Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1909/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 36(4) ust. 1, ust. 10, art. 36(5) ust. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 637
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 32
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 169 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Aneta Lemiesz Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2017 r. sprawy ze skargi Z. D. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21 marca 2014 r. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę 2. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21 marca 2014 r. na rzecz skarżącego Z. D. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21 marca 2014 r. uchwałą z [...] października 2014 r. nr [...], na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 637, z późn. zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania Z. D. od uchwały nr [...] z [...] maja 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w K., w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w K. uchwałą nr [...] z [...] maja 2014 r. stwierdziła, że Z. D. (nazywany dalej: "Skarżący") uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dobrą, zaś z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną. Powołując się na treść art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, że Skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Zadanie z prawa cywilnego polegało na sporządzeniu, jako pełnomocnik pozwanego, apelacji lub opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia apelacji od wyroku wydanego w następującej sprawie. Powód nabył samochód od przedsiębiorcy prowadzącego salon samochodowy. Przed zakupem przeprowadził badanie techniczne pojazdu, podczas którego potwierdzono nr nadwozia oraz stan techniczny pojazdu. W toku prowadzonego postępowania w sprawie paserstwa samochodu okazało się, że został on skradziony. Następnie został on zabezpieczony przez funkcjonariuszy Policji. Poprzedni właściciel samochodu ubezpieczył go u pozwanego. Po umorzeniu postępowania w sprawie kradzieży samochodu, pozwany wypłacił poszkodowanemu odszkodowanie. W związku z wypłatą odszkodowania poszkodowany zawarł z pozwanym umowę przeniesienia własności pojazdu. Następnie prokurator zwrócił pozwanemu pojazd. Powód wezwał pozwanego do wydania tego pojazdu, a następnie wniósł pozew, domagając się zapłaty odszkodowania odpowiadającego wartości rynkowej pojazdu oraz wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z niego. Sąd okręgowy uznał powództwo za częściowo zasadne, podnosząc, że powód nabył samochód w dobrej wierze i posiadał go w dobrej wierze przez okres ponad trzech lat, tym samym zostały spełnione przesłanki z art. 169 k.c. Dlatego też Sąd uznał, że to powód był właścicielem samochodu w dniu jego zwrotu przez prokuraturę na rzecz pozwanego. Pozwany był zobowiązany do wydania samochodu powodowi i był świadomy istnienia zobowiązania od dnia, kiedy otrzymał wezwanie do wydania samochodu. Pozwany sprzedał rzecz, którą miał obowiązek wydać powodowi, osobie trzeciej. W związku z tym, zdaniem sądu, powodowi należy się odszkodowanie za niewykonanie zobowiązania. Zdający, rozwiązując powyższe zadanie, sporządził apelację od wyroku sądu okręgowego.

Pismem z [...] czerwca 2014 r. Skarżący wniósł odwołanie od uchwały nr [...] z [...] maja 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...], zarzucając jej wydanie w oparciu o nieprawidłowo ustaloną ocenę z części drugiej egzaminu radcowskiego, tj. zadania z zakresu praca cywilnego, która to ocena wpłynęła na negatywny wynik całego egzaminu.

W odniesieniu do części drugiej egzaminu radcowskiego, tj. zadania z zakresu prawa cywilnego zaskarżonej uchwale skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 364 ust. 1 w zw. z ust. 6 i art. 365 ust. 2 u.r.p. polegające na wystawieniu oceny negatywnej z części drugiej egzaminu radcowskiego - zadania z prawa cywilnego, w sytuacji, gdy opracowane na potrzeby egzaminu akta i przedstawiony stan faktyczny uzasadniały uznanie, że istnieje podstawa do wniesienia apelacji, a jednocześnie zaproponowane przez zdającego rozwiązanie zadania z części drugiej egzaminu radcowskiego zachowuje wymagania formalne, stanowi właściwe zastosowanie przepisów prawa i wskazuje na umiejętność ich interpretacji, a zaproponowany przez zdającego sposób rozstrzygnięcia problemu jest poprawny i uwzględnia interes reprezentowanej strony, co świadczy o tym, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego;

- art. 365 ust. 3 u.r.p. poprzez sporządzenie przez egzaminatorów - r. pr. W. K.oraz SSO B. K. lakonicznego uzasadnienia ocen cząstkowych i w konsekwencji zaniechanie wystawienia kompletnej oraz pozwalającej na weryfikację oceny pracy;

- art. 7 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 7 i 8 K.p.a. przez ich niezastosowanie, polegające na przyjęciu przez komisje egzaminacyjne rażąco nierównych kryteriów oceniania prac z zakresu prawa cywilnego w stosunku do zdających egzamin radcowski, którzy opierali sporządzone na egzaminie apelacje na tych samych zarzutach.

W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że oceniający nie pochylili się nad argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu apelacji, która zawiera konkretne podstawy dla podważenia dobrej wiary po stronie nabywcy. Według Skarżącego w zaproponowanej koncepcji przedstawił spójną i logiczną argumentację pozwalającą zgodnie z interesem pozwanego kwestionować dobrą wiarę powoda w dacie nabycia samochodu z zadania egzaminacyjnego. Skarżący wskazał, że przyjęty przez niego sposób rozwiązania zadania w danym stanie faktycznym należy nie tylko uznać za prawidłowy, lecz również obiektywnie zabezpieczający interes klienta w sposób dalej idący, niż sposób rozwiązania przyjęty przez Egzaminatorów.

Według Skarżącego stwierdzenia zawarte w uzasadnieniach oceny pracy sporządzonych przez egzaminatorów wskazują, że oceniając pracę, niemal całkowicie pominęli fakt podniesienia przez odwołującego zarzutów w ramach koncepcji ewentualnej, co zdaniem Skarżącego mogło mieć bardzo istotny wpływ na negatywną ocenę pracy, przez co zdają się zupełnie nie zauważać, że w zaproponowanym rozwiązaniu, odwołujący poza kwestionowaniem dobrej wiary powoda, wskazuje również na nieprawidłowe ustalenie wysokości odszkodowania, wysokości odsetek za zwłokę, wysokości wynagrodzenia za bezumowne korzystanie, jak i na niewłaściwy sposób zasądzenia kosztów.

Skarżący wskazał ponadto, że komisje egzaminacyjne nie dochowały zasady równego traktowania, skoro w różnych komisjach koncepcja kwestionowania dobrej wiary powoda była uznawana za trafną, a w innych stanowiła samoistną podstawę do negatywnej oceny rozwiązania zadania egzaminacyjnego.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, przystępując do oceny zarzutów odwołania wyjaśniła, że jej obowiązek ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie polega na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania, z uwzględnieniem kryteriów oceny prac pisemnych z poszczególnych części egzaminu, o których mowa w art. 365 ust. 2 u.r.p. Określone w tym przytoczonym przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia stwierdziła, że Skarżący trafnie uznał, że w zaistniałym stanie faktycznym koniecznym było sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o niezasadności jej wnoszenia, co świadczyło o prawidłowym kierunku działania autora apelacji w interesie reprezentowanej strony. Komisja Egzaminacyjnej II Stopnia uznała również, że sporządzona przez Skarżącego apelacja nie zawierała w zasadzie braków formalnych, ani uchybień skutkujących jej odrzuceniem przez Sąd II instancji. Oznaczało to w konsekwencji, że mógł zostać nadany jej bieg. Zdaniem Komisji jednak, samo przygotowanie apelacji, której nadany zostanie bieg nie jest wystarczające do sprawdzenia wiedzy i umiejętności osoby egzaminowanej, pretendującej do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Ustosunkowując się do odwołania w zakresie zadania z prawa cywilnego Komisja Egzaminacyjna II Stopnia stwierdziła, iż Egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającego - Skarżącego rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 u.r.p., na ocenę niedostateczną.

Komisja wskazała, że w sporządzonej apelacji Skarżący zaskarżył wyrok sądu I instancji w części, tj. w pkt I (co do całości rozstrzygnięcia w tym punkcie) i w pkt III, jednocześnie określając wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 79.800,00 złotych co jest błędem i działaniem na niekorzyść reprezentowanej przez zdającego strony, narażając ją na poniesienie zbędnych kosztów procesu. Zasadnym było zaskarżenie wyroku w pkt. I częściowo, tj. w zakresie uwzględniającym powództwo ponad kwotę 50.672,54 zł (40.060,00 zł.+ l0.612,54 zł.) wraz odsetkami ustawowymi oraz w zakresie zasądzenia odsetek ustawowych za okres od 4 listopada 2011 r. do 6 grudnia 2012 r. od kwoty 50.672,54 zł i tak też należało określić w.p.z. a ponadto w pkt. III co do kosztów procesu.

Komisja wskazała również, że w sporządzonej apelacji Zdający podniósł nietrafne zarzuty naruszenia prawa procesowego (art. 233 § 1, art. 231, art. 236 K.p.c.), trafnie zarzucając naruszenie art. 98 w zw. z art. 100 K.p.c.). Zdający podniósł również błędne zarzuty naruszenia prawa materialnego (art. 169 § 1, art. 169 § 2 K.c.) oraz w błędnym kontekście naruszenie art. 224 § 2 i art. 481 K.c. W projekcie apelacji nie zostały podniesione zarzuty, których podniesienie warunkuje należytą ochronę roszczeń przysługujących pozwanemu na gruncie stanu faktycznego stanowiącego kazus egzaminacyjny i które są niezbędne dla wykazania należytego przygotowania zdającego do wykonywania zawodu radcy prawnego, a to zarzut naruszenia art. 481 § 1 w zw. z art. 455 K.c. w zakresie terminu naliczania odsetek, art. 224 § 2 K.c. w kontekście wadliwego zasądzenia wynagrodzenia za korzystanie z samochodu w okresie od 4 listopada 2011 r. do 22 grudnia 2011 r, będące konsekwencją naruszenia art. 336 i art. 475 § 2 K.c. Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, to poważne błędy dyskwalifikujące pracę Skarżącego.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, Zdający w apelacji błędnie przyjął istnienie okoliczności, że powód z powodu braku dobrej wiary nie nabył pojazdu na własność, co jest oczywiście sprzeczne z występującymi w kazusie egzaminacyjnym faktami i dowodami. Dlatego Komisja Egzaminacyjna II Stopnia podzieliła stanowisko Komisji I stopnia, że w pracy nie dostrzeżono istoty problemu, nie podejmując jednocześnie skutecznej próby zmiany orzeczenia.

Komisja stwierdziła, że koncepcja przedstawiona przez Zdającego w apelacji a zakładająca brak należytej staranności powoda w sprawdzeniu stanu prawnego pojazdu, a w rezultacie brak jego dobrej wiary, mogła by się ostać, gdyby została należycie uzasadniona przez zdającego i znalazła potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Tymczasem Zdający ograniczył się tylko do argumentacji, że powód nie wykazał się należytą starannością, albowiem powierzył dokonanie ekspertyzy technicznej pojazdu swojemu koledze. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie zgodziła się z tą argumentacją, gdyż sam fakt, że ekspert był kolegą powoda nie świadczył, iż jego ocena była wadliwa czy niefachowa a powód nie dochował należytej staranności, a nadto pełnomocnik pozwanego przed sądem I instancji skutecznie nie podważył tej okoliczności.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wyjaśniła, że wadą apelacji przygotowanej przez Skarżącego było prezentowanie postawy Zdającego jako pełnomocnika pozwanego tak, jakby nie kontynuował swoich własnych działań przed sądem I instancji, tzn. abstrahowanie od czynności i twierdzeń pełnomocnika pozwanego przedstawionych wcześniej w postępowaniu przed sądem I instancji. Zdający, opowiadając się za koncepcją braku dobrej wiary powoda zapomina, że pełnomocnik pozwanego, w którego rolę "wciela" się Zdający pisząc apelację, nie kwestionował tych okoliczności ani też nie złożył wniosków dowodowych dla obalenia twierdzeń powoda w tym zakresie.

Błędem było także niedostrzeżenie przy formułowaniu zarzutów apelacyjnych zasadniczej kwestii - błędnego ustalenia przez sąd wartości pojazdu, wysokości wynagrodzenia za korzystanie z pojazdu a także błędne oznaczenie daty naliczania odsetek.

Komisja uznała, że koncepcja ewentualnego rozwiązania kazusu egzaminacyjnego, nie została wyczerpująco i należycie uzasadniona w apelacji sporządzonej przez Zdającego. Uzasadnienie generalnie było lakoniczne i skromne. Nie rozwijało zarzutów i nie zawierało wnikliwej ich analizy.

Co do zarzutu nierównego traktowania zdających przez różne składy Komisji Odwoławczych, Komisja Egzaminacyjna II Stopnia stwierdziła, że Komisja Odwoławcza w każdym z jej składów jest autonomiczna i ocenia każdą prace - w tym także pracę Skarżącego indywidualnie, na podstawie przepisów prawa oraz dorobku piśmiennictwa i orzecznictwa.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia uznała, że na korzyść Skarżącego można było zaliczyć: a) sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o braku podstaw do jej wnoszenia, b) poprawne wskazanie części naruszonych przez Sąd I instancji przepisów, chociaż z błędną argumentacją i w złym kontekście.

Skargę na uchwałę Komisji II Stopnia z [...] października 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Skarżący, zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie w całości. Zaskarżonej uchwale Skarżący zarzucił:

1. naruszenie art. 364 ust. 1 i ust. 6 w zw. z art. 365 ust. 2 u.r.p. oraz w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie oceny negatywnej z części drugiej egzaminu radcowskiego - zadania z prawa cywilnego - w sytuacji, gdy sporządzone przez Skarżącego rozwiązanie zadania z części drugiej egzaminu radcowskiego w oparciu o zarzut naruszenia art. 169 § 1 i 2 K.c. jest poprawne, zachowuje wymagania formalne, stanowi właściwe zastosowanie przepisów prawa i wskazuje na umiejętność ich interpretacji oraz uwzględnia interes reprezentowanej strony, co świadczy o tym, że Skarżący jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W ocenie Skarżącego, opisane wyżej naruszenie przejawiało się w szczególności w:

a) uznaniu przez organ, że w świetle występujących w kazusie egzaminacyjnym faktów i dowodów nie istnieją okoliczności pozwalające na kwestionowanie dobrej wiary powoda przy nabyciu pojazdu, a w konsekwencji bezzasadnym uznaniu podniesionego przez Skarżącego zarzutu naruszenia art. 169 § 1 i 2 K.c. za błędny, pomimo że dokonanie takiego ustalenia jest oczywiście sprzeczne z treścią zadania egzaminacyjnego oraz nie uwzględnia argumentacji przedstawionej w sporządzonej przez Skarżącego apelacji, przede wszystkim nie uwzględniając rozróżnienia pomiędzy badaniem stanu technicznego a badaniem stanu prawnego nabywanego samochodu,

b) uznaniu, że zarzut naruszenia art. 169 § 1 i 2 K.c. nie został przez Skarżącego należycie uzasadniony, w tym przyjęciu, że Skarżący w ramach zaproponowanego sposobu rozwiązania zadania egzaminacyjnego ograniczył się jedynie do argumentacji, że powód nie wykazał się należytą starannością, bowiem powierzył dokonanie ekspertyzy technicznej swojemu koledze, podczas, gdy taka konstatacja nie znajduje oparcia w sporządzonej przez Skarżącego apelacji,

c) przyjęciu, że określenie przez Skarżącego w sporządzonej apelacji egzaminacyjnej wartości przedmiotu zaskarżenia na kwotę 79.800,00 zł jest błędem i działaniem na niekorzyść reprezentowanej przez Skarżącego strony, pomimo iż stwierdzenie takie nie znajduje oparcia w treści zadania egzaminacyjnego oraz  analizie korzyści i strat spowodowanych takim określeniem wartości przedmiotu zaskarżenia, a w szczególności nie uwzględnia charakteru reprezentowanej przez Skarżącego w ramach zadania egzaminacyjnego strony, tj. dużego zakładu ubezpieczeń prowadzącego szereg zbliżonych do egzaminacyjnego postępowań;

2. naruszenie art. 364 ust. 1 w zw. z ust. 6 i art. 365 ust. 2 u.r.p., poprzez dokonanie oceny negatywnej z części drugiej egzaminu radcowskiego w sytuacji, gdy sporządzone przez Skarżącego rozwiązanie zadania z prawa cywilnego jest poprawne, zachowuje wymagania formalne, stanowi właściwe zastosowanie przepisów prawa i wskazuje na umiejętność ich interpretacji oraz uwzględnia interes reprezentowanej strony, co świadczy o tym, iż Skarżący jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego; wskazane naruszenie przejawiało się w szczególności w uznaniu przez organ, że brak "wcielenia się" przez Skarżącego w rolę egzaminacyjnego pełnomocnika pozwanego (r. pr. M. B.) i "kontynuacji" sposobu prowadzenia przez niego postępowania stanowi wadę przygotowanej przez Skarżącego apelacji, podczas gdy takie "wcielenie się" uniemożliwiłoby wyjście poza zakres argumentacji przedstawionej przez tego pełnomocnika w postępowaniu w I instancji, a w konsekwencji ograniczyłoby możliwość uwzględnienia przez Skarżącego interesów pozwanego oraz uniemożliwiłoby poprawne rozwiązania zadania egzaminacyjnego nakazując de facto powielenie uprzednio popełnionych w sprawie błędów;

3. naruszenie art. 364 ust. 1 w zw. z ust. 6 i art. 365 ust. 2 u.r.p., poprzez dokonanie oceny negatywnej z części drugiej egzaminu radcowskiego w sytuacji, gdy zaproponowane przez Skarżącego rozwiązanie zadania prawa cywilnego jest poprawne, zachowuje wymagania formalne, stanowi właściwe zastosowanie przepisów prawa i wskazuje na umiejętność ich interpretacji oraz uwzględnia interes reprezentowanej strony, co świadczy o tym, iż Skarżący jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego; opisane naruszenie objawiło się w szczególności w uznaniu przez organ, że w projekcie apelacji nie zostały podniesione zarzuty, których podniesienie warunkuje należytą ochronę roszczeń przysługujących pozwanemu na gruncie stanu faktycznego stanowiącego kazus egzaminacyjny, podczas gdy Skarżący nie tylko zapewnił taką ochronę poprzez podniesienie zarzutu naruszenia art. 169 § 1 i 2 K.c., ale niezależnie od tego podniósł również szereg zarzutów dodatkowych;

4. naruszenie art. 7 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 7 i art. 8 K.p.a. przez ich niezastosowanie przez organ i dokonanie przez ten organ oraz organ I instancji rażąco odmiennej oceny podniesionego przez Skarżącego w pracy egzaminacyjnej zarzutu naruszenia art. 169 § 1 i 2 K.c. od oceny tego zarzutu przyjmowanego w innych komisjach egzaminacyjnych.

W obszernym uzasadnieniu skargi Skarżący rozwinął powyższe zarzuty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 marca 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 4276/14, oddalił skargę Skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 13 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 2868/15 po rozpatrzeniu zarzutów skargi kasacyjnej Skarżącego z 18 maja 2015 r. uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 marca 2015 r. i przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji nie odnosi się w wystarczający sposób do postawionych przez Skarżącego zarzutów. Sąd pierwszej instancji nie podjął bowiem próby wyjaśnienia, dlaczego uznał argumenty Skarżącego za niezasługujące na uwzględnienie. Powyższe w istotny sposób utrudniało kontrolę instancyjną zaskarżonego orzeczenia, co obligowało Naczelny Sąd Administracyjny do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa.

Rozpatrywana sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez NSA, zastosowanie zatem znajduje art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej: "P.p.s.a."), zgodnie z którym sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania nie ma całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia. Związanie dokonaną przez NSA wykładnią oznacza, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie, jak i konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku. Wykładnia prawa, o której mowa w omawianym przepisie, obejmuje zarówno przepisy prawa materialnego, jak i procesowego. Związanie wykładnią dokonaną w wyroku sądu kasacyjnego oznacza również, że sąd administracyjny ponownie rozpoznając sprawę, nie może stosować postanowień art. 134 § 1 P.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny, "granice sprawy", o których mowa w ww. przepisie, podlegają bowiem zawężeniu do granic w jakich rozpoznał skargę kasacyjną NSA i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2006 r., sygn. akt II OSK 1117/05).

Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała, że Zdający w apelacji błędnie przyjął istnienie okoliczności, że powód z powodu braku dobrej wiary nie nabył pojazdu na własność, co jest oczywiście sprzeczne z występującymi w kazusie egzaminacyjnym faktami i dowodami. Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, koncepcja przedstawiona przez Zdającego w apelacji, zakładająca brak należytej staranności powoda w sprawdzeniu stanu prawnego pojazdu, a w rezultacie brak jego dobrej wiary, mogła by się ostać, gdyby została należycie uzasadniona przez Zdającego i znalazła potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Tymczasem Zdający ograniczył się tylko do argumentacji, że powód nie wykazał się należytą starannością, albowiem powierzył dokonanie ekspertyzy technicznej pojazdu swojemu koledze. Zdaniem Komisji II stopnia, z takim argumentem nie sposób się zgodzić ponieważ sam fakt, że ekspert był kolegą powoda nie świadczy, iż jego ocena była wadliwa czy niefachowa a powód nie dochował należytej staranności, a nadto pełnomocnik pozwanego przed sądem I instancji skutecznie nie podważył tej okoliczności.

Naczelny Sąd Administracyjny w wiążącym w niniejszej sprawie wyroku sygn. akt II GSK 2868/15, wskazał, że Skarżący w sporządzonej apelacji przyjął koncepcję, która zmierzała do obalenia dobrej wiary nabywcy samochodu – powoda, a zatem w jak najszerszym zakresie zabezpieczała interes jego klienta. Koncepcja ta została przez Zdającego dostatecznie uzasadniona w apelacji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przyjęte przez Zdającego stanowisko procesowe nie powinno być a priori odrzucone przez oceniających pracę, jedynie dlatego, że ich zdaniem nie zostałoby ono uwzględnione przez sąd II instancji.

Po ponownym zbadaniu legalności zaskarżonej uchwały, Sąd orzekający stwierdza, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia błędnie wskazała, że Zdający ograniczył się tylko do argumentacji, że powód nie wykazał się należytą starannością, albowiem powierzył dokonanie ekspertyzy technicznej pojazdu swojemu koledze i że z tej okoliczności wywodzi, że ekspertyza była wadliwa czy niefachowa. Skarżący bowiem w sporządzonej w ramach zadania egzaminacyjnego apelacji, podkreśli, że powód nie dochował należytej staranności w sprawdzeniu stanu prawnego nabywanego samochodu. Zdający nie kwestionował dokonanej kontroli stanu technicznego samochodu, zarówno przez serwis Nissana, jak i przez rzeczoznawcę motoryzacyjnego, który był znajomym powoda. Zdający podniósł, że kontrola ta ograniczyła się jedynie do technicznego stanu samochodu, co nie jest wystarczające do stwierdzenia, iż został z należytą starannością sprawdzony stan prawny pojazdu. Według Zdającego, powód dochowałby należytej staranności, gdyby stan prawny samochodu sprawdził poprzez jego weryfikację w dowolnej komendzie Policji. Skarżący powołał się w sporządzonej apelacji, na stanowisko Sądu Najwyższego, zgodnie z którym nawet od nabywcy pojazdu nie będącym profesjonalistą należy oczekiwać przedsięwzięcia szeregu czynności celem upewnienia się co do stanu prawnego samochodu. Skarżący błędnie powołał wyrok Sądu Najwyższego z 11 marca 1985 r. sygn. akt III CRN 208/84, zamiast uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 30 marca 1992 r., oc sam wyjaśnił w skardze. Skarżący podkreślił, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wyraźnie wskazuje, iż powód nie podjął żadnej czynności zmierzającej do weryfikacji stanu prawnego pojazdu, skupiając się jedynie na kontroli technicznej.

Z powyższych względów niesłuszne jest stanowisko Komisji, że zaproponowane przez Zdającego rozwiązanie zadania egzaminacyjnego nie zostało wyczerpująco i należycie uzasadnione lecz w sposób lakoniczny i skromny. Koncepcja zaproponowana przez Skarżącego w sporządzonej apelacji, zmierzająca do obalenia dobrej wiary powoda, jako nabywcy samochodu, została uzasadniona w apelacji w sposób dostateczny i w związku z tym w jak najszerszym zakresie zabezpieczała interes klienta, którego Zdający reprezentował jako pełnomocnik w zadaniu egzaminacyjnym.

Zgodnie z art. 364 ust. 1 u.r.p., egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Z art. 365 ust. 2 u.r.p. wynika natomiast, że oceny rozwiązania m.in z zadania z części drugiej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Egzaminatorzy jak i Komisja Egzaminacyjna II stopnia ocenili, iż Zdający trafnie uznał, że w zaistniałym stanie faktycznym koniecznym jest sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o niezasadności jej wnoszenia. Ponadto uznali, że sporządzona przez Skarżącego w ramach zadania egzaminacyjnego apelacja, nie zawierała w zasadzie braków formalnych, ani uchybień skutkujących jej odrzuceniem przez Sąd II instancji.

Oceniając natomiast zastosowanie przez Zdającego właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego przez Niego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, Sąd stwierdza, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia, naruszyła przepisy postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, organ w niniejszej sprawie nie wyjaśniły dokładnie stanu faktycznego, ponieważ nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego. Komisja Egzaminacyjna II stopnia bowiem nie uwzględniła argumentacji zawartej w sporządzonej przez Zdającego apelacji, zmierzającej do obalenia dobrej wiary powoda przy nabyciu, opisanego w zadania egzaminacyjnym, samochodu, w związku z niedochowaniem należytej staranności w sprawdzeniu stanu prawnego nabywanego samochodu, co zostało powyżej przez Sąd wykazane. W konsekwencji organ dokonał dowolnej oceny, iż Zdający w sporządzonej apelacji podniósł błędne zarzuty naruszenia przez sąd I instancji art. 169 § 1 i § 2 K.c. Skutkowało to wadliwym uznaniem przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia, że Zdający nie podniósł zarzutów, których podniesienie warunkuje należytą ochronę roszczeń przysługujących pozwanemu na gruncie stanu faktycznego stanowiącego kazus egzaminacyjny i które są niezbędne dla wykazania należytego przygotowania zdającego do wykonywania zawodu radcy prawnego. Takie stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II stopnia narusza art. 365 ust. 2 i art. 364 ust. 1 u.r.p., ponieważ Zdający podnosząc zarzuty naruszenia przez sąd I instancji art. 169 § 1 i § 2 K.c., przyjął koncepcję, która zmierzała do obalenia dobrej wiary nabywcy samochodu – powoda, a zatem w jak najszerszym zakresie zabezpieczała interes jego klienta i którą dostatecznie uzasadnił w sporządzonej apelacji. Świadczy to o zastosowaniu właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem Zdający reprezentuje.

Sąd, mając na względzie wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku sygn. akt II GSK 2868/15, stwierdza, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia, nie rozpatrzyła zarzutu Zdającego, zawartego w odwołaniu od uchwały I instancji, nierównego traktowania zdających ocenianych przez różne komisje egzaminacyjne. Nie budzi wątpliwości, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku, że praca każdego ze zdających egzamin radcowski powinna być oceniana indywidualnie. Nie ulega też jednak wątpliwości, że reguły oceniania prac egzaminacyjnych z tego samego zadania egzaminacyjnego przez różne komisje egzaminacyjne, w zasadniczych kwestiach dotyczących prawidłowości zaproponowanego przez zdających rozwiązania zadania egzaminacyjnego, nie powinny być uzależnione od uznania danej komisji egzaminacyjnej. Sąd stwierdza zatem, że zróżnicowanie w zależności od komisji egzaminacyjnej, oceny rozwiązania zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego, które zaproponował Skarżący w swojej pracy egzaminacyjnej, polegające na postawienie zarzutu naruszenia art. 169 § 1 i § 2 K.c., w związku z dążeniem do obalenia dobrej wiary powoda przy nabyciu, opisanego w zadania egzaminacyjnym samochodu, stanowiłoby naruszenie zasady równości ustanowionej w art. 32 Konstytucji RP. Uznanie bowiem przez jedne komisje egzaminacyjne, powyższego rozwiązania egzaminacyjnego za prawidłowe, a przez inne – za dyskwalifikujące, prowadziłoby do różnego traktowania przez różne komisje egzaminacyjne zdających proponujących to samo rozwiązanie zadania egzaminacyjnego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie dokonała żadnych ustaleń w tej kwestii, uznając niezasadność zarzutu Skarżącego ze względu na to, że każda komisja odwoławcza w jej składzie jest autonomiczna i ocenia każdą pracę indywidualnie. Sąd zatem stwierdza, że także w tym zakresie, zaskarżona uchwała została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., Komisja bowiem nie podjęła działań wyjaśniających, czy wobec zarzutu podniesionego przez Skarżącego w odwołaniu od uchwały I instancji, nieuznanie zaproponowanego przez Zdającego rozwiązania zadania egzaminacyjnego za prawidłowe, nie doprowadzi do naruszenia konstytucyjnej zasady równości. Uznanie zatem w tej sytuacji, iż nie doszło do naruszenia tej zasady, miało charakter dowolny ponieważ nie opierało się na ustaleniach faktycznych.

Sąd podkreśla, że nie chodzi tu o badanie przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia, każdej indywidualnej pracy wszystkich zdających egzamin radcowski w całym kraju, lecz o stanowisko innych komisji egzaminacyjnych odnośnie omawianego rozwiązania zadania egzaminacyjnego w jego zasadniczych aspektach, a więc odnośnie zarzutów naruszenia art. 169 § 1 i § 2 K.c. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przedstawiła w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały rozwiązanie zadania egzaminacyjnego, które ona uznała za prawidłowe i które obowiązywało wszystkie komisje egzaminacyjne. Ze względu na wynikającą z art. 32 Konstytucji RP zasadę równości i podniesiony przez Skarżącego zarzut w odwołaniu od uchwały I instancji, Komisja powinna też ustalić, czy inne komisje odwoławcze nie akceptowały również rozwiązania, które zaproponował w swojej pracy egzaminacyjnej Skarżący.

Sąd uznał zatem, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia, wydając zaskarżoną uchwałę, naruszyła art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia, ponownie przeanalizuje i oceni pracę Skarżącego z zadania z zakresu prawa cywilnego z egzaminu radcowskiego, uwzględniając powyżej przedstawione rozważania Sądu, w szczególności okoliczność, że przedstawione przez Zdającego alternatywne rozwiązanie zadania egzaminacyjnego, zmierzające do obalenia dobrej wiary powoda, jako nabywcy samochodu, zostało uzasadnione w apelacji w sposób dostateczny i w związku z tym w jak najszerszym zakresie zabezpieczało interes klienta, którego Zdający reprezentował jako pełnomocnik w zadaniu egzaminacyjnym.

Wskazania wymaga, że w art. 364 ust. 10 u.r.p., ustawodawca przewidział możliwość różnicowania ocen z każdej części egzaminu w ramach pięciostopniowej skali, co organ powinien uwzględnić oceniając pracę Skarżącego, w szczególności wskazując na inne możliwe rozwiązanie casusu egzaminacyjnego.

Na podstawie ponownej analizy pracy Skarżącego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia ustali, czy przedstawione przez Skarżącego rozwiązania zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego, świadczy o przygotowaniu prawniczym Skarżącego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Organ też jeszcze raz odniesie się do zarzutu Skarżącego dotyczącego nierównego traktowania zdających ocenianych przez różne komisje egzaminacyjne, uwzględniają powyżej wskazane stanowisko Sądu w tym zakresie.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200, w zw. z art. 205 § 2 i art. 209 tej ustawy.