Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 42/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(5) ust. 1 i 2, art. 36(4) ust. 9.
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2012 r. sprawy ze skargi J. P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

J. P. (skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] utrzymującą w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w O. ustalającą negatywny wynik egzaminu radcowskiego.

Powyższa uchwała została wydana na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 kpa.

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w O. (dalej: Komisja Egzaminacyjna) uchwałą z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] stwierdziła, iż J. P. uzyskał negatywny wynik egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu uchwały Komisja Egzaminacyjna wskazała, że skarżący z pierwszej części egzaminu uzyskał ocenę dobrą, z części drugiej ocenę dobrą, z części trzeciej ocenę niedostateczną, z części czwartej ocenę dobrą, i z części piątej ocenę dobrą. Biorąc pod uwagę art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych stanowiący, iż ocenę pozytywną otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja Egzaminacyjna ustaliła negatywny wynik tego egzaminu uzyskany przez J. P.

W złożonym odwołaniu od w/w uchwały skarżący wniósł o:

1. rozpatrzenie odwołania,

2. zmianę ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa cywilnego (trzecia część egzaminu radcowskiego) na oceny pozytywne,

3. przeprowadzenie dowodu z apelacji pozwanej, sprawy prowadzonej przed Sądem Rejonowym [...] w K., VI Wydział Gospodarczy ul. [...], K., o sygn. akt: [...], na okoliczność uznania przez Sąd określenia wartości przedmiotu zaskarżenia,

4. uchylenie uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, podjętej przez Komisję Egzaminacyjną.

Uchwałą z dnia [...] listopada 2011 r. Komisja II stopnia utrzymała w mocy zakwestionowaną przez skarżącego uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Komisja II stopnia wskazała, że po rozpatrzeniu całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego doszła do przekonania, iż odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie wobec czego brak było podstaw do ustalenia pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu odwołania zdający podniósł ponadto, że poprawne określenie wartości przedmiotu zaskarżenia w podanym casusie w warunkach egzaminacyjnych było niemożliwe. Jako aplikant zdający brał udział w podobnej sprawie. Reprezentował pozwaną, a sąd, zasądził pewne kwoty wraz z ustawowymi odsetkami oraz pewne kwoty jako odsetki ustawowe od określonego dnia do określonego, bez należności głównej. W związku z tym, wnosząc apelację pojawiła się wątpliwość, czy wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi tylko suma zasądzonych należności głównych, czy suma należności głównych, (jeżeli zasądzono je wraz z odsetkami) wraz wyliczonymi kwotowo odsetkami, jeżeli odsetki zasądzono bez należności głównej, za pewien zamknięty okres. Zdający doszedł do przekonania, że do wartości przedmiotu zaskarżenia, poza oczywiście należnością główną, należy doliczyć wyliczoną kwotowo wartość odsetek zasądzonych za pewien zamknięty okres czasu i od tak obliczonej wartości przedmiotu zaskarżenia, dokonać opłaty sądowej od apelacji. Uznał, że niemożliwym do przyjęcia jest rozwiązanie, że odsetki zasądzone za pewien okres czasu bez należności głównej, nie stanowią wartości przedmiotu zaskarżenia. Oznaczałoby to, że zaskarżając taki wyrok nie byłoby wartości przedmiotu zaskarżenia, a to z kolei implikowałoby brak konieczności wniesienia opłaty sądowej.

Zdający podkreślił, że nie zarzucił w apelacji błędu w ustaleniach faktycznych, gdyż uważał, że dokonane przez Sąd Rejonowy ustalenia są poprawne, w szczególności dotyczące przyczynienia się powódki do powstania szkody.

Zdaniem zdającego, brak było podstaw do kwestionowania ustaleń Sądu, co przyczynia się powódki do powstania szkody. W ocenie strony, Sąd dokonał właściwych ustaleń stanu faktycznego. To z kolei doprowadziło zdającego do nie podnoszenia zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c, poprzez błędną ocenę opinii biegłego. W opinii zdającego brak było też podstaw do postawienia w apelacji zarzutu uchybienia sądu odnośnie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego K. M. "na okoliczność, że powódka przyczyniła się do powstania wypadku". W zadaniu egzaminacyjnym Sąd naruszył art. 445 k.c, a ustalenia faktyczne są poprawne.

W apelacji nie podniesiono zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c. dlatego, że dokonane przez Sąd Rejonowy ustalenia faktów są poprawne, w szczególności opinia biegłego oraz przyczynienie się poszkodowanej do szkody. W ocenie zdającego, art. 362 k.c. nie jest podstawą obniżenia zadośćuczynienia. Przyczynienie poszkodowanego może mieć wpływ na wysokość zadośćuczynienia ale nie w ramach obniżania zadośćuczynienia na podstawie art. 362 k.c, lecz w ramach ustalania przez sąd odpowiedniej sumy na podstawie art. 445 k.c, w ramach procesów myślowych, prowadzących do ustalenia jaka suma jest "odpowiednia".

W apelacji powołano się na naruszenie art. 436 k.c. w zw. z art. 435 k.c. dlatego, że w sytuacjach przewidzianych w art. 436 k.c, to jest wypadkach komunikacyjnych, sprawca ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 435 k.c. - ryzyka.

Skarżący podkreślił, że zamieszczone na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości wytyczne posługują się tylko pojęciem "szkoda". Tymczasem casus egzaminacyjny dotyczył "zadośćuczynienia". Zdający uważa to za pomieszanie pojęć i co za tym idzie - błąd. Zdaniem zdającego czytając uzasadnienie pracy, Komisja Egzaminacyjna jako podstawę ocen przyjęła wytyczne Ministerstwa, które nie są miarodajne, gdyż nawet nie posługują się poprawną nomenklaturą. Język prawny zna znaczenia pojęć "szkoda" i "zadośćuczynienie". Nie są to synonimy. Każde z nich ma ugruntowaną definicję.

Utrzymując w mocy zaskarżoną uchwałę, Komisja Egzaminacyjna II stopnia w pierwszej kolejności dokonała analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania przez Komisję II stopnia. Konkludując stwierdziła, że rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nie zawęża zakresu kontroli odwoławczej tego organu jedynie do ustosunkowania się do poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu.

Szczegółowe ustosunkowanie się Komisji II stopnia winno obejmować te zarzuty i argumenty, które zostały zawarte w odwołaniu skarżącego, ale ocena i rozstrzygnięcie co do zaskarżonej uchwały musi wiązać się z całościową oceną jej zasadności, zgodnie z zasadą dwukrotnego rozpoznania sprawy co do istoty.

Dokonując oceny trafności zarzutów wobec uzyskanej przez skarżącego oceny niedostatecznej z pracy z zakresu prawa cywilnego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że zdający prawidłowo uczynił sporządzając apelację od wyroku Sądu Rejonowego w [...], a nie opinię prawną o niezasadności jej wnoszenia. Powyższe świadczy, zdaniem organu, o właściwym kierunku działania autora apelacji – w interesie reprezentowanej strony.

Zdaniem organu, w przedstawionym stanie faktycznym należało zaskarżyć pkt III wyroku (oddalenie powództwa w pozostałej części) oraz pkt V (koszty procesu).

Zdający w sporządzonej apelacji zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego w [...] w części tj. co do punktu I i III wyroku oraz pkt V wyroku. Zdaniem Komisji II stopnia, zaskarżenie pkt I wyroku było wadliwe, bowiem nietrafne rozstrzygnięcie, co do daty odsetek obejmuje rozstrzygniecie pkt III wyroku. Zdaniem organu, poprawnie została określona wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 20 000 złotych.

W ocenie Komisji II stopnia, w stanie faktycznym sprawy należało podnieść następujące zarzuty: 1) naruszenia prawa materialnego, tj. a) art. 362 k.c. w zw. z art. 361 § 1 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że powódka przyczyniła się do powstania szkody, b) art. 445 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie przez Sąd I instancji, że zasądzona kwota zadośćuczynienia jest "sumą odpowiednią" w rozumieniu tego przepisu, c) art. 481 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą zasądzeniem odsetek od zadośćuczynienia od daty późniejszej niż żądała powódka; 2) naruszenia prawa procesowego tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie wadliwej oceny dowodu z opinii biegłego, z której wbrew stanowisku I instancji nie wynika okoliczność i zakres przyczynienia się powódki do powstałej szkody.

Dodatkowo możliwe było podniesienie zarzutu naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. z uwagi na niewzięcie przez Sąd I instancji pod uwagę całokształtu okoliczności sprawy w chwili zamknięcia rozprawy. Zarzuty naruszenia prawa materialnego mogłyby zostać dodatkowo powiązane z art. 6 k.c, a w szczególności dotyczy to zarzutu naruszenia art. 362 k.c. poprzez błędne uznanie, że pozwany wykazał, iż powódka przyczyniła się do powstania szkody.

W sporządzonej apelacji zdający podniósł zarzuty: 1) naruszenia art. 362 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu tego przepisu, jako podstawy miarkowania zadośćuczynienia, w sytuacji, gdy przepis ten dotyczy miarkowania odszkodowania, 2) naruszenia art. 445 k.c. poprzez niewłaściwą interpretację polegającą na przyjęciu przez Sąd Rejonowy, że przewidziane w tym przepisie zadośćuczynienie może być miarkowane, w sytuacji, gdy jest to kwota zasądzana według uznania sądu, 3) naruszenia art. 436 k.c. w zw. z art. 435 k.c. poprzez niewłaściwą interpretację i nie zastosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie, przewidującego odpowiedzialność na zasadzie ryzyka; 4) naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu w uzasadnieniu wyroku z jakich przyczyn Sąd zasądził odsetki ustawowe od kwoty 33 100 zł. od dnia 25 listopada 2009 r., a nie tak jak wnosiła powódka.

W sporządzonej apelacji zdający podniósł trafnie jedynie zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. Podniesienie zarzutów naruszenia art. 445 k.c. oraz 362 k.c. było uzasadnione, natomiast ich uzasadnienie przez autora apelacji jest niewłaściwe.

W opinii Komisji II stopnia chybione jest stanowisko odwołującego, zgodnie z którym art. 362 k.c nie ma zastosowania w przypadku zasądzania zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Przywołane przez zdającego, w odwołaniu, poglądy doktryny i orzecznictwa me stanowią poparcia dla jego stanowisk, Z ugruntowanego stanowiska judykatury jednoznacznie wynika, że stosowanie art. 362 k.c. w zw. z art. 445 § 1 k.c jest dopuszczalne. Tytułem przykładu organ powołał się na wyrok SN z dnia 21 maja 2003 r. sygn. akt IV CKN 166/2001 oraz poglądy zawarte w komentarzu do Kodeksu Cywilnego.

Organ zgodził się, że art. 362 kc nie można stosować mechanicznie przy szkodzie niemajątkowej jaką jest krzywda, jednak nie ma podstaw do jego wykluczenia a priori.

O dyskwalifikacji pracy zdającego przesądziło zdaniem Komisji II stopnia pominięcie przez skarżącego istotnych w sprawie zarzutów naruszenia prawa materialnego: art. 445 § 1 k.c. (w zakresie wysokości zadośćuczynienia) oraz art. 481 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą zasądzeniem odsetek od zadośćuczynienia od daty późniejszej niż żądała powódka.

W stanie faktycznym sprawy kluczowym (obok zarzutu naruszenia art. 362 k.c.) jest bowiem zdaniem organu, zarzut błędnej wykładni art. 445 § 1 k.c. w zakresie sumy odpowiedniej zadośćuczynienia. Jednocześnie Komisja II stopnia zgodziła się z odwołującym, iż ustalenie "sumy odpowiedniej" zadośćuczynienia należy do oceny sądu i uzależnione jest od szczególnych kryteriów. Uznała także, iż trafnie w tym zakresie, autor odwołania przytacza w nim szerokie poglądy judykatury. Niemniej jednak przytoczenie tych poglądów winno znaleźć się w uzasadnieniu apelacji - czego brak.

Zdaniem Komisji II stopnia, w zakresie błędnie zasądzonych odsetek należało podnieść zarzut naruszenia art. 481 § 1 k.c. oraz naruszenia art. 455 k.c. Termin, od którego aktualizuje się żądanie zasądzenia odsetek, powinien być liczony od 16 czerwca 2009 roku, z uwagi na 30 - dniowy termin wynikający z art. 817 § 1 k.c. (w tym zakresie Komisja podzieliła wniosek jednego z egzaminatorów oceniających pracę).

Za nietrafne Komisja uznała stanowisko zdającego, że brak było podstaw do podniesienia zarzutu naruszenia art. 233 § 1 kpc w kontekście oceny dowodu z opinii biegłego. Skarżący pominął bowiem oczywiście wadliwie oceniony przez sąd I instancji dowód z opinii biegłego, z której nie wynika w sposób jednoznaczny, iż powódka przyczyniła się do powstania szkody. W tym zakresie istniały również podstawy do skonstruowania zarzutu naruszenia art. 278 § 1 k.p.c. zwłaszcza, że biegły wypowiadał się w swojej opinii w kwestiach prawnych, kwalifikując zachowanie powódki jako przyczynienie się do powstania szkody, a to jest kompetencja sądu rozpoznającego sprawę.

Komisja przytoczyła poglądy orzecznictwa w tej materii, uznając je za ugruntowane.

Odnośnie podniesionych przez zdającego zarzutów naruszenia art. 436 k.c. w zw. z art. 435 k.c., Komisja stwierdziła, iż podziela stanowisko jednego z egzaminatorów oceniających pracę. Nieprzydatne, a co najistotniejsze nie mające wpływu na skuteczność apelacji, są rozważania zdającego w zakresie zaniechania przez sąd zastosowania w tej sprawie odpowiedzialności na zasadzie ryzyka i związanej z tym kwestii wyroku skazującego. Pozwany bowiem nie kwestionował odpowiedzialności sprawcy na zasadzie ryzyka, a wyrok karny dotyczy tylko skazanego. Ponadto odnosząc się stanowiska zdającego dotyczącego zastosowania art. 11 k.p.c, podkreślono, iż zgodnie z utrwalonym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa sąd cywilny wiążą tylko zawarte w sentencji wyroku karnego skazującego ustalenia okoliczności dotyczące osoby sprawcy, czynu przypisanego oskarżonemu i przedmiotu przestępstwa. Nie są wiążące inne ustalenia faktyczne sądu karnego, dotyczące okoliczności ubocznych, wykraczające poza elementy stanu faktycznego przestępstwa (nawet jeśli zawarte są w sentencji wyroku karnego) i zawarte w uzasadnieniu wyroku.

Komisja Egzaminacyjna II uznała, że wnioski apelacyjne zostały co do zasady sformułowane poprawnie, z zastrzeżeniem jednak, iż powódka nie może ponownie domagać się zasądzenia kwoty 33 100 złotych (brak gravamen). Zdaniem organu, żądanie weryfikacji wadliwe zasądzonych przez sąd I instancji odsetek ustawowych jest zasadne, niemniej jednak brak jest podstaw do ich wliczania do wartości przedmiotu zaskarżenia.

Jednocześnie Komisja wskazała, iż nie ma wpływu na skuteczność odwołania przeprowadzenie dowodu z dokumentu - apelacji w sprawie prowadzonej przed Sądem Rejonowym [...] w K., VI Wydział Gospodarczy ul. [...] , K., o sygn. akt: [...]. Komisja II stopnia nie zna bowiem w całości stanu faktycznego w/w sprawy, a ponadto nie ma kompetencji do weryfikowania i oceny praktyki poszczególnych sądów.

W ocenie Komisji II stopnia, uzasadnienie apelacji nie zawiera istotnych wywodów jurydycznych oraz argumentacji prawnej dotyczącej kwestii zakresu przyznanego zadośćuczynienia oraz przyczynienia się powódki do powstania szkody. Poza tym w uzasadnieniu zdający nie odwołuje się do poglądów doktryny prawa, ani orzecznictwa sądowego, w tym szerokiego stanowiska Sądu Najwyższego dotyczącego art. 445 § 1 k.c. w zakresie pojęcia "sumy odpowiedniej zadośćuczynienia" oraz przesłanek świadczących o przyczynieniu się powoda do powstałej szkody (art. 362 k.c), co uczynił w uzasadnieniu odwołania.

Do najistotniejszych uchybień zdającego oraz braków sporządzonej przez niego apelacji Komisja zaliczyła: 1) nietrafne uzasadnienie zarzutów naruszenia prawa materialnego (art. 445 § 1 k.c. oraz art. 362 k.c.) i brak zarzutu dotyczącego art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c, 2) brak zarzutów naruszenia prawa procesowego, z wyjątkiem art. 328 § 2 k.p.c 3) brak odwołania się zdającego w uzasadnieniu apelacji do orzecznictwa sądowego oraz poglądów doktryny prawa w zakresie wysokości zadośćuczynienia oraz przyczynienia się powódki do powstania szkody, 4) chybiony zarzut naruszenia art. 436 k.c. w zw. z art. 435 k.c.

Jednocześnie Komisja zaliczyła zdającemu na korzyść: 1) sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o braku podstaw do jej wnoszenia, 2) prawidłowy zarzut naruszenia prawa procesowego (art. 328 § 2 k.c), 3) prawidłowy zakres zaskarżenia wyroku sądu l instancji.

W ocenie organu odwoławczego, zadaniem fachowego pełnomocnika jest sporządzenie apelacji w taki sposób (w szczególności pod względem formalnym), aby w jak najszerszym zakresie zabezpieczyć interes powoda, samo zaś sporządzenie apelacji, która nie podlega odrzuceniu, nie wystarcza do uznania, iż zdający jest odpowiednio przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego. Egzamin radcowski ma za zadanie zweryfikować znajomość przez zdających przepisów prawa, w tym również prawa materialnego.

Zdający winien również umiejętnie poprzeć swoje stanowisko przedstawione w apelacji wyczerpującą argumentacją jurydyczną oraz wybranymi poglądami doktryny prawa i judykatury. Samo złożenie apelacji od wyroku sądu I instancji, w szczególności z właściwym zakresem zaskarżenia, w praktyce może odnieść pożądany skutek. Niemniej jednak takie działanie jest niewystarczające w warunkach egzaminu radcowskiego. Komisja egzaminacyjna musi bowiem mieć możliwość dokonania rzetelnej oceny pracy zdającego, a w wypadku opisanym wyżej takiej możliwości nie ma. Komisja stwierdziła, że Odwołujący powołuje się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 31.01.2008 roku, sygn. akt III CZP 49/07 zgodnie z którą sąd drugiej instancji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego. Przy czym, zdaniem organu, stan faktyczny sprawy wymagał skonstruowania przede wszystkim zarzutów prawa materialnego i od ich poprawności uzależnione było wystawienie pozytywnej oceny z trzeciej części egzaminu radcowskiego.

Mając na uwadze powyżej omówione uchybienia i mankamenty pracy zdającego (w szczególności ich wagę gatunkową), a nadto kierując się celem jaki ma spełniać egzamin radcowski, organ uznał podniesiony zarzut niewłaściwego określenia ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa cywilnego (III część egzaminu radcowskiego) na poziomie niedostatecznym za chybiony.

Jednocześnie Komisja Odwoławcza II stopnia stwierdziła, że rozpoznając sprawę jako organ odwoławczy, w jej całokształcie i ponownie, także w odniesieniu do ocen cząstkowych nieobjętych zakresem zaskarżenia, dokonała w tym zakresie weryfikacji opinii egzaminatorów. Oceny wyrażone w tych opiniach Komisja Egzaminacyjna II stopnia podzieliła w całości, nie dostrzegając w nich istotnych uchybień, które powodowałyby konieczność podwyższenia ocen cząstkowych.

W skardze do Sądu na powyższą uchwałę J. P. zarzucił wydanie przedmiotowej uchwały z naruszeniem art. 7, 8, 77 § 1 i art. 80 KPA oraz przepisów art. 36 ust. 7 i 8, art. 364 ust. 1, 6, 10; art. 36 ust. 2 i 4 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 z póź. zm.) polegający na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, błędnym ustaleniu stanu faktycznego, w szczególności przyjęcie błędnego, sprzecznego z prawem materialnym rozwiązania kazusu egzaminacyjnego z prawa cywilnego (trzecia część egzaminu), nie wzięcie pod uwagę przepisów kodeksu cywilnego dotyczących podstaw i wysokości ustalania zadośćuczynienia, pojęcia krzywdy, przesłanek przyznania zadośćuczynienia, odpowiedzialności samoistnego posiadacza mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody (samochodu) na zasadnie ryzyka za szkodę na osobie, ustalenie winy sprawcy wypadku komunikacyjnego skazującym wyrokiem karnym, niewyrządzenia reprezentowanej stronie szkody; a przez to wszystko orzeczenie wyniku negatywnego z egzaminu radcowskiego.

Wnosząc o uchylenie zakwestionowanej uchwały oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisany skarżący ponowił dotychczasową swoją argumentację.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin radcowski, składający się z pięciu części pisemnych (art. 364 ust. 2 tej ustawy), polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialne i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu. Każdą z części egzaminu radcowskiego sprawdzana i oceniania jest niezależnie od siebie przez dwóch egzaminatorów (art. 365 ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych). Ocena rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonywana jest w myśl art. 365 ust. 2 w/w ustawy w szczególności pod kątem zachowania wymogów formalnych, właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. W myśl art. 36 ust. 1 ustawy o radcach prawnych pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Stosownie do art. 36(8) ust. 12 ustawy o radcach prawnych do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2011 r. sygn. akt II GSK 392/11, po przeanalizowaniu przepisów: art. 36(8) ust. 9 w/w ustawy stanowiącego, że do zadań Komisji Odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu radcowskiego a także rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164; poz. 1314) wyraził pogląd, że postępowanie odwoławcze przed Komisją Odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę pogląd powyższy podziela.

Zbędne zatem było analizowanie przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia prawidłowości wystawianych ocen cząstkowych nieobjętych zakresem zaskarżenia (J. P. złożył odwołanie wyłącznie od ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa cywilnego – trzeciej części egzaminu).

W odwołaniu od uchwały z dnia [...] lipca 2011j r. a także w skardze do Sądu J. P. zarzucił m.in., że wytyczne Ministerstwa Sprawiedliwości posługują się tylko pojęciem "szkoda" tymczasem casus dotyczył "zadośćuczynienia". W ocenie skarżącego Komisja Egzaminacyjna jako podstawę ocen przyjęła w/w wytyczne Ministerstwa, które nie są, zdaniem J. P., miarodajne. Zdaniem strony, egzaminatorzy przyjęli dowolne zasady oceny, pokrywające się z w/w wadliwymi wytycznymi.

Zdaniem Sądu, powyższy zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Niewątpliwie tzw. opis istotnych zagadnień nie mógł stanowić kryterium oceny albowiem nie miałoby to podstaw w przepisach ustawy o radcach prawnych.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2011 r. sygn. akt II GSK 392/11 stwierdził, że regulacja zawarta w § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. wykracza poza zakres spraw przekazanych Ministrowi Sprawiedliwości do uregulowania w drodze rozporządzenia. Skoro tak, to w tym zakresie § 5 ust. 4 rozporządzenia lnie może stanowić źródła powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż jest niezgodny z art. 92 Konstytucji.

Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy ze skargi J. P. należy stwierdzić, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż wzmiankowany opis istotnych zagadnień stanowił dla egzaminatorów kryterium oceny pracy skarżącego.

Zdaniem Sądu, analiza uzasadnienia ocen cząstkowych, a następnie zaskarżonej uchwały prowadzi do wniosku, że egzaminatorzy dokonując oceny pracy skarżącego z zakresu prawa cywilnego kierowali się wskazówkami zawartymi w art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych, indywidualizując je w ramach tejże pracy egzaminacyjnej.

Wobec pracy podniesiono szereg zarzutów, które szeroko omówiono.

Należy zgodzić się z organem, że nieprawidłowe uzasadnienie nawet zasadnie podniesionych zarzutów naruszenia określonych przepisów świadczy o nieumiejętności interpretacji tych przepisów. Powyższe stwierdzenie stoi w zgodzie z kryterium wynikającym art. 36(5) ust. 2 ustawy o radach prawnych, który nakazuje dokonywanie oceny pracy egzaminacyjnej biorąc pod uwagę w szczególności właściwość zastosowanych przepisów i umiejętność ich interpretacji. Nie wystarczy więc samo powołanie prawidłowych przepisów, jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie ale zdający powinien wykazać, że rozumie jaki jest skutek przyjęcia takiego a nie innego rozwiązania problemu prawnego zawartego w kazusie.

Podanie przez skarżącego prawidłowego uzasadnienia podniesionych zarzutów dopiero w odwołaniu od uchwały Komisji I stopnia jest spóźnione, gdyż ocenie podlega praca egzaminacyjna.

Za błędny należy także uznać pogląd skarżącego, że jego praca egzaminacyjna powinna zostać oceniona pozytywnie już tylko z tego względu, że sporządzona apelacja zostałaby przyjęta przez sąd do rozpoznania (jest poprawna pod względem formalnym).

Nie taki jest bowiem cel egzaminu radcowskiego. Egzamin ten polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa cywilnego i umiejętności jej praktycznego zastosowania. W postępowaniu o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego chodzi bowiem o ocenę rozwiązania kazusu w kontekście umiejętności zawodowych wymaganych na stanowisku radcy prawnego, do którego aspiruje zdający.

Ocena ta jest domeną organu egzaminującego a determinuje ją cel tego postępowania, to jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającego pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, czyli umiejętności zawodowych. Chodzi więc o gwarancję wykonywania tego zawodu przez osoby do tego merytorycznie przygotowane. Egzamin radcowski stanowi formę weryfikacji umiejętności świadczenia takiej pomocy.

Nie zasługuje również na uwzględnienie podniesiony przez stronę zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (v. pismo skarżącego z 26 stycznia 2012 r. k. 74 akt sądowych).

Skarżący upatruje naruszenia powyższego przepisu w rozbieżnym i nierównym stosowaniu kryteriów ocen wobec zdających. W tym zakresie należy stwierdzić, że każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 K.p.a. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpatrywana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego (ustawy o Radcach prawnych) wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie. Organy administracyjne, a następnie sąd administracyjny badając całokształt zgromadzonego w indywidualnej sprawie materiału dowodowego, nie mogą wykraczać poza granice tej sprawy. W związku z tym bezzasadny był wniosek skarżącego o przeprowadzenie dowodów z innych prac egzaminacyjnych, albowiem badanie prac innych zdających, jak również uzasadnień ocen innych zdających, stanowiłoby wyjście poza granice sprawy (v. wniosek dowodowy zawarty w skardze do Sądu).

Uznając również pozostałe zarzuty skargi za niezasadne należy podkreślić, że przedmiotem kontrolowanego postępowania nie był system oceniania prac osób, które uzyskały pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego w celu ustalenia zasad i kryteriów wystawienia oceny dostatecznej lub wyższej zwłaszcza z punktu widzenia stopnia jednolitości tego systemu, ale ocena pracy indywidualnie oznaczonego zdającego z tego zakresu. Sama jednakże okoliczność różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne, jak również siły przedstawianej przez nich argumentacji, jest rzeczą naturalną, gdyż nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice uwzględnił zresztą ustawodawca przyjmując stosowny system punktacji i dokonywania tych ocen (v. art. 36(4) ust. 9). Nie ma przesłanek do stwierdzenia, że w niniejszej sprawie egzaminatorzy nie zastosowali 6-stopniowej skali ocen, skoro wszystkie oceny pracy sporządzonej przez skarżącego mieszczą się w tej skali.

Odnosząc się do podniesionych przez stronę argumentów dotyczących długości egzaminu, umiejętności posługiwania się programem lex etc. (v. str. 11 skargi).

W tym zakresie należy wskazać, iż czas trwania egzaminu dla wszystkich zdających był ten sam a w myśl art. 36(4) ust. 12 ustawy o radcach prawnych, podczas rozwiązywania zadania m.in. z prawa cywilnego zdający mógł korzystać z tekstów prawnych i komentarzy oraz orzecznictwa. Mógł zatem skarżący posiłkować się przyniesionymi materiałami nie tylko kupionymi ale również wypożyczonymi np. w bibliotece.

Reasumując należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie organy nie naruszyły wskazanych wyżej przepisów ustawy o Radcach prawnych. Wydane uchwały zapadły po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie zostały ustalone wszelkie okoliczności istotne z punktu widzenia przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu uchwały organy podały przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych i prawnych. Uzasadnienia uchwał są zgodne z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. bowiem organ wyczerpująco ustosunkował się do wszystkich zarzutów strony, szczegółowo uzasadniając swoje stanowisko i opierając je na konkretnych przepisach prawa. Ponadto oceniając zaskarżone uchwały Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę J. P. na podstawie 151 p.p.s.a., jako że nie miała usprawiedliwionych podstaw.