Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 614/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 35
journal: Dz.U. 2015 poz 388
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Władysław Kulon Sędziowie: Sędzia WSA Alicja Palus (spr.) Sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Biłous po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 lutego 2016r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Wójt Gminy L. działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2015r. poz. 388) oraz art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego orzekł o wymeldowaniu D. J. z pobytu stałego w T. nr 43.

Z uzasadnienia decyzji wynika, że postępowanie w sprawie wymeldowania D. J. z miejsca pobytu stałego w lokalu pod adresem T. 43 wszczęte zostało z urzędu w dniu 14 stycznia 2015 r. po otrzymaniu informacji z Gminnego Zakładu Gospodarki Komunalnej o wypowiedzeniu w 2013 r. umowy najmu przedmiotowego lokalu z uwagi na niezamieszkiwanie w nim przez ww. osobę przez okres dłuższy niż 12 miesięcy. Zgodnie z danymi figurującymi w księdze wieczystej prowadzonej dla ww. lokalu jest on obecnie współwłasnością Gminy L. oraz M. J..

Po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania D. J. ustanowiła swoim pełnomocnikiem w sprawie S. H..

W dniu 9 lutego 2015 r. organ gminy otrzymał pismo z Gminnego Zakładu Gospodarki Komunalnej w L. informujące o dotychczasowych działaniach związanych ze spornym lokalem. Wyjaśniono w tym piśmie, iż wprawdzie D. J. nie zalega z opłatami czynszowymi, jednakże z zebranej dokumentacji wynika, iż nie zamieszkuje w miejscu zameldowania. W październiku 2008 roku w wyniku komisyjnego przeglądu mieszkania komunalnego dokonanego w obecności D. J. stwierdzono, że nie zamieszkuje ona w spornym lokalu, a we wrześniu 2009 roku po przeprowadzeniu kontroli oraz rozmowach z sąsiadami Policja ustaliła, że mieszka na stałe pod adresem T. 38 u S. H.. Następnie w 2013 roku D. J. została wypowiedziana umowa najmu spornego lokalu, po czym wezwano ją do opróżnienia i wydania mieszkania, a także zwrotu kluczy. Jednocześnie w piśmie z dnia 4 listopada 2014 r. skierowanym do strony przez Gminny Zakład Gospodarki Komunalnej stwierdzono, że opuściła ona przedmiotowe mieszkanie, ale nie zabrała jeszcze wszystkich swoich rzeczy.

W toku postępowania organ gminy wezwał na przesłuchanie w charakterze świadków osoby mieszkające w sąsiedztwie spornego lokalu. Sołtys wsi T. – H. B. zeznała do protokołu, iż od około 7 lat nie zastaje D. J. w miejscu zameldowania, lecz dostarcza jej korespondencję pod adresem T. 38, gdzie zamieszkuje S. H.. Również świadkowie Z. S., M. K. i Z. K. oświadczyli, że ww. osoba od kilku lat (od 4 do 10) nie zamieszkuje w spornym lokalu, lecz u S. H., a jedynie sporadycznie przychodzi do miejsca zameldowania. Natomiast świadek Z. N. mieszkający w tej samej nieruchomości, co S. H. wyjaśnił, że wprawdzie nie wie, czy D. J. nocuje w ich budynku, ale od co najmniej 5 lat widuje ją codziennie w tamtym lokalu od wczesnych godzin do późnego wieczora, jednak nie rozmawia z nią i nie zna powodu jej przebywania w budynku pod adresem T. 38, a nie w miejscu zameldowania

W dniu 11 marca 2015 r. do protokołu przesłuchano pełnomocnika D. J. - S. H., który oświadczył, iż D. J. zamieszkuje w miejscu zameldowania i tam realizuje swoje "cele życiowe", ale jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji, a ponadto z powodu braku urządzeń sanitarnych w swoim mieszkaniu jest zmuszona do udawania się do jego lokalu. Podaje jej także leki i od około 7 lat sprawuje nad nią opiekę. Ponadto z uwagi na stan zdrowia czasami u niego nocuje, ale w jego mieszkaniu nie ma żadnych swoich rzeczy.

Tego samego dnia został przesłuchany także współwłaściciel spornego lokalu - M. J., który oświadczył do protokołu, że zamieszkuje w Legnicy, ale w okresie od wiosny do jesieni przebywa w T., zaś D. J. zajmuje pomieszczenie na parterze z osobnym wejściem, jednak od około 7 lat nie zamieszkuje w miejscu zameldowania, a tylko czasem do niego przychodzi, natomiast mieszka u S. H..

W dniu 23 marca 2015 r. do urzędu gminy zgłosiła się także D. J., która oświadczyła, że w spornym lokalu zamieszkuje od 1980 roku i posiadała umowę jego najmu, ale już jej nie posiada, jednak ma nadal klucze do tego mieszkania i w nim nocuje, a tylko w ciągu dnia chodzi do S. H., który podaje jej leki i raz w miesiącu jeździ z nią do lekarza. Z uwagi na stan jej zdrowia zdarza się także, iż nocuje u swojego opiekuna, ale jej rzeczy znajdują się w spornym lokalu.

W dalszej części uzasadnienia Wójt Gminy L. wskazał, że zgodnie z art. 35 ustawy o ewidencji ludności właściwy organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2 tej ustawy, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

Zdaniem organu orzekającego mimo, iż D. J. podnosi, że w miejscu zameldowania koncentruje życie, nocuje, czy też przechowuje ubrania, to wskazane okoliczności nie są wystarczające do uznania, że lokal ten stanowi dla niej miejsce pobytu stałego.

Cechą pobytu stałego jest bowiem zamiar stałego przebywania pod określonym adresem - miejsce pobytu stałego to miejsce, w którym osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, a w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy do codziennego funkcjonowania, przyjmuje korespondencje.

W sprawie wykazane zostało w sposób niewątpliwy, że D. J. nie koncentruje swoich życiowych interesów w lokalu nr 43 w miejscowości T., w miejscu tym pojawia się jedynie sporadycznie. Ustalono ponad wszelką wątpliwość, iż opuszczenie miejsca pobytu stałego jest trwałe i rzeczywiście ma miejsce oraz, że przebywa w T. nr 38. Lokal opuściła dobrowolnie. O trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego świadczy upływ czasu, tj. okres pozostawania D. J. poza miejscem dotychczasowego pobytu, który wynosi kilka lat.

W ocenie organu orzekającego utrzymywanie zameldowania D. J. w T. nr 43 jako miejsca zameldowania na pobyt stały byłoby utrzymywaniem rejestracji fikcyjnej odbiegającej od rzeczywistości, co pozostaje w sprzeczności z obowiązkami organów meldunkowych.

Jednocześnie organ podkreślił, iż w obecnym kształcie prawnym zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Chodzi bowiem o zapewnienie zgodności zapisów w ewidencji ludności z rzeczywistym miejscem zamieszkania osoby, na której ciąży obowiązek zameldowania się lub wymeldowania. Przepisy meldunkowe mają charakter porządkowy i na ich tle nie rozstrzyga się ani o prawie do lokalu, ani konfliktów rodzinnych. Nie mogą zatem służyć utrzymywaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która tam rzeczywiście nie przebywa.

W sytuacji, gdy ktoś opuszcza swoje miejsce stałego pobytu, czyli przestaje w nim realizować swoje podstawowe funkcje życiowe, a nie zgłasza powyższego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się , zachodzą przesłanki do wydania decyzji o wymeldowaniu.

Od opisanej decyzji odwołanie złożył S. H. –pełnomocnik D. J.. W odwołaniu podniósł, że jego mocodawczym nie opuściła dobrowolnie przedmiotowego lokalu, lecz "z życiowej konieczności", ponieważ jej mieszkanie pozbawione jest urządzeń sanitarnych i jest w złym stanie. Ponadto zeznania świadków nie były zbieżne, gdyż podawali różną liczbę lat, od kiedy nie widywali strony w jej mieszkaniu, przy czym osoby te nigdy nie były w spornym lokalu, zaś fakt częstego przebywania strony u swojego opiekuna nie potwierdza trwałego opuszczenia przez nią miejsca zameldowania. Odwołujący się zakwestionował również uznanie M. J. przez organ gminy za stronę prowadzonego postępowania, przy czym nie podał żadnego powodu, dla którego ww. osoby nie należało uznawać za stronę. Do odwołania zostało dołączone ponownie pełnomocnictwo do reprezentowania D. J., a ponadto kopia orzeczenia Lekarza orzecznika ZUS - Oddziału w L. z dnia [...] r., w którym stwierdzono, iż D. J. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, przy czym niezdolność ta powstała w dniu [...] r. Następnie w dniu 10 czerwca 2015 r. bezpośrednio do D. Urzędu Wojewódzkiego we W. wpłynęło pismo S. H., w którym podniósł on, iż organ gminy nie przekazał z odwołaniem całej dokumentacji, gdyż sprawa usiłowania wysiedlenia D. J. przez Wójta Gminy L. datuje się od 2008 roku, na dowód czego dołączył kopię pisma D. J. skierowanego w 2008 roku do urzędu gminy, dotyczącego wykupu przez nią spornego lokalu, a także odpowiedzi Wójta Gminy L. udzielonej na to pismo.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda D. decyzją z dnia [...]r. (znak : [...]) wydaną na podstawie art. 138§1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu podjętego orzeczenia organ odwoławczy szczegółowo opisał przebieg postępowania prowadzonego dotychczas w sprawie, a następnie wyjaśnił, że zgodnie z art. 69 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, postępowanie administracyjne wszczęte na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności o dowodach osobistych w sprawach indywidualnych m.in. o wymeldowanie i niezakończone przed dniem wejścia w życie pierwszej z ww. ustaw (tj. do dnia 1 marca 2015 r.) - prowadzi się na podstawie ustawy o ewidencji ludności. Jednocześnie zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu obowiązany jest wymeldować się. Natomiast w postępowaniu administracyjnym w sprawie o wymeldowanie osoby z miejsca pobytu stałego lub czasowego należy dokonać oceny stanu faktycznego istniejącego w dacie wydawania decyzji. W dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącym kwestii wymeldowania utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu przepisów obowiązujących w zakresie ewidencji ludności jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne.

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem postępowania jest kwestia wymeldowania D. J. z miejsca pobytu stałego w lokalu pod adresem T. 43. Istotą sporu jest ustalenie, czy doszło do opuszczenia miejsca zameldowania przez tę osobę, a jeżeli tak - jaki jest charakter tego opuszczenia, tj. czy jest ono trwałe i dobrowolne. Z informacji Gminnego Zakładu Gospodarki Komunalnej w L. inicjującej przedmiotowe postępowanie wynika, iż D. J. nie zamieszkuje spornego lokalu, przy czym z uwagi na okres tego niezamieszkiwania dłuższy niż 12 miesięcy wypowiedziano jej w 2013 roku umowę najmu tegoż mieszkania. Natomiast pełnomocnik D. J. stwierdził, że zamieszkuje ona w miejscu zameldowania i lokal ten jest jej centrum "życiowym, jednak ze względu na stan jej zdrowia i niezdolność do samodzielnej egzystencji, a także warunki sanitarne w mieszkaniu czasami nocuje w mieszkaniu pełnomocnika, który również od 7 lat sprawuje nad nią opiekę. D. J. wyjaśniła, iż w ciągu dnia chodzi do mieszkania swojego

opiekuna, który podaje jej leki i jeździ z nią do lekarza, ale nocuje w miejscu zameldowania, choć zdarza się, że nocuje też u S. H..

Odnosząc się do powyższego należy stwierdzić, iż wszyscy świadkowie zeznający w sprawie, a także współwłaściciel przedmiotowej nieruchomości oświadczyli, że D. J. bezsprzecznie od kilku lat (wskazywany był okres od około 4 nawet do 10 lat) nie mieszka w spornym lokalu, lecz u S. H., zaś do miejsca zameldowania przychodzi sporadycznie. Jednocześnie z załączonego do odwołania orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wynika, iż niezdolność strony do samodzielnej egzystencji powstała dopiero w dniu 29 kwietnia 2014 r., zatem okoliczności tej nie może uznać za uzasadnienie niezamieszkiwania w miejscu zameldowania przez D. J. już od kilku lat. Przy czym skoro ww. osoba nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji, a z akt sprawy nie wynika, aby ktoś inny jeszcze mieszkał na stałe w jej mieszkaniu, to trudno przyjąć, że możliwe jest obecnie faktyczne zamieszkiwanie strony w miejscu zameldowania bez stałej opieki sprawowanej bezpośrednio w tym lokalu. Ponadto z materiału dowodowego nie wynika, aby strona ubiegała się o sprawowanie takiej opieki nad nią w jej mieszkaniu, lecz podjęła decyzję o szukaniu pomocy poza miejscem swojego zameldowania.

Zauważyć ponadto trzeba, iż zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych miejsce stałego pobytu osoby jest to miejsce, w którym dana osoba realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, w szczególności mieszka, spożywa posiłki, wypoczywa, przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, odbiera korespondencję, a D. J. żadnej z tych funkcji nie realizuje w spornym lokalu. Odnośnie natomiast pozostawienia w miejscu zameldowania rzeczy należących do ww. osoby należy wyjaśnić, że nawet pozostawienie rzeczy osobistych nie świadczy o skoncentrowaniu spraw życiowych w danym lokalu (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku sygn. akt IlI SA/Gd 360/08 z dnia 15 stycznia 2009 r.). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że sporny lokal nie jest centrum spraw życiowych D. J. i opuszczenie przez nią tego mieszkania należy uznać za dobrowolne, a z uwagi na upływ kilku lat – również trwałe.

W dalszej części uzasadnienia Wojewoda D. wyjaśnił, że zgodnie z zapisami ustawy o ewidencji ludności do organów gmin należy rejestrowanie danych dotyczących miejsca pobytu mieszkańców. Dane te powinny odzwierciedlać stan faktyczny, a nie tworzyć fikcję meldunkową. Zatem na organach gmin prowadzących ewidencję ludności spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich działań prawnych w celu zapewnienia zgodności zapisów tej ewidencji z faktycznym miejscem pobytu osób, na których ciąży obowiązek zameldowania lub wymeldowania się. W ustalonym stanie faktycznym, skoro D. J. opuściła miejsce pobytu stałego bez wymeldowania się, organ gminy zobligowany został do podjęcia działań i wydania stosownej decyzji administracyjnej. W przeciwnym wypadku dalsze utrzymywanie jej zameldowania w lokalu pod adresem T. 43 stanowiłoby naruszenie art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom w ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała.

W zakończeniu uzasadnienia Wojewoda D. odnosząc się do zarzutów przedstawionych w odwołaniu wyjaśnił, że S. H. jako pełnomocnik strony zapoznał się z zebranym materiałem dowodowym i nie wnosił żadnych uwag. Ponadto w aktach sprawy są dokumenty potwierdzające fakt bycia współwłaścicielem spornej nieruchomości przez M. J.. Jako osobie posiadającej tytuł prawny do danego lokalu przysługuje mu zatem również przymiot strony przedmiotowego postępowania. Odnośnie natomiast niedołączenia do sprawy meldunkowej korespondencji z organem gminy dotyczącej możliwości wykupu spornego mieszkania przez D. J. należy wyjaśnić, iż kwestie te nie mają wpływu na przedmiotowe postępowanie, wojewoda nie sprawuje nadzoru nad sprawami wykupu lokali. Spory z gminą w tym zakresie są rozstrzygane przez sądy cywilne.

Prawidłowość decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym zakwestionowała D. J. wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

W skardze zarzuciła decyzji Wojewody D., wydanej w tej sprawie naruszenie art. 77§1 w zw. z art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego, które to normy obligują organ administracyjny do zebrania i oceny całokształtu materiału dowodowego.

Wobec tak sformułowanego zarzutu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia i zwolnienie z kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi przedstawiona została argumentacja, stosowna do zarzutów w niej zawartych, a ponadto zakwestionowano w jej treści prawidłowość uznania, że D. J. opuściła miejsce zameldowania w sposób trwały i dobrowolny, powołując się na utratę przez skarżącą uprawień do lokalu, co – w ocenie skarżącej- nie ma żadnego znaczenia w sprawie o wymeldowanie.

W odpowiedzi na skargę doręczonej Sądowi w dniu 1 września 2015r. Wojewoda D. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przyjęte przy orzekaniu w sprawie.

Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym z dnia 14 października 2015r. przyznane zostało skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, natomiast postanowieniem z dnia 1 grudnia 2015r. Sąd orzekł o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie wyznaczonej na dzień 2 lutego 2016r. skarżąca oświadczyła , że popiera skargę i wnioski w niej zawarte, a ponadto podała, że wielokrotnie prosiła o wyremontowanie mieszkania, ale poprzedni wójt tylko wymienił okno, a obecny drzwi frontowe, które się rozsypały. Ponadto nic nie zrobiono. Lokal nie jest podłączony do sieci wodnokanalizacyjnej. Skarżąca oświadczyła też, że odmówiono jej sprzedaży przedmiotowego mieszkania, a mieszkanie proponowane we wrześniu 2012r. nie było z zasobu gminnego, tylko było prywatnym mieszkaniem pana J. i obawiała się wysokiego czynszu, który mógłby narzucić właściciel mieszkania.

Wojewódzki Sąd Administracyjnego podejmując orzeczenie w sprawie uwzględnił następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Należy przede wszystkim wyjaśnić, że w przepisie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) ustawodawca zastrzegł, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej), formułując w ten sposób generalne kryterium wiążące sady administracyjne w pełnym zakresie ich kognicji. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub tryb podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacia wydania zaskarżonego aktu.

Mając na względzie wskazane powyżej kryterium legalności Wojewódzki Sąd Administracyjny po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych stwierdził naruszenie prawa obligujące do uwzględnienia skargi poprzez zastosowanie w sprawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) wskazującego na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przy jednoczesnym skorzystaniu z dyspozycji art. 135 wskazanego aktu, z którego wynika, że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Zgodnie z powołanym w podstawie prawnej decyzji rozstrzygającej przedmiotową sprawą przepisem art. 35 ustawy o ewidencji ludności, wcześniej powoływanej "organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 wydaje z urzędu, lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się".

Ponadto w myśl przepisu art. 33 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności obywateli polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu zobowiązany jest wymeldować się. Ustawodawca w powołanej regulacji wyjaśnił też pojęcie pobytu stałego, wskazując w przepisie art. 25 ust. 1, że jest nim zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.

Przywołane powyżej przepisy ustawy o ewidencji ludności - jak prawidłowo wyjaśnił Wojewoda D. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - należało zastosować w sprawie ze względu na treść przepisu art. 69 pkt 1 przywołanej ustawy, stanowiącego że postępowanie administracyjne wszczęte na podstawie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i niezakończone przed dniem 1 marca 2015r, tj. przed dniem wejście w życie ustawy o ewidencji ludności prowadzi się na podstawie ustawy o ewidencji ludności.

Przywołany wcześniej przepis art. 35 omawianej ustawy obliguje zatem właściwy organ do decyzyjnego rozstrzygania w sytuacji stwierdzenia zaniedbania przez określoną osobę obowiązku meldunkowego, który w tym przypadku polega na obowiązku wymeldowania się z miejsca pobytu stałego z chwilą jego opuszczenia. Warunkiem ingerencji organu w trybie i na zasadach unormowanych omawianym przepisem jest zaistnienie przesłanek zawartych w jego treści tzn. przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz przesłanki niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. W tym kontekście należy też wyjaśnić, że stwierdzenie zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca stałego pobytu" może nastąpić w przypadku ustalenia faktu niezamieszkania danej osoby w lokalu, w którym posiada oraz zameldowanie na pobyt stały, a następnie ustalenie, że opuszczenie przez tę osobę tego lokalu (miejsca pobytu stałego ) miało charakter dobrowolny i trwały.

Uwzględniając powyższe należy wskazać, że prowadzone przez organy administracyjne postępowanie wyjaśniające w sprawie dotyczącej wymeldowania każdorazowo musi być nakierowane na ustalenie, czy opuszczenie przez daną osobę lokalu nosi cechy trwałości i dobrowolności.

Należy także zwrócić uwagę, że w postępowaniu o wymeldowanie osoby z miejsca pobytu stałego uwzględnia się stan faktyczny istniejący w dacie opuszczenia przez nią lokalu. Odnosi się to jednak wyłącznie do oceny kwestii dobrowolności opuszczenia lokalu. Natomiast, jeśli dochodzi o ocenę zamiaru opuszczenia lokalu i jego realizację, a także ocenę trwałości opuszczenia lokalu, organ może uwzględnić również okoliczności jakie wystąpiły w późniejszym okresie (np. wyrok NSA w Krakowie z dnia 12 grudnia 2013r., sygn. akt III SA/Kr 1015/10. Lex nr 1407532).

W orzecznictwie sądowo administracyjnym zwraca się też uwagę, że przesłankę dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu trzeba oceniać na tle konkretnej sytuacji, a także na konieczność ustalenia poprzez obiektywnie stwierdzone okoliczności, czy osoba zainteresowana uzewnętrznia w jakiś sposób wolę powrotu do lokalu, w którym jest zameldowana (np. wyrok NSA z dnia 15 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 644/13, nie publ.). W wyroku z dnia 15 lutego 2007 r. (sygn. akr IV SA/Wa 2415/06, Lex nr 318085) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że fakt, iż strona posiada nadal klucze do lokalu, że znajdują się tam jej rzeczy osobiste i że utrzymuje w jakiejkolwiek formie więzi z miejscem zameldowania świadczy o tym, że nie zrezygnowała ona z uprawnienia do przebywania w tym lokalu i zamierza do niego powrócić. W judykaturze administracyjnej podkreślono też, że do okoliczności istotnych w sprawach o wymeldowanie z miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponadto 3 miesiące należy kwestia obiektywnej możliwości realizacji woli przebywania w lokalu, którego dotyczy postępowanie (np. wyroki NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, Lex nr 50123; z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, Lex nr 190969).

Uwzględniając powyższe należy uznać, że przesłanka opuszczenia lokalu w sposób trwały i dobrowolny zachodzi wówczas, gdy osoba nie przebywa w lokalu mieszkalnym, stanowiącym jej zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby.

Dla oceny dokonywanej w tym zakresie wpływ ma to, czy okoliczności istniejące w sprawie jednoznacznie i w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzają wolę opuszczenia lokalu przez daną osobę. Do okoliczności takich nalezą m.in sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (np. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001r., sygn. akt V SA 3169/00; Lex nr 50123; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005r., sygn. akt II OSK 302/05, Lex nr 190969, wyrok NSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2006r., sygn. akt IV SA/Wa 1890/06 nie publ.).

Tak skonstruowana przesłanka zawierająca zarówno elementy przedmiotowe, jak i podmiotowe wymaga ustalenia, czy osoba powzięła zamiar fizycznego opuszczenia swojego dotychczasowego miejsca pobytu stałego i czy zamiar ten zrealizowała poprzez zorganizowanie innego centrum życiowego. Istotne też jest uwzględnienie w ustaleniach fizycznego przebywania w określonym miejscu, celu przebywania w tym miejscu i celu w jakim miejsce zostało opuszczone, a także przyczyny opuszczenia miejsca pobytu. Należy bowiem zwrócić uwagę, że w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego z powodu przymusu fizycznego, psychicznego, czy też uniemożliwienia korzystania z lokalu w sposób odpowiadający jego przeznaczeniu nie może ono być uznane za opuszczenie dobrowolne dotychczasowego miejsca pobytu stałego, a samo przebywanie danej osoby w innym lokalu nie świadczy jeszcze o woli trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Podkreślić też należy, że opuszczenie miejsca pobytu stałego jest nie tylko fizycznym nieprzebywaniem w lokalu ale i przejawem woli opuszczenia tego lokalu z jednoczesnym zerwaniem z nim wszystkich dotychczasowych więzi i założeniem w nowym miejscu centrum życiowego, stanowiącego m.in. centrum osobistych i majątkowych interesów. Z tych względów opuszczenie lokalu powinno być – niezależnie od okoliczności- połączone z zabraniem wszystkich swoich rzeczy z zajmowanego lokalu (t.j. mebli i innych przedmiotów niezbędnych w codziennym funkcjonowaniu).

Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny –poprzez złożenie oświadczenia woli, ale także w sposób domniemany poprzez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się kwestie życiowe danej osoby. W konsekwencji każda sprawa meldunkowa wymaga indywidualnego potraktowania okoliczności związanych z opuszczeniem lokalu.

Zdaniem Sądu w tak określonych warunkach prawnych organy właściwe instancyjnie nieprawidłowo oceniły przesłanki wymeldowania tj. kwestię dobrowolności i trwałości opuszczenia przez D. J. lokalu położonego w T. 43.

Przyjmując taką ocenę Sąd oczywiście bezwzględnie akceptuje stanowisko Wojewody D. i Wójta Gminy L., które w podjętych w sprawie orzeczeniach akcentują szczególnie to, że sprawy meldunkowe (np. o wymeldowanie) służą wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i nie mają wobec tego żadnego związku z ustaleniem prawa do lokalu, ani tym bardziej nie dotyczą uprawnień w zakresie ich przyznawania lub pozbawiania . Postępowanie w sprawie o wymeldowanie nie wkracza w sferę stosunków cywilnoprawnych (np. własnościowych, najmu itp.), ale okoliczności faktyczne i prawne kształtowane w wyniku tych postępowań w konkretnych, indywidualnych sprawach mogą mieć znaczenie w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie ustawy o ewidencji ludności.

Okolicznością niekwestionowaną jest regularne przebywanie D. J. w porze dziennej pod adresem T. 38 na nieruchomości, zamieszkałej przez S. H..

Nie zaprzecza temu D. J., która także oświadczyła w toku postępowania, że sporadycznie nocuje w lokalu S. H. i jest to związane z samopoczuciem, będącym efektem przyjmowania leków.

Zeznający w toku postepowania wyjaśniającego świadkowie również potwierdzili, że w ciągu dnia widują D. J. na posesji w T. 38, przy czym wynikająca z zeznań świadków rozbieżność czasowa odnosząca się do tej sytuacji jest znaczna i zawiera się w przedziale 4-10 lat.

Okolicznością nie budzącą wątpliwości jest także stan zdrowia D. J., potwierdzony orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...]r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji istniejącej od [...]r. Z oświadczenia S. H. złożonego w toku postępowania wynika, że D. J. wymaga opieki drugiej osoby przynajmniej od siedmiu lat.

Z akt sprawy wynika również, że w dniu 4 stycznia 2013r. wypowiedziana została D. J. umowa najmu lokalu w T. nr 43, ale lokal – mimo wezwania – nie został wydany Gminie L., skarżąca nadal dysponuje kluczami do tego lokalu, uiszcza odszkodowanie z tytułu bezumownego korzystania z niego i nie zalega z opłatami. W lokalu mieszkalnym w T. 43 znajduje się nadal – czego nie kwestionują organy orzekające w postepowaniu instancyjnym, uznając tą okoliczność za nieistotną - meble, rzeczy osobiste, przedmioty codziennego użytku należące do D. J.. Zgodnie z jej oświadczeniem nocuje systematycznie w lokalu położonym w T. 43, a tylko incydentalnie - z powodów wcześniej opisanych w uzasadnieniu- pozostaje na noc w mieszkaniu S. H..

Zdaniem Sądu te okoliczności nie zostały rozważone w postępowaniu instancyjnym prawidłowo, podważają wiarygodność stwierdzenia, że D. J. opuściła dobrowolnie przedmiotowy lokal mieszkalny, opuszczenie go ma charakter trwały i brak jest jakichkolwiek więzi łączących ją z tym lokalem.

Poza zakresem dokonywanej w sprawie przez organy orzekające oceny pozostały kwestie, które w uznaniu Sądu- mają znaczenie dla prawidłowego ustalenia przesłanki dobrowolności w przypadku stwierdzenia, że nastąpiło opuszczenie miejsca stałego pobytu i są istotne przy rozważaniu obiektywnej możliwości realizowania woli przebywania w przedmiotowym lokalu (Sąd nie podziela stanowiska organu pierwszej instancji prezentowanego w uzasadnieniu decyzji wydanej w sprawie, a wyprowadzonego- jak twierdzi organ- z materiału sprawy, że niewątpliwie D. J. zależy nie tyle na pobycie w lokalu, co na posiadaniu do niego prawa. Zdaniem Sąd stanowisko to jest nieuprawnione).

Kwestie te związane są ze standardem przedmiotowego lokalu i brakiem jakichkolwiek działań ze strony właściciela, zmierzających do podniesienia tego standardu i umożliwienia korzystania z lokalu w sposób odpowiadający jego przeznaczeniu.

W aktach sprawy znajduje się protokół z przeglądu lokalu mieszkalnego w budynku nr 43 w T. dokonanego w dniu 14 kwietnia 2011r. oraz protokół z przeglądu mieszkania komunalnego w T. 43 przeprowadzonego w dniu 9 października 2008r. z załączonym materiałem zdjęciowym.

Z dokumentów tych, a przede wszystkim z treści protokołu sporządzonego w dniu 14 kwietnia 2011r. wynika potrzeba przeprowadzenia prac remontowych w przedmiotowym lokalu, istotnych nie ze względów estetycznych ,ale ze względu na bezpieczeństwo jego użytkowania i w ogóle realną możliwość wykorzystywania go jako lokalu mieszkalnego, zgodnie z przeznaczeniem. Uwzględnione w nim zostały także prace, których wykonanie stosownie do przepisu art. 6a ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (tj. Dz. U. z 2005r. Nr 31, poz. 266) - jest obowiązkiem wynajmującego.

Materiał sprawy uprawnia do stwierdzenia, że poza wymianą drzwi wejściowych, które uległy całkowitemu zniszczeniu żadne prace remontowe nie zostały wykonane.

W protokole wskazano m.in. na nieszczelność opaski przyległej do mieszkania, która prawdopodobnie powoduje zawilgocenie posadzki (zalecono ściągnięcie istniejącej wykładziny i wysuszenie posadzki oraz podjęcie działań w celu naprawy części wspólnych m.in. opaski, rynien i rur spustowych), nieszczelność stolarki okiennej w pomieszczeniu pokoju, uznaną również za przyczynę jego zawilgocenia przy braku ogrzewania, brak wentylacji w kuchni i w toalecie (nakazano jej wykonanie), wadliwie działający przewód kominowy, wymagający zlecenia przeglądu i sprawności przewodu spalinowego w kuchni (zalecono zakaz używania pieca w pomieszczeniu kuchni do czasu sprawdzenia przewodów kominowych), zobowiązano też najemcę do ogrzewania pokoju i odnowienia mieszkania poprzez malowanie. Zdaniem Sądu prace których wykonanie zalecono najemcy można wykonać po zlikwidowaniu przez właściciela przyczyn zawilgocenia.

Z oświadczenia skarżącej złożonego na rozprawie wynika ponadto, że w mieszkaniu nie ma możliwości korzystania z bieżącej wody.

W toku stanie faktycznym brak jest - w ocenie Sądu – obiektywnej możliwości realizowania woli przebywania w lokalu położonym w T. 43, do czego organy orzekające w postepowaniu instancyjnym nie odniosły się, mimo starannego przeprowadzenia czynności wyjaśniających w sprawie.

Wskazana powyżej okoliczność powoduje jednak, ze sformułowany w skardze zarzut naruszenia w postępowaniu przepisów art. 77§1 art. 80 kpa należało uznać za uzasadniony.

Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny – stosownie do przepisu art. 145§1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

Niezależnie od powyższego Sąd uznał za konieczne zwrócić uwagę, że w judykaturze administracyjnej przyjęty został pogląd, który Sąd w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie podziela, zgodnie z którym właściciel (współwłaściciel) nieruchomości, na której położony jest lokal objęty postepowaniem w sprawie o wymeldowanie, a nawet właściciel (współwłaściciel) lokalu nie ma interesu prawnego, zatem nie może dysponować legitymacją procesową strony w rozumieniu art. 28 kpa, w sprawie o wymeldowanie innej osoby. Organ meldunkowy nie rejestruje uprawnień do lokalu, a jego badaniu podlegają zdarzenia ze sfery faktów, a nie ze sfery faktów oraz prawa. Ewidencja ludności nie stanowi bowiem formy kontroli posiadania prawa do korzystania z lokalu, a o tej kwestii rozstrzygają przepisy prawa cywilnego (np. wyroki NSA z dnia 5 maja 2011r., sygn. akt II OSK 781/10; 18 stycznia 2010r. sygn. akt II OSK 47/09; 3 kwietnia 2009r.; sygn. akt II OSK 485/08).

Rozpoznając sprawę ponownie właściwy organ powinien uwzględnić uwagi Sądu zawarte w uzasadnieniu.