Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1591/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 2, art. 4 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2008 nr 220 poz 1414
law: Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska
article: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145  1 pkt 1 lit. c, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany nazwiska 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego m. W. z dnia [...] lutego 2011 roku nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej M. M. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...] Wojewoda [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz.U. z 2008 r. nr 220, poz. 1414) po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego m. W. z dnia [...] lutego 2011r., nr [...] orzekającej o odmowie zmiany noszonego przez skarżącą nazwiska "M." na nazwisko "K." utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy organ wskazał, iż w dniu 25 stycznia 2011 r. do Urzędu Stanu Cywilnego m. W. wpłynął wniosek M. M. o zmianę nazwiska noszonego przez nią po zawarciu związku małżeńskiego, tj. nazwiska "M." na nazwisko "K.". W przedmiotowym wniosku M. M. wyjaśniła, że nazwisko "K." składa się z pierwszego członu będącego jej nazwiskiem panieńskim, tj. "K." oraz z drugiego członu będącego tradycyjną (historyczną) formą nazwiska męża przyjmowany w Polsce przez mężatki, tj. "M.". Ponadto Wnioskodawczyni poinformowała, że nazwiska "K." używa zarówno na co dzień, jak i w życiu zawodowym. Na potwierdzenie swoich oświadczeń dołączyła do akt sprawy kopie dokumentów, z których wynika, że posługuje się nazwiskiem "K." jako autorka wielu publikacji. Ponadto wnioskodawczyni przedstawiła odpis skrócony aktu małżeństwa.

Po rozpatrzeniu wniosku M. M. decyzją z dnia [...] lutego 2011r., nr [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego m. W. orzekł o odmowie zmiany nazwiska wnioskodawczyni z "M." na nazwisko "K.". W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że art. 3 ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2008r. nr 220, poz. 1414) nie przewiduje możliwości dokonania zmiany nazwiska w formie wnioskowanej przez M. M., ponieważ drugi człon wnioskowanego nazwiska "tj. M." nie jest innym nazwiskiem aniżeli nazwisko "M.". Nie jest również zmianą jego pisowni oraz zmianą właściwą dla rodzaju żeńskiego lub męskiego. Odmienna jest jedynie jego forma gramatyczna i ortograficzna.

Odwołanie od powyższej decyzji do Wojewody [...] wniosła M. M. podnosząc w nim, że Kierownik Urzędu m. W. odmawia prawa do zmiany jej nazwiska z przyrostkiem "-owa" powołując się na obyczaj używania obecnie nazwisk w formie jednakowej z nazwiskiem męża.

Rozpatrując sprawę na skutek wniesionego odwołania Wojewoda stwierdził, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Nazwisko zgodnie art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny jest dobrem osobistym oraz należy do sfery życia prywatnego i rodzinnego (art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem 2 (Dz.U. zapis z 1993r. nr 61, poz. 284 ze późn. zm.). W orzecznictwie sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, iż obowiązuje zasada względnej stabilizacji imion i nazwisk. Oznacza ona, iż imię i nazwisko są trwałymi atrybutami człowieka, prawnie mu przypisywanymi poprzez zarejestrowanie w aktach stanu cywilnego. Są to dwa elementy identyfikujące osobę oraz składające się na jej stan cywilny. W związku z czym powinny one być stabilne a ich zmiana jest dopuszczalna tylko z ważnych powodów. Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie imienia i nazwiska zmiany imienia i nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany:

imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka

na imię lub nazwisko używane

na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione

na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego w obywatelstwo również się posiada.

Natomiast zgodnie z art. 3 pkt 2 ww. ustawy zmiana nazwiska oznacza zmianę na inne nazwisko, zmianę pisowni nazwiska lub zmianę nazwiska ze względu na formę właściwą dla rodzaju żeńskiego lub męskiego. Z wykładni historycznej, która oparta jest na materiałach, pozwalających zrozumieć właściwy sens ww. przepisu w świetle okoliczności, jakie istniały w momencie jego powstania (tj. treści wykładni ustalonej przez Radę Ministrów) wynika, że celem wprowadzenia przepisu było dookreślenie, że zmiana imienia lub nazwiska nie oznacza wyłącznie przybrania innego imienia lub nazwiska, odmiennego od dotychczasowego, ale może ograniczyć się do zmiany na te same dane tylko użyte w innym rodzaju (żeńskim lub męskim) lub posiadające inną pisownię. Jednakże orzecznictwo sądów wskazuje, że powodem ustalenia przez ustawodawcę treści art. 3 pkt 2 w brzmieniu: "zmianę pisowni nazwiska lub zmianę nazwiska ze względu na formę właściwą dla rodzaju żeńskiego lub męskiego", był fakt jedynie zmiany nazwiska o charakterze przymiotnikowym. Wyżej cytowany przepis należy bowiem odczytywać w kontekście zmian w art. 4 ustawy o zmianie imion i nazwisk i rozszerzenia katalogu przesłanek, które są powodem do zmiany imienia lub nazwiska, o przesłankę dostosowania swojego nazwiska do nazwiska, jakie wnioskodawca nosi zgodnie z ustawodawstwem innego państwa, którego obywatelstwo również posiada (art. 4 ust. 1 pkt 4 nowej ustawy). Mając na uwadze powyższe rozważania organ stwierdził, że sytuacja taka w niniejszej sprawie nie zachodzi. Nazwisko "M." nie jest nazwiskiem o charakterze przymiotnikowym i nie zachodzi również konieczność dostosowania nazwiska wnioskodawczym do nazwiska, jakie nosi zgodnie z ustawodawstwem innego państwa. M. M. podniosła w odwołaniu, że jako żona mężczyzny noszącego nazwisko "M." chce zmienić używane obecnie nazwisko na nazwisko z końcówką - owa, tj. "K.". Zdaniem organu, wprawdzie nazwisko "M." oraz nazwisko "K." są to dwa odmienne nazwiska to jednak zapis nazwiska z końcówką "-owa" czy ,,-ówna" (choć zgodny z normą ortograficzną i gramatyczną języka polskiego) nie może mieć zastosowania w takiej formie w dokumentach urzędowych takich jak akty stanu cywilnego czy dokumenty tożsamości. Nazwisko w języku urzędowym powinno być zapisane bowiem w pierwszym przypadku liczby pojedynczej, bez zwyczajowo używanych nazwisk z przyrostkami. Do dokumentów prawnych wpisywane jest nazwisko w nieodmienionej formie ze względu na tradycyjne uwarunkowania. Skoro zatem forma pisowni nazwiska z końcówką "-owa" czy ,,-ówna" nie ma zastosowania w dokumentach urzędowych należało odmówić zmiany nazwiska wnioskodawczyni.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. M. domagając się jej zmiany z powodu niezgodności z prawem. W ocenie skarżącej rozpatrujące sprawę organy naruszyły przepisy prawa materialnego w sposób mający znaczenie dia rozstrzygnięcia, jako, że wniosła ona w sposób jednoznaczny o zmianę nazwiska na nazwisko używane zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. nr 220 poz 1414), a nie o zgodę na używanie nazwiska w podanym brzmieniu. Treść wniosku określiła przedmiot, którego powinna dotyczyć decyzja administracyjna. Natomiast decyzje odmowne, zarówno pierwszej instancji, Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego, jak i drugiej instancji Wojewody [...] odnoszą się do możliwości używania nazwiska w takiej formie, w jakiej je faktycznie używam i na tej podstawie odmawiają mi jego zmiany.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, iż zaskarżona decyzja nie odnosi się do jej wniosku wynikającego z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie imienia i nazwiska, w zakresie zmiany jej nazwiska, a nie jego formy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U, Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Mając na względzie powyższe unormowanie Sąd uznał, że skarga jest zasadna i prowadzi do uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego m. W. z dnia [...] lutego 2011r., nr [...] orzekającej o odmowie zmiany noszonego przez skarżącą nazwiska "M." na nazwisko "K.".

Rozpoznając niniejszą sprawę należy wskazać, iż toczące się w niej postępowanie administracyjne zostało wszczęte na wniosek skarżącej z dnia 25 stycznia 2011 r. o zmianę na podstawie art. 4 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz.U. z 2008 r. nr 220, poz. 1414) jej nazwiska z "M." na "K.". W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, iż na co dzień (od lat) używa nazwiska K. w życiu zawodowym oraz jako autorka artykułów i książek. Tym samym w jej ocenie istnieją uzasadnione podstawy do dokonania zmiany jej nazwiska w oparciu o w/w przepis.

W ocenie Sądu orzekające w niniejszej sprawie organy, nie odniosły się do żądania strony. Nie dokonały oceny sprawy pod kątem spełnienia przesłanki wynikającej z w/w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy, zgodnie z którym zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany na imię lub nazwisko używane. Organy (wbrew żądaniom strony ) dokonały jedynie oceny możliwości zmiany nazwiska " M." na "M." w kontekście art. 3 pkt 2 ustawy, który stanowi, iż w rozumieniu ustawy zmiana nazwiska oznacza zmianę na inne nazwisko, zmianę pisowni nazwiska lub zmianę nazwiska ze względu na formę właściwą dla rodzaju żeńskiego lub męskiego. Uzasadnienie zarówno zaskarżonej decyzji, jak również utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji zawiera rozważania w zakresie możliwości zmiany jedynie drugiego członu nazwiska o którego nadanie ubiega się skarżąca tj. "M.".

Organy całkowicie pominęły i nie odniosły się jednak do całokształtu żądania strony skarżącej, która to domaga się zmiany jej nazwiska nie z "M." na "M." a na "K.". W sytuacji zatem, gdy jak sam organ odwoławczy przyjmuje nazwisko K. jest innym nazwiskiem niż M., obowiązkiem orzekających w niniejszej sprawie organów było rozpoznanie wniosku skarżącej zgodnie z jej żądaniem tj. możliwości zmiany w/w nazwiska w oparciu o przesłanki wynikające z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Tymczasem organy nie odniosły się po żądań skarżącej zawartych we wniosku wszczynającym niniejsze postępowanie co w ocenie Sądu stanowi naruszenie podstawowych zasad jakimi winny kierować się organy administracji publicznej tj. zasady uwzględniania słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a), pogłębiania zaufania obywateli do organów (art.8 k.p.a). Jednocześnie wobec nieodniesienia się w uzasadnieniu decyzji do wszystkich dowodów przedłożonych przez stronę skarżącą w tym min. do wykazu publikacji wydanych pod nazwiskiem K. organy naruszyły art. 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, co uzasadniało konieczność uchylenia decyzji obu instancji.

Na marginesie należy również wskazać, iż słusznie skarżąca podnosi, iż organy odmówiły jej prawa do zmiany jej nazwiska z przyrostkiem ,,-owa" powołując się jedynie na obyczaj używania obecnie nazwisk w formie jednakowej z nazwiskiem męża. Wywody organów w zakresie braku możliwości zmiany nazwiska z "M." na "M." nie znajdują bowiem uzasadnienia w świetle obowiązujących przepisów prawa, które nie wprowadzają zakazu "oficjalnego" (z wpisaniem do akt) używania takiego nazwiska, w sytuacji gdy np. tak jak w niniejszej sprawie jest to nazwisko używane. Uznać zatem należy, iż kwestia możliwości zmiany nazwiska, jego formy winna być rozpoznawana indywidualnie przy uwzględnieniu przesłanek określonych w art. 4 ustawy.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 tej ustawy.

Rozpoznający ponownie sprawę organ winien zgodnie z wytycznymi Sądu rozpoznać wniosek skarżącej pod kątem możliwości zmiany jej nazwiska z "M." na "K." zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy.