Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 785/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. art. 234 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2021 poz 624
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
article: art. 151, art. 250 par. 1.
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Armański Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. [...] w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego M. A. kwotę [...](dwieście dziewięćdziesiąt pięć [...]) złotych, w tym VAT w kwocie [...](pięćdziesiąt pięć [...]) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz kwotę [...]zł (osiem złotych [...]) tytułem zwrotu wydatków.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 23 sierpnia 2021 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zwane dalej Kolegium, po rozpatrzeniu odwołania M. W., od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza [...] i Gminy R. z dnia 19 marca 2021 r. znak: [...], którą umorzono postępowanie w sprawie zmiany kierunku i natężenia odpływu wód powodujących szkody dla gruntów sąsiednich z działek oznaczonych w ewidencji gruntów i budynków nr [...] i 147, obręb G. - uchyliło powyższą decyzję w całości i w to miejsce orzekło o odmowie nałożenia na M. M. właściciela nieruchomości nr [...] oraz E. W. i C. C. właścicieli nieruchomości nr [...], obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że w dniu 24 lipca 2019 r. M. W. zwrócił się do organu pierwszej instancji w sprawie zmiany kierunku i natężenia odpływu wód z ww. działek ze szkodą dla działki nr [...].

Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2019 r. Burmistrz odmówił wszczęcia postępowania na ww. wniosek. Następnie Kolegium postanowieniem z dnia 31 stycznia 2021 r. uchyliło powyższe postanowienie organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Na skutek powyższego Burmistrz kwestionowaną odwołaniem decyzją z dnia 19 marca 2021 r. umorzył postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie.

Dokonując prawnej i merytorycznej oceny powyższej decyzji organ odwoławczy powołał się na art. 234 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 624 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" i podkreślił, że obowiązkiem organu było jednoznaczne ustalenie, czy właściciele nieruchomości nr [...] dokonali zmiany wód na swoim gruncie i czy te zmiany powodują szkody na gruncie należącym do skarżącego, tj. ustalenie, że istnieje bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zmianą stanu wód na gruncie sprawcy naruszenia, a szkodą występującą na gruncie sąsiedzkim.

Jak wskazało Kolegium, organ w toku postępowania zwrócił się do biegłego o wykonanie ekspertyzy dotyczącej naturalnego stanu wód w obrębie działek nr ew. 146 i 147 oraz zmiany stanu wody na tych działkach ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Opinia ta została wykonana przez biegłego geologa mgr. inż. C. S., posiadającego uprawnienia hydrogeologiczne i doręczona organowi w dniu 14 stycznia 2021 r. Z treści opinii wynika, że została opracowana w oparciu o materiały kartograficzne stanowiące:

- mapę sytuacyjno-wysokościową w skali 1:25000, ark. 143.23 Łopuszno, na podstawie której określono zlewnię wód z terenu objętego wnioskiem oraz kierunki naturalnego przepływu wód powierzchniowych w oparciu o rysunek warstwic;

- mapę geodezyjną w skali 1:5000 z systemu inwentaryzacji przestrzennej woj. świętokrzyskiego, która posłużyła jako podkład do wyrysowania zlewni cząstkowej na teren działki nr ew. 149;

- mapę glebowo-rolniczą w skali 1:500, która posłużyła do określenia przepustowości gruntów na omawianym terenie, a tym samym do określenia podatności terenu na spływ powierzchniowy.

Nadto w dniu 15 grudnia 2020 r. przeprowadzono wizję terenu oraz wykonano dokumentację zdjęciową z terenu objętego wnioskiem.

Kolegium wskazało, że w treści opinii biegły wyjaśnił, iż naturalny spływ wód gruntowych odbywa się zgodnie z nachyleniem powierzchni terenu w warunkach naturalnych od zalesionych wzgórz oddalonych od zabudowań około 500 m początkowo w kierunku północno wschodnim, a następnie część wód zmienia kierunek spływu na wschodni. Odbiornikiem wód jest jedna z odnóg rzeki Łososiny, której koryto znajduje się w odległości około 600-6500 m od linii zabudowy wsi na wysokości posesji skarżącego. Biegły wskazał, że biorąc pod uwagę zagospodarowanie terenu położonego powyżej zabudowań - zlewnię wód spływających na sporny teren, stanowi praktycznie otwarta powierzchnia, charakteryzująca się małą retencją i wysokim współczynnikiem spływu powierzchniowego. Biegły wyjaśnił, że warstwę glebową reprezentują piaski gliniaste o słabej przepuszczalności, zalegające na dość płytko zalegającej skale litej (25-50 cm poniżej powierzchni). Słabą przepuszczalność potwierdzili właściciele działek nr [...] Spływ wody w obrębie spornych działek jest determinowany zaś przez rodzaj gleby, nachylenie powierzchni, sposób uprawy gruntów i rodzaj upraw oraz elementy zagospodarowania terenu.

W powyższym zakresie biegły wyjaśnił, że gleba na terenie objętym ekspertyzą ma charakter gliniasty, jest słabo przepuszczalna, ze skłonnością do zaskorupiania się. Spadek powierzchni terenu jest znaczny, sięga powyżej 5 %. Stwarza to warunki do zwiększonego spływu powierzchniowego, co stwierdzono na wszystkich działkach objętych wnioskiem. Dalej biegły wskazał, że warunki spływu powierzchniowego uzależnione są od pogody oraz wydajności opadów, ale także od stanu wegetacji roślin oraz stosowanych technik agrarnych. Uwzględniając spadek powierzchni oraz charakter gleby biegły przyjął, że istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia przepływu turbulentnego. W takiej sytuacji może dojść do wypłukiwania cząstek gleby z jednych miejsc i ich transport wraz z wodą, a następnie osadzenie w niższych partiach zbocza. Jak wywnioskował biegły, takie fakty miały miejsce w przeszłości na badanym terenie, o czym może świadczyć obecne położenie podmurówki stodoły skarżącego, wyraźnie poniżej powierzchni terenu. Biegły wskazał, że przyczyna takiego zdarzenia nie był jednak spływ wody z działek sąsiednich lecz stosowana technika agrarna (na znacznej długości mocno nachylonego zbocza stosowana uprawa jednolita bez barier czy stref buforowych w poprzek zbocza, co ograniczyłoby spływ powierzchniowy).

Kolegium podniosło, że opisując sposób uprawy gruntów biegły wyjaśnił, że pola zaorywane są równolegle do granic dłuższych boków - przebiegają w kierunku północ południe z lekkim odchyleniem na zachód. Stąd spływ wód odbywa się bruzdami w kierunku NNW. Dla intensywności spływu wpływ ma rodzaj stosowanych upraw. Uprawa roślin okopowych wiąże się z utworzeniem wyraźnych bruzd, które zwłaszcza przy dużym nachyleniu terenu znacznie zwiększają spływ powierzchniowy w porównaniu do upraw zbożowych. Dodatkowo biegły wyjaśnił, że istotnym elementem zagospodarowania terenu, który ma wpływ na kierunek spływu wód powierzchniowych jest miedza pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] obsadzona krzakami porzeczek. Nasadzenie te stanowią barierę spływu wody z działek nr [...] na działkę nr [...].

We wnioskach opinii biegły wskazał, że nie nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie, a zwłaszcza zmiana kierunku odpływu wód powierzchniowych z terenu działek nr [...] na teren działki nr [...], ze szkodą dla tej nieruchomości. Nachylenie powierzchni działek odbywa się w kierunku północno - wschodnim, a spływ wód, wymuszony uprawą gruntów na działkach nr [...] odbywa się w kierunku północnym, z lekkim odchyleniem na zachód. Ponadto rząd krzaków porzeczek w skuteczny sposób zabezpiecza jakikolwiek spływ wód z działek nr [...] na działkę 149, przy czym nie stwierdzono przerwania rzędu tych krzewów na całej długości. Biegły wykluczył możliwość punktowego spływu wód pomiędzy działkami. W podsumowaniu biegły podniósł, że nie stwierdzono zmian stanu wody na gruncie, która to zmiana powodowałaby szkody na działce nr [...].

Dalej Kolegium wskazało, że pismem z dnia 12 lutego 2021 r. skarżący wniósł zastrzeżenia do wykonanej ekspertyzy. Biegły zaś w piśmie z dnia 25 lutego 2021 r. odniósł się do podniesionych zarzutów i podtrzymał wyrażone dotychczas stanowisko.

Dokonując analizy powyższej opinii biegłego Kolegium oceniło, że jest ona jasna w zakresie poczynionych przez biegłego ustaleń co do stanu pierwotnego wód, ustalonego naturalnego kierunku spływu wód, powstałych szkód na działce wnioskodawcy, a przede wszystkim co do braku istnienia związku przyczynowo - skutkowego. Zdaniem Kolegium, zawarte w opinii wnioski są logiczne i wynikają z zebranego przez biegłego materiału dowodowego.

Kolegium wskazało na okoliczność, że naturalny spływ wód w rejonie działek nr [...] odbywa się z tych działek w kierunku północno - wschodnim w stronę działki [...] Nastąpiła jednakże zmiana tego kierunku, która została wymuszona rodzajem uprawy oraz zabiegami agrotechnicznymi i obecnie odbywa się w kierunku północnym wzdłuż działek 146-147. Dokonana zmiana spływu wód nie wpływa w sposób negatywny na działkę nr [...] (nie powoduje na niej szkód), a wręcz odwrotnie, powoduje wymuszenie spływu wód w kierunku działek o nr ew. 144, [...] oraz [...]. Istotne znaczenie ma również ustalony naturalny spływ wód ustalony przez biegłego na działce nr [...], który to ma podobny przebieg jak na działkach nr [...] i odbywa się ze zbocza w kierunku północno - wschodnim. Na działce tej również zmieniono kierunek spływu wód, który w wyniku zabiegów agrotechnicznych odbywa się w kierunku północnym - tj. w kierunku zabudowań należących do wnioskodawcy i został przez niego dokonany.

Mając na uwadze powyższe Kolegium uznało, że opinia biegłego wyjaśnia wszystkie istotne dla sprawy wątpliwości.

W kontekście powyższego Kolegium stwierdziło, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego i jego ocena prowadzą do wniosku, iż w kontrolowanej sprawie nie doszło do spełnienia ustawowych przesłanek wskazanych w art. 234 ust. 1 ustawy. Brak jest bowiem podstaw do nałożenia na M. M., właściciela nieruchomości nr [...] oraz E. W. i C. C., właścicieli nieruchomości nr [...], obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł M. W., podnosząc, że nie zgadza się z treścią rozstrzygnięcia. W treści skargi jej autor przedstawił zarzuty dotyczące opinii biegłego hydrologa.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 20 grudnia 2021 r. skarżący uzupełnił wniesioną skargę, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 234 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 3 ustawy poprzez błędne przyjęcie, że właściciele działek nr [...] nie dokonali zmiany stanu wód na swoim gruncie ze szkodą dla gruntu należącego do skarżącego w sytuacji, gdy woda gromadząca się w bruzdach głównych powstałych po pracach ornych na tych gruntach przedostaje się w sposób "nienaturalny" na grunt skarżącego, wyrządzając na nim szkodę. Gdyby bowiem bruzdy główne nie były zostawiane na działkach nr [...], zagon zaorany, a właściciele tych działek wykonali bruzdy w stronę lasu po skosie od bruzdy głównej - woda na grunt skarżącego nie dostawałaby się w sposób wyrządzający na nim szkodę.

Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

2) art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i 2, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że pomimo tego, iż spływ wody w obrębie spornych działek jest determinowany przez rodzaj gleby, nachylenie powierzchni, sposób uprawy gruntów i rodzaj upraw oraz elementy zagospodarowania terenu - w analizowanej sprawie nie doszło do spełnienia ustawowych przesłanek wskazanych w art. 234 ust. 1 ustawy w sytuacji, gdy z opinii biegłego geologa wynika, że spływ powierzchniowy zostałby ograniczony, gdyby na działkach sąsiednich stosowana była inna technika agrarna (str. 5 opinii: "(...) Przyczyną tego zdarzenia nie był jednak spływ wody z działek sąsiednich, lecz stosowana technika agrarna: na znacznej długości mocno nachylonego zbocza uprawa jednolita bez barier czy stref buforowych w poprzek zbocza, co ograniczyłoby spływ powierzchniowy"): więc pomimo tego, że naturalny spływ wód gruntowych odbywa się zgodnie z nachyleniem powierzchni terenu, stwierdzić należy, że doszło do ingerencji w sąsiedzkie stosunki wodne, gdyż uprawianie ziemi w taki bądź inny sposób przez jedne osoby nie może wyrządzać szkody innym, w tym przypadku skarżącemu;

3) art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i 2, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że dokonana zmiana spływu wód nie wpływa w sposób negatywny na działkę skarżącego, a wręcz odwrotnie - powoduje wymuszenie spływu wód w kierunku północno-wschodnim w sytuacji, gdy poprzez zmieniony stan wód na gruntach sąsiednich, działka należąca do skarżącego jest poddawana ekspozycji wodnej ponad miarę, jest cyklicznie zalewana, co nie miałoby miejsca, gdyby stosunki wodne były prawidłowo uregulowane;

4) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędne uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w całości i orzeczenie o odmowie nałożenia na właścicieli działek nr [...] obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w sytuacji, gdy organ odwoławczy winien był uchylić niniejszą decyzję w całości i orzec o obowiązku ww. osób przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom (art. 138 § 1 pkt 2 kpa), ewentualnie uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji (art. 138 § 2 kpa).

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Nadto, przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot wydatków w kwocie [...]zł (wysłana do skarżącego korespondencja).

W uzasadnieniu uzupełnienia skargi jej autor podniósł w szczególności, że organ odwoławczy wyprowadził mylne wnioski z przedłożonej do akt sprawy opinii, bowiem rodzaj uprawy czy zabiegi agrotechniczne to okoliczności (czynności), za które właściciele nieruchomości sąsiednich winni ponieść odpowiedzialność. Biegły w opinii wskazał bowiem, że możliwe byłoby ograniczenie spływu powierzchniowego, gdyby uprawa na spornych gruntach odbywała się z zastosowaniem "barier czy stref buforowych w poprzek zbocza". Sam organ odwoławczy wskazał, że pola zaorywane są równolegle do granic dłuższych boków - przebiegają w kierunku północ - południe z lekkim odchyleniem na zachód. Stąd spływ wód odbywa się bruzdami w kierunku NNW. Kolegium zdaje się przy tym dostrzegać, że na intensywność spływu wpływ ma rodzaj stosowanych upraw.

Skarżący dodał, że nie uzurpuje sobie prawa do wymuszania na sąsiadach takiego czy innego sposobu uprawy - ale oczekuje, że sąsiedzi dopełnią obowiązków, aby przywrócić zmieniony swoim zachowaniem stan wód. Zdaniem skarżącego, nie jest zgodne z rzeczywistym stanem twierdzenie, że zmiana spływu wód nie wpływa w sposób negatywny na jego działkę, a wręcz odwrotnie - powoduje wymuszenie spływu wód w kierunku północno-wschodnim. Zmiana stanu wód bowiem powoduje cykliczne zalewanie nieruchomości skarżącego, co nie miałoby miejsca, gdyby stosunki wodne było prawidłowo uregulowane. W ocenie skarżącego, wystarczające byłoby zaoranie zagonu, wykonanie przez właścicieli działek nr [...] bruzd w stronę lasu po skosie od bruzdy głównej i niepozostawianie bruzd głównych, aby woda na grunt skarżącego nie dostawała się w sposób wyrządzający na nim szkodę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego

i przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W ocenie Sądu skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 234 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 624 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.

4. Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane.

5. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt.

W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że postępowanie administracyjne prowadzone w oparciu o unormowanie art. 234 ust. 3 ustawy zmierza do ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie, a jeśli tak, to czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Wskazać jednak należy, że sama zmiana stanu wody na gruncie nie uprawnia jeszcze do tego, aby organ nałożył obowiązki wynikające z powołanego wyżej przepisu, bowiem potencjalne zagrożenie powstania szkody nie spełnia jeszcze przesłanki odpowiedzialności właściciela nieruchomości gruntowej. Organ w takim postępowaniu nie ma podstaw do poszukiwania wszelkich przyczyn istnienia niezadawalającego stanu wód na gruncie wnioskodawcy. Konieczne jest zatem stwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy tą zmianą a szkodą na sąsiedniej nieruchomości, a więc dopiero zaistnienie wszystkich określonych w art. 234 ust. 3 ustawy przesłanek stwarza po stronie organu obowiązek wydania nakazu, o którym mowa w tym przepisie (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2015 r., II OSK [...], wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 marca 2021 r., II SA/Kr [...], dostępne: [...] - dalej CBOSA). W sytuacji gdy postępowanie wyjaśniające prowadzi do wniosku, iż brak jest związku przyczynowo-skutkowego między zmianą stosunków wodnych a powstaniem szkody na gruntach sąsiednich, należy wydać decyzję odmowną.

Podkreślić należy, że sprawy z zakresu stosunków wodnych co do zasady wymagają dla zastosowania art. 234 ustawy wiadomości specjalnych przekraczających wiedzę jaką dysponują organy orzekające w sprawie. Niewątpliwie są to postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, a ewentualnie również przeprowadzenia badań, analiz i obliczeń. Inne dowody takie jak np. oględziny, czy zeznania świadków nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy tj. czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, w tym czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy między dokonaną zmianą, a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2015 r., II OSK [...], wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 maja 2018 r., II SA/Kr [...], CBOSA).

W kontrolowanej sprawie, z uwagi na jej charakter, słusznie organ uznał, że konieczne jest odwołanie się do wiedzy specjalistycznej i przeprowadził dowód z opinii biegłego geologa mgr. inż. C. S., posiadającego uprawnienia hydrogeologiczne (opinia doręczona organowi w dniu 14 stycznia 2021 r.). Opinia ta została sporządzona w oparciu o materiały kartograficzne:

- mapę sytuacyjno-wysokościową w skali 1:25000, ark. 143.23 Łopuszno, na podstawie której określono zlewnię wód z terenu objętego wnioskiem oraz kierunki naturalnego przepływu wód powierzchniowych w oparciu o rysunek warstwic;

- mapę geodezyjną w skali 1:5000 z systemu inwentaryzacji przestrzennej woj. świętokrzyskiego, która posłużyła jako podkład do wyrysowania zlewni cząstkowej na teren działki nr ew. 149;

- mapę glebowo-rolniczą w skali 1:500, która posłużyła do określenia przepustowości gruntów na omawianym terenie, a tym samym do określenia podatności terenu na spływ powierzchniowy.

Ponadto w dniu 15 grudnia 2020 r. przeprowadzono wizję lokalną oraz wykonano dokumentację zdjęciową terenu objętego wnioskiem.

W treści opinii biegły wyjaśnił, że naturalny spływ wód gruntowych odbywa się zgodnie z nachyleniem powierzchni terenu w warunkach naturalnych od zalesionych wzgórz oddalonych od zabudowań około 500 m początkowo w kierunku północno- wschodnim, a następnie część wód zmienia kierunek spływu na wschodni. Odbiornikiem wód jest jedna z odnóg rzeki Łososiny, której koryto znajduje się w odległości około 600-650 m od linii zabudowy wsi na wysokości posesji skarżącego. Biegły wskazał, że biorąc pod uwagę zagospodarowanie terenu położonego powyżej zabudowań - zlewnię wód spływających na sporny teren, stanowi praktycznie otwarta powierzchnia, charakteryzująca się małą retencją i wysokim współczynnikiem spływu powierzchniowego. Warstwę glebową reprezentują piaski gliniaste o słabej przepuszczalności, zalegające na dość płytko zalegającej skale litej (25-50 cm poniżej powierzchni). Słabą przepuszczalność potwierdzili właściciele działek nr [...] Spływ wody w obrębie spornych działek jest determinowany przez rodzaj gleby, nachylenie powierzchni, sposób uprawy gruntów i rodzaj upraw oraz elementy zagospodarowania terenu. Biegły wyjaśnił, że gleba na terenie objętym ekspertyzą ma charakter gliniasty, jest słabo przepuszczalna, ze skłonnością do zaskorupiania się. Spadek powierzchni terenu jest znaczny, sięga powyżej 5 %, a przez to stwarza warunki do zwiększonego spływu powierzchniowego, co stwierdzono na wszystkich działkach objętych wnioskiem. Warunki spływu powierzchniowego uzależnione są od pogody oraz wydajności opadów, ale także od stanu wegetacji roślin oraz stosowanych technik agrarnych. Uwzględniając spadek powierzchni oraz charakter gleby biegły przyjął, że istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia przepływu turbulentnego. W takiej sytuacji może dojść do wypłukiwania cząstek gleby z jednych miejsc i ich transport wraz z wodą, a następnie osadzenie w niższych partiach zbocza. Zdaniem biegłego, takie fakty miały miejsce w przeszłości na badanym terenie, o czym może świadczyć obecne położenie podmurówki stodoły skarżącego, wyraźnie poniżej powierzchni terenu. W ocenie biegłego, przyczyną takiego zdarzenia nie był jednak spływ wody z działek sąsiednich lecz stosowana technika agrarna (na znacznej długości mocno nachylonego zbocza stosowana uprawa jednolita bez barier czy stref buforowych w poprzek zbocza, co ograniczyłoby spływ powierzchniowy).Opisując sposób uprawy gruntów biegły wyjaśnił, że pola zaorywane są równolegle do granic dłuższych boków - przebiegają w kierunku północ południe z lekkim odchyleniem na zachód. Stąd spływ wód odbywa się bruzdami w kierunku NNW. Dla intensywności spływu wpływ ma rodzaj stosowanych upraw. Uprawa roślin okopowych wiąże się z utworzeniem wyraźnych bruzd, które zwłaszcza przy dużym nachyleniu terenu znacznie zwiększają spływ powierzchniowy w porównaniu do upraw zbożowych. Dodatkowo biegły wyjaśnił, że istotnym elementem zagospodarowania terenu, który ma wpływ na kierunek spływu wód powierzchniowych jest miedza pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] obsadzona krzakami porzeczek. Nasadzenia te stanowią barierę spływu wody z działek nr [...] na działkę nr [...].

We wnioskach końcowych opinii biegły wskazał, że nie nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie, a zwłaszcza zmiana kierunku odpływu wód powierzchniowych z terenu działek nr [...] na teren działki nr [...], ze szkodą dla tej nieruchomości. Nachylenie powierzchni działek odbywa się w kierunku północno - wschodnim, a spływ wód, wymuszony uprawą gruntów na działkach nr [...] odbywa się w kierunku północnym, z lekkim odchyleniem na zachód. Ponadto rząd krzaków porzeczek w skuteczny sposób zabezpiecza jakikolwiek spływ wód z działek nr [...] na działkę 149, przy czym nie stwierdzono przerwania rzędu tych krzewów na całej długości. Biegły wykluczył możliwość punktowego spływu wód pomiędzy działkami. Podsumowując, nie stwierdzono zmian stanu wody na gruncie, która to zmiana powodowałaby szkody na działce nr [...].

Z akt sprawy wynika również, że skarżący wniósł zastrzeżenia do wykonanej opinii. W odpowiedzi biegły szczegółowo odniósł się do podniesionych zarzutów i podtrzymał wyrażone dotychczas stanowisko wskazując jednocześnie na konieczność poprawy opinii w zakresie błędnego określenia skali mapy zlewni cząstkowej (zał. nr [...]), z 1: 25000 na prawidłową 1:5000. Biegły stwierdził, że powyższa omyłka nie miała istotnego znaczenia dla oceny sytuacji, zwłaszcza, że załączona mapa glebowo - rolnicza (zał. nr [...]) jest również w skali 1: 5000.

Opinia ta i jej uzupełnienie niewątpliwie stanowiła miarodajną podstawę do ustalenia, że nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla działki skarżącego. Nie stwierdzono bowiem zmian stanu wody na gruncie, która to zmiana powodowałaby szkody na działce nr [...].

W przekonaniu Sądu, Kolegium zasadnie uznało, że zawarte w opinii wnioski są logiczne i wynikają z zebranego materiału dowodowego. Należy podkreślić, że organ prowadzący postępowanie nie może wkraczać w merytoryczną treść opinii biegłego, ponieważ nie dysponuje wiedzą specjalistyczną, lecz jego obowiązkiem jest dokonanie oceny tego dowodu. Opinia biegłego, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., podlega bowiem ocenie jak każdy inny dowód, przy czym ocena ta nie obejmuje weryfikacji wiadomości specjalnych.

Lektura akt sprawy pozwala podzielić stanowisko Kolegium wskazujące, że naturalny spływ wód w rejonie działek ozn. nr [...] odbywa się z tych działek w kierunku północno - wschodnim w stronę działki nr [...]. Zmiana tego kierunku została wymuszona rodzajem uprawy oraz zabiegami agrotechnicznymi i obecnie odbywa się w kierunku północnym wzdłuż działek nr [...] Dokonana zmiana spływu wód nie wpływa w sposób negatywny na działkę nr [...] - nie powoduje na niej szkód. Wręcz odwrotnie, powoduje wymuszenie spływu wód w kierunku działek o nr 144, [...] oraz nr [...]. Ustalony przez biegłego naturalny spływ wód na działce skarżącego nr [...] ma podobny przebieg jak na działkach nr [...] i odbywa się ze zbocza w kierunku północno - wschodnim. Na działce tej również zmieniono kierunek spływu wód, który w wyniku zabiegów agrotechnicznych odbywa się w kierunku północnym - tj. w kierunku zabudowań należących do skarżącego i został przez niego dokonany.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy stwierdzić, że nie zasługują one na uwzględnienie.

Wbrew zarzutom skargi, ustalenia faktyczne poczynione przez organ są prawidłowe i odpowiadają zebranym dowodom. Ustalenia organu, jak również ich ocena prawna, znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zawartym w aktach administracyjnych, który był wystarczający do wydania decyzji. Zdaniem Sądu, organy prawidłowo zebrały i przeprowadziły dowody w sprawie i prawidłowo je oceniły. W szczególności uznały za wiarygodną opinię biegłego dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd ustalenia te akceptuje w całości i uznaje za własne jak również podziela argumentację prawną zaprezentowaną przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W związku z powyższym zarzuty naruszenia przepisów postępowania Sąd ocenia jako nieuzasadnione.

Chybione są również pozostałe zarzuty skargi. W orzecznictwie wskazuje się, że sam fakt dokonania określonej zmiany nie jest wystarczający do zastosowania art. 234 ust. 3 ustawy. Konieczne jest ustalenie, że dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana spowodowała zmianę stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntu sąsiedniego. W niniejszej sprawie nie zachodzi taka sytuacja. W konkluzji opinii nie stwierdzono zmiany stanu wody na gruncie, która to zmiana powodowałaby szkody na działce nr [...].

Jak już wskazano wyżej, ocena zmiany stosunków wodnych wymaga odpowiedniej wiedzy z tego zakresu. Zarówno ustalenie, czy w ogóle nastąpiła zmiana stanu wód na gruncie i czy ta zmiana została wywołana działaniem właściciela gruntu, a także czy spowodowało to szkody na działce sąsiedniej - wymagają fachowej wiedzy i specjalistycznych wyliczeń. W sprawie niniejszej skarżący nie przedstawił opinii wykonanej przez osobę posiadającą wiadomości specjalne w zakresie gospodarki wodnej, która podważałaby wnioski wypływające z opinii biegłego z zakresu hydrologii.

Końcowo wskazać należy, że w przypadku stwierdzenia, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego między zmianą stosunków wodnych a powstaniem szkody na gruntach sąsiednich, organ powinien wydać decyzję odmowną w przedmiocie nakazania przywrócenia stosunków wodnych na gruncie lub wykonania urządzeń wodnych, a nie decyzję w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego (art. 105 § 1 k.p.a.).

W sprawie niniejszej Kolegium dostrzegło wadliwość rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji w tym zakresie i prawidłowo uchyliło decyzję tego organu w całości i w to miejsce orzekło o odmowie nałożenia na właścicieli nieruchomości ozn. nr [...], obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Sumując, w kontrolowanej sprawie Sąd nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji.

Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.

O wynagrodzeniu radcy prawnego, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 68). O zwrocie niezbędnych i udokumentowanych wydatków Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 in fine p.p.s.a.