duże ryzyko jego utraty, gdy tymczasem - jak dowodzi treść księgi nieruchomości przy ul. [...] we [...]- wierzyciele (za wyjątkiem jednej spornej kwoty) nie podejmowali egzekucji z tej nieruchomości (mimo że była ona dochodowa - wysoki czynsz za jej najem był płacony przez Skarb Państwa), co dowodzi, że S. S. spłacał swoje długi w sposób kontrolowany i planowy, zaś skala sprzedanych przez niego do 1939 r. nieruchomości, przy uwzględnieniu zasady z art. 635 ABGB, co do możliwości zadłużenia maksymalnie 1/3 majątku ordynackiego, oraz wartości sprzedanych gruntów wskazuje, iż objęte Postanowieniem nieruchomości były wolne od długów lub proces oddłużenia był na ukończeniu;

c) dowody sprawy nie wykazują rodzaju i powierzchni pozostawionych przez S. S. nieruchomości objętych węzłem ordynackim, gdy tymczasem dowody sprawy wykazują zarówno rodzaj jak i wielkość pozostawionych nieruchomości i ich części składowych, pozwalając na potwierdzenie prawa do rekompensaty, co najmniej w zakresie wskazanym w postanowieniu;

d) pismo Wojewódzkiego Biura do spraw Finansowo-Rolnych z dnia [...] stycznia 1935 r. (k. 466-463) dowodzi, iż spłata zadłużenia S. S. miała następować poprzez "przejmowanie gruntów wchodzących w skład Ordynacji [...] na Skarb Państwa" (s. 21 decyzji), gdy tymczasem w dokumencie tym jest mowa wyłącznie o jednostkowym "nabyciu" (tj. kupnie) części gruntów przez Skarb Państwa w ramach uzgodnionej sanacji całego zadłużenia wobec Skarbu Państwa, a nie o jakimkolwiek procesie przejmowania gruntów S. S. przez Skarb Państwa, czy inne podmioty;

e) w aktach sprawy znajduje się "pismo (wniosek) podpisany przez S. hr. S. dotyczący ustalenia daty nabycia wierzytelności z 1936 r." (s. 20 decyzji) gdy tymczasem wniosek ten został podpisany przez adw. H. M. (k. 368-370 a.s.);

5) art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez brak rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w wyniku pominięcia:

a) wpisu właścicielskiego S. S. do księgi hipotecznej nieruchomości przy ul. [...] we L. (zobrazowanego w wyciągu z tej księgi), z którego wynika, że był on dokonany w maju 1918 r. na podstawie orzeczenia Sądu fidekomisowego (zwierzchności ordynackiej) z [...] kwietnia 1918 r. oraz był oparty na regulacjach prawnych powierznictwa familijnego ustanowionego przez K. L. (tzw. ordynacja [...]), co jednoznacznie dowodzi, iż ww. nieruchomość była związana węzłem powiernictwa familijnego, zaś jej ostatnim właścicielem mógł być jedynie S. S. zmarły w 1971 r., a nie zmarły w dniu [...] kwietnia 1918 r. jego ojciec (S. S.), gdyż wpis właścicielski do księgi miał za zadanie ujawnienie nowego (aktualnego) właściciela, a nie osoby zmarłej, co czyni wątpliwości skarżonej decyzji odnośnie identyfikacji osoby właściciela ww. nieruchomości (właściwego ordynata) całkowicie bezpodstawnymi;

b) wpisów księgi hipotecznej nieruchomości przy ul. [...] we [...] (zobrazowanych w wyciągu z tej księgi), dotyczących wprost S. S. jako ujawnionego wpisem z 1918 r. ostatniego właściciela przedmiotowej nieruchomości (a zarazem III ordynata powierznictwa familijnego ustanowionego przez K. L.), a mianowicie wpisu wskazującego na odziedziczenie w 1918 r. przez niego ww. nieruchomości wraz z pozostałym majątkiem ordynacji po swym poprzedniku tj. zmarłym w 1918 r. S. S. (wpis nr [...] w dziale lit. [...] księgi), do którego to osoby skarżona decyzja błędnie odnosi ww. wpis właścicielski z 1918 r. oraz wpisu informującego, że ujawniony w charakterze właściciela w 1918 r. S. S. III ordynat powierznictwa ustanowionego przez K. L. żył jeszcze w 1934 r., gdyż w tym roku ustanowił zapis kaucyjny na swej nieruchomości (wpis nr [...] w dziale lit. C księgi), co powoduje, że nie mógł on umrzeć w 1918 r., jak to błędnie przyjmuje skarżona decyzja, a co jednocześnie dowodzi, że dokonany w 1918 r. wpis właścicielski S. S. (III ordynata powierznictwa familijnego K. L.), został dokonany po to by uwidocznić kolejnego właściciela nieruchomości po zmarłym w 1918 r. S. S. [[...]-[...]] i wpis ten pozostał aktualny co najmniej do 1942 r.;

c) informacji zawartej w wyciągu z księgi wieczystej nieruchomości przy ul. [...] we L., że jedyna egzekucja jaką podjęli wierzyciele wobec tej nieruchomości polegała na wprowadzeniu "

ar

ądu przymusowego celem ściągnięcia" wierzytelności, co nie groziło S.S. utratą ww. nieruchomości;

d) dokumentu urzędowego Starostwa w [...] z [...] czerwca 1939 r. (wraz z załącznikiem w postaci spisu majątków o powierzchni powyżej 50 ha roli) i braku odniesienia się do jego treści oraz mocy dowodowej, mimo ze Postanowienie - w zakresie części majątków ziemskich pozostawionych przez S. S. - opiera się właśnie na treści tego dokumentu;

e) części dowodów, które potwierdzają ordynacki status mienia objętego Postanowieniem, a mianowicie: wyciągu z księgi wieczystej nieruchomości przy ul. [...] we [...], pisma Wojewódzkiego Biura d/s Finansowo Rolnych we [...] z dnia [...] stycznia 1935 r., kwestionariusza "zadłużenia Ordynacji" z dnia [...] grudnia 1933 r. wraz z pismem przewodnim do tego kwestionariusza oraz Skorowidza posiadłości gruntowych z 1905 r. jak również braku uwzględnienia tych dowodów w procesie orzekania;

6) naruszenie art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. oraz w zw. z właściwymi regulacjami określającymi otoczenie prawne okoliczności faktycznych podlegających dowodzeniu i ocenie w procesie orzekania, a mianowicie w związku z:

a) art. 2 ust 1 lit e, art. 50 ust 1 i art 52 ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej (Dz.U.1926.1.1; dalej: ustawa o wykonaniu RR), które przewidywały możliwość parcelacji nieruchomości ziemskich należących do ordynacji wyłącznie na rzecz osób trzecich, będących rolnikami, których gospodarstwa nie będą przekraczać pow. 20 ha, co - wbrew treści skarżonej decyzji - przesądza o braku możliwości uznania by opisane w dokumentach urzędowych z 1939 r. majątki ziemskie S. S. (o pow. przekraczających 20 ha każdy), których status ordynacki wynika z pozostałych dowodów akt sprawy, mogły utracić ten status w oparciu o przepisy przedwojennej ustawy o reformie rolnej;

b) art. 2 ust 2 ustawy o wykonaniu RR, który stanowił, że przepisy tego aktu nie dotyczyły nieruchomości położonych na terenie miast, co przesądza, iż rzekoma zmiana statusu nieruchomości przy ul. [...] we [...] (z ordynackiego na wolnodziedziczną) nie mogła nastąpić w oparciu o przepisy przedwojennej ustawy o reformie rolnej;

c) art. 20 ustawy o wykonaniu RR, który przewidywał terminową realizację wykazów imiennych, co dowodzi błędności twierdzenia skarżonej decyzji, że wykaz imienny na rok 1935, ustalony rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 lutego 1935 r. (Dz.U. 1935 nr 9 poz. 48), obejmujący m.in. "[...] ha" z nieruchomości S. S., mógł nie zostać wykonany do 1939 r. (a przez to mógł fałszować prawidłowość danych zawartych w spisach urzędowych majątków ziemskich z 1939 r., znajdujących się w aktach sprawy), mimo że - w świetle ww. przepisu – S. S. był zobligowany prawnym, szczególnym obowiązkiem do wykonania tego wykazu w terminie do [...] grudnia 1935 r., zaś w przypadku zlekceważenia tego obowiązku przedmiotowy wykaz imienny musiał zostać "niezwłocznie" zrealizowany przez urzędy ziemskie (zgodnie z ww. przepisem), co uniemożliwia by w 1939 r. (a zatem po blisko 4 latach) obowiązek parcelacyjny wobec wskazanych powyżej [...] ha mógł pozostawać niewykonanym i wpływać na ocenę prawidłowości danych zawartych w dokumentach urzędowych wytworzonych w 1939 r., zwłaszcza gdy dowodnie wiadomo, że w tym czasie ilość gruntów S. S. zmniejszyła się o znacznie większy areał;

d) art. 2, art. 4, art. 5, art. 11, 20 i 22 ustawy o wykonaniu RR, które przewidywały, że obowiązek parcelacyjny dotyczył jedynie gruntów nadwyżki parcelacyjnej ("zapasu ziemi"), a nie obejmował wyłączeń rolniczych z art. 4 i 5 ww. ustawy o wykonaniu RR oraz mógł być wcielony przymusowo jedynie przez wykup przymusowy, który wymagał publikacji nieruchomości w wykazie imiennym (w Dzienniku Ustaw), co w stanie faktycznym sprawy przesądza - wbrew skarżonej decyzji - o braku możliwości wyprowadzenia z treści pisma Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] lipca 1939 r. oraz z treści pisma Starostwa w [...] z dnia [...] czerwca 1939 r. (wraz z załącznikami w postaci spisu majątków ziemskich) poprawnego logicznie wniosku o objęciu wyszczególnionych tam majątków ziemskich S. S. jakąkolwiek procedurą parcelacyjną, która groziła utratą przez niego własności nieruchomości ziemskich ujętych w Postanowieniu, gdyż majątki te nie znalazły się w spisie imiennym na 1939 r., zaś ich powierzchnia była mniejsza niż określona w ww. dokumentach źródłowych powierzchnia majątków S. S. zwolnionych z obowiązku parcelacyjnego [zarzut rozwinięty w pkt 22 i 23 uzasadnienia];

e) § 4 i 26 ustawy hipotecznej z dnia 25 lipca 1871 r. (Nr. [...] austriackiego dziennika ustaw) i wywodzonego z nich domniemania prawdziwości wpisu do księgi wieczystej, co w okolicznościach faktycznych sprawy skutkowało bezpodstawnym pominięciem przez skarżoną decyzję wpisu właścicielskiego S. S. do księgi wieczystej nieruchomości przy ul. [...] we [...], mimo że zalegający w aktach sprawy wyciąg z tej księgi (sporządzony w 1942 r.) obrazował ostatni pewny stan prawny tej nieruchomości [zarzut rozwinięty w pkt 3 uzasadnienia];

f) § 323 ABGB statuującym domniemanie prawne, że posiadacz samoistny rzeczy jest jej właścicielem, co doprowadziło do zlekceważenia przez skarżoną decyzję mocy dowodowej umowy najmu budynków nieruchomości przy ul. [...] we [...], utrwalonej w formie dokumentu urzędowego, oraz pozostałych dokumentów (umowy najmu garażu, umowy najmu lokalu w kompleksie pałacowym oraz pokwitowania zapłaty czynszu z 1939 r.), które wykazywały, że S.S. był posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości (skoro samodzielnie oddał ją w najem i umowa ta była realizowana), a przez to był także ich właścicielem [zarzut rozwinięty w pkt 5 uzasadnienia];

g) § 642 ABGB ustanawiającym zakaz egzekucji z nieruchomości ordynackich, a jedynie z generowanego przez nie dochodu, co doprowadziło do błędnego ustalenia skarżonej decyzji, że zadłużenie S. S. mogło grozić mu utratą nieruchomości ordynackich w wyniku prowadzenia przeciwko niemu ewentualnych egzekucji z nieruchomości [zarzut rozwinięty w pkt 17 uzasadnienia];

h) § 644 ABGB, zakazującym znoszenia węzła ordynackiego, gdy żyli męscy potomkowie ordynata, oraz ograniczeniem terytorialnym działania ustawy o dobrach rodzinnych w b. dzielnicy pruskiej (Dz.U. 1921, nr 100, poz. 715), co -'zważywszy na brak faktycznej możliwości skorzystania z regulacji ustawy z dnia 13 lipca 1939 r. o znoszeniu ordynacji rodowych (Dz.U. R.P. Nr 63, poz. 417) - pozbawiało S. S. możliwości zniesienia węzła ordynackiego w stosunku do mienia powierznictwa familijnego, choć skarżona decyzja przyjmuje odmienną ocenę [zarzut rozwinięty w pkt 12 uzasadnienia];

i) § 619, 622, 623, 625 i 628 ABGB - poprzez bezkrytyczne przyjęcie podanej w publikacji R. A. informacji, że K. L. był pierwszym ordynatem utworzonej przez siebie ordynacji (powierznictwa familijnego), gdy tymczasem - w świede ww. przepisów ABGB - twórca ordynacji nie mógł być jej pierwszym ordynatem, co powoduje, że ujawnione przez A. dane odnośnie kolejnych ordynatów [...], przy uwzględnieniu powyższej korekty, potwierdzają - wbrew treści skarżonej decyzji - że S. S. [[...]-[...]] był trzecim ordynatem ww. ordynacji i ostatnim właścicielem pałacu przy ul. [...] we [...];

j) § 626 ABGB nakazującym dziedziczenie ordynacji z pierwszeństwem męskich potomków, co - wbrew treści skarżonej decyzji - powoduje, że Z. S., z domu [...], wdowa po zmarłym w 1918 r. ordynackie (S. K. S.) nie mogła nabyć po nim własność majątku ordynackiego w postaci nieruchomości przy ul. [...] we Lwowie, wyłączając - tym samym - od dziedziczenia majątku ordynackiego ich wspólnego syna S. S. [[...]-[...]], albowiem w świetle ww. przepisu ABGB nie było to możliwe;

k) § 3 ustawy z dnia 20 marca 1874 r. o założeniu i wewnętrznym urządzeniu ksiąg gruntowych dla Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim (Dz. U. kr. Nr 29), uchylonej mocą art. IV pkt 13 dekretu z dnia 11 października 1946 r. przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz.U. 57 poz. 231), poprzez błędne przyjęcie, że przed wojną była prowadzona jedna "księga hipoteczna dóbr ordynackich" (s. 17 i 21 decyzji), gdy tymczasem każda z nieruchomości związanych węzłem ordynackim miała urządzoną samodzielną księgę wieczystą, prowadzoną przez właściwy Sąd Okręgowy;

7) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 6 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez uznanie, że postępowanie dowodowe w sprawie winno doprowadzić do ustalenia numerów parcel wchodzących w skład pozostawionego mienia ordynackiego, tak aby można było odróżnić własność ordynacką ordynata od własności wolnodziedzicznej (jego lub członków jego rodziny), mimo że stanowisko to jest sprzeczne z treścią art. 6 ust 1 pkt 1 tejże ustawy (który wymaga jedynie ustalenia rodzaju i powierzchni pozostawionych nieruchomości), a ponadto kompletnie nieracjonalne, gdyż dowody akt sprawy wykazują, że nie było nieruchomości wolnodziedzicznych, które można by pomylić z ordynackimi należałoby odróżnić od nieruchomości ordynackich S. S.;

III. co do treści skarżonej decyzji, obejmujących naruszenia przepisów prawa materialnego związane z problematyką zadłużenia właścicieli nieruchomości zabużańskich, wpływem tego zadłużenia na wartość pozostawionych nieruchomości oraz hipotetyczną możliwość utraty tych nieruchomości :

1) art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w zw. z art. 2, 32 i 64 ust. 2 Konstytucji - przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż przy ocenie przesłanki "pozostawienia nieruchomości" należy uwzględniać okoliczności hipotetyczne (dotyczące ewentualnej, przyszłej utraty pozostawionych nieruchomości), które to okoliczności nie miały miejsca, a które jedynie teoretycznie mogłyby wystąpić, w sytuacji nieprzewidywalnego rozwoju zdarzeń, gdy tymczasem ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. kreuje pewne i zobiektywizowane kryteria (przesłanki) przyznania świadczenia rekompensacyjnego, których spełnienie jest weryfikowane wyłącznie przez pryzmat zdarzeń faktycznych (okoliczności), które rzeczywiście miały miejsce (tj. w pełni ukształtowanych historycznych stanów faktycznych), przez co spełnienie tych przesłanek nie może być uzależnione od dokonania przez organ orzekający swoistej rekonstrukcji okoliczności, które nigdy nie wystąpiły i - siłą rzeczy - są obarczone dużą dozą dowolności;

2) art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w zw. z art. 11 ust. 1 tejże ustawy poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że na wartość pozostawionych na byłych terenach Polski nieruchomości - stanowiącą podstawę ustalenia rekompensaty - wpływają ustanowione na nich hipoteki (zabezpieczenia rzeczowe wierzytelności osób trzecich), podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów wskazuje, że podstawą wyliczenia prawa do rekompensaty jest "wartość rynkowa" nieruchomości, na którą nie ma wpływu wysokość zabezpieczeń hipotecznych ustanowionych na pozostawionych nieruchomościach (w uzasadnieniu powołano ugruntowane orzecznictwo na temat tego problemu) [zarzut rozwinięty w pkt 30 uzasadnienia];

3) art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez nieprawidłową wykładnię i uznanie, że jej ratio legis obejmuje możliwość potwierdzenia prawa do rekompensaty jedynie za nieruchomości wolne od obciążeń hipotecznych, a zarazem należące do osób niezadłużonych, gdy tymczasem przepisy Ustawy w żaden sposób nie uzależniają prawa do rekompensaty od spełnienia ww. warunków, nie czyniły tego także wcześniejsze regulacje zabużańskie, zaś przepisy polskiego systemu prawnego nie przyniosły właścicielom nieruchomości zabużańskich żadnych korzyści związanych z redukcją ewentualnego zadłużenia (w kontekście pozostawienia tych nieruchomości poza wschodnią granicą), które to korzyści mogłyby podlegać ewentualnej "kompensacie" z rekompensatą przy czym wskazany system prawny już w 1958 r. uznał przedwojenne zadłużenie właścicieli ziemskich za obojętne prawnie z powodu: 1) braku możliwości ustalenia rzeczywistego poziomu długów i 2) zupełnej dewaluacji przedwojennych wierzytelności, a ww. racje pozostawały aktualne także w chwili przyjęcia Ustawy i świadczą o błędnej rekonstrukcji jej ratio legis w treści zaskarżonej decyzji [zarzut rozwinięty w pkt 31 uzasadnienia];

IV. co do treści skarżonej decyzji, dotyczących wymogu przesiedlenia -się właściciela pozostawionych nieruchomości na obecne tereny Polski : art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. - poprzez ich nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że przesłanką prawa do rekompensaty jest przybycie (przesiedlenie się) właściciela nieruchomości na obecne tereny Polski, gdy tymczasem Ustawa nie stawia takiego wymogu, co wyraźnie potwierdzają: treść Ustawy, okoliczności jej uchwalenia, treść uzasadnienia wyroku TK Sk 11/12, kierunek nowelizacji art. 1 (dodanie art. 1 ust la) oraz kierunek nowelizacji art. 2 Ustawy, jak również dotychczasowe orzecznictwo, w tym wypracowane pod rządami poprzednich przepisów zabużańskich, co powoduje, że dla sprawy jest obojętne jaki zamiar towarzyszył S. S. przy przesiedleniu się na obecne tereny Polski, zaś uchylenie postanowienia oraz odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty (min. z tego powodu) są nieprawidłowe;

V. co do treści skarżonej decyzji, dotyczących zamiaru stałego zamieszkania przez właściciela pozostawionych nieruchomości na obecnych terenach Polski po jego przesiedleniu się z Kresów i braku tego zamiaru po stronie S.S. :

1) art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w zw. z art. 1 ust 2 tejże ustawy w zw. z właściwymi przepisami domicylowymi [min. art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934); § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. ... (Dz. U. Nr 54, poz. 489); art. 12 ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz.U. 1950 nr 34 poz. 311)] - poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że dla oceny zamiaru stałego zamieszkania właściciela pozostawionych nieruchomości po jego przesiedleniu się na obecne tereny Polski ma znaczenie wyłącznie wola "wewnętrzna" (nastawienie psychiczne) danej osoby, co do kwestii miejsca jej zamieszkania i to bez względu na moment, w którym wola taka została powzięta, a nie - wbrew jednolitej doktrynie i orzecznictwu - uzewnętrznione stosowne zachowania lub czynności tej osoby, podejmowane (aktualne) w okresie podlegającym ocenie prawnej, co doprowadziło Ministra do błędnego ustalenia, że domniemana (hipotetyczna a zarazem tylko psychiczna) wola wyjazdu emigracyjnego (w nieokreślonej bliżej przyszłości) niweczy zamiar stałego pobytu w kraju w okresie poprzedzającym realizację tej woli (przyjęcie prymatu woli "wewnętrznej" nad zewnętrzną wraz z pominięciem konieczności badania jedynie aktualnych znamion stałości pobytu w danym czasie i miejscu), a w konsekwencji - uchylenia postanowienia i odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z uwagi na brak spełnienia ww. przesłanki, mimo że przypisana S. S. w skarżonej decyzji jego rzekoma wola wyemigrowania z Polski w nieokreślonej przyszłości (jak tylko zostaną otwarte granice) nie może oznaczać braku zamiaru stałego zamieszkania w kraju w okresie istnienia takiej woli, gdyż zamiar stałego zamieszkania "nie jest równoznaczny z pragnieniem dożywotniego lub co najmniej długotrwałego pozostawania w danej miejscowość [tak NSA w wyroku I O W 165/15] albowiem ,,[n]awet sytuacja, w której dana osoba deklaruje, w przyszłości może zmienić miejsce zamieszkiwania nie oznacza, Ż? dotychczasowe miejsce zamieszkania nie ma charakteru stałego (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7października 2010 r. sygn. akt I OW99/10, LEX nr 741789)" [tak NSA w wyroku II OSK 862/17], a ww. przepisy Ustawy nie przewidują przesłanki prawa do rekompensaty w postaci zamiaru właściciela pozostawionej nieruchomości kontynuowania stałego zamieszkania w obecnych granicach Polski, przez jakikolwiek minimalny okres czasu, po jego przesiedleniu się na te tereny, co oznacza, iż gdyby S. S.miał w okresie po przesiedleniu się na obecne tereny Polski (tj. w okresie listopad 1939 r. - 1956 r.) wolę przyszłej emigracji (czemu przeczą jednak dowody sprawy), to taka woła (do momentu jej materializacji) nie może być traktowana jako czynnik znamionujący brak zamiaru stałego zamieszkania w dotychczasowym miejscu zamieszkania (okoliczność obojętna dla subsumcji materiału dowodowego sprawy);

2) art. 80 k.p.a. w zw. z 76 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. - poprzez zignorowanie mocy dowodowej dokumentów urzędowych (wyciągu z księgi kontroli ruchu ludności gminy [...]; zaświadczenia meldunkowego Zarządu Gminnego w [...] z dnia [...] września 1949 r., zaświadczenia Urzędu Miejskiego w [...] z dnia [...] listopada 2009 r., zaświadczenia Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] marca 2019 r.), wskazujących na zamieszkanie S. S. - w rozumieniu właściwych przepisów domicylowych - w poszczególnych miejscach jego zameldowania w obecnych granicach Polski, a tym samym trwały zamiar S. S., co do stałego zamieszkania na terenie obecnej Polski przez okres ponad 17 łat, tj. od przesiedlenia się z Kresów w listopadzie 1939 r. do wyjazdu do Kanady w 1957 r. oraz błędne przyjęcie, że doszło do obalenia domniemania zamiaru stałego zamieszkania S. S. w latach 1939 - 1957 w obecnych granicach Polski, wynikającego z omówionych powyżej dokumentów urzędowych [zarzut rozwinięty w pkt 34 - 36 uzasadnienia];

3) art. 77 § 4 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a.- poprzez pominięcie okoliczności faktycznej o charakterze notoryjnym (tj. istnienia w okresie powojennym, co najmniej do końca 1946 r., możliwości swobodnego przekraczania zachodniej i południowej granicy Polski z powodu braku zorganizowania wystarczających struktur służb granicznych, przesunięcia granic Państwa polskiego oraz powojennych migracji licznych grup ludności różnych narodowości - stosowna literatura przywołana w uzasadnieniu), której uwzględnienie obala ustalenie skarżonej decyzji, że S.S., wyjeżdżając z Polski w 1957 r., uczynił to w pierwszym możliwym terminie, w którym wyjazdy emigracyjne Polaków stały się możliwe;

4) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. - poprzez pominięcie i brak rozważenia:

utrwalonych w aktach sprawy dowodów świadczących o konsekwentnym uzewnętrznianiu przez S. S. (w okresie między listopadem 1939 r. a 1957 r.) jego woli stałego zamieszkania w Polce w jej obecnych granicach (min. dowody meldunkowe S. S., inne /nieurzędowe/ dokumenty określające miejsce jego zamieszkania, dokumenty pracownicze, dokumenty obrazujące załatwianie przecz S. S. spraw rodzinnych i urzędowych w miejscu zamieszkania) [zarzut rozwinięty w pkt 42 - 44 uzasadnienia];

utrwalonych w aktach sprawy dowodów świadczących o woli "wewnętrznej" S. S. stałego zamieszkania w Polsce, w jej obecnych granicach,

tak w czasie okupacji, jak i w okresie powojennym, do momentu powzięcia w 1956 r. decyzji o emigracji do Kanady;

c) oświadczenia E. T. z dnia [...] marca 2019 r. w zakresie, w którym dowód ten ujawnia okoliczności i motyw wyjazdu emigracyjnego S. S. do Kanady w 1957 r. tj. otrzymanie przez niego od syna i synowej (W. i R. S.), nie wcześniej niż w 1956 r., zaproszenia do przyjazdu do Kanady i skorzystanie z tego zaproszenia przez S. S. (wywołana przez osoby trzecie przyczyna wyjazdu);

5. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. - poprzez:

a) sporządzenie lakonicznego uzasadnienia skarżonej decyzji, pozbawionego starannej analizy (omówienia) źródeł dowodowych oraz związku faktycznego (w zakresie wnioskowania z faktów o faktach), co do czynników (szczegółowych okoliczności faktycznych), które pozwoliły na stwierdzenie braku u S. S. zamiaru stałego zamieszkania w Polsce (w jej obecnych granicach) w okresie między 1939 r. a 1957 r. w następstwie przyjęcia nieprawidłowego domniemania faktycznego, że skoro wyjazd emigracyjny S. S. nastąpił w najwcześniejszym możliwym momencie, to nie miał on zamiaru stałego pobytu na terenie Polski [zarzut rozwinięty w pkt 36 uzasadnienia];

b) wydanie rozstrzygnięcia opartego na wewnętrznie sprzecznych motywach, tj. zaakceptowanym w skarżonej decyzji ustaleniu Organu I instancji, że S. S. w okresie powojennym "postał w kraju, %eby opiekować się swoją matką (a zatem miał wolę pozostania w Polsce, choćby z powodów etycznych - jak chce skarżona decyzja na s. 26 dodatkowo uznając, że jego pozostanie w Polsce miało na celu zorganizowanie opieki matce lub przygotowanie jej przyszłego hipotetycznego wyjazdu), które to ustalenie kłuci się ze stanowiskiem skarżonej decyzji, iż S. S. nie miał w Polsce zamiaru stałego zamieszkania, gdyż chciał z niej wyjechać, a taka sytuacja - z logicznego punktu widzenia - jest wewnętrznie sprzeczna albowiem nie można mieć woli pozostania w danym kraju i (jednocześnie) woli wyjazdu z niego, a ta ostatnia - zgodnie z treścią decyzji - miała rzekomo towarzyszyć zamieszkaniu S. S. po jego przesiedleniu się w obecne granice Polski, niwecząc zamiar stałego zamieszkania [zarzut rozwinięty w pkt 46 uzasadnienia];

c) przyjęcie ustaleń opartych na wnioskach sprzecznych z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a mianowicie, że fakt emigracji S. S. w "a/pierwszym możliwym momencie" (tj. w 1957 r. - s. 25 decyzji) dowodzi istnienia takiej woli w okresie wcześniejszym, ważnym dla oceny prawnej sprawy (tj. w okresie pomiędzy przesiedleniem się S. S. w listopadzie 1939 r. w obecne granice Polski, a momentem rozpoczęcia w 1956 r. starań związanych z jego wyjazdem emigracyjnym), a zwłaszcza w okresie, w którym granice Polski pozostawały zamknięte, w sytuacji gdy wola wyjazdu zagranicę nie mogła powstać w tym okresie (w okresie zamknięcia granic), bo byłaby całkowicie nieracjonalna, skoro wyjazdy były wówczas praktycznie niemożliwe [jak to wskazuje skarżona decyzja], a doświadczenie życiowe uczy, że osoby rozumujące rzeczowo nie kreują planów niemożliwych do realizacji w ich aktualnej sytuacji życiowej [zarzut rozwinięty w pkt 48 uzasadnienia],

d) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezpodstawnym uznaniu, że jedyną przyczyną kontynuacji przez S. S. w okresie powojennym jago zamieszkania w obecnych granicach Polski (braku emigracji w okresie 1945 - 1946) była wola opieki nad jego matką lub zorganizowania jej wyjazdu w nieokreślonej przyszłości, gdy tymczasem dowody zgromadzone w sprawie wykazują inne motywy tej decyzji,

e) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na kontrfaktycznym uznaniu, że S. S. po przesiedleniu się na obecne tereny Polski nie miał woli (w tym woli "wewnętrznej") stałego zamieszkania w Polsce.

W związku z powyższym skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra jak również poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów adwokackiego zastępstwa procesowego (według norm przepisanych).

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący rozwinęli powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

W toku rozprawy Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest zasadna, zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego oraz prawa materialnego w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu.

W pierwszej kolejności odnieść się należy do wniosku Prokuratora o stwierdzenie nieważności decyzji. Prokurator uzasadniając swoje stanowisko upatrywał wywodził nieważność decyzji z rozpoznania wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty w sytuacji, w której w jego ocenie wniosek ten złożony został po terminie, to jest w 2011 r.

Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożony został [...] grudnia 2008 r. przez adw. J. W., działającego w imieniu W. S. Do wniosku dołączone zostało pełnomocnictwo udzielone adw. J. W. przez G. S. w dniu [...] lipca 2008 r. W treści pełnomocnictwa tego wskazane zostało, że G. S. upoważnia adw. J. W. do reprezentowania jego ojca W.S. w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Do wniosku dołączone zostało również oświadczenie złożone [...] kwietnia 2008 r. przez W. S. w którym wskazał on, że przekazuje swojemu synowi G. S. wszelkie prawa do majątku bezprawnie skonfiskowanego przez władze radzieckie we wschodniej Polsce. Oświadczenie to złożone zostało przed notariuszem w Kanadzie.

Oceniając tak złożony wniosek podzielić należy stanowisko Prokuratora, że został on złożony przez adwokata nie mającego ku temu stosownego pełnomocnictwa. Pełnomocnictwo do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty powinno być udzielone przez wnioskodawcę. Tymczasem adw. J.W., wskazując, iż działa w imieniu W. S. dołączył do wniosku pełnomocnictwo udzielone mu nie przez wnioskodawcę, czyli W. S. ale przez jego syna. W pełnomocnictwie tym wskazane było, że G. S. udziela pełnomocnictwa J. W. do reprezentowania jego ojca, W. S.. Jednak do wniosku nie został dołączony żaden dokument pozwalający na ustalenie, że W. S. udzielił swojemu synowi pełnomocnictwa pozwalającego na udzielenie dalszego pełnomocnictwa adw. J. W.

Jak wynika z akt administracyjnych, pismem z [...] września 2009 roku adw. J. W. poinformował o wypowiedzeniu mu pełnomocnictwa. Następnie jako pełnomocnik wnioskodawcy ustanowił się adw. A. W., składając pełnomocnictwo z [...] września 2009 r. udzielone mu przez W. S. Przy piśmie z [...] lutego 2011 r. adw. A. W. złożył do akt sprawy pełnomocnictwo z [...] kwietnia 2008 r. udzielone przez W. S. adw. J. W. do reprezentowania w ramach postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty, pełnomocnictwo udzielone przez W. S. synowi G. do reprezentowania go w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty w tym do ustanawiania dalszych pełnomocników jak również oświadczenie W. S. z [...] lutego 2011 r. potwierdzające wszystkie czynności dokonane w sprawie przez adw. J. W.

Rację ma Prokurator wskazując, że wskazany w ustawie z 8 lipca 2005 r. termin na złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest terminem prawa materialnego, a w konsekwencji jest terminem nieprzywracalnym. W razie stwierdzenia, że wniosek złożony został po upływie tego terminu organ rozpoznający sprawę zobowiązany byłby do wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Powstaje jednak pytanie, czy fakt, że termin na złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest terminem prawa materialnego oznacza, że nie było możliwe uzupełnienie tegoż wniosku poprzez złożenie pełnomocnictwa uprawniającego adw. J. W. do reprezentowania W.S. ewentualnie potwierdzenie dokonanych przez niego czynności już po dniu [...] grudnia 2008 r. Innymi słowy powstaje pytanie, czy w razie potwierdzenia przez wnioskodawcę wniosku złożonego przez pełnomocnika działającego bez pełnomocnictwa albo w razie późniejszego dołączenia pełnomocnictwa upoważniającego do działania w imieniu wnioskodawcy, można przyjąć, że wniosek złożony został w terminie.

Przepisy k.p.a. przewidują możliwość reprezentowania strony przez pełnomocnika, wskazując jednocześnie, że pełnomocnikiem może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych (art. 32 i 33 k.p.a.). Przewidują również, że w przypadku złożenia podania niespełniającego innych wymagań ustalonych w przepisach prawa (to jest innych niż niepodanie adresu wnoszącego podanie, przy braku możliwości jego ustalenia), należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania.

Z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy wynika, że dopiero pismem z [...] lutego 2011 r. organ wezwał adw. A. W. do uzupełnienia braków formalnych wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty poprzez złożenie pełnomocnictwa udzielonego przez W. S. synowi G. obowiązującego w dacie przeniesienia tegoż pełnomocnictwa przez G.S. na adwokata J. W., to jest [...] lipca 2008 r. Jak już wskazano, adw. A. W. złożył pełnomocnictwo oraz oświadczenie W. S. potwierdzające czynności dokonane przez adw. J. W. przy piśmie z [...] lutego 2011 r. a więc jeszcze przed datą pisma wystosowanego przez organ. Do pisma z [...] lutego 2011 r. adw. W. dołączył również pełnomocnictwo udzielone przez W.S. synowi uprawniające do działania w jego imieniu w toku postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Zwrócić należy również uwagę na przepisy kodeksu cywilnego dotyczące działania przez osobę działającą bez umocowania. Zgodnie z art. 104 k.c. jednostronna czynność prawna dokonana w cudzym imieniu bez umocowania lub z przekroczeniem jego zakresu jest nieważna. Jednakże gdy ten, komu zostało złożone oświadczenie woli w cudzym imieniu, zgodził się na działanie bez umocowania, stosuje się odpowiednio przepisy o zawarciu umowy bez umocowania. W przypadku zawarcia umowy bez umocowania, jej ważność uzależniona jest od jej potwierdzenia przez osobę, w której imieniu umowa została zawarta, przy czym druga strona może wyznaczyć osobie, w której imieniu umowa została zawarta, odpowiedni termin do potwierdzenia umowy (art. 103 § 1 i § 2 k.c.).

W realiach niniejszej sprawy niewątpliwe jest, że organ zgodził się na działanie adw. J. W., pomimo tego, że nie dysponował on stosownym pełnomocnictwem. Dopiero w 2011 r. zwrócił się do ówczesnego pełnomocnika wnioskodawcy o złożenie dokumentów potwierdzających umocowanie adw. J.W. Dokumenty takie zostały złożone.

Potwierdzenie czynności dokonanych przez osobę działającą bez pełnomocnictwa ma charakter uniwersalny w tym znaczeniu, że obejmuje zarówno formę jak i termin dokonania czynności oraz przewidziane w niej skutki. Tylko gdyby nie doszło do sanowania czynności zgodnie z przepisami art. 103 i 104 kc zachodziłaby podstawa do uznania, że wniosek nie został złożony w terminie a w konsekwencji do odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty ( por. w zakresie możliwości potwierdzonia przez mocodawcę czynności wyrok NSA z 19 listopada 2010 r., sygn. akt II OSK 1753/09, wyrok WSA w Opolu z 6 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Op 238/08, wyrok NSA z 13 listopada 2007 r. II OSK 1433/06 i z 29 listopada 2013 r. II OSK 1544/12).

W wyroku z 20 kwietnia 2016 r. I OSK 1464/14, NSA wprost wyjaśnił, że czym innym jest działanie pełnomocnika bez umocowania, a czym innym nieprzedstawienie w stosownym momencie dokumentu pełnomocnictwa. Działanie pełnomocnika bez umocowania powoduje co do zasady nieważność czynności, zaś nieprzedstawienie dokumentu pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym może i powinno być uzupełnione jako brak formalny zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a. Jednak nieuzupełnienie tego braku na skutek wadliwego działania organu, nie pociąga za sobą nieważności dokonanej czynności procesowej, jeżeli zostanie dowiedzione, że pełnomocnik był prawidłowo umocowany do działania.

Pogląd powyższy wyrażony został na tle przepisów dekretu dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279, dalej "dekret warszawski") i problemu uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej poprzez złożenie pełnomocnictwa upoważniającego do działania w imieniu uprawnionego. Przypomnieć należy, że przewidziany w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego termin na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej również miał charakter terminu prawa materialnego a więc nieprzywracalnego.

Skoro wnioskodawca, W. S. potwierdził wszystkie czynności dokonane w sprawie przez pełnomocnika, uznać należy, że wniosek z 2008 r. podpisany przez adw. J. W. był wnioskiem skutecznym i złożonym w terminie.

Podstawą wydania przez organ decyzji odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty było uznanie, że skarżący nie wykazali przysługiwania ich poprzednikowi prawnemu prawa własności do nieruchomości objętych wnioskiem o rekompensatę, których szczegółowe wyliczenia zawiera pismo z [...] kwietnia 2016 roku.

Zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy z 8 lipca 2005 r. dowodami potwierdzającymi przysługiwanie prawa własności nieruchomości mogą być w szczególności: (1) urzędowy opis mienia; (2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; (3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw.

W toku postępowania do akt administracyjnych sprawy dołączone zostały m.in. poświadczona za zgodność z oryginałem kopia pisma Wydziału Powiatowego w K. z [...] czerwca 1939 r., wraz z załącznikiem, w postaci wykazu nieruchomości o powierzchni ponad 50 ha, w którym S. hr. S. widnieje jako właściciel majątku [...] o powierzchni [...] ha, majątku [...] o powierzchni [...] ha oraz majątku [...] o powierzchni [...] ha, jak również potwierdzona za zgodność z oryginałem kopia zaświadczenia Archiwum Państwowego w Obwodzie [...] z [...] grudnia 2011 r., zgodnie z którym do ob. S. S. według stanu na 1939 r. należało we wsi [...] powiatu kopczyńskiego [...] ha ziemi, we wsi [...] powiatu [...][...] ha ziemi, we wsi [...] powiatu [...][...] ha ziemi we wsi [...] i [...] powiatu [...][...] ha ziemi. Do zaświadczenia tego dołączono wykaz majątków województwa [...] oraz sprawozdanie roczne dotyczące zapasu ziemi prywatnej przeznaczonej na reformę rolną w nieruchomościach ziemskich przekraczających podstawowe normy władania – stan na [...] lipca 1939 r.

W ocenie sądu oba powyższe dokumenty uznać należy za dokumenty urzędowe w rozumieniu art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy z 8 lipca 2005 r. Wynika z nich wprost przysługiwanie poprzednikowi prawnemu Skarżących prawa własności nieruchomości o wskazanej w nich powierzchni i położonych w określonych miejscowościach.

Okoliczność, że dokumenty te nie wskazują konkretnych, to jest oznaczonych numerycznie działek gruntu i nie odwołują się do zapisów w przedwojennych księgach wieczystych również nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania tym dokumentom wiarygodności i odmowy uznania ich za dowody potwierdzające przysługiwanie prawa własności nieruchomości.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na następującą kwestię :

Skarżący wskazywali, że mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej przez S. S. wchodziło w skład majątku ordynacji. W szczególności, we wniosku z [...] grudnia 2008 r. wskazane zostało, że wnioskodawca wnosi o przyznanie prawa do rekompensaty za nieruchomości obejmujące dawną Ordynację [...] o łącznej powierzchni [...] ha wraz zabudowaniami oraz za zabudowaną nieruchomość położoną we [...] przy ul. [...] , składającą się z parcel, których liczby katastralne wskazane zostały we wniosku.

Minister wskazał w uzasadnieniu decyzji, że konieczne było wykazanie w toku postępowania, iż wymienione składniki majątku faktycznie w okresie wybuchu II wojny światowej wchodziły w skład majątku ordynackiego, a nie były od niego oderwane, tj. nie istniały jako niezależna od ordynacji masa majątkowa. Rzeczywiście, w wymienionych wyżej dokumentach jako właściciel figurował S. S. Jak jednak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w tej sprawie wyroku z 28 kwietnia 2016 r. I OSK 2867/15 fakt określania w dokumentach znajdujących się w aktach sprawy (np. Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 13 lutego 1935 r. o ustaleniu na rok 1935 wykazu imiennego nieruchomości dóbr podlegających wykupowi przymusowemu), pewnych ordynatów mianem posiadaczy ("[...] ha z Ordynacji [...], będącej w posiadaniu J. R. – poz. [...]) niektórych zaś właścicielami ([...] ha z majątku [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] stanowiących własność S. S. – poz. 28) jest wynikiem odrębnego ukształtowania prawnego systemu ordynacji na terenach na których obowiązywało ustawodawstwo rosyjskie od systemu ordynacji na terenach byłego zaboru austriackiego. Innymi słowy, jak wynika z uzasadnienia powyższego wyroku, w odniesieniu do ordynacji ustanowionych na podstawie przepisów ustawodawstwa austriackiego, a taką ordynacją była ordynacja rodziny S., ordynat traktowany był jako właściciel a nie jako posiadacz dóbr wchodzących w jej skład a w konsekwencji jako właściciel był wymieniany w rejestrach czy pismach urzędowych.

W aktach administracyjnych znajduje się również wyciąg z księgi wieczystej o numerze wpisu [...]. W księdze tej znajduje się zapis : "Na podstawie dekretu ordynackiego c.k. Sąd Rejonowy cywilny we [...] jako własność fideikomisową dnia [...] kwietnia 1918 r. do l.cz. [...] wydanego S. hr. S., na zasadzie art. III ust. 2 ustawy ordynackiej z 29 stycznia 1859 jako trzeciego posiadacza ordynacji familijnej śp. K. hr. L. realności niniejszym wykazem objętej się intabuluje".

Minister uznał, że wpis ten dotyczy nie poprzednika prawnego Skarżących, S. S., ale jego ojca również S. S., który w ocenie organu powinien być uznany za trzeciego ordynata. Minister podkreślił również, że w Dziale [...] Księgi Adresowej [...], rocznik 1935/1936 "Wykaz domów na obszarze miasta [...]" jako właścicielka nieruchomości figuruje "S.-L. Z. i tow.", czyli żona trzeciego ordynata.

Sąd nie podziela powyższej oceny materiału dowodowego dokonanej przez organy.

Stanowisko organu, że S. S. wpisany do księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości we [...] przy ul. [...] to ojciec poprzednika prawnego Skarżących S. S. oparte jest na informacji znajdującej się w opracowaniu R. A. "Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej" załączonego do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Jak jednak wynika z tego opracowania, autor miał na myśli S. S. żyjącego w latach [...]-[...]. W ocenie sądu, skoro zacytowany wyżej wpis do księgi wieczystej dokonany został na podstawie dekretu ordynackiego w 1918 r. uznać należy, że dotyczył on żyjącego ówcześnie ordynata, czyli poprzednika prawnego Skarżących – S. S., syna S. S. i Z. S..

Na taką ocenę wpisu wskazują również znajdujące się w księdze wieczystej wpisy np. wpis z [...] maja 1926 r. obciążenia w kwocie [...] złotych za przeniesienie powiernictwa po śp. S. S., czy też wpis z [...] marca 1934 r. o treści "intabuluje się na realności zapisanej na imię S. hr. S. prawo zastawu do kwoty [...] złotych na rzecz Towarzystawa Handlowo-Węglowego A. H. i S-ka". Wpisy te dokonywane kilka lat po śmierci ojca poprzednika prawnego Skarżących potwierdzają, że w księdze wieczystej wpisany został S. S., syn S. i Z., który opuścił dawne tereny Rzeczpospolitej Polskiej na przełome 1939/1940 r.

W ocenie sądu brak jest podstaw do przeciwstawiania wpisowi w księdze wieczystej wpisu w księdze adresowej. Okoliczność, że była ona sporządzona, jak wskazywał organ, pod kontrolą zarządu miasta [...] i zestawiona była na podstawie materiałów urzędu ksiąg gruntowych Sądu Okręgowego we [...] nie może przesądzać o przeciwstawieniu treści zawartej w niej informacji treści wpisu w księdze wieczystej.

Sąd zwraca również uwagę na pozostałe dokumenty zgromadzone w aktach sprawy w tym na umowy najmu dotyczące pałacu we [...], w których jako wynajmujący wskazany był S. S. Również te dokumenty potwierdzają, że osobą dysponującą pałacem i zawierającą umowy w latach trzydziestych ubiegłego wieku był poprzednik prawny Skarżących nie zaś jego ojciec (nieżyjący od 1918 r.) czy też jego matka, Z. S.

Sąd wskazuje końcowo, że jak wynika z akt sprawy, S. S. zamieszkiwał w pałacu położonym w majątku [...]. W tej sytuacji możliwe jest, że w pałacu we [...] zamieszkiwała jego matka, Z. S., która wymieniona została w księdze adresowej. Wymienienie jej w księdze adresowej nie oznacza jednak, że była właścicielką nieruchomości.

Podsumowując tę część rozważań wskazać należy, że fakt przysługiwania poprzednikowi prawnemu Skarżących prawa własności nieruchomości wchodzących w skład ordynacji, to jest nieruchomości w [...],[...],[...]i [...] jak również nieruchomości położonej we L. przy ul. [...] potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy dokumenty urzędowe takie jak poświadczona za zgodność z oryginałem kopia pisma Wydziału Powiatowego w [...] z [...] czerwca 1939 r., wraz z załącznikiem, w postaci wykazu nieruchomości o powierzchni ponad 50 ha, w którym S. hr. S. widnieje jako właściciel majątku [...] o powierzchni [...] ha, majątku [...] o powierzchni [...] ha oraz majątku [...] o powierzchni [...] ha, jak również potwierdzona za zgodność z oryginałem kopia zaświadczenia Archiwum Państwowego w Obwodzie [...] z [...] grudnia 2011 r., zgodnie z którym do ob. S. S. według stanu na 1939 r. należało we wsi [...] powiatu [...][...] ha ziemi, we wsi [...] powiatu [...][...] ha ziemi, we wsi [...] powiatu [...][...] ha ziemi we wsi [...] i [...] powiatu [...][...] ha ziemi jak również wypis z księgi wieczystej.

Zatem stanowisko Ministra odmawiające potwierdzenia prawa do rekompensaty z uwagi na nieprzedstawienie przez Skarżących dowodów potwierdzających przysługiwanie ich poprzednikowi prawnemu prawa własności nieruchomości jest nieprawidłowe. W aktach sprawy znajdują się bowiem dokumenty potwierdzające jakie nieruchomości wchodziły w skład ordynacji w okresie bezpośrednio poprzedzającym wybuch wojny.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że zanegowanie wartości dowodowej oświadczeń świadków znajdujących się w aktach sprawy również nie było działaniem prawidłowym. Okoliczność, że świadkowie nie znali zadłużenia majątku czy też nie byli w stanie podać jego powierzchni nie oznacza możliwości zanegowania ich wartości dowodowej. Powierzchnia i miejsce położenia nieruchomości wynika bowiem z dokumentów urzędowych, oświadczenia świadków mogą natomiast stanowić dowód na okoliczność zabudowań znajdujących się na nieruchomościach wchodzących w skład ordynacji i w tym zakresie powinny być ocenione.

Odmawiając potwierdzenia prawa do rekompensaty za majątek wchodzący w skład ordynacji Minister położył nacisk na fakt jego zadłużenia i wyprzedawania celem spłaty oraz na fakt podlegania przedwojennej reformie rolnej, czego dowodem były w jego ocenie przywołane wyżej dokumenty z 1939 r.

Odnosząc się do tych argumentów jako podstaw do odmowy przyznania prawa do rekompensaty sąd zwraca uwagę na następujące okoliczności :

Przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. nie przewidują możliwości odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z uwagi na zadłużenie pozostawionego majątku. Jak wynika z ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, o ile spełnione są warunki z art. 1 i 2 ustawy. Wśród warunków tych nie przewidziano wymogu wykazania braku obciążeń nieruchomości pozostawionej. Również w art. 11 ust. 1 i ust. 5 ustawy wynika, że przy ustalaniu wartości nieruchomości brane są pod uwagę ceny rynkowe nieruchomości podobnych położonych na obszarze porównywalnych rynków lokalnych funkcjonujących obecnie w Rzeczypospolitej Polskiej przy uwzględnieniu stanu nieruchomości na dzień ich pozostawienia oraz według cen albo kosztów odtworzenia na dzień sporządzenia wyceny.

Zatem sam fakt zadłużenia nieruchomości nie może pozbawiać właścicieli lub ich następców prawnych prawa do rekompensaty.

Dalej odnosząc się do kwestii zadłużenia nieruchomości wchodzących w skład ordynacji wskazać należy, że rzeczywiście, z akt sprawy, to jest z pism z pierwszej połowy lat trzydziestych ubiegłego wieku wynika, że majątek ten był zadłużony. Z pisma z [...] grudnia 1933 r. Dyrekcji Dóbr Ordynacji [...] skierowanego do Biura do Spraw Finansowo Rolnych wynika, że zadłużenie ordynacji wynosiło 1.102.500 złotych. Z szeroko cytowanego przez Ministra pisma z [...] stycznia 1935 r. Kierownika Wojewódzkiego Biura ds. Finansowo Rolnych wynika, że zadłużenie ordynacji wynosiło 769.899 złotych. Z pisma tego wynika, że planowana była spłata 258.000 złotych zadłużenia ciążącego na ordynacji częściowo poprzez odkupienie nieruchomości przez Skarb Państwa częściowo zaś na skutek rozłożenia zaległości na raty.

Oznacza to, że majątek ordynacji był na tyle znaczny, że możliwe było uzyskiwanie z niego dochodów pozwalających na spłatę kwoty blisko [...] złotych w okresie kilku lat.

Dodatkowo zwrócić należy uwagę na fakt, że nie ma żadnych dowodów z których wynikałoby, że majątek ordynacji zadłużony był również na dzień [...] września 1939 r., z wyłączeniem zadłużenia wpisanego do księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...].

Jak wynika z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości przy ul. [...] we [...],[...] maja 1926 r. wpisane zostało obciążenie w kwocie [...] złotych za przeniesienie powiernictwa po śp. S. S., następnie [...] maja 1926 r. (wykreślone [...] lipca 1935 r.) prawo zastawu i egzekucji na rzecz Skarbu Państwa w kwocie [...] złotych (wykreślone [...] lipca 1935 r.), następnie [...] stycznia 1934 r. prawo zastawu na rzecz Państwowego Banku Rolnego Oddział we [...] w kwocie [...] złotych, [...] marca 1934 r. prawo zastawu do kwoty [...] złotych na rzecz Towarzystwa Handlowo-Węglarnego A. H. i Ska, [...] maja 1935 r. kwotę [...] z tytułu podatków komunalnych i [...] maja 1935 r. kwotę [...] tytułem podatku od lokali, w lipcu 1935 r. kwotę [...]tytułem zobowiązań wobec Miejskiej Komunalnej Kasy i wreszcie [...] grudnia 1938 r. – zarząd przymusowy celem ściągnięcia kwoty [...] złotych.

Tym niemniej, jak już wyżej wskazano, przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. nie uzależniają przyznania prawa do rekompensaty od braku obciążeń na pozostawianych nieruchomościach.

Minister podnosił również, że skoro majątek ordynacji podlegał reformie rolnej, nie było podstaw do przyznania rekompensaty z tytułu jego pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej.

Odnosząc się do tego argumentu wskazać należy, że prawo do rekompensaty przyznawane jest za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. W aktach sprawy znajdują się dokumenty urzędowe potwierdzające przysługiwanie prawa własności nieruchomości gruntowych i leśnych o określonej powierzchni wchodzących w skład ordynacji jak również dokumenty dotyczące nieruchomości położonej we [...].

Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy rzeczywiście wynika, że majątek wchodzący w skład ordynacji podlegał zmniejszeniu. Jednak jeżeli chodzi o przeznaczenie gruntów ordynacji na cele reformy rolnej, to okoliczność tę potwierdza rozporządzenie Rady Ministrów z 13 lutego 1935 r., z którego wynika, że na cele reformy rolnej miało być przeznaczonych [...] ha z majątków [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] stanowiących własność Stanisława Siemieńskiego. Przywołane wyżej dokumenty urzędowe z 1939 r. świadczą o tym, że w latem 1939 r. w dalszym ciągu w skład ordynacji wchodziły grunty o wskazanej w nich powierzchni i charakterze (pola, pastwiska, lasy). Szeroko cytowane przez Ministra "Sprawozdanie roczne dotyczące zapasu ziemi rolnej przeznaczonej na reformę rolną w nieruchomościach ziemskich przekraczających podstawowe normy władania stan na 1 lipca 1939 r." nie potwierdza, by w 1939 r. cały majątek ordynacji przeznaczony był na ten cel. Wynika z niego jedynie, że na cele reformy rolnej przeznaczone było [...] ha z majątku [...], natomiast żadna część majątku [...] i [...]nie była na ten cel przeznaczona.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że pomimo wieloletniego postępowania nie ustalono, by rzeczywiście poprzednikowi prawnemu Skarżących odebrane zostało prawo własności owych [...] ha w majątku [...] w wykonaniu przedwojennych przepisów o reformie rolnej.

Nie można wykluczyć, że gdyby nie wybuch II Wojny Światowej zrealizowana zostałaby w pełnym zakresie reforma rolna przewidziana ustawą z dnia 28 grudnia 1925 r. - wykonanie reformy rolnej (Dz. U. z 1926 r. Nr 1, poz. 1 z późn. zm.). Ustawa z 8 lipca 2005 r. dotyczy jednak sytuacji powstałej na skutek wybuchu II Wojny Światowej i jej konsekwencji. Brak jest zatem podstaw do odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione tylko z tego powodu, że mienie to mogłoby zostać przejęte na cele reformy rolnej.

Rzeczywiście, w ocenie sądu można mówić o pewnej niekonsekwencji ustawodawcy. W przypadku majątków ziemskich pozostających w obecnych granicach państwa polskiego i podlegających dekretowi Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm., dalej "dekret o reformie rolnej z 1944 r.") następcy prawni dawnych właścicieli mogą odzyskać jedynie te części majątków, co do których wykażą, że nie miały one związku funkcjonalnego z działalnością rolniczą. W przypadku majątku, który podpadałby pod działanie dekretu o reformie rolnej z 1944 r., ale położony był poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej przyznawane jest dawnemu właścicielowi albo jego następcom prawnym prawo do rekompensaty. Jednak właśnie z uwagi na takie a nie inne ukształtowanie prawa do rekompensaty w ustawie z 8 lipca 2005 r. brak jest podstaw do odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tego powodu, że majątek mógłby podpadać pod działanie przedwojennych przepisów o reformie rolnej.

Ostatnim argumentem przemawiającym w ocenie organów obu instancji za odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty był fakt wyjazdu poprzednika prawnego Skarżących z Polski w 1957 r.

Powyższe stanowisko organów obu instancji jest niezasadne.

Przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. nie wprowadzają jako wymogu dla przyznania prawa do rekompensaty pozostawania przez byłego właściciela mienia na terenie Rzeczpospolitej Polskiej przez określony okres czasu. Ustawa wiąże prawo do rekompensaty z pozostawieniem mienia poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej i opuszczeniem tego terytorium w związku z wojną. Okolicznością niesporną w sprawie jest, że S. S. opuścił byłe terytorium Rzeczpospolitej Polskiej na przełomie 1939/1940 r. a następnie pozostawał na obecnym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej do 1957 r. Okoliczność, czy S. S. planował w 1940 r. wyjazd z Polski po zakończeniu wojny czy też nie pozostaje bez znaczenia dla przyznania mu prawa do rekompensaty. Przyznanie prawa do rekompensaty uzależnione jest bowiem od opuszczenia byłego terytorium Rzeczpospolitej Polskiej i przesiedlenia się na obecne terytorium, przy czym pojęcie przesiedlenia nie może być rozumiane jako dożywotnie pozostawanie byłego właściciela nieruchomości zabużańskiej na obecnym terytorium Polski.

Z powyższych przyczyn sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji narusza przepisy prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 1 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. polegającą na przyjęciu, że prawo do rekompensaty nie przysługuje osobie, która kilkanaście lat po wojnie opuściła obecne terytorium Rzeczpospolitej Polskiej.

Sąd uznał również, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania to jest art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w związku z art. 6 ust. 4 pkt 3 poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, że materiał ten nie potwierdza przysługiwania poprzednikowi prawnemu Skarżących prawa własności do nieruchomości wchodzących w skład ordynacji [...], to jest do nieruchomości położonych w [...],[...],[...] i [...]oraz przy ul. [...] we [...], jak również, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego poprzez przyjęcie, że prawo do rekompensaty wynikające z art. 1 i art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. nie przysługuje w przypadku w którym majątek obciążony był zadłużony oraz podlegać mógł reformie rolnej.

W konsekwencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając na rzecz Skarżących solidarnie od organu kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz 200 złotych tytułem uiszczonego wpisu sądowego.

Rozpoznając ponownie sprawę organ ustali, na podstawie przywołanych wyżej dokumentów urzędowych oraz pozostałych znajdujących się w aktach sprawy dowodów jaka była przed dniem [...] września 1939 r. powierzchnia gruntów wchodzących w skład ordynacji jak również jakie znajdowały się na nich budynki, w tym jakie budynki obejmował pałac we [...]. Organ ustali zatem, uwzględniając materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, czy w skład majątku ordynacji wchodziły składniki objęte postanowieniem z [...] czerwca 2017 r. czy też zakres majątku był inny a następnie wyda stosowną decyzję.