Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1685/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 149 par. 2 w zw. z art. 154 par. 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędzia del. WSA Tomasz Grossmann (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. T. i K. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 października 2016 r. sygn. akt III SAB/Gd 52/16 w sprawie ze skargi I. T. i K. T. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie zasiłków celowego i okresowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 19 października 2016 r. sygn. akt III SAB/Gd 52/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu sprawy ze skargi I. T. i K. T. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie zasiłków celowego i okresowego: 1. stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku z rażącym naruszeniem prawa dopuściło się bezczynności w sprawie rozpatrzenia odwołań K. T. i I. T. od decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia [...] września 2014 r., nr [...] oraz z dnia [...] września 2014 r., nr [...]; 2. wymierzył Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Gdańsku grzywnę w wysokości 500 złotych; 3. oddalił wniosek K. T. i I. T. o przyznanie im od organu sumy pieniężnej.

Wyrok ten, jak wynika z jego uzasadnienia, zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

I. i K. T. w dniu 28 września 2015 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, polegającą na braku rozpatrzenia odwołań skarżących od ww. decyzji Prezydenta Miasta G., którymi organ ten odmówił skarżącym przyznania zasiłku celowego oraz zasiłku okresowego.

Postanowieniem z 04 lutego 2016 r., sygn. akt III SAB/Gd 58/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku umorzył ww. postępowanie wskazując, że SKO w Gdańsku rozstrzygnęło sprawy zainicjowane odwołaniami skarżących poprzez wydanie w dniu [...] października 2015 r. dwóch decyzji: nr [...] i nr [...] [...], orzekających o uchyleniu decyzji organu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Zatem, w ocenie Sądu I instancji, uznać należało, że organ załatwił sprawy i nie pozostawał już w bezczynności, więc postępowanie przed tym Sądem stało się bezprzedmiotowe.

Na skutek zażalenia wniesionego przez I. T. i K. T., Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z 19 lipca 2016 r. sygn. akt I OZ 705/16, uchylił zaskarżone postanowienie WSA w Gdańsku i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, że wydanie przez SKO w Gdańsku przedmiotowych decyzji w sprawie zasiłku celowego i zasiłku okresowego już po wniesieniu przez I. T. i K. T. skarg na bezczynność tego organu, nie powoduje, że postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe i podlega w związku z tym umorzeniu. Konieczne jest bowiem rozstrzygnięcie w zakresie stwierdzenia, czy organ istotnie dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, a ponadto jeszcze, czy doszło do tego z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny wytknął, że Sąd I instancji pominął również to, iż skarżący domagali się także przyznania im odszkodowania w oparciu o przepisy znowelizowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wyjaśnienia przez Sąd I instancji wymaga, czy skarżący żądają przyznania na ich rzecz od organu sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., i stanowiącej szczególnego rodzaju zadośćuczynienie za stan bezczynności organu, czy też ich wniosek w tym zakresie dotyczy innego rodzaju rekompensaty pieniężnej, względnie odszkodowania o charakterze cywilnoprawnym.

W toku ponownie prowadzonego postępowania przed Sądem I instancji pełnomocnik skarżących, w odpowiedzi na wezwanie Sądu o sprecyzowanie żądania, pismem z [...] sierpnia 2016 r. wniósł o przyznanie na rzecz skarżących na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej w wysokości połowy dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku 2015, tj. w kwocie 19.498,90 złotych.

Uwzględniając skargę przywołanym na wstępie wyrokiem z 19 października 2016 r. sygn. akt III SAB/Gd 52/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – odnosząc się do okoliczności faktycznych sprawy – wskazał, że odwołanie skarżących z [...] września 2014 r. od decyzji organu I instancji wpłynęło do SKO w Gdańsku w dniu [...] września 2014 r. Miesięczny termin na załatwienie sprawy upłynął dla organu odwoławczego z dniem [...] października 2014 r. Skarżący wnieśli skargę do sądu w dniu 28 września 2015 r. Organ odwoławczy rozpatrzył odwołanie skarżących w dniu [...] października 2015 r., wydając tego dnia decyzje nr [...] i nr [...], wobec czego w dniu wniesienia skargi do Sądu organ pozostawał w bezczynności. Mając na uwadze powyższe, Sąd I instancji stwierdził w punkcie 1 swego wyroku, że organ dopuścił się bezczynności w sprawie rozpatrzenia odwołań skarżących. Jednocześnie stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.), i wskazał, że za taką oceną przemawiały w realiach rozpatrywanej sprawy: okres pozostawania organu administracji w bezczynności (ponad 12 miesięcy), brak poinformowania skarżącej o przypadku niezałatwienia sprawy, przyczynach zwłoki i nowym terminie załatwienia sprawy (art. 36 § 1 k.p.a.), jak i charakter sprawy (istotny z punktu widzenia strony skarżącej, gdyż sprawa dotyczy świadczeń z pomocy społecznej).

Odnosząc się do złożonego przez skarżących wniosku o przyznanie od organu sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 in fine p.p.s.a., Sąd I instancji wyjaśnił na wstępie, że suma ta – odmiennie niż grzywna nakładana na organ administracji – ma charakter kompensacyjny. Z treści powołanego przepisu wyraźnie wynika, iż ustawodawca sądowi pozostawił ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zdyscyplinowania organu, który dopuszcza się bezczynności, a także czy wskazują na konieczność zrekompensowania tego faktu skarżącym.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie istniała potrzeba zdyscyplinowania organu odwoławczego, który dopuścił się bezczynności, z tego względu, że: termin rozpatrzenia odwołań przekroczył znacznie czas przewidziany przez ustawodawcę dla tego rodzaju rozstrzygnięć; sprawy z zakresu pomocy społecznej dotyczą osób, które oczekują – zasadnie bądź niezasadnie – udzielenia im wsparcia, istotne jest jednak szybkie rozstrzygnięcie spraw związanych z codzienną egzystencją osób, wnioskujących o udzielenie im pomocy; sprawy takie nie są – co do zasady – sprawami szczególnie skomplikowanymi pod względem faktycznym i prawnym. Te okoliczności oraz prewencyjny charakter grzywny przemawiały, w ocenie Sądu I instancji, za wymierzeniem z urzędu w niniejszej sprawie organowi odwoławczemu grzywny w wysokości 500 zł.

Przechodząc z kolei do merytorycznej oceny wniosku skarżących o przyznanie im sumy pieniężnej Sąd I instancji wskazał, że ta nowa instytucja prawna ma rekompensować stronie negatywne, niewymierne skutki związane z przewlekłością postępowania oraz z naruszeniem prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. Kwota ta, poza odnoszącą się do organów funkcją represyjną i prewencyjną, ma mieć też znaczenie kompensacyjne – ma na celu zadośćuczynienie za moralną i psychiczną krzywdę, jaką poniosła strona wskutek nieterminowego załatwienia sprawy. Uwzględniając w tym kontekście całokształt okoliczności faktycznych związanych z sytuacją materialną i życiową skarżących, Sąd uznał, że skutki bezczynności stwierdzonej w tej konkretnej sprawie nie wymagają zrekompensowania poprzez przyznanie skarżącym jakiejkolwiek sumy pieniężnej.

Skargę kasacyjną od opisanego wyroku WSA w Gdańsku – w części obejmującej jego punkty 2 i 3 – wnieśli I. T. i K. T., reprezentowani przez adw. P. R..

Z powołaniem się na zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj.:

1) art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a. poprzez nałożenie na organ grzywny w związku ze "stwierdzenie dopuszczeniem się rzez organ" bezczynności połączonej z rażącym naruszeniem prawa oraz zaniechanie przyznania skarżącym świadczenia kompensacyjnego w postaci sumy pieniężnej, pomimo że z okoliczności sprawy wynika, iż skarżący na skutek stwierdzonych naruszeń doznali szkody o charakterze moralnym i psychicznym, o czym stanowi treść pisma skarżących z 05.11.2015 r.: "bezczynność ta pozostawiła rodzinę bez środków finansowych, które nie zapewniły nam minimum egzystencji do przeżycia w tym osób niepełnosprawnych", co upoważnia do twierdzenia, iż skarżący spełniają przesłanki do uzyskania zadośćuczynienia od organu za negatywne przeżycia psychiczne, w szczególności strach wywołany niepewnością co do sytuacji majątkowej rodziny,

2) art. 141 § 4 w zw. z art. 106 § 4 p.p.s.a. poprzez zaniechanie ustalenia faktów powszechnie znanych, jak to, że skarżący doznali negatywnych odczuć psychicznych i moralnych wywołanych bezczynnością organu, takich jak strach i poczucie krzywdy, które przy prawidłowym zastosowaniu zasad doświadczenia życiowego wynikają wprost z okoliczności opisanych przez skarżących w piśmie z [...].11.2015 r., a przytoczonych w puncie poprzedzającym, w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie art. 149 § 2 p.p.s.a. poprzez nałożenie na organ grzywny i jednoczesną odmowę przyznania od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej,

3) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieprzedstawienie w uzasadnieniu wyroku pełnego stanowiska co do stanu faktycznego, który Sąd przyjął za podstawę oddalenia wniosku o przyznanie od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. in fine, a zamiast tego przedstawienie jedynie ogólnikowego i nieprecyzyjnego stwierdzenia, iż wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ "skutki bezczynności stwierdzonej w tej konkretnej sprawie nie wymagają zrekompensowania poprzez przyznanie skarżącym jakiejkolwiek sumy pieniężnej", co w konsekwencji uniemożliwia prawidłową kontrolę instancyjną orzeczenia,

autor skargi kasacyjnej wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt 2 i 3, i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, ewentualnie zmianę wyroku w części zaskarżonej, a także o przyznanie pełnomocnikowi skarżącej kosztów świadczenia pomocy prawnej z urzędu powiększonych o należny podatek VAT w wysokości ustalonej według norm przepisanych, ponieważ koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżących kasacyjnie ocenił, że jego mocodawcom w tym postępowaniu chodzi nie tyle o uzyskanie wyrównania szkody o charakterze majątkowym, a o zadośćuczynienia za doznaną krzywdę psychiczną, "bowiem negatywne przeżycia psychiczne wiążą się immanentnie z całkowicie obojętnym sposobem potraktowania skarżących przez organ rozpoznający odwołania. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy wnioski skarżących zmierzają do zaspokojenia podstawowych potrzeb związanych z egzystencją rodziny." Ponadto odniósł się do zarzutu przedstawionego w pkt 3 petitum i podkreślił, że Sąd I instancji nie podał żadnych argumentów przemawiających za odmową przyznania skarżącym żądanej sumy pieniężnej i nie odniósł się do wniosków skarżących szerzej niż poprzez stwierdzenie, że nie uznaje go za przekonywujący. Sąd w tej części uzasadnienia nie poczynił żadnych ustaleń związanych ze stanem faktycznym stanowiącym podstawę odmowy, co w ocenie skarżących uniemożliwia skuteczną kontrolę instancyjną orzeczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu tej sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej, które są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w niej podstawami. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. mogą nimi być: (1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub (2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające z przywołanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.

Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, iż nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.

Wniesiona skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na drugiej z podstaw wyszczególnionych w art. 174 p.p.s.a., tj. na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, a swym zakresem obejmowała jedynie pkt 2 i 3 zaskarżonego wyroku, tj. rozstrzygnięcia w przedmiocie, odpowiednio, wymierzenia Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Gdańsku grzywny w wysokości 500 złotych oraz oddalenia wniosku skarżących o przyznaniu im od organu sumy pieniężnej.

Od razu należy zauważyć, że autor skargi kasacyjnej w żaden sposób nie wyjaśnił powodów zaskarżenia rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2 wyroku Sądu I instancji – o wymierzeniu organowi grzywny. W szczególności nie uzasadnił, w czym upatruje wadliwości tego rozstrzygnięcia, ani nie sformułował pod jego adresem żadnych zarzutów (wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej zostały skierowane w istocie przeciwko rozstrzygnięciu z pkt 3 – o oddaleniu żądania sumy pieniężnej). Wobec tego należy stwierdzić, że skarga kasacyjna w części dotyczącej pkt 2 zaskarżonego wyroku nie poddaje się weryfikacji sądowej, i już z tego powodu nie może odnieść zamierzonego przez jej autora skutku w tej części.

Przechodząc do zarzutów dotyczących nieprzyznania przez Sąd I instancji skarżącym wnioskowanej sumy pieniężnej od organu, należy wskazać w pierwszej kolejności, że podstawę prawną tego wniosku stanowił art. 149 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym: "Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6". Jak widać, suma pieniężna, o której mowa w cytowanym przepisie, jest jednym z dwóch alternatywnych środków o charakterze finansowym, które mogą być orzeczone w razie uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Decyzja o ich zastosowaniu, w tym wybór konkretnego środka (grzywna, suma pieniężna albo oba te środki łącznie) należy do sądu (por. wyroki NSA: z 08.02.2017 r., I OSK 1314/16; z 11.04.2017 r., I OSK 1506/16; z 11.07.2017 r., II OSK 879/17 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie "CBOSA"). Zatem zasądzenie na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej od organu – podobnie jak i nałożenie na organ grzywny – jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu (zob. wyrok NSA z 03.02.2017 r., II GSK 1695/16, CBOSA). O ile jednak grzywna pełni przede wszystkim funkcję represyjną i prewencyjną (dyscyplinującą), o tyle w przypadku sumy pieniężnej – choć wskazane funkcje też zachowują swe znaczenie – to na plan pierwszy wysuwa się funkcja kompensacyjna. Chodzi mianowicie o zrekompensowanie, przynajmniej w pewnej mierze, uszczerbku (krzywdy, straty, itd.), jakiego doznał skarżący na skutek bezczynności lub przewlekłego działania organu administracji. W zapadłym w tej sprawie postanowieniu z 19 lipca 2016 r., sygn. akt I OZ 705/16, Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie stwierdził, że sumy pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a. stanowi "szczególnego rodzaju zadośćuczynienie za stan bezczynności organu". W związku z tym nie ulega wątpliwości, że wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym skarżący powinien nawiązać do krzywdy wywołanej bezczynnością lub przewlekłością postępowania. Aktywność sądu jest w takiej sytuacji uwarunkowana wskazaną argumentacją. Oceny tej nie zmienia przewidziana w art. 149 § 2 p.p.s.a. możliwość przyznania przez sąd sumy pieniężnej z urzędu. Ograniczając się w tym zakresie do procesowego aspektu tego zagadnienia stwierdzić należy, że sąd rozpoznający skargę na bezczynność lub przewlekłość powinien podjąć czynności wyjaśniające, odnoszące się do ewentualnego przyznania sumy pieniężnej, jeśli istnienie takich okoliczności wynika z uzasadnienia skargi lub wniosku wyartykułowanego przed rozpoznaniem skargi, a przyznanie tej sumy jest uzasadnione względami materialnoprawnymi (por. wyroki NSA: z 08.02.2017 r., I OSK 1313/16; z 16.05.2017 r., I OSK 2934/16; z 07.09.2017 r., I OSK 798/17 – dostępne w CBOSA).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że z treści skargi – zawierającej jednozdaniowy wniosek o przyznanie "odszkodowania w oparciu o przepisy znowelizowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – nie wynikało, aby skarżący kasacyjnie doznali w związku z bezczynnością organu krzywdy, którą należałoby zrekompensować. Co więcej, tak sformułowany wniosek stwarzał nawet trudności w ustaleniu, co jest przedmiotem zgłoszonego żądania – czy przyznanie sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., czy innego rodzaju rekompensaty pieniężnej, względnie odszkodowania o charakterze cywilnoprawnym – na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w zapadłym w tej sprawie postanowieniu o sygn. akt I OZ 705/16 i nakazał wyjaśnienie tej kwestii. W rezultacie pismem procesowym z 22 sierpnia 2016 r. pełnomocnik skarżących wniósł o przyznanie na ich rzecz sumy pieniężnej w kwocie 19.498,90 zł. Jednak również w tym piśmie – mimo iż sporządzonym przez zawodowego pełnomocnika – nie zostało wskazane ani uprawdopodobnione, wyrównania jakiego to uszczerbku dochodzą tą drogą skarżący.

W tej sytuacji przedstawienie dopiero w skardze kasacyjnej uzasadnienia dla wniosku o przyznanie sumy pieniężnej złożonego w postępowaniu przed Sądem I instancji należy uznać za działanie spóźnione. Bez wpływu na taką ocenę pozostaje fakt, że w uzasadnieniu tym autor skargi kasacyjnej powołał się na stwierdzenie zawarte we wcześniejszym piśmie skarżących (sporządzonym w dniu [...] listopada 2015 r., tj. już po wydaniu przez SKO "zaległych" decyzji), że: "bezczynność ta pozostawiła rodzinę bez środków finansowych, które nie zapewniały nawet minimum egzystencji do przeżycia w tym osób chorych niepełnosprawnych" – a to z następujących względów. Po pierwsze, cytowane stwierdzenie pochodzi z pisma sporządzonego przed formalnym wystąpieniem przez pełnomocnika skarżących z wnioskiem o przyznanie sumy pieniężnej (co nastąpiło dopiero pismem procesowym z [...] sierpnia 2016 r.), i nie zostało w tym wniosku powtórzone, a więc nie sposób traktować tego stwierdzenia jako uzasadnienia dla żądania przyznania sumy pieniężnej. Tym bardziej, że z treści cytowanego pisma skarżących z [...] listopada 2015 r. jasno wynika, iż powołane stwierdzenie miało służyć tylko wykazaniu, że skarżona bezczynność SKO miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (cytowany fragment w pełnym rozwinięciu brzmiał bowiem następująco: "Również bezczynność SKO w rozpatrywaniu tych spraw miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa zwłaszcza, że bezczynność ta pozostawiła rodzinę bez środków finansowych, które nie zapewniały nawet minimum egzystencji do przeżycia w tym osób chorych niepełnosprawnych"). Po drugie, stwierdzenie to, już przez swą nadmierną ogólnikowość oraz brak uprawdopodobnienia podnoszonych okoliczności, nie poddawało się weryfikacji sądowej.

W świetle wcześniejszych uwag, wobec braku należytego uzasadnienia wniosku skarżących o przyznanie sumy pieniężnej w postępowaniu przed Sądem I instancji, jako całkowicie bezpodstawne należy uznać oczekiwanie skarżących kasacyjnie, że Sąd ten – niejako "w ich zastępstwie" – powinien poszukiwać uzasadnienia dla tego wniosku, w szczególności w drodze "ustalenia faktów powszechnie znanych" oraz "przy prawidłowym zastosowaniu zasad doświadczenia życiowego". Oparty na takim błędnym przekonaniu zarzut z pkt 2 petitum skargi kasacyjnej – naruszenia art. 141 § 1 w zw. z art. 106 § 4 p.p.s.a. – już z tego względu należało uznać za niezasadny. Poza tym nie sposób przyjąć, że "fakt powszechnie znany" w rozumieniu art. 106 § 4 p.p.s.a. mogła stanowić okoliczność, iż – jak twierdzi autor skargi kasacyjnej – "skarżący doznali negatywnych odczuć psychicznych i moralnych wywołanych bezczynnością organu takich jak strach i poczucie krzywdy". Wszak faktami powszechnie znanymi są tylko takie fakty, o których istnieniu każdy wie lub może się dowiedzieć ze źródeł powszechnie dostępnych, np. fakty historyczne, fakty przyrodnicze itp. (zob. B. Dauter [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Postępowanie przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, uw. 26 do art. 106). Do tej kategorii faktów nie sposób zaliczyć wiedzy o stanie emocjonalnym lub przeżyciach poszczególnych osób prywatnych.

Podobnie za chybiony należało uznać zarzut z pkt 3 petitum skargi kasacyjnej – naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieprzedstawienie w uzasadnieniu wyroku pełnego stanowiska co do stanu faktycznego, który Sąd przyjął za podstawę oddalenia wniosku o przyznanie od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej. Wprawdzie uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest w tym zakresie rzeczywiście dość lakoniczne, jednakże skarżący kasacyjnie nie wykazali, iżby uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności uszło uwagi autora skargi kasacyjnej, iż ów relewantny w tej sprawie "całokształt okoliczności faktycznych związanych z sytuacją materialną i życiową skarżących" – na który ogólnie powołał się Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – został wcześniej dość szczegółowo przedstawiony w znajdującym się w aktach sądowych sprawy piśmie procesowym SKO z [...] września 2016 r. (k. 157–158). Z przytoczonych w tym piśmie ustaleń organu wynika zaś, że w okresie postępowania odwoławczego skarżący nie ponieśli skutków bezczynności organu w zakresie dochodów budżetu gospodarstwa domowego. Czteroosobowa rodzina T. utrzymywała się bowiem ze świadczenia pielęgnacyjnego, renty socjalnej, zasiłków pielęgnacyjnych i dodatku mieszkaniowego, zaś wysokość tych świadczeń przekraczała kwotę kryterium dochodowego ustalonego w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Rodzina otrzymała w grudniu 2014 r. kwotę zaległego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości ponad 32.400 zł z zaległym dodatkiem z pomocy rządowej w kwocie 600 zł, zaś w marcu 2015 r. kwotę 2400 zł zaległych świadczeń z pomocy rządowej dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne, a w kwietniu 2015 r. – 800 zł także z tego tytułu. Nadto otrzymywała także już na bieżąco ww. świadczenia. Jednorazowe wypłaty zaległych świadczeń były na tyle wysokie, aby rodzina mogła swobodnie zaspokoić swoje potrzeby bytowe. Tym samym wydanie przez SKO decyzji w sprawie zasiłku okresowego i celowego nie wpłynęłoby w jakikolwiek sposób na poprawę sytuacji materialnej rodziny, w szczególności, gdy uzyskiwany dochód bieżący przekraczał kwoty kryterium dochodowego, stanowiącego podstawową przesłankę przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. SKO podkreśliło także, iż o fakcie uzyskania jednorazowych wysokich wypłat pieniężnych oraz przyznania prawa z mocą wsteczną do świadczenia pielęgnacyjnego z dodatkami z pomocy rządowej skarżący nie informowali organu, a SKO dowiedziało się o tym dopiero z akt kolejnych spraw wszczętych z odwołań skarżących.

W świetle powyższych wyjaśnień organu – niezakwestionowanych przez stronę skarżącą – jako w pełni zasadne należy ocenić stanowisko Sądu I instancji o braku skutków stwierdzonej bezczynności organu, które wymagałyby zrekompensowania przez przyznanie skarżącym jakiejkolwiek sumy pieniężnej. W szczególności mocno przesadzone i niewiarygodne są twierdzenia pełnomocnika, jakoby skarżący kasacyjnie na skutek owej bezczynności organu doznali "szkody o charakterze moralnym i psychicznym". Skoro zaś, jak z powyższego wynika, brak było materialnych podstaw do przyznania skarżącym wnioskowanej sumy pieniężnej, to odmawiając przyznania tej sumy, Sąd I instancji nie dopuścił się, zarzucanego w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej, naruszenia art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a.

Mając wszystko to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, i jako taka podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżących kasacyjnie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast koszty nieopłaconej pomocy prawnej poniesione przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, należne od Skarbu Państwa, przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258–art. 261 p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącego winien zatem złożyć Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku stosowny wniosek wraz z wymaganym oświadczeniem dotyczącym nieopłacenia poniesionych kosztów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może wniosku zawartego w skardze kasacyjnej przekazać Sądowi pierwszej instancji.