Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 2826/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-08-06 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zmianę postanowienia
Powołane przepisy: article: art. 165
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie ponownego wniosku o zmianę postanowienia z dnia 10 czerwca 2011 r. o odmowie przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie w sprawie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata z urzędu postanawia : odmówić zmiany postanowienia z dnia 10 czerwca 2011 r. o odmowie przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W dniu 19 listopada 2010 r. (data nadania) skarżąca wniosła skargę od decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. od nr [...] utrzymującą w mocy decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za styczeń 2004 r. nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości [...] zł, tj. niższej od zadeklarowanej o kwotę [...] zł.

W treści skargi z dnia 19 listopada 2010 r. wniesionej do tut. Sądu, skarżąca Spółka domagała się przyznania prawa pomocy.

Wniosek ten sprecyzowała następnie na druku urzędowego formularza, gdzie jako zakres zgłoszonego żądania wskazała zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego z urzędu.

W uzasadnieniu wniosku spółka podała, iż nie posiada kapitału zakładowego ani środków trwałych. Nie posiada też rachunków bankowych albowiem firma nie działa, a prezes jej zarządu jest obecnie na rencie.

Pismem z dnia 4 marca 2011 r. referendarz sadowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia złożonego wniosku przez:

- nadesłanie odpisu lub kserokopii sporządzonego po raz ostatni sprawozdania finansowego (tj. bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej);

- przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego potwierdzającego, iż Spółka od roku 2008 do teraz nie uzyskała żadnych dochodów podlegających opodatkowaniu, nie składała zeznań podatkowych oraz deklaracji podatkowych za podany wyżej okres, a nadto przedstawienie innych dokumentów źródłowych wskazujących, iż sprawozdanie finansowe za powyższe lata nie było sporządzane, a posiadane rachunki bankowe zostały zlikwidowane ze wskazaniem daty likwidacji lub zamknięcia poszczególnych rachunków;

- wyjaśnienie rozbieżności między zadeklarowanym w treści formularza PPPr zerowym kapitałem zakładowym (vide: rubryka nr 6), a ujawnionym w Krajowym Rejestrze Sądowym kapitałem Spółki w wysokości [...] zł (vide: rubryka nr 8);

- nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego wskazującego na aktualny stan zaległości Spółki z tytułu podatków, w tym ich wysokość;

- przedłożenie dokumentów źródłowych wskazujących, iż posiadany przez Spółkę majątek został zajęty w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego,

a nadto czy postępowanie to dalej jest prowadzone;

- wyjaśnienie czy działalność Spółki została zawieszona, jeżeli tak należało przedstawić stosowne dokumenty źródłowe potwierdzające tenże fakt (w tym zakresie należało ponadto wskazać czy wobec Spółki prowadzone jest postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne) związane z wykreśleniem skarżącej Spółki z rejestru sądowego;

- sprecyzowanie w oparciu o jaki tytuł prawny skarżąca Spółka zajmuje lokal podany w Krajowym Rejestrze Sądowym jako jej siedziba, a nadto wskazanie źródeł dochodu, z którego pokrywane są wydatki związane z jego eksploatowaniem.

W odpowiedzi na powyższe skarżący nadesłał przy piśmie z dnia 14 marca 2011 r. oświadczenie z dnia 14 września 2009 r. wystawione przez Biuro Rachunkowe, z którego wynikało, iż "A" w S. od roku 2005 nie prowadzi działalności gospodarczej. Biuro rachunkowe stwierdziło w oświadczeniu, że informację taką opiera na podstawie braku dokumentów potwierdzających prowadzenie przez Spółkę po tym czasie operacji gospodarczych.

Skarżący przedłożył również pisma wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. obrazujące wysokość ściąganych w drodze egzekucji należności z tytułu podatków od nieruchomości oraz podatku od towarów i usług w kwocie [...] zł i [...] zł.

Dalej skarżący załączył pismo, z którego wynikało, iż wszelkie próby zmierzające do odblokowania zajętych kont bankowych Spółki podejmowane w roku 2005 i 2006 nie przyniosły spodziewanych efektów.

Postanowieniem z dnia 30 marca 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy.

W sprzeciwie z dnia 7 kwietnia 2011 r. skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie podkreślając między innymi, iż kapitał zakładowy "A" to aport wniesiony jako wycena księgowa patentu czyli kapitał bezgotówkowy, konta bankowe zostały zajęte przez Urząd Skarbowy w 2004 r. i jako nieaktywne przez jakiś czas zostały zlikwidowane przez bank, J.K.– prezes jest na rencie i środki jakie otrzymuje nie pokrywają nawet w pełni jego potrzeb do egzystencji i na leki, spółka jest w zawieszeniu lecz nie w likwidacji i nie generuje żadnych dochodów. Skarżący nie załączył do sprzeciwu żadnych dokumentów natomiast podkreślił, iż oczekuje szybkiego i korzystnego rozwiązania sprawy by powrócić do działalności.

Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2011 r. Sąd odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka w ustawowym terminie pismem z dnia 22 czerwca 2011 r. wniosła zażalenie na to postanowienie. W zażaleniu skarżąca wniosła o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy choćby w części. Zdaniem spółki Sąd dokonał błędnych ustaleń faktycznych i błędnie ocenił przedstawione przez nią dokumenty. Spółka powołała się na swoje zadłużenie wobec Skarbu Państwa przewyższające kwotę [...] zł i wskazała, że znajduje się w stanie likwidacji. Jej zdaniem zaskarżone postanowienie pozbawia ją prawa do sądu. Zarzuciła też Sądowi pominięcie możliwości częściowego przyznania prawa pomocy.

Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił zażalenie skarżącej spółki stwierdzając, iż bierność skarżącej w zakresie wyjaśnienia jej sytuacji majątkowej zdecydowanie uniemożliwia pełną ocenę sytuacji, więc nie można stwierdzić ponad wszelką wątpliwość, że skarżąca wykazała, że spełniła warunki udzielenia pomocy ze środków budżetowych.

Zarządzeniem z dnia 28 września 2011 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącą, Przedsiębiorstwo Wielobranżowe "A" Sp. z o.o. w S. do uzupełnienia braków formalnych skargi przez uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 908 zł, stosownie do art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. oraz § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193).

W odpowiedzi na wezwanie prezes skarżącej spółki J.K. w terminie do wniesienia zażalenia pismem z dnia 14 października 2011 r. poinformował, iż nie jest w stanie wygospodarować żadnej kwoty na inne wydatki ponad wydatki na lekarstwa i codzienne skromne życie oraz, że jest na rencie inwalidzkiej a do sądu został złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy wraz z plikiem dokumentów.

Zarządzeniem z dnia 14 grudnia 2011 r. skarżąca spółka została wezwana do:

- nadesłanie odpisu lub kserokopii sporządzonego po raz ostatni sprawozdania finansowego (tj. bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej);

- przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego potwierdzającego, iż Spółka od roku 2008 do teraz nie uzyskała żadnych dochodów podlegających opodatkowaniu, nie składała zeznań podatkowych oraz deklaracji podatkowych za podany wyżej okres, a nadto przedstawienie innych dokumentów źródłowych wskazujących, iż sprawozdanie finansowe za powyższe lata nie było sporządzane, a posiadane rachunki bankowe zostały zlikwidowane ze wskazaniem daty likwidacji lub zamknięcia poszczególnych rachunków;

- nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego wskazującego na aktualny stan zaległości Spółki z tytułu podatków,

w tym ich wysokość;

- przedłożenie dokumentów źródłowych wskazujących, iż posiadany przez Spółkę majątek został zajęty w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a nadto czy postępowanie to dalej jest prowadzone;

- wyjaśnienie czy działalność Spółki została zawieszona, jeżeli tak należy przedstawić stosowne dokumenty źródłowe potwierdzające tenże fakt (w tym zakresie należy ponadto wskazać czy wobec Spółki prowadzone jest postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne) związane z wykreśleniem skarżącej Spółki z rejestru sądowego;

- sprecyzowanie w oparciu o jaki tytuł prawny skarżąca Spółka zajmuje lokal podany w Krajowym Rejestrze Sądowym jako jej siedziba, a nadto wskazanie źródeł dochodu, z którego pokrywane są wydatki związane z jego eksploatowaniem.

W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 15 stycznia 2012 r. złożyła oświadczenie, iż nie jest w stanie dostarczyć do Sądu innych dokumentów z informacją, że dokumenty finansowe znajdują się w Biurze Rachunkowym, które nie chce ich wydać. W załączeniu do w/w pisma skarżąca przedłożyła kopię zażalenia na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, kopię pisma do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 17 maja 2009 r., kopię pisma Biura Rachunkowego "B" S.C. z dnia 15 maja 2011 r.

Postanowieniem z dnia 27 lutego 2012 r. Sąd oddalił wniosek strony skarżącej o zmianę postanowienia z dnia 10 czerwca 2011 r. o odmowie prawa pomocy. W piśmie z dnia 6 kwietnia 2012 r. skarżąca spółka zwróciła się ponownie o zmianę postanowienia z dnia 10 czerwca 2011 r. o odmowie prawa pomocy. W załączeniu nadesłano orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 28 listopada 2011 r. oraz kopię odcinków otrzymywanej przez J.K. renty.

Postanowieniem z dnia 14 maja 2012 r. Sąd ponownie oddalił wniosek strony skarżącej o zmianę postanowienia z dnia 10 czerwca 2011 r. o odmowie prawa pomocy.

Zgodnie z zarządzeniem z 20 czerwca 2012 r. skarżąca spółka została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona skarżąca w piśmie z 9 lipca 2012 r. zwróciła się powtórnie o zwolnienie z kosztów sądowych oświadczając, że jest na rencie i środki, które otrzymuje z ZUS-u są bardzo skromne i ledwo wiąże koniec z końcem. Do pisma nie załączono żadnych dokumentów na poparcie tego oświadczenia, w szczególności dotyczących sytuacji finansowej skarżącej spółki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 tekst jedn. - dalej P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 ustawy P.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić jedynie wtedy, gdy wnioskodawca wykaże( podkreślenie Sądu), że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Zakamycze 2005 r., str. 592).

Analogiczne rozwiązanie przewidziano w odniesieniu do uregulowanego w art. 245 § 3 ustawy P.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym, które także może być przyznane dopiero wtedy, gdy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy P.p.s.a., tj. że nie ma dostatecznych środków poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzić do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Warto również zwrócić uwagę, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Stosownie do art. 252 i 255 i p.p.s.a. – wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i o dochodach. Wniosek ten powinien być złożony na urzędowym formularzu. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i jej możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów.

Z powyższej regulacji wynika, że we wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05).

Celem instytucji prawa pomocy jest więc zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom fizycznym i prawnym, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika.

Fakty, na które strona powołuje się w swoich oświadczeniach powinny być poparte stosowną dokumentacją i odpowiednimi materiałami źródłowymi.

Jeżeli zatem strona nie wywiąże się w sposób należyty z ciążących na niej powinności przejawiających się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat jej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów źródłowych pozwalających na jednoznaczną weryfikację składanego oświadczenia, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę i to tak w zakresie całkowitym jak i częściowym (vide: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007 r., wyd. 1, s. 244).

W przedmiotowej sprawie istotna jest dla rozstrzygnięcia norma zawarta w art. 165 P.p.s.a., która stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.

Kolejne wnioski o prawo pomocy składane przez stronę skarżącą należy w istocie uznać za wnioski o zmianę postanowienia tutejszego Sądu z dnia 10 czerwca 2011 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy stronie skarżącej w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie w sprawie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego z urzędu.

Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest więc wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy.

To samo odnosi się – tym bardziej – do ponownego wniosku o prawo pomocy. Prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione, na co wskazuje treść art. 165 P.p.s.a. Musi jednak nastąpić zmiana okoliczności sprawy – stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Kwestie te muszą być udokumentowane w tak samo rzetelnym stopniu, jak w pierwotnym wniosku o prawo pomocy.

Dodać należy, że strona skarżąca mimo, że przedstawiła część wymaganej dokumentacji, zdecydowanie unika przedstawienia całości dokumentów potwierdzających jej sytuację. Nie uczyniła tego po wezwaniu referendarza ani na etapie sprzeciwu czy zażalenia. Strona w piśmie z dnia 15 stycznia 2012 r. jak i 6 kwietnia 2012 r. nie powołała żadnych nowych okoliczności kształtujących stan faktyczny sprawy w zakresie rozpoznania wniosku o prawo pomocy. Wskazać też trzeba, że strona skarżąca nie dołączyła do tego wniosku wymaganych dokumentów określających jej sytuację finansową.

Podobnie jak poprzednio także przy piśmie z dnia 9 lipca 2012 r. prezes skarżącej spółki unika przedłożenia pełnej, wyczerpującej dokumentacji finansowej firmy czym uniemożliwia pełną ocenę sytuacji ekonomicznej a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Przedłożone oświadczenie o otrzymywaniu skromnej renty przez osobę J.K. nie obrazują z żadnej mierze stanu finansowego skarżącej spółki.

Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne Sąd działając na podstawie art. 165 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.