Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 209/01
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2002-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 609  Gospodarka wodna, w tym ochrona wód, budownictwo wodne, melioracje, zaopatrzenie w wodę
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Administracyjne postępowanie
Samorząd terytorialny
Powołane przepisy: article: art. 38 ust. 1
journal: Dz.U. 1974 nr 38 poz. 230
law: Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne.
article: art. 156 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 października 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 22 ust. 1 pkt 2, art. 27 ust. 1
journal: Dz.U. 1995 nr 74 poz. 368
law: Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
Teza: Z mocy wyraźnej i jednoznacznej dyspozycji art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm./ - decyzja właściwego miejscowo organu administracji publicznej, która nakazuje właścicielowi "wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom", jest z mocy ustawy /ex lege/ ostateczna, a strona z niej niezadowolona może jedynie dochodzić swych roszczeń na drodze sądowej /art. 38 ust. 1 Prawa wodnego - zdanie ostatnie/.

W rozpoznawanej sprawie Prezydent Miasta w wydanej decyzji błędnie pouczył strony tego postępowania, iż służy im odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, a następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając wniesione odwołania od tej decyzji organu pierwszej instancji i wydając decyzję o częściowym uchyleniu zaskarżonej decyzji i w pozostałym zakresie utrzymując ją w mocy rażąco naruszyło przepisy prawa dotyczące jego właściwości /art. 156 par. 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 38 ust. 1 Prawa wodnego/, czego nie wziął pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny - wydając zaskarżony wyrok, a tym samym Sąd ten rażąco naruszył art. 27 ust. 1 w związku z art. 22 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.

TEZY

Z mocy wyraźnej i jednoznacznej dyspozycji art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm./ - decyzja właściwego miejscowo organu administracji publicznej, która nakazuje właścicielowi "wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom", jest z mocy ustawy /ex lege/ ostateczna, a strona z niej niezadowolona może jedynie dochodzić swych roszczeń na drodze sądowej /art. 38 ust. 1 Prawa wodnego - zdanie ostatnie/.

W rozpoznawanej sprawie Prezydent Miasta w wydanej decyzji błędnie pouczył strony tego postępowania, iż służy im odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, a następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając wniesione odwołania od tej decyzji organu pierwszej instancji i wydając decyzję o częściowym uchyleniu zaskarżonej decyzji i w pozostałym zakresie utrzymując ją w mocy rażąco naruszyło przepisy prawa dotyczące jego właściwości /art. 156 par. 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 38 ust. 1 Prawa wodnego/, czego nie wziął pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny - wydając zaskarżony wyrok, a tym samym Sąd ten rażąco naruszył art. 27 ust. 1 w związku z art. 22 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Jadwigi D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia 16 sierpnia 2000 r. (...) w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 4 grudnia 2002 r., rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi z dnia 22 lutego 2001 r., II SA/Łd 1655/00 - uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje NSA OZ w Łodzi do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia 1 czerwca 2000 r., wydaną na podstawie art. 36 ust. 3 pkt 1 i art. 50 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm. - powoływanej nadal jako: Prawo wodne/ oraz art. 104 Kpa, zobowiązał Urszulę W. do wybudowania w istniejącym ogrodzeniu między działkami przy ul. Ł. 10 i Ł. 12 w P. trwałej podmurówki betonowej o wysokości 25 cm ponad poziom terenu. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ stwierdził, iż na stanowiącą własność Urszuli W. nieruchomość przy ul. Ł. 10 nawieziona została warstwa ziemi, co spowodowało podwyższenie tej nieruchomości w stosunku do stanowiącej własność Jadwigi D. nieruchomości sąsiedniej przy ul. Ł. 12, a w konsekwencji spowodowało to zmianę naturalnego spływu wód opadowych, stąd konieczne było nakazanie przywrócenia stanu poprzedniego poprzez budowę urządzenia w postaci betonowej podmurówki ogrodzenia. Równocześnie w decyzji tej organ pierwszej instancji określił termin wykonania nakazanych robót. Następnie, w wyniku rozpoznania odwołań od powyższej decyzji wniesionych zarówno przez Urszulę W. - w części dotyczącej określenia terminu wykonania nałożonego na nią obowiązku, jak i przez Jadwigę D. - zarzucającej, że decyzja ta nie określa wymiarów podmurówki i warunków jej wykonania, szczelności i trwałości oraz opisu zakończeń zabezpieczających przed ujściem wody wzdłuż murku, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia 16 sierpnia 2000 r. zmieniło powyższą decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej terminu wykonania nakazanych robót, ustalając nowy termin ich wykonania do dnia 15 września 2000 r., a w pozostałym zakresie utrzymało ją w mocy. W uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji stwierdzono przy tym, że na tym etapie postępowania nie zachodzi konieczność sporządzania projektu urządzenia w postaci podmurówki ogrodzenia, a ponadto, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż nałożony decyzją organu pierwszej instancji obowiązek wykonania podmurówki nie spełnia wymogów urządzenia zmierzającego do zapobiegania szkodom. Z kolei, skarga Jadwigi D. na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi z dnia 22 lutego 2001 r. /II SA/Łd 1655/00/. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził w szczególności, że: "przepis art. 50 ust. 2 Prawa budowlanego /powinno być: "Prawa wodnego" - dop./ pozostawia organowi administracji publicznej wybór sposobu zapobieżenia szkodom już powstałym, bądź też mogącym powstać w przyszłości (...). Decyzje wydawane w takich warunkach również wymagają wnikliwego i logicznego uzasadnienia. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji przed wydaniem decyzji z dnia 1 czerwca 2000 r. dokonał trzykrotnych oględzin przedmiotowych nieruchomości z udziałem stron (...). Zasięgnięto też opinii Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (...). Okoliczności te przesądzać muszą o tym, że trudno jest zaskarżonej decyzji postawić zarzut dowolności lub też braku wykazania racjonalnych przesłanek takiego właśnie rozstrzygnięcia". Równocześnie Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że: "Art. 33 pkt 15a ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa /Dz.U. nr 106 poz. 668 ze zm./ nadał nowe brzmienie art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne (...). Zgodnie z tym przepisem Prawa wodnego, decyzja organu administracji publicznej o odszkodowaniu oraz o rozgraniczeniu gruntów pokrytych wodami powierzchniowymi z gruntami przyległymi do tych wód, a także decyzja w sprawie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie do stanu poprzedniego jest ostateczna. Strona, w terminie trzydziestu dni od otrzymania decyzji, może dochodzić swoich roszczeń przed sądem. (...) Ponieważ jednak w rozpoznawanej sprawie decyzje organów obu instancji nie dotyczyły przywrócenia stosunków wodnych do stanu poprzedniego, a określały obowiązek wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom, także od decyzji organu I instancji przysługiwało stronom prawo wniesienia odwołania do SKO."

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismem z dnia 8 października 2001 r. (...) wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi z dnia 22 lutego 2001 r. /II SA/Łd 1655/00/, zarzucając temu wyrokowi rażące naruszenie art. 27 ust. 1 z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o NSA/ oraz art. 38 ust. 1 i art. 50 Prawa wodnego, a w konsekwencji na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu - Ośrodkowi Zamiejscowemu w Łodzi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że - wbrew poglądowi prawnemu wyrażonemu przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - art. 38 ust. 1 Prawa wodnego /w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1999 r., wprowadzonym przez art. 33 pkt 15 lit. "a" ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa - Dz.U. nr 106 poz. 668/ - ostateczna decyzja właściwego organu administracji publicznej w sprawie "przywrócenia stosunków wodnych do stanu poprzedniego" /w rozumieniu art. 36 ust. 3 pkt 1 i art. 38 ust. 1 Prawa wodnego/, od której nie przysługuje stronie dowołanie, a jedynie możliwość dochodzenia roszczeń w postępowaniu cywilnym: "obejmuje nie tylko sytuacje, gdy wydano taki nakaz, lecz także przypadki nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oraz obowiązek zapłaty odszkodowania". Stąd, w opinii rewizji nadzwyczajnej, należy stanąć na stanowisku, że: "Wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzja z dnia 16 sierpnia 2000 r. była decyzją w sprawie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie do stanu poprzedniego, o jakiej mowa w art. 38 ust. 1 Prawa wodnego, wydaną z rażącym naruszeniem tego przepisu. Oddalenie skargi na tę decyzję powoduje, że również wyrok w sprawie II SA/Łd 1655/00 rażąco narusza prawo i wobec tego wniesienie rewizji nadzwyczajnej jest uzasadnione".

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 36 ust. 3 pkt 1 Prawa wodnego, spory o przywrócenie stosunków wodnych na gruntach do stanu poprzedniego rozstrzyga właściwy miejscowo wójt. burmistrz lub prezydent miasta. Dotyczy to także sytuacji, gdy właściciel nieruchomości - wbrew obowiązującemu zakazowi /art. 50 ust. 1 Prawa wodnego/ - swymi działaniami doprowadził do zmian stanu wody na swoim gruncie w sposób, który "szkodliwie wpływają na nieruchomości sąsiednie albo na gospodarkę wodną", bowiem wówczas właściwy miejscowo wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma obowiązek nakazania właścicielowi gruntu "przywrócenie do stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, a gdy to jest gospodarczo nieuzasadnione - nałoży obowiązek zapłaty odszkodowania" /art. 50 ust. 2 Prawa wodnego/. Równocześnie, art. 38 ust. 1 Prawa wodnego - w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r., a nadanym temu przepisowi w wyniku zmiany wprowadzonej przez art. 33 pkt 15 lit. "a" ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa /Dz.U. nr 106 poz. 668 ze zm./ - stanowi między innymi, że decyzja właściwego miejscowo organu administracji publicznej "w sprawie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie do stanu poprzedniego jest ostateczna. Strona, w terminie trzydziestu dni od dnia otrzymania decyzji, może dochodzić swoich roszczeń przed sądem". Z powyższej regulacji prawnej w szczególności jednoznacznie wynika, że "przywrócenie stosunków wodnych do stanu poprzedniego", o którym mowa jest w art. 38 ust. 1 w związku z art. 36 ust. 3 pkt 1 Prawa wodnego, może nastąpić na podstawie wydanej przez miejscowo właściwy organ administracji publicznej decyzji nakazującej właścicielowi gruntu, który naruszył zakaz prawny wynikający z art. 50 ust. 1 Prawa wodnego: a/ bądź "przywrócenie do stanu poprzedniego"; b/ bądź "wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom"; c/ bądź też "przywrócenie do stanu poprzedniego i wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom" /art. 50 ust. 2 Prawa wodnego/. jednakże w każdym z tych wypadków decyzja właściwego organu administracji publicznej /wójta, burmistrza lub prezydenta miasta/ jest ostateczna, a strona "w terminie trzydziestu dni od dnia otrzymania decyzji, może dochodzić swoich roszczeń przed sądem" /art. 38 ust. 1 Prawa wodnego - zdanie ostatnie/.

W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że właściwy organ administracji publicznej - Prezydent Miasta P. decyzją z dnia 1 czerwca 2000 r. wydaną na podstawie art. 36 ust. 3 pkt 1 i art. 50 Prawa wodnego - w celu przywrócenia stosunków wodnych na gruncie do stanu poprzedniego, nakazał właścicielowi gruntu - Urszuli W., która poprzez nawiezienie na teren swej nieruchomości gruntowej położonej w P. przy ul. Ł. nr 10 warstwy ziemi spowodowała zmianę naturalnego spływu wód opadowych na sąsiadującą nieruchomość gruntową położoną w P. przy ul. Ł. nr 12, wykonanie -w ciągu trzydziestu dni od daty doręczenia tej decyzji - podmurówki betonowej o wysokości 25 cm ponad poziom terenu tej nieruchomości. Oznacza to, że w danym wypadku właściwy organ administracji publicznej - Prezydent Miasta P. nie nakazał właścicielowi gruntu - Urszuli W. "przywrócenia gruntu do stanu poprzedniego", lecz nakazał jej "wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom" na gruncie sąsiednim /art. 50 ust. 2 Prawa wodnego/. Pomimo, że - z mocy wyraźnej i jednoznacznej dyspozycji art. 38 ust. 1 Prawa wodnego - także taka decyzja właściwego miejscowo organu administracji publicznej, która nakazuje właścicielowi "wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom", jest z mocy ustawy /ex lege/ ostateczna, a strona z niej niezadowolona może jedynie dochodzić swych roszczeń na drodze sądowej /art. 38 ust. 1 Prawa wodnego - zdanie ostatnie/, w rozpoznawanej sprawie Prezydent Miasta P. w wydanej decyzji błędnie pouczył strony tego postępowania, iż służy im odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., a następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. rozpoznając wniesione odwołania od tej decyzji organu pierwszej instancji i wydając w dniu 16 sierpnia 2000 r. decyzję o częściowym uchyleniu zaskarżonej decyzji i w pozostałym zakresie utrzymując ją w mocy rażąco naruszyło przepisy prawa dotyczące jego właściwości /art. 156 par. 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 38 ust. 1 Prawa wodnego/, czego nie wziął pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi wydając zaskarżony wyrok z dnia 22 lutego 2001 r. /II SA/Łd 1655/00/. a tym samym Sąd ten rażąco naruszył art. 27 ust. 1 w związku z art. 22 ust. 1 pkt 2 ustawy o NSA.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 78 poz. 483/ oraz art. 393[13] par. 1 Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzekł jak w sentencji.