Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1905/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Protokolant ref. staż. Anna Dziosa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2012 r. sprawy ze skargi H. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) stycznia 2011 r. nr (...) w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej H. G. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, po rozpatrzeniu odwołania K. P. i L.P. oraz odwołania J. G. uchylił pkt 2 decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2003 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia, że nieruchomość, której właścicielami byli F. i L. G. oznaczona w dacie przejęcia wg księgi wieczystej S. tom X karta [...] o pow. 0,4763 ha nie podpadała pod dzielenie przepisów art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.) i w tym zakresie umorzył postępowanie przez organ pierwszej instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2003 r. w części dotyczącej pkt 1 w przedmiocie stwierdzenia, że nieruchomości, których właścicielami byli F. i L. G. oznaczone w dacie przejęcia wg ksiąg wieczystych S. tom XV karta [...] o pow. 0,0692 ha, tom VIII [...] 381 o pow. 0,2418 ha, to, XVI karta [...] o pow. 0,0555 ha, nie podpadały pod działanie art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945 r. Nr 3, po.z 13 z późn. zm.) stała się prawomocna w związku z tym, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1625/06 oddalił skargę kasacyjną Gminy S od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2006 r., sygn. akt IV SA/Was 68/06 oddalającym skargę Gminy S. i jednocześnie uchylającym zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2006 r. w części, którą utrzymano w mocy w mocy pkt 2 decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2003 r. W tym stanie rzeczy do rozpatrzenia pozostały odwołania K. P. i L. P. oraz J. G. w części dotyczącej pkt 2 ww. decyzji organu pierwszej instancji. W odwołaniach strony wniosły o uchylenie i zmianę powyższej decyzji wskazując na brak związku funkcjonalnego pomiędzy obiektem przemysłu rolnego - mleczarnią a gospodarstwem rolnym. Wskazały również, że nieruchomość pod mleczarnią nie mogła być wykorzystywana do prowadzenia działalności rolniczej, a stosownie do wyroku NSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2000 r. sygn. akt IV SA 2582/98, na cele reformy rolnej przeznaczone były tylko nieruchomości ziemskie.

Organ podniósł, iż Trybunał Konstytucji w związku z pytaniem prawnym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie co do zgodności § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, postanowieniem z dnia 1 marca 201 Or., sygn. akt P 107/08, umorzył postępowanie ze względu na utratę mocy obowiązującej aktu normatywnego w zakwestionowanym zakresie, jakim jest powołane rozporządzenie. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wyczerpał swoją moc prawną w związku z przejęciem wskazanych w nim nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Rozporządzenie wykonawcze, w tym § 5, obowiązywało wyłącznie w celu wykonania dekretu, tj. w okresie, w jakim była przeprowadzana reforma rolna, zaś zadania reformy rolnej, zgodnie z literaturą historyczno-prawną, zostały wykonane w latach 1944 - 1957. Ze względu na to, że rozporządzenie z 1945 r. miało charakter wykonawczy wobec dekretu o reformie rolnej, nie może być obecnie stosowane. Z tego względu § 5 rozporządzenia wykonawczego nie może być dla organów administracji podstawą do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie podpadania nieruchomości ziemskiej pod przepisy dekretu o reformie rolnej. W aktualnym stanie prawnym właściwym w sprawach, których przedmiotem jest orzekanie o prawach rzeczowych osób pozbawionych nieruchomości w ramach reformy rolnej, jest sąd powszechny. Organ wskazał, iż powołane postanowienie Trybunału Konstytucyjnego zostało wydane po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2006 r., IV SAWa 68/06 uchylającym poprzednią decyzję MRiRW z dnia [...] listopada 2005 w części w jakiej utrzymano pkt 2 decyzji pierwszej instancji z dnia [...] sierpnia 2003r., jednakże z uwagi na moc wiążącą orzeczenia Trybunału wynikającą z art. 190 Konstytucji RP nie będzie miał zastosowania art. 153 p.p.s.a., stanowiący o tym, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2003 r. w części dotyczącej pkt 2 wydana na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej rozstrzyga sprawę nie należącą do postępowania administracyjnego, w tej sytuacji brak jest podstawy do merytorycznego rozpoznania sprawy w drodze postępowania administracyjnego, to zaś stanowi przesłankę bezprzedmiotowości postępowania. W takim przypadku należało na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa zaskarżoną decyzję w części dotyczącej pkt 2 uchylić i umorzyć w tym zakresie postępowanie pierwszej instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2011 r. H. G. , reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o jej uchylenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie zachodziły przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. Nadto zarzuciła naruszenie art. 6, 7, 8, 11 k.p.a., art. 190 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, poprzez błędne przyjęcie, iż postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r., sygn. akt P 107/08 posiada moc orzeczenia powszechnie obowiązującego, obligującego sądy administracyjne do uwzględniania w wydawanych orzeczeniach stanowiska Trybunału zaprezentowanego w powołanym wyżej postanowieniu.

W motywach skargi wskazano, iż Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale sygn. akt I OPS 3/10 z dnia 10 stycznia 2011 r. stwierdził, iż § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. - jako że nie został nigdy derogowany przez prawodawcę - nie utracił mocy obowiązującej i stanowi w dalszym ciągu element prawa powszechnie obowiązującego, podobnie jak wydane w oparciu o art. 20 dekretu - rozporządzenie z dnia 1 marca 1945 r., ustalające administracyjny tryb rozstrzygania sporów w przedmiocie orzekania o tym, czy dana nieruchomość podpadała lub nie pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zdaniem skarżącej, organ wydający decyzję nie miał w świetle powyższego podstaw do uznania bezprzedmiotowości niniejszego postępowania i w konsekwencji uchylenia decyzji organu pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji oraz umorzenia w tym zakresie postępowania pierwszej instancji. Dalej skardze skarżąca podniosła szereg argumentów merytorycznych mających wskazywać, iż nieruchomość oznaczona jako karta [...] - w dacie jej nabycia - nie stanowiła nieruchomości ziemskiej o charakterze rolnym, a tym samym nie mogła być uznana za podpadającą pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W odpowiedzi na skargę organ wskazując na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zajęte w uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10, wniósł o jej uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Trafnie podniesiono w skardze, iż zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10 " § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R. P. Nr 4, poz. 17 ze zm.), art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71 ze zm.)".

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r. (sygn. akt P 107/08), nie prowadzi do konieczności odmowy stosowania przez sądy i organy administracji publicznej § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r., a także nie stanowi samoistnej podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej w trybie określonym w tym przepisie. Postanowienie to nie jest bowiem "orzeczeniem" Trybunału, o którym mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, a zatem nie posiada mocy powszechnie obowiązującej. Trybunał Konstytucyjny nie posiadał przy tym kompetencji do wiążącego stwierdzenia nieobowiązywania § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. Oznacza to, że pogląd prawny Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z którym wymieniony przepis utracił moc obowiązującą, nie wiąże sądów administracyjnych.

Dalej Naczelny Sąd Administracyjny w swojej uchwale przeprowadził szczegółową analizę zagadnienia mocy obowiązującej § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. dochodząc do wniosku, że dekret z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - jako że nigdy nie został derogowany przez prawodawcę - nie utracił mocy obowiązującej i stanowi w dalszym ciągu element prawa powszechnie obowiązującego. Tym samym również § 5 rozporządzenia z 1945 r. nie utracił mocy obowiązującej. Nie można też mówić o jego "skonsumowaniu" z chwilą przejścia na rzecz Państwa nieruchomości podlegających reformie rolnej. Prawodawca dostrzegał bowiem, że wejście w życie art 2 ust. 1 lit. e dekretu będzie generowało spory w indywidualnych sprawach wynikające z wątpliwości co do tego, czy konkretna nieruchomość posiadała w dniu wejścia w życie dekretu cechy określone w powyższym przepisie dekretu. Oczywiste jest więc, że analizowany przepis rozporządzenia wyrażał normy generalne i abstrakcyjne, które miały być stosowane w przyszłości, jako procedura rozstrzygania tego typu sporów. Przepis § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. jest w dalszym ciągu stosowany w praktyce organów władzy publicznej jako podstawa kompetencji do rozstrzygania o podpadaniu konkretnej nieruchomości pod przepisy dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. W obecnych realiach ustrojowych funkcje wojewódzkich urzędów ziemskich wykonują organy administracji rządowej (wojewodowie). Decyzje tych organów podlegają natomiast kontroli sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł nadto, iż nie można przyjąć, że rozstrzyganie sporów dotyczących przeprowadzenia reformy rolnej w drodze administracyjnej zakończyła ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

Wskazać należy, iż w myśl art. 269 § 1 p.p.s.a. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę związany jest stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r., w związku z tym należało zaskarżoną decyzję uchylić.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając ponownie sprawę dokona merytorycznego rozpoznania środków odwoławczych wniesionych od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2003 r. w części nieprawomocnego jej pkt 2, uwzględniając ocenę prawną i wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 68/06.

Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 tej ustawy.