Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 440/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 21
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędzia WSA Bożena Marciniak Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] listopada 1961 r., [...] oraz poprzedzającego ją orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] czerwca 1961 r., Nr [...], w części dotyczącej ustalenia i przyznania odszkodowania.

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Z wniosku Przedsiębiorstwa [...] w Gdyni z dnia [...] lipca 1957 r., jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych, uprawnionemu do występowania o wywłaszczenie nieruchomości, zostało przeprowadzone postępowanie w stosunku do nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], oznaczonej katastralnie jako część parceli Nr [...], o pow. [...] m2, zapisanej w księgach wieczystych Sądu Powiatowego w G. KW [...] jako własność [...].

Orzeczeniem z dnia [...] czerwca 1961 r., nr [...] Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. wywłaszczył na rzecz Skarbu Państwa - Przedsiębiorstwa [...] w G. część nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], oznaczonej katastralnie jako część parceli Nr [...] o pow. [...] m2, zapisanej w księgach wieczystych Sądu Powiatowego w G. [...] jako własność J. M. oraz przyznało na rzecz ww. osoby odszkodowanie za grunt budowlany o pow. [...] m2.

Po rozpatrzeniu odwołania J. M. decyzją z dnia [...] listopada 1961 r., Nr /[...] Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych utrzymała w mocy ww. orzeczenie z dnia [...] czerwca 1961 r., Nr [...], stwierdzając brak przesłanek do przydzielenia nieruchomości zamiennej, jak i podwyższenia kwoty ustalonego odszkodowania.

Pismem z dnia 27 lutego 2009 r. M. C. (następczyni prawna byłej właścicielki wywłaszczonej nieruchomości) złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z dnia [...] listopada 1961 r. oraz poprzedzającego ją orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] czerwca 1961 r., w części dotyczącej ustalenia i przyznania odszkodowania za wywłaszczony grunt o pow. [...] m2.

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...]listopada 1961 r., Nr [...] oraz poprzedzającego ją orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...]czerwca 1961 r., [...], w części dotyczącej ustalenia i przyznania odszkodowania.

W uzasadnieniu orzeczenia organ stwierdził, że wobec treści żądania odnoszącego się wyłącznie do części odszkodowawczej decyzji ograniczył zakres postępowania nadzorczego wyłącznie do tej części postępowania i rozstrzygnięcia zwykłego. Przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte po dniu 1 lipca 1956 r., o czym strony zostały poinformowane zawiadomieniem z dnia 16 sierpnia 1957 r., zatem do ustalenia i przyznania odszkodowania za wywłaszczony grunt miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, które uchyliły dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

Z materiału dowodowego wynika, iż wywłaszczona część nieruchomości J. M. stanowiła działkę budowlaną przeznaczoną pod budowę domu jednorodzinnego. Z uwagi na fakt, że wywłaszczono tylko część parceli budowlanej, brak było podstaw do przydzielenia nieruchomości zamiennej w trybie art. 30 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. z uwagi na pozostawienie J. M. pozostałej części parceli budowlanej.

We wniosku skarżąca podniosła, iż biegły rzeczoznawca F. K., który w dniu 26 maja 1961 r. sporządził opinię szacunkową przedmiotowej nieruchomości na zlecenie Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G., został powołany przez organ, który nie miał uprawnień do powoływania biegłych. W odpowiedzi na ten zarzut, organ stwierdził, że w myśl art. 59 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych (Dz. U. z 1958 r., Nr 5, poz. 16) wydziały, jako terenowe organy administracji państwowej, kierowały poszczególnymi dziedzinami spraw należących do właściwości rad narodowych, przy czym wydziały tworzyło prezydium rady narodowej, określając ich organizację wewnętrzną i szczegółowy zakres działania. Tym samym uprawnienia Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w zakresie spraw wywłaszczeniowo - odszkodowawczych wynikały z przepisów wewnętrznych określających organizację i zakres działania poszczególnych wydziałów Prezydium. Natomiast po nowelizacji z 1961 r. Urzędy Spraw Wewnętrznych zostały wskazane jako organy prezydiów rad narodowych właściwe w sprawach wywłaszczeniowo - odszkodowawczych. Nowelizacja ta miała zatem rolę doprecyzowującą, a nie zmieniającą organ właściwy w sprawie.

Organ podniósł, że w myśl art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. odszkodowanie ustalano na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej. W przedmiotowej sprawie biegły F. K. sporządził w dniu [...]lipca 1958 r. orzeczenie szacunkowe, m. in. nieruchomości stanowiącej własność J. M.. Następnie opinia ta została skorygowana orzeczeniem szacunkowym z dnia [...]maja 1959 r. Na przeprowadzonej w dniu 6 maja 1961 r. rozprawie odszkodowawczej E. M., działając w imieniu J. M., oświadczył, iż nie wyraża zgody na dobrowolne odstąpienie nieruchomości i nie zgłosił jakichkolwiek zarzutów, czy wniosków dotyczących kwoty proponowanego odszkodowania. Przy czym wbrew twierdzeniom strony kwestia wartości wywłaszczanych gruntów i proponowanych odszkodowań była przedmiotem powyższej rozprawy, na co wskazuje oświadczenie złożone przez J. K. o wyrażeniu zgody na sprzedaż stanowiącej jego własność nieruchomości o pow. [...]m2 za cenę [...] zł. Po rozprawie rzeczoznawca A. S. dokonał ponownej wyceny nieruchomości w dniu [...] maja 1961 r. Na podstawie powyższej wyceny kwota proponowanego odszkodowania została zwiększona na kwotę [...] zł, w oparciu o dyspozycję art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Przy czym proponowaną kwotę odszkodowania obliczono przy założeniu, iż koszt budowy domku jednorodzinnego pięcioizbowego według cen stosowanych na terenie miasta Gdyni nie przekraczał kwoty [...] zł oraz z uwzględnieniem położenia przedmiotowej części parceli. Powyższe czynniki kształtujące wysokość proponowanego odszkodowania miały charakter obiektywny, zależały bowiem wyłącznie od rodzaju miasta, położenia gruntu i jego obszaru a także przeciętnych kosztów budowy domu jednorodzinnego pięcioizbowego, ustalonych dla poszczególnych obszarów.

Organ wskazał, iż nieobecność biegłego na rozprawie odszkodowawczej, wobec braku skonkretyzowanych zarzutów strony postępowania odnośnie metod wyceny, jak również ewentualnych informacji, które na podstawie przepisów ustawy mogły mieć wpływ na wysokość ustalonego odszkodowania, nie stanowi rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Przy czym zaskarżone orzeczenie, zawierało ustalenie odszkodowania i terminu jego zapłaty, a także wskazało J. M. jako osobę uprawnioną do jego otrzymania, a strony zostały pouczone o przysługującym im prawie wniesienia odwołania.

W odwołaniu od powyższego orzeczenia J. M. wniosła o przyznanie jej tytułem odszkodowania za wywłaszczony grunt odpowiedniej nieruchomości zamiennej, ewentualnie o podwyższenie przyznanego odszkodowania do "wartości ziemi parcel zamiennych". Powyższe okoliczności nie mogły mieć jednak jakiegokolwiek wpływu na wysokość odszkodowania ustaloną w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. i aktów wykonawczych. Na takim stanowisku stanął również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1459/07.

M. C. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy uzasadniając, że stanowisko organu, iż kwota odszkodowania została zaakceptowana przez stronę jest błędna. Organy nie dochowały wymogów proceduralnych, bowiem opinia szacunkowa rzeczoznawcy majątkowego, na podstawie której ustalono odszkodowanie, nie była przedmiotem obowiązkowej rozprawy administracyjnej.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzje Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...].

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ działający w drugiej instancji wskazał, że w orzecznictwie administracyjnym przyjmuje się, iż o tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, decyduje łączne spełnienie trzech przesłanek, a mianowicie: oczywistość naruszenia przepisu prowadząca do nadania prawa lub jego odmowy wbrew wszystkim przesłankom przepisu, charakter naruszenia oraz implikacje naruszenia przepisu w sferze ekonomicznej i gospodarczej (patrz: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1994 r., sygn. akt II ARN 13/94, OSN 1994, z. 3, poz. 36, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 1994 r., sygn. akt V SA 535/94, ONSA 1995, z. 2, poz. 91, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 188/05, LEX nr 189214, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 września 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 189/056, LEX nr 222635). Ponadto organ powołał treść art. 47 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 12 marca 1958 r. i stwierdził, że Minister słusznie w decyzji z dnia [...]lipca 2011 r. podniósł, że do ustalenia i przyznania odszkodowania za wywłaszczony grunt zastosowanie miały przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

Dodał, że stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 kpa, wydanej na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wymaga zatem bezspornego ustalenia, iż nie została zachowana procedura ustalenia i oszacowania odszkodowania za wywłaszczony grunt, określona w ww. przepisach prawa.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem wywłaszczeniowym Przedsiębiorstwo [...]w G. zwróciło się również o ustalenie odszkodowania za wywłaszczane nieruchomości, w formie pieniężnej, wskazując jednocześnie na konieczność lokalizacji inwestycji na przedmiotowym gruncie. Mając na względzie fakt, iż wywłaszczany grunt stanowił jedynie część, przeznaczonej pod budowę domu jednorodzinnego, działki budowlanej stanowiącej własność J. M., nieuzasadnionym było przyznanie odszkodowania w formie nieruchomości zamiennej, w trybie art. 30 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.

Dodał, że jak wynika z akt sprawy, zarówno powierzchnia wywłaszczanego gruntu należącego do J. M., jak i wycena odszkodowania za tenże grunt, były kilkukrotnie modyfikowane. Jak wynika z treści protokołu przeprowadzonej rozprawy odszkodowawczej E. M. nie wyraził zgody na dobrowolne odstąpienie wnioskowanej do wywłaszczenia nieruchomości i nie zgłosił jakichkolwiek zarzutów dotyczacych kwoty proponowanego odszkodowania. Jednocześnie, w wyniku ponownych pomiarów części nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu, powierzchnia nieruchomości ponownie uległa zmniejszeniu. W związku z ustaleniami, dokonanymi na powyższej rozprawie, kolejnym operatem szacunkowym z dnia 26 maja 1961 r. sporządzonym przez rzeczoznawcę Antoniego Sępa, wartość parceli o powierzchni 2.811 m2 została zwiększona do kwoty 18.500 zł. Podstawą na nowo dokonanej wyceny był przepis art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej, jakoby akceptacja przez J. K. propozycji dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, obejmowała również wyrażenie zgody przez J. M. na taką formę dokonania rozliczeń między stronami postępowania podnieść należy, iż organ nadzoru wskazał jedynie na zasadność wysokości przyznanej kwoty [...] m2 gruntu stanowiącego własność J. K.. Powołanie się na oświadczenie J. K. miało zaś na celu wskazanie, iż przedmiotem rozprawy były również kwestie odszkodowania.

Minister stwierdził, iż nieobecność biegłego na rozprawie nie stanowi rażącego naruszenia prawa, a stanowisko sądowo-administracyjne, które w tej materii podziela organ nadzoru, przedstawione zostało m. in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1459/07 - uprzednio przytoczonym przez Ministra Infrastruktury.

Rozpatrując zarzut skarżącej, iż nowo dokonana wycena na kwotę 18.500 zł nie była przedmiotem kolejnej rozprawy odszkodowawczej organ wskazał, iż okoliczność ta nie stanowiła rażącego naruszenia prawa, bowiem podnieść należy, iż uprzednio ustalona cena za przedmiotowy grunt, która stanowiła propozycję do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, nie została przez strony postępowania zaakceptowana. Znana była zatem argumentacja strony oraz podnoszone zastrzeżenia co do wysokości oferowanej kwoty wykupu nieruchomości. W tych okolicznościach efektem przeprowadzonej rozprawy odszkodowawczej były ustalenia poczynione między stronami, w zakresie ponownej wyceny nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu, uwzględniające argumenty reprezentowanej na rozprawie przez Eugeniusza Miotke strony postępowania. W ocenie organu nadzoru nie zachodziła zatem konieczność ponownego przeprowadzenia rozprawy odszkodowawczej, a jedynie dokonanie ponownej wyceny nieruchomości.

M. C. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości powyższą decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...]grudnia 2012 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...]lipca 2011 r., wnosząc o ich uchylenie.

Skarżąca zarzuciła rażące naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa, tj. niepodjęcie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, wadliwe rozpatrzenie całego materiału dowodowego, a także zawarcie w uzasadnieniu decyzji błędnych ocen prawnych w odniesieniu do wszystkich naruszeń prawa zaistniałych w toku postępowania wywłaszczeniowego, w tej jego części która dotyczy ustalenia odszkodowania za nieruchomość.

Dodała, że rażąco naruszone zostały przepisy prawa dotyczące zarówno określenia wysokości odszkodowania w opinii szacunkowej (art. 8 ust. 6 ustawy dnia 12 marca 1958 r.), jak i sposobu ustalenia tegoż odszkodowania w orzeczeniu wywłaszczeniowo-odszkodowawczym (art. 21). Wysokość odszkodowania mogła być określona przez biegłego nie według tzw. sztywnych stawek, lecz na podstawie zróżnicowanego (od 5 do 10 %) współczynnika kosztów wybudowania w danej miejscowości domu jednorodzinnego pięcioizbowego. Jednakże tylko ten element był "sztywny", bowiem wskazane w ustawie współczyniki były już "ruchome" i ich przyjęcie przez biegłego miało charakter swobodny, co nie oznacza iż całkowicie dowolny. Swoboda zastosowania przez biegłego współczynnika w określonej wysokości uzależniona była od trzech elementów: rodzaju miasta, położenia gruntu oraz jego obszaru. Zatem jeśli biegły A. S. przyjął najniższy z możliwych do wyboru współczynnik w wysokości "5 %" i uzasadnił to tym, iż "Ob. J. M. posiada więcej gruntów w danej miejscowości położonych w tej samej obwodnicy co wywłaszczona część...", to opinię swą sporządził z rażącym naruszeniem przepisu art. 8 ust 6 ww. ustawy, gdyż wyboru wysokości współczynnika dokonał wbrew wymogowi określonemu w tym przepisie. Ponadto orzeczenie z dnia 8 czerwca 1961 r. ustalone zostało wbrew wymogowi ustawowemu określonemu w art. 21 ww. ustawy, tj. wprawdzie po przeprowadzeniu rozprawy administracyjnej w dniu 6 maja 1961 r., jednakże nie na podstawie jej wyników, gdyż odszkodowanie w wysokości [...] zł dla J. M. nie było przedmiotem tej rozprawy.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o oddalenie skargi stwierdzając, że zarzuty w niej zawarte są bezzasadne i nie zawierają nowych okoliczności, które nie byłyby uwzględnione w prowadzonym postępowaniu, wyjaśnione i ocenione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując pod wskazanym powyżej kątem kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, skargę za bezzasadną.

W niniejszej sprawie Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2011 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] listopada 1961 r. oraz poprzedzającego ją orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] czerwca 1961 r., w części dotyczącej ustalenia i przyznania odszkodowania.

Zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznego rozstrzygnięcia jest ocena decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj., czy wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa) lub spełnienia innych przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa. W postępowaniu tym organ nie rozpoznaje ponowne sprawy zakończonej decyzją ostateczną, lecz dokonuje oceny badanego rozstrzygnięcia wyłącznie przez pryzmat przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa. W doktrynie jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji administracyjnej wyrażonej w art. 16 kpa. Oznacza to, że wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji ostatecznej może nastąpić tylko w sytuacji gdy organ ponad wszelką wątpliwość ustali, iż decyzja taka dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa, bowiem przesłanki, których wystąpienie warunkuje stwierdzenie nieważności aktu wymienione są enumeratywnie i nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej.

Wobec powyższego o rażącym naruszeniu prawa o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa można mówić, wtedy gdy stwierdzone naruszenie ma charakter oczywisty, a jego skutki nie są do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 878/10, LEX nr 992652 oraz z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1614/09, LEX 746680). Przy czym oczywiste naruszenie normy prawnej nie ma miejsca w przypadku wystąpienia rozbieżności interpretacyjnych danej normy (tak m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 września 2011 r., sygn. akt II OSK 743/10, LEX 965221; z dnia 8 września 2009 r., sygn. akt II GSK 1061/08, LEX 596660; z dnia 30 maja 2008 r., sygn. akt II OSK 404/08, LEX 505307; z dnia 12 grudnia 2006 r. sygn. akt II OSK 28/06, LEX 319171).

W niniejszej sprawie strona skarżącą w swej skardze zarzuciła, iż w postępowaniu o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość zaistniała specyficzna sytuacja, bowiem z uwagi na zmianę powierzchni podlegającej wywłaszczeniu biegli kilkakrotnie sporządzali opinie szacunkowe. Przy czym ostatnią wycenę - stanowiącą podstawę do ustalenia odszkodowania - sporządzono już po przeprowadzeniu obligatoryjnej rozprawy administracyjnej, co - w opinii strony skarżącej - rażąco naruszyło z art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U z 1958 r., Nr 17, poz. 70). Jednocześnie strona skarżąca zakwestionowała, iż sporządzona wycena jest niezgodna z art. 8 ust. 6 ww. ustawy, bowiem biegły określił w sposób dowolny współczynnik procentowy, o którym mowa w ww. przepisie, tj. na poziomie najniższym - 5%.

Organy w niniejszej sprawie zobowiązane były zatem zbadać, czy w kontrolowanym postępowaniu nastąpiło naruszenie prawa i ewentualnie, czy miało ono charakter oczywisty. Jak słusznie ustaliły organy administracji decyzje wywłaszczeniowe prawidłowo wydane zostały na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Art. 47 ust. 1 tego aktu wskazywał na stosowanie do spraw odszkodowawczych jej przepisów, jeżeli postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte po dniu 1 lipca 1956 r., a do dnia jej wejścia w życie odszkodowania nie ustalono. W niniejszej sprawie postępowanie zostało wszczęte po tej dacie, tj. zawiadomieniem z dnia 16 sierpnia 1957 r.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony został pogląd, że sam brak obecności biegłych na rozprawie, stanowiąc naruszenie art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie może być oceniany w kategoriach przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji odszkodowawczej z powodu rażącego naruszenia prawa. Dodać bowiem należy, że dla oceny co do tej kwestii istotne są też inne okoliczności sprawy, m.in. stanowisko wywłaszczanego co do wysokości kwoty odszkodowania (np. wyroki NSA z dnia 6 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1459/07; z dnia 20 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 195/09; z dnia 19 października 2011 r., sygn. akt I OSK 219/11, z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 985/11). W każdym więc przypadku ocena czy stwierdzone naruszenie prawa miało charakter rażący w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa winna uwzględniać całokształt okoliczności danej sprawy.

W przedmiotowej sprawie odszkodowawczej, zgodnie z uprzednio wskazanym art. 21 ustawy z 1958 r. przeprowadzono rozprawę administracyjną, jednak nie brali w niej udziału biegli. Pełnomocnik właścicielki, jak wynika z protokołu nie wyraził zgody na dobrowolne odstąpienie nieruchomości, przy czym nie zgłosił zarzutów dotyczących metodologii dokonanej wyceny. Z uwagi jednak na okoliczność, że powierzchnia nieruchomości J. M. w związku z oświadczeniem wnioskodawcy wywłaszczenia uległa zmniejszeniu organ powołał biegłego, który przedłożył kolejną opinię w dniu 26 maja 1961 r. Po jej sporządzeniu organ wydał decyzję, od której następnie wniesione zostało odwołanie przez ww. właścicielkę. W jego żądaniu odwołująca wniosła o podwyższenie odszkodowania "do kwoty wartości ziemi parcel zamiennych".

Oceniając zatem zaistniałe w kontrolowanym postępowaniu uchybienia stwierdzić należy, że prawo do rozpoznania sprawy w dwóch instancjach oznacza uprawnienie do dwukrotnego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 października 2009 r., sygn. akt II FSK 658/08, LEX nr 5328031, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 24 października 2012 r., sygn. akt 1546/12),. Przy ustalaniu odszkodowania organ II instancji rozpatrzył zatem sprawę ponownie dokonując także oceny zgłoszonych zarzutów, dotyczących kwoty przyznanego odszkodowania. W tych okolicznościach nie można uznać, że brak ponownego przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, której przedmiotem byłoby zapoznanie stron z ponownie wykonaną oceną biegłego stanowiło rażące naruszenie prawa, w myśl art. 156 § 1 pkt 2 kpa – zwłaszcza z uwagi na kategoryczny brak zgody strony na jej dobrowolne odstąpienie.

Strona składając odwołanie była zaznajomiona z kwotą przyznanego odszkodowania. Jednocześnie, ani na rozprawie, jak też w odwołaniu strona nie zawarła żadnych zarzutów dotyczących wyceny. Wnosiła jedynie o podwyższenie tej kwoty. Nie wskazywała zatem na okoliczności, które musiałyby skutkować dodatkowymi wyjaśnieniami biegłego dotyczącymi metodologii dokonanej wyceny.

Odnosząc się natomiast do drugiego zarzutu skargi, dotyczącego braku uzasadnienia przyjęcia przez biegłego w operacie współczynnika w wysokości 5%, określonego w art. 8 ust. 6 powołanej ustawy stwierdzić należy, że zgodnie z treścią tego przepisu odszkodowanie za grunt w mieście lub osiedlu określa się, jeżeli wywłaszczeniu podlega całość gruntu w mieście lub osiedlu, za obszar równy działce normatywnej przyjętej w danej miejscowości i strefie na wybudowanie domu jednorodzinnego wolno stojącego w wysokości 5-10% kosztów wybudowania domu jednorodzinnego pięcioizbowego, w zależności od rodzaju miasta (osiedla) i położenia gruntu. Mając powyższe na uwadze Sąd stanął na stanowisku, że wskazane przez skarżącą enigmatyczne uzasadnienie biegłego dotyczące zastosowanego przy wycenie współczynnika 5% stanowiło naruszenie prawa, jednak z uwagi na fakt, że powołany przepis określał przedział 5-10%, w którym współczynnik ten mógł zastać przez biegłego zastosowany - pozostawiając jego określenie właśnie jego decyzji - to wskazane naruszenie nie ma charakteru rażącego naruszenia prawa. Zastosowany w opinii współczynnik znajdował się w przedziale określonym w ustawie. Za powyższym stwierdzeniem przemawia także fakt, iż biegły jest specjalistą w przedmiotowej dziadzinie i dysponuje wiadomościami specjalnymi.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.