Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 299/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2015-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 7, 77
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: § 3 ust. 1 pkt 1-3.
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Wojciech Czajkowski sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant referent stażysta Milena Małyszko po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2015r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia składek 1) oddala skargę, 2) zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz adw. I. M. kwotę 240 zł ( dwieście czterdzieści ) tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu powiększoną o należny podatek VAT i 117 zł ( sto siedemnaście ) tytułem zwrotu wydatków - kosztów dojazdu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[...]" nr "[...]" o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

Z motywów decyzji i akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy:

W dniu 22.10.2014r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w "[...]" wpłynął wniosek S.R. o umorzenie całości ciążących na nim zaległości z tytułu składek lub o przeksięgowanie tego zadłużenia za ostatnie dwa lata z konta ubezpieczonego w ZUS, w tym z kapitału początkowego, na którym są zdeponowane pieniądze wnioskodawcy.

W uzasadnieniu wniosku S. R. wskazał, iż prowadząc działalność gospodarczą uzyskuje dochody w wysokości od 1600 zł do 2000 zł. Opłaca wynajęty lokal, tj. 500 zł, zimą dochodzą koszty ogrzewania (węgiel, drzewo). Koszty utrzymania wzrosły. Jest jedynym żywicielem czteroosobowej rodziny. Żona od wielu lat pozostaje bez pracy pomimo ogromnych wysiłków w poszukiwaniu pracy. Prowadziła wraz z wnioskodawcą działalność gospodarczą, jednak z uwagi na wysokość opłat składek ZUS musiała zrezygnować. Ponadto na utrzymaniu ma wnuka oraz córkę, która uczy się i jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Sprawa o alimenty dla dziecka zakończyła się w czerwcu 2014r. - Sąd przyznał alimenty na dziecko, zasądził wypłatę zaległych alimentów od dnia urodzenia.

We wniosku dłużnik wskazał, iż liczył na to, że zaległe alimenty pozwolą na spłatę zadłużenia z tytułu składek. Niestety ojciec dziecka nie zapłacił tej kwoty oraz nie płaci alimentów bieżących. Sprawa trafiła do komornika sądowego, który jednak nie wyegzekwował tych pieniędzy, a jedynie 317 zł. Córka złożyła do MOPS wniosek o alimenty i otrzymała kwotę 500 zł za miesiąc wrzesień, natomiast decyzji o alimenty na następne miesiące jeszcze nie otrzymała. Dalej podał, że jego rodzina jest w bardzo trudnej sytuacji, a najważniejsze jest utrzymanie wnuka i córki oraz jej wykształcenie. Zadłużenie rosło z powodu nieopłacenia alimentów przez ojca dziecka. W obecnej sytuacji nie ma możliwości spłacić zadłużenia, ani nie może płacić bieżących składek.

Wraz z żoną pozbawiony jest prawa do opieki medycznej. Sporadycznie korzystał z pomocy lekarskiej. Stara się o dodatkową pracę, ale całe województwo jest rejonem o największym bezrobociu. Pracodawcy najchętniej zatrudniają emerytów lub rencistów. Bardzo często otrzymywał odpowiedzi, że gdyby był na rencie to miałby szansę na pracę.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w "[...]" decyzją z dnia "[...]" odmówił umorzenia należności z tytułu składek na:

– ubezpieczenia społeczne - za okres: 05.2012r. - 09.2014r. w łącznej kwocie 16.924,59 zł, w tym z tytułu: składek - 15 352,59 zł i odsetek liczonych na dzień 22.10.2014r. – 1.572 zł,

– ubezpieczenie zdrowotne - za okres: 01.2013r. - 09.2014r. w łącznej kwocie 5.760,63 zł, w tym z tytułu: składek - 5 312,63 zł i odsetek liczonych na dzień 22.10.2014r. – 448 zł,

– Fundusz Pracy - za okres: 05/2012r. - 09/2014r. w łącznej kwocie 1.589,82 zł w tym z tytułu: składek – 1.458,82 zł i odsetek liczonych na dzień 22.10.2014r. – 131 zł.

Jako podstawę prawną wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3a i 3b, oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2009r. nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej: u.s.u.s..

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że rozpatrując wniosek przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu określenie sytuacji materialnej strony i ewentualne ustalenie istotnych okoliczności, mających wpływ na rozstrzygnięcie. Powołując się na wyjątkowy charakter umorzenia należności ZUS nie zanegował, że sytuacja finansowa strony jest trudna. Wskazał na dochód rodziny - ok. 2177 zł – 2577 zł (z działalności gospodarczej oraz świadczenia alimentacyjnego córki), jak też wydatki – 522 zł, koszt wynajęcia lokalu użytkowego - 500 zł oraz koszt ogrzewania w okresie zimowym. Uznał, że nie można jednoznacznie stwierdzić, iż spłata zadłużenia pozbawiłaby wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ odnotował, że pomimo rosnącego zadłużenia z tytułu składek strona nie posiada zadłużenia w urzędzie skarbowym z tytułu podatków ani w innych instytucjach.

S. R. skierował do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu 12.01.2015r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie ciążących na nim należności z tytułu nieopłaconych składek. Podniósł, że opłacenie należności wobec ZUS pozbawiłoby go oraz rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Stwierdził, że od 2012r. jego sytuacja jest bardzo trudna i zostało to potwierdzone dołączonymi do pierwszego wniosku o umorzenie dokumentami.

Powtórzył dotychczasową argumentację. Podkreślił, że jest jedyną zarobkującą osobą w całej rodzinie, jest jedynym żywicielem. 2-letni wnuk wymaga ponoszenia znacznych kosztów utrzymania, opieki i leczenia. Dochód z działalności prowadzonej przez wnioskodawcę jest niewielki i wynosi ok. 1800 zł. Jednak nie może on pozwolić na zamknięcie tej działalności lub zawieszenie, ponieważ pozbawiłby siebie i rodzinę jakichkolwiek dochodów. Z uzyskiwanego przychodu płacony jest czynsz za najem lokalu 450 zł, za zużytą energię elektryczną 12 zł, za węgiel w okresie zimowym ok. 200 zł. Koszty utrzymania mieszkania są wysokie: energia elektryczna 231,70 zł za 2 m-ce, ogrzewanie 1604,32 zł za rok, w związku z czym wraz z żoną korzystają z pomocy MOPS w postaci dodatku mieszkaniowego.

Zarzucił Zakładowi, że nie wykazał, iż nie zachodzą przesłanki określone w przepisach oraz że z dochodu (poniżej minimum socjalnego), którym strona dysponuje mógłby opłacać miesięczne składki bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny. Na wezwanie ZUS wnioskodawca przedstawił dodatkowe oświadczenia i dokumenty.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji z dnia "[...]" utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]". W jej uzasadnieniu przedstawił sytuację materialną i rodzinną wnioskodawcy. Przedstawił treść art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s.. Organ podał, że dłużnik prowadzi od 27.06.2007r. działalność gospodarczą w zakresie naprawy obuwia i wyrobów skórzanych oraz naprawy pozostałych artykułów użytku osobistego i domowego. Jako płatnik powinien według zasad wynikających z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obliczać oraz opłacać należne składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za każdy miesiąc kalendarzowy. Z obowiązku tego nie wywiązuje się w pełni, czym doprowadził do powstania zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ II instancji uznał, iż materiał dowodowy nie podlega analizie pod kątem spełnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie nie zaistniały również przesłanki określone w pkt 4a, 5 i 6.

Natomiast nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż ani Naczelnik Urzędu Skarbowego ani Komornik Sądowy nie potwierdzili braku majątku, z którego można skutecznie dochodzić należności.

ZUS wskazał, że wnioskodawca nabył wraz z żoną:

- własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego nr 1 położonego w M. "[...]" o pow. 38,43 m2 za cenę 80.000 zł,

- samochód osobowy "[...]" z 1999r..

Ponadto obecnie osiąga dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Organ powołał się na § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Przedstawiając sytuację strony organ oparł się na danych z Głównego Urzędu Statystycznego i Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych za 2013r., zgodnie z którymi miesięczna wartość minimum egzystencji w 2013r. dla 4-os. gospodarstwa pracowniczego wynosiła 1850,85 zł, tj. 462,71 zł na os.. Podał, że osiągany dochód w rodzinie przewyższa ten próg. Łączny dochód netto rodziny dłużnika wynosi ok. 2512,48 zł tj. ok. 628,12 zł na osobę (średniomiesięczny dochód z działalności 1800 zł, świadczenie alimentacyjne i rodzinne 577 zł, dodatek mieszkaniowy 135,48 zł). Posiadając powyższe informacje organ II instancji zgodził się ze stwierdzeniem organu I instancji, że w badanym przypadku nie można jednoznacznie stwierdzić, ażeby spłata zadłużenia pozbawiła stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przyznał, że jednorazowa spłata zadłużenia w obecnej sytuacji nie jest możliwa, jednakże organ daje możliwość rozłożenia zadłużenia na dogodne raty.

ZUS odnotował, że dłużnik nie przedstawił żadnych dokumentów, które potwierdzałby wystąpienie klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia (§ 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia). Trudności finansowe związane z niskim dochodem z działalności oraz nieuregulowaniem zaległych alimentów przez ojca jego wnuka nie mogą być uznane za nadzwyczajne zdarzenie, gdyż przedsiębiorca prowadząc działalność gospodarczą musi liczyć się z ryzykiem jej prowadzenia.

Ponadto organ II instancji uznał, że nie ma możliwości umorzenia należności w oparciu o art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.). Podał, że umorzenie dotyczy należności za okres od 1.01.1999r. do 31.12.2001r..

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. R. wniósł o uchylenie decyzji z dnia "[...]" i orzeczenie, że decyzja ta nie podlega wykonaniu. W jego ocenie wydane decyzje naruszają prawo, a organy działały nieprawidłowo w zakresie ustalania stanu faktycznego, jak i jego prawnej oceny. Nie rozważyły możliwości uwzględnienia słusznego interesu strony, do czego zobowiązuje art. 28 ust. 3a u.s.u.s.. Dały natomiast z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu.

Organ II instancji powielił decyzję wydaną w I instancji. Skarżący zarzucił, że organ administracji błędnie wyliczył kwotę minimum egzystencji obliczone w 2013r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych wynoszące 462,71 zł na jedną osobę w gospodarstwie 4 osobowym. Dochód z prowadzonej działalności jest niewielki (po potrąceniu kosztów wynosi około 1200 miesięcznie), ale skarżący nie może sobie pozwolić na jej zamknięcie lub zawieszenie, gdyż wówczas zupełnie pozbawi siebie i pozostające na jego utrzymaniu osoby, jakichkolwiek dochodów. Z uzyskiwanego przychodu (1600 – 2000 zł) opłaca czynsz za najem - 450 zł., energię elektryczną - 12 zł za miesiąc oraz zakup węgla w okresie zimowym średnio - 200 zł miesięcznie.

Ponadto ZUS pominął kwestię możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych przez skarżącego i jego rodzinę, nie rozważając przy tym zależności pomiędzy wiekiem skarżącego (56 lat) - a jego możliwościami zarobkowymi, szczególnie mając na uwadze bardzo wysokie wskaźniki bezrobocia występujące w województwie. Skarżący nie jest w stanie bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i najbliższej rodziny opłacić zaległych zobowiązań. Okoliczność ta nie tylko nie została przez organ prawidłowo ustalona jak również oceniona. ZUS ustalił jedynie aktualne stałe dochody skarżącego i jego rodziny, zaniechał natomiast szczegółowego wyliczenia wszystkich bieżących kosztów utrzymania jego i zamieszkującej z nim rodziny, w tym niespełna 3-letniego wnuka. Stąd też zdaniem organu dochód na jednego członka gospodarstwa domowego skarżącego przewyższa minimum egzystencji, co nie jest zgodne z prawdą.

Nawiązując do uznaniowego charakteru umorzenia należności powołał się ponadto na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w z dnia 21 Iistopada 2012r., sygn. akt II GSK 1625/11.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j. ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w "[...]" decyzją z dnia "[...]" w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne - za okres: 05.2012r. - 09.2014r. w łącznej kwocie 16.924,59 zł, w tym z tytułu: składek - 15 352,59 zł i odsetek liczonych na dzień 22.10.2014r. – 1.572 zł, ubezpieczenie zdrowotne - za okres: 01.2013r. - 09.2014r. w łącznej kwocie 5.760,63 zł, w tym z tytułu: składek - 5 312,63 zł i odsetek liczonych na dzień 22.10.2014r. – 448 zł, Fundusz Pracy - za okres: 05/2012r. - 09/2014r. w łącznej kwocie 1.589,82 zł w tym z tytułu: składek – 1.458,82 zł i odsetek liczonych na dzień 22.10.2014r. – 131 zł.

W ocenie Sądu, organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył ani przepisów prawa materialnego ani przepisów procesowych w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co skutkowałoby koniecznością jej uchylenia.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tej ustawy.

Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Skarżący wraz z żoną ma własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego nr 1 położonego w M. "[...]" o pow. 38,43 m2, samochód osobowy "[...]" z 1999r.. Ponadto obecnie osiąga dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Wskazać przy tym należy, że przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane.

W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz "(...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07).

W przypadku ustalenia, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości, to nie ma możliwości pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego.

Natomiast gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem należności, to jednak nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania, powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 tej ustawy. Oczywistym jest jednak, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Przedstawiając sytuację strony organ oparł się na danych z Głównego Urzędu Statystycznego i Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych za 2013r., zgodnie z którymi miesięczna wartość minimum egzystencji w 2013r. dla 4-os. gospodarstwa pracowniczego wynosiła 1850,85 zł, tj. 462,71 zł na osobę. Podał, że osiągany dochód w rodzinie przewyższa ten próg. Łączny dochód netto rodziny dłużnika wynosi ok. 2512,48 zł tj. ok. 628,12 zł na osobę (średniomiesięczny dochód z działalności 1800,00 zł, świadczenie alimentacyjne i rodzinne 577 zł, dodatek mieszkaniowy 135,48 zł). Dokonują oceny tego stanu faktycznego Organ zasadnie wskazał, że jednorazowa spłata zadłużenia w obecnej sytuacji nie jest możliwa. Natomiast organ dał możliwość rozłożenia skarżącemu zadłużenia na dogodne raty.

Organ wypełnił tym samym obowiązki wynikające z art. 7 k.p.a., a polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 k.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego.

W tym zakresie organ administracji prawidłowo ocenił sytuację skarżącego, uznając, że jego trudności finansowe nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności z tytułu składek.

Ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, aby zaległości z tytułu składek powstały z powodu zdarzeń losowych lub katastrof naturalnych. Podkreślić także należy, że skarżący nie korzysta ze środków, o których stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 t.j.), które przysługują osobie znajdującej się w ciężkiej sytuacji materialnej.

W ocenie Sądu, nie można przypisać organowi naruszenia prawa w zakresie, w jakim odmówił umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, pozwalający w uzasadnionych przypadkach na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sformułowany w przepisie § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2013r. katalog (niezamknięty) sytuacji pozwalających na umorzenie należności w "uzasadnionych przypadkach" wskazuje, że powinno mieć ono zastosowanie w sytuacjach naprawdę skrajnych, takich jak groźba pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia; przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Zdaniem Sądu, ww. stanowisko organu jest prawidłowe. Za powyższym przemawia to, że dochody skarżącego przekraczają minimum egzystencji dla 4-osobowego gospodarstwa pracowniczego. Nie można przyjąć, że nie istnieje możliwość uregulowania zaległych składek. W dalszym ciągu prowadzi on działalność gospodarczą i z tego tytułu otrzymuje dochody. Zakład proponuje skarżącemu spłatę zadłużenia w ratach. W związku z tym nie można zakładać, że opłacenie zaległości z tytułu składek w ratach pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Należy wskazać ponadto, że odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej. Oznacza to, że zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje – zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu (por. wyrok NSA z dnia 18 lutego 2000 r., III SA 398/99, LEX nr 40399).

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi.