Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1778/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2004-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

W IMIENIU RZECZYSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 stycznia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Przybielski Sędziowie: Sędzia NSA Jacek Hyla Asesor WSA Krzysztof Gruszecki Protokolant: Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 kwietnia 2001 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 2 sierpnia 2002 r., Nr [...] i zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej H. J. 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 2 sierpnia 2000 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) odmówił przyznania H. J. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu wykonywania pracy przymusowej.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ administracji wskazał, że H. J. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji wiosną 1940 r. do prac przymusowych na teren Prus Wschodnich. Organ administracji stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza fakt pobytu wnioskodawczyni na terytorium Rzeszy Niemieckiej, nie daje natomiast podstaw do przyjęcia, aby w okresie tym wykonywała takie prace. Uwzględniając wiek skarżącej w okresie jej deportacji z rodziną, organ wywodził, że nie można przyjąć, aby była ona deportowana w celu wykonywania pracy przymusowej.

W wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy H. J. wskazała, że deportowano ją do miejscowości O., gmina B., powiat A. do gospodarstwa F. D., w którym musiała wykonywać różne prace, będące dla dziecka w jej wieku bardzo ciężkie, takie jak pasienie gęsi, krów, grabienie i porządkowanie obejścia gospodarskiego, noszenie drewna na opał, pielęgnowaniu grobów i inne. Do wniosku skarżąca dołączyła oświadczenia świadków, stwierdzające wykonywanie przez nią pracy przymusowej.

Nie uwzględniając tego wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu 20 kwietnia 2001 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając faktyczne i prawne podstawy jej rozstrzygnięcia.

Organ wywodził dodatkowo, że sam fakt deportacji nie stanowi przesłanki do przyznania świadczenia pieniężnego, szczególnie w sytuacji, gdy H. J. w okresie deportacji miała 4-8 lat, co wyklucza możliwość wykonywania przez nią pracy przymusowej w rozumieniu przepisów ustawy.

Ponadto wyraził pogląd że wykonywanie niektórych obowiązków związanych z pracami polowymi oraz doglądaniem zwierząt nie mieści się w szeroko pojętym wykonywaniu pracy przymusowej w rozumieniu ustawy.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego H. J. wywodziła, że w okresie pobytu wraz z rodzicami na deportacji była zobowiązana do wykonywania określonych prac, których zakres zwiększał się wraz z jej wiekiem. Z załączonych do wniosków dokumentów, oświadczeń świadków wynika również, że w okresie pobytu na deportacji wykonywała ona szereg konkretnych prac pomocniczych w gospodarstwie rolnym, tj. pasienie krów, mycie baniek do mleka, sprzątanie posesji, zbieranie ziemniaków oraz pomoc w pracach porządkowych i kuchennych w domu.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie z powołaniem się na faktyczne i prawne podstawy rozstrzygnięcia przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należało uznać za uzasadnioną.

Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) świadczenia pieniężne określone w ustawie przysługują osobom, które w okresie podlegania represjom były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Represją w rozumieniu ustawy jest między innymi deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 (art. 2 pkt 2 lit a ustawy).

Świadczenie to przyznawane jest decyzją administracyjną na podstawie wniosku zainteresowanej osoby zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji.

Z materiału dowodowego zebranego w sprawie w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że skarżąca wraz z rodzicami i rodzeństwem deportowana została w dniu 18 maja 1940 r. na teren Prus Wschodnich, tj. na teren III Rzeszy z terytorium państwa polskiego, gdyż zamieszkiwała w W. K., powiat K.. Przebywała tam do stycznia 1945 r.

Całe zagadnienie występujące w sprawie sprowadza się do tego, czy istnieją podstawy do przyjęcia, iż deportacją do pracy przymusowej można objąć także małoletnie dzieci, które w okresie pobytu rodziców na deportacji wykonywały również prace, opisane przez skarżącą oraz świadków w dowodach załączonych do akt sprawy.

Zagadnienie to łączy się z treścią art. 3 ust. 1 ustawy stanowiącego, że świadczenie to przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2 ustawy. Odmiennie zatem niż przy represji, o jakiej mowa w art. 2 pkt 1 ustawy, tj. osadzeniu w obozach pracy przymusowej, do przyznania świadczenia na podstawie art. 2 pkt 1 w związku z art. 3 ust. 1 ustawy wymagane jest łączne spełnienie dwóch przesłanek, tj. deportacji do pracy przymusowej oraz faktyczne jej wykonywanie.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przeważał pogląd, że sytuacja małoletnich dzieci wywiezionych do III Rzeszy wraz z rodzicami, których deportowano niewątpliwie do pracy przymusowej ,nie różniła się od sytuacji osób dorosłych, tak co do warunków w jakich przebywały, jak i konieczności wykonywania pracy i to często przerastającej możliwości dziecka. Dzieci takie były izolowane od dotychczasowego środowiska, pozbawione opieki rodziców w okresie wykonywania przez nich prac przymusowych, co stanowiło dla nich szczególną dolegliwość (por. wyrok NSA z dnia 18 lipca 2001 r., IIS.A./Łd 659/99, nie publikowany).

W świetle przytoczonych powyżej przepisów prawa brak jest podstaw do podzielenia poglądu organu administracji, wyrażonego w zaskarżonej decyzji, że sam wiek dziecka wywiezionego wraz z rodzicami do pracy przymusowej wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia pieniężnego oraz że wykonywanie niektórych obowiązków związanych z pracami polowymi i doglądaniem zwierząt nie mieści się w szeroko pojętym wykonywaniu pracy (por. również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2002 r., III RN 14/02 oraz przytoczone tam orzecznictwo).

W toku postępowania administracyjnego właściwy organ zobowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i dokonania jego oceny (por. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.).

W załączonych przez skarżącą i potwierdzonych oświadczeniach świadków wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że podczas deportacji wykonywała ona szereg prac pomocniczych w gospodarstwie rolnym i trudno byłoby przyjąć, aby prace te miały charakter dobrowolny.

Chybiony jest zatem pogląd, że sam wiek osoby przebywającej wraz z rodzicami na deportacji stanowi negatywną przesłankę przesłania świadczenia pieniężnego określonego w ustawie.

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Dokonana przez organ administracji w zaskarżonej decyzji wykładnia przepisów art. 2 pkt 2 lit a w związku z art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym... narusza przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy. W dalszym postępowaniu organ administracji winien dokładnie wyjaśnić, jakie konkretne prace skarżąca wykonywała w okresie pobytu na deportacji, przy uwzględnieniu całego materiału dowodowego przedłożonego przez nią wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia oraz uzupełnionego w miarę potrzeby w trybie i na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowego trybu postępowania przy składaniu i rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzony w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 111, poz. 1300). Wskazać ponadto należy, że § 4 tego rozporządzenia przewiduje, że w uzasadnionych przypadkach, gdy brak jest możliwości udokumentowania doznanej represji dowodami wymienionymi w § 2 lub 3, dowodem może być również oświadczenie wnioskodawcy lub protokół z jego przesłuchania.

Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, uwzględniając skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) i art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.