Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1235/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2018 r. sprawy ze skargi F. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] września 2017 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] września 2017 roku Burmistrz Miasta N. (Burmistrz) orzekł o :

a. uznaniu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną F. P. (Skarżący ) na podstawie decyzji z dnia [...] października 2015 roku za okres od [...] listopada 2015 roku do [...] września 2016 roku w kwocie [...] złotych za nienależnie pobrane,

b. zwrocie tak określonego nienależnie pobranego świadczenia z ustawowymi odsetkami od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia ich zapłaty.

Organ ustalił również, że odsetki na dzień wystawienia decyzji wynoszą [...] złote oraz wyznaczył termin spłaty na 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji.

Burmistrz wskazał, że wniosek o wypłatę świadczenia z funduszu alimentacyjnego złożyła w imieniu małoletniego wówczas Skarżącego jego matka. Już w dacie składania wniosku pouczona została o obowiązku poinformowania organu w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian, mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Informacja taka zawarta była w formularzu wniosku i w decyzji z [...] października 2015 roku. Burmistrz wyjaśnił następnie, że dopiero w toku postępowania wywołanego wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko powziął informację, że matka Skarżącego podjęła pracę od [...] września 2015 roku, o czym nie powiadomiła organu wypłacającego świadczenie z funduszu alimentacyjnego.

Organ dokonał ponownego przeliczenia wysokości dochodu, nie uwzględniając dochodu uzyskiwanego przez matkę Skarżącego w okresie od [...] marca 2015 roku do [...] sierpnia 2015 roku z tytułu umowy zlecenia, uwzględnił jednak dochód uzyskany na podstawie umowy o pracę od [...] września 2015 roku, w wysokości [...] złotych, to jest [...] złotych na osobę. Uzyskanie tego dochodu oznacza, że przekroczone zostało kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 725 złotych.

Wobec powyższego organ uznał, że począwszy od [...] listopada 2015 roku nastąpiła utrata prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego a w konsekwencji uznał wypłacone świadczenie za nienależnie pobrane, realizując w tym zakresie wytyczne zawarte w wyroku tutejszego sądu z 31 stycznia 2017 roku, I SA/Wa 1873/16.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 12 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 2 pkt 7 lit. b, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 roku, poz. 489, ze zm., dalej "ustawa"). W uzasadnieniu organ przywołał również art. 18 ust. 5 i art. 19 ust. 1 tej ustawy.

Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez Skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO) decyzją z [...] kwietnia 2018 roku utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając dokonane przezeń ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną. SKO wskazało dodatkowo, że stosownie do art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 roku możliwe jest umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości albo w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący wniósł do tutejszego sądu skargę, uzupełnioną pismem z 3 września 2018 roku, podnosząc, że sprawa była już rozpatrywana przez sąd, który wyrokiem z 30 stycznia 2017 roku, I SA/WA 1873/16 uchylił decyzje organów obu instancji. Podkreślił, że w dacie wydawania decyzji z [...] października 2015 roku był osobą nieletnią. Po wyroku tutejszego sądu wypłacono mu świadczenie alimentacyjne, a następnie, po uzyskaniu przez niego pełnoletności wydano decyzje nakazujące mu zwrot świadczenia. W ocenie skarżącego działanie takie jest wadliwe.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Sąd nie podziela podniesionych w skardze zarzutów, jednak uznaje, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu.

Skarżący powoływał się na fakt uchylenie decyzji organów obu instancji wyrokiem tutejszego sądu z 30 stycznia 2017 roku. Sąd wyjaśnia, że w sprawie zakończonej wyrokiem z 30 stycznia 2017 roku sąd badał zgodność z prawem decyzji Burmistrza z [...] lipca 2016 roku, utrzymanej w mocy decyzją SKO z [...] września 2016 roku, którymi uchylono decyzję o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego z [...] października 2015 roku na podstawie art. 24 ust 1 ustawy. Sąd wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] października 2015 roku organ przyznał świadczenie alimentacyjne na okres od [...] października 2015 roku do dnia [...] września 2016 roku. Rozstrzygnięcie na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy można byłoby wydać, po ustaleniu przesłanek w tym przepisie wskazanych, tylko i wyłącznie na czas do końca okresu świadczeniowego i tylko wobec świadczeń jeszcze niewypłaconych. Rozstrzygnięcie takie powinno bowiem skutkować zaprzestaniem dalszych wypłat i tylko wówczas miałoby realne i zgodne z prawem skutki w postaci odebrania prawa do świadczenia, które nie jest należne. Natomiast rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy w odniesieniu do okresu świadczeniowego, który przed jego wydaniem już upłynął, a świadczenia zostały wypłacone, należy uznać za naruszające ten przepis i podlegające wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Sąd podkreślił, że postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie praw strony do świadczeń dotąd przez nią nie otrzymanych.

Sąd wyjaśnił również, że organ nie może zmienić ani uchylić z mocą wsteczną na podstawie art. 24 ustawy decyzji przyznającej świadczenie, a jedynie ewentualnie domagać się w tym zakresie zwrotu świadczenia na podstawie art. 23 ustawy - o ile wykaże, że zostało ono pobrane nienależnie.

Rozpoznając ponownie sprawę organy obu instancji uwzględniły stanowisko sądu i przeprowadziły postępowanie mające na celu ustalenie, czy świadczenia wypłacone na podstawie decyzji z [...] października 2015 roku można uznać za nienależnie pobrane.

Zatem zarzut Skarżącego, że sprawa była już raz przedmiotem rozpoznania sądu, który uchylił decyzje organów obu instancji, jest niezasadny.

Następnie wyjaśnić należy, że rzeczywiście w dacie wydawania decyzji z [...] października 2015 roku Skarżący był jeszcze nieletni, zatem reprezentowała go matka jako przedstawicielka ustawowa. Okoliczność ta oznacza jednak, że Skarżącego, jako osobę uprawnioną do otrzymania świadczenia z funduszu alimentacyjnego obciążają wszystkie skutki działania i zaniechania jego przedstawicielki ustawowej.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że w pełni podziela ustalenia faktyczne organów obu instancji, z których wynika, że przedstawicielka ustawowa Skarżącego została pouczona o obowiązku poinformowania organu o wszelkich zmianach w sytuacji majątkowej i rodzinnej mogących mieć wpływ na wysokość świadczenia. Pouczenie takie znajdowało się we wniosku złożonym przez matkę Skarżącego 21 sierpnia 2015 roku oraz w decyzji z [...] października 2015 roku.

Z akt sprawy wynika, że matka Skarżącego podjęła pracę od [...] września 2015 roku w wymiarze ½ etatu. Z zaświadczenia pracodawcy wynika, że za październik 2015 roku uzyskała przychód brutto w kwocie [...], przychód netto w kwocie [...] złotych.

Zgodnie z art. 2 ust. 18 pkt c) ustawy, pojęcie uzyskania dochodu obejmowało uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia. Podjęcie pracy przez matkę Skarżącego oznaczało więc uzyskanie dochodu. Matka Skarżącego, jako jego przedstawicielka ustawowa, zobowiązana była do powiadomienia o tym organu, czego nie uczyniła. Organy obu instancji prawidłowo przyjęły zatem, że świadczenie wypłacone na podstawie decyzji z [...] października 2015 roku jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Niezasadny jest zarzut Skarżącego, że organ postąpił wadliwe wypłacając mu świadczenie po wyroku tutejszego sądu z 30 stycznia 2017 roku a następnie żądając jego zwrotu. Dopiero w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji ustalone zostało, że świadczenie ma charakter świadczenia nienależnie pobranego, dlatego podlega zwrotowi.

Sąd nie może natomiast podzielić ustaleń faktycznych, które stanowiły podstawę przyjęcia, za jaki okres świadczenie podlega zwrotowi.

Organ pierwszej instancji wskazał, że świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Następnie podał, że strona utraciła prawo do świadczeń z funduszu od [...] listopada 2015 roku. SKO wyjaśniło, że matka Skarżącego w październiku 2015 roku uzyskała dochód w wysokości [...] złotych.

Z zaświadczenia wystawionego przez pracodawcę matki Skarżącego wynika, że wynagrodzenie za październik wypłacone zostało jej 9 listopada 2015 roku.

Sąd przypomina, że ustawa definiując pojęcie dochodu odsyła do ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tej ostatniej ustawie wskazane zostało, że pod pojęciem dochodu rozumieć należy przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2032, z późn. zm.) pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Ustawa o podatku dochodowym w zakresie przychodów ze stosunku pracy przewiduje metodę kasową powstania przychodu, co oznacza, że przychód ze stosunku pracy uzyskany jest z momentem jego otrzymania (art. 11 ust. 1). Zatem jeżeli wynagrodzenie za październik wypłacone zostanie w kolejnym miesiącu, to w świetle ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przychód powstanie w owym kolejnym miesiącu. W konsekwencji, ustalając datę uzyskania dochodu w związku z podjęciem zatrudnienia przyjąć należy, że jest to data wypłaty wynagrodzenia przez pracodawcę.

W niniejszej sprawie oznacza to, że matka Skarżącego dochód za październik 2015 roku uzyskała dopiero w listopadzie 2015 roku, to jest chwilą jego wypłaty, a nie jak przyjęło SKO, w październiku 2015 roku.

Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 18 ust. 5 ustawy, w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia, nie przysługuje ono od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Innymi słowy, jeżeli uzyskanie dochodu następuje w listopadzie, to pierwszym miesiącem od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty jest grudzień a świadczenie nie przysługuje dopiero od stycznia kolejnego roku, czyli od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany.

Z akt administracyjnych wynika, że matka Skarżącego została zatrudniona na podstawie umowy o pracę od [...] września 2015 roku. Jeżeli wynagrodzenie wypłacone za październik 2015 roku w dniu 9 listopada 2015 roku było pierwszym wynagrodzeniem wypłaconym jej z tytułu umowy o pracę, to wówczas utrata prawa do świadczeń winna nastąpić od stycznia 2016 roku.

Jeżeli natomiast pracodawca wypłacił matce skarżącego pierwsze wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w październiku 2015 roku, wówczas utrata prawa do świadczenia nastąpiłaby od grudnia 2015 roku.

SKO nie wyjaśniło, z jakiego powodu uznało, że matka Skarżącego w październiku 2015 roku uzyskała dochód w kwocie [...] złotych.

Dodatkowo, jak już wcześnie wskazano, nawet jeżeli pierwsze wynagrodzenie wypłacone zostało matce Skarżącego w październiku 2015 roku, to utrata prawa do świadczeń winna nastąpić dopiero od grudnia 2015 roku. Przyjęcie, że utrata prawa do świadczeń nastąpiła od listopada 2015 roku wymagałoby ustalenia, że pierwsze wynagrodzenie wypłacone zostało we wrześniu 2015 roku.

W konsekwencji sąd uznaje, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy postępowania, to jest art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy nie ustaliły bowiem w jakiej dacie matce Skarżącego wypłacono pierwsze wynagrodzenie z tytułu zawartej przez nią umowy o pracę. Przyjęcie przez organ drugiej instancji, że uzyskanie dochodu w październiku skutkuje utratą prawa do świadczenia następuje od listopada jest natomiast skutkiem naruszenia art. 18 ust. 5 ustawy poprzez jego wadliwą wykładnię.

Rozpoznając ponownie sprawę organ ustali w jakiej dacie matce Skarżącego wypłacono pierwsze wynagrodzenie z tytułu zawartej przez nią umowy o pracę. Następnie organ ustali od którego miesiąca nastąpiła utrata prawa do świadczenia, uwzględniając przedstawioną w niniejszym wyroku wykładnię art. 18 ust. 5 ustawy.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.