Postanowienie NSA, sygn. akt I GSK 1202/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-03-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art. 185 par.1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz (spr.) Sędziowie Cezary Pryca NSA Janusz Zajda Protokolant Natalia Filipiak po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] Spółki z o.o. w Skoczowie od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 listopada 2005 r. sygn. akt III SA/Gl 949/04 w sprawie ze skargi [...] Spółki z o.o. w Skoczowie na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, 2) zasądzić od Dyrektora Izby Celnej w Katowicach na rzecz [...] Spółki z o.o. w Skoczowie kwotę 1875 (jeden tysiąc osiemset siedemdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 24 listopada 2005 r., sygn. akt III SA/GI 949/04 odrzucił skargę [...] Sp. z o.o. w Skoczowie na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] w przedmiocie procedury tranzytu pod osłoną karnetu TIR (wymiaru należności celnych).

W uzasadnieniu postanowienia podano między innymi, że w dniu 18 sierpnia 2003 r. w czeskim urzędzie celnym procedurą tranzytu objęty został towar w postaci 24.000 kg cukru. Głównym zobowiązanym w procedurze tranzytu był czeski eksporter [...], odbiorcą spółka [...] a przewóz bezpośrednio realizował przewoźnik V. P. [...]. W ramach realizowanej procedury tranzytu przewożony towar został zarejestrowany w urzędzie celnym tranzytowym pod pozycją [...] oraz zostało przedłożone świadectwo przekroczenia granicy TC 10. Pismem z dnia 20 sierpnia 2003 r. spółka [...] zwróciła się do Oddziału Celnego Górny Bór w Skoczowie z prośbą o zamknięcie procedury tranzytu oraz dopuszczenie do uszlachetniania cukru dostarczonego z Republiki Czeskiej, który z przyczyn od niej niezależnych nie został poddany wszystkim formalnością celnym.

Naczelnik Urzędu Celnego w Cieszynie postanowieniem z [...] sierpnia 2003 r. wszczął z urzędu postępowania celne wobec głównego zobowiązanego, importera oraz przewoźnika w celu uregulowania sytuacji prawnej towaru objętego procedurą tranzytu, postanowieniem z 15 września 2003 r., zgodnie z art. 166 Ordynacji podatkowej, połączył powyższe postępowania celne w celu ich łącznego rozpatrzenia, a następnie decyzją z dnia 13 października 2003 r. określił kwotę długu celnego w wysokości 45.024,10 zł w związku ze stwierdzeniem usunięcia spod dozoru celnego towaru. W treści decyzji organ celny określił wskazanych wyżej dłużników jako dłużników solidarnych.

W wyniku rozpoznania odwołań wniesionych przez [...] i V. P. Dyrektor Izby Celnej w Katowicach decyzją z [...] lipca 2004 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Przekazując skargę spółki [...] na powyższą decyzję, Dyrektor Izby Celnej w Katowicach wniósł o jej odrzucenie, wskazując, iż skarżąca spółka nie złożyła odwołania od decyzji organu I instancji, czym nie wyczerpała służących jej środków zaskarżenia. W piśmie procesowym z dnia 11 października 2005 r. pełnomocnik spółki wyjaśnił, iż dopuszczalne środki zaskarżenia decyzji organu I instancji zostały wyczerpane, bowiem decyzję tę zaskarżyły pozostałe strony postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucając skargę spółki [...] stwierdził, iż została ona wniesiona bez zachowania wymogów określonych przepisami prawa, tj. bez wyczerpania środków zaskarżenia, jakie służyły skarżącej w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 52 § 1 i art. 58 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.

Sąd I instancji podał, że w rozpoznawanej sprawie stronami postępowania (dłużnikami) byli eksporter, przewoźnik oraz importer, przy czym podstawa ich odpowiedzialności była różna, gdyż spółka [...] odpowiadała na podstawie art. 211 § 3 pkt 2 i 3 Kodeksu celnego, a jej odpowiedzialność była niezależna od odpowiedzialności głównego zobowiązanego i przewoźnika. Postępowanie celne w stosunku do tej strony mogło być prowadzone samodzielnie, jak również postępowanie w stosunku do pozostałych dłużników mogło być prowadzone odrębnie, gdyż każdy z nich posiadał przymiot strony.

Zdaniem Sądu, spółka [...] podniesione w skardze argumenty winna zawrzeć w odwołaniu od decyzji organu I instancji, który rozstrzygał o jej odpowiedzialności za powstanie długu celnego, niezależnej od odpowiedzialności eksportera (głównego zobowiązanego) i przewoźnika. Nie wnosząc odwołania na podstawie art. 220 i art. 223 Ordynacji podatkowej, o czym została pouczona, nie wyczerpała toku instancji w postępowaniu administracyjnym. Fakt, że pozostałe strony wniosły odwołanie nie ma w jej przypadku znaczenia, bowiem postępowania celne wszczęte w stosunku do wszystkich trzech stron zostały połączone do łącznego prowadzenia ze względu na zasadę ekonomiki procesowej, a w szczególności fakt, iż dotyczyły jednego długu celnego. Każda ze stron wywodziła swoje uprawnienia z innej przesłanki prawnej i każda miała prawo kwestionować poczynione w tym zakresie ustalenia organu I instancji.

Sąd wskazał, że skoro spółka nie kwestionowała przypisanej jej solidarnej odpowiedzialności za dług celny w ustalonej wysokości decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w Cieszynie, to tym samym w stosunku do niej decyzja organu I instancji uprawomocniła się i uzyskała przymiot ostatecznej.

Sąd jednocześnie podał, iż organ odwoławczy nie uznał spółki [...] za stronę postępowania odwoławczego, o czym świadczy brak powiadomienia jej o wniesieniu odwołań przez eksportera i przewoźnika, prowadzenie i zakończenie postępowania odwoławczego bez jej udziału, a w szczególności bez realizacji dyspozycji art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej. Organ odwoławczy wydaną decyzję przesłał skarżącej wyłącznie do wiadomości, informując ją tym samym, że w stosunku do pozostałych dłużników stała się ona ostateczna i może zostać przez nich zaskarżona do sądu.

W skardze kasacyjnej spółka [...] wniosła o uchylenie w całości powyższego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 52 § 1 i art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podał, że art. 52 § 1 p.p.s.a. jasno określa przesłanki dopuszczalności skargi, którymi są wyczerpanie środków zaskarżenia i przysługiwanie tych środków skarżącemu. W sprawie przysługiwał jeden środek zaskarżenia, odwołanie od decyzji organu I instancji, przysługiwał on także skarżącemu i został wyczerpany, bo odwołania od decyzji tego organu zostały wniesione. Odwołania od decyzji wydanej w I instancji nie złożył wprawdzie skarżący, ale przepisy art. 52 § 1 i 2 nie mówią, kto ma wyczerpać środki zaskarżenia.

Zdaniem strony skarżącej, chybiona jest próba różnicowania sytuacji prawnej stron wymienionych w decyzji, w szczególności odnośnie podstawy ich odpowiedzialności za dług celny. Różnice te w świetle omawianego przepisu nie mają znaczenia, a próby wyprowadzania wniosków z tego zróżnicowania dla możności wniesienia skargi są sprzeczne z przepisem art. 52 § 1 p.p.s.a., skoro ani ten przepis, ani żaden inny, z tymi różnicami nie wiąże żadnych skutków.

Skarżąca wywiodła, iż nie ma znaczenia stwierdzenie Sądu, że postępowania celne wszczęte w stosunku do wszystkich stron zostały połączone do łącznego prowadzenia ze względu na zasady ekonomiki procesowej. Postanowienie o połączeniu, zgodnie z art. 166 Ordynacji podatkowej, nie pozwala na łączenie postępowań na zasadzie ekonomiki procesowej, lecz umożliwia łączenie wyłącznie w sprawach, w których prawa i obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego i z tej samej podstawy prawnej. Jeżeli przyjąć, że organ celny nie miał podstaw do połączenia postępowań, to połączenie nie wiązało się z konsekwencjami niemożności wniesienia skargi z powodu niewyczerpania środków zaskarżenia.

Skarżąca zwróciła też uwagę, że niewniesienie odwołania przez jedną ze stron postępowania, której dotyczy decyzja, nie oznacza uprawomocnienia się decyzji w stosunku do tej strony, jeżeli inne strony wniosły odwołanie. Zdaniem skarżącej spółki, Sąd I instancji przekroczył również granicę dopuszczalnej oceny dowodów uznając, że: "organ odwoławczy wydaną decyzję przesłał skarżącej wyłącznie do wiadomości, informując ją tym samym, że w stosunku do pozostałych dłużników stała się ona ostateczna i może zostać przez nich zaskarżona do sądu". Z zaskarżonej decyzji nie wynika, w opinii skarżącej, taka teza, a zwłaszcza jakikolwiek zamiar organu różnicowania stron postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna.

Istotą niniejszej sprawy jest kwestia jak należy rozumieć wymóg wyczerpania środków zaskarżenia, o którym mowa w art. 52 § 1ppsa w sytuacji, gdy odwołanie od decyzji złożyła inna strona niż wnosząca skargę do sądu.

Przepis art. 52 § 1 ppsa dopuszcza wniesienie skargi do sądu administracyjnego "po wyczerpaniu środków zaskarżenia jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie". Przepis ten wyraża zasadę, że postępowanie sądowoadministracyjne nie powinno zastępować postępowania administracyjnego, a więc nie może zostać wszczęte dopóki toczy się postępowanie administracyjne i strony powinny dochodzić swych praw w pierwszej kolejności w jego toku. Przywołany powyżej przepis jest odpowiednikiem art. 34 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), która obowiązywała do dnia 31 grudnia 2003 r., jak i jeszcze wcześniej obowiązującego w tym zakresie art. 198 k.p.a. Powyżej powołane przepisy, chociaż miały różniące się w szczegółach redakcje, nie miały nigdy na celu uniemożliwienia wniesienia skargi do sądu konkretnej osobie z tego powodu, że nie złożyła ona odwołania od decyzji pierwszej instancji. Wymóg wyczerpania środków zaskarżenia, o którym mowa w art. 52 § 1 p.p.s.a. (wcześniej, wyczerpania środków odwoławczych, czy też wyczerpania toku instancji w postępowaniu administracyjnym) należy uznać również za spełniony, jeżeli odwołanie od decyzji złożyła inna strona niż wnosząca skargę do sądu (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2005 r. sygn. akt OSK 1253/04, zbiór Lex nr 189254; wyrok NSA z dnia 4 grudnia 1982 r. sygn. akt SA/Lu 566/84, opubl. ONSA 1984/2/116, czy też J. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". Wyd. Paw. Lexis-Nexis, W-wa 2004, s. 99).

Zatem fakt, że skarżąca nie skorzystała z przysługującego jej prawa odwołania od decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy z uprawnienia tego skorzystały pozostałe strony, w wyniku czego została wydana decyzja ostateczna, nie może oznaczać, iż przepis art. 52 § 1 p.p.s.a. stoi na przeszkodzie do złożenia przez nią skargi.

Wskazać przy tym należy, że przepis art. 52 § 1 p.p.s.a. w zakresie przesłanek dopuszczalności wniesienia skargi nie różnicuje tego uprawnienia w zależności od sytuacji prawnej stron wymienionych w decyzji, w szczególności odnośnie do podstawy ich odpowiedzialności za dług celny. Trafnie zauważa autor skargi kasacyjnej, że różnice te w świetle omawianego przepisu nie mają znaczenia.

Oczywistym przy tym jest, że ustalenie przez organ celny wszystkich podmiotów zobowiązanych do zapłacenia kwoty wynikającej z długu celnego, w sytuacji solidarnej odpowiedzialności tych podmiotów (art. 221 kodeksu celnego i art. 336 kodeksu cywilnego) nie jest niezbędne, ale należy do kompetencji organu celnego i w wypadku potrzeby może zostać ustalone przez ten organ w prowadzonym postępowaniu celnym (por. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2002 r. sygn. akt V SA 2414/01, zbiór Lex nr 162456).

Wbrew stanowisku Sądu I instancji dla oceny dopuszczalności skargi z uwagi na treść uregulowań art. 52 § 1 p.p.s.a. nie ma znaczenia, że w postępowaniu celnym zostało wydane postanowienie w trybie art. 166 § 1 Ordynacji podatkowej.

W związku z tak sformułowanym stanowiskiem Sądu należy jedynie zauważyć, że przepis art. 166 § 1 Ordynacji podatkowej reguluje połączenie do rozpoznania w jednym postępowaniu kilku odrębnych spraw (współuczestnictwo formalne). Natomiast przepis ten nie ma zastosowania w razie wielości stron w postępowaniu. Z wielością stron w jednym postępowaniu będziemy mieli do czynienia w tych przypadkach, gdy w postępowaniu rozstrzygana jest sprawa podatkowa (celna) tożsama pod względem przedmiotowym, której rozstrzygnięcie ukształtuje sytuację prawną wielu podmiotów. Strony występujące w danej sprawie mogą mieć interesy zgodne bądź interesy sprzeczne. Postępowanie prowadzone w jednej sprawie kończy się wydaniem jednej decyzji. Złożenie odwołania przez jedną ze stron oznacza zaskarżenie decyzji w jej całokształcie.

Z kolei postępowanie, w którym łącznie rozpatrywanych jest kilka spraw podatkowych (celnych) kończy się wydaniem w każdej sprawie odrębnych decyzji. Zaskarżenie decyzji wydanej w określonej sprawie nie powoduje skutku prawnego zaskarżenia innych decyzji, pomimo że sprawy były łącznie prowadzone (vide "Ordynacja podatkowa. Komentarz" pod red. B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki. Wyd. Unimex, Wyd. I, Wrocław 2004 r., s. 604-605).

Z powyższego wynika zatem, że istotnym dla rozważanej w sprawie kwestii jest czy decyzja organu I instancji, która została następnie utrzymana w mocy decyzją ostateczną zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargą wniesioną przez [...] Sp. z o.o. została także skierowana do skarżącej.

Z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy nie wynika, aby pomimo wydania przez organ celny postanowienia na podstawie art. 166 § 1 Ordynacji podatkowej w sprawie tej wydano odrębne decyzje.

Z treści art. 210 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej wynika, że jednym z istotnych elementów decyzji jest oznaczenie strony.

Wskazanie w prawym górnym rogu adresata decyzji to nic innego jak oznaczenie strony. Organ celny kierując decyzję w ten sposób do określonej liczby podmiotów zakreśla krąg podmiotów objętych rozstrzygnięciem zawartym we własnej decyzji.

Tak zostały oznaczone strony w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Cieszynie z dnia [...] października 2003 r. nr [...], jak i w decyzji Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...].

Decyzja organu celnego I instancji, jak i decyzja organu odwoławczego - jako adresatów decyzji wskazują trzy podmioty, w tym skarżącą spółkę. Na str. 7 decyzji ostatecznej - Dyrektor Izby Celnej wśród jej adresatów oznaczył także skarżącą.

W tych okolicznościach sprawy nie sposób uznać za trafny pogląd Sądu I instancji, że organ odwoławczy wydaną decyzję przesłał skarżącej wyłącznie do wiadomości.

Do przyjęcia takiego stanowiska, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie uprawnia brak powiadomienia skarżącej przez organ odwoławczy o wniesieniu odwołań przez pozostałe strony oraz prowadzenie postępowania odwoławczego z uchybieniem zasad zawartych w art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej.

Tym samym zarzut wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a, a w konsekwencji i art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. należało uznać za zasadny, gdyż Sąd I instancji nie wykazał, iż decyzja Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia 22 lipca 2004 r. została wydana wskutek rozpatrzenia odwołań wniesionych od decyzji organu I instancji, której adresatem nie była m. in. skarżąca.

W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 203 pkt 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).