Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 346/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 października 2021 r. sprawy ze skargi M. Sz. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, i art. 32 oraz na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021r. poz. 423, dalej jako: "u.s.u.s.") oraz w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, pracy i polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. nr 141, poz. 1365 ze zm. dalej jako: "rozporządzenie z 2003r.") Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił M. W. ("Skarżący", "Strona") umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu wskazano, iż z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, wynika, że Skarżący nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, jest w trakcie uzyskiwania zasiłku z Urzędu Pracy. W bazie ZUS figuruje jako osoba bezrobotna zarejestrowana w Urzędzie Pracy pobierająca zasiłek dla bezrobotnych od [...] listopada 2020r. Skarżący wyjaśnił, że nie rozliczała się z Urzędem Skarbowym, ponieważ przez ostatnie lata przebywał za granicą. Poinformował, że jest żonaty i prowadzi gospodarstwo domowe z żoną B. W. (55 lat), która uzyskuje dochód w kwocie [...]zł, a od marca [...] zł. W bazie danych ZUS żona figuruje jako osoba bezrobotna zarejestrowana w Urzędzie Pracy pobierająca zasiłek dla bezrobotnych od [...] listopada 2020r. Według oświadczenia Skarżący nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, korzysta z innych form pomocy w postaci dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł. Określił stałe wydatki związane z utrzymaniem w tym: z tytułu miesięcznych opłat w kwocie [...]zł, z tytułu miesięcznych opłat eksploatacyjnych w kwocie [...]zł. Poza zadłużeniem wobec Zakładu nie wykazał posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli. Oświadczył, że nie posiada nieruchomości, ruchomości i innych praw majątkowych. Według ustaleń własnych Zakładu (Centralna Baza Danych Ksiąg Wieczystych) na nazwisko Skarżącego figuruje nieruchomość (użytkownik wieczysty na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej) las o powierzchni 0,0195 ha położony w miejscowości P.. Skarżący oświadczył, że posiada samochód [...] – rok produkcji 2009 (co potwierdziły ustalenia w bazie CEP). Skarżący nie powołał się na sytuację zdrowotną. Wobec Skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Należności figurujące na koncie Skarżącego są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek wpływ miało wdrożenie postępowania egzekucyjnego [...] listopada 2012 r., które pozostaje nadal aktualne.

Organ wskazał, że wniosek Skarżącego został rozpatrzony w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie, tj.: art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności na podstawie ww. przepisów.

W stosunku do działalności Skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1u.s.u.s. Zobowiązanie Skarżącego przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie zachodzi. Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej. W bazie ZUS Skarżący figuruje jako osoba bezrobotna pobierająca zasiłek dla bezrobotnych od [...] listopada 2020 r. W stosunku do Skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie nastąpiło stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Na tej podstawie organ wykluczył przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Mając powyższe na uwadze organ uznał, że nie zachodzą wobec Skarżącego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia należności w oparciu o zapisy rozporządzenia z 2003r. W ocenie Zakładu okoliczności w nim wymienione (pkt 1 - 3) nie zachodzą.

Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 2003r. nie zachodzi, ponieważ Skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej. Skarżący nie powołał sytuacji zdrowotnej własnej ani członków rodziny. Jednocześnie do prowadzonego postępowania nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających czy zaświadczeń orzekających o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do zarobkowania. Tym samym nie wykazał, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. W oparciu o zgromadzone dokumenty brak jest podstaw do uznania, że sytuacja zdrowotna wklucza spłatę należności z tytułu składek. Aktualnie posiada tytuł do ubezpieczeń jako osobą pobierająca zasiłek dla bezrobotnych. Brak jest zatem podstaw do uznania, że stan zdrowia wyklucza możliwość uzyskiwania przez Skarżącego dochodów niezbędnych do spłaty należności z tytułu składek.

Organ uznał, że powoływane przez Skarżącego argumenty nie są wystarczające do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności. W ocenie ZUS sytuacja materialno-bytowa nie świadczy o tym, że powołane trudności płatnicze mają charakter stały. Mając na względzie brak orzeczonych przeciwskazań zdrowotnych uznał, że brak zatrudnienia jest to okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim własnym zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej. Skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna pobierająca zasiłek dla bezrobotnych. Status osoby bezrobotnej daje mu możliwość otrzymania pomocy w celu uzyskania zatrudnienia, przygotowania zawodowego osób dorosłych, a także możliwość skorzystania z różnych form przeciwdziałania bezrobociu. Brak zatrudnienia jest to okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim własnym zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej. Wobec powyższego organ uznał, że brak jest podstaw do uznania, że Skarżący nie będzie miał możliwości wywiązania się z obowiązku spłaty należności.

Organ wskazał, że Skarżący może ponownie zwrócić się z prośbą o rozłożenie należności na raty. Dodał, że w stosunku do Skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które zawiesza bieg terminu przedawnienia należności i wydłuża okres możliwości ich dochodzenia.

W skardze do tut. Sądu Skarżący wskazał, że jego prośba o umorzenie składek została rozpatrzona nierzetelnie. Podał, że prowadził działalność gospodarczą w latach 2003-2004 i w momencie jej zamknięcia uważał, że nie zalega z płatnościami w ZUS. Podał, że pracował wtedy zawodowo i gdyby miał zadłużenie, to ZUS mógłby je wyegzekwować. Ponadto podał, że w 2009r. można było skorzystać z abolicji i gdyby był świadom zadłużenia – na pewno by z niej skorzystał. Wskazał, że od momentu zamknięcia działalności minęło 17 lat i nie jest w stanie odnaleźć dokumentów potwierdzających dokonanie płatności. W 2013r. otworzył ponownie działalność gospodarczą i wtedy też nie dostał informacji o zadłużeniu. W 2014r. zamknął działalność i na dzień zamknięcia nie miał żadnych zaległości w ZUS. Do skargi załączył kserokopie dowodów wpłat do ZUS (głównie za 2013 r.). Dodał, że jego jedynym źródłem utrzymania jest zasiłek dla bezrobotnych, a w jego wieku (61 lat) znalezienie pracy jest bardzo trudne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID. Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W związku z tym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z 22 października 2020 r. sygn. akt II FSK 1389/18 i II FSK 1600/18, w takiej sytuacji skierowanie sprawy celem rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od zgody lub sprzeciwu strony.

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego, aczkolwiek z innych przyczyn niż wymienione w skardze.

W pierwszej kolejności Sąd zwraca uwagę, że niniejsza sprawa jest kolejną ze spraw rozpoznawaną przez tut. Sąd w przedmiocie umorzenia należności składkowych, a zatem i odsetek od tych należności. Z dotychczasowego orzecznictwa Sądu wynikają przy tym obowiązki ZUS w zakresie każdorazowego rozpoznawania wniosków w tym przedmiocie, w szczególności w zakresie wykazania i udokumentowania przez ZUS faktu, że objęte postępowaniem składki nie uległy przedawnieniu. Wynika z nich, że wydając decyzję w tym przedmiocie rolą ZUS jest po pierwsze przedstawienie zmian prawnych regulujących przedawnienie składek na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, odniesienie tych regulacji do każdego okresu składkowego, a także wykazanie w odniesieniu do tych okresów (każdego z osobna) faktu zaistnienia przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia oraz jego właściwego udokumentowania. Zaskarżona decyzja dotyczy lat 2003-2004 i 2013-2014 a organ wskazał jedynie, że nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek wskutek: "wdrożenia postępowania egzekucyjnego [...] listopada 2012r. , które pozostaje nadal aktualne."

Należy w pierwszej kolejności zauważyć zatem, że ww. okoliczności nie zostały udokumentowane. Brak jest również wiedzy na temat tego, czy Skarżący zgodnie z wymogiem przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych został powiadomiony o podjęciu takich czynności, a przede wszystkim nie jest wiadomym, jakich składek i za jaki okres, dotyczyła egzekucja. Stanowi to błąd organu, ponieważ zasadniczo należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po 5 latach, a w poprzednim stanie prawnym po 10 latach, o czym jeszcze poniżej. Wyjściowym obowiązkiem organu w sprawie umorzenia należności składkowych jest zaś wskazanie, które niezapłacone przez stronę postępowania składki nie uległy przedawnieniu i jeszcze są wymagalne. Przedawnienie należności z tytułu składek wyklucza ich dochodzenie, a tym samym co do składek przedawnionych, na stronie postępowania nie ciąży obowiązek ich uregulowania. Finalnie oznacza to, że co do składek przedawnionych orzeczenie ZUS-u o ich umorzeniu jest bezprzedmiotowe.

Problem przedawnienia należności z tytułu składek reguluje art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s., który ulegał wielokrotnej nowelizacji. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003r. (data wejścia w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08 (Lex nr 396253) i z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08 (Lex nr 396249) oraz w orzecznictwie sądowo administracyjnym (wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt II GSK 1102/08, Lex nr 552737). Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia." Dodano także ust. 5a-5d w brzmieniu: "5a. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. 5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. 5c. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu. 5d. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana". Natomiast art. 24 ust. 6 otrzymał brzmienie: "bieg przedawnienia terminu, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy". Przepis art. 24 ust. 5b – z dniem 1 lipca 2004 r. – uległ dalszej nowelizacji na postawie art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego". Na podstawie tejże nowelizacji po ust. 5d dodano także ust. 5e w brzmieniu: "bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata". Z kolei w oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 138, poz. 808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f ("w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna"), zaś ust. 6 otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy". Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Tymczasem organ w uzasadnieniu decyzji, jak już to zostało wskazane na wstępie, ogranicza się jedynie do wskazania daty wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Do akt nie załączono jednak dokumentów, które potwierdziłyby ww. okoliczności, a ponadto które dostarczyłyby informacji, które konkretnie składki (za jaki okres) tym postępowaniem zostały objęte, ani jakie, kiedy i wobec kogo podejmowano w związku z tym czynności. Zatem należy stwierdzić, że informacja zawarta w uzasadnieniu decyzji jest stanowczo zbyt skąpa, aby pozwoliła na ustalenia dotyczące przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia zaległych składek.

Pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji problematyki przedawnienia należności składkowych stanowi naruszenie art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020r. poz. 256, ze zm. dalej jako: "k.p.a.") w sposób, który może mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Nienależyte uzasadnienie decyzji, w tym brak wyczerpującego wyjaśnienia jej podstawy prawnej, jest dowodem na nieprawidłowy proces stosowania prawa, poprzedzający samo wydanie decyzji. W tym przypadku stanowi o nierozważeniu przez ZUS zagadnienia przedawnienia należności składkowych. Z powyższym wnioskiem wiąże się kwestia zaniechania przez organ przeprowadzenia postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia okoliczności istotnych z punktu widzenia przedawnienia należności składkowych. Chodzi o fakty wynikające z regulacji art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s. (z uwzględnieniem wersji mającej lub mających zastosowanie w sprawie). Organ nie dołączając do akt dokumentów obrazujących przebieg postępowania egzekucyjnego oraz zdarzeń prawnych przerywających lub zawieszających bieg terminu przedawnienia należności składkowych dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. także w znaczeniu, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Stosownie bowiem do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W sytuacji ustalenia, że zaległe składki choćby w części nie uległy przedawnieniu ZUS zobligowany będzie do ponownej oceny sytuacji majątkowej skarżącego pod kątem przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z 2003r.

Pomimo wskazanej wyżej argumentacji o konieczności wyjaśnienia i wykazania w decyzji, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, Sąd nie traktuje jako przedwczesne odniesienie się do tej części zaskarżonej decyzji, która dotyczy sytuacji majątkowej Skarżącego. Otóż w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, to osoba ubiegająca się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Niemniej jednak ocena wskazanych przez zobowiązanego faktów i jednoczesne stwierdzenie, czy zastosować ulgę wobec zobowiązanego, należą już do organu administracyjnego.

Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS stwierdził, że fakt zakończenia prowadzenia działalności nie zwalnia z obowiązku uregulowania zobowiązań, a trudności finansowe nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych składek i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do ich umorzenia. Zdaniem składu orzekającego- ZUS nie przeprowadził koniecznej analizy sytuacji majątkowej Skarżącego w relacji do treści przesłanki umorzenia należności składkowych, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003r., co ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia oceny prawidłowości zastosowania przez organ administracji przywołanego przepisu prawa w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji Skarżącego, powinna być szczegółowa analiza określonego na dzień złożenia wniosku minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Niczym nie poparte pozostają twierdzenia organu o możliwości ubiegania się przez Stronę o rozłożenie zaległości na raty, a płynące z tego korzyści w sytuacji skarżącego, biorąc pod uwagę jego wiek, zdrowie i możliwości zarobkowe stają się iluzoryczne. Podobnie jak ocena sytuacji finansowej, którą organ ocenił jednoznacznie - jako nie mającą charakteru stałego i pogłębiającego, a przede wszystkim nie wymagającą korzystania z pomocy Państwa. Nie do zaakceptowania z punktu widzenia interesu społecznego jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmusza dłużnika do korzystania ze środków pomocy społecznej. Należy podkreślić, że ustawodawca po to stworzył możliwość umarzania należności składkowych (także ściągalnych), aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić ich powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń. Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., oraz dokonując wykładni § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003r. należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2005 r., sygn. akt II GSK 1807/14). Natomiast wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów ZUS, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015r., sygn. akt II GSK 2757/14). Wysokość zadłużenia jest zatem istotnym elementem, który ZUS powinien zestawić z sytuacją materialną i życiową zobowiązanego oraz ocenić, czy wyegzekwowanie właśnie takiej wysokości zadłużenia, w sytuacji w jakiej znajduje się zobowiązany - nie pociągnie dla niego zbyt ciężkich skutków. Brak takiego zestawienia sprawia, że twierdzenia organu stają się ogólnikowe i nie zestawione z indywidualną sytuacją Skarżącego.

Wobec powyższego, Sąd stwierdził, że ZUS nie przeprowadził szczegółowego postępowania wyjaśniającego dotyczącego wszystkich wskazanych wyżej okoliczności. Przede wszystkim nie wykazał, że istnieje realna możliwość spłaty zadłużenia przez Skarżącego oraz nie wykazał, że zobowiązania nie przedawniły się. A zatem doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, organ dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego. Nie można takiej ocenie przypisać znamion swobodnej oceny dokonanej na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.). W ponownym postępowaniu ZUS w pierwszym rzędzie ustali, czy składki objęte postępowaniem uległy przedawnieniu, czy też nie. W tym zakresie przeprowadzi analizę mających zastosowanie regulacji prawnych i stwierdzi, które z nich mają zastosowanie w tej konkretnej sprawie. Następnie, jeśli będzie zamierzał powołać się na instytucje przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych dołączy do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne. W odniesieniu do składek nieprzedawnionych, ZUS w kompleksowy sposób odniesie się do przesłanek umorzenia wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Z przyczyn wskazanych powyżej, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.