Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA 395/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Sygn. akt I SA 395 / 03 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 września 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech (spr) Sędziowie NSA Ewa Dzbeńska WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Anna Milicka - Stojek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2004 r. sprawy ze skargi E.H. i K.S. na decyzję Prezesa Urzędu Miasta i Rozwoju Miast z dnia ... sierpnia 2003 r. nr ... w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia ... września 2002 r., nr ...; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu 3) zarządza od Ministra Infrastruktury na rzecz E.H. i K.S. po 300 (trzysta) złotych dla każdej z nich tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA 395 / 03

UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia ... stycznia 2003 r. nr ... utrzymał w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia ... września 2002 r. nr ... odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w ... z dnia ... sierpnia 1956 r. nr ... o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w ... przy ul. ..., oznaczonej jako parcela nr ... i zmieniającej to orzeczenie decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w ... z dnia ... listopada 1956 r. nr ... .

W uzasadnieniu decyzji Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast przedstawił następujący stan sprawy :

orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia ... sierpnia 1956 r. nr ... wydanym na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939–1945r. (Dz. U. Nr. 20, poz. 138 ze zm.) nieruchomość położona w ... przy ul. ... oznaczona jako parcela nr ... dawna parcela nr ... stanowiąca własność spadkobierców P.Z. z dniem ... maja 1945 r. została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa.

Orzeczeniem z dnia ... listopada 1956 r. nr ... Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w ... po rozpoznaniu odwołania S.C. – spadkobierczyni P.Z. (postanowienie Sądu Powiatowego w ... o nabyciu spadku z dnia ... sierpnia 1955 r., sygn. akt. ...), utrzymała w mocy orzeczenie z dnia ... sierpnia 1956 r. Jednocześnie w orzeczeniu z dnia ... listopada 1956 r. wskazano, że wywłaszczona część nieruchomości zgodnie z wykazem zmian gruntowych ma oznaczenie katastralne jako parcela nr ..., a nie ....

Pismem z dnia 26 września 2000 r. adwokat W.R. pełnomocnik E.H. i K.S. spadkobierczyń S.C. / postanowienie Sądu Powiatowego w ... z dnia ... lipca 1966 r. sygn. akt. ..., postanowienie Sądu Rejonowego w ... z dnia ... kwietnia 1987r. sygn. akt ..., postanowienie Sądu Rejonowego w ... z dnia ... października 1989 r. sygn. akt ..., postanowienie Sądu Rejonowego ... z dnia ... kwietnia 1996 r. sygn. akt ..., postanowienie Sądu Rejonowego w ... z dnia ... czerwca 1997 r. sygn. akt. ..., postanowienie Sądu Rejonowego w ... z dnia ... lipca 2002 r. sygn. akt ...) wystąpił o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia ... sierpnia 1956r. jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Zdaniem strony skarżącej kwestionowane orzeczenie nie zostało uzasadnione w sposób wyczerpujący, a ponadto z akt sprawy nie wynika, aby w toku postępowania wywłaszczeniowego zostało rozpatrzone odwołanie złożone przez S.C. . W szczególności zdaniem strony skarżącej nie jest decyzją pismo Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej z dnia ... listopada 1956 r. Ponadto wnioskodawca wskazuje, że wywłaszczona nieruchomość po przeprowadzeniu postępowania wywłaszczeniowego nie była użytkowana na cele użyteczności publicznej ani inne cele wymienione w art. 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odnosząc się do sformułowanego przez wnioskodawcę w piśmie z dnia 26 września 2000 r. zarzutu, iż w dokumentach dotyczących wywłaszczenia przedmiotowej działki, znajdujących się obecnie w Archiwum Państwowym brak jest decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej jako organu II instancji, do którego zostało skierowane odwołanie S.C. od orzeczenia z dnia ... sierpnia 1956 r. stwierdził, że jest on niezasadny, co znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym przekazanym przez Archiwum Państwowe w ... przy piśmie z dnia ... lutego 2001 r. nr ... .

W aktach tych znajduje się orzeczenie Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w ... z dnia ... listopada 1956 r. nr ... wydane po rozpatrzeniu odwołania S.C. .

Wbrew jednak twierdzeniu strony zawartym we wniosku z dnia 26 września 2000 r. brak jest podstaw, aby twierdzić, że orzeczenie z dnia ... listopada 1956 r. nie jest decyzją organu II instancji, lecz jedynie pismem. Utrwalony jest bowiem w doktrynie prawa administracyjnego pogląd, że użycie nazwy nie ma znaczenia dla charakteru prawnego danego aktu jako decyzji, jeżeli jest to akt rozstrzygający merytorycznie indywidualną sprawę należącą do właściwości organów administracji publicznej lub w inny sposób kończący sprawę w danej instancji. Tym samym, należy stwierdzić, że orzeczenie z dnia ... listopada 1956 r. jako kończące postępowanie dotyczące wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości jest decyzja administracyjną i dlatego jako decyzja organu II instancji podlega ocenie organu nadzoru w postępowaniu dotyczącym oceny legalności dokonanego wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej byłą własność spadkobierców P.Z. .

W uzasadnieniu orzeczenia z dnia ... sierpnia 1956 r. stwierdzono, że objęte wywłaszczeniem nieruchomości zostały zajęte na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945, w dniu 15 kwietnia 1948 r. znajdowały się we władaniu byłego Zarządu Miejskiego w ... i zostały zagospodarowane z funduszów publicznych.

Miejski Zarząd Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w ... w piśmie z dnia ... września 1956 r. nr ... skierowanym do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w ... w odpowiedzi na złożone od orzeczenia z dnia ... sierpnia 1956 r. odwołanie podaje, że część wywłaszczona nieruchomości S.C. zajęta jest od czasu okupacji na tak zwany miejski plac budowlany, składający się nie tylko z placu na składowanie materiałów potrzebnych do budowy ulic i dróg, lecz na tym placu są także masywne budynki służące za warsztat stolarski, kołodziejski, na biuro, na dwa mieszkania dla rzemieślników pracujących w tych warsztatach oraz szopy na sprzęt i na drzewo użytkowe. Ponadto w piśmie tym stwierdzono, że " i choć ustawodawca w dekrecie nie wymienił między innymi urządzeniami miejskich placów budowlanych, to jednakże nie ulega wątpliwości, że takie urządzenia są objęte tym dekretem określeniem użyteczności publicznej".

Natomiast w piśmie z dnia ... października 1956 r. nr ... Prezydium Wojewódzkiej Narodowej w ... stwierdziło, że "nie ulega wątpliwości, że składnica materiałów budowlanych urządzona na części wywłaszczonej nieruchomości służąca dla celów rozbudowy miasta – należy do urządzeń użyteczności publicznej".

Pomimo zatem, że w odnalezionych aktach archiwalnych nadesłanych przez Archiwum Państwowe w ... nie ma wniosku wywłaszczeniowego, to jednak z powołanych kolejnych pism składanych w toku postępowania wywłaszczeniowego zakończonego orzeczeniem z dnia ... listopada 1956 r. wynika jednoznacznie, że przedmiotowa nieruchomość była zajęta na cele użyteczności publicznej przed dniem 9 maja 1945 r. , a ponadto w dniu 16 kwietnia 1945 r. była nadal wykorzystywana na cele użyteczności publicznej.

Skoro przepis art. 1 ust. 1 powołanego dekretu dopuszczał wywłaszczenie takich nieruchomości, które przed dniem 9 maja 1945 r. i w dniu 16 kwietnia 1948 r. były faktycznie wykorzystywane na cele wymienione w art. 2 ust. 1 dekretu, to spełnienie tych przepisów oznacza, że nie naruszono prawa.

Nadto Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i rozwoju Miast podniósł, że zarzuty strony, iż po wywłaszczeniu Skarb Państwa nie interesował się przedmiotową działką, nie maja znaczenia w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w trybie art. 156 kpa, w którym organ administracji publicznej dokonuje jedynie oceny legalności dokonanego wywłaszczenia nieruchomości w kontekście przepisów obowiązujących w dacie wydania kwestionowanego orzeczenia. Podniesiony we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zarzut skarżących, że decyzja wywłaszczeniowa organu II instancji winna być podpisana przez wszystkich członków Komisji nie jest zasadny, gdyż decyzje Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej były podpisywane tylko przez przewodniczącego składu orzekającego Komisji zgodnie z § 7 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 3 maja 1952 r. ( Dz.. U. Nr.23, poz. 151 ).

Ze względu na zasadę trwałości decyzji administracyjnych określoną w art. 16 kpa, organ orzekający w trybie art. 156 § 1 kpa zobowiązany jest wykazać, że badane decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, wskazując przepis rażąco naruszony i ocenę, dlaczego to naruszenie ma taki charakter. Nie można jednak uznać, że wywłaszczając przedmiotową nieruchomość organy administracji państwowej dopuściły się rażącego naruszenia prawa, a więc takiego naruszenia prawa, które pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z przepisami. W trakcie postępowania nadzorczego nie stwierdzono również, aby badane orzeczenie naruszyło pozostałe przesłanki z art. 156 § 1 kpa, a zatem nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia z ... listopada 1956 r. i utrzymanego nim w mocy orzeczenia z dnia ... sierpnia 1956 r.

Na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia ... stycznia 2003 r. złożyły skargi E.H. i K.S. wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia ... września 2002 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia

W uzasadnieniu skargi podniosły, że decyzje te są niesłuszne, gdyż orzeczenia wywłaszczeniowe zapadły z rażącym naruszeniem prawa.

Rażącego naruszenia prawa skarżące upatrują w tym, że nie ma w aktach sprawy orzeczenia organu II instancji, a jedynie zawiadomienie odwołującej się, że takie orzeczenie zapadło. Nadto z treści tego zawiadomienia wynika, że organ II instancji zmienił orzeczenie co do numeru parceli z ... na ..., a skarżące nigdy nie były właścicielkami parceli ....

Nie ma też w aktach sprawy wniosku o wywłaszczenie. Natomiast z załączonych do akt sprawy oświadczeń świadków wynika, że wywłaszczona parcela nie była zajęta w okresie okupacji na miejski plac budowlany, nieruchomość ta nie była zagospodarowana, a zatem nie służyła użyteczności publicznej. Organ nadzoru nie rozpatrzył tych wszystkich okoliczności, a więc naruszył przepis art. 75 § 1 kpa.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

w pierwszej kolejności podkreślić należy, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1271) spory, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi ( Dz. U. Nr.153, poz. 1270 ).

Podstawą materielnoprawną orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia ... sierpnia 1956 r. były przepisy art. 1 i 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939–1945 r. (Dz. U. Nr. 20, poz. 138 ze zm.).

Przepisy art. 1 ust. 1 tego dekretu stanowi, że dopuszczalne jest wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 do 9 maja 1945 r. na cele :

a) budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej

b) przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa

c) wojskowe

d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze

e) pod zalesienie lub meliorację

f) użyteczności publicznej

i znajdujących się w dniu 16 kwietnia 1948 r. we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.

Zatem dla oceny legalności orzeczenia administracyjnego o wywłaszczeniu niezbędne jest ustalenie czy zostały spełnione wszystkie trzy przesłanki określone w przepisach powołanego dekretu.

Przesłankami tymi są następujące okoliczności :

1) czy wywłaszczone nieruchomości zajęte zostały w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r.

2) czy zajęcie to nastąpiło na cele użyteczności publicznej

3) czy w dniu 16 kwietnia 1948 r. nieruchomość ta znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub podmiotów państwowych.

Okoliczności te nie zostały dostatecznie wyjaśnione w postępowaniu nadzorczym, co uniemożliwia ocenę czy orzeczenie administracyjne rażąco narusza prawo.

Może to być wynikiem trudności w ustaleniu stanu faktycznego, który miał miejsce ponad sześćdziesiąt lat temu, zaś zachowane dokumenty archiwalne są niepełne.

Sąd podziela jednak ocenę organu administracji, iż zachowany w aktach, nazwany przez skarżących pismem z dnia ... listopada 1956 r., dokument jest decyzją administracyjną organu odwoławczego, który nie tylko koryguje błędne oznaczenie wywłaszczonej działki, ale także rozprawia się z zarzutami odwołującej się od orzeczenia organu I instancji S.C. jako następczyni prawnej P.Z. .

Nota bene w aktach nie zachował się dowód własności P.Z. do wywłaszczonej nieruchomości, a dowiadujemy się o tym pośrednio z orzeczenia wywłaszczeniowego, zaś organ nadzoru nie przeprowadził badania księgi wieczystej na tę okoliczność.

Nawiązując do potrzeby należytego zgromadzenia dowodów, to w przypadku potrzeby ustalenia stanu faktycznego sprzed wielu lat konieczne jest przeprowadzenie rozprawy administracyjnej, w tym także przesłuchania świadków.

Nie mają natomiast wartości dowodowej złożenie do akt oświadczenia o jednakowej treści podpisane przez różne osoby, które nie uzyskały statusu świadka w postępowaniu administracyjnym i nie były uprzedzone o odpowiedzialności za fałszywe zeznania.

Tak zebrane dowody w kontekście treści zachowanych dokumentów, na które powołuje się organ nadzoru mogą stanowić podstawę do oceny czy orzeczenie administracyjne wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, mając na uwadze treść art. 156 § 2 kpa, a więc zbadania wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych.

Z przedstawionych wyżej powodów sąd uznał, że postępowanie nadzorcze nie zostało należycie przeprowadzone.

Stanowi to naruszenie przepisów art. 7, 75, 77 § 1, 107 § 3 kpa.

Z tych względów sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt1 lit. c powołanej ustawy.

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznając, że naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, orzekł jak w sentencji.

Na podstawie art. 152 powołanej ustawy sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Rozstrzygnięcie to traci moc w chwili uprawomocnienia się wyroku.

O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1271 ze zm.)