Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 681/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2019-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Piotr Popek, Asesor WSA Jacek Boratyn /spr./, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2019 r. spraw ze skarg Wspólnoty Pastwiskowej Rolników Wsi T. na decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2019 r., ← nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2014 rok, ← nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach zagospodarowania na 2014 rok oddala skargi.


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa , po rozpatrzeniu odwołań Wspólnoty Pastwiskowej Rolników Wsi T.– zwanej dalej skarżącą, od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa , wydał następujące rozstrzygnięcia:

1) decyzją z [...] sierpnia 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] maja 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej jednolitej płatności obszarowej na 2014 r.,

2) decyzją z [...] sierpnia 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] maja 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej płatności ONW na 2014 r.,

W stanach faktycznych przedmiotowych spraw skarżąca 22 maja 2014 r. złożyła w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wnioski o przyznanie jej płatności: jednolitej płatności obszarowej za 2014 r. oraz płatności ONW za 2014 r.

Łączna powierzchnia działek zgłoszonych przez skarżącą do płatności (położonych na działce ewidencyjnej nr 321 – działek A,B,C i działce ewidencyjnej nr 468 – działka D) wynosiła 41,48 ha. Składała się na nią powierzchnia działek rolnych: działki A – 21,73 ha, B- 12,58 ha, działki C- 4,17 ha i działki D – 3 ha.

Po złożeniu przez skarżącą wniosków o przyznanie płatności, do organu wpłynęły protokoły z zebrań członków skarżącej, z 23 marca 2014 r. i 6 maja 2014 r., zawierające uchwały w przedmiocie wystąpienia o przyznanie płatności przez skarżącą jako wspólnotę.

Po przeprowadzeniu kontroli administracyjnej organ I instancji stwierdził, że wnioski o przyznanie płatności do działek położonych w obrębie działki ewidencyjnej nr 321 złożyli również inni producenci rolni – A. Ż. ,R.S. i M. K.

Oprócz tego, w trakcie czynności kontrolnych, podjętych na miejscu, w dniach 17-18 grudnia 2014 r., stwierdzono nieprawidłowości, obejmujące między innymi naruszenie norm N.04, N.03, N.06.

Wobec faktu, że wnioski o dopłaty do działek rolnych położonych na działce ewidencyjnej nr 321 złożyli oprócz skarżącej inni – wyżej wymienieni producenci rolni, 25 lutego 2015 r. w siedzibie organu I instancji przeprowadzona została rozprawa ze stronami konfliktu krzyżowego.

W trakcie tych czynności W. K. (Przewodnicząca Zarządu Spółki Przymusowej Wspólnoty Pastwiskowej Rolników Wsi T.) stwierdziła, że działka ewidencyjna nr 321, na dzień 31 maja 2014 r., stanowiła własność wspólnoty gruntowej i była przez nią użytkowana. Zarząd spółki, jako organ umocowany do zarządzania i gospodarowania mieniem wspólnoty, nie zlecał osobom trzecim wykonywania stosownych zabiegów agrotechnicznych, mających na celu prowadzenie działalności rolniczej na powierzchni działki ewidencyjnej nr 321. Przyznała też, iż R. S., A. Ż. i M. K. zagospodarowali i użytkowali części działki ewidencyjnej nr 321, jednakże na rzecz tych osób nie doszło do formalnego przekazania części wspomnianej działki.

Według A. Ż., na dzień 31 maja 2014 r., uprawiała ona część działki nr 321, tj. 1,91 ha, w dwóch częściach, w obrębie wsi T. i ponosiła osobiście koszty związane z uprawą. W świetle oświadczenia R. S., na dzień 31 maja 2014 r., użytkował on działkę nr 321 w dwóch częściach, o łącznej powierzchni 3,25 ha. Z kolei, jak zeznał M. K., na dzień 31 maja 2014 r. był posiadaczem części działki ewidencyjnej nr 321, o łącznej powierzchni 4,00 ha i ponosił koszty związane z jej użytkowaniem. Powołani na rozprawę świadkowie oświadczyli, że działka nr 321 stanowi własność wspólnoty gruntowej, jednakże wskazali na użytkowanie omawianych części działki ewidencyjnej nr 321 przez A. Ż. , M. K. i R. S.

2 marca 2015 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło pismo Zarządu Spółki Wspólnoty Pastwiskowej Rolników Wsi T., w którym wskazano, że bez zgody ogólnego zebrania Wspólnoty Pastwiskowej Rolników Wsi T. A.Ż. ,R.S. i M. K. samowolnie użytkowali część gruntów spornej działki. Zarząd spółki nie zawierał umowy z tymi osobami, która oddawała by im w 2014 r. część działki nr 321 w użytkowanie. Organ I instancji podzielił stanowisko A. Ż., M. K. i R. S., co do posiadania przez nich części działki nr 321, o łącznej powierzchni 9,16 ha.

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, po dokonaniu kompensacji powierzchni działek rolnych A i B, dotkniętych uchybieniami DR13+ i DR 13-, wykluczył zarówno z jednolitej płatności obszarowej, jak i płatności ONW obszar o pow. 10,29 ha.

W konsekwencji powierzchnia upraw kwalifikująca się do przyznania obu rodzajów płatności, wyniosła 31,19 ha.

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, decyzjami z [...] kwietnia 2015 r. odmówił przyznania skarżącej zarówno jednolitej płatności obszarowej, jak i płatności ONW. Powodem nieuwzględnienia wniosków skarżącej w tym wypadku było stwierdzenie różnicy pomiędzy powierzchnią deklarowaną do płatności, a powierzchnią stwierdzoną – tj. powierzchnią kwalifikującą się do płatności. Różnica ta przekroczyła 20 %, stąd organ odmówił przyznania płatności.

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, po rozpatrzeniu odwołań od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, decyzjami z [...] lipca 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej Sąd) po rozpatrzeniu skarg skarżącej na opisane wyżej decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wyrokiem z 24 listopada 2015 r., sygn. I SA/Rz 918/15, uchylił zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu I instancji.

W tymże wyroku Sąd zauważył, że z istoty i charakteru wspólnoty gruntowej wynika po pierwsze to, że uprawnienie do działania na zewnątrz w imieniu i na rzecz członków wspólnoty należy do spółki działającej za pośrednictwem statutowych organów, po drugie zaś, że spółka jest posiadaczem gruntów rolnych wchodzących w skład wspólnoty, uprawnionym, a zarazem zobowiązanym do zarządzania tymi gruntami i należytego ich zagospodarowania (art. 25 ust. 2 ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 703, zwanej dalej u.w.g.)). Zagospodarowanie to wiąże się w sposób naturalny z faktycznym władztwem spółki nad rzeczą (gruntami wspólnotowymi).

Sąd dodał również, że w dniu 23 marca 2014 r., podczas zebrania nadzwyczajnego Wspólnoty Pastwiskowej Wsi T. podjęto uchwałę, że środkami uzyskanymi z dopłat obszarowych zarządzać będzie spółka zarządzającą wspólnotą. Wobec powyższego stwierdzić należy, że nikt inny poza spółką nie mógł skutecznie wystąpić o dopłaty.

Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) po rozpoznaniu skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z dnia z 24 listopada 2015 r., sygn. I SA/Rz 918/15, wyrokiem z 18 października 2016 r., sygn. II GSK 375/16, uchyli zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

NSA wyraził pogląd, że w świetle art. 7 ust.1 ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego (ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1164 z późn. zm.) płatność obszarowa przysługuje rolnikowi do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego kwalifikujących się do objęcia płatnością jeżeli posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni co najmniej 0,1 ha, wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o płatności, przestrzega wymogów przez cały rok oraz nadany został mu numer identyfikacyjny. Takie same kryteria określono w § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dla płatności ONW (Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329 z późn. zm.). Powołane przepisy przewidują fakt posiadania działki rolnej, jako kryterium podstawowe dla przyznania płatności beneficjentowi. Istotne jest zatem kto faktycznie, jako posiadacz, włada gruntem rolnym objętym wnioskiem o płatność i utrzymuje go w dobrej kulturze rolnej, a nie ten kto ma tytuł prawny do tej nieruchomości. Obojętne jest czy wnioskodawca jest właścicielem, dzierżawcą, czy ma inny tytuł prawny do władania nieruchomością. Innymi słowy, beneficjentem płatności z tytułu ONW oraz płatności bezpośrednich może być w założeniu prawodawcy krajowego i europejskiego jedynie posiadacz działki rolnej, który spełnia dodatkowo kryteria wymienione w art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich i wspomnianego § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i w stosownych rozporządzeniach prawa wspólnotowego.

Według NSA, dla kwestii posiadania gruntu rolnego nie może być wyłącznie miarodajne prawo własności tego gruntu, czy też inne prawo legitymujące do zarządzania nim. Dlatego nietrafny jest pogląd Sądu pierwszej instancji, według którego jedynie spółka jest posiadaczem gruntu i poza nią nikt nie może wziąć w posiadanie gruntów Wspólnoty Pastwiskowej Rolników Wsi T. Sąd pierwszej instancji tymczasem, kontrolując zaskarżone decyzje, nie zbadał, kto faktycznie władał sporną działką nr 321, tj. czy posiadaczami części tej działki byli A. Z., R.S. i M. K., jak to ustaliły organy. Sąd również, nie skontrolował zaskarżonych decyzji pod kątem zgodności z prawem ustaleń organów, że zabiegi rolne na spornej części działki nr 321 nie wykonywała skarżąca, lecz R. S., A. Ż. i M. K. Poczynienie przez rolnika nakładów dla utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej jest istotnym wymogiem dla ubiegania się o płatności. Sąd pierwszej instancji przywiązał nadmierną uwagę do kwestii legitymacji do wniesienia podania o przyznanie płatności, a w szczególności tego czy winna to uczynić Wspólnota Pastwiskowa Rolników Wsi T., czy też utworzona spółka, skoro na żadnym etapie sprawy nie została podważona legitymacja osób reprezentujących wnioskodawcę. Zresztą, według NSA Sąd pierwszej instancji nie był tutaj konsekwentny. Wspólnotę Pastwiskową Rolników Wsi T. identyfikował bowiem zarówno ze skarżącą, jak i spółką.

Sąd, po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. I SA/Rz 1026/16, uchylił zaskarżone decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] lipca 2015 r., podobnie jak poprzedzające je decyzje organu I Instancji.

Mając na uwadze motywy przytoczone w wyroku NSA z 18 października 2016 r., sygn. II GSK 375/16 Sąd stwierdził, że najistotniejszą okolicznością w obu sprawach jest ustalenie kto wykonywał zabiegi agrotechniczne na działce ewidencyjnej nr 321 w 2014 r., jako że ta okoliczność jest przesądzająca, jeżeli chodzi o uprawnienie do dopłat.

W tym celu niezbędne jest jednak przeprowadzenie prawidłowego postepowania dowodowego, w szczególności przesłuchanie świadków, zgodnie z wymogami K.p.a. (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.)). Każda przesłuchiwana osoba winna więc zostać pouczona o odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań. Przeprowadzone dotychczas czynności – przesłuchania świadków nie zawierały tego elementu, co rzutuje na ocenę wiarygodności ich zeznań.

Niezależnie od powyższego Sąd zaznaczył, że organy muszą przy tym zwrócić szczególną uwagę na okoliczności dotyczące charakteru władania działką nr 321 przez osoby wskazywane dotychczas jako posiadacze tej działki. Szczególnie istotne będzie przy tym ustalenie czy władały one tą działką (częściami działki) jak posiadacze, we własnym imieniu, czy też realizowały uprawnienia Wspólnoty Pastwiskowej, wykonując czynności posiadacza jedynie w zakresie własności i w imieniu wspólnoty, czyli będąc nie tyle posiadaczem tej działki, co jej dzierżycielem. Sąd nakazał w ponownie przeprowadzonym postepowaniu, poprzez przesłuchanie świadków, ustalić czy A. Ż. ,R.S. i M. K. władali działką, a jeżeli tak to czy czynili to jako posiadacze, a więc we własnym imieniu i na swoją rzecz, czy też wykonywali jedynie pewne akty w imieniu skarżącej wspólnoty, bez zamiaru władania rzeczą (nieruchomością gruntową) we własnym imieniu będąc jedynie jej dzierżycielami. Zaznaczył przy tym, że do rozstrzygnięcia tego dylematu pomocne będzie z pewnością ustalenie, w jaki sposób osoby te uzyskały władztwo nad działką, jakie zabiegi agrotechniczne wykonywały, kto podejmował decyzje o stosowanych zabiegach, kto za takie zabiegi ponosił opłaty, kto zbierał pożytki z działki, komu przynosiła ona dochód, kto opłacał podatek rolny.

W ramach ponownego rozpatrzenia sprawy Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przeprowadził w dniu 12 czerwca 2017 r. ponownie rozprawę administracyjną, pouczając przesłuchiwane osoby o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Na podstawie poczynionych ustaleń organ, decyzjami z [...] lipca 2017 r., odmówił skarżącej przyznania wnioskowanych przez nią płatności, jako że w tym przypadku różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną do płatności, a powierzchnią stwierdzoną przekroczyła 20 % (wyniosła 32,99 %).

Odnosząc się do kwestii faktycznego posiadania gruntów, objętych konfliktem krzyżowym, organ ustalił, że były one we władaniu A. Ż., R. S. i M. K., którzy wykonywali na tych gruntach zabiegi agrotechniczne.

Odnosząc się do twierdzeń skarżącej o bezprawnym użytkowaniu gruntów przez wszystkie trzy wyżej wymienione osoby organ stwierdził, że kwestia ta stanowi zagadnienie cywilnoprawne i wykracza poza granice rozpatrywanych spraw.

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, po rozpatrzeniu odwołań skarżącej od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] lipca 2017 r., decyzjami z [...] października 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcia, podzielając pogląd organu I instancji.

Sąd po rozpoznaniu skarg skarżącej na opisane wyżej decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] października 2017 r., wyrokiem z dnia 19 czerwca 2018 r., sygn. I SA/Rz 367/18, uchylił zaskarżone decyzje. Wyrok ten stał się wyrokiem prawomocnym.

W okolicznościach obu spraw Sąd stwierdził, że powodem odmowy przyznania skarżącej wnioskowanych przez nią płatności było stwierdzenie, że część zgłoszonych do płatności działek, położonych na działce ewidencyjnej 321, była we władaniu innych osób, a także to, że na części działek stwierdzono uchybienia w zakresie kwalifikowalności powierzchni. W tym ostatnim zakresie, wobec niezakwestionowania stanowiska organów przez Sąd i NSA, w wydanych w sprawie wyrokach, Sąd rozpoznający sprawę uznał za wiążący pogląd, że ustalenia w tym zakresie są prawidłowe i zgodne z prawem.

W pozostałym zakresie Sąd stwierdził, że rozstrzygające sprawę organy jedynie częściowo uwzględniły wskazania co do dalszego prowadzenia postepowania i załatwienia spraw, zawarte w wyroku z dnia 19 czerwca 2018 r., sygn. I SA/Rz 367/18.

I tak, organ uzupełniając ustalenia faktyczne, a także wypowiadając się w kwestii faktycznego użytkowania gruntu, dostatecznie wywiódł, że A. Ż.,R.S. i M. K. użytkowali sporne części działki ewidencyjnej nr 321. Osoby te wykonywały bądź też na ich zlecenie wykonywane były na tym gruncie zabiegi agrotechniczne, ponosili koszty tych zabiegów oraz pobierali pożytki. Fakty te zostały z resztą przyznane przez skarżącą.

Organy obu instancji nie rozważyły jednak charakteru, w jakim wyżej wymienione osoby władały gruntem. Nie analizowały więc sposobu, w jaki weszły one w jego władanie, ani tego czy władały gruntem zgodnie z wolą wspólnoty.

Sąd stwierdził, że organy zawęziły zakres swych rozważań do stwierdzenia zewnętrznych atrybutów (posiadania), pomijając to czy wszystkie te osoby były członkami skarżącej wspólnoty i czy władały gruntem wbrew jej woli, czy też zgodnie z wolą wspólnoty.

Jednocześnie Sąd wyraził pogląd, że w razie wejścia przez inne osoby czy podmioty w posiadanie gruntów wspólnoty gruntowej, także wskutek bezprawnego wejście w posiadanie gruntów wspólnoty przez jej udziałowców, a więc niezgodnie z uchwałami spółki, osoby te czy też podmioty mogą się ubiegać o dofinasowanie gruntów przez Agencję, jako wchodzących w skład ich gospodarstwa rolnego, bowiem ustawowa przesłanka posiadania gospodarstwa nie jest związana z tytułem prawnym wnioskodawcy do nieruchomości, ale z faktycznym rolniczym użytkowaniem działek.

Sąd stanął na stanowisku, że w zakresie władania gruntami przez członków wspólnoty gruntowej, istotnym jest poczynienie ustaleń czy władają oni gruntami w imieniu własnym i we własnym interesie czy też w imieniu wspólnoty, zgodnie z korporacyjnymi ustaleniami, aprobując wolę zarządzającej wspólnotą spółki, nie zrywając wyraźnie tej więzi. W tym ostatnim wypadku członek wspólnoty, nie zrywając więzi korporacyjnej ze spółką, nie może samodzielnie wystąpić o dopłaty, a jego władanie będzie miała charakter dzierżenia.

W tej sytuacji niezbędnym jest zbadanie charakteru władztwa nad gruntem A. Ż., R. S. i M. K., a tym samym tego czy zachowali oni więź korporacyjną ze skarżącą wspólnotą.

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzjami z [...] października 2018 r., uchylił rozstrzygnięcia Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] lipca 2017 r.

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, po ponownym rozpatrzeniu spraw, decyzjami z [...] maja 2019 r., odmówił przyznania skarżącej wnioskowanych przez nią płatności.

W tym wypadku organ rozważając charakter władztwa nad spornym gruntem stwierdził, że o ile w przypadku R. S. i M. K. nie sposób jest stwierdzić, że byli oni członkami skarżącej wspólnoty (dlatego wnioski o przyznanie płatności złożyli niezależnie), to członkostwo A. Ż. nie ulega wątpliwości. Poza tym A. Z. nie zerwała więzi korporacyjnej ze skarżącą, w związku z tym zadeklarowana przez nią powierzchnia użytków rolnych, o obszarze 1,91 ha, została uwzględniona na korzyść skarżącej.

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa po rozpatrzeniu odwołań skarżącej od decyzji organu I instancji z [...] maja 2019 r., decyzjami z [...] sierpnia 2019 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcia.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że R.S. i M. K., jako osoby niebędące członkami skarżącej wspólnoty, mogli samodzielnie wystąpić z wnioskami o przyznanie im płatności. Uprawnienie takie nie przysługiwało z kolei A. Z., która była członkiem wspólnoty i nie zerwała w sposób wyraźny z nią więzi korporacyjnej. W tej sytuacji użytkowane przez skarżącą grunty mogły zostać uwzględnione we wniosku skarżącej.

Organ zaznaczył także, że różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną gruntów, a powierzchnią stwierdzoną, w przypadku wniosków skarżącej wynosi ponad 25 %, co dyskwalifikuje jej wniosek o przyznanie płatności, na podstawie art. 58 akapit drugi Rozporządzenia komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. U. UE. L. z 2009 r. Nr 316, str. 65 z późn. zm., zwanego dalej rozporządzeniem 1122/2009).

Odnośnie R. S., w szczególności jego relacji ze skarżąca wspólnotą, organ dodał, że był on jedynie wskazany jako następca prawny członka wspólnoty, a członkiem stał się w 2015 r., kiedy to jego matka przekazała mu swój udział. Z kolei M. K. posiadał numer producenta rolnego i z tego względu mógł być traktowany jako rolnik oraz występować o przyznanie mu dopłat.

Skargi na decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] sierpnia 2019 r. złożyła skarżąca, domagając się ich uchylenia, podobnie jak i uchylenia poprzedzających je decyzji organu I instancji i zasądzenia kosztów postępowania.

Zaskarżonym decyzjom zarzuciła naruszenie:

1) art. 14 ust. 1 i art. 22 u.w.g. poprzez ich niezastosowanie i pominięcie okoliczności prawnej, że jedynym podmiotem uprawnionym do występowania na zewnątrz w imieniu wspólnoty gruntowej, w tym do składania wniosków o przyznanie płatności, jest spółka do sprawowania zarządu nad wspólnotą, a w konsekwencji przyjęcie i rozpoznanie przez organ wniosku indywidualnego członka wspólnoty, skutkujące odmową przyznania płatności wspólnocie w sytuacji, w której organ winien był odrzucić wniosek M. K. i R. S., jako osób niemających legitymacji do ubiegania się o płatności,

2) art. 28 u.w.g. poprzez jego niezastosowanie i pominięcie okoliczności prawnej, że zbycie gospodarstwa rolnego przez M. S.(uprawnioną do udziału w skarżącej wspólnocie) na rzecz syna R. S. w 1993 i 1997 r. spowodowało przejście na niego udziału we wspólnocie gruntowej,

3) art. 16 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 25, str. 8 z późn. zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że powierzchnia zatwierdzona do płatności wynosi 33,10 ha, podczas gdy w rzeczywistości jest to 45,48 ha, a wobec wykluczenia z płatności działek zadeklarowanych przez M. K. i R. S. powierzchnia ta wyniosłaby 38,23 ha, a także przyjęcie, że przedeklarowanie powierzchni przekracza 25 %, a w rzeczywistości przekroczenie to może wynieść najwyżej 8,5 %,

4) art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie nieprawidłowej, sprzecznej ze zgromadzonym w sprawie materiałem i zasadami logicznego rozumowania, oceny dowodów oraz przyjęcie, że M. K. władał częścią działki nr 321 we własnym imieniu, podczas gdy tylko pomagał rodzicom (udziałowcom skarżącej wspólnoty), wraz z bratem, przy wykonywaniu prac zleconych przez skarżącą wspólnotę i nie był w posiadaniu i użytkowaniu spornej działki, a także przyjęcie, że R.S. nie był członkiem wspólnoty (sam udział we wspólnocie, zdaniem skarżącej, nie mógł stanowić odrębnego prawa majątkowego jako że był związany z własnością gospodarstwa),

5) art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 136 K.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego i nierozpatrzeniu zebranego materiału, niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia spraw, poprzez niezwrócenie się do KRUS o wyjaśnienie czy M. K. posiadał nieruchomości rolne, pozwalające traktować go jako rolnika, niezbadanie w jaki sposób spółka powołana do zarządzania wspólnotą zarządza gruntami, niewyjaśnienie na jakiej podstawie uznano M. K. i R. S. za władających gruntami.

Zdaniem skarżącej, powyższe uchybienia doprowadziły do uznania, że M. K. i R.S. władali odpowiednimi częściami działki ewidencyjnej nr 321.

W uzasadnieniu skarg podkreślono, że cały sporny grunt pozostawał w posiadaniu skarżącej (to ona opłacała wszelkie świadczenia publicznoprawne od tego gruntu), która była wyłącznie uprawniona do występowania z wnioskiem o przyznanie płatności.

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji Rolnictwa w odpowiedziach na skargi wniósł o ich oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w obu sprawach.

Na rozprawie w dniu 26 listopada 2019 r. skarżąca dodała, że aktualnie to ona podejmuje decyzje odnośnie prac na gruncie, między innymi w zakresie koszenia. Czynności te są między innymi zlecane podmiotom zewnętrznym. W 2014 r. sytuacja wyglądała inaczej, gdyż wówczas koszenia dokonywali indywidualnie członkowi skarżącej wspólnoty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Przedmiotem skarg w niniejszych sprawach są decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, którymi to decyzjami organ ten odmówił skarżącej przyznania wnioskowanych przez nią płatności, tj. jednolitej płatności obszarowej i płatności ONW za 2014 r.

Niniejsze sprawy zawisłe przed Sądem były już wielokrotnie przedmiotem oceny, zarówno Sądu, jak i NSA, dlatego też wydane w ich okolicznościach prawomocne orzeczenia wiązały rozstrzygające sprawy organy, a także wiążą aktualnie Sąd, dokonujący kontroli legalności zaskarżonych rozstrzygnięć.

Zgodnie bowiem z art. 153 art. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W obu niniejszych sprawach podstawą odmowy przyznania skarżącej wnioskowanych przez nią płatności było stwierdzenie w przypadku jej wniosków, że powierzchnia deklarowana do płatności przekroczyła powierzchnię kwalifikowaną o ponad 20 %, co zgodnie z art. art. 58 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009 skutkuje odmową przyznania wnioskowanych płatności.

Sama różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną, a powierzchnia kwalifikowaną w obu przypadkach wynikała z dwóch okoliczności. Pierwsza z nich wiązała się z wykluczeniem z płatności części gruntów, w związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami. Druga zaś była wynikiem konfliktu krzyżowego, odnośnie zagospodarowania części gruntów przez innych producentów rolnych.

W pierwszym przypadku, dotyczącym stwierdzonych na działkach nieprawidłowości, skarżąca nie kwestionowała dokonanych ustaleń, a stanowiska organów w tym zakresie, wyrażone w poprzednio wydanych rozstrzygnięciach, zostały zaakceptowane przez Sąd, dokonujący kontroli tychże decyzji. Z tego więc względu ocena co do prawidłowości ustaleń w tym zakresie i zgodności z prawem stanowiska, co do prawnego znaczenia przedmiotowych nieprawidłowości jest wiążąca również w niniejszym postępowaniu.

W przypadku wykluczenia z płatności gruntów, co do których wystąpił konflikt krzyżowy, jako że wnioski o przyznanie płatności w tym zakresie złożyli inni producenci, Sąd rozpoznający przedmiotowe sprawę jest również związany stanowiskami wyrażonym w zapadłych w sprawach wyrokach. Związane tym stanowiskiem były również rozstrzygające sprawy organ, które winne były wykonać skierowane do nich zalecenia.

I tak NSA wypowiadając się na gruncie niniejszych spraw, rozważając istotę i cel funkcjonowania instytucji płatności, zarówno jednolitych płatności, jak i płatności ONW, wyraził pogląd, że dla przyznania płatności miarodajne jest posiadanie gruntu na dzień 31 maja roku, którego wniosek o płatności dotyczy, faktyczne wykonywanie zabiegów agrotechnicznych (czynienie nakładów na te zabiegi), a nie tytuł prawny do gruntu lub tytuł prawny do władania nim. W związku z tym stwierdził, że najistotniejszym w tym wypadku jest zbadanie, kto rzeczywiście władał gruntem, a nie kto legitymował się tytułem prawnym do władania nim.

Pogląd ten jako wiążący w rozpoznawanych sprawach, zarówno organy jak i Sąd, determinuje kierunek ustaleń czynionych w sprawach, podobnie jak i ramy prawne mającego zapaść rozstrzygnięcia. W tym ostatnim aspekcie właściwe w sprawach organy, dysponując stanowiskiem NSA, nie mogą więc badać ani samego tytułu prawnego do władania gruntem przez poszczególnych producentów rolnych, ani też rozstrzygać spraw w oparciu o kryterium, jakie stanowią zasady funkcjonowania wspólnoty gruntowej, wynikające z u.w.g. Okoliczności te wykraczają bowiem poza granice niniejszych spraw i nie pozostają w związku z ich rozstrzygnięciem, które zapaść może przede wszystkim w oparciu o ustalenia związane bezpośrednio z władaniem gruntem przez określonych producentów rolnych.

Wobec powyższego jako bezpodstawne uznać należy sformułowane w skargach zarzuty dotyczące naruszenia przez rozstrzygające sprawy organy przepisów u.w.g. Uprawnienie do występowania o przyznanie płatności, jak to wskazał NSA, wynika bowiem z samego faktu posiadania gruntu i utrzymywania go w odpowiedniej kulturze rolnej, a nie jest uwarunkowane istnieniem tego uprawnienia w regulacjach natury cywilnoprawnej. Okoliczności te, mogą być bowiem jedynie podstawą określonych roszczeń cywilnoprawnych, których problematyka wykracza poza granice niniejszych spraw administracyjnych.

Z tego względu zarzuty skarg, dotyczące naruszenia przez rozstrzygające przedmiotowe sprawy organy przepisów u.w.g. są bezpodstawne.

Tak więc kluczowe dla rozstrzygnięcia tego, któremu z producentów rolnych, będącego stroną konfliktu krzyżowego, przysługują płatności do określonych gruntów są ustalenia faktyczne, czynione w kierunku stwierdzenia tego, kto był posiadaczem tychże gruntów i kto wykonywał na nich zabiegi agrotechniczne, a więc kto tymi gruntami faktycznie władał, czyniąc to we władnym imieniu i na własny rachunek.

Realizując wskazania dotyczące przeprowadzenia ustaleń w opisanym wyżej zakresie, rozstrzygające sprawy organy przeprowadziły ponownie rozprawę administracyjną, przesłuchały świadków, pouczając ich o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Przedmiotowe ustalenia w sposób jednoznaczny wykazały, że odpowiednie części działki ewidencyjnej nr 321 były we władaniu trzech producentów rolnych, tj. A. Ż., R. S. i M. K., którzy wykonywali na nich zabiegi agrotechniczne własnym nakładem i pobierali uzyskane w ten sposób pożytki (płody rolne) i w związku z tym indywidualnie wystąpili o przyznanie im płatności.

Ustalenia tego rodzaju potwierdziły oświadczenia składane przez przedstawicieli spółki zarządzającej skarżącą wspólnotą, którzy nie zaprzeczyli, że wskazane wyżej osoby gospodarowały na nieruchomości skarżącej, wbrew jej woli. Podkreślili jedynie bezprawny charakter takich działań, co jednak, jak to już wyżej zauważono, pozostaje bez wpływu na kwestię zasadności wniosków o przyznanie płatności.

Sąd, dokonując oceny legalności i poprawności ustaleń, o których wyżej mowa, w wyroku z w wyroku z dnia 19 czerwca 2018 r., sygn. I SA/Rz 367/18, przyznał, iż ustalenia te były prawidłowe, zaznaczył jedynie, że uzupełnienia wymaga tylko rozważenia charakteru, w jakim te trzy osoby (producenci rolni) władały gruntami (sam fakt władania gruntem nie był przez Sąd kwestionowany). Chodzi tu o to czy czyniły to we własnym imieniu i na własny rachunek, a więc indywidualnie, czy też w imieniu wspólnoty, której pozostawali członkami, realizując jej prerogatywy.

W tym zakresie za istotne i przydatne do dokonania wyżej wskazanej oceny okoliczności Sąd uznał takie elementy stanu faktycznego jak: sposób wejścia we władanie gruntem oraz sam fakt władania gruntem w zgodzie z wolą wspólnoty lub wbrew tej woli.

Rozważania Sądu w tym zakresie zostały wsparte rozważaniami prawnymi, odnośnie możności wystąpienia przez członka wspólnoty indywidulanie o przyznanie płatności do objętych nią gruntów. Sąd podkreślając, że o uprawnieniu do dopłat decyduje faktyczne władanie gruntem, a nie tytuł prawny do tego, dopuścił taką możliwość w przypadku zerwania tzw. więzi korporacyjnej łączącej członka ze wspólnotą. W tym zakresie zaznaczył, że zachowanie tej więzi ma miejsce w sytuacji podporządkowania się korporacyjnym ustaleniom, a więc woli wspólnoty, w zakresie sposobu gospodarowania gruntem. A contrario więc przyjąć należy, że niepodporządkowanie się woli wspólnoty, jej ustaleniom i decyzjom, musi być rozpatrywane w kategorii zerwania więzi korporacyjnej.

W związku z powyższym Sąd nakazał więc zbadanie w obu niniejszych sprawach charakteru władztwa nad gruntem A. Ż., R. S. i M. K., w kontekście relacji ze wspólnotą.

Wskazania prawomocnego wyroku z 19 czerwca 2018 r. stały się wiążące w niniejszej sprawie, zgodnie z art. 153 P.p.s.a. i jako takie winny były być zastosowane w niniejszej sprawie.

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, podobnie jak organ I instancji, ponownie rozpatrując sprawy, jedynie częściowo zastosował się do przedmiotowych wskazań. O ile przyznał, akceptując wcześniejsze ustalenia, że A. Ż., R.S. i M. K. wykonywali własnym nakładem zabiegi agrotechniczne i pobierali dla siebie pożytki z gruntu (władali gruntem), to nadmierna wagę przywiązał do więzi korporacyjnej członka wspólnoty z tą wspólnotą, w rozumieniu prawnym, czyli prawnymi uwarunkowaniami płynącymi z samego członkostwa we wspólnocie i wynikającymi z tego prawami i obowiązkami. Tymczasem Sąd nie wykluczył indywidualnego wystąpienia przez członka wspólnoty z wnioskami o przyznanie płatności w sytuacji, gdy pozostając nadal tym członkiem, nie podporządkuje się on woli wspólnoty, między innymi w zakresie sposobu gospodarowania gruntem i właśnie w ten sposób zerwie więź korporacyjną, łączącą go ze wspólnotą.

W niniejszej sprawie organy, pojmując więź korporacyjną w kategoriach formalnego członkostwa we wspólnocie, przyjęły istnienie tej więzi pomiędzy skarżącą wspólnotą a jaj członkiem A. Ż. i tylko w oparciu o ten fakt, wykluczyły możliwość wystąpienia tej ostatniej z wnioskami o przyznanie płatności. W przypadku natomiast M. K. i R. S., wobec niestwierdzenia ich członkostwa (formalnie potwierdzonego) we wspólnocie, dopuściły indywidualne aplikowanie przez nich o płatności.

Odnosząc się do stanowiska organów obu instancji stwierdzić należy, że nie przystaje ono w pełni do wskazań Sądu i zaprezentowanej przez niego wykładni przepisów, wyrażonych w wyroku z 19 czerwca 2018 r., niemniej jednak w przypadku sytuacji M. K. i R. S., wywiedzione przez organy wnioski, co do przysługującego tym producentom uprawnienia o indywidualne wystąpienie o płatności są prawidłowe.

I tak, nie ulega wątpliwości, że osoby te władały faktycznie odpowiednimi działkami rolnymi, położonymi na działce ewidencyjnej nr 321 i wykonywały na nich zabiegi agrotechniczne, a następnie pobierały z tych gruntów pożytki. W ich przypadku, w 2014 r. członkostwo we wspólnocie pozostawało formalnie nieustalone. Jeżeli chodzi o R. S., to abstrahując od podnoszonych w skardze kwestii związanych z nabyciem gospodarstwa rolnego, jeszcze w latach 1993-1997, z którym to gospodarstwem miały się wiązać udziały we wspólnocie, to rolnik ten jeszcze w 2015 r. kategorycznie zaprzeczał swojemu członkostwu, a jego nazwisko nie zostało umieszczone w wykazie członków, sporządzonym w 2015 r. Fakt ten już sam w sobie wyklucza istnienie więzi korporacyjnej, pomiędzy nim a skarżącą wspólnotą nawet w sytuacji, gdyby faktycznie, prawnie takie członkostwo mu przysługiwało. Skoro bowiem negował fakt swojej przynależności do wspólnoty, jawnie nie respektował jej decyzji, to nie sposób jest przyjąć, że na jej rzecz mógł realizować władztwo nad gruntem, a podporządkowując się jej woli, pozostawał w więzi korporacyjnej ze wspólnotą.

W tym więc zakresie więc słusznie organy przyjęły, że posiadał zgłoszone do płatności grunty we własnym imieniu, jako ich posiadacz, a nie jako osoba jej dzierżąca je w imieniu i na rzecz wspólnoty.

Podobne sytuacja zachodzi w przypadku M. K. W jego przypadku również brak jest podstaw do stwierdzenia więzi korporacyjnej ze wspólnotą, ani w ujęciu formalnym (członkostwa, czego nie kwestionuje także skarżąca) ani faktycznym, w sensie respektowania jej woli i postanowień, odnośnie sposobu gospodarowania gruntem.

Skoro więc producent ten faktycznie władał gruntem, wykonywał na nim zabiegi agrotechniczne i pobierał pożytki, to niezależnie od jego z rodzicami, jeżeli chodzi o prawo do gruntu, co konsekwentnie podkreśla skarżąca, wyklucza to prawo skarżącej do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie płatności do użytkowanych przez niego gruntów.

Nieco odmienna sytuacja zachodzi w przypadku ostatniego z producentów, objętych konfliktem krzyżowym ze skarżącą, a mianowicie A. Ż. W jej przypadku nie ulega wątpliwości, że w 2014 r. pozostawała ona członkiem skarżącej wspólnoty, podobnie jak to, że władała gruntem w sposób pozostający w sprzeczności z wolą wspólnoty, gdyż nie podporządkowała się jej uchwałom. W tym jednak wypadku nieprawidłowe jest stanowisko organów, że tylko samo pozostawanie członkiem wspólnoty świadczy o tym, że nie zerwała ona więzi korporacyjnej ze wspólnotą. Jak to już wyżej stwierdzono, faktu istnienia więzi korporacyjnej nie można utożsamiać jedynie z samem członkostwem, jak to przyjęły w tym wypadku organy, ale respektowaniem jej woli i postanowień, co do gospodarowania gruntem. Tak więc powoływanie się na wyłącznie na więź natury prawnej (członkostwo we wspólnocie) nie może uzasadniać stwierdzenia, że wspólnota miała prawo do występowania z wnioskiem o przyznanie płatności do gruntów zagospodarowanych przez A. Z.

Mając na uwadze powyższe Sąd nie uchylił jednak zaskarżonego rozstrzygnięcia, kierując się art. 134 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Uznanie istnienia więzi korporacyjnej pomiędzy A. Ż. a skarżącą wspólnotą, wykluczające indywidualne złożenie wniosku przez tego producenta, choć nieuprawnione w okolicznościach obu spraw, było korzystne dla skarżącej, dlatego uchylenie jedynie z tego powodu zaskarżonych decyzji byłoby orzeczeniem na niekorzyść skarżącej, niedopuszczalnym z punktu widzenia art. 134 § 2 P.p.s.a. Dlatego też Sąd, mając jedynie na względzie niepogarszanie sytuacji skarżącej, nie uchylił zaskarżonych decyzji.

Na marginesie niniejszych rozważań dodać jedynie należy, że w okolicznościach niniejszych spraw ocenie podlegała jedynie zasadność wniosku skarżącej wspólnoty o przyznanie jej wnioskowanych płatności. Organy odmówiły jej tej płatności, a Sąd uznał to rozstrzygnięcie za zasadne, na gruncie obowiązujących regulacji prawnych. Nie wyklucza to więc procedowania w przedmiocie wniosków producenta rolnego w innych postępowaniach i badania zasadności ich uprawnień w tym kontekście.

Nie zasługują na uwzględnienie również te zarzuty skarżącej, w ramach których podnosi ona niewystarczające zebranie materiału dowodowego i dokonanie jego wadliwej oceny. Wbrew bowiem sugestiom z jej strony rozstrzygające sprawę organy zgromadziły obszerny materiał dowodowy, adekwatny i przydany do rozstrzygnięcia sprawy. W tym zakresie, stosując się do wskazań zawartych w wydanych w sprawach wyrokach Sądu, dochowały wymogów jakie w zakresie tych ustaleń przewidują regulacje prawa procesowego. Jeżeli zaś chodzi o dokonana ocenę zebranych dowodów, to również, wbrew twierdzeniem skarżącej, nie można przypisać im cech dowolności. W tym zakresie bowiem organy prawidłowo ustaliły kto faktycznie władał spornymi gruntami, kto wykonywał na nich zabiegi agrotechniczne, a także w jakim zakresie producenci rolni pozostawali w relacjach ze skarżącą wspólnotą, w szczególności, że nie respektowali jej woli.

W 2014 r., którego dotyczą przedmiotowe sprawy, skarżąca wspólnota, nie wykonując we własnym zakresie, ani nie zlecając zabiegów agrotechnicznych podmiotom zewnętrznym, podjęła jedynie decyzję o wystąpieniu przez nią o przyznanie płatności i tej właśnie decyzji trzej producenci rolni się nie podporządkowali. Brak jest podstaw do kwestionowania tego faktu. Innych decyzji wspólnota, co do tych gruntów nie podejmowała, stąd też nie sposób jest wywodzić jakiejkolwiek jej relacji z producentami, w tymże aspekcie.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargi.