Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 414/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Stopczyński, Sędziowie asesor WSA Aneta Opyrchał (spr.), asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2006 r. sprawy ze skargi E. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenie, że nieruchomość ziemska podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2006r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego - po rozpatrzeniu odwołania E. H.- uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2002r. stwierdzającą, że zespół pałacowo-parkowy położony w M., gmina K., powiat M., na działce nr [...], o pow. 6,5830 ha wraz z całym majątkiem ziemskim [...], o pow. 935,3054 ha, objętym księgą wieczystą [...], podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż rozstrzygnięcie Wojewody [...] uznał za nieprawidłowe z uwagi na niezgodność z przepisami prawa, w szczególności wadliwą wykładnię § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr 10, poz.51). Przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r., zgodnie z którym pod działanie dekretu podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Paragraf 6 cytowanego rozporządzenia przewidywał dopuszczalność złożenia przez zainteresowaną stronę wniosku o uznanie, że nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Wniosek taki był rozpoznawany, w myśl § 5 rozporządzenia, w postępowaniu administracyjnym, a rozstrzygnięcie tej kwestii następowało w drodze decyzji administracyjnej.

Ostatecznie organ stanął na stanowisku, iż zgodnie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, drogę postępowania administracyjnego przewidziano tylko dla nieruchomości ziemskich w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust. 1 lit e dekretu z uwagi na wielkość powierzchni majątku ziemskiego. Brak jest zaś podstaw do stosowania tego przepisu do rozstrzygania o innych sporach dotyczących praw rzeczowych, w tym do ustalania, że dana nieruchomość z uwagi na swój charakter jest wyłączona z przejęcia.

W rozstrzygnięciu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na poparcie zajętego stanowiska, przytoczył aktualne orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (np. wyrok z dnia 15 grudnia 2004r., sygn. akt IV SA/Wa 353/04; z dnia 16 grudnia 2004r., sygn. akt IV SA/Wa 627/04).

E. H. w skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2006r. wniosła o jej uchylenie. Zarzuciła naruszenie:

1) art. 105 K.p.a. przez przyjęcie, że postępowanie przed organem pierwszej instancji stało się bezprzedmiotowe i w związku z tym zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania;

2) § 5 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1

marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 o

przeprowadzeniu reformy rolnej przez błędną wykładnię tych

przepisów i przyjęcie, że w ich trybie można orzekać jedynie o całości

majątku, a nie o "danej nieruchomości";

3) art. 2 ust 1 lit e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej z dnia

6 września 1944r. przez błędną wykładnię pojęcia "nieruchomości ziemskie",

sprzeczną z wykładnią przyjętą w Uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19

września 1990, sygn. akt 3/89 OTK 1990 poz. 26 oraz przez rozszerzającą

interpretację celów reformy rolnej;

4) art. 13 i 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993, nr 61, poz. 284 ze zm.) przez przeprowadzenie takiej wykładni § 5 powołanego rozporządzenia, która pozbawia stronę środka odwoławczego w stosunku do działań administracji państwowej i odmówienie byłym właścicielom ochrony prawnej w trybie administracyjnym;

5) art. 64 ust. 2 i 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP przez dokonanie wykładni § 5 cytowanego rozporządzenia prowadzącej do nierównej ochrony prawnej udzielanej w trybie tego przepisu i dyskryminacyjną praktykę administracji państwowej w stosunku do byłych ziemian.

W kwestii orzecznictwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (cytowanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji), skarżąca podkreśliła iż pomimo tego, że zawiera ono nowe stanowisko podzielające pogląd organu w zakresie interpretacji § 5 i § 6 rozporządzenia, nie jest orzecznictwem utrwalonym. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej: P.p.s.a. (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna, albowiem decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2006r. nie narusza prawa, a zatem i przepisów powołanych przez skarżącą w skardze. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie decyzja Wojewody [...] – jako organu pierwszej instancji – została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, jako że brak było podstaw do rozpoznania przedmiotowej sprawy w drodze postępowania administracyjnego. Skoro więc zaistniała przesłanka bezprzedmiotowości postępowania decyzję organu pierwszej instancji – jak słusznie uczynił organ odwoławczy - należało uchylić i postępowanie administracyjne umorzyć.

Nadto rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest również prawidłowe z racji tego, iż organ pierwszej instancji orzekł o całości majątku, tj. [...], czyli ponad żądanie skarżącej, jako że jej wniosek wyraźnie wskazywał, iż wnosi ona o wydanie decyzji, której przedmiot miałby się ograniczać wyłącznie do zespołu pałacowo – parkowego położonego na działce nr [...] w M. Nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni przeznaczone zostały na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Na własność Skarbu Państwa przechodziły bezzwłocznie i przewłaszczenie ich następowało z mocy prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu.

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. – będące przepisem wykonawczym do dekretu PKWN – w § 6 przewidywało dopuszczalność złożenia przez osobę zainteresowaną wniosku o uznanie, że nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Wniosek ów w myśl § 5 tegoż rozporządzenia był rozpoznawany w postępowaniu administracyjnym i rozstrzygnięcie o tym czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu zapadało w formie decyzji administracyjnej, od której przysługiwało odwołanie do organu wyższego stopnia.

Tak więc zgodnie z § 5 omawianego rozporządzenia na wniosek strony organ administracji mógł orzec o tym czy "dana nieruchomość" podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, który statuował przejście na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich, przyjmując jako kryterium tego przejścia wielkość jej areału, w tym wielkość użytków rolnych. Wprawdzie w § 5 rozporządzenia jest mowa o orzekaniu "w sprawach czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e" dekretu, co mogłoby sugerować, że przepis ten dopuszcza również rozstrzyganie o tym czy określona część majątku ziemskiego nie podpada pod działanie dekretu, z uwagi na swój charakter, czy społeczno gospodarcze przeznaczenie, to jednak zestawienie treści tego uregulowania z § 6 rozporządzenia wyraźnie wskazuje, że decyzja przewidziana w § 5 może dotyczyć wyłącznie podpadania pod działanie dekretu nieruchomości ziemskiej w odniesieniu do powierzchni gruntów, jaki ona obejmuje.

Pierwszy z wymienionych przepisów nakłada na stronę, składającą wniosek wszczynający postępowanie, obowiązek przedłożenia dowodów stwierdzających dokładny obszar nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, z czego jednoznacznie wynika, że przedmiotem postępowania może być wyłącznie orzeczenie o tym czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 pkt e dekretu PKWN z uwagi na wielkość powierzchni gruntów składających się na ten majątek ziemski. Omawiany § 6 posługuje się również określeniem "dana nieruchomość, jakie zawiera § 5 rozporządzenia, jednak również zestawienie treści obu tych uregulowań i odniesienie ich do treści art. 2 ust 1 lit. e dekretu prowadzi do wniosku, że sformułowanie "dana nieruchomość" oznacza nieruchomość ziemską objętą wnioskiem o stwierdzenie w przedmiocie podpadania pod działanie dekretu z uwagi na jej areał gruntów.

Kierując się taką wykładnią omawianych przepisów skład orzekający w rozpoznawanej sprawie przyjął, że przewidziana w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. decyzja może wyłącznie rozstrzygać o tym czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust.1 lit. e dekretu z uwagi na wielkość jej areału, w tym użytków rolnych, a nie ze względu na charakter nieruchomości ("jej ziemskość").

Złożony w rozpoznanej sprawie wniosek o ustalenie, że część nieruchomości ziemskiej [...] na której usytuowano zespół pałacowo-parkowy, nie podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej, zatem nie mogła być przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie jego przepisów jest żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe, a zatem sporu cywilnego. Zgodnie z art. 2 § 1 i 3 K.p.c. do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych lub Sądu Najwyższego, a także jeżeli przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości innych organów.

Drogę postępowania administracyjnego dla rozstrzygania o prawach rzeczowych (własności) przewidziano – o czym była mowa wyżej - w § 5 rozporządzenia do nieruchomość ziemskich w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust 1 lit. e dekretu z uwagi na wielkość powierzchni majątku ziemskiego. Zatem, w ocenie Sądu, brak jest podstaw do stosowania tego przepisu do rozstrzygania o innych sporach dotyczących praw rzeczowych, w tym do ustalania, że dana nieruchomość z uwagi na swój charakter nie jest nieruchomością ziemską i nie stanowi jej części składowej. Nie oznacza to, że w ogóle jest wyłączone dochodzenie roszczeń z tytułu prawa własności do tych części nieruchomości, które nie miały charakteru nieruchomości ziemskich, a które w powołaniu na uregulowania dekretu zostały faktycznie przejęte przez państwo, bowiem ani dekret, ani wydane na jego postawie przepisy wykonawcze, nie wykluczyły dochodzenia tych roszczeń o charakterze cywilnych na właściwej dla nich drodze, to jest w postępowania przed sądem powszechnym, na przykład w powództwie o uzgodnienie treści wpisu w księdze wieczystej lub windykacyjnym.

W omawianej materii należy zauważyć, iż w momencie podawania w sprawie pisemnych motywów wyroku znana jest już Sądowi treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006r., niemniej jednak pozostająca bez wpływu na przedmiotowe orzeczenie, jako że zapadło ono 23 maja 2006r., czyli przed jej podjęciem.

W tym stanie rzeczy skargę - na mocy art. 151 P.p.s.a. - oddalono.