Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 335/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6210 Dodatek mieszkaniowy
Hasła tematyczne: Dodatki mieszkaniowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 2, art. 3, art. 5, art. 6 ust. 1, 2, 3 , 7 i 10
journal: Dz.U. 2017 poz 180
law: Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych.

SENTENCJA

Dnia 4 września 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, , Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Renata Tomaszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2019 roku sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania dodatku mieszkaniowego 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. W. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy ul. A 8/1 kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2, art. 3, art. 4, art. 5, art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 180 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r., znak: [...] w przedmiocie przyznania J.P. dodatku mieszkaniowego na okres od dnia 1 listopada 2018 r. do dnia 30 kwietnia 2019 r. w wysokości 410,42 zł miesięcznie, w tym ryczałt na zakup opału w wysokości 17,52 zł.

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Po rozpatrzeniu wniosku J.P. z dnia 19 października 2018 r. o przyznanie dodatku mieszkaniowego, decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta Ł. przyznał J.P. dodatek mieszkaniowy na okres od dnia 1 listopada 2018 r. do dnia 30 kwietnia 2019 r. w wysokości 410,42 zł miesięcznie, w tym ryczałt na zakup opału w wysokości 17,52 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że do ustalenia wysokości dodatku mieszkaniowego przyjęto: 1. liczbę osób w gospodarstwie domowym: 4, 2. liczbę osób niepełnosprawnych poruszających się na wózku inwalidzkim: 0 innych osób, jeżeli niepełnosprawność wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju: 1, 3. powierzchnię użytkową lokalu: 74,70 m2, 4. normatywną powierzchnią lokalu 4-osobowego gospodarstwa domowego: 70,00 m2, 5. wydatki mieszkaniowe: 1090,84 zł, 6. wydatki mieszkaniowe w przeliczeniu na powierzchnię normatywną- 1022,21 zł, 7. wydatki stanowiące podstawę obliczenia ryczałtu na zakup opału 45,65 zł w tym: za ogrzanie mieszkania: 0 zł za ogrzanie wody - 45,65 zł, za brak instalacji gazu przewodowego: 0 zł, 8.wydatki mieszkaniowe z uwzględnieniem ryczałtu: 1067,86 zł, 9. wskaźnik określający udział ryczałtu w wydatkach mieszkaniowych: 4,27 %, 10. miesięczny dochód gospodarstwa domowego: 4382,91 zł, 11. średni miesięczny dochód na jedną osobę: 1095,73 zł, 12. najniższą emeryturę obowiązującą w dniu złożenia wniosku: 1 029,80 zł

Sposób ustalenia i maksymalna wysokość ryczałtu na zakup opału dla gospodarstwa domowego został określony w § 3 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz.U. z 2001 r., nr 156, poz. 1817 ze zm.).

Zgodnie natomiast z art. 6 ust. 2 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, wysokość dodatku mieszkaniowego stanowi różnicę pomiędzy wydatkami mieszkaniowymi, przypadającymi na normatywną powierzchnię użytkową zajmowanego lokalu mieszkalnego będącymi podstawą obliczenia dodatku mieszkaniowego, a 15,00% dochodu 4-osobowego gospodarstwa domowego, tj. 1067,86 zł - 15,00% x 4382,91 zł = 1 067,86 zł - 657,44 zł = 410,42 zł. W tym ryczałt na zakup opału w wysokości 17,52 zł (tj. 4,27% x 410,42 zł = 17,52 zł).

Od powyższej decyzji J.P. złożył odwołanie, w którym podał, że nie zgadza się z treścią zaskarżonej decyzji. Kwota przyznanego dodatku jest zbyt niska, ponieważ w poprzednim okresie kwota dodatku wynosiła ponad 700 zł i różnica powinna być mniejsza. Wskazał, że razem z żoną są osobami schorowanymi i legitymują się orzeczeniami o stwierdzonym stopniu niepełnosprawności. Wydatki na zakup leków wynoszą od około 350 do 400 zł miesięcznie, a koszty utrzymania stale rosną. Skarżący nadmienił, że zastosowane w uzasadnieniu decyzji przeliczniki są dla niego niezrozumiałe i tym samym budzą wielką obawę co ich poprawności. Wniósł o ponowne przeliczenie wysokości dodatku i podanie szczegółowej weryfikacji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy wskazało, że zgodnie z art. 2 ust. 1 cyt. ustawy, dodatek mieszkaniowy, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 3 i 4, przysługuje najemcom oraz podnajemcom lokali mieszkalnych (pkt 1); najemcom oraz podnajemcom lokali mieszkalnych; osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych, do których przysługuje im spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego (pkt 2); osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych znajdujących się w budynkach stanowiących ich własność i właścicielom samodzielnych lokali mieszkalnych (pkt 3); innym osobom mającym tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego i ponoszącym wydatki związane z jego zajmowaniem (pkt 4); osobom zajmującym lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, oczekującym na przysługujący im lokal zamienny albo socjalny (pkt 5).

Stosownie do treści art. 3 ust. 1 ustawy, dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom, o których mowa w art. 2 ust. 1, jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie przekracza 175 % kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 125 % tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym, obowiązującej w dniu złożenia wniosku, z zastrzeżeniem art. 6 ust. 8.

Przy wydawaniu decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego uwzględnia się kwotę najniższej emerytury obowiązującą w dniu złożenia wniosku, ogłaszaną przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", na podstawie art. 94 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 887,1948, 2036 i 2260 oraz z 2017r. poz. 2 i 38) - 1.029,80 zł - (art. 3 ust. 2 ustawy o dodatkach mieszkaniowych).

W myśl art. 3 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się wszelkie przychody po odliczeniu kosztów ich uzyskania oraz po odliczeniu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie chorobowe, określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zostały już zaliczone do kosztów uzyskania przychodu. Do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej dla uczniów, dodatków dla sierot zupełnych, jednorazowych zapomóg z tytułu urodzenia się dziecka, dodatku z tytułu urodzenia dziecka, pomocy w zakresie dożywiania, zasiłków pielęgnacyjnych, zasiłków okresowych z pomocy społecznej, jednorazowych świadczeń pieniężnych i świadczeń w naturze z pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego, dodatku energetycznego, zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007r., świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 690), świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r. poz. 2134 i 2354), dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2018 r. poz. 998, 1076, 1544 i 2245), dopłaty do czynszu, o której mowa w ustawie z dnia 20 lipca 2018r. o pomocy państwa w ponoszeniu wydatków mieszkaniowych w pierwszych latach najmu mieszkania (Dz.U. poz. 1540), oraz świadczenia pieniężnego przyznawanego na podstawie art. 9 ustawy z dnia 22 listopada 2018r. o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (Dz.U. poz. 2529).

Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, do wniosku dołącza się deklarację o dochodach gospodarstwa domowego za okres 3 miesięcy kalendarzowych poprzedzających dzień złożenia wniosku oraz inne niezbędne dokumenty.

W rozpatrywanej sprawie w dniu 19 października 2018 r. J.P. - najemca lokalu mieszkalnego nr 15 położonego w Ł. przy ul. A. 13, o powierzchni użytkowej 74,70 m2, w tym powierzchni pokoi i kuchni: 54,94 m2, złożył wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Z treści dokumentów dołączonych do wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego (w tym deklaracji o dochodach członków gospodarstwa domowego) wynika, że ww. lokalu mieszkalnym strona prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe (wraz z żoną i dwojgiem synów), a w okresie 3 miesięcy poprzedzających dzień jego złożenia (tj. lipiec, sierpień i wrzesień 2018r.) osiągnęła dochód w wysokości 13 148,70 zł, na który składało się: wynagrodzenie za pracę W.P. za okres od lipca do września w kwocie 5 102,52 zł, świadczenie emerytalne M.P. za okres od lipca do września 2018 r. w wysokości 4 222,59 zł, świadczenie emerytalne J.P. za okres od lipca do września 2018 r. w kwocie 3 406,11 zł, nadpłata z tytułu opłat za wodę w wysokości 417,50 zł.

Łączny dochód gospodarstwa domowego wyniósł 13 148,70 zł. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego stanowi kwota 4 382,91 zł. Z kolei miesięczny dochód na 1 członka gospodarstwa domowego wynosi 1 095,73 zł.

Wyliczony w powyższy sposób dochód strony jest wyższy od 100% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie wieloosobowym, która w dniu składania wniosku wynosiła 1.029,80 zł.

Stosownie do treści art. 5 ust. 5 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, dodatek mieszkaniowy przysługuje, gdy powierzchnia użytkowa lokalu mieszkalnego nie przekracza normatywnej powierzchni o więcej niż 30%. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy, normatywna powierzchnia użytkowa lokalu mieszkalnego lub budynku mieszkalnego, w którym znajduje się tylko jeden lokal mieszkalny (dom jednorodzinny), zwana dalej "normatywną powierzchnią", w przeliczeniu na liczbę członków gospodarstwa domowego nie może przekraczać: 55 m2 - dla 4 osób. Normatywną powierzchnię powiększa się o 15 m2, jeżeli w lokalu mieszkalnym zamieszkuje osoba niepełnosprawna poruszająca się na wózku lub osoba niepełnosprawna, której niepełnosprawność wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. O wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju orzekają powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, o których mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 2046 i 1948) (ust. 3). Do osób niepełnosprawnych, które legitymują się orzeczeniem zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności wydanym przed dniem wejścia w życie art. 1 pkt 4 niniejszej ustawy oraz osób legitymujących się orzeczeniami, o których mowa w art. 5 i art. 62 ustawy powołanej w tym artykule, konieczność zamieszkiwania w oddzielnym pokoju może być udokumentowana w szczególności zaświadczeniem lekarskim lub opinią biegłego (art. 2 ustawy z dnia 8 października 2004 r. o zmianie ustawy o dodatkach mieszkaniowych /Dz.U. Nr 240, poz. 2406/)

Z akt sprawy wynika, że skarżący legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 31 lipca 2002 r., znak: [...] na podstawie którego został zaliczony do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności i jego niepełnosprawność wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju.

Dysponowanie przez osobę niepełnosprawną (prowadzącą wieloosobowe gospodarstwo domowe), orzeczeniem o wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju skutkuje automatycznym powiększeniem normatywnej powierzchni użytkowej lokalu mieszkalnego o 15 m2, zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie powierzchnię normatywną, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych (55 m2), a stanowiącą podstawę do wyliczenia dodatku mieszkaniowego, należy - zgodnie z wolą ustawodawcy - powiększyć o 15 m2 ,tj. do 70 m2.

Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, jeżeli średni miesięczny dochód gospodarstwa wieloosobowego jest równy lub wyższy od 100% kwoty najniższej emerytury, wysokość dodatku mieszkaniowego stanowi różnicę między wydatkami mieszkaniowymi, przypadającymi na normatywną powierzchnię użytkową lokalu mieszkalnego będącymi podstawą obliczenia dodatku mieszkaniowego, a 15% dochodu czteroosobowego gospodarstwa domowego.

W niniejszej sprawie wydatki mieszkaniowe ponoszone przez stronę, a potwierdzone w karcie lokalu przez Zarząd Lokali Miejskich z siedzibą w Ł. przy ul. B. 47, wynoszą 1 090,84 zł miesięcznie. Wysokość wydatków przypadających na normatywną powierzchnię użytkową lokalu mieszkalnego będąca podstawą obliczenia dodatku mieszkaniowego wynosi więc odpowiednio: 1 022,21 zł miesięcznie (tj. 1 090,84 zł x 70 m2: 74,70 m2 = 1 022,21 zł).

Do kwoty wydatków mieszkaniowych (1 022,21 zł) zgodnie z § 2, § 3 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych, doliczono kwotę równowartości za brak ciepłej wody, tj. wartość 45,65 zł (tj. 4 osoby x 0,5706 zł/kWh x 20 kWh/m2 = 45,65 zł). Przy uwzględnieniu tak wyliczonej kwoty ryczałtu wydatki mieszkaniowe strony wyniosły więc 1 067,86 zł (tj. 1 022,21 zł + 45,65 zł = 1 067,86 zł), przy jednoczesnym udziale ryczałtu w wydatkach mieszkaniowych w wysokości: 4,27% (45,65 zł x 100% / 1 067,86 zł = 4,27%).

Wobec powyższego dodatek mieszkaniowy przysługujący skarżącemu to różnica pomiędzy wydatkami mieszkaniowymi w wysokości 1 067,86 zł miesięcznie, a 15% średniego miesięcznego dochodu czteroosobowego gospodarstwa domowego strony (zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy), który wynosi 1 095,73 zł.

Wyliczony, w ten sposób dodatek mieszkaniowy uzyskuje wartość 410,42 zł miesięcznie (tj.: 1 067,86 zł - 4.382,91 zł x 15% = 410,42 zł, w tym ryczałt na zakup opału w kwocie: 3,69 zł (tj. 4,27% x 410,42 zł = 17,52 zł).

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego przedstawione powyżej wyliczenia potwierdziły, że organ I instancji prawidłowo przyznał stronie dodatek mieszkaniowy w wysokości 410,42 zł miesięcznie (w tym ryczałt na zakup opału w wysokości 17,52 zł) na okres od dnia od dnia 1 listopada 2018 r. do dnia 30 kwietnia 2019 r.

Organ odwoławczy podkreślił, że kryteria przewidziane w ustawie o dodatkach mieszkaniowych nie pozwalają organom orzekającym na uznaniowość. Ustawodawca nie pozostawił w tym przypadku organom administracji jakiegokolwiek marginesu swobody, kategorycznie uzależniając prawo do świadczenia od spełnienia szczegółowo zdefiniowanych przesłanek, a jego wysokość od konkretnych i obiektywnych wielkości (m. in.: ponoszonych wydatków, czy osiąganych dochodów). Oznacza to, że wszelkie inne okoliczności takie jak: trudna sytuacja materialna, zdrowotna, czy też rodzinna wnioskodawcy nie stanowi podstawy do przyznania dodatku mieszkaniowego, lub też przyznania go w "wyższej" wysokości. Dodatek mieszkaniowy, jak sama nazwa wskazuje, nie jest świadczeniem pieniężnym mającym na celu pokrycie w całości wydatków mieszkaniowych ponoszonych przez stronę, lecz jest pewną formą wsparcia ze strony państwa, mającą jedynie za zadanie zapewnienie dodatkowych środków, ułatwiających przezwyciężenie trudnych sytuacji finansowych. Nie może on stanowić formy utrzymania beneficjentów, ani służyć wyręczaniu ich w ponoszeniu obowiązkowych kosztów utrzymania lokali, w których zamieszkują.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zaskarżając powyższą decyzję w całości wskazał, że nadal nie zostało wyjaśnione, czy przedstawione wyliczenia są prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącego popierając wniesioną skargę zarzucił naruszenie zasady zaufania uczestników postępowania administracyjnego do organów państwa z uwagi na błędne pouczenie skarżącego, że w deklaracji powinien wykazywać wszystkie osoby zameldowane, a nie tylko te, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący oświadczył, że jeden z synów ma własną rodzinę i nie mieszka ze skarżącym, a jego dochody zostały wliczone do dochodu będącego podstawą wyliczenia dodatku mieszkaniowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie przyznania skarżącemu dodatku mieszkaniowego na okres od dnia 1 listopada 2018 r. do dnia 30 kwietnia 2019 r. w wysokości 410,42 zł miesięcznie, w tym ryczałt na zakup opału w kwocie 17,52 zł.

Zasady przyznawania dodatków mieszkaniowych reguluje ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 180 ze zm.). Należy podkreślić, że przyznanie dodatku mieszkaniowego, jak i ustalenie jego wysokości nie ma charakteru uznaniowego. O tym, czy dodatek mieszkaniowy przysługuje i w jakiej wysokości rozstrzyga wynik obliczeń arytmetycznych dokonanych zgodnie z przepisami cyt. ustawy o dodatkach mieszkaniowych i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz.U. z 2001 r., nr 156, poz. 1817 ze zm.). Zgodnie z zasadami określonymi w ustawie, czynnikami decydującymi o tym, czy konkretnym przypadku dodatek mieszkaniowy będzie przyznany i w jakiej wysokości są: liczebność gospodarstwa domowego, wielkość powierzchni użytkowej lokalu mieszkalnego, wysokość wydatków mieszkaniowych w miesiącu, w którym wniosek został złożony oraz wysokość dochodów członków gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy kalendarzowych poprzedzających dzień złożenia wniosku.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy, dodatek mieszkaniowy, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 3 i 4, przysługuje:

1) najemcom oraz podnajemcom lokali mieszkalnych,

2) osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych, do których przysługuje im spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego,

3) osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych znajdujących się w budynkach stanowiących ich własność i właścicielom samodzielnych lokali mieszkalnych,

4) innym osobom mającym tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego i ponoszącym wydatki związane z jego zajmowaniem,

5) osobom zajmującym lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, oczekującym na przysługujący im lokal zamienny albo socjalny.

Dodatek mieszkaniowy przysługuje na podstawie tylko jednego z tytułów wymienionych w ust. 1 (art. 2 ust. 2 cyt. ustawy).

Stosownie do treści art. 3 ust. 1 ustawy, dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom, o których mowa w art. 2 ust. 1, jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie przekracza 175% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 125% tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym, obowiązującej w dniu złożenia wniosku, z zastrzeżeniem art. 6 ust. 8.

Przy wydawaniu decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego uwzględnia się kwotę najniższej emerytury obowiązującą w dniu złożenia wniosku, ogłaszaną przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", na podstawie art. 94 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 887, 1948, 2036 i 2260 oraz z 2017 r. poz. 2 i 38) – art. 3 ust. 2 ustawy.

Dla potrzeb ustalania wysokości i wypłacania dodatków mieszkaniowych ustawodawca sformułował w ustawie legalną definicję pojęcia "dochodu". Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się wszelkie przychody po odliczeniu kosztów ich uzyskania oraz po odliczeniu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie chorobowe, określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zostały już zaliczone do kosztów uzyskania przychodu. Do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej dla uczniów, dodatków dla sierot zupełnych, jednorazowych zapomóg z tytułu urodzenia się dziecka, dodatku z tytułu urodzenia dziecka, pomocy w zakresie dożywiania, zasiłków pielęgnacyjnych, zasiłków okresowych z pomocy społecznej, jednorazowych świadczeń pieniężnych i świadczeń w naturze z pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego, dodatku energetycznego, zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r., świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. poz. 693 i 1220), świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r. poz. 2134 i 2354), dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2018 r. poz. 998, 1076, 1544 i 2245), dopłaty do czynszu, o której mowa w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. o pomocy państwa w ponoszeniu wydatków mieszkaniowych w pierwszych latach najmu mieszkania (Dz. U. poz. 1540), oraz świadczenia pieniężnego przyznawanego na podstawie art. 9 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (Dz.U. poz. 2529).

Przez gospodarstwo domowe rozumie się natomiast gospodarstwo prowadzone przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy, samodzielnie zajmującą lokal albo gospodarstwo prowadzone przez tę osobę wspólnie z małżonkiem i innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tej osoby (art. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych).

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4 i ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, normatywna powierzchnia użytkowa lokalu mieszkalnego lub budynku mieszkalnego, w którym znajduje się tylko jeden lokal mieszkalny (dom jednorodzinny), zwana dalej "normatywną powierzchnią", w przeliczeniu na liczbę członków gospodarstwa domowego nie może przekraczać 55 m2 - dla 4 osób.

Normatywną powierzchnię powiększa się o 15 m2, jeżeli w lokalu mieszkalnym zamieszkuje osoba niepełnosprawna poruszająca się na wózku lub osoba niepełnosprawna, której niepełnosprawność wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. O wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju orzekają powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, o których mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2046 i 1948). Wydatki na normatywną powierzchnię zajmowanego lokalu mieszkalnego oblicza się, dzieląc wydatki za ten lokal przez jego powierzchnię użytkową i mnożąc uzyskany w ten sposób wskaźnik przez normatywną powierzchnię, o której mowa w ust. 1 (art. 5 ust. 4 ustawy).

Stosownie zaś, do treści art. 5 ust. 5 ustawy, dodatek mieszkaniowy przysługuje, gdy powierzchnia użytkowa lokalu mieszkalnego nie przekracza normatywnej powierzchni o więcej niż:

1) 30% albo

2) 50% pod warunkiem, że udział powierzchni pokoi i kuchni w powierzchni użytkowej tego lokalu nie przekracza 60%.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 i 2 ustawy, wysokość dodatku mieszkaniowego stanowi różnicę między wydatkami, o których mowa w ust. 3-6, przypadającymi na normatywną powierzchnię użytkową zajmowanego lokalu mieszkalnego, a kwotą stanowiącą wydatki poniesione przez osobę otrzymującą, z zastrzeżeniem ust. 2, dodatek w wysokości:

1) 15% dochodów gospodarstwa domowego - w gospodarstwie jednoosobowym;

2) 12% dochodów gospodarstwa domowego - w gospodarstwie 2-4-osobowym;

3) 10% dochodów gospodarstwa domowego - w gospodarstwie 5-osobowym i większym.

Jeżeli średni miesięczny dochód, o którym mowa w art. 3 ust. 1, jest równy lub wyższy od 150% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 100% tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym, lecz nie przekracza odpowiednich wysokości średnich miesięcznych dochodów wymienionych w art. 3 ust. 1, wówczas dla celów obliczenia dodatku mieszkaniowego przyjmuje się wydatki poniesione przez osobę otrzymującą dodatek w wysokości:

1) 20% dochodów gospodarstwa domowego - w gospodarstwie jednoosobowym;

2) 15% dochodów gospodarstwa domowego - w gospodarstwie 2-4-osobowym;

3) 12% dochodów gospodarstwa domowego - w gospodarstwie 5-osobowym i większym.

Wydatkami poniesionymi przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy są świadczenia okresowe ponoszone przez gospodarstwo domowe w związku z zajmowaniem lokalu mieszkalnego (art. 6 ust. 3 ustawy). W myśl art. 6 ust. 4 ustawy, Wydatkami, o których mowa w ust. 3, są:

1) czynsz;

2) opłaty związane z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości w częściach przypadających na lokale mieszkalne w spółdzielni mieszkaniowej;

3) zaliczki na koszty zarządu nieruchomością wspólną;

4) odszkodowanie za zajmowanie lokalu bez tytułu prawnego;

5) inne niż wymienione w pkt 1-4 opłaty za używanie lokalu mieszkalnego;

6) opłaty za energię cieplną, wodę, odbiór nieczystości stałych i płynnych;

7) wydatek stanowiący podstawę obliczania ryczałtu na zakup opału.

Stosownie natomiast do treści art. 6 ust. 7 ustawy, jeżeli lokal mieszkalny nie jest wyposażony w instalację doprowadzającą energię cieplną do celów ogrzewania, w instalację ciepłej wody lub gazu przewodowego z zewnętrznego źródła znajdującego się poza lokalem mieszkalnym, osobie uprawnionej do dodatku mieszkaniowego przyznaje się ryczałt na zakup opału stanowiący część dodatku mieszkaniowego.

Jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego jest wyższy od określonego w art. 3 ust. 1, a kwota nadwyżki nie przekracza wysokości dodatku mieszkaniowego, należny dodatek mieszkaniowy obniża się o tę kwotę (art. 6 ust. 8 ustawy).

Wysokość dodatku mieszkaniowego, łącznie z ryczałtem, o którym mowa w ust. 7, nie może przekraczać, z zastrzeżeniem ust. 11, 70% wydatków przypadających na normatywną powierzchnię zajmowanego lokalu mieszkalnego lub 70% faktycznych wydatków ponoszonych za lokal mieszkalny, jeżeli powierzchnia tego lokalu jest mniejsza lub równa normatywnej powierzchni (art. 6 ust. 10 ustawy).

Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy, dodatek mieszkaniowy przyznaje, na wniosek osoby uprawnionej do dodatku mieszkaniowego, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji administracyjnej. Do wniosku dołącza się deklarację o dochodach gospodarstwa domowego za okres 3 miesięcy kalendarzowych poprzedzających dzień złożenia wniosku oraz inne niezbędne dokumenty.

W niniejszej sprawie, jak wynika z akt sprawy skarżący prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe i zajmuje lokal mieszkalny o powierzchni użytkowej 74,70 m2 , a więc o powierzchni większej od normatywnej powierzchni użytkowej lokalu mieszkalnego przypadającej dla czteroosobowego gospodarstwa domowego, która wynosi 55 m2 .

Łączny dochód czteroosobowego gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających dzień jego złożenia (tj. lipiec, sierpień i wrzesień 2018 r.) wyniósł 13 148,70 zł, na który składało się (wg kolejności wskazanej przez skarżącego we wniosku): świadczenie emerytalne skarżącego za okres od lipca do września 2018 r. w kwocie 3 406,11, świadczenie emerytalne żony - M.P. za okres od lipca do września 2018 r. w wysokości 4 222,59 zł, nadpłata z tytułu opłat za wodę w wysokości 417,50 zł oraz wynagrodzenie za pracę W.P. (syna skarżącego) za okres od lipca do września w kwocie 5 102,52 zł, Miesięczny dochód gospodarstwa domowego stanowiła zatem kwota 4 382,91 zł, z kolei miesięczny dochód na 1 członka czteroosobowego gospodarstwa domowego wyniósł 1 095,73 zł.

Wyliczony w powyższy sposób dochód przypadający na 1 członka strony, był zatem wyższy od 100% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie wieloosobowym, która w dniu składania wniosku zgodnie z pkt 1 lit. a komunikatu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 lutego 2018 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych oraz kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent (M.P. z 2018 r., poz. 216) wynosiła 1 029,80 zł miesięcznie.

Jak wynika z akt sprawy skarżący legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 31 lipca 2002 r. na podstawie którego został zaliczony do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności, a niepełnosprawność wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju.

Dysponowanie przez osobę niepełnosprawną (prowadzącą wieloosobowe gospodarstwo domowe), orzeczeniem o wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju skutkuje automatycznym powiększeniem normatywnej powierzchni użytkowej lokalu mieszkalnego o 15 m2 zgodnie z cyt. powyżej art. 5 ust. 3 ustawy. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie powierzchnię normatywną, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych (tj. 55 m2), stanowiącą podstawę do wyliczenia dodatku mieszkaniowego prawidłowo powiększono o 15 m2 , tj. do 70 m2.

Wydatki mieszkaniowe ponoszone przez skarżącego, które zostały wykazane w karcie lokalu sporządzonej w dniu 10 października 2018 r. przez Zarząd Lokali Miejskich w Ł. wynoszą 1 090,84 zł miesięcznie. Wysokość wydatków przypadających na normatywną powierzchnię użytkową lokalu mieszkalnego będąca podstawą obliczenia dodatku mieszkaniowego wynosi więc 1 022,21 zł miesięcznie (tj. 1 090,84 zł x 70 m2 : 74,70 m2 =1 022,21 zł).

Do kwoty wydatków mieszkaniowych (1 022,21 zł) zgodnie z § 2, 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych, doliczono kwotę równowartości za brak ciepłej wody, tj. wartość 45,65 zł (tj. 4 osoby x 0,5706 zł/kWh x 20 kWh/m2 = 45,65 zł). Przy uwzględnieniu tak wyliczonej kwoty ryczałtu wydatki mieszkaniowe strony wyniosły więc 1 067,86 zł (tj. 1 022,21 zł + 45,65 zł = 1 067,86 zł), przy jednoczesnym udziale ryczałtu w wydatkach mieszkaniowych w wysokości: 4,27% (45,65 zł x 100% / 1 067,86 zł = 4,27%).

Wobec powyższego dodatek mieszkaniowy przysługujący skarżącemu to różnica pomiędzy wydatkami mieszkaniowymi w wysokości 1 067,86 zł miesięcznie, a 15% średniego miesięcznego dochodu czteroosobowego gospodarstwa domowego strony - zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy, który wynosi 1 095,73 zł. Wyliczony, w ten sposób dodatek mieszkaniowy wynosi 410,42 zł miesięcznie (tj. 1 067,86 zł - 4.382,91 zł x 15% = 410,42 zł, w tym ryczałt na zakup opału w kwocie: 17,52 zł (tj. 4,27% x 410,42 zł = 17,52 zł).

Warunkiem powstania uprawnienia do dodatku mieszkaniowego jest zatem spełnienie przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 4, art. 6 ust. 2 pkt 2, ust. 7 i 10 ustawy, a ustawodawca nie przewidział odstępstw od ustalonych warunków.

Odnosząc się do twierdzeń zawartych w skardze należy wskazać, że przepisy dotyczące zasad przyznawania dodatków mieszkaniowych mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że muszą być stosowane bez możliwości odstępstw nawet ze względu na indywidualną, trudną sytuację skarżącego. Ustawodawca w sposób bardzo ścisły określił zasady przyznawania i sposób obliczania dodatków mieszkaniowych, nie pozostawiając organowi administracji orzekającemu w tych sprawach możliwości działania w ramach uznania administracyjnego. Zatem organy rozpatrujące wnioski o udzielenie dodatku mieszkaniowego muszą kierować się kryteriami określonymi wyłącznie w omawianej ustawie. Nie mogą zatem brać pod uwagę żadnych innych okoliczności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2009 r. sygn. akt I OSK 83/09; z dnia 18 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 1898/10; z dnia 20 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 1213/09; z dnia 27 marca 2014 r. sygn. akt I OSK 1449/13 - dostępne na stronie internetowej https://cbois.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie organy właściwie zastosowały przywołane przepisy ustawy oraz prawidłowo ustaliły łączny dochód skarżącego, wynikający z deklaracji o wysokości dochodów.

Trzeba również dodać, że obliczenie wysokości dodatku mieszkaniowego nie budzi wątpliwości i opiera się na danych przedstawionych przez samego skarżącego, który poświadczył prawdziwość tych danych własnoręcznym podpisem, pouczony uprzednio o odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego oraz danych wykazanych przez Zarząd Lokali Miejskich w Ł. w karcie lokalu sporządzonej w dniu 10 października 2018 r. Stąd też podniesione przez skarżącego kwestie dotyczące trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej wobec brzmienia obowiązujących przepisów i kompletnych wyliczeń dodatku mieszkaniowego nie mogły być wzięte pod uwagę.

Podkreślić również należy, że wyliczenie dodatku mieszkaniowego nie zależy od uznania organu orzekającego, jest to wyliczenie matematyczne i nie może być zwiększone lub zmniejszone niezależnie od sytuacji życiowej skarżącego. Organy orzekające dokonały prawidłowego obliczenia wysokości dodatku mieszkaniowego przysługującego skarżącemu.

Podniesiony na rozprawie zarzut naruszenia zaufania uczestników postępowania administracyjnego do organów państwa z uwagi na błędne pouczenie skarżącego, że w deklaracji powinien wykazywać wszystkie osoby zameldowane a nie tylko te, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że Sąd dokonuje oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia na podstawie akt sprawy ( art. 133 p.p.s.a.). Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonego aktu, bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jego wydania.

W załączonych natomiast aktach administracyjnych brak jest dowodu potwierdzającego stanowisko skarżącego co do błędnego pouczenia go o konieczności wykazania we wniosku dochodów syna, który jest tylko pod wskazanym adresem zameldowany, ale de facto nie mieszka i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa ze skarżącym. Jak wynika z akt sprawy oświadczenie w deklaracji o wysokości dochodów członków gospodarstwa domowego jednoznacznie odnosi się do członków gospodarstwa domowego, zaś prawdziwość danych zawartych w tym oświadczeniu skarżący poświadczył własnoręcznym podpisem, pouczony uprzednio o odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego. Z akt sprawy nie wynika również, że skarżący przedstawiał swoje wątpliwości odnośnie wykazania dochodów syna, na etapie postępowania administracyjnego. Jak bowiem wynika z odwołania skarżący podał jedynie, że nie zgadza się z treścią zaskarżonej decyzji, bowiem kwota przyznanego dodatku jest zbyt niska, ponieważ w poprzednim okresie kwota dodatku wynosiła ponad 700 zł i różnica powinna być mniejsza. Wskazał, że razem z żoną są osobami schorowanymi i legitymują się orzeczeniami o stwierdzonym stopniu niepełnosprawności. Wydatki na zakup leków wynoszą od około 350 do 400 zł miesięcznie, a koszty utrzymania stale rosną. Skarżący nadmienił, że zastosowane w uzasadnieniu decyzji przeliczniki są dla niego niezrozumiałe i tym samym budzą wielką obawę co do ich poprawności. Wniósł o ponowne przeliczenie wysokości dodatku i podanie szczegółowej weryfikacji. Zatem na podstawie otrzymanej od skarżącego oraz Zarząd Lokali Miejskich w Ł. dokumentacji organ pierwszej instancji miał podstawy do podjęcia zaskarżonej decyzji, a organ odwoławczy odnosząc się do zarzutów odwołania w sposób bardzo wyczerpujący, przejrzysty i czytelny wskazał zarówno obowiązujące przepisy jak i sposób wyliczenia na ich podstawie dodatku mieszkaniowego.

Również w skardze J.P. zaskarżając powyższą decyzję w całości wskazał jedynie, że nadal nie zostało wyjaśnione, czy przedstawione wyliczenia są prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

W tej sytuacji podniesiony dopiero na rozprawie zarzut, naruszenia zaufania uczestników postępowania administracyjnego do organów państwa z uwagi na błędne pouczenie skarżącego, że w deklaracji powinien wykazywać wszystkie osoby zameldowane a nie tylko te, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe był spóźniony i nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Skarżący nie przedstawił żadnego dowodu potwierdzającego ten fakt, zatem jego twierdzenie należy uznać za gołosłowne, dodatkowo na tym etapie postępowania organy nie miały żadnej możliwości odniesienia się do postawionego zarzuty. W tym miejscu godzi się podkreślić, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zasadniczo zatem sąd administracyjny nie przeprowadza postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy i nie może prowadzić postępowania dowodowego i dokonywać ustaleń celem merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Postępowanie sądowoadministracyjne nie jest bowiem kolejną instancją (trzecią) postępowania administracyjnego. W drodze wyjątku określonego w art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd ten może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, ale w ściśle określonych granicach (dowody z dokumentów) i pod sprecyzowanymi w tym przepisie warunkami (jeśli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie). Nawet wówczas celem takiego postępowania nie jest jednak ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy prawidłowo organy ustaliły stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie - czy prawidłowo zastosowały przepis prawa materialnego do poczynionych ustaleń.

Z przedstawionych powyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono zgodnie z treścią art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit.c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 68).

D.Cz.