Postanowienie NSA, sygn. akt II GW 17/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 15 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 21 § 1 pkt 3 i § 2, art. 22 § 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 54 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 581
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r.o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
article: art. 25
journal: Dz.U. 2016 poz 380
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
Teza: W sytuacji, gdy dana osoba przebywa czasowo, choćby nawet w dłuższym okresie, w pewnej miejscowości, ale dzieje się to w wyniku podjętej w ośrodku terapii, jako miejsce zamieszkania, od którego zależy ustalenie organu właściwego do rozpoznania sprawy, należy wskazać miejsce, w którym strona ma zamiar mieszkać wtedy, gdy ustaną powody przebywania poza miejscem, w którym osoba wykazuje wolę koncentracji ośrodka swoich spraw życiowych.

TEZY

W sytuacji, gdy dana osoba przebywa czasowo, choćby nawet w dłuższym okresie, w pewnej miejscowości, ale dzieje się to w wyniku podjętej w ośrodku terapii, jako miejsce zamieszkania, od którego zależy ustalenie organu właściwego do rozpoznania sprawy, należy wskazać miejsce, w którym strona ma zamiar mieszkać wtedy, gdy ustaną powody przebywania poza miejscem, w którym osoba wykazuje wolę koncentracji ośrodka swoich spraw życiowych.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędziowie NSA Jan Bała Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 20 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Wójta Gminy Borowie o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Borowie a Prezydentem Miasta Poznania w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku D. P. dotyczącego objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Poznania jako organ właściwy do rozpatrzenia sprawy.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 26 lipca 2016 r. Wójt Gminy B. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy B. – Ośrodek Pomocy Społecznej w B. a Prezydentem Miasta P. - Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P. przez wskazanie Prezydenta P. (ewentualnie podległego mu Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P.) jako organu właściwego do załatwienia sprawy wniosku D. P. dotyczącego objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 581 ze zm., dalej: ustawa o świadczeniach).

Wnioskodawca wskazał, że w dniu 9 maja 2016 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wpłynęła korespondencja zawierająca:

• prośbę D. P. z dnia 19 lutego 2016 r. o przyznanie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków NFZ,

• zaświadczenie z Ośrodka Leczenia Terapii i Rehabilitacji Uzależnień w G. o przebywaniu ww. na leczeniu od [...] listopada 2015 r.,

• prośbę Ośrodka Leczenia Terapii i Rehabilitacji Uzależnień w G. o przyznanie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków NFZ dla D. P.,

• pismo z Urzędu Miasta w P. z dnia 11 marca 2016 r. wskazujące, że od dnia [...] grudnia 1995 r. do dnia [...] marca 2014 r. był zameldowany na pobyt stały w P., ul. W. [...]/[...],

• pismo z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. z dnia 27 kwietnia 2016 r., informujące, że Ośrodek ten nie uznał się właściwym do rozpatrzenia złożonego wniosku.

Ośrodek Pomocy Społecznej w B. również nie uznał się właściwym do rozpatrzenia sprawy.

W dniu 11 maja 2016 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w B. przeprowadził z D. P. wywiad środowiskowy, który wraz z załącznikami, tj. z oświadczeniem o stanie majątkowym oraz oświadczeniem o zamiarze jego powrotu po zakończeniu leczenia do miejsca ostatniego zameldowania, tj. do domu rodzinnego w P., przesłał do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P.

Z wywiadu środowiskowego wynika, że D. P. przebywa w Ośrodku Leczenia Terapii i Rehabilitacji Uzależnień w G. tylko na leczeniu z powodu uzależnienia, a po jego zakończeniu zamierza powrócić do ostatniego miejsca stałego pobytu, tj. P. os. W. [...]/[...]. Miejsce to traktuje jako skoncentrowanie swojej aktywności życiowej. Organ wskazał, że matka D. P. wymeldowała go z uwagi na stwarzane przez niego kłopoty, jednak po przebytym leczeniu podobnych problemów nie będzie on sprawiał. Wzajemne relacje matki i syna są coraz lepsze, ponieważ D. P. wytrwale dąży do wyjścia z nałogu. Aktualnie matka wspiera go finansowo i i interesuje się przebiegiem leczenia, co świadczy o tym, iż więź z matką i domem rodzinnym jest niezaprzeczalna.

W dniu 28 czerwca 2016 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P. przesłał ponownie do rozpatrzenia wniosek D. P. wraz z dokumentacją oraz wywiad przeprowadzony z A. P., w którym stwierdza ona, że wolałaby, aby syn mieszkał osobno, jednakże oświadcza również, że syn ma możliwość powrotu. Organ wskazał, że po terapii osobom niezbędne jest wsparcie bliskich, zaś matka D. P. deklaruje codzienną pomoc i widzi możliwość powrotu syna do domu. W konsekwencji D. P. nie może być uznany za osobę bezdomną.

Wskazując na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt II GW 13/14, organ stwierdził, iż właściwym do rozpatrzenia sprawy jest organ ostatniego stałego miejsca pobytu. Przebywania na leczeniu nie można bowiem traktować jak miejsca zamieszkania

W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P. stwierdził, że D. P. wnioskujący o ustalenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, jest osobą bezdomną, bez stałego miejsca pobytu. Obecnie przebywa on w Ośrodku Leczenia, Terapii i Rehabilitacji Uzależnień Stowarzyszenia M. w G., gm. B., a przewidywany okres terapii wynosi ok. 1 rok. Złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej został przesłany przez Ośrodek Leczenia /.../ z uwagi na to, iż D. P. posiadał zameldowanie na pobyt stały pod adresem os. W. [...]/[...] w P.

W toku postępowania Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P. ustalił, iż D. P. w dniu 5 marca 2014 r. został wymeldowany z adresu zameldowania na pobyt stały, tj. z adresu w P. i aktualnie nie posiada miejsca zamieszkania na terenie P. MOPR w P. przekazał wniosek D. P. do Wójta Gminy B. celem załatwienia sprawy według właściwości. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w B. wniosek powyższy wraz z dokumentacją odesłał z kolei do MOPR w P., z oświadczeniem D. P., iż po zakończeniu leczenia zamieszka pod uprzednim adresem u swojej matki w P.. W jego ocenie MOPR w P. jest zatem organem właściwym z uwagi na miejsce zamieszkania wnioskodawcy.

W dniu 17 maja 2016 r. do MOPR w P. wpłynął odesłany przez Ośrodek w B. wniosek D. P. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W nawiązaniu do oświadczenia wnioskującego, iż po zakończeniu leczenia zamieszka on u swojej matki, MOPR w P. uzyskał od niej informację, iż D. P. nie może na stałe u niej zamieszkać. Ponadto wskazał, że przed podjęciem leczenia w MONAR w G. przebywał w Ośrodku dla Bezdomnych w P. W związku z powyższym organ uznał wnioskodawcę za osobę bezdomną, nieposiadającą miejsca zamieszkania i ponownie przekazał jego wniosek do Wójta Gminy B. celem załatwienia sprawy według właściwości.

Wskazując na treść art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach MOPR stwierdził, że dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzająca to prawo. Z uwagi zaś na brak w ustawie o świadczeniach definicji miejsca zamieszkania, organ wskazał, że należy posłużyć się definicją zawartą w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Według tej definicji miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W sytuacji zaś, gdy nie można ustalić miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c., zastosowanie będzie miał art. 21 § 1 pkt 3 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.a.), wprowadzający ogólne zasady ustalania właściwości miejscowej organu. W związku z powyższym, zdaniem organu ponieważ D. P. nie posiada miejsca zamieszkania, jest osobą bezdomną, przebywającą obecnie w Ośrodku Leczenia, Terapii i Rehabilitacji Uzależnień Stowarzyszenia M. w G., gm. B., organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jest Wójt Gminy B., z uwagi na miejsce pobytu D. P.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) w zw. z art. 4 p.p.s.a. z zastrzeżeniem art. 22 § 1 k.p.a., rozpoznaje spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w powyższych przepisach, należy zaś rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

Przedmiotowy spór jaki zaistniał pomiędzy Wójtem Gminy B. a Prezydentem Miasta P. jest sporem negatywnym i dotyczy wskazania organu właściwego w sprawie rozpoznania wniosku D. P. dotyczącego objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Żaden ze wskazanych organów nie uznaje się bowiem za właściwy do rozpoznania wniosku zainteresowanego w powyższym zakresie.

Przystępując do rozpoznania zaistniałego sporu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż istotne znaczenie dla wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie ma treść art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach. Zgodnie z tą regulacją dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy /.../, jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzająca to prawo. Zaakcentowania jednak wymaga, że ustawa powyższa – pomimo użycia w jej treści zwrotu "miejsce zamieszkania" - nie zawiera legalnej definicji tego pojęcia. W konsekwencji stwierdzić należy, że zastosowanie w tej mierze będą miały przepisy Kodeksu cywilnego. W analizowanej sytuacji istotne znaczenie ma zatem treść przepisu art. 25 k.c., który stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jak przyjmuje się przy tym zgodnie w orzecznictwie i literaturze przedmiotu, o zamiarze jej stałego pobytu w określonej miejscowości decyduje natomiast wola tej osoby.

Odnosząc powyższe do sytuacji, jaka zachodzi w przedmiotowej sprawie, należy wskazać, że D. P., wnioskujący o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym na mocy art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach, jedynie czasowo przebywa na terenie gminy B., z uwagi na podjęte leczenie w tamtejszym Ośrodku Leczenia, Terapii i Rehabilitacji Uzależnień Stowarzyszenia M. w G. Według oświadczeń zainteresowanego wolą jego po opuszczeniu ośrodka leczenia uzależnień, jest jednak powrót do poprzedniego miejsca pobytu i zamieszkiwanie w P. W sytuacji, gdy dana osoba przebywa czasowo, choćby nawet w dłuższym okresie, w pewnej miejscowości, ale dzieje się to w wyniku podjętej w ośrodku terapii, jako miejsce zamieszkania, od którego zależy ustalenie właściwego organu, należy wskazać miejsce, w którym strona ma zamiar mieszkać wtedy, gdy ustaną powody przebywania poza miejscem, w którym osoba wykazuje wolę koncentracji ośrodka swoich spraw życiowych. W takich przypadkach znaczenie ma to, czy pobyt poza miejscem zamieszkania jest czasowy, choćby nawet był długotrwały i czy da się stwierdzić, że dana osoba – po ustaniu przyczyny przebywania czasowego w danym miejscu - wykazuje zamiar powrotu do poprzedniego miejsca przebywania i stałego pobytu w miejscu zamieszkania (por. postanowienie NSA z dnia 21 grudnia 2006 r., II GW 5/06; orzeczenie publikowane na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z okoliczności rozpoznawanej sprawy wynika zaś, że zamiarem D. P. jest zamieszkanie w P., a nie w gminie B.

Nie może ponadto ujść uwadze Naczelnego Sądu Administracyjnego również fakt, iż w sprawie niniejszej, wskutek wymeldowania D. P. z poprzedniego miejsca zamieszkania, został uznany za osobę bezdomną i warunki do takiego uznania spełnia. Aktualnie bowiem zainteresowany wydaniem stosownej decyzji nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Z lokalu mieszkalnego, w którym był zameldowany na pobyt stały (P., os. W. [...]/[...]) został on wymeldowany przez matkę, a przed podjęciem leczenia przebywał w Ośrodku dla Bezdomnych nr [...] w P., ul. M. [...]. Obecnie przebywa zaś na terapii w Ośrodku w G., gm. B. W przypadku zatem osoby bezdomnej, gdy nie może być mowy o miejscu zamieszkania, nie bada się jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (por. postanowienie NSA z dnia 23 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OW 78/16; orzeczenie publikowane j.w.). W konkluzji stwierdzić należy, iż skoro miejscem ostatniego zameldowania D. P. na pobyt stały był P., to organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach jest Prezydent Miasta P.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.