Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1962/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 2
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
article: art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 190
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2007 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zwany dalej "Ministrem", utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2007 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy R. z dnia [...] lipca 1977 r. nr [...] w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,58 ha położonego w B., Gmina R., stanowiącego byłą własność J. O.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister podał w szczególności, że przepis art.9 ust.2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118) przewidywał przejęcie z urzędu na własność Państwa gospodarstwa rolnego, jeżeli wykazywało ono niski poziom produkcji rolnej, a jego właściciel - rolnik osiągnął odpowiedni wiek, tj. 60 lat w przypadku mężczyzn, 55 lat w przypadku kobiet lub został zaliczony do jednej z grup inwalidzkich. Rozporządzeniem z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbań i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz.U. Nr 11, poz.58), Minister Rolnictwa określił warunki kwalifikujące dane gospodarstwo rolne do wykazujących niski poziom produkcji. W myśl §1 ust.1 cytowanego rozporządzenia za gospodarstwo rolne wykazujące niski poziom produkcji rolnej uznawano gospodarstwo, w którym w okresie trzech lat:

* nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane,

* plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach,

* obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła łączni na 1 ha użytków rolnych mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej.

Protokół z przeprowadzonej lustracji gospodarstwa z dnia [...] kwietnia 1977 r., protokół rozmowy z właścicielem przejmowanej nieruchomości oraz opinia instruktora rolnego potwierdzają, że wskutek zaniedbania gospodarstwo rolne będące wówczas własnością J. O. wykazywało niski poziom produkcji. Okolicznością uzasadniającą przejęcie omawianej nieruchomości rolnej był ponadto fakt jej niezabudowania, a dodatkowo wiek właściciela i brak następców prawnych.

Sygn. akt IV SA/Wa 1962/09

Ponieważ w sprawie niniejszej spełnione zostały przesłanki z art.9 ust.2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r., stanowiącego podstawę przejęcia przedmiotowego gospodarstwa rolnego, to rozstrzygnięciu Naczelnika Gminy R. nie można zarzucić rażącego naruszenia prawa, które mogłoby skutkować stwierdzeniem jego nieważności w myśl przepisu art.156§1 pkt 2 k.p.a.

S. J., zwana dalej "skarżącą", wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra z dnia [...] stycznia 2008 r. Zdaniem skarżącej protokół z lustracji gospodarstwa, na który powołuje się Minister, jest lakoniczny i szczątkowy, nie zawiera niezbędnych danych podobnie jak opinia instruktora rolnego. Całe postępowanie było prowadzone z rażącym naruszeniem obowiązujących wówczas przepisów, zwłaszcza przepisów postępowania, a decyzja zapadła z rażącym naruszeniem przepisów ustawy z 1974. Lakoniczne protokoły, z których tak naprawdę nic nie wynika, nie mogą stanowić podstawy do pozbawienia kogokolwiek własności. Minister nie odniósł się także do zastrzeżeń skarżącej dotyczących renty, której J. O. nigdy nie pobierał i decyzji o przyznaniu tej renty. Nadto nie jest prawdą, że J. O. nie miał następców prawnych. Co prawda nie miał dzieci, jednakże miał rodzeństwo, które prowadziło gospodarstwa rolne, miało kwalifikacje do prowadzenia produkcji rolnej i w przypadku jego śmierci bez wątpienia przejęłoby całe gospodarstwo.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoje stanowisko i wniósł oddalenie skargi.

Wyrokiem z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 450/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając powyższą skargę podniósł, że stwierdzenie nieważności jest postępowaniem nadzwyczajnym i wyjątkiem od zasady trwałości decyzji administracyjnych. Jedną z podstaw stwierdzenia nieważności decyzji jest wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Zdaniem Sądu, decyzja Naczelnika Gminy R. z dnia [...] lipca 1977 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,58 ha położonego w B., Gmina R. stanowiącego byłą własność J. O. nie nosi cech rażącego naruszenia prawa. Gospodarstwo rolne należące do J. O. przejęte zostało na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Sąd przytoczył treść art. 9 ust. 2 tej ustawy i podzielił pogląd wyrażony w wyroku z dnia 8 czerwca 1998 r., sygn. akt II SA

Sygn. akt IV SA/Wa 1962/09

456/98, (LEX 41828), zgodnie z którym określenie "wykazuje niski poziom produkcji rolnej" sprecyzowane było w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbań i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58). Z § 1 ust. 1 tego rozporządzenia wynikało, że gospodarstwa rolne uznaje się za wykazujące niski poziom produkcji wskutek zaniedbania, a w szczególności wskutek niekorzystania ze środków wpływających na wzrost produkcji rolniczej (nieodnawiania nasion zbóż i sadzeniaków, niestosowania nawozów mineralnych oraz środków ochrony roślin, nieprzeprowadzania konserwacji urządzeń melioracyjnych itp.), jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat nie wszystkie grunty orne są rolniczo wykorzystane lub plony czterech zbóż i ziemniaków są niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosi łącznie na 1 ha użytków rolnych mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej, przyjmując 1 sztukę bydła za jedną sztukę przeliczeniową, 1 sztukę trzody chlewnej za 0,2 sztuki przeliczeniowej, 1 sztukę owiec za 0,1 sztuki przeliczeniowej. Sąd wskazał, że z opinii o gospodarstwie rolnym J. O. wynika, że grunty rolne zostały obsiane jedynie częściowo, zaś pozostała część gruntów leży odłogiem. Poziom taki utrzymuje się przez okres kilku lat i nie rokuje nadziei na poprawę. Zdaniem Sądu istniały podstawy do uznania gospodarstwa za wykazujące niski poziom produkcji wskutek zaniedbania, w wyniku czego w ciągu ostatnich trzech lat przed wydaniem decyzji o jego przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane. Określenie "od wielu lat" jest wprawdzie nieprecyzyjne, niemniej jednak oznacza ono, że stan zaniedbania utrzymywał się co najmniej od 2 do 9 lat. Oznacza to, że stan ten mógł trwać, tak jak to wynika ze wskazanego wyżej przepisu 3 lata. Ponadto Sąd zgodził się ze skarżącą, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie odniósł się do zarzutu, iż J. O. nigdy nie pobierał renty i nie została mu nigdy doręczona decyzja o przyznaniu tej renty, jednak uchybienie to - w ocenie Sądu - nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i nie może być podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji. Z treści decyzji Naczelnika Gminy R. z dnia [...] lipca 1977 r. wynika bowiem, iż jej wykonanie nastąpi "z chwilą uprawomocnienia się decyzji w sprawie renty". Sąd stwierdził, że jeżeli J. O. nie doręczono decyzji o przyznaniu renty i renty tej nie pobierał, to wadliwe byłoby wykonanie decyzji o przejęciu gospodarstwa,

Sygn. akt IV SA/Wa 1962/09

a nie sama decyzja o jego przejęciu. Nie może też być podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej zarzut, iż nieprawdą jest, że J. O. nie miał następców prawnych. Okoliczność ta nie miała znaczenia, gdyż przepisy prawa nie uzależniały przejęcia gospodarstwa, od tego czy jego właściciel miał następców prawnych. Powoływanie się przez Naczelnika Gminy R. na fakt, iż J. O. jest osobą samotną było zbędne, przy czym zdaniem Sądu, w dacie przejęcia gospodarstwa J. O. był rzeczywiście osobą samotną. To, że po jego śmierci gospodarstwo mogliby przejąć jego spadkobiercy, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

W wyniku wniesionej przez skarżącą skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 października 2009 r. sygn. akt I OSK 1477/08 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadniony jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) - w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21 poz.118) i § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując kontroli zgodności z prawem decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy R. z dnia [...] lipca 1977 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność J. O., poprzestał na ogólnikowych stwierdzeniach i - jak zasadnie podnosi S. J. - na domysłach. Tymczasem rozstrzygający dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa.), jest niewątpliwy stan faktyczny i stan prawa w dniu wydania tej decyzji.

Sygn. akt IV SA/Wa 1962/09

Dla stwierdzenia nieważności decyzji niezbędna jest ocena naruszenia podstawy prawnej decyzji jako rażącego w świetle całokształtu okoliczności sprawy z uwzględnieniem konsekwencji prawnych wynikających z zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego. Stwierdzenie nieważności decyzji następuje również w przypadku rażącego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. W odniesieniu do tych przepisów można mówić o rażącym ich naruszeniu, gdy w sposób nie budzący wątpliwości nie zastosowano ich w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego lub zastosowano je nieprawidłowo. W przypadku przejęcia gospodarstwa rolnego na podstawie w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21 poz. 118) konieczne było ustalenie zaistnienia okoliczności, o których mowa w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbań i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58) i stwierdzenie, że sytuacja taka wystąpiła w wyniku zaniedbania rolnika, a nie z innych przyczyn. Jednocześnie przepisy § 1 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia nałożyły na organy wymóg, aby ustalenia te dotyczyły co najmniej ostatnich trzech lat poprzedzających wszczęcie postępowania. Okoliczności zaś, o których mowa w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r., zostały sformułowane w sposób bardzo konkretny. Postępowanie przed organem administracji publicznej winno zatem czynić zadość zasadom wynikającym z art. 7, art. 77 i art. 80 kpa a uzasadnienie decyzji administracyjnej winno odpowiadać wymogom art. 107 § 3 kpa. Skoro Sąd pierwszej instancji obciąża obowiązek dokonania kontroli legalności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy R. z dnia [...] lipca 1977 r. o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność J. O., to treść uzasadnienia wyroku winna zatem potwierdzać proces badania przez Sąd zgodności z prawem zaskarżonego do Sądu rozstrzygnięcia organu, tj. wnikliwą ocenę powyższej decyzji Naczelnika Gminy R. Przedstawienie w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej wydanego wyroku oraz jej wyjaśnienie polega nie tylko na wskazaniu przepisów regulujących rozpatrywany stan faktyczny ale i wyjaśnieniu - także w oparciu o całość materiału dowodowego -dlaczego w konkretnej sytuacji prawnej mają zastosowanie powołane przepisy. Sąd

Sygn. akt IV SA/Wa 1962/09

pierwszej instancji winien mieć na uwadze, że stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd ten rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego wyroku opiera się na nieprecyzyjnych danych i domysłach, a dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena postępowania administracyjnego jest niekompletna i nosi znamiona dowolności, co stanowi także o naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. Powyższe uchybienia należy zakwalifikować jako naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także jako naruszenie prawa materialnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sąd rozpoznał skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r, Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje min. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm. - zwanej dalej "p.p.s.a.").

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Ministra, podobnie jak i utrzymana nią w mocy decyzja wcześniejsza wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 190 p.p.s.a. zdanie pierwsze p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W wyroku z dnia 6 października 2009 r. NSA podniósł, że obowiązkiem Sądu I instancji była ocena, czy Minister orzekający w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy R. z dnia [...] lipca 1977 r. zbadał tę okoliczność, czy decyzja o przejęciu gospodarstwa nie została wydana z rażącym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. Organ właściwy w przedmiocie przejęcia gospodarstwa zobowiązany był bowiem wyjaśnić, czy

Sygn. akt IV SA/Wa 1962/09

gospodarstwo to spełniało warunki wymienione w §1 ust.1 rozporządzenia z dnia 26 marca 1968 r. Wyjaśnienie w tym zakresie stanu faktycznego sprawy winno nastąpić według rygorów ustalonych w art.7, 77 i 80 k.p.a., a wynik tych ustaleń winien znaleźć - stosownie do art.107§3 k.p.a. - wyczerpujące uzasadnienie w decyzji kończącej postępowanie.

Z powyższego wynika, że taka decyzja o przejęciu gospodarstwa na własność Państwa, wydana na podstawie art.9 ust.2 ustawy z 29 maja 1974 r., która bądź to nie zostałaby poprzedzona wyjaśnieniem, czy gospodarstwo spełniało kryteria z §1 ust.1 rozporządzenia, bądź to poprzedzona zostałaby wyjaśnieniem przeprowadzonym w sposób oczywiście wadliwy, byłaby obarczona rażącym naruszeniem przepisów postępowania.

W nawiązaniu do powyższego należy stwierdzić, że w prowadzonym przez siebie postępowaniu nadzorczym Minister nie wyjaśnił, czy decyzja z dnia [...] lipca 1977 r. wydana została z rażącym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego.

Przepis §1 ust.1 rozporządzenia z dnia 26 marca 1968 r. stanowił, że gospodarstwa rolne uznaje się za wykazujące niski poziom produkcji wskutek zaniedbania, a w szczególności wskutek niekorzystania ze środków wpływających na wzrost produkcji rolniczej (nieodnawiania nasion zbóż i sadzeniaków, niestosowania nawozów mineralnych oraz środków ochrony roślin, nieprzeprowadzania konserwacji urządzeń melioracyjnych itp.), jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat:

1) nie wszystkie grunty orne są rolniczo wykorzystane lub

2) plony czterech zbóż i ziemniaków są niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych

plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym

3) obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosi łącznie na 1 ha użytków rolnych

mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej, przyjmując:

a) 1 sztukę bydła za jedną sztukę przeliczeniową,

b) 1 sztukę trzody chlewnej za 0,2 sztuki przeliczeniowej,

c) 1 sztukę owiec za 0,1 sztuki przeliczeniowej.

Ustalenie, czy w danej sprawie powyższe przesłanki zachodzą wymagało od organu właściwego w sprawie przejęcia gospodarstwa dokonania wszechstronnych i ścisłych ustaleń faktycznych. Uznanie danego gospodarstwa za wykazujące niski poziom produkcji nie było zatem poddane uznaniu administracyjnemu.

Sygn. akt IV SA/Wa 1962/09

Podkreślić należy, że rozporządzenie z dnia 26 marca 1968 r. wydane zostało jako akt wykonawczy do ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych. Przepisy tego rozporządzenia znajdowały jednakże zastosowanie także do sytuacji przewidzianych w innych ustawach odwołujących się do uznania gospodarstwa za wykazujące niski poziom produkcji rolnej.

Podkreślić również należy, że cytowane rozporządzenie z dnia 26 marca 1968 r. nie ustalało wyłącznie kryteriów kwalifikowania gospodarstw rolnych jako wykazujących niski poziom produkcji, ale również regulowało procedurę w tym zakresie (§2 i §3 rozporządzenia). Zasadniczym elementem tej procedury było: 1) powołanie trzyosobowego zespołu specjalistów, którzy przeprowadzali lustrację gospodarstwa wstępnie typowanego do przejęcia (§2 ust.2), 2) przeprowadzenie przez zespół - przy obowiązkowym udziale wymienionych w przepisie podmiotów -lustracji gospodarstwa (§2 ust.2), 3) sporządzenie przez zespół specjalistów protokołu, w którym na podstawie kryteriów określonych w §1 rozporządzenia wyrażona zostałaby opinia o tym, czy gospodarstwo kwalifikuje się do zaliczenia go do kategorii wykazującej niski poziom produkcji (§2 ust.5).

W kontekście niniejszej sprawy niezbędnym jest ustalenie zakresu zastosowania przepisów rozporządzenia z 26 marca 1968 r. do przejęcia gospodarstwa na podstawie art.9 ust.2 ustawy z 29 maja 1974 r. Analizując pod tym kątem uzasadnienie wyroku NSA z dnia 6 października 2009 r. należy stwierdzić, co następuje: 1) w wyroku tym NSA nie sformułował zalecenia, aby Sąd I instancji zbadał, czy badanie w postępowaniu zwyczajnym kryteriów wskazanych w §1 ust.1 rozporządzenia odbywało się w zgodzie z procedurą wskazaną w §2 i §3 tego aktu, 2) w wyroku tym wskazano wprawdzie, że rozporządzenie z 26 marca 1968 r. znajdowało zastosowanie do przejęcia gospodarstwa, niemniej jednocześnie bezpośrednio powołano się kilkukrotnie wyłącznie na §1 ust.1 rozporządzenia, 3) w wyroku wskazano wprawdzie, że przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa poprzedzało postępowanie prowadzone w celu wydania opinii, że gospodarstwo rolne kwalifikuje się do zaliczenia jako wykazujące niski poziom produkcji rolnej (wymóg sporządzenia przez zespół specjalistów opinii, czy gospodarstwo kwalifikuje się do zaliczenia go do kategorii wykazującej niski poziom produkcji wskutek zaniedbania ustanowił §2 ust.5 rozporządzenia), niemniej nie wskazano, że chodzi o opinię zespołu specjalistów, o której mowa w §2 ust.5

Sygn. akt IV SA/Wa 1962/09

rozporządzenia, konkludując jednocześnie, że ustalanie w postępowaniu o przejęcie gospodarstwa kryteriów wskazanych w §1 ust.1 winno było być dokonywane zgodnie z art.7, 77, 80 k.p.a.

Z ocen sformułowanych w wyroku NSA wydanym w niniejszej sprawie wynika zatem taka wykładnia art.9 ust.2 ustawy z 29 maja 1974 r., stosownie do której organ orzekający w przedmiocie przejęcia gospodarstwa zobowiązany był do wyjaśnienia, czy gospodarstwo to spełnia kryteria wskazane w §1 ust.1 rozporządzenia, niemniej wyjaśnienia te nie musiały być przeprowadzane w myśl wskazań zawartych w §2 i 3 rozporządzenia. Były one natomiast poddane ogólnym zasadom postępowania dowodowego ustalonym w art.7, 77 i 80 k.p.a.

Z powyższego wynika zatem, że stwierdzenie rażącego naruszenia w postępowaniu o przejęcie gospodarstwa na podstawie art.9 ust.2 ustawy z 29 maja 1974 r. przepisów postępowania dotyczących postępowania wyjaśniającego wymaga wykazania, że postępowanie to przeprowadzono z rażącym naruszeniem art.7, 77 i 80 k.p.a.

Odnosząc powyższe wprost do decyzji z dnia [...] lipca 1977 r. podkreślić należy, że jej uzasadnienie nie zawiera żadnych rozważań na temat spełnienia przez gospodarstwo poprzednika prawnego skarżącej kryteriów wskazanych w §1 ust.1 rozporządzenia z dnia 26 marca 1968 r. W uzasadnieniu tym wskazano jedynie, że "Ze względu na to, że [poprzednik prawny skarżącej - dopisek Sądu] jest samotny, brak jest rąk do pracy w gospodarstwie, według opinii służby rolnej gospodarstwo wykazuje niski poziom produkcji zwierzęcej, jak i roślinnej oraz nie przewiduje się poprawy zwiększenia produkcji. Mając na uwadze powyższą okoliczność postanowiono jak w sentencji decyzji". Powyższe uznać należy za daleko idące uchybienie art.107§3 k.p.a. Konsekwentnie zatem uznanie, że pomimo naruszenia art.107§3 k.p.a. decyzja z dnia [...] lipca 1977 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem art.7, 77 i 80 k.p.a. wymagałoby ustalenia, że w postępowaniu zwyczajnym zebrano materiał dowodowy poświadczający bez najmniejszej wątpliwości, że poszczególne, konkretne kryteria z §1 ust.1 rozporządzenia z dnia 26 marca 1968 r. zostały spełnione.

Nie ulega wątpliwości, że w zaskarżonej decyzji Minister nie dokonał wyczerpującej oceny, czy materiał taki został w postępowaniu zwyczajnym zgromadzony. Minister ograniczył się bowiem wyłącznie do przytoczenia treści §1 ust.1 rozporządzenia oraz do ogólnikowego stwierdzenia, że "Protokół z

Sygn. akt IV SA/Wa 1962/09

przeprowadzonej lustracji gospodarstwa z dnia [...] kwietnia 1977 r., protokół rozmowy z właścicielem przejmowanej nieruchomości oraz opinia instruktora rolnego potwierdzają, że wskutek zaniedbania gospodarstwo rolne będące wówczas własnością J. O. wykazywało niski poziom produkcji. Okolicznością uzasadniającą przejęcie omawianej nieruchomości rolnej był ponadto fakt jej niezabudowania, a dodatkowo wiek właściciela i brak następców prawnych.". Organ nie przeanalizował zatem poszczególnych kryteriów §1 ust.1 rozporządzenia, jak i nie przeanalizował szczegółowo treści materiału dowodowego zebranego w postępowaniu zwyczajnym pod tym kątem, czy zawierał on dane pozwalające na uznanie, że kryteria te zostały spełnione.

W świetle powyższego uznać należy, że Minister orzekający w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie przejęcie gospodarstwa na własność Państwa nie wyjaśnił w wyczerpujący sposób stanu faktycznego sprawy i nie rozpatrzył w taki sposób materiału dowodowego sprawy, czym uchybił obowiązkom nałożonym na niego w art.7 i 77 k.p.a. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stąd obie decyzje Ministra należało wyeliminować z obrotu prawnego.

W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Minister ponownie rozpatrzy wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy R. z dnia [...] lipca 1977 r. z uwzględnieniem ocen sformułowanych powyżej. Ewentualne ustalenie przez Ministra, że materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu zwyczajnym przez Naczelnika Gminy R. nie zawierał danych, na podstawie których można było stwierdzić spełnienie się poszczególnych kryteriów wskazanych w §1 ust.1 rozporządzenia z dnia 26 marca 1968 r. będzie stanowiło podstawę do uznania, że w postępowaniu tym rażąco naruszono art.7, 77 i 80 k.p.a.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy.