Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 772/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 105 par. 1, art. 111, art. 104 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 223
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Ewa Wąsik po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Wojewody W. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. znak [...], 2. zasądza od Wojewody W. na rzecz skarżącej kwotę [...] zł (...) tytułem zwrotu kosztów sądowych, 3. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/D.Rzyminiak-Owczarczak /-/A. Łaskarzewska /-/E.Podrazik


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] marca 2007 r. skarżąca A. C. wystąpiła do Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego "A" w P. o wypłatę odszkodowania z tytułu przejścia na własność Skarbu Państwa z dniem [...] marca 1968 r. nieruchomości stanowiącej własność P. i F. S., położonej w P. a stanowiącej działkę nr ewidencji geodezyjnej [...] obr. Ż.. Jako podstawę żądania wskazała art. 128 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Wskazała, iż wraz z uczestnikami postępowania – K. S., R. S. oraz A. S., należy do kręgu spadkobierców po P. i F. S..

Decyzją z dnia [...]stycznia 2008 r. znak [...] Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego "A" w P. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P. jako prezydenta miasta na prawach powiatu, na podstawie art. 105 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071- dalej kpa), umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w P. przy ul. J. P. działka nr [...], zapisaną w księdze wieczystej nr [...].

W uzasadnieniu swojej decyzji organ orzekający podał, iż Zarząd Geodezji i Gospodarki Gruntami m. P., powołując się na przepisy ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1961 r. Nr 32, poz. 159 ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lutego 1968 r. w sprawie uznania części obszaru dzielnicy N. M. w P. za obszar urbanizacyjny (Dz.U. z 1968 r. nr 5 poz. 35), pismem z dnia [...]maja 1968 r. zawiadomił pp. P. i F. S., że stanowiąca ich własność nieruchomość położona w P. przy ul. O., oznaczona numerem [...], zapisana w księdze wieczystej P. Ż. t. 10 k. 278, przeszła na własność Skarbu Państwa z dniem [...] marca 1968 r. mocy samego prawa bez odszkodowania. Państwo P. i F. S. nie żyją, a spadek po nich zgodnie z prawomocnymi postanowieniami Sądu Rejonowego w P. nabyli p. R. S. w ½ części oraz p. A. S., p. K. S., p. A. C., p. J. S. w 1/8 części każda z tych osób.

Przytaczając przepis art. 23 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach oraz §2 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lutego 1968 r. w sprawie uznania części obszaru dzielnicy N. M. w P. za obszar urbanizacyjny organ wyjaśnił, iż położone na tym obszarze tereny były oddawane w użytkowanie wieczyste dotychczasowym właścicielom, a odmowa oddania w użytkowanie wieczyste nie stała na przeszkodzie pozostawieniu byłemu właścicielowi, na jego wniosek, terenu do bezpłatnego użytkowania wraz z położonymi na nim budynkami i urządzeniami, do czasu przystąpienia do realizacji planu zagospodarowania przestrzennego, a odszkodowanie było w tym przypadku wymagalne od dnia utraty możności korzystania z terenu. W odniesieniu do działki nr [...] Prezydent Miasta P. działając na podstawie art. 8 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10 poz. 64) decyzją z dnia [...] sierpnia 1980 r. nr [...] ustalił na rzecz p. P., Z. i R. S. odszkodowanie za składniki budowlane i nasadzenia roślinne znajdujące się na części działki nr [...], która została przekazana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "O. M." w P.. W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta P. wyjaśnił, iż odszkodowanie za przejmowane części gruntu ustalone zostanie po przeprowadzeniu podziału nieruchomości. Działka nr [...] z arkusza mapy [...] obr. Ż. została w 1980 r. podzielona na działki nr [...] i 13/2, a aktem notarialnym z dnia [...]grudnia 1984 r. rep. [...] zawarto umowę o oddanie w użytkowanie wieczyste działki nr [...]. Działka nr [...] położona jest obecnie przy ul. P. 98 (do 1991 r. ul. O.), a odszkodowanie za grunt nie zostało ustalone.

Odwołując się do stanowiska zawartego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2004 r. sygn. akt I SA 2250/03 organ wyjaśnił, iż obecnie obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości prowadzenia postępowania dotyczącego odszkodowania za nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1961 r., bowiem odjęcie prawa własności dawnym właścicielom nie nastąpiło w wyniku "wywłaszczenia" lecz w wyniku "przejęcia własności", a przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami mają zastosowanie do ustalenia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. W sytuacji, gdy w obowiązującym systemie prawnym brak jest przepisu prawa materialnego upoważniającego do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, wydanie takiej decyzji nastąpiłoby bez podstawy prawnej. W tych okolicznościach postępowanie wszczęte na wniosek p. A. i C. stało się bezprzedmiotowe.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie złożyła pełnomocnik A.i C.. Odwołująca się wskazała, że odszkodowanie za przejęty na rzecz Skarbu Państwa grunt nie zostało ustalone, a konsekwencją zarówno "wywłaszczenia" jak i "przejęcia" nieruchomości jest przejęcie na własność nieruchomości przez Skarb Państwa, a zarówno wywłaszczenie jak i przejęcie nieruchomości następowało za odszkodowaniem, stąd Prezydent Miasta P. zobligowany był do wydania decyzji ustalającej odszkodowanie nie tylko za składniki budowlane i nasadzenia roślinne, ale także za grunt. Zmiana przepisów prawa nie może pozbawiać właściciela prawa do odszkodowania za przejętą nieruchomość. Pełnomocnik A. i C. podniosła, iż wskazany brak przepisu prawa materialnego nie stanowi o bezprzedmiotowości postępowania, a w sprawie wydana powinna zostać decyzja o odmowie przyznania odszkodowania.

Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy, podobnie jak organ I instancji, uznał, że nie ma obecnie podstaw prawnych merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, przy czym podstawę rozstrzygnięcia organu odwoławczego stanowiła wykładnia przepisu art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ocenie organu odwoławczego przepis ten ma zastosowanie wyłącznie do wywłaszczeń dokonanych pod rządami tej ustawy, czyli w okresie od 1 stycznia 1998 r. i to jedynie w sytuacji, gdy na skutek naruszenia prawa decyzja wywłaszczeniowa nie rozstrzygnęła o odszkodowaniu. Za takim stanowiskiem, zdaniem organu, przemawia ogólna zasada dotycząca obowiązywania aktu prawnego, zgodnie z którą wchodzi on w życie z dniem ogłoszenia albo w innym wskazanym terminie i ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych od tego dnia. Jeśli natomiast wolą prawodawcy jest stosowanie aktu prawnego do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie aktu, to racjonalny ustawodawca powinien zamieścić odpowiedni przepis to regulujący. W art. 242 ustawy o gospodarce nieruchomościami ustawodawca wskazał, że wchodzi ona w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. Organ wskazał, iż ustawodawca rozszerzył zakres stosowania ustawy w odniesieniu do zwrotu nieruchomości nabytych lub przejętych na rzecz Skarbu Państwa w przepisie art. 216, natomiast w żadnym przepisie prawa nie rozszerzył zakresu obowiązywania art. 129 ust. 5 tej ustawy, co prowadzi do wniosku, że przepis ten nie ma zastosowania do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie przedmiotowej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ odwoławczy powołał się w tym zakresie na stanowisko zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 sierpnia 2006 r. sygn. akt II SA/Rz 260/06 ( Lex nr 289085). Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 105 §1 kpa organ odwoławczy wyjaśnił, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2003 r. sygn. akt II SA 428/01, iż bezprzedmiotowe jest postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy. Brak któregokolwiek z elementów stosunku materialnoprawnego skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty.

W ustawowym terminie A. C. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P., żądając jej uchylenia oraz przyznania odszkodowania z tytułu przejścia na własność Państwa przedmiotowej nieruchomości – dz. nr [...]. Zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77, art. 8, art. 86 i 89 oraz art. 138 §1 pkt 1 kpa oraz naruszenie art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W uzasadnieniu skargi skarżąca ponownie przytoczyła argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji, wskazując iż w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki wskazane w pkt 2 i 3 przepisu art. 129 ustawy o gospodarce nieruchomościami (błędnie wskazano kpa), stąd odszkodowanie powinno zostać przyznane. Skarżąca zarzuciła organowi odwoławczemu brak przeprowadzenia postępowania dowodowego, wyjaśniającego oraz oparcie rozstrzygnięcia na ustaleniach organu I instancji. Zdaniem skarżącej organ odwoławczy dokonał wyrywkowego zacytowania tez orzeczeń przytoczonych w uzasadnieniu decyzji, które zapadły w sprawach o innych stanach faktycznych, tymczasem winien każdorazowo badać indywidualny stan faktyczny konkretnej sprawy. Podniosła, iż kwestia rozliczeń Państwa Polskiego z tytułu pozbawienia własności w okresie od 1939 r. nie została dotąd załatwiona, co powoduje reakcję ze strony władz innych państw oraz organizacji międzynarodowych. Wyjaśniła, iż do 2004 r. jej matka A. S. opłacała podatek od nieruchomości – także od działki nr [...].

W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazał, iż materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji był wystarczający do wydania przedmiotowej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn, aniżeli wskazano w jej treści.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – przepisami prawa materialnego i procesowego (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz.U. Nr 153, poz. 1269). W ocenie Sądu w rozpatrywanym przypadku zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego – art. 105 § 1 kpa, art. 129 ust. 5 oraz art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U. Nr 2004 r. Nr 261 poz. 2603 ze zm.).

Rozpatrujące sprawę organy administracji publicznej uznały, iż przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie mają zastosowania do stanów faktycznych powstałych przed dniem 1 stycznia 1998 r., uznając iż przedmiotowa ustawa nie zawiera przepisów regulujących możliwość jej zastosowania w odniesieniu do przypadków, gdy w okresie przed 1 stycznia 1998 r. doszło do wywłaszczenia, a nie zostało ustalone odszkodowanie. W konsekwencji uznano, iż obowiązujące przepisy ustawy regulującej kwestie ustalania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie zawierają przepisu, na podstawie którego możliwym byłoby rozpatrzenie wniosku skarżącej o ustalenie odszkodowania za nieruchomość, która przeszła na własność Skarbu Państwa w trybie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1961 r. Nr 32, poz. 159), co stanowi o bezprzedmiotowości postępowania i konieczności jego umorzenia. Argumentacji tej w odniesieniu do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie podziela, bowiem stan faktyczny sprawy nakazuje w tym przypadku zastosować przepis art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów.

W sprawie bezspornym jest, iż własność nieruchomości położonej w P. przy ulicy J. P. 98 (do 1991 r. ul. O.) o numerze geodezyjnym [...], w 1968 r. przeszła z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1961 r. Nr 32, poz. 159) oraz na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lutego 1968 r. w sprawie uznania części obszaru dzielnicy N. M. w P. za obszar urbanizacyjny (Dz.U. z 1968 r. nr 5 poz. 35), nieruchomość ta stanowiła własność P. i F. S., a skarżąca A. C. należy do kręgu ich spadkobierców.

Zgodnie z art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r., w jej brzmieniu obowiązującym w 1968 r. właścicielom domów jednorodzinnych, (...), właścicielom jedynych działek pod budowę domu jednorodzinnego (...) zostaną tereny oddane w wieczyste użytkowanie. Jeżeli oddanie w wieczyste użytkowanie byłoby niezgodne z planami zagospodarowania przestrzennego albo jeżeli niezgodność ta okaże się w okresie trwania wieczystego użytkowania, będzie właścicielom przyznane odszkodowanie na podstawie przepisów o wywłaszczeniu nieruchomości.

Bezspornym również jest, iż działka o numerze geodezyjnym nr [...] została w początkach lat 80 - tych geodezyjnie podzielona na działki o numerach [...] i [...]. działka nr [...] została następcom prawnych dawnych właścicieli oddana w użytkowanie wieczyste, a następnie na ich wniosek zwrócona na podstawie art. 136 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, natomiast działka nr [...] w 1984 r. oddana została w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej "O. M." w P..

Decyzją z dnia [...] sierpnia 1980 r. nr [...] Prezydent Miasta P. ustalił na rzecz byłych właścicieli (oraz ich następców prawnych) odszkodowanie za składniki budowlane i nasadzenia roślinne znajdujące się na części działki nr [...], która została następnie przekazana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "O. M." w P., a odszkodowanie to nie obejmowało wartości gruntu co do tej części działki nr [...]. Podstawę prawną powyższej decyzji o ustaleniu odszkodowania z dnia [...] sierpnia 1980 r. stanowił przepis art. 8 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10 poz. 64), do której to regulacji odsyłał przepis art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. w jej brzmieniu obowiązującym w 1980 r. (tj. Dz.U. 1969 r. Nr 22 poz. 159 ze zm.), nakładający na właściwy miejscowo organ administracji publicznej obowiązek ustalenia i wypłaty odszkodowania w przypadku, gdy teren przejęty na rzecz Skarbu Państwa nie mógł zostać oddany w użytkowanie wieczyste dotychczasowym jego właścicielom. Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wywłaszczenie następowało za odszkodowaniem. Przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. nie przewidywały dla wszczęcia postępowania w zakresie ustalenia odszkodowania obowiązku złożenia przez strony stosownego wniosku. W myśl przepisów tej ustawy organ orzekający o wywłaszczeniu był obowiązany do ustalenia w decyzji o wywłaszczeniu także odszkodowania i terminu jego zapłaty. Ustalenie odszkodowania mogło być odroczone na czas do trzech miesięcy i wówczas odszkodowanie powinno zostać określone odrębną decyzją po przeprowadzeniu osobnej rozprawy (art. 23 ust. 2 według oznaczenia w tekście jednolitym ustawy ogłoszonym w Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Przekroczenie trzymiesięcznego terminu wydania odrębnej decyzji o odszkodowaniu nie powodowało wadliwości stwarzającej podstawę do zakwestionowania mocy prawnej decyzji o wywłaszczeniu. Termin ten nie był uważany za prawnomaterialny, nie ustanawiał prekluzji ani przedawnienia, lecz był terminem porządkowym, proceduralnym, określającym obowiązek wydania w oznaczonym czasie decyzji załatwiającej sprawę odszkodowania (W. Ramus: Prawo wywłaszczeniowe, Warszawa 1975, s. 189-190).

W sytuacji zatem, gdy pod rządem ustawy z dnia 12 marca 1958 r. dopuszczalne było załatwienie sprawy wywłaszczeniowej dwiema odrębnymi decyzjami - o wywłaszczeniu oraz o odszkodowaniu, to każdą z tych decyzji należało zakwalifikować jako częściową w rozumieniu art. 104 § 2 k.p.a. (por. uchwała 7 Sędziów NSA z dnia 20.10.1997 r. sygn. OPS 5/97 Lex nr 31614). W sytuacji, gdy odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało ustalone, a w świetle przepisów regulujących zasady wywłaszczania powinno zostać ustalone i wypłacone i jednocześnie dla tych czynności organu nie był konieczny wniosek strony, to żądanie strony w tym zakresie jest wnioskiem o wydanie zapowiedzianej decyzji uzupełniającej (por. wyrok NSA z 8.12.1981 r. sygn. II SA 782/81 ONSA 1981 z.2 poz. 127).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy zważyć należy, iż decyzją z dnia [...] sierpnia 1980 r. nr [...] ustalono na rzecz p. P., Z. i R. S. odszkodowanie za składniki budowlane i nasadzenia roślinne znajdujące się na części działki nr [...], która została przekazana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "O. M.". W uzasadnieniu tej decyzji organ wyjaśnił, iż odszkodowanie za grunt zostanie ustalone po przeprowadzeniu podziału działki nr [...]. W odniesieniu do tak ustalonego stanu faktycznego i zapowiadanego ustalenia odszkodowania za grunt, należy uznać, iż decyzja z dnia [...] sierpnia 1980 r. o ustaleniu odszkodowania za składniki budowlane i nasadzenia roślinne była decyzją częściową w rozumieniu art. 104 § 2 k.p.a., a sprawa wypłaty odszkodowania, do którego byli właściciele przedmiotowej działki nr [...] byli uprawnieni w świetle treści art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. oraz §2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lutego 1968 r. w sprawie uznania części obszaru dzielnicy N. M. w P. za obszar urbanizacyjny (Dz.U. 68 Nr 6 poz. 35), wbrew przepisom ustawy z dnia 12 marca 1958 r. nie została zakończona.

Wydanie decyzji częściowej nie kończy postępowania w sprawie, nawet gdy ta decyzja stanie się ostateczna. Strona, która otrzymała taką decyzję, nie może wystąpić z żądaniem jej uzupełnienia (art. 111 k.p.a.), ponieważ trwa nadal zawisłość sprawy przed organem administracji (B. Adamiak i J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 1996, s. 458 i 505). Taki pogląd był wyrażany także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym "Jeżeli decyzja ostateczna organu administracji nie rozstrzygnęła sprawy w całości i przewidywała wydanie odrębnej decyzji dla części nie rozstrzygniętej, to żądanie strony w tym zakresie jest wnioskiem o wydanie zapowiedzianej decyzji uzupełniającej (wyrok NSA z dnia 8 grudnia 1981 r. sygn. II SA 782/81, ONSA 1981, z. 2, poz. 127).

W przedmiotowej sprawie organy administracji wadliwie uznały, iż wszczęcie postępowania o ustalenie odszkodowania nastąpiło w na wniosek skarżącej - w 2007 roku. Tymczasem w świetle wskazanych regulacji uznać należy, iż sprawa w przedmiocie odszkodowania za przejętą część działki nr [...] (działka nr [...]) jest sprawą w toku od 1980 r. W konsekwencji uznać należy, iż podstawę prawną do ustalenia odszkodowania za grunt stanowi w tym przypadku przepis art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 3 tej ustawy Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. W ocenie rozpatrujących sprawę organów powyższa regulacja, jak również sama ustawa o gospodarce nieruchomościami, ma zastosowanie do odjęcia własności nieruchomości w trybie wywłaszczenia, odmawiając tego charakteru przejściu własności na rzecz Skarbu Państwa w trybie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. Argumentacji tej nie sposób podzielić z racji wskazanego w powołanym przepisie odesłania do przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Skoro w świetle przepisu art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. ustalenie odszkodowania następowało w trybie przepisów drugiej z tych ustaw, bezpodstawne jest założenie, iż aktualnie obowiązujące przepisy odnośnie ustalania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie mają zastosowania w sytuacji, gdy sprawa ustalenia odszkodowania za przejęty grunt nie została rozstrzygnięta zapowiadaną wcześniej decyzją.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż w czasie, w którym miały miejsce zdarzenia będące przedmiotem rozpoznawanej sprawy, w polskim porządku prawnym obowiązywały kolejno następujące regulacje ustawowe dotyczące wywłaszczania nieruchomości: ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), ustawa z dnia 1 sierpnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99; a następnie dwa kolejne jednolite teksty tej ustawy: Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 oraz Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.); oraz obecnie obowiązująca ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Stosownie do wszystkich wymienionych wyżej regulacji ustawowych z tytułu szkód powstałych w wyniku wywłaszczenia lub zajęcia nieruchomości w trybie przepisów wywłaszczeniowych wypłacane jest odszkodowanie (art. 7 - art. 14 oraz art. 36 i art. 44 ustawy z 1958 r.; art. 58, art. 68 i art. 80 ustawy z 1985 r. i ustawy z 1985/89 r. oraz art. 55 - art. 64 i art. 74 ustawy z 1985/91 r.; art. 128 i nast. ustawy z 1997 r.). O odszkodowaniu należnym z tytułu wywłaszczenia lub zajęcia nieruchomości na podstawie wydanego uprzednio zezwolenia orzeka właściwy miejscowo organ administracji publicznej, co oznacza, że jakkolwiek w danym wypadku chodzi niewątpliwie o zaspokojenie roszczeń o charakterze cywilnoprawnym, to jednak z mocy wyraźnego przepisu ustawy orzekanie o tych roszczeniach zostało przekazane do właściwości organów administracji publicznej (art. 2 § 3 KPC w związku z: art. 15 oraz art. 23 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy z 1958 r.; art. 51, art. 56 ust. 1 pkt 4 i art. 80 ust. 2 ustawy z 1985 r. oraz ustawy z 1985/89 r., a także art. 48 oraz art. 53 ust. 1 pkt 4 ustawy z 1985/91 r.; art. 112 ust. 4 oraz art. 124 i art. 128 ust. 4 ustawy z 1997 r.). Zgodnie z art. 241 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dniem wejścia w życie ustawy, tj. z dniem 1 stycznia 1998 r. utraciły moc ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464, z 1991 r. Nr 83, poz. 373, z 1992 r. Nr 91, poz. 455, z 1994 r. Nr 51, poz. 201, Nr 80, poz. 369, Nr 84, poz. 384 i Nr 123, poz. 601, z 1996 r. Nr 5, poz. 33 oraz z 1997 r. Nr 106, poz. 675). Z kolei zgodnie z art. 89 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z dniem wejścia w życie jej przepisów (tj. 1. 08.1985 r.) utraciła moc m.in. ustawa z dnia 14 VII 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1961 r. Nr 32, poz. 159). Zgodnie z art. Art. 87 ust. 1 ustawy z 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną o odszkodowaniu przed dniem wejścia w życie ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów z wykorzystaniem zebranego materiału. Założeniem racjonalnego prawodawcy było więc zapewnienie uzyskanie przez byłych właścicieli należnego odszkodowania z tytułu przejścia własności nieruchomości na Skarb Państwa.

W niniejszym postępowaniu Sąd badał jedynie zgodność z prawem decyzji organu administracyjnego o utrzymaniu w mocy decyzji umarzającej postępowanie w sprawie odszkodowania. Celem postępowania administracyjnego jest rozstrzygnięcie sprawy co do istoty - w tym wypadku stwierdzenie istnienia bądź nieistnienia prawa do odszkodowania za nieruchomość przejętą przez Państwo - to jednak cel ten nie zawsze może być osiągnięty. W sytuacji, kiedy w ocenie organu postępowanie z różnych przyczyn staje się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej kończy postępowanie przez jego umorzenie na podstawie art. 105 §1 kpa. Decyzja o umorzeniu postępowania zamyka drogę do merytorycznego rozstrzygnięcia, dlatego organy administracyjne prowadzące postępowanie w tej sprawie nie mogły stwierdzić, czy wnioskodawczyni przysługuje czy nie przysługuje prawo do odszkodowania. W konsekwencji sąd administracyjny w postępowaniu wszczętym skargą wniesioną na decyzję o umorzeniu postępowania nie jest władny rozstrzygnąć o prawie skarżącej do żądanego odszkodowania, zgodnie z treścią skargi.

Ujawnione naruszenie omówionych wyżej przepisów prawa materialnego i procesowego ma w ocenie Sądu istotny wpływ na wynik sprawy i powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) i c) powołanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 cytowanej ustawy, a na podstawie art. 152 orzeczono o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku.

/-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ A. Łaskarzewska /-/ E. Podrazik