Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 392/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 8
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Dnia 16 września 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Szymon Widłak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 września 2020 roku przy udziale sprawy ze skargi Gminy M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie wysokości kosztów postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] marca 2020r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] marca 2020r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w C., wskazując na art. 64c § 7 w związku z § 6a pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 z późn. zm., dalej jako u.p.e.a.) określił wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego wobec Gminy M. (dalej także jako zobowiązana, skarżąca), na rzecz Wierzyciela A w W. (dalej także jako wierzyciel), na kwotę [...]zł (zajęcie rachunku bankowego: [...]; opłata manipulacyjna: [...]; koszty wysyłki[...]).

Uzasadniając napisał, że [...] grudnia 2019 r. dokonano zajęcia rachunku bankowego. Zobowiązana, w dniu [...] grudnia 2019 r., po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, dokonała wpłaty wierzycielowi należności głównej, odsetek oraz kosztów upomnienia. W wyniku zajęcia rachunku bankowego uzyskano koszty egzekucyjne, sprawa została zakończona w dniu [...] grudnia 2019 r. Burmistrz zwrócił się z wnioskiem o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, po otrzymaniu zawiadomienia zobowiązana wystąpiła z wnioskiem o wydanie postanowienia.

Organ napisał, że w toku egzekucji dokonano czynności egzekucyjnych, w wyniku których powstały należne koszty: dokonano skutecznego zajęcia rachunku bankowego. Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. naliczone zostały koszty egzekucyjne w wysokości 5% kwoty egzekwowanych należności - [...] zł. Zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobrał opłatę manipulacyjną, wynoszącą 1% kwoty egzekwowanych należności - [...] zł. W wyniku zajęcia powstał wydatek związany z wysyłką zawiadomienia o zajęciu, w wysokości [...] zł, na podstawie art. 64b u.p.e.a.

W zażaleniu na postanowienie zobowiązana wniosła o jego uchylenie, w całości.

Postanowieniem z [...] maja 2020 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej, wskazując na art. 138 § 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej jako K.p.a.) oraz z art. 18 i art. 64c §1 i § 7 u.p.e.a. – utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Uzasadniając napisał, że zaskarżone postanowienie było właściwe i w pełni uzasadnione. Wbrew twierdzeniu strony istnieją podstawy do obciążenia Gminy M. opłatami wyliczonymi na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., jak bowiem wynika z akt sprawy, zajęcia w Banku [...] w C. dokonano w dniu [...] grudnia 2019 r., a więc przed dokonaniem wpłaty na rachunek bankowy wierzyciela przez zobowiązaną. Skoro dłużnikowi zajętej wierzytelności doręczono zawiadomienie o zajęciu w dniu [...] grudnia 2019 r. to właśnie tego dnia powstał obowiązek uiszczenia przez zobowiązaną opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i opłaty manipulacyjnej. Zgodnie z art. 64 § 8 u.p.e.a. zapłata egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych nie zwalnia od obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej oraz opłat za czynności egzekucyjne i wydatków egzekucyjnych.

Odnosząc się do zarzutu niewłaściwego zastosowania ww. art. 64 § 8 u.p.e.a. oraz zastosowania przez organ egzekucyjny stawek stosunkowych (procentowych) w oderwaniu od faktycznie poniesionych przez ten organ nakładów, organ wyższego stopnia wskazał, że przywołany w zażaleniu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 nie wyeliminował z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. Organ wskazał na stanowisko NSA wyrażone w uzasadnieniu wyroku z 06 marca 2018 r., IIFSK 2206/17, że skutkiem wymienionego wyroku Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłat w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał bowiem, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę, przy czym do czasu postulowanej przez Trybunał nowelizacji ustawy, możliwe - a nawet konieczne - jest orzekanie o wysokości kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem standardów i wskazówek określonych w ww. wyroku Trybunału. Z zaleceń tych jasno wynika dopuszczalność stosowania stawek procentowych, jako jednej z metod określania wysokości opłat i to nie tylko w kwotach stawek minimalnych. Trybunał wyraźnie zakwestionował tylko brak stawek maksymalnych, nie zakwestionował natomiast możliwości stosowania stawek procentowych (gdyż wyraźnie je dopuścił), a w konsekwencji - nie wskazał na konieczność stosowania wyłącznie stawek minimalnych.

W związku z tym organ wskazał, że jedynym przypadkiem, w którym ustawodawca określił maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej jest zajęcie nieruchomości - wynosi ona 8% egzekwowanej należności jednak nie może być wyższa niż [...] zł. Kierując się zatem wskazaniami zawartymi w powołanym wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, można przyjąć, że racjonalnym i zgodnym z intencją ustawodawcy będzie uznanie, iż w przypadku opłat za pozostałe czynności egzekucyjne, organ winien ustalać ich maksymalne wysokości proporcjonalnie (z uwzględnieniem stawki procentowej) do maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości. Zatem w przypadku zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego opłata ta nie powinna być wyższa niż [...] zł. Natomiast opłata manipulacyjna (analogicznie przyjmując jako podstawę maksymalną stawkę za zajęcie nieruchomości w kwocie [...]zł), stanowiąca 1% egzekwowanej należności, nie powinna być wyższa niż [...] zł. Organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie łączna wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązaną została ustalona na kwotę [...]zł.

Ponadto organ zaznaczył, że wpłata należności objętych przedmiotowym tytułem wykonawczym przez zobowiązaną bezpośrednio na konto wierzyciela została dokonana w dniu [...] grudnia 2019 r., a więc już po wszczęciu egzekucji w dniu [...] grudnia 2019 r. Zdaniem organu tym samym trudno mówić o dobrowolności wpłaty.

Na opisane postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła Gmina M. , zastępowana przez zawodowego pełnomocnika, domagając się uchylenia obu wydanych w sprawie postanowień oraz zwrotu kosztów postępowania. Pełnomocnik zarzucił naruszenie:

1. art. 7 i art. 77 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia, w szczególności ustalenia czy określone przez organ koszty egzekucyjne wynikające z przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego pozostają w związku ze świadczeniami organu egzekucyjnego w toku tego postępowania;

2. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, w szczególności przez niedokładne zbadanie okoliczności sprawy oraz nieuwzględnienie w decyzji słusznego interesu strony;

3. art. 64 § 8 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu uznanego przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 za niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia kosztów egzekucyjnych, mimo że Gmina M. dobrowolnie zapłaciła należności główną wraz z odsetkami i kosztami upomnienia bezpośrednio na konto wierzyciela w dniu [...] grudnia 2019 r.;

4. art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie przepisów uznanych przez TK w wyroku z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 za niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości i zastosowanie przez organ egzekucyjny stawek stosunkowych (procentowych) w oderwaniu od faktycznie poniesionych przez ten organ nakładów, tj. poprzez ustalenie kosztów egzekucyjnych w rażącej wysokości, bez wykazania jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w ustalonej wysokości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie (odpowiednio wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności).

Sprawę rozpatrzono na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 P.p.s.a.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest postanowienie obciążające dłużnika kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie [...]zł. Na koszty postępowania egzekucyjnego złożyły się: opłata związana z zajęciem rachunku bankowego: [...] (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.); opłata manipulacyjna: [...] (art. 64 § 6 u.p.e.a.); koszty wysyłki - wydatek: [...] (art. 64b u.p.e.a.).

W kontrolowanej sprawie jest poza sporem, że organ wszczął i prowadził postępowanie egzekucyjne a w dniu [...] grudnia 2019 r. zajął rachunek bankowy skarżącej, że skarżąca w dniu [...] grudnia 2019 r. spłaciła całość zadłużenia bezpośrednio na konto bankowe wierzyciela. Skarżąca kwestionuje, czy organ w ogóle mógł ją obciążyć kosztami postępowania egzekucyjnego, skoro spłaciła całość zadłużenia bezpośrednio na konto bankowe wierzyciela oraz kwestionuje należyte uwzględnienie przez organ wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 (OTK-A 2016/51) – w razie uznania, że organ mógł zgodnie z prawem obciążyć skarżącą kosztami postępowania egzekucyjnego.

Przywołanym przez obie strony postępowania wyrokiem z 28 czerwca 2016 r., 31/14 Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodne z Konstytucją:

1. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne,

2. art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej,

3. art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych.

Przywołany wyrok Trybunału dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego. Co istotne, ustawodawca, do dnia orzekania przez organ (jak i Sąd) zaniechał uzupełnienia analizowanej regulacji zgodnie z wyrokiem TK i nie wdrożył rozwiązań legislacyjnych, które stanowiłyby wykonanie wskazań wynikających z tego wyroku. Przywołany wyrok Trybunału został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 16 sierpnia 2016 r. pod pozycją nr 1244. Natomiast przepis art. 64 zostaje zmieniony przez art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. (Dz.U.2019.1553), zmieniającej przepisy u.p.e.a. z dniem [...] lutego 2021 r. Nie można jednak twierdzić, że jedyny skutek jaki wywołuje ww. wyrok TK związany jest wyłącznie z obowiązkiem ustawodawcy do uchwalenia odpowiedniej nowelizacji, usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną. Należy podkreślić, że wobec wyraźnego brzmienia art. 190 ust. 1 Konstytucji, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zostały wyposażone w atrybut mocy powszechnie obowiązującej. Powszechnie obowiązująca moc orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego oznacza związanie nimi wszystkich sądów, także Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. J. Trzciński: Orzeczenia interpretacyjne Trybunału Konstytucyjnego, "Państwo i Prawo" 2002, z. 1, str. 12 i n.). Skutki wywierane przez wyroki Trybunału Konstytucyjnego, wydawane w kwestii konstytucyjności aktów prawnych, są zróżnicowane, w zależności od treści rozstrzygnięcia. W zakresie, w jakim wyroki te stwierdzają niezgodność aktu z Konstytucją, bezpośrednim skutkiem jest utrata przez akt mocy obowiązującej. Orzeczenie o niekonstytucyjności ma charakter konstytutywny i jako zdarzenie prawne powoduje następstwa w postaci zmiany stanu prawnego. W sytuacji wyroku o złożonych skutkach, gdy orzeczenie dotyczy niekonstytucyjności w "pewnym zakresie", doprowadza do uchylenia pewnego fragmentu normy, uznanego za niekonstytucyjny, w pozostałym zakresie utrzymując stan prawny.

W orzecznictwie NSA przyjmowane jest stanowisko, że stwierdzona przez Trybunał niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego oznacza, że wyrok TK powinien być uwzględniony przy ocenie prawnych podstaw wydanej decyzji. Interpretacja przywoływanego w tej sprawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. była wielokrotnie przedmiotem analizy NSA (por. np. orzecznictwo wymienione w wyroku NSA z 26 lutego 2020 r., II FSK 851/18; CBOSA). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę poglądy przedstawione w tych wyrokach podziela, co uzasadnia odwołanie się do zawartej w nich argumentacji.

Sąd podkreśla, że przywołany wyrok jest wyrokiem zakresowym, a więc wyrokiem który nie powoduje utraty mocy zakwestionowanego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu (także przez organy administracji publicznej i sądy), jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami Trybunału.

Trybunał w uzasadnieniu przywołanego wyroku wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji (i to zarówno na korzyść lub niekorzyść organu). Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Ponadto z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Swoboda ustawodawcy w określaniu wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem tego państwa. Wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

W zakresie odnoszącym się do niniejszej sprawy Trybunał za sprzeczną z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego uznał normę prawną - art. 64 § 8 u.p.e.a.- zgodnie z którą dłużnik zostaje obciążony pełną wysokością opłaty w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela. Trybunał ocenił, że norma ta nie tylko nie motywuje do dobrowolnego spełnienia świadczeń dochodzonych w egzekucji, ale wykazuje wręcz cechy swoistej kary finansowej, nakładanej za zachowanie pożądane i zgodne z prawem; skoro bowiem w każdym wypadku istnieje obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych w pełnej wysokości, to zobowiązani mogą nie być zainteresowani wywiązaniem się ze swoich zobowiązań dobrowolnie, że opłata egzekucyjna oraz opłata manipulacyjna, które zostaną pobrane bez względu na spełnienie świadczenia i umorzenie postępowania, stają się tym samym dla osoby, która spełniła dobrowolnie świadczenie, swoistą karą finansową, co musi zostać uznane za sprzeczne z zasadą zakazu nadmiernej ingerencji (pkt 4.3. uzasadnienia wyroku Trybunału)

Sąd podkreśla, że konkluzji swoich rozważań Trybunał wskazał, że dla właściwej realizacji wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku TK, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych.

Sąd uznaje za prawidłowy pogląd, że do czasu nowelizacji ustawy konieczne jest stosowanie przepisów zakwestionowanych przez Trybunał, ale w sposób pozwalający uznać te przepisy za konstytucyjne w świetle wyroku Trybunału. Dlatego też niezbędne jest powiązanie opłat z realiami konkretnego postępowania egzekucyjnego (por. ww. wyrok NSA z 26 lutego 2020 r., II FSK 851/18; CBOSA). Bowiem, jakkolwiek opłaty ustalane przez organy egzekucyjne są konsekwencją prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a zatem następstwem braku dobrowolnego wykonania świadczenia przez zobowiązanego (przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego), to jednak wysokość tych opłat nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych (por. prawomocny wyrok WSA w Lublinie z 15 listopada 2017 r., I SA/Lu 801/17 i wymienione w nim orzecznictwo; CBOSA).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy Sąd wskazuje przede wszystkim, że organy miały podstawy do naliczenia i obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego, skoro musiało zostać wszczęte postępowanie egzekucyjne. Stosownie do art. 64c § 1 u.p.e.a., zarówno opłaty za czynności egzekucyjne, jak i opłata manipulacyjna wraz z poniesionymi przez organ egzekucyjny wydatkami wchodzą w skład kosztów egzekucyjnych. Koszty te powstają w związku z podjęciem przez organy egzekucyjne czynności egzekucyjnych, mają charakter odrębnego obciążenia.

Dalej Sąd wskazuje, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji koszty egzekucyjne co do zasady ponosi zobowiązany. Jak wskazuje się w doktrynie, trafność takiego rozwiązania nie budzi wątpliwości. Powstanie kosztów egzekucyjnych, jak i całe postępowanie egzekucyjne, jest następstwem uchylania się zobowiązanych od wykonywania nałożonych na nich obowiązków. Tym samym to ich negatywna postawa powoduje konieczność podjęcia działań przez organ egzekucyjny (zob. R. Hauser, W. Piątek, [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, red. R. Hausera, A. Skoczylasa, Warszawa 2014, s. 311 i nast.). Zobowiązanego nie obciążają koszty egzekucyjne, jeżeli zostały one spowodowane niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. W takiej sytuacji do poniesienia tych kosztów zobowiązany zostaje wierzyciel lub organ egzekucyjny, w zależności od tego, kto spowodował ich powstanie (art. 64c § 3 u.p.e.a.). Wierzyciel pokrywa także koszty postępowania egzekucyjnego, gdy nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 u.p.e.a.). Tą część argumentacji skargi Sąd uznaje za bezzasadną.

Sąd podziela natomiast stanowisko skarżącej, że organy niewłaściwie uwzględniły przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. Organy nie rozważyły bowiem możliwości obniżenia opłat, chociaż dłużnik, po wszczęciu postępowania egzekucyjnego i zajęciu rachunku bankowego w Banku [...] w C., dobrowolnie zapłacił egzekwowaną należność bezpośrednio na konto wierzyciela. Organy poprzestały na matematycznym wyliczeniu opłat i nie powiązały ustalonych opłat ze stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych oraz nakładem pracy organu egzekucyjnego. Zaistniał zatem stan, w którym przepis art. 64 § 8 u.p.e.a. został uznany za niekonstytucyjny: organ I instancji obciążył dłużnika pełną wysokością opłaty, mimo że dłużnik dobrowolnie zapłacił egzekwowaną należność po dokonaniu czynności egzekucyjnych.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przedstawione oceny i dokona określenia wysokości kosztów egzekucyjnych tak, aby nie można było zarzucić naruszenia standardów wskazanych w wyroku TK. W szczególności organ powinien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności i na tej podstawie obniżyć opłatę o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłatę manipulacyjną, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. uwzględniając wpis od skargi oraz wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika.