Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 948/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8 par. 1, art. 11, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 28 ust. 2 i 3, 3a, art. 83 ust.1 pkt 3
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Asesor WSA Paweł Dańczak Protokolant: st. asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...]. [pic]


UZASADNIENIE

Decyzją z [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735; zwanej dalej: "k.p.a."), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.; zwanej dalej "u.s.u.s.") Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił własną decyzję z [...] nr [...] i na podstawie art. 83 ust 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3, 3a i art. 32 u.s.u.s. w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem" odmówił M. B. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 2.557,84 zł, w tym:

• ubezpieczenia społeczne za okres 2/2020, 10/2020 - 11/2020 w łącznej kwocie 1.348,51 zł, w tym z tytułu:

- składek - 1.307,51 zł,

- odsetek liczonych na 1 kwietnia 2021 r. - 41,00 zł,

• ubezpieczenie zdrowotne za okres 2/2020, 10/2020 - 11/2020 w łącznej kwocie 1.099,58 zł, w tym z tytułu:

- składek - 1.051,58 zł,

- odsetek liczonych na 1 kwietnia 2021 r. - 48,00 zł,

• Fundusz Pracy za okres 2/2020, 10/2020 - 11/2020 składki w kwocie 109,75 zł.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:

M. B. prowadzi (z przerwami) działalność gospodarczą w zakresie działalności usługowej związanej z poprawą kondycji fizycznej, której wykonywanie zawiesiła 26 lutego 2021 r.

W związku z nieopłaceniem składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy na koncie strony powstały zaległości.

Wnioskiem z 1 kwietnia 2021 r. strona wystąpiła o umorzenie całości zadłużenia z tytułu zaległych składek, wskazując, że sytuacja spowodowana przez pandemię koronawirusa SARS-COV-2 i choroby COVID-19, nie pozwalają jej na wykonywanie zawodu, z którym wiąże się prowadzona przez stronę działalność gospodarcza pod kodem PKD 96.04.Z. We wniosku M. B. podniosła, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, ponieważ powyższe okoliczności doprowadziły do tego, że nie uzyskuje żadnych dochodów z działalności. Jednocześnie poinformowała, że w chwili obecnej jedynym źródłem jej utrzymania jest pobierana z ZUS renta socjalna oraz świadczenie uzupełniające z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji. Podkreśliła, że po uregulowaniu miesięcznych wydatków, nie stać jej na spłatę zaległości względem ZUS.

W toku prowadzonego postępowania o umorzenie należności z tytułu składek strona przedłożyła do akt sprawy:

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 21 kwietnia 2021 r.,

- oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis z 21 kwietnia 2021 r.,

- formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis z 21 kwietnia 2020 r.,

- orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 10 marca 2020 r.,

- orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 23 września 2020 r.,

- decyzję o przyznaniu renty socjalnej z 26 czerwca 2017 r.,

- decyzję o przyznaniu świadczenia uzupełniającego z 16 października 2020 r.,

Organ wskazał, że do rozpatrzenia wniosku wykorzystano również informacje pozyskane z urzędu, tj.: informację z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych wg stanu na 15 marca 2021r., informację z Centralnej Ewidencji Pojazdów wg stanu na 15 marca 2021r., informację z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.

ZUS podniósł, że z przedłożonego przez stronę oświadczenia wynika, iż w latach 2019-2021 strona nie uzyskiwała przychodów z tytułu prowadzonej działalności. Wykazała zobowiązania firmowe w 2020 r. w kwocie 5 454,76 zł, a w 2021 r. - 1 763,80 zł. Zobowiązania prywatne strona określiła natomiast na kwotę 1 277,64 zł w 2020 r. oraz na 461,84 zł w 2021 r.

Organ stwierdził, że ustalenia urzędowe wykazały, że w ramach pomocy udzielanej w celu łagodzenia skutków epidemii koronawirusa w Polsce, strona została zwolniona z obowiązku opłacania składek za miesiące od 12/2020 do 02/2021. Ponadto 8 marca 2021 r. miała przyznane świadczenie postojowe w wysokości 2 080 zł.

M. B. oświadczyła, że jest stanu wolnego i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zgodnie z załączoną dokumentacją, pobiera rentę socjalną przyznaną do 30 czerwca 2022 r., która aktualnie wynosi 1 250,88 zł brutto, tj. 1 066,30 zł netto. Ponadto ma przyznane świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji w wysokości 500 zł. Wskazała, że nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej.

Stałe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem strona określiła na kwotę 886,24 zł, w tym:

- z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, bez opłat eksploatacyjnych) - 360,98 zł,

- opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, itp.) - 319,88 zł,

- inne (np. wynajem mieszkania, czesne za przedszkole, alimenty) - 205,38 zł.

Organ wskazał, że do akt sprawy strona załączyła: fakturę Zarządu Lokali Miejskich z 7 czerwca 2021 r.; fakturę PGE Obrót S.A. dla Femme Fatale M. B. za energię elektryczną i usługi dystrybucji za okres od 3 grudnia 2020 r. do 27 lutego 2021 r.; fakturę T-Mobile S.A. dla Femme Fatale M. B. za okres od 9 kwietnia 2021 r. do 8 maja 2021 r. wraz z potwierdzeniem jej płatności; fakturę [...] Sp. z o.o. Sp. K. dla Femme Fatale M. B. w wysokości 98,40 zł i potwierdzenie jej płatności; kartę przebiegu ciąży.

ZUS wskazał, że poza zadłużeniem z tytułu zaległych składek wnioskodawczyni nie wykazała posiadania innych zobowiązań pieniężnych.

W toku postępowania strona powołała własne problemy zdrowotne. Organ wyjaśnił, że z uwagi na posiadane schorzenie (oznaczone symbolem 04-O), skarżąca legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przyznanym do 31 marca 2024 r., wraz ze stwierdzoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji, przy jednoczesnym wskazaniu możliwości podejmowania zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Strona przedłożyła również orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS potwierdzające, że jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do 30 czerwca 2022 r.

Organ wskazał dalej, że jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, strona nie posiada żadnych nieruchomości, środków transportu, praw majątkowych i wierzytelności. Wykazała telefon o wartości 219,99 zł.

Ustalenia dokonane w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych oraz w Centralnej Ewidencji Pojazdów potwierdziły, że M. B. nie figuruje jako właścicielka nieruchomości i środków transportu.

ZUS ustalił następnie, że okres zaległości objęty wnioskiem o umorzenie dotyczy należności za okres 02/2020, 10/2020-11/2020, zatem biorąc pod uwagę pięcioletni okres przedawnienia, powyższe zadłużenie nie uległo przedawnieniu i jest nadal wymagalne.

Decyzją z [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 2 547,24 zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że w związku z tym, że strona posiada status przedsiębiorcy, Zakład dokonał analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną, uznając, że zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikającego z tego przepisu, w związku z powyższym organ stwierdził, że ewentualne umorzenie należności z tytułu nieopłaconych należności z tytułu składek mogłoby stanowić pomoc de minimis.

ZUS wskazał następnie, że wniosek strony został rozpoznany w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie tj.: art. 28 ust. 3 i 3a ustawy u.s.u.s. i powołując treść art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., stwierdził, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów. W stosunku do prowadzonej przez stronę działalności nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b, nie zachodzą w stosunku do zadłużenia strony. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie ma zastosowania.

Organ wyjaśnił następnie, że 26 lutego 2021 r. strona dokonała zawieszenia działalności gospodarczej. Aktualnie pobiera rentę socjalną w kwocie 1 250,88 zł brutto, tj. 1 066,30 zł netto oraz świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji w wysokości 500 zł. Należności z tytułu zaległych składek nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane. Nie nastąpiło również stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można także jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z uwagi na niniejsze wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6.

Organ przechodząc do oceny przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wskazując na przesłanki wynikające z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie znalazł podstaw uzasadniających umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w oparciu o wskazane przepisy.

W ocenie organu brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. W sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Organ zaznaczył, że powyższa przesłanka ma zastosowanie jedynie w sytuacji, w której bezwzględna konieczność uregulowania ciążących zobowiązań doprowadziłaby do likwidacji przedsiębiorstwa, a co za tym idzie jedynego źródła zarobkowania, albo do ubóstwa.

Organ zaznaczył, że we wniosku o umorzenie strona wskazała, że sytuacja związana z COVID-19 wpłynęła na załamanie sytuacji finansowej w firmie. Zakład podniósł, że zobowiązany jest uwzględnić aktualne możliwości płatnicze strony, ale także powinien mieć na względzie możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości. Jak wynika z analizy dokumentacji strona dokonała zawieszenia, a nie wykreślenia prowadzonej działalności. Dysponuje również dochodem z tytułu pobieranych świadczeń. Ponadto organ podkreślił, że w związku z zaistniałą sytuacją w celu łagodzenia skutków epidemii wprowadzono regulacje, które składają się na Tarczę Antykryzysową. Wśród rozwiązań, które mają zapobiegać skutkom epidemii koronawirusa w Polsce, jest wsparcie realizowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jak wynika z ustaleń urzędowych, strona została zwolniona z obowiązku opłacania składek za miesiące od 12/2020 do 02/2021. Ponadto 8 marca 2021 r. miała przyznane świadczenie postojowe w wysokości 2 080 zł.

Organ stwierdził następnie, że okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia również nie zachodzą w stosunku do strony, ponieważ wnioskodawczyni nie udowodniła, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. W toku postępowania powołała własne problemy zdrowotne. Z uwagi na posiadane schorzenie (oznaczone symbolem 04-O), legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przyznanym do 31.03.2024 r., wraz ze stwierdzoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji, przy jednoczesnym wskazaniu możliwości podejmowania zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Przedłożyła również orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS potwierdzające, że jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do 30.06.2022 r.

Organ zaznaczył przy tym, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Tymczasem niezależnie od własnego stanu zdrowia, strona posiada stały dochód w postaci pobieranych świadczeń. Również posiadane przez wnioskodawczynię orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie wyklucza jej aktywności zawodowej w warunkach pracy chronionej. Tym samym organ stwierdził, że na chwilę obecną brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna strony uniemożliwia pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia wobec Zakładu. Organ argumentował, że strona wprawdzie cierpi na określony zespół chorób, lecz mimo to osiąga dochód (renta socjalna) pozwalający na opłacenie należności.

ZUS rozważając możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez stronę zadłużenia pozbawiałaby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia), wskazał, że z analizy akt sprawy wynika, że strona prowadzi działalność gospodarczą, której wykonywanie zwiesiła 26 lutego 2021 r. Aktualnie pobiera rentę socjalną w kwocie 1 250,88 zł brutto, tj. 1 066,30 zł netto oraz świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji w wysokości 500 zł. Minimum socjalne przypadające dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego aktualnie wynosi 1 269,30 zł (wg IPISS - minimum socjalne za IV kwartał 2020r.). Uzyskiwany przez skarżącą dochód jest wyższy, zatem w analizowanej sprawie należy wykluczyć przesłankę ubóstwa.

Organ wskazał dalej, że skarżącą wskazała, że nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej. Poza zadłużeniem z tytułu zaległych nie posiada innych zobowiązań pieniężnych, co nie umniejsza możliwości płatniczych. Strona określiła, że ponosi wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 886,24 zł. Organ podkreślił, że takie okoliczności, jak konieczność ponoszenia wydatków bytowych, w tym obowiązek ponoszenia kosztów związanych z gospodarstwem domowym nie stanowią okoliczności wyjątkowych ani nadzwyczajnych i nie spełniają przesłanki do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Opłaty te ponoszone są przez ogół społeczeństwa.

Wobec strony dotychczas nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, a zatem nie można stwierdzić, że egzekucja okazałaby się bezskuteczna. Zdaniem organu umorzenie należności przed wyczerpaniem środków egzekucyjnych oraz wszelkich innych możliwości dochodzenia byłoby niewątpliwie działaniem sprzecznym z interesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Strona może także podjąć starania zmierzające do polubownego wywiązania się ze spłaty należności np. w formie układu ratalnego, który może zostać jej udzielony po złożeniu stosownego wniosku, a warunki spłaty mogą zostać ustalone z uwzględnieniem możliwości finansowych strony.

Organ wyjaśnił, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę zobowiązań, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. W ocenie Zakładu brak jest podstaw do uznania, że sytuacja materialno-bytowa strony całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę powstałego zobowiązania, tym bardziej, że dysponuje ona dochodem z tytułu pobieranych świadczeń. Istnieje także możliwość odzyskania zaległości poprzez dobrowolną spłatę w formie układu ratalnego, a zatem umorzenie należności z tytułu zaległych składek na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym.

ZUS wyjaśnił także, że odmowa umorzenia powstałych zaległości nie nakłada na stronę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na niej do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie Zakładu odmawia natomiast przyznania "przywileju" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania składek. Umorzenie w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek. Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala ZUS na obecnym etapie postępowania na umorzenie powstałych zobowiązań.

Od powyższej decyzji organu M. B. złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, wskazując, iż przedstawiła wszelkie dokumenty potwierdzające sytuacje materialną, jak i zdrowotną. Ponadto strona wyjaśniła, że zawieszenie działalności związane było z myślą o planowanej w przyszłości współpracą z ZUS pod warunkiem stabilnej w podłożu dochodowym, prowadzonej działalności, co zależy od istniejącej sytuacji pandemii. Strona wskazała także, że uregulowanie zaległych składek uniemożliwiła jej sytuacja losowa związana z ciążą oraz dochody z tytułu renty socjalnej, jako jej jedyne źródło utrzymania, na potwierdzenie czego strona załączyła kserokopię dokumentów związanych z ciążą oraz rentą socjalną.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy ZUS podtrzymał argumentację oraz ustalenia poczynione w pierwotnie wydanej decyzji, w uzupełnieniu dodając, że strona jest właścicielką samochodu osobowego marki Peugeot 307 z 2004 r.; nie jest właścicielką bądź współwłaścicielką nieruchomości; została zwolniona z obowiązku opłacania składek za grudzień 2020 r. w kwocie 1.431,48 zł, styczeń 2021 r. w kwocie 1.457,49 zł, luty 2021 r. w kwocie 1.342,23 zł.

ZUS stwierdził następnie, że wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

ZUS wyjaśnił, że podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i dokonując analizy zebranego w prawie materiału dowodowego, który w ocenie organu nie daje podstaw do umorzenia należności w oparciu o przesłanki wskazane w przepisie. Organ stwierdził, że świadczenie rentowe stanowi rekompensatę z tytułu utraty zdolności do pracy zarobkowej. Jego zadaniem jest również wyrównanie korzyści utraconych przez osobę poszkodowaną. Uzyskiwane przez stronę dochody mogą stanowić źródło stopniowej spłaty należności z tytułu składek.

W ocenie organu fakt istnienia przewlekłych chorób został udowodniony. W odniesieniu do strony nie zachodzi jednak przesłanka przewlekłej choroby, która pozbawia ją możliwości uzyskiwania dochodu. Strona pobiera świadczenie rentowe oraz pomimo problemów zdrowotnych jest aktywna zawodowo, prowadzi działalność gospodarczą, która została przez nią zawieszona 26 lutego 2021 r. W ocenie organu nie można także uznać, że ciąża i narodziny dziecka pozbawią stronę możliwości uzyskiwania dochodu, ponieważ pobiera ona świadczenie rentowe. Na chwilę obecną brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna uniemożliwia pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia wobec ZUS. Ograniczone możliwości płatnicze strony, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być w ocenie organu uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Organ odnosząc się do podnoszonych przez stronę stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem w łącznej kwocie 886,24 zł, stwierdził, że budżet strony pozwala na sfinansowanie ich w całości. W miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp. Wspomniane wydatki nie są jednak zdaniem organu nadzwyczajnymi kosztami, jakie musi ponosić, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania.

ZUS wskazał dalej, że do akt sprawy strona przedłożyła faktury wystawione dla Femme Fatale M. B.: za energie elektryczną i usługi dystrybucji za okres od 3 grudnia 2020 r. do 27 lutego 2021 r. w wysokości 261,39 zł, fakturę T-Mobile S.A. za okres od 9 kwietnia 2021 r. do 8 maja 2021 r. w wysokości 101,01 zł wraz z potwierdzeniem płatności oraz fakturę [...] Sp. z o.o. Sp. K. w wysokości 98,40 zł wraz z potwierdzeniem płatności. W ocenie organu nie można uznać, że koszty związane z prowadzeniem działalności służą zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, takich jak zakup żywności, lekarstw itp. Wymienione wydatki zaliczone są do kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Organ zaznaczył, że strona prowadzi działalność na własne ryzyko, w związku z czym powinna mieć świadomość konieczności ponoszenia wszelkich kosztów z tym związanych. ZUS wskazał również, że strona oświadczyła, że nie posiada innych zobowiązań finansowych, a zatem spłata należności z tytułu składek nie koliduje ze spłatą innych zobowiązań.

W ocenie ZUS podjęcie decyzji o umorzeniu należności na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym.

Organ zaznaczył końcowo, że 17 czerwca 2021 r. na koncie jako płatnika składek zostały wprowadzone korekty dokumentów rozliczeniowych za okres od 2/2020 r. W związku z powyższym saldo strony uległo zmianie. Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił własną decyzję z [...] nr [...] i orzeł jak w sentencji.

Skargę na powyższą decyzję organu wniosła M. B., ponownie podnosząc, że w przedstawionej dokumentacji złożonej w sprawie zawarła wszelkie dowody zaistniałych sytuacji związanych ze stanem dochodowym, który wskazuje na brak możliwości spłaty obciążeń. Strona wskazała także, że w przedłożonych dokumentach szczegółowo opisała stan faktyczny potwierdzający, iż uregulowanie zaległych składek uniemożliwiła jej sytuacja losowa związana z ciążą oraz dochody z tytułu renty socjalnej, jako jej jedyne źródło utrzymania otrzymanej z uwagi na stan zdrowia skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 t.j.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem, Sąd stwierdził, że decyzja ta narusza prawo ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, odmawiająca M. B. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność i będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 2.557,84 zł.

Podstawę wydania decyzji stanowił art. 83 ust 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3, 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem".

Dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek istotnym jest przede wszystkim wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i osobistej strony wnoszącej o przyznanie jej ulgi. Przyjmuje się, że to strona wnosząca o umorzenie zaległości, w treści wniesionego wniosku oraz w toku postępowania, powinna wskazać okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Na Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, jako organie prowadzącym postępowanie, również ciąży obowiązek ustalenia okoliczności przemawiających za zastosowaniem ulgi w postaci umorzenia należności. Organ podejmuje w tym zakresie działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. (tak w wyroku WSA w Gorzowie Wielkp. z 19 maja 2021 r., II SA/Go 88/21, Lex numer 3190211).

Wskazać także należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją w myśl art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art, 10 § 1 k.p.a), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.). Ponadto należy zauważyć, że stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie. Ze wskazanego przepisu wynika obowiązek podjęcia przez organ stosownych działań, między innymi przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy i zażądania od strony przedstawienia dowodów na poparcie jej twierdzeń lub wystąpienia do innych organów albo instytucji o zajęcie stanowiska w sprawie. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Jest to o tyle istotne, ponieważ o uchyleniu zaskarżonej decyzji przesądziły stwierdzone przez Sąd uchybienia natury proceduralnej.

Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, co oznacza, że rozstrzygnięcie sądu musi znajdować oparcie w faktach prawidłowo udokumentowanych w aktach sprawy. Sąd zatem orzeka na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy administracyjnej,

a stanowiącego podstawę faktyczną wydania zaskarżonego aktu (por. wyrok NSA z 27 lipca 2021 r. sygn. akt II GSK 774/21, LEX nr 3205560).

Wobec powyższego sąd nie może przyjąć za prawidłowe odwoływanie się przez organy do faktów niewynikających z akt sprawy. Co do zasady, zakazane jest uwzględnianie okoliczności nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 2099/05). "Akta sprawy" w powyższym rozumieniu oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Zarazem sąd jest zobligowany przyjmować, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu (por. wyrok NSA z dnia 1 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 1548/06).

W niniejszej sprawie Sąd nie był w stanie należycie skontrolować prawidłowości wydanych decyzji, gdyż z uwagi na brak w aktach administracyjnych sprawy dokumentów źródłowych, które stanowiły podstawę rozstrzygania, kwestia ta wymyka się w istocie spod kontroli sądowej.

W niniejszej sprawie akta administracyjne przekazane Sądowi przez ZUS zawierają jedynie decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy wraz z załączonymi przez stronę dokumentami w postaci faktur, karty przebiegu ciąży wystawionej przez "Salve" oraz decyzję ZUS z 1 września 2021 r., numer [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy.

Akta administracyjne nie zawierają żadnego innego materiału dowodowego, na podstawie którego organ poczynił ustalenia faktyczne. Nie zawierają nawet złożonego przez stronę w dniu 1 kwietnia 2021 r. wniosku o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu zaległych składek oraz pozostałych dokumentów, na które ZUS powołuje się w wydanej decyzji. Tymczasem organ swoje twierdzenia powinien oprzeć na zebranym w sprawie materiale dowodowym, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności. Obowiązek zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego istnieje także wtedy, gdy organ ma uprawnienia do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z 19 marca 1981 r., SA 234/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 23).

Okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej i życiowej skarżącej powinny zatem mieć oparcie w materiale dowodowym sprawy, które kolejno należało odnieść do konkretnych przepisów prawa i poczynić wywód, który pozwoli poznać stanowisko organu wraz z jego uzasadnieniem faktycznym i prawnym. Dopiero przedstawienie takich informacji, znajdujących odzwierciedlenie w aktach administracyjnych pozwoli na prawidłową kontrolę decyzji administracyjnych wydanych wobec skarżącej. Tymczasem Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dysponował materiałem dowodowym, który czyniłby zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzję zasadną.

Wskazać także należy, że odnośnie oceny organu, co do wystąpienia przypadku, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, zastrzeżenia Sądu budzi także odwoływanie się przez organ do wskaźników dotyczących minimum socjalnego formułowanych dla 1-osobowego gospodarstwa. Organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji, czyniąc ustalenia w zakresie sytuacji życiowej strony i możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych wskazał, że minimum socjalne przypadające dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego aktualnie wynosi 1 269,30 zł (wg IPISS - minimum socjalne za IV kwartał 2020 r.). ZUS podniósł, że uzyskiwany przez skarżącą dochód jest wyższy (1566,30 zł), zatem w analizowanej sprawie wykluczył przesłankę ubóstwa. Należy jednak zauważyć, że strona załączyła do akt administracyjnych dokumenty, z których wynika, że jest w ciąży z przewidywanym terminem porodu na 12.06.2021 r. (k. 8 akt admin.). Organ analizując sytuację finansową rodziny skarżącej nie uwzględnił jednak tej okoliczności, bezrefleksyjnie przyjmując, że również w dacie wydania ostatecznego rozstrzygnięcia (01.09.2021 r.) strona prowadziła jednoosobowe gospodarstwo domowe. Opisane działania organu godzą zatem także w wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a. zasadę budzenia zaufania do władzy publicznej.

Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska.

Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok SN z dnia 16 lutego 1994 r. sygn. akt III ARN 2/94, OSNP 1994/1/2).

Zdaniem Sądu organ naruszył powyższe przepisy. Z uwagi na braki w zgromadzonym materiale dowodowym zaskarżona decyzja nie zawiera należytego uzasadnienia. W rezultacie motywy podjętego przez organ rozstrzygnięcia są nieczytelne. Zatem doszło do naruszenia art. 7, art. 8 § 1, art. 11 art. 77 § 1, i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe, Sąd zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji.

R.T-M.