Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1783/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2021 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w części dotyczącej ponoszenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO, organ II instancji) po rozpatrzeniu sprawy z odwołania P. S. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S.

(dalej: Burmistrz, organ I instancji) z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji własnej nr [...] z dnia [...] października 2019 r. w sprawie skierowania A. - K.. do Domu Pomocy Społecznej w W. oraz ustalenia odpłatności za pobyt w/wymienionej w ten sposób, iż:

1. pkt 4 zmienianej decyzji otrzymuje brzmienie: "Gmina pokrywać będzie opłatę w wysokości [...] zł począwszy od [...] lutego 2020 r.",

2. pkt 5 zmienianej decyzji otrzymuje brzmienie: "Pozostałą kwotę w wysokości [...] zł miesięcznie pokrywać będzie osoba zstępna osoby skierowanej - P. S. począwszy od [...] lutego 2020 r.,

na podstawie art. 59 ust. 1 i art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2 oraz art. 61 ust. 2 pkt 2 oraz art. 64a ustawy z dnia 12.03.2004 roku o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2019 roku, poz. 1507, ze zmianami, dalej: u.p.s.) w związku z 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 139 ustawy z dnia 14.06.1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2020 roku, poz. 256, ze zmianami, dalej: k.p.a.), postanowiło utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy

W uzasadnieniu SKO wskazało, że Burmistrz decyzją z dnia [...].10.2019 roku skierował A. - K. do Domu Pomocy Społecznej w W. oraz ustalił koszt utrzymania w/wymienionej na kwotę [...]zł miesięcznie, a wysokość opłat od daty umieszczenia w/wymienionej w DPS w ten sposób, iż:

• A - K. ma uiszczać opłatę w wysokości 70% dochodu, tj. kwotę [...]zł miesięcznie,

• Gmina pokrywać będzie opłatę w wysokości [...] zł miesięcznie,

• P. S. pokrywać będzie pozostałą kwotę w wysokości [...] zł miesięcznie.

Starosta T. - C. decyzją z dnia [...].10.2019 roku orzekł o umieszczeniu A.- K. w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych w W. przy ul. [...].

W związku z wnioskiem P. S. z dnia [...] października 2019 roku o obniżenie odpłatności za pobyt matki w DPS w W., organ pomocy społecznej wszczął postępowanie w sprawie zmiany wysokości opłat przypadających na wnioskodawczynię.

Burmistrza decyzją z dnia [...] lutego 2020 roku zmienił decyzję własną z dnia [...] października 2019 roku w sprawie skierowania Pani A. K do Domu Pomocy Społecznej w W. oraz ustalenia odpłatności za pobyt w/wymienionej w ten sposób, iż:

1. pkt 4 zmienianej decyzji otrzymuje brzmienie: "Gmina pokrywać będzie opłatę w wysokości [...] zł począwszy od [...] lutego 2020 r.",

2. pkt 5 zmienianej decyzji otrzymuje brzmienie: "Pozostałą kwotę w wysokości [...] zł miesięcznie pokrywać będzie osoba zstępna osoby skierowanej - P. S. począwszy od [...] lutego 2020 r.,

P. S. (dalej także: skarżąca) odwołała się od przedmiotowej decyzji zarzucając organowi pomocy społecznej nieuwzględnienie wydatków jej rodziny przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt matki w DPS. Dodatkowo skarżąca wskazała, że jej relacje rodzinne z matką nigdy nie były poprawne. Matka nie łożyła w pełni na jej utrzymanie, co powodowało, iż po skończeniu gimnazjum musiała podjąć pracę, żeby finansować sobie dalszą naukę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze przedstawiło regulacje prawne i stwierdziło, że z powodu choroby oraz braku możliwości samodzielnej egzystencji A. K. została skierowana na swój wniosek, w trybie pilnym na podstawie decyzji z dnia [...].10.2019 roku do Domu Pomocy Społecznej w W. dla osób przewlekle somatycznie chorych, gdzie przebywa od dnia [...].10.2019 roku. Jak wynika z akt sprawy jest ona wdową i ma jedną córkę.

W myśl art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale podjętej w składzie 7 sędziów z dnia 11.06.2018 roku (sygn. akt: I OSK 7/17), wskazał, iż: "o ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku, pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, to samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku czyli z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Stąd też wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 ustawy w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, albowiem decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej".

SKO stwierdziło, że data wskazana w sentencji decyzji Burmistrza ([...].02.2020 roku) jest trudna do wyjaśnienia, z uwagi na niewskazanie przesłanek jakimi kierował się organ I instancji określając taką datę zmiany. Decyzja ustalająca odpłatność za pobyt w DPS członka rodziny ma charakter konstytutywny, czyli kształtuje nowy zakres uprawnień strony, istniejący dopiero od momentu, gdy nowa decyzja staje się ostateczna, zatem organ I instancji powinien określić moment zaistnienia obowiązku uiszczenia płatności, po uzyskaniu przez rozstrzygnięcie waloru ostateczności. Zgodnie z art. 130 k.p.a. decyzja nie podlega wykonaniu przed upływem terminu do wniesienia odwołania, a wniesienie odwołania wstrzymuje wykonanie decyzji. Organ I instancji naruszył powyższy przepis orzekając o wysokości nowej opłaty zanim weszła do obrotu prawnego i stała się ostateczna. Na podstawie art. 139 k.p.a. organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.

Biorąc pod uwagę, iż przedmiotowa odpłatność jest niższa ([...] zł) w stosunku do pierwotnie orzeczonej ([...] zł), SKO postanowiło utrzymać zaskarżoną decyzję z mocy, bowiem wprowadzenie nowej opłaty z datą ostateczności decyzji wiązałoby się w ponoszeniem wyższych kosztów pobytu matki w placówce przez skarżącą.

Decyzja organu II instancji zaskarżona została do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przez P. S.. Podniosła ona, że nie jest w stanie opłacić pobytu matki w Domu Pomocy Społecznej w kwocie ustalonej w decyzji. Podkreśliła też, że już w toku postępowania administracyjnego informowała organ, iż ma brata, nie jest więc jedynym dzieckiem A.K.. Skarżąca powtórzyła też, zawarte wcześniej w odwołaniu, uwagi co do złej relacji łączącej ją z matką, która nigdy nie dbała o jej przyszłość i nie zapewniała jej w okresie nauki odpowiedniego utrzymania oraz zadeklarowała możliwość ponoszenia odpłatności w związku z pobyt matki w DPS w kwocie [...]zł miesięcznie.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie mogą się ostać.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentowana jest konieczność wyczerpującego odniesienia się w uzasadnieniu decyzji organu II instancji do całości zebranego materiału dowodowego oraz do wszystkich zarzutów podnoszonych przez strony w toku postępowania, wynikająca z treści art. 11 k.p.a., stanowiącego, że organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

W wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim dnia 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Go 441/14 (LEX nr 1519889) stwierdzono, że prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno umożliwiać stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ, a także kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia przez sąd. Treść uzasadnienia winna obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania konkretnego rozstrzygnięcia, oraz wskazywać i wyjaśniać przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Uzasadnienie decyzji wydawanej przez organ odwoławczy winno nadto zawierać szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w odwołaniu i nie może pozostać w obrocie prawnym decyzja organu odwoławczego, która w uzasadnieniu nie zawiera własnych ustaleń i rozważań poprzestając na ustaleniach i rozważaniach organu pierwszej instancji. Podobnie w wyroku z dnia 6 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 257/14 (LEX nr 1465425) WSA w Olsztynie podkreślił, że organ administracji obowiązany jest do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do realizacji decyzji bez stosowania środków przymusu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do okoliczności istotnych dla danej sprawy. Obowiązkiem organu odwoławczego przy uzasadnianiu decyzji jest więc ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania. Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji. Pogląd ten jest w orzecznictwie ugruntowany (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1757/12, LEX nr 1303055, wyrok WSA w Kielcach z dnia 28 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 56/13, LEX nr 1311189, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 1039/12, LEX nr 1287174, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 693/11, LEX nr 1139507).

Podkreślić przy tym trzeba, że uzasadnienie stanowiące integralną część każdej decyzji jest elementem umożliwiającym sądową kontrolę w zakresie oceny prawidłowości przeprowadzenia postępowania administracyjnego z poszanowaniem reguł wynikających z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Jego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Powinno się w nim znaleźć pełne odzwierciedlenie i ocena zebranego materiału dowodowego oraz wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek jakimi kierował się organ w procesie decyzyjnym. Uzasadnienie powinno przekonywać zarówno co do prawidłowości oceny stanu faktycznego i prawnego, jak i co do zasadności samej treści podjętej decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. Zasada ta nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody czy też twierdzenia lub wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy - okoliczności podnoszonych przez stronę. Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 k.p.a. Zaniechanie przez organy administracji państwowej uzasadnienia swych decyzji w sposób przekonujący, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7-9 i 11 K.p.a. skutkuje wadliwością tych decyzji jako naruszających dyspozycję art. 77, 80, 81 i art. 107 § 3 k.p.a. (por. wyrok NSA z 11 lipca 2001 r. sygn. akt IV SA 703/99 LEX nr 51234).

Tym obowiązkom w niniejszej sprawie organ II instancji nie uczynił zadość.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera przedstawienie regulacji prawnych oraz relacjonuje ustalenia organu I instancji. SKO nie odniosło się jednak w żaden sposób do zarzutów odwołania.

Nie można uznać, że SKO ponownie rozstrzygnęło sprawę. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest określona w art. 15 k.p.a. zasada dwuinstancyjności postępowania. Organ odwoławczy ma obowiązek zbadania wszystkich okoliczności sprawy jak i odniesienia się do zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Prawidłowe uzasadnienie aktu administracyjnego związane jest ściśle z zasadą przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą, organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwieniu sprawy (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 11 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 538/16, CBOSA).

Właściwe zachowanie zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez stosowne organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego, tak by dwukrotnie oceniono dowody, przeanalizowano wszystkie argumenty (por. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 2606/14, CBOSA). Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, by SKO przeprowadziło merytoryczne postępowanie, oceniło dowody, czy przeanalizowało argumenty. Jedyne odniesienie w treści uzasadnienia decyzji SKO do stanowiska skarżącej obarczone jest istotną wadą – wskazuje bowiem na pobyt ojca w DPS.

Badając zaskarżoną decyzję SKO, Sąd stwierdził zatem, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Niezależnie od powyższego zauważyć trzeba, że także decyzja Burmistrza dotknięte jest istotną wadą.

Stosownie do art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Z ust. 2 pkt 2 wynika, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. Ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego (ust. 4).

W art. 61 ust. 1 u.p.s. przewidziano, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Z art. 61 ust. 2 u.p.s. wynika, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Z przytoczonych regulacji wynika, że ustawodawca wprowadził zasadę, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny oraz, że obowiązek ponoszenia przez podmioty określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 i 3 ups opłat za pobyt w domu pomocy społecznej mieszkańca, którego dochód (70 % tego dochodu) nie wystarcza do pokrycie ustalanego i ogłoszonego średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, powstaje z mocy prawa i ma charakter kaskadowo subsydiarny, tzn. małżonek, krewni oraz gmina uiszczają opłatę dopiero wtedy, gdy mieszkaniec domu nie jest w tym zakresie samowystarczalny, z tym że małżonek zobowiązany jest w pierwszej kolejności, następnie zstępni przed wstępnymi, a dopiero na końcu gmina.

Sama wysokość odpłatności może zostać ustalona w dwojaki sposób - w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s., bądź na podstawie decyzji administracyjnej, w przypadkach, o których mowa w art. 61 ust. 2d i 2e u.p.s. W pierwszej kolejności organ winien dążyć do zawarcia z osobą zobowiązaną umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., a w przypadku, gdyby do jej zawarcia (z różnych przyczyn) nie doszło, winien ustalić wysokość opłaty w drodze decyzji administracyjnej. W myśl art. 61 ust. 2d ups w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. W pierwszym z nich zawarto warunek o charakterze finansowym, wskazujący, że dochód zstępnych obowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej musi być wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (w przypadku osoby samotnie gospodarującej - lit. a) lub 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (w przypadku osoby w rodzinie - lit. b), z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub odpowiednio 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Ograniczenia określone w art. 103 ust. 2 u.p.s. to powinność uwzględnienia przy ustalaniu opłaty wysokości dochodów i możliwości osób zobowiązanych.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że organ ustalając w drodze decyzji opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej ma powinność zarówno określenia kręgu osób zobowiązanych do pokrycia pozostałej części opłaty, jak i ustalenia warunków finansowo-majątkowych tychże osób, pozwalających na stwierdzenie, czy w świetle ww. wymogów, są one wystarczające do obciążenia tych osób stosownymi opłatami. W przypadku, gdy osób zobowiązanych jest więcej, organ winien objąć sprawę ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jednym postępowaniem i w jego toku poczynić ustalenia dotyczące ich sytuacji dochodowej i możliwości ponoszenia kosztów z tego tytułu. Rzeczą organu jest wówczas ustalenie wysokości kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca i wnoszoną przez niego opłatą, stanowiącą nie więcej niż 70% jego dochodów. Następnie organ winien ustalić krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i podjąć działania zmierzające do ustalenia ich sytuacji dochodowej i w konsekwencji wysokości opłaty (por. m.in. WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 770/19 - lex nr 2825366; WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 321/20 – lex nr 3029042). Organ nie może zatem arbitralnie dokonać wyboru spośród zstępnych osoby, którą stać na uiszczenie wymaganej części opłaty, bez należytego rozważenia możliwości finansowych pozostały zstępnych.

Z akt sprawy wynika, że informacja o bracie skarżącej podana została organowi już w wywiadzie środowiskowym w październiku 2019 r. Oznacza to, że w kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt A.K. w DPS jest więcej osób niż tylko skarżąca. Sytuacja taka obligowała do objęcia w sprawie sprawy dotyczącej ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w DPS jednym postępowaniem, w którym poczynione zostałyby ustalenia dotyczące sytuacji dochodowej i możliwości ponoszenia opłaty za pobyt w DPS wszystkich zstępnych A.K., jako osób znajdujących się w kręgu podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłaty za jej pobyt w DPS. W podjętych decyzjach (ich uzasadnieniach) jakichkolwiek danych dotyczących innych niż skarżąca osób zobowiązanych do wnoszenia przedmiotowej opłaty. Stanowi to istotną wadliwość podjętych w sprawie decyzji.

Zwrócić tez należy uwagę, że odmowa podpisania umowy dotyczącej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wyczerpuje hipotezę art. 61 ust. 2d u.p.s., a przepis ten obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale też w art. 103 ust. 2 u.p.s., a więc nie tylko warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s., ale również możliwości skarżącej, który to aspekt został pominięty w sprawie. Choć w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, gdyż skarżąca odmówiła zawarcia umowy zaproponowanej przez organ, to jednak zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. obowiązkiem organu przy ustalaniu wysokości opłaty w tym trybie było wzięcie pod uwagę wszystkich ograniczeń ustawowych wyszczególnionych w tym artykule. Weryfikacja podjętych w sprawie decyzji, ich uzasadnień, nie pozwala na stwierdzenie, że organy ten obowiązek spełniły.

Jak wskazał tutejszy Sąd w wyroku z dnia 6 listopada 2020 r. w sprawie IV SA/Po 1122/20 (CBOSA) organy naruszają art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. ograniczając krąg osób zobowiązanych. Zdaniem Sądu dochodzi w toku postępowania administracyjnego do naruszenia art. 7 k.p.a. oraz 7a k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków zmierzających do pełnego ustalenia stanu faktycznego, brak przeprowadzenia rzetelnego i wyczerpującego postępowania dowodowego, gdyż organy w żaden sposób nie wyjaśniły dlaczego nie obciążają innych osób opłatą za pobyt w DPS. Powyższe uchybienia w postępowaniu mogą mieć zasadniczy wpływ na wynik sprawy. Z żadnego bowiem przepisu ustawy, ani z innego przepisu funkcjonującego w systemie prawnym nie wynika, że organ administracji może w sposób arbitralny dokonać wyboru osoby spośród osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty i tylko w stosunku do określonej grupy tych osób prowadzić postępowanie (por. m.in. wyroki wyrok WSA w Rzeszowie, II SA/Rz 46/18; WSA w Gliwicach, IV SA/Gl 56/18, WSA w Warszawie, VIII SA/Wa 198/18). Organ bowiem winien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w DPS. W przypadku niemożności obciążenia jednej z osób z kręgu podmiotów zobowiązanych, np. w sytuacji śmierci tej osoby, czy w związku z innymi czynnikami uniemożliwiającymi obciążenie jej opłatą, organ winien to precyzyjnie wyjaśnić w toku postępowania, a uzasadnienie takiego działania winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzając naruszenia prawa materialnego (art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.) i przepisów postępowania - art. 7 k.p.a. oraz 7a k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz 80 k.p.a., Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji.

Ponownie prowadząc postępowanie administracyjne organy zastosują się do wyżej poczynionych uwag. W szczególności organy ustalą czy N. W. jest w stanie ponosić wraz ze skarżącą koszty pobytu A. K. w DPS, a w motywach uzasadnienia szczegółowo odniosą się do poczynionych ustaleń

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs? ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374).