Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 277/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 29 ust 1 i 2
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
article: art. 28 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Claudia Kozłowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 listopada 2014 r. sprawy ze skargi F. M. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 20 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. zasądza od Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz strony skarżącej kwotę 5.117 (pięć tysięcy sto siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 20 grudnia 2013 r. Dyrektor Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) , działając m.in. na podstawie art. 28 ust. 1 i 3, art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 poz. 173) oraz § 9 ust. 1, 2 i 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania F. M. wniesionego od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 29 lipca 2013 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w wysokości 72.117,71 zł, uchylił decyzję organu pierwszej instancji i ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w łącznej wysokości 74.156,00zł.

Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny:

F. M., działając jako rolnik, złożył w dniu 13 czerwca 2004 r. wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2004 rok na powierzchnię 131 ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją Nr [...] z dnia 16 marca 2005 r. przyznał stronie płatność z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości 15.832,25 zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy producenta rolnego dnia 11 kwietnia 2005 r.

W dniu 11 kwietnia 2005 r. F.M. złożył wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005 na powierzchnię 147,96 ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją Nr [...] z dnia 16 lutego 2006 r. przyznał stronie płatność z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na kwotę 18.006,46 zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy producenta rolnego dnia 9 marca 2006 r.

W dniu 24 marca 2006 r. F. M. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR oświadczenie przejmującego działki rolne. F. M. przejął od M.M. zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na 19,15 ha, podjętego w 2004 roku, wskazując działki ewidencyjne: nr [...] położone w województwie , powiecie [...], gminie S., obrębie [...], nr [...]położone w województwie [...] , powiecie [...], gminie S., obrębie W.

W dniu 26 kwietnia 2006 r. F. M. złożył wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2006 na powierzchnię 151,71 ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją Nr [...] z dnia 11 stycznia 2007 r. przyznał stronie płatność z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na kwotę 18.493,02 zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy producenta rolnego dnia 25 czerwca 2007 r.

W dniu 14 maja 2007 r. F. M. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2007 na powierzchnię 150,96 ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją Nr [...] z dnia 1 lutego 2008 r. przyznał stronie płatność z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na kwotę 18.395,71 zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego dnia 7 marca 2008 r.

W dniu 15 maja 2008 r. F. M. złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2008 na powierzchnię 150,96 ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją Nr [...] z dnia 4 grudnia 2008 r. przyznał stronie płatność z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na kwotę 18.395,71 zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego dnia 20 lutego 2009 r.

W dniu 15 maja 2009 r. F. M. złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2009 na powierzchnię 150,96 ha.

W dniu 23 lipca 2009 r. F. M. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR wycofanie części wniosku o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2009, tj. działek rolnych o powierzchni 119,31 ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w dniu 21 lipca 2009 r. wystosował do producenta wezwanie do złożenia wyjaśnień. W odpowiedzi na powyższe pismo F. M. w dniu 29 lipca 2009 r. złożył korektę do wniosku, w której zmniejszył powierzchnię na której prowadził działalność rolniczą z 31,65 ha na 31,13 ha.

W ww. wezwaniu Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wezwał stronę do złożenia wyjaśnień w zakresie nieprawidłowości stwierdzonych w kontroli zobowiązań wieloletnich ONW. Kontrola ta wykazała, iż w roku 2009 F. M. prowadził działalność rolniczą na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na powierzchni mniejszej od wielkości zobowiązania jakie podjął producent rolny. Strona nie złożyła wyjaśnień w tym zakresie.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją Nr [...] z dnia 19 maja 2010 r. przyznał stronie płatność z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na kwotę 8.218,32 zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego dnia 22 lutego 2010 r.

W trakcie postępowania administracyjnego wszczętego dnia 17 grudnia 2010 r., które zostało umorzone decyzją z dnia 24 marca 2011 r., wydaną przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR działającego z upoważnienia Prezesa ARiMR, strona złożyła szereg pism w sprawie. Pismem z dnia 20 grudnia 2010 r. F. M. poinformował organ o nieprzedłużeniu umowy dzierżawy gruntów od Agencji Nieruchomości Rolnych oraz wskazał, iż dnia 23 lipca 2009 r. złożył dokument wycofania wniosku i tym samym o powyższym fakcie zawiadomił ARiMR . Do ww. pisma F. M. dołączył informację, skierowaną do Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział [...], o powierzchni użytkowanej rolniczo w latach 2008 i 2009.

Pismem z dnia 25 stycznia 2011 r. F. M. przesłał do Biura Powiatowego ARiMR kopię pisma z dnia 20 października 2006 r., skierowanego do Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych z prośbą o rozpatrzenie spraw związanych z dzierżawą gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości J., gmina [...], powiat [...]; kopię pisma z dnia 29 lipca 2009 r., skierowanego do Dyrektora Agencji Nieruchomości Rolnych, w którym zwraca się z prośbą o użyczenie lub wydzierżawienie nieruchomości położonej na działkach ewidencyjnych nr: [...] w miejscowości J., gmina [...], powiat [...] oraz na działkach nr: [...] w miejscowości .M gmina [...], powiat[...], a w razie odmowy użyczenia lub wydzierżawienia, z prośbą o przejęcie zobowiązania ONW przez Agencję Nieruchomości Rolnych; kopię pisma z Agencji Nieruchomości Rolnych, z dnia 4 września 2009 r. z odpowiedzią na wniosek strony dotyczący przejęcia zobowiązania ONW przez Agencję Nieruchomości Rolnych; kopię Aneksu z dnia 6 września 2004 r., bez podpisów wydzierżawiającego i dzierżawcy, dotyczącego umowy dzierżawy zawartej w dniu 30 maja 1994 r. pomiędzy Agencją Nieruchomości Rolnych a F. M..

W piśmie, które wpłynęło do Biura Powiatowego ARiMR dnia 31 stycznia 2011 r., strona wskazała na wystąpienie wyjątkowych okoliczności w jego gospodarstwie w wyniku niepodpisania umowy dzierżawy z Agencją Nieruchomości Rolnych. F. M. wyjaśnił, iż umowa dzierżawy nie została zawarta ze względu na niekorzystne dla niego warunki, natomiast był on gotowy wykonać zobowiązania w zakresie użytkowania tych gruntów oraz nie zaniechał dobrowolnie prowadzenia działalności rolniczej.

Dnia 29 maja 2013 r., na podstawie art. 61 § 4 K.p.a. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR poinformował F. M. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przyznanych mu na mocy decyzji: Nr [...] z dnia 16.03.2005 r. Nr [...] z dnia 16.02.2006 r., Nr [...] z dnia 11.01.2007 r., Nr [...] z dnia 01.02.2008 r. Nr [...] z dnia 04.12.2008 r.

Decyzją z dnia 29 lipca 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ustalił F.M. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w wysokości 72.117,71 zł, wynikającą z faktu niedotrzymania zobowiązań wieloletnich ONW, powstałych z dniem wypłaty pierwszej płatności na mocy decyzji Nr [...] z dnia 16 marca 2005 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż na skutek złożonego w 2004 wniosku strona podjęła zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na 131,00 ha, obowiązujące ją od daty otrzymania płatności w roku 2005, natomiast na skutek przejęcia w roku 2005 zobowiązania od innego rolnika dotyczącego 19,15 ha, zobowiązanie rolnika zwiększyło się do powierzchni 150,15 ha. Z powodu zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na większości powierzchni objętej zobowiązaniem ONW, organ ustalił kwotę nienależnie pobranej płatności w łącznej wysokości 72.117,71 zł, na którą składają się płatności przyznane do ww. powierzchni i przekazane na konto rolnika, wynikające z wniosków o przyznanie pomocy na rok 2004, 2005, 2006, 2007, 2008 rozpatrzonych pozytywnie.

Od powyższej decyzji rolnik złożył w ustawowym terminie odwołanie, w którym wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, że w decyzji nr [...] stwierdzono, iż nie dochował terminu na powiadomienie o istnieniu siły wyższej, o której mowa w art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, z którym to stwierdzeniem się nie zgadza. Podniósł, iż w decyzji stwierdzono, iż okoliczności na które się powołał, miały miejsce w dniu 23 lipca 2009 r., co wynika z dokumentu "wycofanie części wniosku", natomiast pierwszą informację o wyjątkowych okolicznościach złożył w dniu 30 grudnia 2010 r. Rolnik oświadczył, iż "zważywszy na fakt, iż nie ma specjalnych formularzy do zgłaszania wyjątkowych okoliczności forma w jakiej zgłosiłem zmniejszenie powierzchni powinna zostać uznana". Dodał, iż w pismach, które złożył w Biurze Powiatowym w dniu 30 grudnia 2010 r. i 31 stycznia 2011 r. uzupełnił informację o wystąpieniu siły wyższej. Ponadto w piśmie z 31 stycznia 2011 r. wskazał na wystąpienie wyjątkowych okoliczności w jego gospodarstwie w wyniku niepodpisania umowy dzierżawy z Agencją Nieruchomości Rolnych. Umowa dzierżawy nie została zawarta ze względu na niekorzystne dla niego warunki, natomiast był gotowy wykonać zobowiązania w zakresie użytkowania tych gruntów oraz nie zaniechał dobrowolnie prowadzenia działalności rolniczej. W konkluzji rolnik stwierdził, iż "dochowałem wszelkich wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r., które polegają na:

1. prowadzeniu dzielności rolniczej na obszarze o powierzchni co najmniej 1 ha (obszar ten określony został w § 2 ust 1 pkt 2 rozporządzenia ONW),

2. prowadzeniu dzielności rolniczej na obszarze znajdującym się w mniej korzystnych warunkach gospodarowania, przez co najmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego,

3. stosowaniu dobrej praktyki rolniczej zgodnie z potrzebną ochroną środowiska naturalnego i utrzymaniem terenów wiejskich, w szczególności przez zrównoważoną gospodarkę rolną. Zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej wynika z czynników niezależnych ode mnie. Dołożyłem wszelkich starań i czynności aby realizować podjęte zobowiązanie o czym świadczą dokumenty złożone przez mnie w trakcie postępowania a które wymieniłem w odwołaniu." W konkluzji rolnik wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy i uznanie siły wyższej.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR , po rozpatrzeniu odwołania strony, uchylił decyzję organu pierwszej instancji i ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w łącznej wysokości 74.156,00zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (t.j.Dz. U.Nr213,poz. 173):

Pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej.

Pomocą i pomocą techniczną, pobranymi nienależnie, jest w szczególności pomoc:

wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem;

wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem;

wypłacona bez podstawy prawnej lub w wysokości wyższej niż określona na realizację operacji;

wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej.

3. Właściwość i tryb ustalania kwot pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, są określone w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, chyba że przepisy wydane na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3 stanowią inaczej.

Wypłacone nienależnie F.M. środki publiczne za lata 2004, 2005, 2006 z tytułu płatności ONW, pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Gwarancji Rolnej, natomiast za lata 2007 i 2008 z Europejskiego Funduszu Rolniczego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 Nr 98, poz. 634 ze zm.), zatem ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków następuje w drodze decyzji wydawanej przez Kierownika biura powiatowego.

F. M., ubiegając się po raz pierwszy w roku 2004 o pomoc finansową z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, otrzymał wnioskowaną płatność do powierzchni 131,00 ha w dniu 11 kwietnia 2005 r., zatem od tego dnia podjął się realizacji zobowiązania ONW zgodnie z obowiązującym w chwili podejmowania zobowiązania § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej dalej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.). Paragraf ten stanowi, iż płatność ONW udziela się producentowi rolnemu:

1) który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26.06.1999 z późn. zm.) oraz

2) jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar.

Wymagania, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. polegają na:

prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze o powierzchni co najmniej 1 ha (obszar ten określony został w 2 § ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW),

prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze znajdującym się w mniej korzystnych warunkach gospodarowania, przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego, stosowaniu dobrej praktyki rolniczej zgodnie z potrzebną ochroną środowiska naturalnego i utrzymaniem terenów wiejskich, w szczególności przez zrównoważoną gospodarkę rolną.

Na podstawie § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania " Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329 ze zm.), jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1 albo w § 6 ust. 3 pkt 1 lit. a, albo w § 7 ust. 1 pkt 2 lit. a, albo w § 8b ust. 1 pkt 2 lit. a, albo w § 8c ust. 1 pkt 1, to zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności, za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha.

Zważywszy na fakt, iż w roku 2009, F. M. wycofał część wniosku, które uznaje za zgłoszenie wyjątkowych okoliczności, należy przyjąć, iż najpóźniej w tej dacie strona zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni objętej zobowiązaniem, kontynuując ją jedynie na powierzchni 31,13 ha.

W związku z wypłatą w dniu 11 kwietnia 2005 r. pierwszej płatności ONW strona zobowiązana była do prowadzenia działalności rolniczej na zadeklarowanej powierzchni, skoro jednak rolnik zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na części tej powierzchni, a żaden inny podmiot nie złożył oświadczenia w zakresie kontynuowania zobowiązania, należało uznać, iż rolnik dopuścił się zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni 119,83 ha.

Zgodnie z art. 71 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), obowiązującym dla kampanii 2004-2006, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki naliczane za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Stosowana stopa odsetek obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadku zwrotu kwot pieniężnych.

Natomiast art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92, obowiązujący dla roku 2004, stanowi:

W przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3.

Państwa Członkowskie mogą zdecydować, że zwrot nienależnej płatności dokonuje się przez potrącenie tej kwoty z jakiejkolwiek zaliczki lub płatności w ramach systemu pomocy, określonego w art. 1 ust. 1 rozporządzenia (EWG) nr 3508/92, dokonywanej na rzecz rolnika po dacie podjęcia decyzji o zwrocie. Jednakże rolnik może zwrócić tę kwotę nie czekając na dokonanie potrącenia.

Odsetki obliczane są za okres między powiadomieniem a obowiązkiem rolnika do zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych.

Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Obowiązek zwrotu, określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Kwoty podlegające zwrotowi na skutek zastosowania obniżek i wyłączeń na podstawie art. 13 i tytułu IV są objęte okresem przedawnienia wynoszącym cztery lata.

Przepisy ust. 4 i 5 nie mają zastosowania w przypadku zaliczek.

Państwa Członkowskie mogą zadecydować o nieodzyskiwaniu kwot równych 100 EUR lub mniejszych, bez odsetek, na rolnika i na okres premiowy, pod warunkiem że nieodzyskiwanie tych kwot jest możliwe na podstawie przepisów prawa krajowego.

Zgodnie z art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. L 141 z 30.4.2004 ze zm.):

W przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3.

(skreślony).

Odsetki naliczane są za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem.

Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych.

Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat.

Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Kwoty podlegające zwrotowi na skutek zastosowania obniżek i wyłączeń na mocy art. 21 i tytułu IV są każdorazowo objęte okresem przedawnienia wynoszącym cztery lata.

Przepisy ust. 4 i 5 nie mają zastosowania w przypadku zaliczek.

Organ wskazał, że przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych.

Zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie nie można zastosować art. 49 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, gdyż płatności wypłacone F.M. na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nie wynikały z pomyłki ARiMR, bowiem organ przyznając ww. płatności wydał decyzje w oparciu o zebrany materiał dowodowy, w tym oświadczenia strony. Natomiast fakt zaniechania prowadzenia działalności rolniczej przez stronę na powierzchni 119,83 ha w roku 2009 organ ustalił w toku prowadzonych postępowań w roku 2009. Obowiązek zwrotu wypłaconych słusznie płatności ONW jest wyłącznie rezultatem zaprzestania prowadzenia przez F. M. działalności rolniczej na powierzchni 119,83 ha, stanowiącej część powierzchni objętej zobowiązaniem ONW.

W sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, zgodnie z którym obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat, gdyż okres pomiędzy powiadomieniem strony przez właściwy organ o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, tj. 29 lipca 2013 r. (data wydania zaskarżonej decyzji) a datą płatności pomocy nie jest dłuższy niż dziesięć lat.

Jednocześnie w przedmiotowej sprawie nie można uznać, iż strona działała w dobrej wierze, co stanowić mogłoby podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, wykluczającego obowiązek zwrotu płatności pobranej nienależnie.

Organ odwoławczy odniósł się do argumentacji strony powołującej się na działanie siły wyższej polegającej na niepodpisaniu umowy dzierżawy z Agencją Nieruchomości Rolnych i twierdzącej, że o zaistnieniu tych wyjątkowych okoliczności poinformowała organ we właściwym terminie na skutek wycofania części wniosku o płatność na rok 2009, natomiast w pismach, które złożyła do Biura Powiatowego ARiMR w dniu 30 grudnia 2010 r. i 31 stycznia 2011 r., uzupełniła informację o wystąpieniu siły wyższej.

Organ odwoławczy wskazał, że jak wynika z akt sprawy, w dniu 30 maja 1994 r. zawarta została umowa dzierżawy nr [...] pomiędzy F. M. a Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa. Przedmiot dzierżawy stanowiły nieruchomości rolne położone w J. i M., gmina [...] oraz obrębie [...], gmina [...], województwo [...] o ogólnej powierzchni 475,1272 ha. Zgodnie z treścią § 3 umowy, została ona zawarta na lat 10, licząc od dnia 1 czerwca 1994r., natomiast jeśli którakolwiek ze stron wystąpi przed upływem tego okresu z wnioskiem o przedłużenie i strony uzgodnią istotne postanowienia umowy dzierżawy - umowę przedłuża się na dalsze 10 lat.

Zatem okres obwiązywania ww. umowy upływał w dniu 1 czerwca 2004 r. Strony miały możliwość dalszego przedłużenia umowy zgodnie z treścią jej § 3, jednakże F. M. nie wyraził zgody na podpisanie aneksu, gdyż nie odpowiadały mu zaproponowane przez wydzierżawiającego warunki. Zatem nie doszło do uzgodnienia istotnych postanowień, a w rezultacie do przedłużenia umowy. W tej sytuacji zgodnie z § 10 podpisanej przez siebie umowy F. M. winien po zakończeniu umowy dzierżawy zwrócić wydzierżawiającemu przedmiot dzierżawy, co, jak wynika z akt, nie nastąpiło w roku 2004.

Jak wynika z powyższego, w dniu 13 czerwca 2004 r., kiedy F. M. złożył do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2004 rok, powyższa umowa dzierżawy już nie obowiązywała. Strona miała tego świadomość, a jednak złożyła wniosek o płatność przyjmując na siebie ryzyko, wynikające z faktu, iż nie miała tytułu prawnego do deklarowanej nieruchomości. Organ podkreślił, iż nie doszło do podpisania aneksu przedłużającego umowę również w terminie późniejszym, zatem F. M. korzystał z przedmiotowych nieruchomości rolnych jedynie w zakresie bezumownego użytkowania.

W treści umowy, oprócz promesy jej ewentualnego przedłużenia, po ustaleniu istotnych postanowień, nie zawarto żadnych zapisów, na mocy których przedmiot dzierżawy miałby zostać obligatoryjnie sprzedany F.M..

F. M. wskazuje, iż nadzwyczajną okolicznością jest niepodpisanie umowy dzierżawy z Agencją Nieruchomości Rolnych, przy czym podnosi, iż nie chciał takiej umowy podpisać ze względu na niekorzystne dla niego warunki. Strona usiłuje udowodnić, iż starała się doprowadzić do podpisania korzystnej dla siebie umowy, a także skłonić ANR do przejęcia podjętych przez niego zobowiązań. Są to jednak okoliczności nieistotne dla sprawy. Zobowiązanie ONW jest dobrowolne, kolejny posiadacz użytków rolnych nie ma prawnego obowiązku składania oświadczeń w ARiMR, o ile nie ubiega się o przejęcie płatności po poprzednim posiadaczu. Tym bardziej przejęcie zobowiązań jest aktem dobrowolnym, wynikającym z porozumienia stron, co powinno być dla strony oczywiste, skoro sama dokonała takiego przejęcia od innej osoby, zwiększając własne zobowiązanie.

Ponadto F. M. podpisał na ostatniej stronie wniosku z dnia 12 czerwca 2004 r. w części X (oświadczenia i zobowiązania) dotyczącej deklaracji związanej z ONW, zobowiązanie m.in. (w pkt 4) do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wspierania działalności na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, a zatem przyjął na siebie również ryzyko związane z koniecznością posiadania zadeklarowanego areału przez okres 5 lat.

Zgodnie z treścią art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15, z późn. zm.):

1. Państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

śmierć beneficjenta;

długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

2. Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Natomiast zgodnie z treścią § 9 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 "Płatność ON W nie podlega zwrotowi, zgodnie z art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006, jeżeli zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w ust. 1, nastąpiło na skutek:

rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności;

(uchylony);

wykonania prawa pierwokupu gruntów rolnych objętych zobowiązaniem ONW przez dzierżawcę lub Agencję Nieruchomości Rolnych, jakie przysługuje na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592 oraz z 2008 r. Nr 180, poz. 1112), lub wykonania w odniesieniu do tych gruntów uprawnienia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 tej ustawy, przez Agencję Nieruchomości Rolnych;

przeprowadzonej modernizacji ewidencji gruntów i budynków, w wyniku której zmniejszyła się całkowita powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW;

wygaśnięcia umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu upływu czasu, na jaki została zawarta ta umowa, jeżeli jej wygaśnięcie nastąpiło po upływie 5 lat i 30 dni od dnia, w którym decyzja o przyznaniu pierwszej płatności ONW stała się ostateczna, a przed upływem 5 lat od dnia wypłaty tej płatności;

innej okoliczności, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania, o którym mowa w § 2 pkt 1 albo w § 6 ust. 3 pkt 1 lit. a, albo w § 7 ust. 1 pkt 2 lit. a, albo w § 8b ust. pkt 2 lit. a, albo w § 8c ust. 1 pkt 1, mającej wpływ na realizację tego zobowiązania i będącej wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Organ odwoławczy zważył, iż w niniejszej sprawie nie występuje żadna z powyższych okoliczności, gdyż rolnik złożył wniosek dotyczący użytków rolnych nie legitymując się obowiązującą umową dzierżawy powyższych działek, nie zgodził się również na przedłużenie umowy. Organ nie badał zatem kwestii terminu poinformowania organu o zaistnieniu siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, jak również czy samo wycofanie przez stronę części działek zgłoszonych do płatności jest takim zawiadomieniem, gdyż w niniejszym przypadku nie mamy do czynienia z przypadkiem wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Pomimo faktu, że F. M. nie był dzierżawcą przedmiotowych działek składał kolejne wnioski na cały areał w latach 2005, 2006, 2007.

W wyniku przeprowadzonego postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności, organ pierwszej instancji stwierdził, że z uwagi na fakt, iż w przedmiotowej sprawie nastąpiło zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych objętych zobowiązaniem ONW o powierzchni 119,02 ha, powstała nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych w wysokości 72.117,71 zł.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR rozpoznając odwołanie stwierdził, iż organ I instancji nieprawidłowo ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności, gdyż błędnie przyjął uśrednioną stawkę płatności za rok 2004 jako 120,8569 zł, podczas gdy wynosi ona 137,982484182484 zł. Organ I instancji nie uwzględnił w tym zakresie całego materiału dowodowego, a w rezultacie nie uwzględnił do obliczenia uśrednionej stawki płatności powierzchni, do której rolnik przejął zobowiązanie w roku 2004, tj. powierzchni 19,15 ha, przez co rażąco naruszył przepisy art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 16 ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011, w przypadku stosowania degresywnych kwot pomocy uwzględnia się średnią tych kwot w stosunku do odpowiednich obszarów zadeklarowanych.

Powołany wyżej przepis znajduje zastosowanie w sprawie o przyznanie płatności ONW z uwagi na treść § 3 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia, który stanowi, że płatność ONW do powierzchni działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW przekraczającej 50 ha jest przyznawana w wysokości: 50 % stawki podstawowej – za powierzchnię powyżej 50 ha do 100 ha, 25 % stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 100 ha do 300 ha.

W celu wyliczenia uśrednionej kwoty za 1 ha wykorzystuje się współczynnik powierzchni uśrednionej, tzw. współczynnik WSPUS, który jest jedynym sposobem modulacji płatności ONW w przypadku deklaracji powyżej 50 ha. Obliczanie wysokości płatności ONW następuje z uwzględnieniem kolejno tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, dla których obowiązują stawki podstawowe – od najwyższej do najniższej.

Z uwagi na fakt, iż przedmiotem rozpatrywanej sprawy jest ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności ONW, otrzymanych wcześniej na mocy decyzji o ich przyznaniu, do obliczania przedmiotowej kwoty nienależenie pobranych płatności należy uwzględnić normy prawne wynikające z przepisów dotyczących obliczania tychże płatności. W rezultacie zastosowanie znajduje powołany wyżej art. 16 ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011.

Art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego (zakaz reformationis in peius) stanowi, iż organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąca narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Pojęcie "naruszonego prawa" rozumiane powinno być szeroko, bo składają się na nie przepisy prawa materialnego, procesowego oraz przepisy o charakterze ustrojowym i kompetencyjnym, a więc wszystkie normy prawne regulujące działanie administracji publicznej w indywidualnych sprawach, niezależnie od tego, z jakich przepisów prawa owe normy są wywodzone. Naruszenia prawa mają charakter rażący w takim przypadku, gdy czynności zmierzające do wydawania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego w całości lub w części.

W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji, nie rozpatrując całości zebranego materiału dowodowego, a w rezultacie nie stosując powołanego wyżej art. 16 ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011, rażąco naruszył prawo, zatem zastosowanie znajduje art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa , działając jako organ odwoławczy, ustalił, iż łączna kwota nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) wynosi 74.156,00 zł. W rezultacie, organ II instancji uchylił w całości decyzję z dnia 29 lipca 2013r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) i ustalił ww. kwotę jak w sentencji.

F. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej naruszenie art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez ustalenie wyższej kwoty do zwrotu w stosunku do kwoty ustalonej przez organ pierwszej instancji. Ponadto skarżący zarzucił, że w sprawie zachodzą przesłanki do uznania siły wyższej wykluczającej obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności. Wskazał, że podjął zobowiązanie ONW z myślą, że będzie w stanie je realizować przez kolejne pięć lat. Działał w dobrej wierze wypełniając wszystkie wymogi wynikające z podjętego zobowiązania ONW, został jednak siłą zmuszony do zaprzestania działalności rolniczej na gruntach objętych zobowiązaniem.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest częściowo uzasadniona, zaskarżona decyzja narusza bowiem art. 139 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., w sposób powodujący konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Zgodnie ze wskazanym przepisem organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Nie każde naruszenie prawa przez organ pierwszej instancji uzasadnia odstąpienie od zakazu reformationis in peius, musi być ono bowiem rażące. Przez pojęcie rażącego naruszenia prawa trzeba rozumieć tylko kwalifikowane przypadki naruszenia prawa wymienione wyczerpująco w art. 145 § 1, art. 145a § 1, art. 145b, art. 156 § 1 k.p.a. Dopuszczalność reformacji decyzji organu pierwszej instancji zostaje uzależniona od przesłanki, której treścią jest ochrona praw nabytych strony odwołującej się od decyzji. Treść art. 139 k.p.a. wskazuje na niedopuszczalność zastosowania wykładni rozszerzającej do przesłanek odstąpienia od zakazu reformationis in peius wymienionych w tym przepisie (por. B. Adamiak, J. Borkowski. Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne. LexisNexis. Warszawa 2011, s.293-294).

Odnosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy nie budzi wątpliwości, że zaskarżona do Sądu decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR pogarsza sytuację skarżącego. Należało więc rozważyć, czy zachodziły wymienione w art. 139 k.p.a. okoliczności uzasadniające odstąpienie od zasady orzekania na niekorzyść odwołującej się strony. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, że "organ I instancji nie uwzględnił całego materiału dowodowego, a w rezultacie nie uwzględnił do obliczenia uśrednionej stawki płatności powierzchni, do której rolnik przejął zobowiązanie w roku 2004, tj. powierzchni 19,15 ha, przez co rażąco naruszył przepisy art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego. (...) organ I instancji nie rozpatrując całości zebranego materiału dowodowego, a w rezultacie nie stosują powołanego wyżej art. 16 ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia komisji (UE) Nr 65/2011, rażąco naruszył prawo, zatem zastosowanie znajduje art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego."

W tej sytuacji, jeśli wziąć pod uwagę ukształtowane w doktrynie i orzecznictwie poglądy dotyczące pojęcia rażącego naruszenia prawa, trudno podzielić stanowisko organu odwoławczego, że zachodziły podstawy do odstąpienia od zakazu orzekania na niekorzyść strony odwołującej się od decyzji. Zgodnie bowiem z utrwalonym już dotychczasowym orzecznictwem sądowoadministracyjnym a także stanowiskiem doktryny rażące naruszenie prawa następuje wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść aktu pozostaje w jawnej sprzeczności z treścią przepisu przez proste zestawienie ich ze sobą. W rozpatrywanej jednak sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, gdyż nie było sprzeczności pomiędzy powołaną przez organ podstawą faktyczną a podstawą prawną rozstrzygnięcia. Stwierdzona natomiast w toku instancji wadliwość rozstrzygnięcia była skutkiem nie wadliwego zastosowania przepisów prawa materialnego, ale błędu w ustaleniach faktycznych, co nie może być utożsamiane z rażącym naruszeniem prawa. Organ odwoławczy zakwestionował ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji w zakresie powierzchni, do której rolnik przejął zobowiązanie w roku 2004 r., tj. powierzchni 19,15 ha. Błąd co do stanu faktycznego spowodował zaniżenie wysokości kwoty uśrednionej stawki płatności za 2004 rok do zwrotu której rolnik został zobowiązany. Inaczej mówiąc, art. 16 ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia komisji (UE) Nr 65/2011 został przez organ pierwszej instancji zastosowany prawidłowo, jednak do błędnie ustalonego stanu faktycznego. Organ odwoławczy stwierdzając jedynie błąd w ustaleniach faktycznych, a więc zwykłe naruszenie prawa powinien utrzymać w mocy wadliwą decyzję organu pierwszej instancji jako korzystniejszą dla odwołującej się strony. Błąd w ustaleniach faktycznych nie stanowi rażącego naruszenia prawa i nie może uzasadniać orzeczenia przez organ odwoławczy na niekorzyść strony odwołującej się.

Naruszenie przez organ odwoławczy zakazu wynikającego z art. 139 k.p.a. miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270).

W pozostałym jednak zakresie zarzuty skargi uznać należy za bezzasadne.

Z akt prawy wynika, że w dniu 30 maja 1994 r. zwarta została umowa dzierżawy nr [...] pomiędzy F.M. a Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa. Przedmiot dzierżawy stanowiły nieruchomości rolne położone w J. i M., gmina [...] oraz obrębie [...], gmina [...], województwo [...] o ogólnej powierzchni 475,1272 ha. Zgodnie z treścią § 3 umowy, została ona zawarta na lat 10, licząc od dnia 1 czerwca 1994 r., natomiast jeśli którakolwiek ze stron wystąpi przed upływem tego okresu z wnioskiem o przedłużenie i strony uzgodnią istotne postanowienia umowy dzierżawy - umowę przedłuża się na dalsze 10 lat.

Zatem okres obwiązywania umowy upływał w dniu 1 czerwca 2004 r. Strony miały możliwość dalszego przedłużenia umowy zgodnie z treścią jej § 3, jednakże F. M. nie wyraził zgody na podpisanie aneksu, gdyż nie odpowiadały mu zaproponowane przez wydzierżawiającego warunki. Zatem nie doszło do uzgodnienia istotnych postanowień, a w rezultacie do przedłużenia umowy. W tej sytuacji zgodnie z § 10 podpisanej przez siebie umowy F. M. winien po zakończeniu umowy dzierżawy zwrócić wydzierżawiającemu przedmiot dzierżawy, co, jak wynika z akt, nie nastąpiło w roku 2004.

Bezsporne jest zatem, że w dniu 13 czerwca 2004 r., kiedy F. M. złożył do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2004 rok, powyższa umowa dzierżawy już nie obowiązywała.

Bezsporne jest także, że w roku 2009 F. M. wycofał część wniosku i że najpóźniej w tej dacie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni 119,02 ha, kontynuując ją jedynie na powierzchni 31,13 ha.

Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej dalej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm., płatność ONW udziela się producentowi rolnemu:

1) który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26.06.1999 z późn. zm.) oraz

2) jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar.

Wymagania, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. polegają na: prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze o powierzchni co najmniej 1 ha (obszar ten określony został w 2 § ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW), prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze znajdującym się w mniej korzystnych warunkach gospodarowania przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego, stosowaniu dobrej praktyki rolniczej zgodnie z potrzebną ochroną środowiska naturalnego i utrzymaniem terenów wiejskich, w szczególności przez zrównoważoną gospodarkę rolną.

Na podstawie § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania " Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 40, poz. 329 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem - jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1 albo w § 6 ust. 3 pkt 1 lit. a, albo w § 7 ust. 1 pkt 2 lit. a, albo w § 8b ust. 1 pkt 2 lit. a, albo w § 8c ust. 1 pkt 1, to zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności, za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha.

Jak wynika z powyższego, w związku z wypłatą w dniu 11 kwietnia 2005 r. pierwszej płatności ONW strona zobowiązana była do prowadzenia działalności rolniczej na zadeklarowanej powierzchni. Skoro więc rolnik zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na części tej powierzchni, a żaden inny podmiot nie złożył oświadczenia w zakresie kontynuowania zobowiązania, organy słusznie uznały, iż rolnik dopuścił się zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni 119,83 ha, wobec czego zobowiązany jest do zwrotu części otrzymanych płatności ONW, zgodnie z § 9 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 40, poz. 329 ze zm.).

Nie ma racji skarżący twierdząc, że w sprawie występują okoliczności przemawiające za wyłączeniem obowiązku zwrotu przez niego części otrzymanych płatności ONW. Okoliczności te wymienia § 9 ust. 5 ww. rozporządzenia, wydany na podstawie art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, stanowiący, że płatność ONW nie podlega zwrotowi, zgodnie z art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006, jeżeli zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w ust. 1, nastąpiło na skutek:

1) rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności;

2) (uchylony);

3) wykonania prawa pierwokupu gruntów rolnych objętych zobowiązaniem ONW przez dzierżawcę lub Agencję Nieruchomości Rolnych, jakie przysługuje na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592 oraz z 2008 r. Nr 180, poz. 1112), lub wykonania w odniesieniu do tych gruntów uprawnienia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 tej ustawy, przez Agencję Nieruchomości Rolnych;

4) przeprowadzonej modernizacji ewidencji gruntów i budynków, w wyniku której zmniejszyła się całkowita powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW;

5) wygaśnięcia umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu upływu czasu, na jaki została zawarta ta umowa, jeżeli jej wygaśnięcie nastąpiło po upływie 5 lat i 30 dni od dnia, w którym decyzja o przyznaniu pierwszej płatności ONW stała się ostateczna, a przed upływem 5 lat od dnia wypłaty tej płatności;

6) innej okoliczności, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania, o którym mowa w § 2 pkt 1 albo w § 6 ust. 3 pkt 1 lit. a, albo w § 7 ust. 1 pkt 2 lit. a, albo w § 8b ust. pkt 2 lit. a, albo w § 8c ust. 1 pkt 1, mającej wpływ na realizację tego zobowiązania i będącej wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Żaden z ww. przypadków nie zaistniał w niniejszej sprawie. W szczególności nie zaistniała przesłanka, o której mowa w § 9 ust. 5 pkt 1 ww. rozporządzenia. W niniejszej sprawie nie doszło bowiem do rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW – taka umowa po prostu nie obowiązywała w dacie złożenia przez skarżącego żadnego wniosku o przyznanie płatności ONW. Nie ma zastosowania także § 9 ust. 5 pkt 5 ww. rozporządzenia, umowa dzierżawy gruntów rolnych wygasła bowiem przed złożeniem wniosku o przyznanie płatności ONW, a nie po upływie 5 lat i 30 dni od dnia, w którym decyzja o przyznaniu pierwszej płatności ONW stała się ostateczna, jak tego wymaga analizowany przepis. W sprawie nie wystąpiły wreszcie inne okoliczności, których nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania i które są wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika, jak tego wymaga § 9 ust. 5 pkt 6 ww. rozporządzenia, bowiem skarżący w dacie złożenia pierwszego wniosku o przyznanie płatności ONW miał pełną świadomość tego, że nie legitymuje się obowiązującą umową dzierżawy deklarowanych działek. Słusznie przy tym zauważył organ, że przyczyny, dla których nie doszło do zawarcia kolejnej umowy dzierżawy po jej wygaśnięciu w czerwcu 2004 r., pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia. Istotne jest tylko to, że do zawarcia takiej umowy nie doszło. Fiasko negocjacji w sprawie zawarcia kolejnej umowy dzierżawy nie stanowi ani siły wyższej ani żadnych nadzwyczajnych okoliczności będących wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika, których nie można było przewidzieć. W tej sytuacji nie było konieczności badania kwestii terminu poinformowania organu o zaistnieniu siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, jak również tego czy samo wycofanie przez stronę części działek zgłoszonych do płatności jest takim zawiadomieniem, gdyż w niniejszym przypadku nie wystąpił przypadek siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Nie będąc dzierżawcą przedmiotowych działek i składając mimo to wniosek o przyznanie do nich płatności ONW, skarżący świadomie przyjął na siebie ryzyko związane z koniecznością posiadania zadeklarowanego areału przez okres 5 lat.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) uchylił zaskarżoną decyzję.

Zgodnie z dyspozycją art. 152 P.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie trzecim wyroku, na podstawie art. 205 § 2 w zw. z art. 209 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 5117 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na którą to sumę składa się uiszczony przez stronę skarżącą wpis sądowy w wysokości 1.500 zł, 17 zł tytułem opłaty skarbowej uiszczonej za udzielenie pełnomocnictwa oraz wynagrodzenie radcy prawnego - 4500 zł ustalone zgodnie z § 6 pkt 6 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1349).