Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2421/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2,  art. 8 ust. 1,  art. 5, art. 17 ust. 3 pkt 1-3, art. 18 ust. 1 i 3, art. 21 ust. 1 i 2,  art. 30 ust. 1,  art. 40 ust. 1
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Żurawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi U. K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego K. P., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu wniosku U. K. o ponowne

rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...]października 2010 r., nr [...] ał w mocy swoją decyzję z dnia [...] 2010 r., nr [...] w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] października 1957 r., nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości o pow. [...] ha, położonej w P., stanowiącej przed wywłaszczeniem własność H. S.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Orzeczeniem z dnia [...] października 1957 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. wywłaszczyło nieruchomość o pow. [...] ha, położoną w P. przy [...] w granicach określonych planem pomiarowym sporządzonym przez Powiatowy Zarząd Rolnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. stanowiącą przed wywłaszczeniem własność H. S. W dacie wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego nieruchomość ta była użytkowana przez J. M. jako zastaw udzielonej pożyczki. Jednocześnie orzeczeniem z dnia [...] października 1957 r. przyznano na rzecz właściciela nieruchomości H. S. odszkodowanie pieniężne tytułem odszkodowania za wywłaszczony grunt w kwocie [...] zł.

U. K., spadkobierczyni po byłym właścicielu wywłaszczonego gruntu wystąpiła z wnioskiem do Ministra Infrastruktury o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] października 1957 r., nr [...].

Decyzją z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia uznając, że postępowanie wywłaszczeniowe zostało przeprowadzone na podstawie i w zgodzie z obowiązującymi w dacie wydania decyzji przepisami prawa, w związku z tym nie stwierdzono, aby w sprawie zaistniała przesłanka rażącego naruszenia prawa, co wymagałoby wyeliminowania takiego orzeczenia z obrotu prawnego. Organ nie stwierdził także innych wad orzeczenia, które uprawniałby do stwierdzenia jego nieważności.

Pismem z dnia 5 kwietnia 2010 r. U. K. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że wartość wywłaszczonej nieruchomości była wyższa niż przyznane odszkodowanie oraz że pieniądze z odszkodowania nigdy nie zostały podjęte i nadal znajdują się w depozycie sądowym.

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] marca 2010 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), w związku z tym rozpatrzenie prawidłowości i zasadności wywłaszczenia należy opierać właśnie na podstawie przepisów niniejszego aktu oraz przepisów wykonawczych.

Minister zauważył, że przedmiotowe orzeczenie zostało wydane przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W., a więc organ, który zgodnie z art. 10 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. był właściwy do orzekania w przedmiocie wywłaszczenia. nieruchomości położonej w P. Ponadto ze zgromadzonych akt nie wynika, aby sprawa wywłaszczenia nieruchomości o pow. [...] ha, położonej w P. przy [...], stanowiącej własność H. S. była przedmiotem rozstrzygnięcia innej decyzji ostatecznej, ani że orzeczenie z dnia [...] października 1957 r., nr [...] zawierało wadę powodującą jego nieważność z mocy prawa. Badane orzeczenie skierowane zostało do H. S. właściciela wywłaszczonej nieruchomości oraz do [...] Przedsiębiorstwa [...] wnioskodawcy wywłaszczenia, czyli stron postępowania wywłaszczeniowego.

Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy wskazał, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] października 1957 r., nr [...] nie zawiera wad wskazanych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7 Kpa.

Zdaniem organu, w niniejszej sprawie nie występuje również przesłanka nieważności orzeczenia z dnia [...] października 1957 r., z powodu jednej z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, tj. wydania decyzji bez podstawy prawnej. Omawiane orzeczenie wydane zostało na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). Stwierdzić zatem należy, że w dniu wydania decyzji istniała podstawa prawna do wprowadzenia jej do obrotu prawnego.

Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie odpadają przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 § 1 pkt 5 i 6 Kpa, gdyż omawiane orzeczenie było wykonalne w dniu jego wydania oraz z akt sprawy nie wynika, aby wywołało czyn zagrożony karą.

Dokonując oceny kwestionowanego orzeczenia przez pryzmat przesłanki rażącego naruszenia prawa Minister zauważył, że wnioskiem znak [...] z dnia [...] lutego 1956 r. o wywłaszczenie nieruchomości o pow. [...] ha wystąpiło do Prezydium Warszawskiej Wojewódzkiej Rady Narodowej [..] Przedsiębiorstwo [...]. We wniosku, zgodnie z art. 17 pkt 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., została prawidłowo wskazana nieruchomość, której dotyczył wniosek, wymieniono powierzchnię nieruchomości przeznaczonej do wywłaszczenia wraz z tym co się na niej znajdowało, wskazano właściciela nieruchomości oraz miejsce jego zamieszkania, wskazano także cel wywłaszczenia i sposób wywłaszczenia. Ponadto, zgodnie z art. 17 pkt 3 dekretu, do wniosku zostały dołączone odpisy: zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] grudnia 1956 r., orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1956 r. o konieczności nabycia rzeczonej nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych, wezwania z dnia 12 stycznia 1957 r. właściciela do sprzedaży przedmiotowej nieruchomości, zaświadczenia z Sądu Powiatowego w M. z dnia [...] czerwca 1956 r. o zaginięciu księgi wieczystej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości w związku z działaniami wojennymi.

Mając powyższe na uwadze Minister stwierdził, że wniosek spełniał wszystkie wymagania formalne jakie ustawodawca stawiał w art. 17 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. wykonawcy narodowych planów gospodarczych.

Organ zauważył, że art. 2 dekretu stanowił, że prawo przejmowania, nabywania i przekazywania nieruchomości przysługiwało wykonawcom narodowych planów gospodarczych. W pkt 2 wymienione są: zakłady i instytucje państwowe, instytucje ubezpieczeń społecznych, zakłady ubezpieczeń społecznych, przedsiębiorstwa państwowe i pod zarządem państwowym, banki, przedsiębiorstwa państwowo-spółdzielcze, jako jedne z podmiotów w szczególności uprawnionych do przejmowania, nabywania i przekazywania nieruchomości w trybie dekretu.

Minister wskazał, że w przedmiotowej sprawie z wnioskiem z dnia 6 lutego 1957 r. o wywłaszczenie nieruchomości o pow. 1,2250 stanowiącej własność H. S., wystąpiło [...] Przedsiębiorstwo [...], powołując się na zezwolenie zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na nabycie rzeczonej nieruchomości oraz orzeczenie zastępcy Przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1956 r. o konieczności nabycia przedmiotowego gruntu dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Jak wynika z akt sprawy wnioskodawca zamierzał wywłaszczony grunt zagospodarować pod budowę bazy zwierząt rzeźnych, co oznacza, że realizowało nie tylko narodowy plan gospodarczy, ale także zapisy ówczesnej Konstytucji PRL z dnia 22 lipca 1952 r. (Dz. U. z 1952 r. Nr 33, poz. 232), zgodnie z którymi: Polska Rzeczpospolita Ludowa zapewnia nieustanny wzrost produkcji przemysłu państwowego, służący wszechstronnemu zaspokajaniu potrzeb wytwórczych i konsumpcyjnych ludności wiejskiej, jednocześnie planowo wpływając na stały wzrost towarowej produkcji rolniczej, która zaopatruje przemysł w surowce, a ludność miejską w żywność.

Wobec tego w ocenie organu odwoławczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego wystąpił podmiot uprawniony do przejmowania i nabywania nieruchomości w trybie dekretu.

Minister wskazał, że zgodnie z art. 8 dekretu wykonawca narodowych planów gospodarczych, po otrzymaniu zezwolenia Przewodniczącego Komisji Planowania Gospodarczego na nabycie nieruchomości niezbędnej dla realizacji narodowych planów gospodarczych był obowiązany pisemnie wezwać właściciela do sprzedaży nieruchomości, za cenę określoną w art. 28 przez wykonawcę, a zatwierdzoną przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej.

W przedmiotowej sprawie [...] Przedsiębiorstwo [...] pismem z dnia 12 stycznia 1957 r., opierając się na zezwoleniu Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] grudnia 1956 r., zawiadomiło H. S., że część jego nieruchomości położona w P. przy [...] jest niezbędna do realizacji narodowych planów gospodarczych oraz wyraziło gotowość nabycia nieruchomości za cenę określoną na podstawie art. 28 dekretu i zatwierdzoną przez Prezydium [...] Rady Narodowej. Jednocześnie poinformowało właściciela, że w razie niezawarcia umowy w terminie 15 dni od daty otrzymania wezwania zostanie wszczęte postępowanie wywłaszczeniowe. Organ zauważył że nie podanie konkretnie oznaczonej ceny w wezwaniu, a jedynie wyrażenie gotowości nabycia nieruchomości za cenę określoną na podstawie art. 28 dekretu nie stanowi rażącego naruszenia prawa, a co za tym idzie nie może być podstawą do wyeliminowania decyzji administracyjnej z obrotu prawnego (por. uchwała NSA z dnia 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 2/2008). Uwzględniając powyższe organ stwierdził, że wezwanie spełniało wymogi art. 8 dekretu, a także było zgodne z zarządzeniem Przewodniczącego Państwowej Komisji

Planowania Gospodarczego z dnia [...] listopada 1949 r. w sprawie trybu wzywania osób nie będących wykonawcami narodowych planów gospodarczych do przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji tychże planów, w kształcie nadanym przez zarządzenie z dnia 11 kwietnia 1950 r. (M. P. z 1950 r. Nr 53, poz. 609).

Minister podał, że zawiadomieniem z dnia [...] marca 1957 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej powiadomiło właściciela nieruchomości oraz wnioskodawcę o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego zgodnie z art. 18 ust. 1 oraz art. 20 ust. 1 dekretu. Odpis zawiadomienia przesłano jednocześnie do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. i wywieszono na tablicy ogłoszeń w dniach: 15 marca 1957 r. – 1 kwietnia 1957 r.

Zgodnie z art. 20 i art. 33 dekretu, pismem z dnia 9 sierpnia 1957 r., strony zostały poinformowane o terminie rozprawy wywłaszczeniowo - odszkodowawczej, który ustalony został na dzień 22 sierpnia 1957 r. Dodatkowo jeden egzemplarz zawiadomienia przesłano do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. celem wywieszenia na tablicy ogłoszeń Prezydium przez okres 7 dni.

Na rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej H. S. wniósł o odbudowę przez inwestora nadającego się do rozbiórki domu mieszkalnego albo przyznanie w ramach rekompensaty za wywłaszczony grunt nieruchomości należącej do [...] Przedsiębiorstwa [...] położonej przy [...]. W razie nie uwzględnienia powyższych żądań strona wniosła o przyznanie odszkodowania pieniężnego. W rozprawie uczestniczył również J. M., dzierżawca wywłaszczonego gruntu, który wniósł o przyznanie odszkodowania pieniężnego za [...] arów jednorocznej koniczyny czerwonej, nieuwzględnionej w komisyjnym opisie nieruchomości z dnia 20 marca 1957 r.

Minister wskazał, że orzeczeniem z dnia [...] października 1957 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W., działając na podstawie art. 10, 21, 33 pkt 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w P. przy [...] o powierzchni [...] ha stanowiącej własność H. S. na rzecz Państwa, w zarząd i użytkowanie [...] Przedsiębiorstwa [...], na cel realizacji narodowych planów gospodarczych. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej orzekło jednocześnie o przyznaniu odszkodowania pieniężnego od inwestora na rzecz H. S. w kwocie [...] zł, którego wysokość oszacowano na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalania norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 52, poz. 339) w kształcie nadanym rozporządzeniem z dnia 5 lutego 1955 r. (Dz. U. z 1955 r. Nr 8, poz. 48). Uzasadniając powyższe orzeczenie organ stwierdził, że starania wnioskodawcy o nabycie nieruchomości w drodze umowy nie dały rezultatów, ponadto uznał za bezzasadny wniosek wywłaszczonego o przyznanie nieruchomości zamiennej, ponieważ nie była ona, zgodnie z art. 30 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., nieruchomością uprzywilejowaną. Został także odrzucony wniosek wywłaszczonego o odbudowę domu mieszkalnego przez inwestora tytułem odszkodowania, jako nie mający związku ze sprawą.

Minister Infrastruktury stwierdził, że uregulowanie zawarte w art. 30 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. nakładało na wykonawcę narodowych planów gospodarczych obowiązek dostarczenia tytułem odszkodowania nieruchomości zamiennej wywłaszczonemu, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też przeznaczoną pod budowę takiego domu. Przy czym obowiązek ten nie powstawał, kiedy przedmiotem wywłaszczenia była tylko część gospodarstwa nie stanowiąca jego istotnej części.

Minister wskazał, że ze zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, że wywłaszczona nieruchomość stanowiła część większego gruntu o pow. [...] ha, stanowiącego własność H. S. Wywłaszczone [...] ha gruntu stanowiło część z [...] ha dzierżawionych przez J. M. Biorąc powyższe pod uwagę organ stwierdził, że organ miał uzasadnione powody, aby nie uwzględnić wniosku wywłaszczanego o przyznanie nieruchomości zamiennej tytułem odszkodowania bowiem wywłaszczone [...] ha gruntu nie stanowiło istotnej części nieruchomości o łącznej pow. [...] ha. Ponadto, wywłaszczona część nieruchomości użytkowana była przez J. M., natomiast H. S. nie użytkował tej części gruntu, a zatem nie stanowiła części jego gospodarstwa rolnego, a jedynie nieruchomość, z której czerpał zyski na podstawie dzierżawy innym osobom. Nieruchomość ta nie była zatem gospodarczo i funkcjonalnie powiązana z jego gospodarstwem. W związku z powyższymi okolicznościami Minister uznał, że przedmiotowa nieruchomość nie należała do katalogu nieruchomości uprzywilejowanych, a tym samym brak było podstaw do przyznania, tytułem odszkodowania, nieruchomości zamiennej.

Odnosząc się do zarzutu strony, że wywłaszczona nieruchomość miała wartość wyższą, niż przyznane odszkodowanie organ stwierdził, że przedmiotem postępowania nie jest ocena wartości przyznanej rekompensaty za mienie objęte wywłaszczeniem, ale ocena ściśle określonej czynności w procesie wywłaszczeniowo-odszkodowawczym. Minister podkreślił, że uprawnienie do otrzymania rekompensaty za wywłaszczoną nieruchomość miało służyć jedynie złagodzeniu skutków odebrania nieruchomości. Oczywistym było, że w przypadku wywłaszczenia wartość przyznanego odszkodowania nie odpowiadała rzeczywistej wartości nieruchomości wywłaszczonej. Działo się tak na skutek ustawowych uregulowań, które w zasadniczy

sposób ograniczały możliwość realizacji prawa do odszkodowania w wysokości rzeczywistej wartości nieruchomości wywłaszczonej.

W ocenie Ministra, o tym czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, decyduje przede wszystkim oczywistość tego naruszenia prowadząca do odebrania prawa własności osobom, którym tego prawa nie można było odebrać. Natomiast w niniejszym przypadku ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby postępowanie wywłaszczeniowe było przeprowadzone z oczywistym naruszeniem przepisów prawa. W tej sytuacji Minister nie stwierdził, aby badane orzeczenie z dnia [...] października 1957 r. wypełniało którąkolwiek z pozostałych przesłanek wadliwości decyzji administracyjnej, wymienionych w art. 156 § 1 Kpa.

Od decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2010 r., nr [...] U. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie zgadzając się z zaskarżoną decyzją. W [...] ha, to była to ziemia pierwszej klasy pszenno – buraczana. Skarżąca wskazała, że gospodarstwo było obrabiane w całości. J. M. użytkował [...] ha ziemię tylko przez [...] lata w okresie gdy ojciec na skutek wypadku nie mógł uprawiać ziemi, a musiał wywiązać się z umów podpisanych z cukrownią. Skarżąca podała, że jej rodzice płacili podatki i chowali inwentarz. Skarżąca wskazała, że czuje się oszukana, ponieważ nie została powiadomiona o zasiedzeniu gruntu przez Zakłady Mięsne w O. i założeniu dla nieruchomości księgi wieczystej. Skarżąca nie akceptuje tego, że nieruchomość która należała do jej ojca została sprzedana przez Zakłady Mięsne osobom trzecim za duże pieniądze, a żadnej korzyści z tego nie ma spadkobierczyni dawnego właściciela gruntu.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o oddalenie skargi i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

W piśmie z dnia 11 kwietnia 2011 r. uzupełniającym skargę U. K. wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; 2) zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1) przepisu art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa; 2) przepisu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa; 3) przepisów art. 30 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych; 4) art. 14 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że przepis art. 30 dekretu nakazywał zaofiarowanie wywłaszczonemu nieruchomości zamiennej m.in. w przypadku, gdy wywłaszczona nieruchomość stanowi gospodarstwo rolne. W niniejszym przypadku bezspornie taki stan faktyczny miał miejsce. Nieruchomość była wprawdzie dzierżawiona osobie trzeciej J. M., osoba ta jednak wykorzystywała tę działkę w celach rolniczych. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, iż z uwagi na wydzierżawienie nieruchomości w celu dalszego prowadzenia na niej działalności rolniczej, nieruchomość utraciła charakter gospodarstwa rolnego. Bez znaczenia dla prawidłowego zastosowania przepisu art. 30 dekretu pozostają także wywody Prezydium WRN, że przepis ten miał na celu zrekompensowanie wywłaszczonemu utraty możliwości efektywnej produkcji, czy też że nieruchomość była funkcjonalnie związana z gospodarstwem osoby trzeciej. Przepis art. 30 dekretu nie wprowadza takich rozróżnień oraz nakazuje zaofiarowanie nieruchomości zastępczej wywłaszczonemu. Zdaniem skarżącej, przepis art. 30 dekretu miał zastosowanie także do części gospodarstwa rolnego (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 23 marca 2005 r., sygn. I SA/Wa 120/05 oraz z dnia 17 marca 2006 r., sygn. I SA/Wa 294/05). Wobec powyższego skarżąca uważa, że kwestionowane orzeczenie wywłaszczeniowe rażąco narusza prawo, z uwagi na naruszenie uprawnień wywłaszczonego do otrzymania nieruchomości zamiennej w trybie art. 30 dekretu.

Skarżąca zwróciła uwagę, że Prezydium WRN orzekło, iż skutek wywłaszczenia następuje na dzień 6 lutego 1957 r. Wywłaszczenie ma jednakże charakter nabycia prawa własności ze skutkiem ex nunc, od dnia wydania orzeczenia. Przepisy dekretu (w szczególności art. 21 określający treść orzeczenia) nie zawierały normy prawnej pozwalającej na wydanie orzeczenia wywłaszczeniowego ze skutkiem wstecznym. Tym samym należy uznać, iż kwestionowane orzeczenie - w części odnoszącej się do wstecznego skutku wywłaszczenia - zostało wydane bez podstawy prawnej.

Ponadto z akt sprawy wynika, że na wywłaszczanej nieruchomości już w marcu 1957 r. rozpoczęto prace budowlane. Jednocześnie w aktach sprawy brak dokumentów świadczących o wydaniu zezwolenia na niezwłoczne objęcie nieruchomości w trybie art. 6 lub art. 19 dekretu, bądź na prowadzenie prac pomiarowych lub wierceń badawczych w trybie art. 14 dekretu. Organ nie zbadał jednakże tej okoliczności i nie wziął jej pod uwagę orzekając o zgodności z prawem kwestionowanego orzeczenia. W tej części zatem zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa nakazujące wyczerpujące i należyte zgromadzenie i rozpatrzenie materiału dowodowego.

Zdaniem skarżącej, także rozstrzygnięcie, co do odszkodowania zawarte w kwestionowanym orzeczeniu wywłaszczeniowym zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Rzeczoznawca zaliczył bowiem grunt do III kategorii gruntów rolnych, z uwagi na faktyczny stan zasiewów w chwili sporządzania opinii. Natomiast przepis art. 14 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (do którego odsyłał mający zastosowanie w niniejszej sprawie przepis § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych) nakazywał ustalanie ceny (tj. wartości) ziemi według przeciętnego rocznego urodzaju z danego obszaru ziemi - co należy rozumieć jako wartość odpowiadającą przychodowi, który można przeciętnie uzyskać z danej ziemi, a nie - jaki byłby uzyskany w roku, w którym dokonywana jest wycena. Interpretacja zastosowana przez rzeczoznawcę jest w szczególności niekorzystna dla wywłaszczanych w sytuacji, gdy wywłaszczany dokonał zasiewów nie wykorzystujących w pełni potencjał gruntu. Takie działanie, wprawdzie nieuzasadnione ekonomicznie, nie może uzasadniać zaniżenia kwoty odszkodowania za wywłaszczenie.

W ocenie skarżącej, powyższe okoliczności - pomimo podnoszenia przez skarżącą, iż wyliczenie kwoty odszkodowania zostało dokonane wadliwie - nie zostały zbadane przez organ, mimo iż mają one istotny wpływ na ocenę zgodności z prawem kwestionowanego orzeczenia wywłaszczeniowego. W tej części zatem zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa nakazujące wyczerpujące i należyte zgromadzenie i rozpatrzenie materiału dowodowego.

Reasumując skarżąca stwierdziła, że organ w zaskarżonej decyzji błędnie nie uwzględnił naruszenia przez Prezydium WRN w kwestionowanvm orzeczeniu wywłaszczeniowym przepisu art. 30 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Organ nie wziął także pod uwagę okoliczności wydania orzeczenia bez podstaw prawnych - w części orzekającej o wstecznej mocy wywłaszczenia. Organ ponadto nie zbadał innych istotnych okoliczności, mogących świadczyć o wydaniu orzeczenia wywłaszczeniowego z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności kwestii objęcia nieruchomości w posiadanie przez [...] Przedsiębiorstwo [...] przed wydaniem orzeczenia wywłaszczeniowego oraz kwestii nieprawidłowego wyliczenia kwoty odszkodowania. Tym samym organ naruszył przepis art. 156 § 1 pkt 2 Kpa nakazujący stwierdzenie nieważności decyzji rażąco naruszającej prawo oraz art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa nakazujące wyczerpujące i należyte zgromadzenie i rozpatrzenie materiału dowodowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Rację ma Minister Infrastruktury twierdząc, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] października 1957 r., nr [...] nie zawiera wad nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 Kpa.

Sąd zwraca uwagę, że dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (zwany dalej dekretem) jako zasadę przyjął, że nieruchomości lub ich części niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych mogą być przejmowane, nabywane, zbywane i przekazywane, zgodnie z przepisami niniejszego dekretu (art. 1 dekretu), dlatego też Minister Infrastruktury prawidłowo dokonał oceny przesłanek materialnoprawnych dopuszczalności wywłaszczenia, zachowania reguł procedury wywłaszczeniowej oraz ocenił legalność samego orzeczenia o wywłaszczeniu.

Zgodzić należy się z organem nadzoru, że w niniejszej sprawie [...] Przedsiębiorstwo [...] było wykonawcą narodowego planu gospodarczego, o którym mowa w art. 2 pkt 2 dekretu, uprawnionym do nabycia części nieruchomości w trybie wywłaszczenia. Z wniosku o wywłaszczenie oraz orzeczenia Prezydium WRN z dnia [...] listopada 1956 r. wynika, że Przedsiębiorstwo realizowało plan inwestycyjny na rok 1957 budowę obiektów dla zwierząt gospodarskich, zgodnie z wstępną lokalizacją szczegółową [...] z 1953 r.

Poza sporem jest, że Przedsiębiorstwo wywłaszczające przed złożeniem wniosku wywłaszczeniowego uzyskało opinię Prezydium WRN w W. (orzeczenie z dnia [...] listopada 1956 r.) oraz zezwolenie na nabycie nieruchomości udzielone przez Z-cę Przewodniczącego PKPG (zezwolenie z dnia [...] grudnia 1956 r.), co świadczy o zachowaniu wymogów z art. 5 dekretu.

Nie budzi również wątpliwości to, że [...] Przedsiębiorstwo [...] wypełniło wymóg z art. 8 ust. 1 dekretu i wezwało właściciela gruntu H. S. (pismo z dnia 12 stycznia 1957 r.) do zawarcia umowy sprzedaży części gruntu o pow. [...] ha dla realizacji n.p.g. za cenę, która zostanie określona na podstawie art. 28 dekretu i zatwierdzona przez Prezydium WRN. W wezwaniu pouczono wywłaszczanego o skutkach niezawarcia umowy wynikających z art. 8 ust. 4 dekretu.

Z akt sprawy wynika, że [...] Przedsiębiorstwo [...] złożyło wniosek o wywłaszczenie (pismo z dnia 6 lutego 1957 r.), a wniosek ten zawierał dane, o których mowa w art. 17 ust. 1 dekretu i załączniki wymienione w art. 17 ust. 3 pkt 1-3 dekretu. Co prawda do wniosku nie został dołączony odpis dokumentu ze zbioru dokumentów (o którym wspomina zaświadczenie Sądu Powiatowego w M. z dnia [...] czerwca 1956 r.), jednakże nie budzi wątpliwości, że przedmiotowy grunt stanowił własność H. S. (pismo H. S. z dnia 28 marca 1957 r., pismo Prezydium MRN w P. z dnia [...] sierpnia 1957 r.).

Materiał dowodowy w sprawie wskazuje, że Prezydium WRN w W. wystosowało do H. S. zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, jak tego wymagał przepis art. 18 ust. 1 dekretu, (pismo z dnia 9 marca 1957 r.) oraz pouczyło o treści art. 18 ust. 3 dekretu. Zarządzenie zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń w dniach 15 marca 1957 r. – 1 kwietnia 1957 r. Pismem z dnia 9 sierpnia 1957 r. organ zawiadomił strony o terminie rozprawy wywłaszczeniowo – odszkodowawczej. W rozprawie przeprowadzonej w dniu 22 sierpnia 1957 r. udział wziął m. in. właściciel gruntu H. S. oraz J. Ż. przedstawiciel [...] Przedsiębiorstwa [...], który wnosił o odszkodowanie za grunt w formie rzeczowej oraz ewentualnie o odszkodowanie pieniężne.

Jeżeli natomiast chodzi o decyzję PWRN z dnia [...] października 1957 r. o wywłaszczeniu to: 1) została ona wydana przez organ właściwy, o którym mowa w art. 10 ust. 1 dekretu - prezydium rady narodowej rangi wojewódzkiej; 2) podjęto ją po przeprowadzeniu rozprawy, jak tego wymagał art. 21 ust. 1 dekretu; 3) decyzja zawiera elementy treści, o których mowa w art. 21 ust. 2 dekretu – ustala przedmiot i zakres wywłaszczenia (grunt o pow. [...] ha położony w P. stanowiący własność H. S. oznaczony na planie pomiarowym) oraz wskazuje na rzecz kogo następuje wywłaszczenie (Państwo), a w uzasadnieniu odnosi się do odmowy uwzględnienia wniosku H. S. o odszkodowanie w formie nieruchomości zamiennej (organ podał, że nieruchomość nie ma charakteru gruntu uprzywilejowanego z art. 30 dekretu).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że kwestionowana decyzja została wydana po prawidłowo wszczętym postępowaniu i była poprzedzona wymaganymi przez dekret czynnościami procesowymi. Samo zaś orzeczenie wskazuje przedmiot i cel wywłaszczenia, osobę nabywcy, wywłaszczanego, kwotę pieniężnego odszkodowania oraz osobę uprawnionego i zawiera uzasadnienie. Wobec tego orzeczenie to załatwia sprawę co do istoty i zawiera wszystkie niezbędne wymogi formalne, a zatem pozostaje w zgodzie z art. 72 ust. 2 i art. 75 ust. 1 i 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.).

Odnosząc się do zarzutów skarżącej Sąd zauważa, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. nie można postawić zarzutu rażącego naruszenia art. 30 dekretu. Trzeba bowiem zauważyć, że rażące naruszenie prawa można odnieść jedynie do przepisu, który ma jednoznaczną treść, nie wymagającą stosowania reguł wykładni. Tymczasem kwestia dopuszczalności zastosowania przepisu art. 30 ust. 1 dekretu do przypadku wywłaszczenia części gospodarstwa rolnego budzi rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyroki wydane w sprawach: IV SA 1770/98, I SA/Wa 1721/07, I SA/Wa 540/09 i przeciwstawne im wyroki wydane w sprawach: I SA/WA 120/05 i I SA/Wa 294/05), a na trudności w wykładni tego przepisu zwraca też uwagę NSA (por. wyrok wydany w sprawie o sygn. akt I OSK 1146/06). Wobec tego, skoro w orzecznictwie sądowym nie ma jednolitości, co do interpretacji tego przepisu, to nie można Prezydium WRN zarzucić rażącego naruszenia prawa, z tego powodu, że uznało, iż przepis ten ma zastosowanie tylko w sytuacji wywłaszczenia całego gospodarstwa rolnego.

Nie można się zgodzić ze skarżącą, że na gruncie przepisów dekretu skutek wywłaszczenia następuje ex nunc i z tego powodu orzeczenie wywłaszczeniowe wskazujące wcześniejszą datę odjęcia prawa własności rażąco narusza prawo. Uszło uwadze skarżącej, że przepis art. 40 ust. 1 dekretu przewiduje skutek wywłaszczenia z datą wcześniejszą, niż data wydana orzeczenia. Zgodnie z tym przepisem orzeczenie o wywłaszczeniu przenosi prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie. W tej sytuacji wskazanie w decyzji terminu wywłaszczenia miało jedynie charakter informacyjny, ponieważ termin ten wynika z mocy samego prawa.

Podnoszona przez skarżącą kwestia braku wydania zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości nie ma przełożenia na ocenę legalności decyzji wywłaszczeniowej, ponieważ nie był to warunek dopuszczalności wywłaszczenia oraz wydania orzeczenia wywłaszczeniowego. Na marginesie należy jedynie zasygnalizować, że orzeczenie o zezwoleniu [...] Przedsiębiorstwu [...] na objęcie przedmiotowego gruntu w posiadanie zawarte jest w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z dnia [..] marca 1957 r. Ocena legalności tego zezwolenia wykracza poza przedmiot niniejszej sprawy.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela poglądu skarżącej, że kwestionowane orzeczenie, w części dotyczącej odszkodowania rażąco narusza prawo. Sąd zauważa, że jeżeli chodzi o odszkodowanie to obciążony został nim ten podmiot, który wnioskował o wywłaszczenie (art. 27 dekretu). Organ dokonując interpretacji przepisu art. 30 ust. 1 dekretu uznał, że w sprawie przepis ten nie ma zastosowania. Przyjęcie takiej wykładni mogło mieć uzasadnienie w tym, że wywłaszczeniu podlegała niewielka część gospodarstwa rolnego ([...] ha z ogólnej powierzchni [...] ha – pismo Prezydium MRN w P. z dnia 22 sierpnia 1957 r.), a H. S. wnioskował i o wypłatę odszkodowania w wysokości równowartości wywłaszczanej ziemi (pismo z dnia 11 maja 1957 r., protokół rozprawy) i o odszkodowanie w formie gruntu zamiennego (pismo z dnia 1 sierpnia 1957 r., protokół rozprawy). Kwestia oceny prawidłowości wykładni tego przepisu w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji nie może mieć jednak wpływu na ocenę jej legalności. Wobec tego organ przyznał skarżącemu odszkodowanie pieniężne (art. 31 ust. 1 dekretu). Orzeczenie o odszkodowaniu zapadło po przeprowadzeniu rozprawy, jak tego wymagał przepis art. 33 ust. 6 dekretu. Trzeba wskazać, że przed ustaleniem odszkodowania miały miejsce oględziny wywłaszczanego terenu (protokół z dnia 20 marca.). Prezydium WRN w W. zleciło K. J. rzeczoznawcy rolnemu opracowanie opinii szacunkowej wywłaszczanej nieruchomości (pismo z dnia 24 sierpnia 1957r.). W dniu 20 września 1957 r. biegły sporządzi oszacowanie wartości wywłaszczanej części gruntu i wartości gospodarstwa rolnego. Z treści tej opinii wynika, że rzeczoznawca kierował się przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 52, poz. 339 ze zm.), ponieważ ustalił wartość części wywłaszczanej nieruchomości oraz sumę wyrównawczą (obliczył wartość całego gospodarstwa rolnego i zastosował mnożnik z Tabeli stanowiącej załącznik nr 3).

Zdaniem Sądu, nie można uznać, że w niniejszej sprawie odszkodowanie zostało ustalone z rażącym naruszeniem prawa, z tego powodu, że biegły ustalał wartość gruntu biorąc pod uwagę faktyczny stan zasiewów, a pominął przepis § 4 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1952 r. w zw. z art. 14 ust. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, skoro nie obliczył wartości ziemi odpowiadającej przychodowi jaki z gruntu można uzyskać. Z protokołu oględzin z dnia 20 marca 1957 r. i opinii rzeczoznawcy wynika jednak, że plony buraczane były zniszczone nie przedstawiały żadnej wartości (były zmarznięte). Tę okoliczność potwierdza pismo z dnia [...] marca 1957 r. H. S., który wskazywał, że jest chory, niezdolny do pracy, a także skarżąca w skardze twierdząc, że jej ojciec uległ ciężkiemu wypadkowi i nie użytkował ziemi. Odszkodowania za zniszczoną koniczynę domagał się też dzierżawca gruntu J. M. (pismo z dnia 23 lipca 1957 r.). Wobec tego trudno uznać, że biegły winien wziąć pod uwagę cenę za ziemię równą przeciętnemu rocznemu urodzajowi, skoro na danym obszarze ziemi (wywłaszczanej części gruntu) zasiewy nie dały plonu przedstawiającego wartość majątkową.

Odnosząc się do opisanego wyżej zagadnienia Sąd zwraca uwagę, że niniejsza sprawa toczy się w trybie nadzwyczajnym, gdzie badaniu podlega to, czy w kwestionowanej decyzji tkwią kwalifikowane wady, o których mowa w art. 156 § 1 Kpa. Postępowanie o stwierdzenie nieważności nie ma bowiem na celu ponownej oceny sprawy, co do jej istoty (jak w postępowaniu odwoławczym), lecz obejmuje kontrolę legalności samej decyzji załatwiającej sprawę.

Wobec tego zarzut błędnej interpretacji przepisów z zakresu szacowania nieruchomości przez biegłego na gruncie określonego stanu faktycznego sprawy, kwestia lakoniczności opinii sporządzonej przez biegłego, czy brak uzyskania przez organ ustalający odszkodowanie stanowiska biegłego, co do pojawiających się w sprawie wątpliwości w zakresie stanu upraw rolnych i ich kwalifikacji przy wycenie mogły by być skuteczne, ale jako zarzuty odwołania w postępowaniu zwyczajnym. Tego rodzaju uchybienia należy bowiem kwalifikować jako wadliwości dotyczące samej procedury, tj. braku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, naruszenia zasady swobodnej oceny wyników postępowania wyjaśniającego, pominięcia wezwania biegłego do złożenia wyjaśnień na piśmie (art. 47 ust. 1, art. 50, art. 57 ust. 2 w zw. z art. 62 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r. o postępowaniu administracyjnem).

Podnoszone w skardze pozostałe zarzuty nie miały znaczenia dla sprawy, w szczególności to, że skarżąca nie została poinformowana o założeniu księgi wieczystej dla nieruchomości oraz że obecnie grunt ten został sprzedany osobom trzecim. Jak wskazano wyżej w niniejszej sprawie znaczenie miała dokonana przez Ministra Infrastruktury ocena legalności orzeczenia wywłaszczeniowego według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu jego wydania. Późniejsze zdarzenia dotyczące przedmiotowego gruntu wykraczają zatem poza przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej sprawowanej w niniejszej sprawie.

Biorąc to wszystko pod uwagę i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania sądowego należnych pełnomocnikowi skarżącej Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).