Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2584/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Przyznano adwokatowi  wynagrodzenie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a) i c); pkt. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak (spr.), Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Jakub Szczepkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi W.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz umorzenie należności za pracowników z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i odmowa umorzenia. 1. Uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika, 2. stwierdza nieważność decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2007 r. umarzającej postępowanie w zakresie dotyczącym umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych oraz odsetek za zwłokę od ww. składek, 3. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. Z. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy).


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 16 czerwca 2004 r. W. G. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako "Zakład") o umorzenie wszelkich zaległości. Zobowiązany wskazał, iż wraz małżonką mają problemy zdrowotne oraz pozostają bezrobotnymi bez prawa do zasiłku.

Pismem 22 czerwca 2004 r. Zakład wezwał do przedstawienia dokumentów rozliczeniowych w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia.

Decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. Nr [...] Zakład pozostawił wniosek W. G. z dnia 16 czerwca 2004 r. bez rozpoznania. W uzasadnieniu organ wskazał, że pomimo skierowania do Zobowiązanego pisma z dnia 22 czerwca 2006 r. wzywającego do usunięcia braków formalnych W. G. nie dokonał żądanych czynności.

Zobowiązany pismem z dnia [...] lipca 2004 r. zwrócił się do Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, że braki formalne zostały już przez niego usunięte. Powodem opóźnienia w dostarczeniu żądanych dokumentów była choroba pracownicy i jej dziecka.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. Prezes Zakładu postanowił uchylić decyzję z dnia [...] lipca 2004 r. Nr [...] i orzec co do istoty sprawy. Organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Organ wskazał, że zgodnie z oświadczeniem Zobowiązanego W. G. oraz jego małżonka są osobami bezrobotnymi i nie pobierają zasiłku. Jednocześnie Zobowiązany nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, co pozwala -zdaniem organu - przypuszczać, że jest on w stanie zaspokoić niezbędne potrzeby życiowe swojej rodziny. Organ podkreślił, że w złożonym oświadczeniu Zobowiązany wykazał zadłużenie z tytułu opłat za wodę i energię lecz nie przedstawił dokumentów potwierdzających te fakty. Organ wskazał, że Zobowiązany posiada majątek, z którego można skutecznie dochodzić przedmiotowej należności. Zadłużenie wobec Zakładu zostało zabezpieczone poprzez dokonanie wpisu hipotecznego. Powołując się na art. 28 ustawy ust. 1 i 3 z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), powoływane dalej jako "rozporządzenie z 31 lipca 2003r." organ uznał, iż nie można jednoznacznie stwierdzić, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną W. G. nie jest w stanie opłacić przedmiotowych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Organ wskazał, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, iż wniosek w sprawie umorzenia w części finansowanej przez płatnika dotyczących zatrudnionych pracowników nie może być rozpatrzony pozytywnie, gdyż nie stwierdzono całkowitej nieściągalności o której mowa w art. 28 u.s.u.s.

W. G. pismem z dnia [...] lipca 2004 r. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stwierdził, że nie jest w stanie zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych swojej rodziny, gdyż jest [...].

Decyzją z dnia [...] października 2004 r. Prezes Zakładu postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Organ ponownie wskazał, że po przeanalizowaniu okazanych przez Zobowiązanego dokumentów nie można jednoznacznie stwierdzić, że ze względu na stan majątkowy i sytuacje rodzinną nie jest on w stanie spłacić przedmiotowych należności ponieważ pociągnęłoby to dla niego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki.

Organ wyjaśnił, że W. G. posiada zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne własne, jak również za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek. W związku z tym wniosek Zobowiązanego został rozpatrzony pod kątem stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia. Organ oświadczył, iż całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s., w przypadku Zobowiązanego nie stwierdził.

W. G. pismem z dnia 12 listopada 2004 r. wniósł skargę na powyższą decyzję.

Wyrokiem z 13 grudnia 2006 r. wydanym w sprawie sygn. akt III SA/Wa 329/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd stwierdził, iż decyzja Prezesa Zakładu wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, co stanowi przesłankę stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 par.1 pkt 1 k.p.a .

Decyzją z [...] maja 2007 r. wydaną na podstawie art. 105 § 1 ustawy kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu sprawy z wniosku wniesionego w dniu 17 czerwca 2004 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek umorzył postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek strony w zakresie dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych oraz odsetek za zwłokę od ww. składek.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 ww. ustawy. Tym samym istnieją podstawy do umorzenia postępowania wszczętego na wniosek W. G. w części dotyczącej należności z tytułu składek finansowanych przez pracowników oraz odsetek naliczonych od ww. składek.

Następnie decyzją z [...] lipca 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 9, poz. 26 z późn. zmianami) uchylił decyzję [...] z dnia [...].08.2004 r. i jednocześnie na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 oraz art. 28 ust. 1 oraz ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 z późn. zmianami), umorzył należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą z tytułu składek na:

Fundusz Ubezpieczeń Społecznych:

­ za okres [...] r. w wysokości [...] zł i odsetki za zwłokę wyliczone na [...] r. w kwocie [...] zł,

­ za okres [...] r. w wysokości [...] zł, odsetki za zwłokę wyliczone na dzień [...] r. w wysokości [...] zł,

­ opłatę dodatkową w kwocie [...] zł

­ koszty upomnienia w wysokości [...] zł,

Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych:

­ za okres [...] r. w wysokości [...] zł, odsetki za zwłokę wyliczone na dzień [...] r. w wysokości [...] zł, opłatę dodatkową w kwocie [...] zł oraz koszty upomnienia w wysokości [...] zł,

Fundusz Pracy:

­ na okres [...] r. w wysokości [...] zł, odsetki za zwłokę wyliczone na dzień [...] r. w wysokości [...] zł,

­ opłatę dodatkową w kwocie [...] zł

­ koszty upomnienia w wysokości [...] zł.

Na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 z póź. zmianami) oraz na podstawie art. 17 ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i zmianie innych ustaw (Dz. U. Nr. 241, poz. 2074), w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 z póź. zmianami) Prezes ZUS umorzył należności z tytułu składek za pracowników za okres do [...] r. na:

Fundusz Ubezpieczeń Społecznych:

za okres od [...] w wysokości [...] zł i odsetki za zwłokę w wysokości [...] zł.

Ponadto na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 oraz art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 z póź. zmianami) Prezes ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika na:

Fundusz Ubezpieczeń Społecznych:

­ za okres [...] r. w wysokości [...] zł, odsetek za zwłokę wyliczonych na dzień [...] r. w wysokości [...] zł,

Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

- za okres [...] r. w wysokości [...] zł, odsetek za zwłokę wyliczonych na dzień [...] r. w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podkreślił, że w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, organ administracyjny ustalił, iż w świetle obowiązujących przepisów prawnych, tj. art. 28 ust. 1 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 z późn. zmianami) oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wnioskodawca, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie wywiązać się z zobowiązań wobec ZUS, gdyż pociągnęłoby to zbyt drastyczne skutki dla niego, jak i rodziny.

Zdaniem organu stan faktyczny sprawy wskazuje, iż wnioskodawca korzysta z pomocy społecznej, co stanowi główne źródło jego przychodów. Poza tym jest osobą przewlekle chorą i podlega stałej opiece lekarskiej. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego można więc stwierdzić, iż wystąpiły okoliczności, uzasadniające umorzenie należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej.

Organ podkreślił, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika również, iż w świetle obowiązujących przepisów prawnych, tj. art. 17 ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i zmianie innych ustaw (Dz. U. Nr. 241, poz. 2074) zachodzą okoliczności przemawiające za umorzeniem składek za pracowników za okres do [...] r.-zobowiązany jest osobą, która nie podlegała przepisom ustawy z dnia 30.08.2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców, a jednocześnie za umorzeniem przemawia ważny interes strony.

W związku z tym, iż w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, iż występuje również zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek, wniosek strony w powyższym zakresie rozpatrzono w oparciu o przesłanki całkowitej nieściągalności istniejącego zadłużenia. Art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 z późn. zmianami) zawiera zamknięty katalog okoliczności, w których zachodzi całkowita nieściągalność. Organ po przeanalizowaniu wszelkich możliwości wystąpienia tychże okoliczności, stwierdził, iż w sprawie brak jest przesłanek do pozytywnego rozpatrzenia wniosku w zakresie umorzenia należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek. Zaznaczył, iż prowadzone dotychczas postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. nie doprowadziło do stwierdzenia, iż zachodzą przesłanki do umorzenia należności. W szczególności nie stwierdzono, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ egzekucyjny w dalszym ciągu prowadzi egzekucję przeciwko zobowiązanemu i nie znalazł dotychczas podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Dlatego postanowiono jak w sentencji i nie wyrażono zgody na umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 sierpnia 2007 r. W. G. wniósł o uchylenie decyzji z [...] lipca 2007 r. w części odmawiającej umorzenia odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek za osoby nie będące płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Stosownie zaś do § 2 wymienionego przepisu, sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Stosownie do art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję oraz decyzję z dnia [...] maja 2007 r. w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając ww. orzeczenia pod względem ich zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej: u.s.u.s., uznał, iż skarga jest zasadna. Zdaniem Sądu decyzja z dnia [...] maja 2007 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co w konsekwencji skutkowało stwierdzeniem jej nieważności.

Podstawę prawną do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej w wyniku rażącego naruszenia prawa stanowi art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W dotychczasowym orzecznictwie sądowym oraz w poglądach doktryny przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa następuje wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 grudnia 2005 r., sygn. akt VII SA/Wa 706/05, LEX nr 196278). Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Innymi słowy, rażące naruszenie prawa występuje w sytuacji, gdy orzeczenie wydane przez organ w sposób ewidentny odbiega od obowiązującej normy prawnej, przy czym wykładnia tej normy nie budzi wątpliwości.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie doszło do rażącego naruszenia art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w związku z art. 127 § 2 i 3 oraz art. 138 k.p.a.

Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zatem, decyzja po wniesieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powinna być wydana przez Prezesa ZUS reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych i odpowiadać treści art. 138 k.p.a. Trzeba też podkreślić, iż decyzja organu odwoławczego może dotyczyć wyłącznie decyzji organu pierwszej instancji, która została zaskarżona w drodze odwołania (czy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Przedmiotem decyzji organu odwoławczego może być bowiem jedynie sprawa rozstrzygnięta decyzją organu I instancji.

Powołany powyżej przepis art. 138 k.p.a. zawiera zamknięty katalog sposobów rozstrzygnięć podejmowanych przez organy odwoławcze. Według dyspozycji art. 138 § 1 k.p.a. w przypadku rozstrzygnięć merytorycznych organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) albo utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (§ 1 pkt 1) - gdy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ odwoławczy uznaje w całości rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji za prawidłowe, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości, albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (§ 1 pkt 2 ab initio) - gdy widzi potrzebę skorygowania wad prawnych decyzji pierwszej instancji, wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, lub zmiany w toku postępowania tych okoliczności, mającej wpływ na rozstrzygnięcie istoty sprawy. Organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) w ramach art. 138 § 1 k.p.a. może także uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (§ 1 pkt 2 in fine) albo umorzyć postępowanie odwoławcze (§ 1 pkt 3). Organ odwoławczy może też uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy stwierdzi, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy (§ 2 art. 138 k.p.a.).

Przepis art. 138 zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego. Oznacza to, że organ odwoławczy nie jest uprawniony do wydania decyzji o sentencji innej niż wymienione w komentowanym przepisie. O tym, iż jest to katalog zamknięty świadczy kategoryczne, enumeratywne wyliczenie zachowań organu drugiej instancji. Każde inne rozstrzygnięcie jako nieprzewidziane w omawianym przepisie jest więc niedopuszczalne.

W rozpatrywanej sprawie, z uwagi na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 grudnia 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 329/05 stwierdzający nieważność decyzji Prezesa ZUS z [...] października 2004 r., nadal do rozpatrzenia pozostał wniosek skarżącego z [...] września 2004 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2004 r.

Sąd w tym miejscu przypomina, iż decyzją z [...] sierpnia 2004 r., wydaną w I instancji, organ orzekający w oparciu przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-4 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Prezes ZUS powinien więc, stosownie do przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w związku z art. 127 § 2 i 3 k.p.a., rozpoznać ponownie sprawę zakończoną tą, powyżej wskazaną decyzją z [...] sierpnia 2004 r. i wydać decyzję odpowiadającą dyspozycji art. 138 k.p.a., i -co równie istotne- dotyczącą tego samego przedmiotu, co wydane w I instancji rozstrzygnięcie. Przy czym jest też obowiązany sprawdzić, czy postępowanie administracyjne prowadzone w I instancji było prawidłowe, tj. zostało prawidłowo wszczęte wnioskiem spełniającym wymogi wynikające z art. 63 k.p.a. oraz czy odnosi się do całego -zawartego w tym wniosku- żądania strony.

W niniejszej sprawie, po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 grudnia 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 329/05, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu [...] maja 2007 r. decyzję, która w ocenie Sądu nie odpowiada dyspozycji art. 138 k.p.a. i -co istotne- zawiera rozstrzygnięcie wskazujące na jej wydanie w I instancji, a więc z pominięciem zasad orzekania w postępowaniu administracyjnym.

W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.), a organ odwoławczy -bo w takim charakterze działał w sprawie Prezes ZUS wydając decyzję z dnia [...] maja 2007- może rozstrzygać jedynie w przedmiocie objętym decyzją I instancji.

Naruszenie wskazanych reguł orzekania w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowiło -w ocenie Sądu- podstawę do stwierdzenia nieważności ww. decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem art. 15, art. 138 w zw. z art. 127 § 2 i 3 k.p.a. i art. 83 ust. 4 u.s.u.s.

Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika albowiem narusza ona w ww. części przepisy prawa materialnego art. 28 ust. 2,3 i 3a, u.s.u.s. oraz przepisy procedury administracyjnej w stopniu uzasadniający jej uchylenie.

Zgodnie z art. 16 ust 1 pkt 1 u.s.u.s. składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracowników finansują z własnych środków w równych częściach ubezpieczeni i płatnicy składek. Stosownie do art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Należy wyjaśnić, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych rozróżniają pojęcie "należności z tytułu składek" od pojęcia " składek". Należności z tytułu składek zostały zdefiniowane w art.24 ust.2 ustawy, jako "składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata". Przepisy art. 28 ustawy przewidują możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a więc zarówno składek jak i należności ubocznych, w tym odsetek za zwłokę. Art. 30 ustawy stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami nie stosuje się art. 28, wyłącza więc stosowanie przepisów o możliwości umorzenia tylko w odniesieniu do składek, a nie do należności z tytułu składek, nie zabrania więc umarzania odsetek i innych należności ubocznych .

Okoliczność ta jednak winna znaleźć swe odzwierciedlenie w decyzji, w której stronie zostanie wyjaśnione w jakiej wysokości i z jakiego powodu jej wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu składek " za pracowników", nie podlega rozpoznaniu w trybie art. 28 u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wymienione wyżej należności umarzane być mogą tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy I Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz.U. Nr 141 poz1365)

W ocenie Sądu art. 28 ust 3 a u.s.u.s. znajduje zastosowanie wobec wnioskodawcy jako osoby ubezpieczonej, w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne własne oraz w zakresie odsetek od należności z tytułu składek " za pracowników" i innych należności ubocznych. Wyżej wymieniony przepis nie ma natomiast zastosowania jedynie do zadłużenia z tytułu składek "za pracowników". Reasumując, art. 28 u.s.u.s. pozwala na umarzanie samych odsetek za zwłokę od wskazanych w nim składek, jak i od składek wskazanych w art. 32 tej ustawy.

Prezes Zakładu nie dokonał zatem właściwych ustaleń i rozważenia sprawy, tj. oceny czy w przypadku skarżącego wystąpiły przesłanki do umorzenia samych odsetek.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezes Zakładu, przy uwzględnieniu przedstawionej wyżej oceny prawnej Sądu, zobowiązany będzie do przeprowadzenia ustaleń faktycznych właściwych i niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy umorzenia samych odsetek i oceny zasadności ich umorzenia w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne to przyznana organom administracji możliwość wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie, rozwiązań, zgodnie z celami w ustawie określonymi (Z. Janowicz: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1995, s. 270-271). Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienie odpowiadającego rygorom art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz.U. z roku 2000, Nr 98, poz. 1071) - dalej jako "k.p.a."]. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W szczególności zaś decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie realizować winno wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny oraz działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. orzekł jak w sentencji.