Wyrok NSA oz. w Łodzi, sygn. akt SA/Ł 286/95
NSA oz. w Łodzi
Data orzeczenia: 1996-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Działalność gospodarcza
Powołane przepisy: article: ze zm.
journal: Dz.U. 1990 nr 92 poz. 545
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1990 r. w sprawie karty podatkowej.
Teza: Do cech konstytutywnych ryczałtu należy jego fakultatywność, to znaczy możność wyboru przez podatnika, czy chce on być tej formie opodatkowania poddany, czy też nie.

Aby zatem spełnić to wymaganie konstrukcyjne ryczałtu podatnik musi z góry znać wysokość ryczałtu wprost /ryczałt tabelaryczny/ lub zasady ustalania jego wysokości, terminu i sposobu zapłaty, zawsze jednak w taki sposób, by kwota należnego podatku była co najmniej przewidywalna z góry.

TEZY

Do cech konstytutywnych ryczałtu należy jego fakultatywność, to znaczy możność wyboru przez podatnika, czy chce on być tej formie opodatkowania poddany, czy też nie.

Aby zatem spełnić to wymaganie konstrukcyjne ryczałtu podatnik musi z góry znać wysokość ryczałtu wprost /ryczałt tabelaryczny/ lub zasady ustalania jego wysokości, terminu i sposobu zapłaty, zawsze jednak w taki sposób, by kwota należnego podatku była co najmniej przewidywalna z góry.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Haliny D. na decyzję Izby Skarbowej w Ł. z dnia 28 listopada 1994 r. nr II-2-823-162/94 w przedmiocie ustalenia karty podatkowej za rok 1991 - 1/ uchylił zaskarżoną decyzję; 2/ zasądził od Izby Skarbowej w Ł. kwotę 35,40 zł na rzecz skarżącej tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego.


UZASADNIENIE

Halina D. prowadziła od 1 września 1990 r. działalność gospodarczą - handel artykułami spożywczymi. Dnia 29 sierpnia 1990 r. zwróciła się do Urzędu Skarbowego w Ł. o zwolnienie od podatku z tytułu nowo uruchamianej działalności. Po uzyskaniu decyzji odmownej Urzędu Skarbowego w Ł., zwróciła się doń 4 grudnia 1990 r. z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie zastosowania karty podatkowej na rok 1990. Jednocześnie złożyła oświadczenie, że deklaruje górną granicę stawki 440.000 zł + 30 proc. zwyżki - tj. 572.000 zł miesięcznie.

Decyzja Urzędu Skarbowego w Ł. nr 227/90 z dnia 11 grudnia 1990 r. ustalała kartę podatkową na okres 1 września - 31 grudnia 1990 r. na podstawie Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 1988 r. - w wysokości 572.000 zł. Działalność gospodarcza Haliny D. została zawieszona na 1 miesiąc w sierpniu 1991 r. Podatniczka wnosiła w 1991 r. podatek w wysokości ustalonej kartą na rok 1990. W wyjaśnieniach składanych w sprawie oświadcza, iż informowała się ustnie u jednego z pracowników Urzędu - co do wysokości stawki karty w 1991 r. Uzyskała odpowiedź, iż wysokość ta nie uległa zmianie /potwierdzenia pisemnego brak/.

W rezultacie doszło do wydania dwu decyzji podatkowych z dnia 7 września 1994 r. o numerach 54/91/94 ustalających wysokość karty podatkowej za pierwsze i drugie półrocze 1991 r. w wysokości 737.000 zł miesięcznie.

Od decyzji tych podatniczka odwołała się 23 września 1994 r., podnosząc, iż nie otrzymała decyzji w ciągu całego 1991 r. Nie została także uprzedzona o wysokości stawek podatku, przez co pozbawiono ją możliwości wyboru. Należności regulowała terminowo.

Izba Skarbowa w Ł. wydała 28 listopada 1994 r. decyzję nr II-2-823-161/94 utrzymującą w mocy zaskarżone decyzje. W uzasadnieniu podniesiono, iż wysokość karty ustalono na podstawie załącznika nr 1 część II rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1990 r. w sprawie karty podatkowej /Dz.U. nr 92 poz. 545 ze zm./. A ponadto wyjaśniono, iż organ podatkowy był zobowiązany do wydania decyzji na podstawie art. 7 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Halina D. jeszcze raz podnosi argumenty przytaczane w odwołaniu, a ponadto wskazuje na naruszenie jej prawa do wyboru pomiędzy zastosowaniem karty a zasadami ogólnymi lub nawet rezygnacją z prowadzenia działalności gospodarczej. Przytacza także argumenty odnośnie do niewspółmiernie wysokiego ustalenia karty na rok 1992.

W odpowiedzi na skargę - poza argumentami i przesłankami uzasadnienia wskazano jeszcze dodatkowo, iż wysokość stawek karty Minister Finansów określa corocznie. W przypadku wydawania decyzji za lata ubiegłe - wysokość stawki przyjmuje się odpowiednio do obowiązujących w roku podatkowym przepisów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona. W szczególności zgodzić się należy z zarzutami podatniczki, iż pozbawiona ona została prawa do wyboru formy opodatkowania - jakiej ma podlegać, na skutek wydania decyzji - po zakończeniu roku podatkowego. Przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1990 r. w sprawie karty podatkowej /wymienione wyżej/ wydane zostały na podstawie art. 9 pkt 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

Zgodnie z tym przepisem Minister Finansów może zryczałtować lub określić warunki zryczałtowania podatków w drodze rozporządzenia.

Ryczałt podatkowy określany i stosowany na podstawie tego przepisu jest odmienną metodą powstawania i realizacji zobowiązania podatkowego, wynikającego z obowiązku podatkowego. Jak to zostało przyjęte w doktrynie, konstrukcja ryczałtu podatkowego ma nie tylko procesowe, lecz i materialnoprawne znaczenie - tj. wpływa przesądzająco na powstawanie i termin oraz sposób realizacji zobowiązania podatkowego - oczywiście w granicach obowiązku podatkowego określonego przez ustawę /tzw. "zasady ogólne"; por. T. Dębowska-Romanowska: Ryczałt podatkowy jako instytucja formalnego i materialnego prawa podatkowego, "Acta Universitatis Lodzensis, Folia Iuridica" 1992/54./.

Oznacza to, iż do cech konstytutywnych ryczałtu należy jego fakultatywność, to znaczy możność wyboru przez podatnika, czy chce on być tej formie opodatkowania poddany, czy też nie. Aby zatem spełnić to wymaganie konstrukcyjne ryczałtu, podatnik musi z góry znać wysokość ryczałtu wprost /ryczałt tabelaryczny/ lub zasady ustalania jego wysokości, terminu i sposobu zapłaty, zawsze jednak w taki sposób, aby kwota należnego podatku była co najmniej przewidywalna z góry.

Należy się wprawdzie zgodzić z organami podatkowymi, iż były one zobowiązane do wydania decyzji podatkowej, powstaje jednak problem, czy dotyczy to wydawania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe w zakresie karty podatkowej za okres ubiegły, czy też uznać należy, iż w przypadku niespełnienia wymagań karty, zarówno jak chodzi o podatnika, jak i wymaganie umożliwienia dokonania przez niego wyboru - w grę wchodzą już tylko zasady ogólne opodatkowania. Należy podzielić tę drugą tezę. Odpowiada ona bowiem nie tylko cechom ustawowym ryczałtu, lecz także wynikającemu z zasady państwa prawnego - zaufaniu do prawa.

W związku z powyższym podnieść należy, iż w aktach sprawy znajdują się informacje o zeznaniach podatniczki co do wysokości dochodu, a także podnoszone są zarzuty niewspółmierności wysokości karty podatkowej obowiązującej w 1991 r. do jej przychodu i dochodu w tymże roku. Zarzuty te - aczkolwiek podnoszone w postępowaniu w przedmiocie ustalenia karty podatkowej - zasługują na wyczerpujące rozpatrzenie w toku postępowania co do określenia zobowiązania za rok 1991 na zasadach ogólnych /art. 11 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych/. Uznać bowiem należy, iż przedmiotem sprawy jest sprecyzowanie wysokości zobowiązania podatkowego za rok 1991 w podatku obrotowym i dochodowym.

Mając powyższe na względzie oraz działając na podstawie art. 207 par. 1 i par. 2 pkt 1 Kpa w związku z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ - Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 208 Kpa.