Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 709/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Góra – Błaszczykowska (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant ref. staż. Marek Bereziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2011r. sprawy ze skarg Gminy B. oraz Spółdzielni Rolniczo – Handlowej "[...]" na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej - oddala skargi -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zwany dalej Ministrem, uchylił w całości własną decyzję z dnia [...]stycznia 2011 r. nr [...] i utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2010. Poprzednio wydaną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2011 r. uchylono decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2010 i umorzono postępowanie I instancji.

Zaskarżona decyzja Ministra z dnia [...] lutego 2011 r. została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia [...].02.2007 A. R. i S. R. zwrócili się do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że grunty nieleśne byłego majątku ziemskiego B., stanowiące była własność M. W., nie podpadały pod działanie art.2 ust.1 lit e dekretu PKWN z dnia 06.09.1944 o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewoda [...] dnia [...] stycznia 2010 wydał decyzję, w której punkcie 1 stwierdził, że dawne parcele katastralne objęte dawnym wykazem hipotecznym [...], [...], [...], [...], [...] nie podpadały pod działanie art.2 ust.1 lit e dekretu PKWN z dnia 06.09.1944 o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz w punkcie 2 umorzył postępowanie w zakresie wydania decyzji stwierdzającej, że parcela katastralna [...] objęta dawnym wykazem hipotecznym [...] nie podpadała pod działanie art.2 ust.1 lit e dekretu PKWN z dnia 06.09.1944 o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Na uzasadnienie swej decyzji Wojewoda [...] podał, że parcele katastralne wskazane w punkcie 1 decyzji stanowiły część nieleśną majątku ziemskiego B., za wyjątkiem działki wskazanej w punkcie 2 decyzji. Ustalenia, jakim działkom ewidencyjnym odpowiadają aktualnie przedmiotowe parcele katastralne dokonano w oparciu o wykazy zmian gruntowych- równoważniki, sporządzone przez geodetę uprawnionego oraz w oparciu o wykaz porównawczy oznaczeń katastralnych z oznaczeniami aktualnej ewidencji gruntów, również sporządzonego przez geodetę uprawnionego. W decyzji wymieniono działki, stanowiące własność gminy B.,

działki, znajdujące się we władaniu Parafii Rzymsko- Katolickiej oraz działki, stanowiące obecnie własność osób fizycznych.

Organ ustalił, że zarówno na dzień [...].09.1939, jak i na dzień 13.09.1944, tj na dzień wejścia w życie dekretu o reformie rolnej, prawo własności nieruchomości ziemskiej B. przysługiwało M. W. Organ ustalił jednocześnie, że wnioskodawcy należycie wykazali swoją legitymację do udziału w sprawie. Zgromadzony materiał dowodowy doprowadził organ do wniosku że w dniu wejścia w życie dekretu PKWN powierzchnia majątku B. wynosiła [...] ha, z czego lasy stanowiły [...] ha; same użytki rolne stanowiły [...] ha. Wskazane powierzchnie organ ustalił na podstawie szczegółowo przeprowadzonych wywodów oraz wyliczeń, opartych o analizę dokumentacji archiwalnej m.in. protokołu przejęcia majątku leśnego z dnia [...].02.1947, zaświadczenia Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...].12.1952, zaświadczeniu Starostwa Powiatowego K. z dnia [...].11.1948. Organ stwierdził, że jego zadaniem w sprawie było ustalenie, czy powierzchnia wchodzących w skład nieruchomości ziemskiej B. lasów i gruntów leśnych spełniała normy obszarowe określone w dekrecie z dnia 12.12.1944 o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa i tym samym czy grunty te mogły być objęte powyższym dekretem. Organ zważył, że w stosunku do nieruchomości B. zastosowanie miał dekret z 12.12.1944 dotyczący przejęcia lasów, natomiast nieleśne parcele katastralne wymienione w punkcie 1 decyzji, stanowiące własność ziemską B., z uwagi na niespełnienie przesłanki obszarowej, uzasadniającej przejęcie na rzecz Skarbu Państwa, nie podpadały pod działanie art.2 ust.1 lit e dekretu o reformie rolnej. Wymieniona w punkcie 2 decyzji parcela katastralna [...] stanowiła grunt o charakterze leśnym i wchodziła w skład części leśnej majątku, do której miały zastosowanie przepisy dekretu PKWN z dnia 12.12.1944, zatem postępowanie administracyjne w przedmiocie tej parceli należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.

W dniu [...].01.2011 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zwany dalej Ministrem, uchylił w całości własną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2010 i umorzył postępowanie w sprawie z uwagi na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w postanowieniu z dnia 01.03.2010 sygn akt P 107/08.

Decyzją z dnia [...].02.2011 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zwany dalej Ministrem, uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] i utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2010.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...].02.2011 r. Minister przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. W dniu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej normy obszarowe określone w art. 2 ust.1 lit e nie zostały spełnione, bowiem powierzchnia użytków rolnych była niższa niż 50 ha, a w stosunku do lasów zastosowanie miał dekret z dnia 12.12.1944, zatem ich powierzchnię należy odliczyć od ogólnej powierzchni majątku. Wobec powyższego będące przedmiotem wniosku parcele nieleśne o pow. [...] ha, nie podpadały pod działanie art. 2 pkt 1 lit e dekretu o reformie rolnej, natomiast parcela nieleśna [...] została przejęta w oparciu o dekret z dnia 12.12.1944 o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.

Skargę na decyzję Ministra z dnia [...].02. 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Gmina B. Wnosząc o uchylenie w całości ww. decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...].01.2010 r.; przedmiotowym rozstrzygnięciom zarzucono naruszenie:

1) art. 7 oraz art. 77 K.p.a. poprzez rozpatrzenie materiału dowodowego w sposób niewyczerpujący, nieustaleni przedmiotu postępowania, powielenie numeracji parcel bez weryfikacji, czy tereny oznaczone jako parcele są tożsame z aktualnymi granicami działek ewidencyjnych wskazanych w uzasadnieniu decyzji organu I instancji;

2) art. 28 k.p.a. poprzez pominięcie udziału w postępowaniu jako stron właścicieli działek wchodzących w skład terenów objętych decyzją;

3) naruszenie przepisów postępowania art. 7 oraz art. 77 i 107 K.p.a. przez przyznanie wiarygodności dokumentowi "arkusz posiadłości gruntowej" w sytuacji, gdy jest on sprzeczny z danymi zawartymi w [...];

4) naruszenie art. 2 ust. 1 dekretu PKWN poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji odmowę jego zastosowania w sytuacji, gdy przepis ten stanowił podstawę do przejęcia wskazanych w decyzji nieruchomości należących do M. W., których ogólna powierzchnia przekraczała 10Oha, jak również naruszenie rozporządzenia które to naruszenie miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy poprzez przyjęcie wykładni stosowanych w treści dekretu pojęć "nieruchomości" oraz "nieruchomości ziemskiej" pozostającej w oczywistej sprzeczności z brzmieniem przepisów oraz rozporządzenia.

W uzasadnieniu skargi szczegółowo omówiono podniesione zarzuty. Skargę na decyzję z dnia [...] lutego 2011 r. wniosła również Spółdzielnia Rolniczo- Handlowa [...], wnosząc o jej uchylenie. Na uzasadnienie skargi podano, że decyzja jest krzywdząca, gdyż na spornym terenie Spółdzielnia posiada sklep spożywczy, wybudowany ze środków własnych, a grunt, na którym znajduje się sklep jest w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni. Jakiekolwiek decyzje nie uwzględniające powyższego stanu faktycznego są dla Spółdzielni krzywdzące.

W odpowiedzi na skargi Minister wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 21.09.2011 Sąd połączył sprawy z obu skarg do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia na podstawie art. 111 par 1 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd badając legalność zaskarżonego aktu, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skargi podlegają oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia z dnia [...] lutego 2011 r., uchylająca w całości własną decyzję Ministra z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] i utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2010.

Wojewoda [...] dnia [...] stycznia 2010 wydał decyzję, w której punkcie 1 stwierdził, że dawne parcele katastralne objęte dawnym wykazem hipotecznym [...], [...], [...], [...], [...] nie podpadały pod działanie art.2 ust.1 lit e dekretu PKWN z dnia 06.09.1944 o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz w punkcie 2 umorzył postępowanie w zakresie dotyczącym wydania decyzji stwierdzającej, że parcela katastralna [...], objęta dawnym wykazem hipotecznym [...] nie podpadała pod działanie art.2 ust.1 lit e dekretu PKWN z dnia 06.09.1944 o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. nr 3, poz.13).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu PKWN, na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw [...], [...] i [...], jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Należy podkreślić, że dekret PKWN z 1944r. nie zawiera definicji pojęcia "nieruchomość ziemska". W orzecznictwie dla interpretacji tego terminu stosuje się wykładnię wyrażoną w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990r., w której stwierdzono, że "ustawodawca poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemska" miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy." Wniosek taki znajduje uzasadnienie zarówno w tytule dekretu "o przeprowadzeniu reformy rolnej" jak też w treści niektórych przepisów dekretu PKWN z 1944r. (art.1 ust.2 lit. a i b, art.6, art.11 ust. 1) oraz w przepisach rozporządzenia (§6).

Wspomniana uchwała Trybunału Konstytucyjnego, choć nie stanowi źródła prawa, niewątpliwie ma charakter dyrektywy interpretacyjnej w procesie stosowania prawa. Mając to na uwadze przyjąć należy , że na podstawie art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN z 1944r. na własność Skarbu Państwa, bez żadnego odszkodowania, w całości przechodziły bezzwłocznie tylko nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeśli ich łączny rozmiar przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw [...],[...] i [...] jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od powierzchni użytków rolnych. Wojewódzkie Urzędy Ziemskie (obecnie wojewoda) wydając decyzję w trybie przewidzianym w § 5 rozporządzenia powinny orzekać mając na uwadze tak zinterpretowaną treść art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN z 1944r.

Ponadto, Trybunał Konstytucyjny uznał, że nie był konieczny wpis w księdze wieczystej (hipotecznej, gruntowej) w przypadku wyodrębnienia tej części nieruchomości, która przeznaczona była na cel inny niż rolny. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "oznaką wyodrębnienia fizycznego są w zasadzie granice działki. Nie muszą być one uwidocznione w terenie. Wystarczy gdy są one uwidocznione na urzędowych mapach albo też, gdy na innej podstawie mogą być w terenie ustalone".

Na podstawie § 5 rozporządzenia, organy administracji państwowej, w drodze decyzji, mogą orzekać o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej o której mowa w art.2 ust.1 lit. e dekretu (uchwała NSA z dnia 5 czerwca 2006r., sygn. akt I OPS 2/06, publ. ONSA i WSA 2006 z. 5 poz. 123).

Z § 6 powołanego wyżej rozporządzenia wynika natomiast, że strona ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, winna przedłożyć Wojewódzkiemu Urzędowi Ziemskiemu (obecnie wojewodzie) dowody stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju. Zwrot "użytków każdego rodzaju" przemawia za przyjęciem stanowiska, że obok sprawdzenia normy obszarowej organ powinien sprawdzić czy jest to nieruchomość rolna nadająca się do realizacji zadań wskazanych w art.1 ust. 2 dekretu czy też inny rodzaj użytku. W sprawie niniejszej organy ustaliły, że nieruchomość B. zajmowała powierzchnię [...] ha, z czego lasy stanowiły [...] ha, pozostałe użytki [...] ha, z czego użytki rolne stanowiły [...] ha.

Konkludując należy stwierdzić, że nieruchomości leśne, nie przeznaczone do produkcji rolnej, stanowiące część nieruchomości ziemskiej B., powinny być wyłączone spod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej z dnia 06.09.1944 na podstawie § 5 rozporządzenia, gdyż przekraczały 25 ha, albowiem przechodziły ex lege na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 1 dekretu z 12 grudnia 1944r.

Za uzasadnioną należy uznać analizę rodzaju gruntów majątku B., dokonaną przez organy obu instancji w sprawie niniejszej. Organy te, przedstawiając w sposób prawidłowy stanowisko, wyrażone w powyższej uchwale, prawidłowo zinterpretowały, że przedstawione w niej pojęcie nieruchomości ziemskiej nie może mieć odniesienia do gruntów leśnych.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy dokonując oceny zgodności z prawem decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 201 Or. zasadnie uznał, że nie narusza ona zasad ogólnych postępowania, ani zasad postępowania dowodowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawidłowo stwierdził, iż organ pierwszej instancji należycie uzasadnił swoje stanowisko w sprawie, mając na uwadze zebrany materiał dowodowy: materiał ten został prawidłowo przeanalizowany.

Ze stanowiskiem organu odwoławczego należy się zgodzić, albowiem skoro organ pierwszej instancji ustalił, że znacząca część nieruchomości ([...] ha) jako grunt leśny nie mogła podpadać pod przepisy dekretu PKWN z 6.09.1944r., a co za tym idzie dawne parcele katastralne nieruchomości B. nie podpadały pod działanie art.2 ust.1 lit e dekretu PKWN z dnia 6 września1944r.

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej Gminy B., iż Wojewoda naruszył przepisy postępowania dowodowego, albowiem zgodnie z art. 7 i 77 K.p.a. organ rozpoznając sprawę winien zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, konieczny do ustalenia stanu faktycznego. Wojewoda w uzasadnieniu odniósł się szczegółowo do kwestii oznaczenia działek, wchodzących w skład majątku B. Zdaniem Sądu rozważenie tych kwestii przez organ I instancji było prawidłowe i konieczne do ustalenia stanu faktycznego pozwalającego na wydanie decyzji zgodnej z prawem.

Sąd nie stwierdził też zasadności pozostałych zarzutów żadnej z obu skarg.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.