Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 1096/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2015-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Celne prawo
Celne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 1992 nr 302 poz 1 art. 4 pkt 13, art. 37, art. 92 ust. 1, art. 92, art. 96, art. 203 ust. 1 i 3, art. 213, art. 214 ust. 2, art. 221
law: Rozporządzenie Rady (EWG) NR 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny.
article: art. 122, art. 187, art. 188, art. 194
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 1993 nr 253 poz 1 art. 360, art. 366
law: Rozporządzenie Komisji EWG) NR 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiające przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr  2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Małgorzata Olejowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 28 maja 2015 r. sprawy ze skargi P.P.H.U. H. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia powstania długu celnego, określenie jego kwoty oraz kwoty podatku od towarów i usług oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2014 r. Dyrektor Izby Celnej w [...], po rozpatrzeniu odwołania spółki [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...], utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. w sprawie stwierdzenia powstania długu celnego, określenia jego kwoty oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług.

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

W dniu 24 września 2009 r. w Oddziale Celnym w [...] przedstawiono towar w postaci czosnku o masie netto 24.000 kg, załadowany na środek przewozowy o numerach rejestracyjnych [...] i złożono dwa zgłoszenia do procedury wspólnotowego tranzytu zewnętrznego (każde o masie netto 12.000 kg). Organ celny przyjął powyższe zgłoszenia, zarejestrowane w systemie NCTS pod numerami MRN [...] i MRN [...]. Przedmiotowe zgłoszenia zostały obsłużone w trybie bez kontroli.

Zgodnie z zapisami powyższych not tranzytowych T1, towar zabezpieczony dwiema plombami o nr [...] powinien zostać dostarczony do urzędu celnego przeznaczenia, Oddziału Celnego Drogowego w [...] w terminie do dnia 7 października 2009 r., ww. pojazdem zarejestrowanym w Polsce. Jako odbiorcę towaru wskazano A. P. i V. M. z miejscowości [...] na [...], jako nadawcę [...] sp. j. z siedzibą w [...], zaś głównym zobowiązanym była Agencja Celna [...] z siedzibą w [...].

Z zapisów w systemie NCTS wynika, że w dniach 28 i 29 września 2009 r. ww. noty tranzytowe zostały przedstawione w Oddziale Celnym Drogowym w [...], a zgłoszenia celne zostały zamknięte wynikiem kodem A2, tj. "Uznano za zgodnie". Po wprowadzeniu powyższego kodu operacja została automatycznie zamknięta przez system NCTS w dniu 29 września 2009 r.

Z kolei z zapisów w Systemie Odpraw Celnych i adnotacji na Tranzytowym Dokumencie Towarzyszącym wynika, że nota tranzytowa została przedstawiona w Oddziale w [...] przez kierowcę pojazdu posiadającego [...] numery rejestracyjne [...].

W związku wątpliwościami co do prawidłowości wywozu towarów podjęto analizę danych w rejestrach celnych i systemach informatycznych funkcjonujących w Służbie Celnej. Ponadto Dyrektor Izby Celnej w [...] zwrócił się do [...] administracji celnej o udzielenie pomocy w ramach międzynarodowej pomocy prawnej w sprawach celnych, w celu ustalenia rodzaju towarów zadeklarowanych po stronie [...] przywiezionych określonymi pojazdami we wskazanych terminach.

[...] władze celne przekazały kopie dokumentów, z których wynika, że pojazdem o nr rej. [...] realizowany był przewóz towaru, w postaci 912 sztuk bloczków [...] o masie brutto 21.888 kg na 19 paletach.

Organ wskazał także na otrzymany raport Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) z dnia 22 listopada 2013 r., który odnosi się do operacji tranzytowej będącej przedmiotem niniejszej sprawy. Dochodzenie prowadzone przez OLAF dotyczyło podejrzenia usunięcia w Polsce z tranzytu wspólnotowego wielu przesyłek świeżego czosnku chińskiego zgłoszonego do wyprowadzenia z Unii Europejskiej przez polskie oddziały celne położone na granicy polsko-[...]. Z treści raportu wynika, że znaczna liczba przesyłek świeżego czosnku, które wyjeżdżały w tranzycie z oddziałów celnych w Polsce z deklarowanym przeznaczeniem do [...] została usunięta ze wspólnotowego systemu tranzytu co oznacza, że towar pozostał na obszarze celnym Wspólnoty, a jednocześnie podmioty zobowiązane uniknęły opłat celnych. Raport wskazuje, że oszustwo zostało udowodnione w stosunku do około 80 przesyłek czosnku w tym dla wymienionych w tabeli nr 1 operacji tranzytowych wg MRN [...] i [...].

W toku postępowania uzyskano również informację z Prokuratury Apelacyjnej w [...] (pismo z dnia 20 marca 2014 r.), że dotychczas nie wszczęto postępowań przeciwko konkretnym funkcjonariuszom celnym, obsługującym zgłoszenia tranzytowe czosnku, i nie wydano postanowień o przedstawieniu im zarzutów, w tym w zakresie poświadczenia nieprawdy w dokumentach celnych.

Postanowieniem z dnia 12 marca 2014 r. Naczelnik Urzędu Celnego w [...] wszczął z urzędu postępowanie celne w sprawie uregulowania sytuacji prawnej ww. towaru objętego procedurą tranzytu oraz postępowanie podatkowe w sprawie określenia kwoty podatku od towarów i usług dla tego towaru. Postanowienie zostało skierowane do głównego zobowiązanego w procedurze tranzytu, tj. Agencji Celnej [...] sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej (dawniej spółki Agencja Celna [...]).

W toku postępowania organ uzyskał kopie dokumentów (m.in. przesłuchań świadków, postanowień o przedstawieniu zarzutów) z akt śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w [...] w sprawie nieprawidłowości związanych z obrotem czosnkiem świeżym jako towarem niewspólnotowym. Z dowodów zebranych przez Prokuraturę wynika, że czosnek w tej konkretnej sprawie jak i innych procedurach tranzytowych nie został wywieziony poza obszar celny Wspólnoty. Z treści tych dokumentów wynika, że czosnek nie wyjeżdżał na [...], że funkcjonowała zorganizowana grupa przestępcza, mająca na celu popełnianie oszustw celnych, pranie brudnych pieniędzy, usuwanie towarów spod dozoru celnego, korumpowanie funkcjonariuszy celnych, poświadczanie nieprawdy w fakturach eksportowych dotyczących sprzedaży świeżego czosnku i posługiwanie się takimi dokumentami, podrabianie faktur zakupowych pustaków i posługiwanie się takimi dokumentami, poświadczanie nieprawdy w deklaracjach T1 i posługiwanie się takimi dokumentami. W zakresie operacji tranzytowej w niniejszej sprawie zarzuty dotyczą wprowadzenia w błąd urzędu przeznaczenia przez przedkładanie faktury i listu przewozowego potwierdzających sprzedaż czosnku i wykonanie usługi transportowej na rzecz nabywcy, podczas gdy transakcja nie miała miejsca, jak również nie wykonano usługi transportowej w zakresie świeżego czosnku, gdzie zamiast czosnku został wywieziony towar w postaci bloczków [...].

W ww. materiałach znajduje się m.in. faktura Nr [...] z dnia [...] września 2009 r., załączona do zgłoszenia celnego T1 MRN [...] z dnia [...] września 2009 r. Według tej faktury nabywcą części towaru (12.000 kg czosnku), przewożonego pojazdem nr rej. [...] był V. M. z [...] na [...]. Przesłuchany w charakterze świadka V. M. wyjaśnił, że mieszka na [...] i sporadycznie wyjeżdża do Polski. Nie kupował czosnku od spółki [...], ani od żadnej innej firmy z Polski i w związku z tym nie ma żadnej informacji na temat tego towaru jaki i dotyczących go dokumentów.

Według wyżej wymienionej faktury oraz faktury nr [...] wynika, że towar sprzedawany był przez firmę "[...]", nabywcom A. P. i V. M. z [...], podczas gdy transakcja nie miała miejsca, i w efekcie zamiast świeżego czosnku został w dniu 29 września 2009 r. wywieziony, samochodem nr rej. [...] kierowanym przez I. K., towar w postaci 912 szt. bloczków [...], co spowodowało, że wprowadzony w błąd organ celny zamknął procedurę tranzytu w zakresie świeżego czosnku, potwierdzając ten fakt w ww. deklaracji T1.

Na podstawie analizy systemu Alina i systemu odpraw celnych organ ustalił także, że w okresie od 20 września do 31 października 2009 r. nie przewożono towarów pojazdem wskazanych w ww. dokumentach T1 MRN, tj. o nr rej. [...].

Postanowieniem z dnia 12 marca 2014 r. Naczelnik Urzędu Celnego w [...] wszczął postępowanie celne i podatkowe w sprawie uregulowania sytuacji prawnej przedmiotowego towaru w postaci 24.000 kg czosnku. Postanowienie skierowane zostało do głównego zobowiązanego (Agencja Celna [...]) i przewoźnika .

Po dokonaniu analizy rejestrów odpraw celnych ustalono m.in., że w trakcie odprawy nie stwierdzono nieprawidłowości, brak wpisów o przeprowadzeniu rewizji celnej (kontroli fizycznej) towaru. Środek przewozowy wskazany w urzędzie wyjścia nie figuruje w OCD w [...] w dniu 29 września 2009 r. Obiegowe karty kontrolne z 2009 zostały zniszczone i nie ma możliwości weryfikacji dokonanych wpisów. Funkcjonariusz pełniący obowiązki na stanowisku rejestracji zgłoszeń nie jest w stanie odtworzyć przebiegu przedmiotowej odprawy, ponieważ jej nie pamięta.

Przedstawiciel Spółki w złożonych wyjaśnieniach potwierdził, że na żądanie właściciela towaru dokonano przeładunku towaru na [...] środek przewozowy, co miało odbyć się pod dozorem celnym. Wszystkie dokumenty jakie posiadał kierowca, przekazał przed przeładunkiem człowiekowi z [...], który organizował transport. Polski przewoźnik rozliczył się za wykonaną usługę, a towar pojechał dalej w kierunku przejścia granicznego OC [...]. Powyższy transport dotarł do przejścia granicznego, co jest odzwierciedlone w systemie NCTS jak i również na dokumencie papierowym T1. Widnieją tam służbowe znaki celne funkcjonariusza potwierdzającego dowiezienie i wywiezienie towaru poza teren Unii Europejskiej. W ocenie strony dokument T1 na ww. towar został zamknięty zgodnie z prawem celnym przez celnika w OC [...] i potwierdzony stemplami celnymi.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. Naczelnik Urzędu Celnego w [...] stwierdził powstanie długu celnego w przywozie w dniu 29 września 2009 r. w związku z usunięciem spod dozoru celnego towaru objętego procedurą tranzytu według MRN [...] i [...], określił kwotę należności celnych w wysokości 12.6687,00 zł i podatkowych w kwocie 6.378 zł oraz powiadomił o zaksięgowaniu kwoty cła solidarnych dłużników, Agencję Celną [...] Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej i spółkę [...].

Od powyższej decyzji spółka [...] wniosła odwołanie zarzucając błędne ustalenia faktyczne, które doprowadziły do przyjęcia, że naruszone zostały procedury celne, wbrew adnotacjom funkcjonariuszy celnych, które potwierdzają prawidłowość przeprowadzonej procedury. Spółka zarzuciła również nieprzeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez stronę dotyczących okoliczności przeładunku towarów.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 17 września 2014 r., Dyrektor Izby Celnej w [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że w badanej sprawie towary objęte procedurą i dotyczące towarów dokumenty nie zostały przedstawione w urzędzie przeznaczenia zgodnie z przepisami procedury.

Wobec zmienionej treści dokumentu funkcjonariusze celni urzędu przeznaczenia nie zauważyli zmiany środka przewozowego i zamknięć celnych. Nie dokonano faktycznej kontroli towarów, ponieważ kontrole takie odbywają się tylko selektywnie. Fakt zamknięcia operacji tranzytowej w systemie NCTS, nie zwalnia z odpowiedzialności dłużników, ani też nie narusza praw i obowiązków organów w zakresie ścigania tych podmiotów na wypadek stwierdzenia nieprawidłowości w późniejszym etapie. Ponadto brak przeprowadzenia kontroli towaru w urzędzie przeznaczenia nie pozbawia organów celnych możliwości kontrolowania prawidłowości realizacji procedury tranzytu w oparciu o inne dowody.

Odnosząc się do kwestii terminu powiadomienia dłużnika celnego o kwocie należności celnych przywozowych, organ wskazał, że w sprawie powinien znaleźć zastosowanie termin 5-letni wynikający z art. 221 ust. 4 WKC w zw. z art. 56 ustawy – Prawo celne. Powiadomienie przez doręczenie decyzji organu I instancji nastąpiło przed upływem tego terminu. Dług celny w niniejszej sprawie powstał w dniu 29 września 2009 r. zatem pięcioletni termin określony art. 56 Prawa celnego, co do zasady upływał z dniem 29 września 2014 r.

W ocenie Dyrektora Izby Celnej materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie jest wystarczający do uzasadnienia twierdzenia, że operacja tranzytowa nie została zakończona, a wygenerowana przez system NCTS informacja o jej zamknięciu wynikała z wprowadzenia organu celnego w błąd. Potwierdzają to materiały nadesłane przez [...] administrację celną, dotyczące odprawy na [...] towaru w postaci bloczków z betonu komórkowego, materiały Prokuratury Okręgowej w [...], treść raportu OLAF, oraz wyżej wskazane informacje wynikające z materiałów zgromadzonych w urzędzie przeznaczenia.

O tym, że czosnek świeży obejmowany procedurami tranzytu nie był dostarczany do Oddziału Celnego Drogowego w [...] w ocenie organu świadczą również, zeznania byłego kierowcy w firmie [...] M. N. Świadczą o tym także nie budzące wątpliwości organu, zeznania i oświadczenia W. S., który miał zgodzić się na rozładunek przewożonego towaru organizowany przez [...] odbiorcę. Strona oświadczyła, że nie wie gdzie był przeładunek, że dokumenty (celne, przewozowe i inne) przekazała jeszcze przed przeładunkiem, wskazując że rozliczyła się z [...] przewoźnikiem nie przedstawiła żadnych dowodów na tę okoliczność.

Brak dowodów administracyjnych przedstawienia organom celnym przedmiotowego towaru wobec stwierdzonych w sprawie okoliczności jest równoznaczny z usunięciem towaru spod dozoru celnego.

Za chwilę powstania długu celnego przyjęto dzień 29 września 2009 r. tj. datę przedstawienia w Oddziale Celnym Drogowym w [...] dokumentów odnoszących się do zgłoszeń MRN [...] i [...] celem potwierdzenia wyprowadzenia towaru objętego tymi zgłoszeniami na innym środku przewozowym i stwierdzenia przez władze celne [...], że na tym środku transportu wwieziony został inny towar tj. bloczki z betonu a nie czosnek. Jest to najwcześniejsza chwila, w której na podstawie posiadanych w sprawie dokumentów mogło zostać ustalone istnienie długu celnego.

Odpowiedzialności Agencji Celnej [...] ciąży z racji występowania w charakterze głównego zobowiązanego.

Z kolei odpowiedzialność spółki [...] jako przewoźnika wynika z niewykonania obowiązków związanych z procedurą tranzytu – spółka nie przedstawiła w urzędzie przeznaczenia towarów objętych procedurą. Przekazując przewożony towar nieokreślonej osobie narodowości [...] bez jakichkolwiek pokwitowań, umożliwiających późniejsze rozliczenie czy udokumentowanie tych działań Spółka nie dochowała należytej staranności. Dodatkowo wiedząc, że towar objęty jest procedurą tranzytu i znając zasady tej procedury odwołujący nie zadbał by przeładunek odbył się pod dozorem celnym a w nocie tranzytowej znalazły się stosowne adnotacje dokumentujące przeładunek.

Jak wynika z kopii dokumentu, który został przedstawiony w urzędzie przeznaczenia nie zawiera on jakichkolwiek wpisów dotyczących przeładunku. Jednocześnie w dokumencie tym została zmieniona treść wpisów w polu 18 i polu D w taki sposób, że zmiana pojazdu i zamknięć celnych podczas kontroli w urzędzie przeznaczenia mogła zostać zauważona po porównaniu danych dokumentu z danymi w systemie NCTS. Powyższe wskazuje, że rzekomy przeładunek towaru na pojazd [...] nie odbywał się pod dozorem celnym. Fakt ten potwierdzają protokoły zeznań kierowcy M. N. w toku śledztwa prowadzonego przez prokuraturę.

Ustalenia wartości celnej towaru dokonano w oparciu o metodę wartości transakcyjnej podobnych towarów sprzedanych w celu wywozu do Wspólnoty i wywiezionych w tym samym lub zbliżonym czasie, co towary, dla których ustalana jest wartość celna (art. 30 ust. 2 lit b WKC). Prawidłowo określono kod taryfy celnej oraz kwotę wynikającą z długu celnego. Konsekwencją powstania długu celnego jest powstanie obowiązku podatkowego. Zgodnie z przepisem art. 19 ust. 7 ustawy o podatku od towarów i usług, z chwilą powstania długu celnego powstaje obowiązek podatkowy w imporcie towarów.

Dyrektor Izby Celnej nie podzielił zarzutów podniesionych w odwołaniu, wskazując, że nie ma oparcia w zgromadzonym materiale teza skarżącej Spółki, iż procedura została zrealizowana prawidłowo a nieprawidłowości wystąpiły już po stronie [...].

W skardze do sądu administracyjnego spółka [...] podniosła zarzuty naruszenia przepisów postępowania celnego poprzez niewyjaśnienie wielu istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, brak przeprowadzenia wnioskowanych przez stronę dowodów, niewłaściwą i nieobiektywną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału, pominięcie dokumentów urzędowych dotyczących procedury tranzytu i błędne uznanie za dokumenty urzędowe pisma od [...] organów celnych. Ponadto spółka zarzuciła naruszenie art. 92 ust. 1 WKC poprzez uznanie, że nie ma on w sprawie zastosowania w sytuacji, gdy procedura tranzytu została zakończona zgodnie z wymogami prawa celnego.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała na bezpodstawne pominięcie przez organ dokumentów procedury tranzytu, mimo, że wskazywały one na prawidłowe jej zakończenie jak również zaniechanie przesłuchania jako świadków osób dokonujących zamknięcia procedury tranzytu.

W ocenie skarżącej przyjęte przez organ ustalenie, że doszło do usunięcia towaru spod dozoru celnego i że dopuścił się tego przewoźnik – skarżąca spółka jest sprzeczne z bezspornym faktem przedstawienia dokumentów tranzytu w oddziale celnym przeznaczenia przez [...] kierowcę I. K. Zapisy w systemie NCTS i na dokumentach T1, zaopatrzone w służbowe znaki funkcjonariusza celnego potwierdzają wywiezienie czosnku poza granice UE.

Nielogiczne zdaniem skarżącej jest też to, że funkcjonariusze celnymi nie sprawdzili poprawności przewożonego towaru z treścią dokumentacji celnej. Konieczne zatem było przesłuchanie funkcjonariuszy.

Spółka podkreśliła, że o fakcie przeładowania towarów zostały poinformowane służby celne, a całe przedsięwzięcie odbyło się pod nadzorem funkcjonariusza celnego. Ponieważ okoliczności tej nie potwierdzają dokumenty urzędowe, należało przesłuchać świadków.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami prawnymi skutkującymi koniecznością jej uchylenia lub stwierdzenia nieważności.

Spór prawny w badanej sprawie dotyczy prawidłowości przeprowadzenia procedury tranzytu zewnętrznego oraz zasadności uznania skarżącej spółki za dłużnika celnego.

Na wstępie należy przypomnieć, że procedura tranzytu zewnętrznego pozwala na przemieszczanie z jednego do drugiego miejsca znajdującego się na obszarze celnym Wspólnoty: a) towarów niewspólnotowych, niepodlegających w tym czasie należnościom celnym przywozowym i innym opłatom ani środkom polityki handlowej; b) towarów wspólnotowych, w przypadkach i na warunkach określonych zgodnie z procedurą Komitetu, w celu uniknięcia sytuacji, w których produkty objęte środkami lub korzystające ze środków w wywozie mogłyby unikać tych środków lub korzystać z nich bez uzasadnienia (art. 91 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny; Dz. Urz. WE z 1992 r., seria L, nr 302, str. 1 ze zm.; dalej jako: WKC).

Z art. 92 WKC wynika, że procedura tranzytu zewnętrznego zostaje zakończona, a obowiązki zobowiązanego spełnione, gdy towary objęte tą procedurą i właściwe dokumenty zostaną przedstawione, zgodnie z przepisami tej procedury, w urzędzie celnym przeznaczenia (ust. 1). Organy celne zamykają procedurę tranzytu zewnętrznego, jeżeli są w stanie stwierdzić, na podstawie porównania danych dostępnych w urzędzie wyjścia i danych dostępnych w urzędzie przeznaczenia, że procedura została w prawidłowy sposób zakończona (ust. 2).

Jeśli chodzi o rozkład obowiązków związanych z procedurą tranzytu Kodeks przyjmuje zasadę, że to główny zobowiązany jest osobą uprawnioną do korzystania z procedury wspólnotowego tranzytu zewnętrznego. Zarazem jest on odpowiedzialny za: a) przedstawienie w wyznaczonym terminie w urzędzie celnym przeznaczenia towarów w nienaruszonym stanie i z zachowaniem środków zastosowanych przez organy celne w celu zapewnienia tożsamości towarów; b) przestrzeganie przepisów procedury tranzytu wspólnotowego. Nie naruszając jednakże obowiązków głównego zobowiązanego, osoba przewożąca towary lub ich odbiorca, który przyjmuje towary, wiedząc o tym, że są one objęte procedurą tranzytu wspólnotowego, jest również zobowiązany do przedstawienia ich w nienaruszonym stanie w urzędzie celnym przeznaczenia w wyznaczonym terminie i z zachowaniem środków zastosowanych przez organy celne w celu zapewnienia tożsamości towarów (art. 96 WKC).

W badanej sprawie według zapisów widniejących w nocie tranzytowej T1, jako podstawowym dokumencie procedury tranzytowej, głównym zobowiązanym była Agencja Celna [...] (aktualnie: Agencja Celna [...] sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej). Skarżąca spółka jako przewoźnik była obarczona obowiązkiem przedstawienia towarów w nienaruszonym stanie w urzędzie celnym przeznaczenia w wyznaczonym terminie i z zachowaniem środków zastosowanych przez organy celne w celu zapewnienia tożsamości towarów (art. 96 ust. 2 WKC).

W procedurze tranzytu obowiązuje również podstawowa zasada poddania dozorowi celnemu towarów, od chwili ich wprowadzenia na obszar celny Wspólnoty. Pozostają one pod dozorem celnym tak długo, jak jest to niezbędne do określenia ich statusu celnego, a w przypadku towarów niewspólnotowych i bez uszczerbku dla art. 82 ust. 1 aż do zmiany ich statusu celnego bądź wprowadzenia do wolnego obszaru celnego lub składu wolnocłowego albo ich powrotnego wywozu bądź zniszczenia zgodnie z art. 182 (art. 37 WKC). Dozór celny, w myśl art. 4 pkt 13 WKC, oznacza ogólne działania prowadzone przez organy celne w celu zapewnienia przestrzegania przepisów prawa celnego oraz, w razie potrzeby, innych przepisów mających zastosowanie do towarów znajdujących się pod dozorem celnym;

Nie przedstawienie w wyznaczonym terminie w urzędzie celnym przeznaczenia towarów w nienaruszonym stanie z zachowaniem środków zastosowanych przez organy celne w celu zapewnienia tożsamości towarów jest równoznaczne z usunięciem towaru spod dozoru celnego.

Usunięcie towaru spod dozoru celnego powoduje powstanie w przywozie długu celnego (art. 203 ust. 1 WKC), którego dłużnikami, zgodnie z art. 203 ust. 3 WKC są:

- osoba, która usunęła towar spod dozoru celnego,

- osoby, które uczestniczyły w tym usunięciu, i które jednocześnie wiedziały lub powinny były wiedzieć, że towar zostaje usunięty spod dozoru celnego,

- osoby, które nabyły lub posiadały towar, i które w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie wiedziały bądź powinny były wiedzieć, że jest to towar usunięty spod dozoru celnego, i

- odpowiednio osoba zobowiązana do wykonania obowiązków wynikających z czasowego składowania towaru lub wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar ten został objęty.

Z przedstawionych uregulowań prawnych wynika, że kluczową kwestią dla prawidłowej realizacji procedury tranzytu zewnętrznego jest przedstawienie w urzędzie celnym przeznaczenia towarów objętych tą procedurą oraz właściwych dokumentów.

W badanej sprawie organy celne trafnie uznały, że nie doszło do prawidłowej realizacji tych obowiązków.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że pomimo formalnego zamknięcia procedury w systemie NCTS, nie zostały spełnione wymogi prawidłowego zakończenia tej procedury. W urzędzie celnym przeznaczenia przedstawiono zupełnie inny towar (bloczki betonowe zamiast czosnku), przewożony zupełnie innym środkiem transportu (na [...] rejestracjach, podczas gdy towar zgodnie z dokumentami tranzytowymi przewożony był pojazdem o polskich numerach). Wyjaśnienie okoliczności, dlaczego pomimo tych przesłanek dokonano formalnego zamknięcia procedury tranzytu w systemie NCTS i jaka była w tym rola funkcjonariusza lub funkcjonariuszy celnych (czy był to błąd, czy działanie noszące znamiona czynu zabronionego) nie ma znaczenia w badanej sprawie. Jest to istotne z punktu widzenia kwestii prawno-karnych, ale nie wpływa na ocenę prawidłowości realizacji procedury tranzytu i na kwestie powstania długu celnego z tego tytułu.

Sąd w całości podziela argumenty przedstawione w tym zakresie przez Dyrektora Izby Celnej w [...]. Komunikat IE045 określany mianem komunikatu zamknięcia jest wydawany w systemie informatycznym i ma jedynie charakter informacyjny. Komunikat ten w przypadku stwierdzenia w okresie późniejszym nieprawidłowości w zakresie procedury tranzytu nie uniemożliwia prowadzenia postępowania w tym przedmiocie przez organy celne ani nie zwalnia z odpowiedzialności głównego zobowiązanego i przewoźnika. Dokument ten nie może w związku z tym być traktowany jako dowód prawidłowego przeprowadzenia procedury tranzytu, czego niejako domaga się strona skarżąca, jako "koronny" dowód w sprawie.

Twierdzenia organów celnych co do tego, że towar objęty procedurą tranzytu pozostał wbrew wymogom tej procedury w Polsce znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym w sprawie, przywołanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Szczególnie istotne znaczenie mają materiały pochodzące ze śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w [...], zwłaszcza zeznania przesłuchanego w charakterze świadka kierowcy M. N., który potwierdził zamianę towarów na terenie Polski i wywóz pustaków (bloczków betonowych) zamiast czosnku. Ustalenia te potwierdzają również inne dowody zebrane w toku postępowania karnego.

Materiały z postępowania karnego, raport OLAF (z którego wynika, że jedna z operacji, co do których wykazano usunięcie czosnku spod dozoru celnego, potwierdzona była dokumentem MRN o numerze identycznym jak w badanej sprawie) oraz dokumenty przekazane przez władze [...] dają wystarczająco silne podstawy na poparcie twierdzeń organu, że procedura tranzytu nie została w badanej sprawie prawidłowo zakończona. Wykazano, że procedura tranzytu została zamknięta w systemie NCTS nieprawidłowo, bowiem towar, który opuścił obszar celny UE nie był tożsamy z objętym procedurą, ponadto przewożono go na innym środku transportowym.

Wyjaśnieniem tej ostatniej okoliczności ma być fakt, podnoszony w skardze, że po odprawie w urzędzie celnym wyjścia, na polecenie [...] kontrahenta dokonano przeładunku towarów na inny środek transportowy.

Odnosząc się do tego argumentu należy wskazać, że przepisy prawa celnego dopuszczają możliwość przeładunku towarów na inny środek transportu, wymagają jednak odpowiedniego udokumentowania tych czynności. Jak wynika z art. 360 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L Nr 253, s. 1; dalej: RWKC), przewoźnik jest zobowiązany dokonać wymaganych wpisów w Tranzytowym Dokumencie Towarzyszącym - Tranzytowym Dokumencie Towarzyszącym/Bezpieczeństwo i przedstawić go wraz z przesyłką organom celnym państwa członkowskiego, na którego terytorium znajduje się środek transportu, m.in. w przypadku przeładunku towarów na inny środek transportu. Przepis ten jednocześnie zastrzega, że przeładunek ten musi zostać dokonany pod nadzorem organów celnych, które mogą jednakże zezwolić na dokonanie przeładunku bez ich nadzoru. W badanej sprawie nie ma żadnych dokumentów potwierdzających, że doszło do przeładunku towarów pod nadzorem organów celnych albo za ich zgodą bez nadzoru. Trafnie wskazuje organ odwoławczy, że prezes zarządu skarżącej spółki oświadczył, iż nie wie, gdzie przeładunek był dokonany. Dokumenty celne i przewozowe przekazano [...] przewoźnikowi wraz z rozliczeniem. Zasadnie organ odwoławczy wskazuje, że takie działanie wskazuje na brak należytej staranności przy wypełnieniu obowiązków związanych z procedurą tranzytu, o których podmiot prowadzący profesjonalną działalność w tym zakresie powinien wiedzieć. Skarżąca spółka nie dysponuje żadnymi dokumentami potwierdzającymi dokonanie tych czynności, nie przedstawiła dowodów, z których wynikałoby, że zachowane zostały warunki przeładunku towarów objętych procedurą tranzytu, określone w art. 360 RWKC.

Powoływanie się w skardze na postanowienia Konwencji o wspólnej procedurze transportowej z 20 maja 1987 r. niczego w sprawie nie zmienia. Po pierwsze, jak trafnie zauważa Dyrektor Izby Celnej, z dniem przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej nastąpiła w tym zakresie zasadnicza zmiana stanu prawnego, gdyż to Wspólnota Europejska, a nie poszczególne kraje członkowskie są stroną umowy. Po drugie, niezależnie od tego, Konwencja wprowadza w analizowanym zakresie podobne obowiązki, jak cytowany art. 360 RWKC. Jak wynika z art. 36 Załącznika I (w brzmieniu wynikającym z decyzji Komisji Mieszanej WE-EFTA "Wspólny TRANZYT" nr 1/2008 z dnia 16 czerwca 2008 r., Dz. Urz. WE, seria L, nr 274, s. 1), przeładunek wymaga co do zasady nadzoru właściwych władz kraju, w którym następuje, chyba że władze te wyraziły zgodę na przeładunek bez nadzoru. W obydwu przypadkach konieczne są odpowiednie adnotacje na zgłoszeniu tranzytowym. Jeszcze raz trzeba podkreślić, że skarżąca spółka nie przedstawiła żadnych dowodów wskazujących na zachowanie tych wymogów.

Zasadnie organy celne odmówiły przeprowadzenia dowodu z zeznań kierowców pojazdów uczestniczących w przeładunku towarów. Jak wynika z art. 188 Ordynacji podatkowej, żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem. Skoro przytoczone przepisy wymagają dopełnienia określonych formalności, aby przeładunek towarów nie naruszał wymogów prawidłowo prowadzonej procedury tranzytu, a polegają one na stosownych adnotacjach na dokumentach transportowych i zgodach, nie ma możliwości, aby wymogi te zostały zrealizowane w inny sposób. Przesłuchanie świadków w tej sytuacji nie wniosłoby niczego do sprawy, bowiem potwierdzeniem spełnienia formalności związanych z przeładunkiem są tylko i wyłącznie odpowiednie dokumenty lub adnotacje na dokumentach.

Należy również wskazać, że w sprawie nie przedstawiono żadnych dokumentów stanowiących tzw. alternatywny dowód potwierdzający zakończenie procedury tranzytu. Jak wynika z art. 366 RWKC, od odpowiedzialności w przypadku procedury tranzytu można uwolnić się przez przedstawienie jednego ze wskazanych tam dowodów. Taki dowód zakończenia procedury może zostać dostarczony przez głównego zobowiązanego organom celnym, zgodnie z ich wymogami, w formie dokumentu poświadczonego przez organy celne państwa członkowskiego przeznaczenia potwierdzającego tożsamość danych towarów i stwierdzającego, że zostały one przedstawione w urzędzie przeznaczenia, lub - przypadku stosowania art. 406 RWKC - u upoważnionego odbiorcy. Procedurę tranzytu wspólnotowego uważa się za zakończoną także wtedy, gdy (ust. 2) główny zobowiązany przedstawi organom celnym, zgodnie z ich wymogami, jeden z poniższych dokumentów potwierdzających tożsamość towarów: a) dokument celny wystawiony w kraju trzecim, dotyczący objęcia towarów przeznaczeniem celnym; b) dokument sporządzony w państwie trzecim, poświadczony przez organy celne tego państwa i potwierdzający, że towary są uznane za znajdujące się w swobodnym obrocie w tym państwie.

W tej sytuacji, prawidłowo organy celne przyjęły, że brak dowodów administracyjnych przedstawienia organom celnym przedmiotowego towaru jest równoznaczny z usunięciem towaru spod dozoru celnego. To zaś prowadzi do kwestii powstania długu celnego.

W tym miejscu pojawia się kwestia zakresu podmiotowego odpowiedzialności za dług celny powstały w badanej sprawie. Obciążając skarżącą spółkę odpowiedzialnością za dług celny organy oparły się na treści art. 203 ust. 3 tiret czwarte WKC, który wymienia jako możliwą kategorię dłużników celnych osoby zobowiązane do wykonania obowiązków wynikających z czasowego składowania towaru lub wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar ten został objęty.

Głównym zobowiązaniem w przedmiotowej procedurze tranzytu jest agencja celna – aktualnie Agencja Celna [...] sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej. Jej odpowiedzialność za dług celny nie budzi wątpliwości.

W ocenie sądu zasadnie dłużnikiem celnym solidarnie z agencją uznano skarżącą spółkę. Wywód organu uzasadniający takie stwierdzenie jest w pełni przekonujący: z art. 96 ust. 2 wynika, że nie naruszając obowiązków głównego zobowiązanego, również osoba przewożąca towary lub ich odbiorca, który przyjmuje towary, wiedząc o tym, że są one objęte procedurą tranzytu wspólnotowego, jest zobowiązana do przedstawienia ich w nienaruszonym stanie w urzędzie celnym przeznaczenia w wyznaczonym terminie i z zachowaniem środków zastosowanych przez organy celne w celu zapewnienia tożsamości towarów.

Skoro skarżąca spółka jako przewoźnik nie dopilnowała obowiązków dotyczących przedstawienia towarów objętych procedurą tranzytu w nienaruszonym stanie w urzędzie celnym przeznaczenia, wraz ze stosowaną dokumentacją, jest odpowiedzialna za dług celny, jako dłużnik solidarny (art. 203 ust. 3 tiret czwarte w zw. z art. 213 WKC).

Rozważenia wymaga jeszcze aspekt czasowy powiadomienia dłużników celnych. W badanej sprawie mamy do czynienia z tzw. retrospektywnym zaksięgowaniem długu celnego, uregulowanym w art. 221 WKC. Przepis ten wprowadza pewne ograniczenia czasowe: powiadomienie dłużnika o kwocie należności celnych co do zasady nie może nastąpić po upływie trzech lat, licząc od dnia powstania długu celnego. Bieg tego terminu zostaje zawieszony z chwilą złożenia odwołania w rozumieniu art. 243 na czas trwania procedury odwoławczej (art. 221 ust. 3). Ustęp 4 przytaczanego przepisu wprowadza wyjątek od tej zasady, w myśl którego jeżeli dług celny powstał na skutek czynu podlegającego, w chwili popełnienia, wszczęciu postępowania karnego, dłużnika można powiadomić o kwocie długu celnego na warunkach przewidzianych w obowiązujących przepisach, po upływie terminu trzech lat, określonych w ust. 3. W takiej sytuacji znajduje zastosowanie art. 56 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne (Dz. U. z 2013 r., poz. 727, ze zm.), w myśl którego w przypadku, o którym mowa w art. 221 ust. 4 Wspólnotowego Kodeksu Celnego, powiadomienie dłużnika o kwocie należności nie może nastąpić po upływie 5 lat, licząc od dnia powstania długu celnego. Art. 221 ust. 3 zdanie drugie Wspólnotowego Kodeksu Celnego stosuje się odpowiednio.

W badanej sprawie za datę powstania długu celnego organy uznały dzień 29 września 2009 r., czyli datę przedstawienia w OCD w [...] dokumentu mającego potwierdzać prawidłową realizację procedury tranzytu, z zastrzeżeniem jednak że przedstawiono inny towar, przewożony na innym środku transportu. Zasadnie organy celne przyjęły, że jest to ostatnia chwila, w której na podstawie posiadanych w sprawie dokumentów mogło zostać ustalone istnienie długu celnego (art. 214 ust. 2 zd. 2 WKC).

Decyzja organu I instancji, z której wynika powiadomienie o kwocie należności celnych została wydana [...] czerwca 2014 r., a doręczona agencji celnej – [...] lipca 2014 r. i skarżącej spółce [...] czerwca 2014 r. Organ zmieścił się zatem w ww. terminie 5-letnim.

Zastosowanie dłuższego terminu powiadomienia dłużnika celnego o kwocie należności było w warunkach badanej sprawy w pełni uzasadnione. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE i polskich sądów administracyjnych zostało ugruntowane stanowisko, zgodnie z którym to organy celne są zobowiązane do stwierdzenia, czy istnieje związek pomiędzy powstaniem długu celnego, a popełnieniem czynu podlegającego postępowaniu karnemu, z zastrzeżeniem, że ustalenia takie są czynione wyłącznie na użytek postępowania zmierzającego do ustalenia należności celnych i w żaden sposób nie wpływają na ewentualną ocenę prawnokarną czynu, dokonywaną już przez właściwe w tych kwestiach organy ścigania i sądy. Przesłanka czynu podlegającego, w chwili popełnienia, wszczęciu postępowania karnego nie wymaga przy tym istnienia ani wyroku skazującego, ani nawet wszczęcia postępowania karnego, lecz jedynie popełnienia czynu, który podlega postępowaniu sądowemu w sprawach karnych (por. wyrok ETS - obecnie TSUE z dnia 18 grudnia 2007 r.; C-62/06, Fazenda Pública - Director Geral das Alfândegas p. ZF Zefeser - Importaçăo e Exportaçăo de Produtos Alimentares Lda, publ. LEX nr 354391; wyroki WSA w Lublinie z 28 października 2009 r. sygn. akt III SA/Lu 233/09 oraz III SA/Lu 252/09, z 5 lutego 2015 r., III SA/Lu 642/14).

Przedłużenie okresu powiadomienia dłużników celnych w badanej sprawie było uzasadnione prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową w [...] postępowaniem karnym w sprawie nieprawidłowości związanych z obrotem świeżym czosnkiem jako towarem niewspólnotowym. Ponadto na związek pomiędzy powstaniem długu celnego w badanej sprawie, a popełnieniem czynu podlegającego postępowaniu karnemu wskazywał powoływany wyżej raport OLAF, z którego wynika, że jedna z operacji, co do których wykazano usunięcie czosnku spod dozoru celnego, potwierdzona była dokumentem MRN o numerze identycznym jak w badanej sprawie.

Podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zasługują na uwzględnienie.

Sąd nie podziela zarzutów skarżącego, że organy dopuściły się naruszenia zasady prawdy materialnej (art. 122 Ordynacji podatkowej). Ustalenie stanu faktycznego na podstawie prawidłowo zebranego i rozważonego materiału dowodowego nie może być uznane za sprzeczne z prawem tylko dlatego, że wnioski płynące z tych ustaleń są niekorzystne dla strony skarżącej i sprzeczne z jej twierdzeniami. Jak wywiedziono wyżej, różne elementy zebranego w sprawie materiału dowodowego doprowadziły organy celne do prawidłowej konkluzji, że formalne zamknięcie procedury tranzytu w systemie NCTS było wynikiem błędu, gdyż w rzeczywistości nie zostały spełnione prawem przewidziane warunki – do urzędu celnego przeznaczenia nie dotarł towar objęty procedurą.

Do zarzutu naruszenia praw strony do inicjatywy dowodowej (art. 187 i 188 Ordynacji podatkowej) odniesiono się już wyżej.

Nie można również zgodzić się z zarzutami skarżącej spółki dotyczącymi naruszenia art. 194 Ordynacji podatkowej, odnoszącymi się do dokumentów urzędowych. Po pierwsze, sąd podziela stanowisko organów celnych, oparte zresztą na wcześniejszych orzeczeniach tutejszego sądu, że dokumentem urzędowym mogą być również dokumenty sporządzone przez organy innego państwa, honorowane przez władze RP na podstawie odrębnych przepisów. Po drugie, wszystkie dowody, również dokumenty urzędowe, podlegają obowiązkowi weryfikacji i wszechstronnej oceny. Jeszcze raz trzeba podkreślić, że w badanej sprawie ustalenia faktyczne organów celnych opierały się na szeregu dowodów, a nie jedynie na dokumentach pochodzących od [...] władz celnych.

O niezasadności zarzutu naruszenia art. 92 WKC świadczą wyżej zawarte wywody, które jednoznacznie wskazują na prawidłową konkluzję organów celnych, że wbrew twierdzeniom skarżącej spółki procedura tranzytu w badanej sprawie nie została prawidłowo przeprowadzona, co skutkowało uznaniem, że doszło do usunięcia towaru spod dozoru celnego, a w konsekwencji powstał dług celny.

Mając powyższe na uwadze sąd oddalił skargę, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.).