Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 626/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Elżbieta Stebnicka Sędziowie NSA Małgorzata Borowiec Małgorzata Pocztarek (spr.) Protokolant Justyna Nawrocka po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1127/05 w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz A. M. kwotę 280 zł (dwieście osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 stycznia

2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1127/05, po rozpoznaniu skargi K. G. wniesionej na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...]

nr [...] w przedmiocie reformy rolnej, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej i drugiej instancji, orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku oraz zasądził od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz K. G. kwotę 310 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że decyzją z dnia [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...], stwierdzającą nieważność decyzji Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 29 maja 1961 r., w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gospodarstwa nadanego dokumentem z dnia 15 grudnia 1947 r. nr 1321, wydanym na rzecz S. Ś. w zakresie dotyczącym części działki nr 98, pokrywającej się z częścią działki nr 55 z projektu wymiany gruntów w gromadzie [...].

Wojewoda [...] w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia nadmienił, że wcześniej toczyło się już postępowanie w tej sprawie na wniosek A. M. (następcy prawnego osób, które również zamieszkiwały przedmiotowy budynek folwarczny), któremu Wojewoda [...] odmówił przymiotu strony, a Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej stanowisko to podzielił. Decyzje te Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 stycznia 1997 r., sygn. akt II SA 3079-3080/95 uchylił przesądzając, że A. M. należy uznać za stronę toczącego się w sprawie postępowania oraz zawierając wskazania, co do czynności jakie powinny być podjęte w tym postępowaniu przez rozstrzygające sprawę organy administracji publicznej. Nadto do wniosku o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji z dnia 9 maja 1961 r., przyłączyła się Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w [...].

Decyzją z dnia 6 kwietnia 1998 r. Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji z dnia 29 maja 1961 r. Organ odwoławczy uchylił to rozstrzygnięcie i przekazał sprawę Wojewodzie do ponownego rozpatrzenia, który decyzją z dnia 30 marca 2000 r. ponownie odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. W odwołaniu A. M. twierdził, że sporny budynek folwarczny (czworak) jako obiekt dworski nie mógł być przedmiotem nadania na rzecz parcelanta, jakim był S. Ś.. Z kolei Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna

w [...] twierdziła, że S. Ś. w drodze nadana nie otrzymał gruntu zabudowanego. Decyzją z dnia 20 lutego 2001 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę K. G., następczyni prawnej S. Ś., na rozstrzygnięcie Ministra, przy czym podzielił przekonanie organu odwoławczego, że przeprowadzenie rozprawy przyspieszy postępowanie przez dążenie do uzgodnienia interesu stron oraz, że wyjaśnienie sprawy wymaga udziału świadków. Nadto Sąd podkreślił, że przeprowadzenie rozprawy stanowić będzie znaczną część postępowania wyjaśniającego, wykraczającą poza ramy postępowania uzupełniającego, przewidzianego w art. 136 kpa, co uzasadniało uchylenie przez organ odwoławczy decyzji organu I instancji i przekazania mu sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Wojewoda Wielkopolski związany oceną prawną Sądu w decyzji z dnia [...] stwierdził nieważność decyzji Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 29 maja 1961 r.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, że stosownych ustaleń mógł dokonać bez konieczności przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, bowiem

w jego ocenie rozbieżności w złożonych zeznaniach dotyczyły kwestii kto zamieszkiwał przedmiotowy czworak, stanowiący sporne zabudowanie folwarczne przed 1946 r. i

w tym zakresie zachodziłaby konieczność ponownego przesłuchania świadków. Natomiast okoliczność ta nie ma istotnego znaczenia w sprawie, nie wymagała wyjaśnienia, bowiem NSA w swym wyroku z 1997 r. polecił wyjaśnienie stanu spornej nieruchomości dopiero od dnia wydania dokumentu nadania ziemi S. Ś. z 1947 r. Mając to na względzie Wojewoda wskazał, że nieruchomość zapisana w księdze wieczystej [...] dobra rycerskie tom I została rozparcelowana w oparciu o przepisy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Sporny budynek (czworak) natomiast posadowiony był na działce IX a, o pow. 0,4 ha, którą m.in. obejmował dokument nadania ziemi S. Ś. z dnia 15 grudnia 1947 r., stąd zdaniem Wojewody został on nadany temu parcelantowi, mimo iż w wykazie rozrachunkowym nabywców rozparcelowanego majątku [...] nie uwzględniono wartości tego budynku. Wojewoda ustalił, że już wcześniej w budynku tym za zgodą byłego właściciela zamieszkiwały 4 rodziny pracujące w majątku, w tym m.in. Ś. i M.

Jednocześnie Wojewoda wskazał, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] orzeczeniem z dnia 27 marca 1958 r., na wniosek Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w [...] z dnia 10 lutego 1958 r., w którym wystąpiła o przekazanie jej w bezpłatne użytkowanie m.in. resztówki z zabudowaniami pochodzącej

z rozparcelowanego majątku [...], wskazując m.in. na działkę 55 zabudowaną spornym czworakiem, pokrywającą się częściowo z działką IX a, nadaną S. Ś. przekazało w zarząd i użytkowanie Spółdzielni tę resztówkę wraz z działką o nr 55. Dopiero później wydana została decyzja Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 29 maja 1961 r. w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gospodarstwa nadanego dokumentem z dnia 15 grudnia 1947 r. S. Ś. Przy szacunku nie uwzględniono jednak wartości przedmiotowego budynku, a jedynie wartość gruntu zabudowanego, na którym był posadowiony.

Wojewoda powołując się na stanowisko konserwatora zabytków, podzielił przekonanie skarżących, że przedmiotowy czworak, przeznaczony do zamieszkiwania przez osoby zatrudnione w majątku miał charakter zabudowania dworskiego, stanowił bowiem zabudowanie folwarczne i jako taki nie mógł być przeznaczony do parcelacji

(§ 44 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego do dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej). Ponadto nie byłoby zgodne z celami reformy rolnej nadanie parcelantowi na własność budynku, w którym, zgodnie z ówczesnymi standardami, mogły zamieszkiwać cztery rodziny. Zdaniem Wojewody decyzja Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 29 maja 1961 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Powołując się na dotychczas zapadłe w tej sprawie orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewoda zaznaczył, że decyzja z 27 marca 1958 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], przekazująca w zarząd i użytkowanie Spółdzielni resztówkę wraz z działką o nr 55 poprzedzała decyzję Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 29 maja 1961 r., które to rozstrzygnięcie dopiero przeniosło na niego własność nieruchomości wyszczególnionych w akcie nadania. Stąd niedopuszczalne było wydanie decyzji w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gospodarstwa, co do gruntu, wobec którego osobie trzeciej (Spółdzielni) przysługiwało prawo użytkowania.

W odwołaniu od decyzji K. G. podniosła, że jej ojcu nadano działkę IX a oznaczoną w 1961 r. – nr 98, w 1962r. – nr 71, a od 1971r. nosiła nr 74, natomiast w żadnych rejestrach nie wystąpiła działka nr 55 przekazana RSP, zatem w świetle przepisów kc nieruchomość ta nie istniała, że decyzja z 27 marca 1958 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], przekazująca w zarząd i użytkowanie Spółdzielni resztówkę nie określała nr działek wchodzących w skład przekazywanej nieruchomości, a wycena budynków i przynależności sporządzona przez PZU w [...] wymienia tylko zabudowania dworskie - pałac, chlewnie oraz park i sad, zarzuciła Wojewodzie niedokonanie oceny tych faktów, zwłaszcza wobec wydania przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] decyzji z dnia 18 stycznia 1968 r. przekazującej w zarząd RSP [...] grunty rolne na terenie tej wsi, w tym działki nr 97 i 99, ale nie przedmiotową działkę o nr 98, a także zakwestionowała brak rozróżnienia przez Wojewodę zabytków folwarcznych i zabytków dworskich. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpoznaniu odwołania K. G. utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję Wojewody [...] z dnia [...]. Organ stwierdził, że istniały podstawy do stwierdzenia nieważności, we wskazanej części, decyzji Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady

Narodowej w [...] z dnia 29 maja 1961 r. Podstaw stwierdzenia nieważności Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi upatrywał w fakcie uznania przez konserwatora zabytków przedmiotowego czworaka, stanowiącego zabudowanie folwarczne za budynek dworski, który w myśl § 44 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego do dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, jako zabudowanie dworskie nie podlegał podziałowi. Nadto organ odwoławczy powtórzył za Wojewodą, że skoro budynek ten był zamieszkały przez kilka rodzin, to nadanie go parcelantowi byłoby sprzeczne z celami reformy rolnej wyrażonymi w dekrecie.

Przedmiotowa decyzja stała się przedmiotem skargi K. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze skarżąca zarzuciła organowi nieprzeprowadzenie żadnego postępowania w sprawie oraz nieustosunkowanie się do zarzutów podniesionych w odwołaniu. Podniosła, że działka nr 55 nigdy nie stanowiła nieruchomości w rozumieniu kc, bowiem nie była nigdy ujawniona w rejestrze ewidencji gruntów ani w księdze wieczystej. Ponadto zarzuciła organom dokonanie błędnej kwalifikacji zabudowań folwarcznych jako dworskie.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę A. M. wniósł o jej oddalenie. Zaznaczył, że przedmiotowy budynek wraz z nieruchomością gruntową wchodził w skład wydzielonych resztówek stanowiących własność Skarbu Państwa, a kapitalny remont i przebudowę budynku dokonała RSP [...] w 1957 r. z udziałem poszczególnych mieszkańców.

Prokuratura Okręgowa w [...], która zgłosiła swój udział w niniejszym postępowaniu wniosła o oddalenie skargi. Stwierdziła, że w myśl § 44 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego do dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej nie podlegały podziałowi zabudowania dworskie, a zatem wydanie na podstawie § 38 tego rozporządzenia decyzji w przedmiocie szacunku i klasyfikacji obejmującej takie nieruchomości powinno być uznane za rażące naruszenie prawa, tj. § 44 pkt 3 tego rozporządzenia. Nadto Prokuratura zauważyła, że to Wojewódzki Konserwator Zabytków, a więc organ posiadający specjalistyczną wiedzę z tego zakresu, w oparciu

o istniejące dokumenty uznał przedmiotowy czworak za zabudowanie dworskie, brak jest zatem podstaw do zakwestionowania tej oceny.

W powołanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej podniesione i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej Ppsa) uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej i drugiej instancji.

Sąd zaznaczył, że ponownie rozpoznając sprawę - w której uprzednio kilkakrotnie wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny - związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 153 Ppsa, a organy rozstrzygające obu instancji zobowiązane były do zastosowania zarówno oceny prawnej, jak i wskazań co do dalszego postępowania, zawartych

w wyrokach NSA z dnia 23 stycznia 1997 r., sygn. akt II SA 3079-3080/95 oraz z dnia 11 czerwca 2002 r. sygn. akt II SA 1023/01.

Sąd przede wszystkim zauważył, że Naczelny Sąd Administracyjny już w wyroku z dnia 23 stycznia 1997 r., sygn. akt II SA 3079-3080/95 wyraził pogląd, iż dokument nadania ziemi wydany na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej nie przenosił własności nieruchomości na rzecz nabywcy i nie stanowił podstawy wpisania go do ksiąg wieczystych jako właściciela.

W ocenie NSA zastosowanie znajdował art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 24 sierpnia 1945 r.

o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej, który stanowił, że akt nadania dopiero z odpisem wykonalnej decyzji właściwej władzy w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gruntów otrzymanych przez nowonabywcę nieruchomości ziemskiej stanowił tytuł do wpisania na rzecz nabywcy

w księdze hipotecznej (gruntowej) prawa własności nadanej działki. NSA stwierdził, że

z samego dokumentu nadania ziemi nie można wywodzić tytułu własności do konkretnej nieruchomości i skutków prawnych, jakie wywołał ten dokument w sferze własności spornej nieruchomości budynkowej. Sąd podkreślił wówczas, że dopiero wykonalna decyzja w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gospodarstwa nadanego

w wykonaniu reformy rolnej stanowiła podstawę dokonania wpisu prawa własności

w księdze wieczystej.

Sąd pierwszej instancji podniósł, że pogląd wyrażony przez NSA w wyroku z dnia 23 stycznia 1997 r. wiąże w niniejszej sprawie i z tego względu stanowisko skarżącej w przedmiocie odmiennej oceny skutków, jakie wywołał akt nadania jej ojcu w 1947 r. spornej działki nie mógł być uwzględniony.

Podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 stycznia 1997 r., wbrew zastrzeżeniom skarżącej przesądził, że A. M. w sposób wystarczający wykazał swój interes prawny w podważaniu kwestionowanej decyzji z dnia 29 maja 1961 r.

Mając na uwadze fakt przekazania decyzją z 27 marca 1958 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] w zarząd i użytkowanie Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej [...] resztówki - NSA w wyroku z 1997 r. nałożył na organy rozpoznające sprawę obowiązek wyjaśnienia czy przedmiotem przekazania był również sporny budynek mieszkalny wraz z siedliskiem i dlaczego nieruchomością tą dysponował Skarb Państwa, skoro jak twierdzą organy administracyjne, miała być ona nadana S. Ś.

Jednocześnie NSA zalecił, aby wyjaśniając tę kwestię organy administracji publicznej miały na uwadze wszystkie przepisy prawa, obowiązujące w okresie od wydania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej do wydania kwestionowanej decyzji z dnia 29 maja 1961 r., a dotyczących spraw związanych z reformą rolną. W tym w szczególności wskazał na dekret Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.

NSA zalecił także wyjaśnienie, jakie wzajemne stosunki prawne łączyły ówczesne strony, a mianowicie Ś., M., Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną i Skarb Państwa, w okresie po wejściu w życie dekretu PKWN

o przeprowadzeniu reformy rolnej do czasu wydania kwestionowanej decyzji z dnia 29 maja 1961 r., odnośnie spornej nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, w którym zamieszkiwały 4 rodziny.

Mając na uwadze bardzo skomplikowany stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 czerwca 2002 r., sygn. akt II SA 1023/01 uznał za prawidłowe rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

z dnia 20 lutego 2001 r., który uchylił decyzję organu I instancji w całości i sprawę przekazał mu do ponownego rozpatrzenia. NSA stwierdził wówczas, że sprawa wymaga dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego, zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 7, 8, 9 i 10 kpa. Przy czym NSA, odwołując się do spoczywającego na organie administracji publicznej obowiązku wszechstronnego zbadania sprawy, tak pod względem faktycznym, jak i prawnym zauważył, że realizowany on winien być

w myśl art. 77 § 1 kpa, poprzez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Tym samym wskazał, że jednym ze sposobów dokonania istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń jest przeprowadzenie, w ramach postępowania wyjaśniającego, rozprawy administracyjnej, na którą to konieczność zwrócił uwagę Minister, uchylając decyzję organu I instancji.

NSA wskazał wówczas na treść art. 89 § 2 kpa, zobowiązującego organ do przeprowadzenia rozprawy, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne do wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków. Jednocześnie podkreślił, że błędna ocena sytuacji uregulowanych w tym przepisie będzie skutkowała naruszeniem przepisów prawa procesowego przez organ orzekający.

Mając na względzie wskazane okoliczności NSA uznał rozstrzygnięcie Ministra za odpowiadające prawu stwierdził, bowiem że przeprowadzenie rozprawy przyspieszy postępowanie i stanowić będzie znaczną część postępowania wyjaśniającego, wykraczającą poza ramy postępowania uzupełniającego, przewidzianego w art. 136 kpa. Z tego względu przyjął, że kontrolowana decyzja kasacyjna organu naczelnego nie narusza art. 138 § 2 kpa.

Powołując się na powyższe sąd pierwszej instancji stwierdził zatem, że Wojewoda Wielkopolski związany był tak oceną prawną zawartą w przytoczonych orzeczeniach NSA wydanych w niniejszej sprawie, jak i wskazaniami zawartymi w obu tych wyrokach, a w szczególności zaleceniem przeprowadzenia rozprawy administracyjnej.

Od jej przeprowadzenia organ I instancji jednak odstąpił uznając, że nie zachodziła potrzeba przesłuchiwania świadków, a przesłuchania przeprowadzone uprzednio odbyły się w takich warunkach jak na rozprawie. Wojewoda zaprezentował także pogląd, że mimo, iż niewątpliwie występują strony o spornych interesach, to brak jest podstaw by sądzić, że ich ewentualne uzgodnienie mogłoby mieć wpływ na wynik niniejszego postępowania. Ponadto zauważył, że sprawa toczy się od 10 lat, strony miały możliwość wielokrotnego wypowiadania się i zajmowania stanowisk.

Sąd Wojewódzki poglądu Wojewody [...] nie zaakceptował, bowiem w dalszym ciągu nie zostało wyjaśnionych szereg kwestii pozwalających na ocenę czy zachodzą przesłanki do ewentualnego stwierdzenia nieważności w części kwestionowanej decyzji Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 29 maja 1961 r. W ocenie Sądu sprawie nie znajduje uzasadnienia stwierdzenie, jakoby uzgodnienie spornych interesów stron nie mogło mieć wpływu na wynik niniejszego postępowania. Zdaniem Sądu Wojewoda wbrew wiążącym go zaleceniom NSA nie wyjaśnił sprawy dogłębnie, do czego mogłoby się przyczynić przeprowadzenie rozprawy administracyjnej.

Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie pojawił się wątek całkowicie przemilczany przez Wojewodę, jak i Ministra, a mianowicie fakt, że nieruchomości nadane w 1947 r. S. Ś. przekazane zostały Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w [...] dobrowolnie jako tzw. wkładowe. NSA nałożył wszak na organy rozpoznające sprawę obowiązek wyjaśnienia czy przedmiotem przekazania był również sporny budynek mieszkalny wraz z siedliskiem i dlaczego nieruchomością tą dysponował Skarb Państwa, skoro jak twierdzą organy administracyjne, miała być ona nadana S. Ś.

Jak wynika z pisma RSP w [...] z dnia 10 grudnia 1990 r. skierowanego do Urzędu Rejonowego w [...] H. Ś., poprzedniczka prawna K. G. dopiero 14 września 1990 r. wycofała swoje grunty wkładowe będące w użytkowaniu Spółdzielni na mocy uchwały Walnego Zgromadzenia Członków.

Z pisma tego wynika, że grunty H. Ś. składają się z czterech działek,

w tym działki o nr 74 budowlanej, na której znajduje się chlewik gospodarczy wybudowany przez Spółdzielnię oraz budynek mieszkalny przejęty po majątku ziemskim w [...]. Z pisma tego wynika również, że Spółdzielnia w latach 60-tych wykonała remont kapitalny tego budynku ze środków własnych, a zamieszkiwany jest on przez cztery rodziny, z czego trzy poza H. Ś. nadal pozostają tzw. członkami wkładowymi tej Spółdzielni.

W ocenie Sądu okoliczności te winny być dokładnie wyjaśnione przez Wojewodę, tak by można było ustalić, czy przeprowadzenie przez Spółdzielnię wspomnianego przez strony remontu owego budynku nie wynikało właśnie z przytoczonego faktu.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji rozprawa administracyjna mogłaby także przyczynić się do wyjaśnienia, na jakich zasadach w dalszym ciągu po 1961 r. zamieszkiwały w tym budynku cztery spokrewnione rodziny, czy działo się to za zgodą S. Ś..

Ponadto Sąd zauważył, że wbrew zaleceniu zawartemu w wyroku NSA z dnia 23 stycznia 1997 r., sygn. akt II SA 3079-3080/95, Wojewoda [...] nie rozważył jakie znaczenie w toczącym się postępowaniu mogą mieć przepisy m.in. dekretu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. Z treści art. 2 tego dekretu wynika generalna zasada, że nadaniu nie podlegają resztówki pozostałe po przeprowadzeniu reformy rolnej. Jednakże przewidziano wyjątek - Starosta mógł zezwolić na nadanie na własność resztówki lub jej części, jeśli uzna ją za zbędna dla gospodarki uspołecznionej. Zdaniem Sądu Wojewoda nie dokonał oceny dokumentacji zawartej w aktach sprawy pod tym kątem.

Jednocześnie Sąd nie podzielił przekonania organów obu instancji, że ów czworak stanowiący zabudowanie folwarczne, automatycznie stanowił zabudowanie dworskie, które nie mogło podlegać podziałowi w myśl przepisów rozporządzenia

w sprawie wykonania przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Postawienie takiej tezy i stworzenie z niej podstawy stwierdzenia nieważności, we wskazanej części, kwestionowanej decyzji w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gospodarstwa nadanego, wymaga pogłębienia tego stanowiska i oczywistego wykazania, że to zabudowanie folwarczne z racji na charakter dworu i oczywisty jego związek funkcjonalny z folwarkiem stanowi jednocześnie zabudowanie dworskie. Wniosek taki nie wynika w sposób oczywisty ze stanowiska Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...]. Na marginesie należy dodatkowo zauważyć, że przytoczony argument był już w tym postępowaniu podnoszony przez A. M. i znany składowi NSA orzekającemu w 2002 r. Sąd ten jednakże doszedł do przekonania, że wówczas wydana decyzja reformatoryjna Ministra odpowiada prawu, gdyż do prawidłowego wyjaśnienia sprawy konieczne jest przeprowadzenie rozprawy, co przyspieszy postępowanie i stanowić będzie znaczną część postępowania wyjaśniającego, wykraczającą poza ramy postępowania uzupełniającego, przewidzianego w art. 136 kpa.

Ponadto Sąd podkreślił, że wskazane uchybienia decyzji organu I instancji odnoszą się jednocześnie do zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy wbrew nakazowi wynikającemu z art. 15 kpa nie rozpoznał ponownie sprawy w jej całokształcie. Ograniczył się jedynie do powtórzenia za Wojewodą, że czworak ów stanowiąc zabudowanie folwarczne, jednocześnie stanowił zabudowanie dworskie oraz do stwierdzenia, iż przekazanie gruntu pod tym budynkiem zamieszkałym przez cztery rodziny parcelantowi nie mogło być uznane za realizację celów reformy rolnej.

W lakonicznym uzasadnieniu swej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie odniósł się w ogóle do tego, czy Wojewoda wypełnił wskazania, co do dalszego postępowania, wynikające z powołanych wyroków NSA wydanych w tej sprawie. W szczególności czy istniały podstawy do odstąpienia od przeprowadzenia rozprawy administracyjnej.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł A. M. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1) błędne zastosowanie art. 141 § 4 zd. 2 i art. 153 Ppsa poprzez niepoinformowanie organu administracyjnego, które dokładnie okoliczności ma wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznawaniu sprawy,

2) błędne zastosowanie art. 141 § 4 zd. 2 i art. 153 Ppsa poprzez nakazanie organowi administracyjnemu przeprowadzenie postępowania w zakresie, który został już dostatecznie wyjaśniony,

3) błędne zastosowanie art. 141 § 4 zd. 2 i art. 153 Ppsa poprzez nakazanie organowi administracyjnemu przeprowadzenie postępowania w zakresie, którego rozpoznanie nie jest niezbędne do załatwienia sprawy,

4) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa poprzez jego zastosowanie na podstawie błędnego wniosku, że organ administracyjny bezzasadnie uznał dowód

z dokumentu urzędowego, podczas gdy taki dowód nie mógł być przez organ zakwestionowany (art. 76 § 1 kpa),

5) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa poprzez jego zastosowanie na podstawie błędnego wniosku, że organ administracyjny naruszył przepisy o gromadzeniu i swobodnej ocenie dowodów (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa) i w sposób dowolny dał wiarę dowodowi z opinii Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków,

6) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa poprzez jego zastosowanie na podstawie błędnego wniosku, że organ administracyjny naruszył przepisy o domniemaniu faktycznym (art. 81 kpa) i w sposób niewłaściwy na podstawie faktu, że sporny budynek był elementem kompleksu dworskiego uznał za ustalone, że był on zabudowaniem dworskim,

7) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa poprzez jego zastosowanie na podstawie błędnego wniosku, że organ administracyjny naruszając art. 7 i art. 77 § 1 kpa nie zebrał i nie rozpatrzył całego możliwego do zebrania materiału dowodowego na okoliczność ustalenia faktu, że sporny budynek był zabudowaniem dworskim,

8) naruszenie art. 106 § 3 Ppsa poprzez jego nie zastosowanie - nie dopuszczenie z urzędu dowodu z dokumentu - dawnych map urzędowych dotyczących zabudowań dworskich w [...], celem stwierdzenia czy sporny budynek był częścią kompleksu dworskiego,

9) naruszenie art. 106 § 3 Ppsa poprzez jego nie zastosowanie - nie dopuszczenie z urzędu dowodu z dokumentu - ksiąg wieczystych dotyczących zabudowań dworskich w [..], celem stwierdzenia czy sporny budynek był w przeszłości częścią kompleksu dworskiego,

10) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa poprzez jego zastosowanie na podstawie błędnego założenia, że organ administracyjny naruszył przepisu o wyznaczeniu rozprawy (art. 89 § 2 kpa) i że takie naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy,

11) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa poprzez jego zastosowanie na podstawie błędnego założenia, że organ administracyjny II instancji nie rozpoznał sprawy w jej całokształcie i tym samym nie wywiązał się z obowiązku płynącego z art. 15 kpa oraz, że to (rzekome) naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

12) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa poprzez jego zastosowanie na podstawie błędnego założenia, że organ administracyjny II instancji miał obowiązek odnieść się w uzasadnieniu swojej decyzji do tego, czy organ I instancji wypełnił postanowienia co do dalszego postępowania wyrażone w wyrokach NSA, podczas gdy z art. 107 § 1 i § 3 kpa obowiązek taki nie wynika, oraz że to naruszenie procedury mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

13) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa poprzez jego zastosowanie na podstawie błędnego założenia, że organy administracyjne były związane wyrokiem NSA z dnia 11 czerwca 2002 r. w zakresie kwalifikacji budynku jako zabudowania dworskiego, podczas gdy NSA w swoim wyroku z 11 czerwca 2002 r. nie wyraził takiej oceny prawnej,

14) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa poprzez jego zastosowanie na podstawie błędnego założenia, że organy administracyjne miały obowiązek kontynuować wyjaśnianie stanu faktycznego sprawy, pomimo że wyjaśniły go w sposób dostateczny do jej załatwienia, a interes społeczny oraz słuszny interes stron nakazywały zakończyć postępowanie na tym etapie (art. 7 kpa),

15) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa poprzez jego zastosowanie na podstawie bezzasadnego założenia, że organy administracyjne miały obowiązek kontynuować wyjaśnianie sprawy, pomimo że wyjaśniły go w sposób dostateczny do jej załatwienia, a dalsze jej wyjaśnianie byłoby sprzeczne z art. 8 kpa,

16) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa poprzez jego zastosowanie na podstawie błędnego wniosku, że wymienione przez sąd I - instancji naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podczas gdy decyzje o tożsamej treści i tak należało by wydać, w konsekwencji stwierdzenia, że przy wydaniu decyzji z 1961 r. nie przeprowadzono należytego oszacowania nieruchomości,

17) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa poprzez jego zastosowanie na podstawie błędnego założenia, że wymienione przez sąd I instancji naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podczas gdy decyzje o tożsamej treści i tak należało by wydać, w konsekwencji stwierdzenia, że przydzielenie przy parcelacji gruntu z budynkiem jednej rodzinie było sprzeczne z celami reformy rolnej,

18) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa poprzez jego zastosowanie na podstawie błędnego założenia, że wymienione przez sąd I instancji naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podczas gdy decyzje o tożsamej treści i tak należało by wydać, w konsekwencji stwierdzenia, że przydzielenie gruntu z budynkiem, podczas gdy osobie trzeciej przysługiwało do nieruchomości prawo użytkowania, nie było dopuszczalne,

19) błędne zastosowanie art. 134 § 1 Ppsa, art. 132 Ppsa oraz

w konsekwencji art. 141 § 4 Ppsa poprzez nierozpoznanie i nierozstrzygniecie kwestii wpływu braku oszacowania budynku na ważność decyzji z 1961 r.,

20) błędne zastosowanie art. 141 § 4 Ppsa - zaniechanie wyjaśnienia w uzasadnieniu, dlaczego zarzut dotyczący braku oszacowania budynku uznano za nietrafny,

21) błędne zastosowanie art. 134 § 1, art. 132 Ppsa oraz w konsekwencji art. 141 § 4 Ppsa poprzez nierozpoznanie i nierozstrzygnięcie kwestii wpływu niezgodności przydziału gruntu z budynkiem jednej rodzinie z celami reformy rolnej na ważność decyzji z 1961 r.,

22) błędne zastosowanie art. 141 § 4 Ppsa - zaniechanie wyjaśnienia w uzasadnieniu, dlaczego zarzut dotyczący kwestii niezgodności przydziału gruntu z budynkiem jednej rodzinie z celami reformy rolnej, uznano za nietrafny,

23) błędne zastosowanie art. 134 § 1, art. 132 P.p.s.a. oraz w konsekwencji art. 141 § 4 Ppsa poprzez nierozpoznanie i nierozstrzygnięcie kwestii wpływu przydziału gruntu z budynkiem - w sytuacji gdy do tej nieruchomości przysługiwało prawo użytkowania osobie trzeciej - na ważność decyzji z 1961 r.,

24) błędne zastosowanie art. 141 § 4 Ppsa - zaniechanie wyjaśnienia w uzasadnieniu, dlaczego zarzut dotyczący kwestii wpływu przydziału gruntu z budynkiem - w sytuacji gdy do tej nieruchomości przysługiwało prawo użytkowania osobie trzeciej - na ważność decyzji z 1961 r., uznano za nie ważny.

25) naruszenie art. 152 Ppsa poprzez jego niezastosowanie pomimo, że istniały ku temu przesłanki.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej A. M. wskazał, że Sąd w swym orzeczeniu nie poinformował organu administracyjnego, które dokładnie okoliczności ma wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznawaniu sprawy. Jego zdaniem kwestie: wkładów gruntowych Pani H. Ś. w spółdzielni, remontu budynku dokonanego przez spółdzielnie oraz przyczyn zamieszkiwania w budynku czterech rodzin nie są istotne dla sprawy i ich dalsze rozpoznawanie opóźni tylko jej załatwienie.

Kwestia tzw. resztówki przekazanej w zarząd i użytkowanie Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej została już dostatecznie wyjaśniona przez organy administracyjne poprzez stwierdzenie, że przydzielona spółdzielni do użytkowania działka nr 55 pokrywa się

w części z działką nr 98, przydzieloną decyzją z 29 maja 1961 r. Panu S. Ś.. Działki te pokrywały się właśnie w części, na której znajdował się sporny budynek. Ten fakt był właśnie jedną z przyczyn unieważnienia decyzji z dnia 29 maja 1961 r.

Zdaniem skarżącego Sąd uchylając zaskarżone decyzje podał niewłaściwą ocenę mocy dowodowej dowodu z opinii Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków dotyczącej kwalifikacji spornego budynku jako zabudowania dworskiego. Autor skargi kasacyjnej stwierdził, że opinia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków ma walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 kpa, a zatem organy administracyjne nie mogły tego dowodu zakwestionować. W konsekwencji organy administracyjne na podstawie m.in. map, opinii Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków i przyznanych przez strony okoliczności faktycznych ustaliły, że sporny budynek od samego początku był elementem kompleksu dworskiego w miejscowości [...].

Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną Sąd rozpoznając sprawę dopuścił się rażącej obrazy art. 106 § 3 Ppsa poprzez niedopuszczenie z urzędu map urzędowych oraz ksiąg wieczystych dotyczących zabudowań dworskich w [...], celem stwierdzenia czy sporny budynek był w przeszłości częścią kompleksu dworskiego.

W zaskarżonej decyzji organ administracyjny trafnie stwierdził, że w sprawie nie było konieczności wyznaczenia rozprawy, albowiem nie zachodziła konieczność przesłuchania świadków oraz nie było możliwości uzgodnienia przez strony ich interesów. Ponadto na rozprawie nie byłoby możliwości przesłuchać ewentualnych świadków dobrze pamiętających okoliczności parcelacji, bowiem większość z nich już nie żyje.

Ponadto z treści art. 107 § 1 i § 3 kpa w żadnym razie nie wynika obowiązek ustosunkowania się do wytycznych co do dalszego toku procedowania sformułowanych w poprzednio wydanych w sprawie wyrokach sądów administracyjnych, a zatem w tym zakresie Sąd błędnie zinterpretował powołany przepis.

A. M. wskazał także, że wbrew twierdzeniom Sądu NSA w wyroku

z dnia 11 czerwca 2002 r. nie rozstrzygnął kwestii możliwości zaliczenia budynku do grupy zabudowań dworskich, ani też nie wypowiedział się na temat wpływu ewentualnej pozytywnej kwalifikacji na ważność decyzji z dnia 29 maja 1961 r. W takim zaś stanie rzeczy organy administracyjne mogły dokonać niezależnej oceny tych zagadnień.

Wskazał, że w postępowaniu administracyjnym organy zidentyfikowały cztery rodzaje rażących naruszeń prawa, których dopuścił się organ wydając decyzję z dnia 29 maja 1961 r., tj.: przyznanie gruntu z budynkiem pomimo braku oszacowania budynku; niezgodność przydziału gruntu z budynkiem z celami reformy rolnej; przydział na własność zabudowania dworskiego, które z założenia nie mogły być nikomu przydzielane; przydział gruntu z budynkiem pomimo, że do tej nieruchomości przysługiwało osobie trzeciej wcześniej nabyte prawo użytkowania. Każde z tych naruszeń z osobna mogło stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 kpa. Przyjmując, że stan faktyczny ustalony w sprawie nie był na tyle zupełny, aby orzec o zaistnieniu wszystkich czterech rażących naruszeń prawa, to i tak należało postępowanie administracyjne zakończyć zaraz po stwierdzeniu chociażby jednej z tych podstaw. Nie może budzić wątpliwości stwierdzenie, że zarówno organ I jak i II instancji rozważały kwestię wpływu braku oszacowania budynku w trakcie procesu przyznawania nieruchomości na ważność decyzji Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 29 maja 1961 r. Brak ten został przez oba organy potraktowany jako rażące naruszenie prawa i był jedną z podstaw wydania decyzji o unieważnieniu decyzji z dnia 29 maja 1961 r.

Interpretując zapadły wyrok można wnoszący skargę kasacyjną stwierdził, że zagadnienie dotyczące oszacowania nieruchomości, niezgodności przydziału gruntu

z budynkiem jednej osobie z celami reformy rolnej oraz kwestii związanej z prawem użytkowania spornego gruntu i budynku przysługującym spółdzielni rolnej zostało przez Sąd rozpoznane i orzeczono o nim poprzez uchylenie zaskarżonych decyzji. W takim jednak przypadku istniał po stronie Sądu obowiązek wyjaśnienia tego rozstrzygnięcia. Wyjaśnienia zaś w uzasadnieniu wyroku brak.

Przydzielenie gruntu z budynkiem zamieszkałym przez cztery rodziny tylko jednej bez wątpienia było sprzeczne z celami reformy rolnej. Cele te w sposób jednoznaczny zrekonstruować można m.in. na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W konkluzji skargi kasacyjnej jej autor wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie od skarżącej oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego w kwocie 1 000 zł.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną K. G. wniosła o utrzymanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia

2006 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Przesłanki nieważności postępowania wymienione zostały w § 2 art. 183, a ponieważ w niniejszej sprawie nie występują, Naczelny Sąd Administracyjny przystąpił do oceny zarzutów wskazanych jako podstawa skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna oparta została wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 Ppsa tj. zarzuca naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej zarzuca Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, naruszenie następujących przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi:

- art. 141 § 4 i art. 153 polegające na nieudzielaniu organowi administracji wskazówek co do dalszego postępowania, w sytuacji uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz poprzez nakazanie organowi przeprowadzenia postępowania w zakresie już wyjaśnionym, który nie jest niezbędny do załatwienia sprawy,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit."c" poprzez uznanie, że zgromadzony materiał dowodowy nie był wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności, że organ administracji nie wykonał wytycznych zawartych w uzasadnieniu wcześniejszych wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanych w niniejszej sprawie oraz nieprawidłowym uznaniu, że ewentualne naruszenie przez organ przepisów postępowania mogło mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również bezpodstawnym zakwestionowaniu przez Sąd dowodu z dokumentu urzędowego opinii Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków,

- art. 134 § 1 i art. 132 poprzez niewypowiedzenie się przez Sąd I instancji odnośnie wpływu braku oszacowania budynku na ważność decyzji z 29 maja 1961 r. oraz przydzielenie budynku jednej osobie wbrew celom reformy rolnej,

- art. 152 poprzez jego niezastosowanie w zakresie dopuszczenia przez Sąd dowodu z dawnych map i ksiąg wieczystych w celu stwierdzenia, czy sporny budynek był w przeszłości częścią kompleksu dworskiego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są uzasadnione.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że zasadniczą przyczyną uwzględnienia skargi przez Sąd I instancji było niezastosowanie się przez organy administracji publicznej do wytycznych zawartych w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 1997 r. sygn. II SA 3079-3080/95 oraz z dnia 11 czerwca 2002 r. sygn. II SA 1023/01.

W pierwszym z ww. wyroków Naczelny Sąd Administracyjny kontrolował legalność decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 16 października 1995 r. w przedmiocie odmowy uznania A. M. za stronę postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 29 maja 1962 r. o klasyfikacji i szacunku gospodarstwa nadanego S. Ś. oraz decyzji tegoż Ministra z dnia 12 października 1995 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności ww. aktu nadania ziemi.

Z wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku wynika, że obowiązkiem organu rozpoznającego sprawę ponownie po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny pierwszej z wymienionych decyzji, będzie zbadanie stanu prawnego spornej nieruchomości w dokumentach geodezyjnych, poczynając od wydania aktu nadania ziemi z dnia 15 grudnia 1947 r., aż do chwili obecnej, a w szczególności w dacie wydania decyzji w przedmiocie klasyfikacji i szacunku gospodarstwa rolnego.

Odnosząc przytoczone wyżej wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego do treści uzasadnienia decyzji Wojewody [...] z dnia [...] [...] należy dojść do wniosku, że organ administracji publicznej w zasadzie wykonał zalecenia zawarte w omawianym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Nieodniesienie się przez organ zgodnie z zaleceniem Naczelnego Sądu Administracyjnego do przepisów dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych praw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78 ze zm.) samo w sobie nie stanowi o naruszeniu przez organ art. 153 ustawy Ppsa (zarzut I-III), o ile nie zostanie wykazane przez Sąd, że przepisy tego dekretu miały zastosowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji podjętej na podstawie § 38 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.).

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest jednak rozważań w tym zakresie poza powołaniem przez Sąd art. 2 dekretu, a tym samym nie można opowiedzieć na pytanie, czy niewykonanie w tej części wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego mogło mieć wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c – Ppsa. Trzeba jednocześnie zauważyć, że znaczenie przepisów dekretu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 18 kwietnia 1955 r. dla postępowania toczącego się w rozpoznawanej sprawie powinno być objęte zakresem sądowej kontroli zaskarżonej decyzji. Chodzi tutaj bowiem o akt stosowania prawa materialnego, od obowiązku którego Sąd nie może się zwolnić przerzucając go na organ administracji.

Odnośnie stwierdzonego przez Sąd I instancji naruszenia przez organy administracji publicznej art. 153 Ppsa poprzez niewykonanie wytycznych zawartych w drugim z ww. wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego trzeba stwierdzić, iż ocena ta jest nietrafny, co uzasadnia w całości skargę kasacyjną w tym zakresie (zarzut XIII).

Wspomnianym wyrokiem z dnia 11 czerwca 2002 r. sygn. II SA 1023/01, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę. Stosownie do art. 141 § 4 Ppsa wskazanie co do dalszego toku postępowania powinno zawierać uzasadnienie wyroku uwzględniającego skargę, w wyniku którego sprawa ma być ponownie rozpoznania przez organ administracji.

Ponieważ wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2002 r. nie stanowił wyroku o jakim mowa w przytoczonym przepisie, nie mógł i nie zawierał wytycznych dla organu administracji, do których organ ten z mocy art. 153 Ppsa zobowiązany był się zastosować.

Z wytycznymi takimi w żadnym razie nie może być utożsamiana ocena Naczelnego Sądu Administracyjnego co do legalności poddanej kontroli sądowej decyzji organu odwoławczego, którą uchylono decyzje organu I instancji z zaleceniem uzupełnienia materiału dowodowego poprzez m.in. przeprowadzenie rozprawy administracyjnej.

Nie można skutecznie postawić organowi administracji zarzutu naruszenia art. 153 Ppsa, polegającego na niewykonaniu wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego odnośnie przeprowadzenia przez organ administracji publicznej rozprawy administracyjnej w sytuacji gdy nie pochodzą one od Sądu, lecz od organu administracji publicznej rozpoznającego sprawę jako organu odwoławczego.

Należy mieć na względzie, iż Sąd I instancji uwzględniając skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit."c" Ppsa musi wykazać jakie konkretnie przepisy postępowania naruszył organ administracji oraz, że stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Obowiązkiem Sądu jest także wskazanie jakie czynności organ powinien podjąć w dalszym postępowaniu – art. 141 § 4 Ppsa. Powołanie się przez Sąd I instancji na niewykonanie przez organ wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego jako wystarczające uzasadnienie dla uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit."c" Ppsa, bez rozważenia znaczenia ewentualnego naruszenia przepisów postępowania dla wyniku sprawy, jest nieprawidłowe.

Analiza zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sygnalizuje okoliczności, które powinny zostać wyjaśnione w toku ponownego postępowania administracyjnego, nie określa jednak ich znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W takiej sytuacji niemożliwa staje się ocena, czy uzupełnienie materiału dowodowego w tym zakresie jest konieczne i czy nie spowoduje nieuzasadnionego przedłużenia postępowania w sprawie. Tym samym wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej powołujące się na naruszenie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit."c" Ppsa należało uznać za uzasadnione (zarzuty od IV do XII i od VIX do XVIII).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgromadzony na przestrzeni ponad 10 lat materiał dowodowy w sprawie pozwala na dokonanie kontroli legalności zaskarżonej decyzji.

Ocena ta powinna uwzględniać wszystkie okoliczności podnoszone przez A. M. jako uzasadnienie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 29 maja 1961 r. pod kątem czy dowodzą one o podjęciu ww. decyzji z rażącym naruszeniem prawa – art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W końcu ocena ta powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wyroku – art. 141 § 4 Ppsa.

Natomiast ocena zasadności zarzutów skargi kasacyjnej zwartych w jej pkt od XIX do XXIV nie jest możliwa, gdyż uszło uwadze autora skargi kasacyjnej, że Sąd I instancji nie oceniał w ogóle stanu faktycznego sprawy, bowiem uznał, że zgromadzony materiał dowodowy stanowiący podstawę takich ustaleń nie jest pełny. Sąd ograniczył się w zasadzie do stwierdzenia naruszenia przez organy administracji publicznej przepisów postępowania poprzez niewykonanie wytycznych zawartych w powołanych wcześniej wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dlatego Sąd I instancji nie mógł rozstrzygać kwestii związanych z brakiem oszacowania budynku, przydzielenia gruntu z budynkiem jednej rodzinie, wbrew celom reformy rolnej, jak również pomimo tego, że do nieruchomości przysługiwało prawo użytkowania ustanowione na rzecz osoby trzeciej.

Wszystkie wymienione okoliczności podniesione zostały jako uzasadnienie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 29 maja 1961 r. i dlatego odniesienie się do nich przez Sąd w sytuacji uznania, że zachodzi potrzeba poczynienia dodatkowych ustaleń faktycznych (uzupełnienia materiału dowodowego) było przedwczesne.

Chybiony jest również ostatni zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 152 Ppsa poprzez jego niezastosowanie. Także uzasadnienie tego zarzutu nie koresponduje z treścią powołanego przepisu. Zgodnie z tym przepisem w razie uwzględnienia skargi, Sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zastosował się do obowiązku wynikającego z przytoczonego przepisu, czego wyrazem jest rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 zaskarżonego wyroku oraz odnoszące się do niego uzasadnienie – str. 11.

Uwzględniając przedstawione wyżej rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zw. z § 18 ust. 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.