Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1625/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie NSA Anna Lech (spr.) Anna Łukaszewska - Macioch Protokolant Magdalena Cieślak po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 68/06 w sprawie ze skarg Gminy Ś. oraz K. P. i Ł. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. oddala skargę kasacyjną 2. zasądza od Gminy Ś. na rzecz K. P. i Ł. P. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 68/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę Gminy Ś. oraz uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w części, którą utrzymano w mocy punkt 2 decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] nr [...].

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujący stan sprawy: małżonkowie L. i F. G. byli właścicielami nieruchomości położonych w Ś., zapisanych w dacie ich przejęcia na własność Państwa w księgach wieczystych: Ś. [...] o pow. [...] ha oraz Ś. tom [...] o pow. [...] ha, o łącznej powierzchni [...] ha.

Ponadto małżonkowie G. byli właścicielami nieruchomości zapisanych w dacie ich przejęcia w księgach wieczystych: KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha, KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha, KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha, KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha. Legalność przejęcia na własność Skarbu Państwa czterech ostatnich nieruchomości zakwestionowali w niniejszej sprawie następcy prawni małżonków G..

Podstawą prawną przejęcia na własność Państwa przedmiotowych nieruchomości był art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 poz. 13).

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r., na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51), Wojewoda W.:

1) stwierdził, że nieruchomości, których właścicielami byli F. i L. G., oznaczone w dacie przejęcia wg ksiąg wieczystych Ś. tom [...] o pow. [...] ha, tom [...] o pow. [...] ha, tom [...] o pow. [...] ha, nie podpadały pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

2) odmówił stwierdzenia, że nieruchomość, której właścicielami byli F. i L. G., oznaczona w dacie przejęcia wg księgi wieczystej Ś. tom [...] o pow. [...] ha nie podpadała pod działanie wskazanych przepisów dekretu.

Decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody W. z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...], w uzasadnieniu wskazując, że w przedmiotowej sprawie wydawane były już decyzje administracyjne i wyroki sądów administracyjnych:

1) Wojewoda P. decyzją z dnia [...] listopada 1991 r. odmówił stwierdzenia, że przedmiotowe nieruchomości nie podpadały pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu;

2) Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia [...] kwietnia 1994 r. uchylił ww. decyzję Wojewody P. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji;

3) Wojewoda P. decyzją z dnia [...] lutego 1995 r. ponownie odmówił stwierdzenia, że przedmiotowe nieruchomości nie podpadały pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu;

4) Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia [...] września 1998 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody P. z dnia [...] lutego 1995 r.

5) Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 marca 2001 r. uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] września 1998 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody P. z dnia [...] lutego 1995 r. Naczelny Sąd Administracyjny nakazał organom administracji publicznej zbadanie funkcjonalnego powiązania zabudowanych nieruchomości miejskich z majątkiem ziemskim F. i L. G.. Sąd wyraził pogląd, iż podziela stanowisko wyrażone w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. (sygn. TKW 3/89), ustalającej powszechnie obowiązującą wykładnię art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jak również uznał, iż przy orzekaniu na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), należy badać możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu tej części nieruchomości, która nie jest funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym, a zatem nie mogła być przeznaczona na cele reformy rolnej. Ponadto Sąd stwierdził, iż poza zakresem przedmiotowym art. 2 ust. 1 lit. e dekretu były zabudowane nieruchomości miejskie, niemające związku funkcjonalnego z nieruchomością ziemską przejmowaną na cele reformy rolnej. Sąd wyraził również pogląd, iż brak jest podstaw do uznania, iż pojęcie "nieruchomość ziemska" obejmowało również te nieruchomości, których charakter, obszar, zabudowania i sposób użytkowania wskazywały, że nie mogły być wykorzystywane w działalności rolniczej.

6) Wojewoda W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. w pkt. 1 stwierdził, że przedmiotowe nieruchomości oznaczone w dacie przejęcia według ksiąg wieczystych Ś.: tom [...] o pow. [...] ha, tom [...] o pow. [...] ha, tom [...] o pow. [...] ha nie podpadały pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, natomiast w pkt. 2 odmówił stwierdzenia, że nieruchomość, oznaczona w dacie przejęcia wg księgi wieczystej Ś. tom [...] o pow. [...] ha nie podpadała pod działanie wskazanych przepisów dekretu;

7) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2004 r. uchylił w całości decyzję Wojewody W. z dnia [...] sierpnia 2003 r. i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji;

8) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 listopada 2004 r. sygn. akt IVSA/Wa 384/04 uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2004 r. W związku z tym Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi obowiązany był ponownie rozpatrzyć odwołania Burmistrza Ś., Zarządu [...] Spółdzielni [...] "[...]" w Ś., J. G., a także K. P. i Ł. P. od decyzji Wojewody W. z dnia [...] sierpnia 2003 r.

9) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody W. z dnia [...] sierpnia 2003 r. i powołując się na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. uznał, iż nieruchomością ziemską jest nieruchomość mienia nieruchomego, która ma charakter rolniczy. Wskazał, że zgodnie z intencją ustawodawcy, na cele reformy rolnej przeznaczone były te nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym, że przez inne podmioty. Z przepisów dekretu nie wynika natomiast, ażeby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości niemające takiego charakteru, a więc między innymi działki budowlane, niepozostające w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym, wydzielone prawnie lub fizycznie przed 1 września 1939 r. - art. 2 ust. 2 dekretu.

Organ odwoławczy uznał, iż nieruchomości zapisane w dacie ich przejęcia w księgach wieczystych: KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha, KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha oraz KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha były nieruchomościami miejskimi, niemającymi związku z nieruchomościami ziemskimi małżeństwa G., przejętymi na cele reformy rolnej.

Nieruchomość zapisana w KW Ś. tom [...] oraz nieruchomość zapisana w KW Ś. tom [...], położone są w centrum S. M., w dacie przejęcia nieruchomości te były zabudowane budynkami mieszkalnymi, w jednym z nich mieszkała rodzina G.. Budynki gospodarcze oraz dom rządcy znajdowały się na nieruchomości, która również była przejęta na cele reformy rolnej, ale która nie jest przedmiotem roszczeń spadkobierców małżonków G..

W budynku na nieruchomości zapisanej w KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha, do wybuchu drugiej wojny światowej zamieszkiwali byli jej właściciele S. i S. S., na rzecz których w księdze wieczystej wpisane było prawo dożywotniego mieszkania. To, że na nieruchomości tej znajdował się również ogród owocowy, w świetle powyższego nie może przemawiać za uznaniem jej jako służącej do działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji sadowniczej.

Organ uznał również, że typowo miejski charakter miała nieruchomość o pow. [...] ha, zapisana w KW Ś. tom [...], na której znajdował się budynek mieszkalny, zniszczony podczas II wojny światowej.

Natomiast inny charakter miała zdaniem organu odwoławczego nieruchomość zapisana w KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha, na której znajdowała się mleczarnia, to jest zakład przemysłu rolnego, wykorzystywany do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie. W mleczarni tej przerabiane było mleko pochodzące od krów z majątku małżonków G. oraz na nieruchomości tej usytuowane były również budynki gospodarcze, takie jak stajnia, czy świniarnia.

Powyższe okoliczności, w ocenie organu, świadczą o powiązaniu funkcjonalnym tej nieruchomości z gospodarstwem rolnym małżonków G.. Przejęcie tej nieruchomości na cele reformy rolnej służyło realizacji celu określonego w art. 1 ust. 2 lit. d dekretu. Ponadto zgodnie z art. 6 dekretu, Minister Rolnictwa i Reform Rolnych obejmował niezwłocznie zarząd państwowy nad nieruchomościami ziemskimi, wymienionymi w art. 2 dekretu, wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2005 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęły dwie skargi.

Pierwszą skargę, złożyła Gmina Ś., zaskarżając decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2005 r., w części utrzymującej w mocy pkt 1 decyzji Wojewody W. z dnia [...] sierpnia 2003 r.

Zdaniem skarżącej Gminy, decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego, to jest przepisu art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu. Użyty w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu zwrot "rozmiar łączny" nieruchomości ziemskiej nie odnosi się z osobna do każdej nieruchomości mającej urządzoną księgę wieczystą. O łącznym rozmiarze nieruchomości decyduje kryterium własności i gospodarcze przeznaczenie nieruchomości.

W związku z powyższym uznano, że wymienione wyżej nieruchomości były funkcjonalnie powiązane z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej małżeństwa G., przejętej na cele reformy rolnej o łącznej powierzchni [...] ha.

Podniesiono, że fakt, iż nieruchomość posiada wyodrębnioną księgę wieczystą i leży w granicach miasta nie oznacza, że nie może być nieruchomością o charakterze rolniczym.

Drugą skargę złożyli K. P. i Ł. P., zaskarżając decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2005 r. w części utrzymującej w mocy decyzję Wojewody W. z dnia [...] sierpnia 2003 r. odmawiającej stwierdzenia, że nieruchomość, której właścicielami byli małżonkowie F. i L. G., w dacie przejęcia, zapisana w księdze wieczystej Ś. tom [...] o pow. [...] ha, na której znajdowała się mleczarnia, nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 84 § 1 i art. 85 § 1 k.p.a., a w konsekwencji błędną ocenę stanu faktycznego leżącego u podstaw zaskarżonej części decyzji.

Zdaniem skarżących mleczarnia przerabiała mleko pochodzące od setek krów, podczas gdy gospodarstwo małżonków G. hodowało 60 krów. Mleczarnia była niezależnym, odrębnym od gospodarstwa przedsiębiorstwem. Zabudowania takie jak stajnia, świniarnia były przeznaczone dla zwierząt koniecznych do prowadzenia mleczarni, konie obsługiwały transport mleka, a świnie spasały odpady mleczarni np. serwatka. W ocenie skarżących, to właśnie te zabudowania świadczą o samodzielności mleczarni. Mleczarnia była jedyną w powiecie Ś. przetwórnią mleka dla rozwiniętego rolniczo okręgu. Nie było żadnego związku funkcjonalnego między mleczarnią a przejętym gospodarstwem rolnym, poza związkiem właścicielskim. Gospodarstwo rolne przejęte na cele reformy rolnej było w znacznym oddaleniu od mleczarni, która usytuowana była przy głównej ulicy w Ś..

Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 68/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Gminy Ś. oraz w uwzględnieniu skargi K. P. i Ł. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2005 r. uchylił wskazaną decyzję w części, którą utrzymano w mocy punkt 2 decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...].

Sąd za niezasadną uznał skargę Gminy Ś..

Natomiast skargę K. P. i Ł. P. Sąd uznał za zasadną, gdyż zaskarżona tą skargą część decyzji narusza przepisy prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu określił, że na cele reformy rolnej przeznaczone zostają nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Sam dekret nie zdefiniował jednak pojęcia nieruchomości ziemskiej na potrzeby przeprowadzenia reformy rolnej. Sąd podał, że w orzecznictwie przyjmuje się rozumienie tego pojęcia dla ustalenia zakresu przedmiotowego art. 2 ust. 1 lit. e dekretu według definicji przyjętej w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. W 3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174), zgodnie z którą pod pojęciem "nieruchomości ziemskie" należy rozumieć nieruchomości ziemskie lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, a więc nieruchomości ziemskie to nieruchomość o charakterze rolniczym.

Wszystkie nieruchomości ziemskie przeznaczone na cele reformy rolnej, zgodnie z art. 2 ust. 1 dekretu, przeszły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia, w całości na własność Skarbu Państwa.

W związku z tym Sąd uznał, że spełnienie przez nieruchomość wszystkich przesłanek z art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu pozwala dopiero uznać, iż nieruchomość podpada pod ten przepis.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie wskazał, że z materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego wynika, że małżonkowie G. w 1919 r. nabyli gospodarstwo rolne o pow. ponad [...] ha położone w Ś.. Dwa lata później, to jest w 1921 r., nabyli nieruchomość zabudowaną domem mieszkalnym, który zaspokajał potrzeby mieszkaniowe.

W 1929 r. kupili nieruchomość położoną przy ul. [...] w Ś., na której znajdowała się mleczarnia.

W 1937 r. L. G. kupił od S. i S. S. nieruchomość zabudowaną domem mieszkalnym położoną w Ś. na rogu ul. [...] i [...]. Byłym właścicielom służyło prawo dożywotniego użytkowania tej nieruchomości. L. G. otrzymał jeszcze w drodze darowizny od matki nieruchomość zabudowaną domem mieszkalnym, w którym mieszkali jego rodzice. Budynek ten został zniszczony w czasie II wojny światowej. Każda z tych czterech zabudowanych nieruchomości w dacie jej nabycia stanowiła wyodrębnioną pod względem prawnym i fizycznym od pozostałej części gospodarstwa małżeństwa G. nieruchomość. Z charakteru tych nieruchomości widać, że nie były to nieruchomości ziemskie o charakterze rolnym.

W ocenie Sądu organ słusznie uznał, iż z przepisów powołanego dekretu nie wynika, ażeby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości niemające cech nieruchomości ziemskiej o charakterze rolnym, a więc między innymi działki budowlane, wydzielone prawnie lub fizycznie przed 1 września 1939 r.

W związku z powyższym Sąd uznał, że organ właściwie ocenił, iż nieruchomości zapisane w dacie przejęcia w księgach wieczystych: KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha, KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha, KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha, były nieruchomościami miejskimi, niemającymi związku z nieruchomością ziemską małżństwa G. przejętą na cele reformy rolnej.

Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2001 r., sygn. akt IV SA 2416/98, Sąd pierwszej instancji podniósł, że skoro na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu mogły przejść na własność Państwa na cele reformy rolnej jedynie te nieruchomości ziemskie, które miały charakter rolny, to poza zakresem przedmiotowym tego przepisu były zabudowane nieruchomości miejskie, niemające związku funkcjonalnego z nieruchomością ziemską, przejmowaną na cele reformy rolnej.

Sąd podał, że małżonkowie G. nabywając w 1929 r. mleczarnię położoną na nieruchomości zapisanej w dacie jej przejęcia w księdze wieczystej KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha, faktycznie nabyli nieruchomość z posadowionym na niej przedsiębiorstwem w branży rolnej, jakim była mleczarnia, przy czym Sąd zauważył, że nabywając tę nieruchomość nabyto ją łącznie ze stajnią i świniarnią, które to obiekty były funkcjonalnie związane z mleczarnią, a nie z gospodarstwem rolnym małżeństwa G.. Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że w dacie nabycia tej nieruchomości była to nieruchomość ziemska o charakterze rolnym, w związku z czym sama w sobie nieruchomość ta nie mogła być uznana za podpadającą pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu.

W ocenie Sądu organ nie dokonał pełnej oceny stanu faktycznego sprawy, lecz w uzasadnieniu decyzji ograniczył się do przytoczenia treści art. 1 ust. 2 lit. d i art. 6 powołanego dekretu nie dokonując analizy, dlaczego uznał, że cel reformy rolnej został osiągnięty w sytuacji, gdy w art. 1 ust. 2 lit. d dekretu mowa jest o zarezerwowaniu odpowiednich terenów dla między innymi przemysłu rolnego, a nie o samym przejęciu obiektów przemysłu rolnego. Organ nie wyjaśnił, dlaczego uznał, że nieruchomość zapisana w KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha, na której znajdowała się mleczarnia, łącznie z nieruchomościami zapisanymi w KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha oraz KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha, stanowiła jedną nieruchomość ziemską.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie z dnia 21 czerwca 2006 r. skargę kasacyjną złożył pełnomocnik Gminy Ś., radca prawny U. S., wnosząc o zmianę pkt 1 zaskarżonego wyroku i uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w części, którą utrzymano w mocy punkt 1 decyzji Wojewody W. z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...], ewentualnie o uchylenie pkt 1 zaskarżonego wyroku i o przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz o zasądzenie na rzecz Gminy Ś. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i błędne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że nieruchomości zapisane w dacie ich przejęcia w księgach wieczystych KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha, KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha i w KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha nie podpadały pod działanie wskazanego. przepisu jako nieruchomości miejskie, niemające wymaganego związku z nieruchomością ziemską małżonków G. w sytuacji, gdy nieruchomości te były bez wątpienia powiązane funkcjonalnie z gospodarstwem rolnym i stanowiły część nieruchomości ziemskiej G.,

2) naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez nieuwzględnienie skargi składającego niniejszą skargę kasacyjną na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2005 r. [...], które to naruszenie polega na pominięciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, jakich dopuściły się organy administracji pierwszej i drugiej instancji, a mianowicie art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a, poprzez błędne przyjęcie, iż organy pierwszej i drugiej instancji dostatecznie wyjaśniły stan faktyczny sprawy i zebrały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący i pozwalający na ustalenie w zakresie nie budzącym wątpliwości, że nieruchomości KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha, KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha oraz KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha nie podpadały pod działanie ww. przepisu jako nieruchomości miejskie, niemające związku z nieruchomością ziemską małżonków G., co miało istotny wpływ na wynik postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie błędnie przyjął, iż nieruchomości stanowiące własność małżonków G., zapisane w dacie przejęcia w księgach wieczystych KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha, KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha oraz KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha, były nieruchomościami miejskimi nie mającymi związku z nieruchomością rolną małżonków G. i w związku z powyższym nie podpadały pod działanie ww. przepisu.

W ocenie autora skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, iż dekret o reformie rolnej nie zawiera definicji nieruchomości ziemskiej oraz, że miarodajnym dla ustalenia zakresu przedmiotowego art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu, pozostaje treść uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. W 3/89, w myśl której ustawodawca pod pojęciem nieruchomości ziemskich miał na względzie nieruchomości posiadające charakter rolniczy, to jest te, które są lub mogą być wykorzystywane do działalności wytwórczej w rolnictwie.

Podkreślono, że opisane powyżej nieruchomości pozostawały w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym małżeństwa G. i tym samym jako część nieruchomości ziemskiej podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu i z mocy prawa, na warunkach przewidzianych w tym dekrecie przechodziły na własność Państwa na cele reformy rolnej, w związku z czym samo ustalenie, że przedmiotowe nieruchomości położone są w granicach administracyjnych miasta Ś. i były zabudowane budynkami mieszkalnymi, nie uprawnia do stwierdzenia, że nieruchomości te miały charakter miejski i nie były funkcjonalnie powiązane z gospodarstwem rolnym.

Zwrócono uwagę, że nieruchomość zapisana w dacie przejęcia w KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha, oraz pozostała część nieruchomości ziemskiej G., graniczyły bezpośrednio ze sobą, przylegały do siebie bez wskazania granicy, nie były oddzielone jakimkolwiek opłotowaniem, a stanowiły jedną całość gospodarczą.

Powyższe okoliczności, które, w ocenie pełnomocnika Gminy, zostały niezauważone przez Sąd pierwszej instancji, świadczą o tym, że wskazana nieruchomość, aczkolwiek w dacie jej nabycia przez G. była wyodrębniona pod względem prawnym i fizycznym od pozostałego majątku ziemskiego, to z chwilą zakupu została włączona do gospodarstwa rolnego i stanowiła jego element składowy, wraz z przyległą parcelą, w stosunku do której postępowanie nie jest prowadzone.

Podniesiono też, że wskutek zastosowania dekretu tzw. Dom G. był wykorzystywany przez Gminną Spółdzielnię [...] w Ś. na cele związane wyłącznie z rolnictwem.

Wskazano także, że materiał zebrany w sprawie wskazuje, że ogród przylegający do budynku był wykorzystywany w istotnym dla sprawy momencie na cele produkcji rolnej w zakresie upraw sadowniczych.

Podano, że nieruchomość zapisana w księdze wieczystej KW Ś. tom [...] o pow. [...] ha, w dacie jej objęcia przez L. G. była zabudowana budynkiem mieszkalnym, który przed dniem przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej został zburzony, tak że przejęciu podlegała już wyłącznie nieruchomość niezabudowana, która była sklasyfikowana w katastrze nieruchomości jako nieruchomość rolna, która jeśli nawet w dacie przejęcia przez Państwo nie była wykorzystywania na cele produkcji rolnej w ścisłym tego słowa znaczeniu, to bez ograniczeń w ramach struktury gospodarstwa rolnego mogła być wykorzystywana.

Autor skargi kasacyjnej podkreślił, że nigdzie nie jest powiedziane, iż nieruchomość ziemska powinna stanowić jedną scaloną nieruchomość rolną, ważne zaś jest, by jako gospodarcza całość była podporządkowana jednemu gospodarzowi, co w niniejszym przypadku niewątpliwie miało miejsce.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W skardze kasacyjnej wskazane zostało, że opiera się ona na podstawie naruszenia prawa materialnego, jak i naruszeniu przepisów postępowania, co pozwala na rozpoznanie skargi.

W tej sytuacji w pierwszej kolejności należy ustosunkować się do zarzutu naruszenia prawa procesowego, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z § 2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nieuwzględnienie skargi, gdyż Sąd pierwszej instancji pominął naruszenie przez organy obu instancji przepisów art. 7, 77 i 80 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszeń przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, czego miałby nie zauważyć Sąd pierwszej instancji.

W szczególności nie można przyjąć, że Sąd naruszył przepis art. 145 § 2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż Sąd przepisu tego nie stosował.

Nie jest również trafny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c tejże ustawy. Stawiając bowiem ten zarzut należałoby w pierwszej kolejności wykazać jakie naruszenie przepisów, zdaniem skarżącego, miało miejsce oraz wskazać czy to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nie wskazuje braków dowodowych jakie miały mieć miejsce i które nie pozwalały na dokonanie oceny przez organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji. Natomiast odmienna od poglądów skarżącego ocena zebranych dowodów nie stanowi usprawiedliwienia zarzutu naruszenia prawa procesowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie naruszył również przepisów prawa materialnego, to jest art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) poprzez przyjęcie, że niektóre działki nie podpadały pod działanie tego dekretu.

Wskazać należy, że spadkobiercy byłych właścicieli nie kwestionują przejęcia na cele reformy rolnej nieruchomości o powierzchni [...] ha i o powierzchni [...] ha jako stanowiących gospodarstwo rolne, lecz kwestionują przejęcie na cele reformy rolnej działek gruntu o powierzchni [...] m2, [...] m2 i [...] m2 jako nieruchomości miejskich, niezwiązanych z produkcją rolną. Natomiast jeśli chodzi o działkę o powierzchni [...] m2, na której położony był zakład mleczarski, to w tej części decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została uchylona i będzie przedmiotem dalszego postępowania. W tej części wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie był zaskarżony skargą kasacyjną.

Wskazać należy, że sprawa niniejsza była już przedmiotem rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 marca 2001 r. sygn. akt IV SA 2416/98 dokonał oceny prawnej i stwierdził, że na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu mogły przejść na własność Państwa na cele reformy rolnej jedynie te nieruchomości ziemskie, które miały charakter rolny, a zatem poza zakresem przedmiotowym tego przepisu były zabudowane nieruchomości miejskie, niemające związku funkcjonalnego z nieruchomością ziemską przejmowaną na cele reformy rolnej.

Zgodnie z art. 153 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu, wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.

Na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że działki o pow. [...] m2, [...] m2 i [...] m2 położone w Ś. nie były związane z gospodarstwem rolnym.

Wskazać trzeba, że gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni [...] ha zostało kupione przez F. i L. G. w 1919 r. za pieniądze pochodzące ze sprzedaży 40 hektarowego gospodarstwa rodziców L. G.. Rodzice zamieszkali wtedy w Ś. w domu kupionym na działce o powierzchni [...] m2, lecz dom ten uległ zniszczeniu w czasie drugiej wojny światowej. W 1938 r. L. G. kupił działkę z domem położoną w Ś. o pow. [...] m2 z wpisanym do księgi wieczystej prawem dożywocia S. z W. i S. małżonków S..

Z zeznań świadka J. G. wynika, że po kilku latach zamieszkiwania na terenie gospodarstwa rolnego, L. G. nabył dom mieszkalny w ogrodzie w Ś. i przeniósł się tam wraz z rodziną, zaś dotychczasowy dom pozostał w gospodarstwie rolnym i służył za mieszkanie zarządcy i pracownikowi tego gospodarstwa i został przejęty na cele reformy rolnej. Nowy dom mieszkalny odgrodzony był płotem od gospodarstwa rolnego, w ogrodzie były kwiaty, a wejście było od strony ulicy.

Z załączonej do akt sprawy opinii biegłego sądowego w dziedzinie szacowania nieruchomości E. K. wynika, że działka KW Ś. tom [...] o pow. [...] m2 jest usytuowana w ciągu ulicy [...] i zabudowana dwukondygnacyjnym domem w stylu lat dwudziestych, zaś działka KW Ś. tom [...] o powierzchni [...] m2 zabudowana jest budynkiem mieszkalnym, pochodzącym z około 1900 r. wpisanym do Katalogu zabytków pod nr [...], usytuowanym w ciągu ulicy [...], wolnostojącym, parterowym z piętrową częścią wieżową. W latach 20-tych i 30-tych XX wieku wzdłuż osi dzisiejszej ulicy [...], wznoszono domy o charakterze willowym lub pałacyki w zabudowie rozluźnionej, otoczone bogatą zielenią. W dniu wybuchu drugiej wojny światowej opisane nieruchomości miały charakter typowo miejski i nie pozostawały w związku gospodarczym z gospodarstwem rolnym.

O tym, że nie istniał związek gospodarczy wymienionych wyżej działek z gospodarstwem rolnym G., świadczy nie tylko to, że położone były przy głównej ulicy miasta, kupowane były w różnym czasie, gdy gospodarstwo rolne już było urządzone, miały niewielką powierzchnię oraz oddzielne księgi wieczyste, ale przede wszystkim to, że kupowane były wraz z budynkami mieszkalnymi wolnostojącymi w celach zapewnienia warunków mieszkaniowych najbliższej rodziny małżonków G., to jest rodzicom i dzieciom. O przeznaczeniu tych działek na cele mieszkaniowe zdecydowali zatem już poprzednicy prawni małżonków G..

W tej sytuacji należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2001 r. prawidłowo uznał, iż działki zapisane w dacie przejęcia w Księgach wieczystych:

KW Ś. tom [...] o powierzchni [...] m2,

KW Ś. tom [...] o powierzchni [...] m2,

KW Ś. tom [...] o powierzchni [...] m2,

były nieruchomościami miejskimi, niemającymi związku z nieruchomością ziemską przejętą na cele reformy rolnej.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 oraz art. 204 pkt 2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.