Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 179/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 par. 1, art. 11, art. 75 par. 1, art. 80, art. 84, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: par. 5, par. 6, par. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 235 z indeksem 1
journal: Dz.U. 2018 poz 917
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2019 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 23 stycznia 2019 r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 23 stycznia 2019 r. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia 23 listopada 2018 r. o nie stwierdzeniu u K. S. choroby zawodowej - nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwór układu krwiotwórczego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia 23 listopada 2018 r. (nr [...]) Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny - działając na podstawie art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 – dalej zwanej: "k.p.a."), art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 1412 ze zm. – dalej jako: "p.i.s.") - orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u K. S. (zwanej dalej: "stroną", "skarżącą") choroby zawodowej: nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwór układu krwiotwórczego wymienionej w pozycji 17/3 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1367).

W uzasadnieniu organ przedstawił przebieg postępowania oraz decyzje administracyjne wydane w sprawie (decyzje Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w niniejszej sprawie były uprzednio dwukrotnie uchylane przez [...] Państwowego Inspektora Sanitarnego a sprawa przekazana była do ponownego rozpoznania przez organ I instancji). Wskazano, że z kart oceny narażenia zawodowego sporządzonych w toku postępowania wynika, że strona pracowała:

w latach 1980-1985 w Zakładach [...] w E. na stanowisku masarza;

w latach 1992-2000 w [...] Szkole [...] w S. na stanowisku porządkowej pomieszczeń dydaktycznych;

-w latach 2000-2001 w [...] Sp. z o. o. w S. na stanowisku porządkowej pomieszczeń dydaktycznych;

w latach 2001-2014 w Akademii [...] w S. na stanowisku robotnika gospodarczego, starszego referenta.

Organ podkreślił, że w sprawie zostały wydane orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej: nr [...] z dnia 29 grudnia 2014 r., wystawione przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w G. (dalej także "WOMP") oraz nr [...] z dnia 12 sierpnia 2015 r., wystawione przez Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. N. w Ł. (dalej także "IMP"), a także pisma: WOMP z dnia 23 maja 2017 r., z dnia 5 września 2017 r. i z dnia 5 października 2018 r. oraz IMP z dnia 24 listopada 2016 r., z dnia 31 sierpnia 2017 r. oraz z dnia 26 września 2018 r., stanowiące uzupełnienia do ww. orzeczeń w związku nowymi informacjami dotyczącymi narażenia zawodowego strony występującymi w środowisku pracy (w szczególności podczas pracy w Akademii [...] w S.).

Zgodnie z art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 917 ze zm. – dalej w skrócie: "k.p.") warunkiem wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej jest rozpoznanie choroby wymienionej w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, jeśli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanym - narażeniem zawodowym.

Cytując obszerne fragmenty wyżej wymienianych orzeczeń i pism jednostek orzeczniczych organ orzekający uznał, że w rozpatrywanej sprawie warunek rozpoznania choroby zawodowej - nowotworu złośliwego układu krwiotwórczego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, nie został spełniony.

Strona odwołała się od decyzji organu I instancji podnosząc, że pracując w Akademii [...] w S. jako robotnik gospodarczy miała codzienny kontakt z mieszaniną chromową, w skład której wchodzi dichromian VI potasu i stężony kwas siarkowy, a także kontakt z benzenem, toluenem i denaturatem. W trakcie mycia szkła laboratoryjnego była narażona na mgły, aerozole i opary chemiczne. W jej ocenie ekspozycja na dichromian potasu wraz ze stężonym kwasem siarkowym, benzen - niezgodne z zasadami BHP warunki pracy (brak dygestorium, elektrycznego wyciągu kominowego) - przyczyniły się do powstania nowotworu układu krwiotwórczego.

Po rozpatrzeniu odwołania [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w G. decyzją z dnia 23 stycznia 2019 r. (nr [...]) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy wskazał, że orzeczenia lekarskie wraz z uzupełnieniami zostały wydane przez lekarzy posiadających wymagane prawem uprawnienia, zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I i II stopnia i nie budzą zastrzeżeń. Karta oceny narażenia zawodowego została sporządzona przez upoważnionego przedstawiciela Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S. i nie budzi zastrzeżeń.

Organ wskazał, że z materiału dowodowego wynika, iż strona pracowała w narażeniu na mieszaninę chromową o działaniu rakotwórczym w Akademii [...] w S. w latach 2001-2011. Do jej obowiązków na stanowisku robotnika gospodarczego należało mycie szkła laboratoryjnego zanieczyszczonego odczynnikami chemicznymi oraz krwią zwierzęcą przy użyciu mieszaniny chromowej i denaturatu, który wykorzystywany był do odtłuszczania szkła laboratoryjnego. W mytych naczyniach mogły znajdować się resztki benzenu. Czynności w kontakcie z substancjami i mieszaninami stwarzającymi zagrożenie wykonywane były bez użycia dygestorium. Niemniej jednak zarówno WOMP w G., jak i IMP w Ł. w orzeczeniach lekarskich zgodnie orzekły o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - nowotworu układu krwiotwórczego i podtrzymały swoje stanowisko w uzupełnieniach do orzeczeń.

WOMP w G. w opiniach uzupełniających do orzeczenia lekarskiego nr [...] pismem z dnia 23 maja 2017 r. i pismem z dnia 9 września 2017 r. oraz pismem z dnia 5 października 2018 r. wyjaśnił, że mieszanina chromowa zawierająca chrom VI-wartościowy, z którą miała kontakt strona nie jest czynnikiem rakotwórczym wywołującym choroby nowotworowe układu krwiotwórczego. W wyniku przeprowadzonego postępowania jednostka orzecznicza I stopnia stwierdziła, że substancje karcynogenne, które mogłyby spowodować powstanie białaczki limfatcznej nie występowały na stanowisku pracy.

IMP w Ł. w uzupełnieniach orzeczenia nr [...] pismem z dnia 24 listopada 2016 r., pismem z dnia 31 sierpnia 2017 r. oraz pismem z dnia 26 września 2018 r. wyjaśnił, powołując się na dane literaturowe, że związki chromu VI nie wywołują nowotworów układu krwiotwórczego. Jednostka orzecznicza II stopnia po analizie całej dostępnej dokumentacji, ocenie narażenia zawodowego i uwzględniając obowiązujące przepisy prawa nie może potwierdzić bezopornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że karcynogeny, które ewentualnie wywołały uszkodzenie układu hematopoetycznego, są pochodzenia zawodowego.

W odniesieniu do zarzutów strony organ odwoławczy zauważył, że nie kwestionuje narażenia na wskazane związki chemiczne, gdyż zostało to stwierdzone w zgromadzonej dokumentacji, niemniej jednak lekarskie jednostki orzecznicze uznały, że nie można uznać ekspozycji strony na mgły kwasu siarkowego podczas mycia szkła laboratoryjnego jako czynnika rakotwórczego w kontekście rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych i ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. z 2016 r. poz.1117) za tożsamą z ekspozycją w procesie technologicznym, w trakcie którego używane są mocne kwasy o wysokim stężeniu z uwalnianiem mgieł tych kwasów.

Z kolei podnoszona przez nią okoliczność, że podczas mycia szkła laboratoryjnego była narażona przez 7 godzin dziennie na benzen, nie znajduje potwierdzenia w dokumentacji sprawy (jednocześnie organ przyznał, że benzen był używany w Zakładzie [...] oraz w Zakładzie [...] Akademii [...] w S. w ilości 100 ml/rocznie w każdym z zakładów do prac naukowo-badawczych na stanowiskach pracy: starszy technik, specjalista, asystent, starszy wykładowca, adiunkt i profesor).

Jak wynika z treści uzupełnienia orzeczenia lekarskiego WOMP w G. z dnia 23 maja 2017 r. Akademia [...] pismem wyjaśniającym z dnia 26 kwietnia 2017 r. poinformowała, że benzen wykorzystywany jest "do prac naukowych pracowników naukowo-dydaktycznych (profesor, asystent, adiunkt, starszy wykładowca). Prace związane z przygotowaniem odczynników wykonuje starszy technik. Tylko te osoby miały bezpośredni kontakt z benzenem. Odczynnik ten przechowywany jest w zamkniętym pomieszczeniu i pani K. S. nie miała do niego dostępu. Pani K. S. wykonywała czynności związane z myciem szkła laboratoryjnego po ćwiczeniach laboratoryjnych oraz prowadzonych w Instytucie badaniach naukowych. Zawartość szkła z zajęć z odczynnikami chemicznymi była usuwana do przystosowanych do tego celu pojemników i neutralizowana przez pracowników technicznych i dydaktycznych, a samo szkło było przekazywane do zmywalni. W związku z powyższym Pani K. S. nie miała kontaktu benzenem. Nie była angażowana w prace związane z przygotowaniem odczynników chemicznych do ćwiczeń laboratoryjnych, ani usuwaniem zawartości szkła laboratoryjnego po skończonych ćwiczeniach (...)". Jak wynika z zeznań świadków bezpośrednio używających odczynniki chemiczne do ćwiczeń laboratoryjnych (wykładowcy), a także zajmujących się wstępnym oczyszczaniem i sterylizacją (technicy laboratoryjni), nie potwierdzili możliwości narażenia strony na benzen. Tylko jeden świadek z sześciu (W. B.) potwierdziła możliwość kontaktu z benzenem. Wymieniona była zatrudniona w Akademii [...] w latach 1970-1999 na stanowisku pracownika fizycznego (w pralni, w bibliotece, sprzątała pomieszczenia, w Zakładzie Chemii sprzątała pomieszczenia, myła naczynia laboratoryjne, przygotowywała odczynniki dla laborantów). W okresie zatrudnienia strony jako pracownika gospodarczego świadek pracowała na stanowisku portiera. Zeznania tego świadka organ odwoławczy ocenił jako niespójne i niewiarygodne.

Także w ocenie WOMP i IMP lakoniczne zeznania jednego świadka nie mogą stanowić podstawy do uznania z wysokim prawdopodobieństwem narażenia zawodowego na benzen. Fakt narażenia na resztki benzenu znajdujące się w mytych naczyniach nie pozwala ustalić wielkości i istotności narażenia zawodowego na ten czynnik i wskazywać na związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy ekspozycją zawodową na benzen a zachorowaniem na przewlekłą białaczkę limfatyczną.

Organ zaznaczył, że zgodnie z przyjmowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem orzeczenie lekarskie uprawnionej jednostki orzeczniczej ma charakter szczególnej opinii, a organ inspekcji sanitarnej jest takim orzeczeniem co do zasady związany i nie ma prawa do dokonywania oceny dokumentacji lekarskiej pod względem merytorycznym i zajmowania w tym względzie stanowiska. Orzeczenia lekarskie wydane w przedmiotowej sprawie w ocenie organu odwoławczego w sposób przekonujący, a więc logiczny i spójny uzasadniają stanowisko nie rozpoznania choroby zawodowej u odwołującej.

Zgodnie z art. 2351 k.p. za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi narażeniem zawodowym. Punkt 17 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, zawiera grupę chorób o nazwie: nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi. Nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową jeżeli spełnione są łącznie trzy przesłanki: nowotwór złośliwy wymieniony jest w wykazie chorób zawodowych; w środowisku pracy występował czynnik rakotwórczy uznany za rakotwórczy u ludzi; istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy narażeniem zawodowym a powstałą chorobą zawodową. Organ zaznaczył przy tym, że aktualnie obowiązującym aktem prawnym określającym, które czynniki są uznane w środowisku pracy za rakotwórcze u ludzi jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy.

W przedmiotowej sprawie zostały spełnione dwie pierwsze przesłanki, tj. rozpoznano u strony przewlekłą białaczkę limfatyczną (nowotwór układu krwiotwórczego wymienionego w pozycji nr 17.3 wykazu chorób zawodowych) oraz fakt, że strona była narażona w środowisku pracy na czynniki chemiczne zarówno pozbawione działania rakotwórczego (nafta, kwas azotowy, kwas solny, kwas siarkowy), jak też na mieszaninę chromową, zawierającą chrom VI wartościowy, należący do czynników o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi. Jednakże - zgodnie z treścią orzeczeń lekarskich i pism uzupełniających - związki chromu VI wartościowego nie są czynnikiem etiologicznym wywołującym choroby nowotworowe układu krwiotwórczego. W opinii lekarzy powiązanie pomiędzy wystąpieniem tego czynnika w środowisku pracy a wystąpieniem choroby zawodowej udowodniono głównie dla nowotworu płuc, w mniejszym stopniu dla nowotworu nosa i zatok przynosowych, żołądka, prostaty oraz pęcherza moczowego.

Zgodnie z § 6 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych - biorąc pod uwagę pierwotną lokalizację nowotworu - nie można uznać, że została spełniona przesłanka trzecia, gdyż nie ma podstaw aby bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem udowodnić związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy narażeniem zawodowym a powstałą chorobą. Strona nie była zawodowo narażona na czynnik rakotwórczy u ludzi, który wywołałby nowotwory układu krwiotwórczego. W takim stanie sprawy, pomimo stwierdzonego wieloletniego narażenia zawodowego na czynnik rakotwórczy, organ I instancji wydał decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej i w ocenie organu brak jest podstaw do jej uchylenia.

K. S. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie i przyznanie uprawnienia choroby zawodowej. Jednocześnie także złożyła wniosek o powołanie biegłego – lekarza o specjalności hematologia.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że nie można całkowicie wykluczyć, iż praca zawodowa w 7,5 letnim narażeniu na związki chemiczne oraz substancje o udowodnionym działaniu rakotwórczym lub mutagennym dla człowieka nie przyczyniła się do rozpoczęcia karcynogenezy, a w efekcie do powstania nowotworu krwi białaczki. Każda długotrwała ekspozycja na substancje rakotwórcze może doprowadzić do powstania nowotworu białaczki. Praca zawodowa w zmywalni szkła Akademii [...] wykonywana była bez żadnego zabezpieczenia pracownika. Wykonując swoją pracę 7 godzin dziennie zachorowała w 2005 r. na purpurę, plamice alergiczną, doznała ostrego zatrucia organizmu. W roku 2012 r. rozpoznano u niej przewlekłą białaczkę limfatyczną. Podejmując pracę w Akademii [...] była całkowicie zdrowa, natomiast w chwili zwolnienia już chorowała na białaczkę. W jej ocenie powstanie nowotworu ma związek z wykonywaną pracą zawodową. Opisała przy tym wykonywane czynności oraz związki chemiczne, z którymi miała kontakt. Brudne szkło laboratoryjne, które zmywała przywożone było z różnych miejsc i były to tysiące sztuk.

Jako pozbawione podstaw uznała odrzucenie zeznań świadka, który zeznawał na jej korzyść twierdząc, że W. B. ma wiedzę na temat odczynników chemicznych i pracowała w Zakładzie [...] w Akademii [...], gdzie myła brudne szkło laboratoryjne oraz przygotowywała mieszaniny odczynników chemicznych dla studentów.

Zwróciła uwagę, że benzen został usunięty z karty oceny narażenia zawodowego sporządzonej w dniu 14 sierpnia 2018 r. i nie został wymieniony w decyzji z dnia 23 stycznia 2019 r., zaś lekarz medycyny pracy działa na jej szkodę, a orzeczenia lekarskie są stronnicze i budzą uczucie niesprawiedliwości.

W odpowiedzi na skargę [...] Państwowy Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Pismem procesowym z dnia 29 kwietnia 2019 r. skarżąca uzupełniła skargę zarzucając naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na zaniechaniu gromadzenia dowodów z urzędu przez organ lub poszukiwania dalszych dowodów (ponad te przedstawione przez skarżącą). Wskazała także na naruszenie art. 8, art. 9, art. 11, art. 75 § 1, art. 78, art. 80, art. 84, art. 86 i art. 107 § 3 k.p.a. - jej zdaniem organy nie były bezstronne i uchylały jej pytania do świadków bez uzasadnienia.

Wskazała, że zasadność przesłanek obarczona jest wadą, ponieważ Dichromian VI Potasu z resztami benzenu, a również z innymi chemikaliami, przyczynił się do powstania białaczki limfatycznej, poprzez zaburzenie układu hemalopoezy. To właśnie to zaburzenie przyczynia się do powstania nowotworu. Zmienia obraz krwi, powstaje leukocytoza białych krwinek krwi, powstają retikulocyty, obecność niedojrzałych neutrofili. Wszystkie te objawy wystąpiły na początku choroby. Zmienił się obraz krwi. Związki chromu (VI) w badaniach w warunkach in vitro oraz in vivo powodowały: uszkodzenia DNA, pęknięcia nici DNA, fragmentacje, powstanie wiązań krzyżowych z białkiem, powstanie wiązań krzyżowych DNA-DNA. Działanie genotoksyczne.

Zmywalnia brudnego szkła jest wielkości 2 metry na 1 metr. Ekspozycja powoduje mutację genów, zaburzenia częstości wymian chromatyd siostrzanych oraz aberracje chromosomowe, translacje chromosomu. Wyjaśniła, że w przypadku jej choroby nastąpiła aberracja chromosomu.

Na rozprawie w dniu 23 maja 2019 r. skarżąca cofnęła wniosek dowodowy o powołanie biegłego. Złożyła do akt sprawy, jako dowód w sprawie podejrzenia u niej choroby zawodowej, wydruk z publikacji J. S. oraz K. K. obrazujący ryzyko choroby nowotworowej u pracowników narażonych na związki chromu (VI), jednocześnie zarzucając, że po zakończeniu postępowania dowodowego nie została wezwana przez organ do wypowiedzenia się w sprawie zebranych dowodów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej jako: "p.p.s.a."), następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z unormowania art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika nadto, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Z przywołanych powyżej przepisów p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej, a ustawodawca nie wyposażył sądów w uprawnienia, które pozwalałyby na podejmowanie rozstrzygnięć merytorycznych.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w G. utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S. o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej - choroby wskazanej w punkcie 17.3 "Wykazu chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym", zawartego w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1367 – dalej zwanego "rozporządzeniem"), tj. choroby zawodowej sklasyfikowanej jako: "Nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwór układu krwiotwórczego".

Oceniając zaskarżone w niniejszej sprawie decyzje z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że nie naruszają one prawa procesowego ani materialnego, a podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 917 ze zm. - zwanej dalej w skrócie jako: "k.p."), za chorobę zawodową uważa się schorzenie ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

W myśl § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

Analizując podstawy wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej należy w szczególności zwrócić uwagę na regulację sposobu orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej. Stosownie do § 5 ust. 1 rozporządzenia wydawanie orzeczeń w tym przedmiocie zostało powierzone lekarzom spełniającym wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy, zatrudnionym w jednostkach orzeczniczych I stopnia (wymienionych w § 5 ust. 2 rozporządzenia) oraz II stopnia (wskazanych w § 5 ust. 3 rozporządzenia).

Stosownie do § 6 ust. 1 rozporządzenia lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Z kolei – zgodnie § 6 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia - narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do czynników o działaniu rakotwórczym - substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (m.in. na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1117 – dalej jako rozporządzenie z dnia 24 lipca 2012 r.) oraz pierwotną lokalizację nowotworu i okres latencji.

Stosownie do § 6 ust. 3 rozporządzenia taką ocenę narażenia zawodowego przeprowadza – w zależności od etapu, na którym znajduje się sprawa – m.in. lekarz zatrudniony w jednostce orzeczniczej, o której mowa w § 5 ust. 2 i 3 w toku ustalania rozpoznania choroby zawodowej (pkt 2), a także właściwy państwowy inspektor sanitarny, w toku podejmowania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej (pkt 3).

Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej może być wydana – po przeprowadzeniu przez organy inspekcji sanitarnej - postępowania wyjaśniającego co do warunków i sposobu wykonywanej pracy oraz występującego w określonym czasie w środowisku pracy określonego narażenia zawodowego wiążącego się z podejrzeniem zaistnienia wskazanej w rozporządzeniu jednostki chorobowej - jeżeli spełnione zostaną następujące przesłanki: 1/ schorzenie zostanie rozpoznane przez lekarza we właściwej jednostce orzeczniczej jako choroba zawodowa określona w wykazie; 2/ w zakładzie (środowisku) pracy występowały czynniki szkodliwe dla zdrowia oraz 3/ bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić istnienie związku przyczynowego między stwierdzonym schorzeniem a warunkami pracy.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych przyjmowany jest powszechnie pogląd o związaniu organów inspekcji sanitarnej orzeczeniem lekarskim, wydanym w trybie rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, a w konsekwencji o braku podstaw do przeprowadzenia przez organ samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/Bk 710/06; wyrok WSA w Krakowie z dnia 20 września 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 388/16), co jest uzasadnione zakresem specjalistycznej wiedzy medycznej posiadanej przez lekarzy orzeczników, której to wiedzy nie posiadają organy administracyjne. Orzeczenie lekarskie, o jakim tutaj mowa, należy traktować tak jak opinię w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., a ocena tego orzeczenia dokonywana przez właściwy organ podlegać musi kryteriom określonym w art. 80 k.p.a. Jeżeli zatem orzeczenie lekarskie poddane takiej ocenie zawiera w sobie logiczne i przekonujące wyjaśnienie zajętego przez lekarza-orzecznika stanowiska, to organ nie może sprzecznie z tą opinią dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby zawodowej czyli stwierdzenia, że wskazane schorzenie u danej osoby stanowi chorobę zawodową, tj. stanowi jedną z rodzaju chorób wyszczególnionych przez prawodawcę, która wg dostępnej wiedzy medycznej bezsprzecznie lub z wysokim prawdopodobieństwem została spowodowana pracą w warunkach oddziaływania na określonego pracownika istniejących (stwierdzonych) w środowisku pracy czynników chorobotwórczych. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia skarżącego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących postawę orzeczeń lekarskich (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06). Aby zatem można było stwierdzić chorobę zawodową, koniecznym jest rozpoznanie jej przez uprawnioną placówkę diagnostyczną.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że kluczowe dla niej znaczenie miały wydane w niniejszej sprawie orzeczenia lekarskie jednostek orzeczniczych, tj. orzeczenie nr [...] z dnia 29 grudnia 2014 r. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w G. (dalej także "WOMP") oraz orzeczenie nr [...] z dnia 12 sierpnia 2015 r. Instytutu Medycyny Pracy im. Prof. J. N. w Ł. (dalej także "IMP"), jak również pisma-opinie uzupełniające zarówno WOMP (z dnia 23 maja 2017 r., z dnia 5 września 2017 r. oraz z dnia 5 października 2018 r.), jak również IMP (z dnia 24 listopada 2016 r., z dnia 31 sierpnia 2017 r. oraz z dnia 26 września 2018 r.). Brak jest też wątpliwości co do tego, że ww. orzeczenia lekarskie, jak również uzupełniające je opinie, zostały wydane przez uprawnione specjalistyczne jednostki diagnostyczne na podstawie przeprowadzonych badań oraz analizy dokumentacji medycznej.

Z orzeczeń tych wynikało bezsprzecznie, że z dokumentacji lekarskiej im przedłożonej wiadomym jest, że u skarżącej została rozpoznana przewlekła białaczka limfocytowa. W wyniku przeprowadzonego badania histopatologicznego stwierdzono, że obraz histologiczny węzła chłonnego wskazuje na rozpoznanie chłoniaka typu B. Na podstawie kart narażenia zawodowego oraz z informacji uzyskanych w toku postępowania stwierdzono, że skarżąca pracowała w narażeniu na naftę, kwas azotowy, solny, siarkowy, mieszaninę chromową (w skład której wchodzi dichromian (VI) potasu) oraz benzen. Narażenie to występowało w okresie 2001-2011, podczas pracy skarżącej w Akademii [...] w S. (poprzednio [...] Akademii [...] w S.), gdzie skarżąca zajmowała się myciem brudnego szkła laboratoryjnego (próbówek szklanych, plastikowych, zanieczyszczonych odczynnikami chemicznymi, krwią zwierzęcą, myciem szalek naczyń laboratoryjnych przy użyciu mieszaniny chromowej, szkiełek mikroskopowych w denaturacie), myciem akwariów po hodowlach ślimaków i roślin. Przed dostarczeniem do zmywalni szkło było poddawane sterylizacji w autoklawach oraz wstępnemu umyciu i neutralizacji środków chemicznych.

W świetle pozyskanych informacji lekarskie jednostki orzecznicze obu stopni stwierdziły, że skarżąca nie była narażona na czynniki rakotwórcze dla ludzi, a jedynie na ogólnodostępne środki myjące. Co prawda związki chromu VI-wartościowego, z którym skarżąca niewątpliwie miała styczność, należą do substancji z kategorii I uznanej za potencjalnie rakotwórczą, to jednak – jak wyjaśniono w orzeczeniach - z danych literaturowych wiadomo jest, że substancja ta nie jest czynnikiem etiologicznym wywołującym choroby nowotworowe układu krwiotwórczego, gdyż powiązanie pomiędzy występowaniem tego czynnika w środowisku pracy a wystąpieniem choroby nowotworowej udowodniono głównie dla nowotworu płuc, a w mniejszym stopniu dla nosa i zatok przynosowych, żołądka, trzustki, prostaty oraz pęcherza moczowego.

W odniesieniu natomiast do akcentowanego przez skarżącą narażenia na benzen, posiłkując się informacjami uzyskanymi z Akademii [...] w S., wskazano, że skarżąca, pracująca na stanowiskach: pracownika gospodarczego i starszego referenta, nie była narażona na działanie czynnika rakotwórczego – benzenu, który co prawda znajduje się w Zakładzie [...], to jednak jest on wykorzystywany do prac naukowych pracowników naukowo-dydaktycznych (profesor, asystent, adiunkt, starszy wykładowca), gdzie prace związane z przygotowaniem odczynników wykonuje starszy technik. Tylko te osoby posiadały w Akademii bezpośredni kontakt z benzenem, a odczynnik ten przechowywany był w zamkniętym pomieszczeniu, do którego skarżąca nie miała dostępu. Z kolei zawartość szkła z zajęć z odczynnikami chemicznymi była usuwana do przystosowanych do tego celu pojemników i neutralizowana przez pracowników technicznych i dydaktycznych, a samo szkło było dopiero przekazywane do zmywalni. Skarżąca nie miała zatem kontaktu benzenem i nie była angażowana w prace związane z przygotowaniem odczynników chemicznych do ćwiczeń laboratoryjnych, ani usuwaniem zawartości szkła laboratoryjnego po skończonych ćwiczeniach.

Jakkolwiek w Karcie oceny narażenia zawodowego z dnia 14 sierpnia 2018 r. (k. 244-245 akt administracyjnych) wskazano, że skarżąca mogła być narażona na resztki benzenu znajdujące się w mytych naczyniach, to jednak wskazywana ekspozycja na benzen (który jest uznawanym czynnikiem rakotwórczym, mogącym wywołać zmiany w obrazie krwiotwórczym), podczas zatrudnienia w Akademii [...] nie została uznana za wysoce prawdopodobną w świetle wyjaśnień zarówno pracodawcy, jak też składających zeznania i wyjaśnienia pracowników Akademii. Jedynie bowiem jeden świadek – W. B. (która w latach 2001-2007 i 2011 pracowała w Akademii [...] na stanowisku portiera) potwierdziła możliwość kontaktu skarżącej z resztkami benzenu w mytym szkle laboratoryjnym, jednakże w zeznaniach swych nie sprecyzowała zarówno częstotliwości, ani jakości ilościowej ekspozycji na ten czynnik, co – abstrahując od wiarygodności twierdzeń ww. świadka – nie dawało jakiegokolwiek obrazu sugerowanego narażenia zawodowego związanego ze stycznością skarżącej z benzenem. Mając to na uwadze jednostki orzecznicze obu stopni przyjęły brak podstawy do uznania z wysokim prawdopodobieństwem narażenia zawodowego skarżącej na benzen.

Wykluczono także uznanie wystąpienia czynnika rakotwórczego podczas mycia przez skarżącą szkła laboratoryjnego, w związku z jej twierdzeniami dotyczącymi jej kontakt z mgłami kwasu siarkowego, zwracając w orzeczeniach uwagę na brak możliwości jakiegokolwiek narażenia na stężenie mocnych kwasów w trakcie mycia szkła uprzednio wstępnie płukanego i sterylizowanego przez technika laboratoryjnego. Wskazano, że nawet jeśli istniałyby śladowe ilości tej substancji w mytym szkle, to nie można w żaden sposób porównywać tej ekspozycji do procesu technologicznego, w trakcie którego używane są mocne kwasy o wysokim stężeniu z uwalnianiem mgieł tych kwasów. Nie można więc mówić o narażeniu na czynniki rakotwórcze dla ludzi w rozumieniu rozporządzenia z dnia 24 lipca 2012 r.

Mając na uwadze treść ww. orzeczeń i opinii uzupełniających do tych orzeczeń oraz konkluzji z nich płynących (w szczególności w zakresie zakwestionowania przez jednostki lekarskie możliwości przyczynowo-skutkowego powiązania powstania u skarżącej białaczki limfocytowej z faktem istnienia czynników rakotwórczych występujących w jej środowisku pracy) przyjąć należy, że organy opierając się o stanowiskach zajętych w wydanych w sprawie orzeczeniach, dokonały zgodnego z prawem rozstrzygnięcia sprawy.

W ocenie Sądu postępowanie administracyjne zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji odbyło się przy uwzględnieniu reguł wyznaczonych zarówno przepisami postępowania administracyjnego, w szczególności przywołanych przez skarżącą przepisów: art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 75 § 1, art. 77, art. 78, art. 80, art. 84, art. 86, art. i 107 § 3 k.p.a., jak i przepisami cytowanego wyżej rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Organy inspekcji sanitarnej dokonały bowiem ustaleń w oparciu o wymagane prawem dowody, a ocenę zebranego materiału uzasadniły w sposób przekonujący, opierając swe rozstrzygnięcie na wiarygodnych opiniach jednostek orzeczniczych. Pomimo stwierdzenia u skarżącej choroby uznanej w wykazie za chorobę zawodową (nowotwór układu krwiotwórczego), a także faktu, że skarżąca w okresie zatrudnienia w Akademii [...] w S. była narażona w środowisku pracy na czynniki chemiczne zarówno pozbawione działania rakotwórczego (nafta, kwas azotowy, kwas solny, kwas siarkowy), jak też czynniki o działaniu rakotwórczym u ludzi (tj. na mieszaninę chromową, zawierającą chrom VI wartościowy), to jednak warunek rozpoznania ww. choroby zawodowej jako następstwo działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych w tym wypadku za kancerogenne, nie został spełniony.

W ocenie Sądu nie można uznać jako mającego znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zarzutu braku wezwania skarżącej po zakończeniu postępowania dowodowego do wypowiedzenia się w niniejszej sprawie, tym bardziej w szczególności w kontekście złożonego na rozprawie przez skarżącą "wydruku z publikacji obrazującej ryzyko choroby nowotworowej u pracowników narażonych na związki chromu (VI)". Stosownie do art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Mając na uwadze treść powołanego przepisu zauważyć należy, że jakkolwiek przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy organ ten zaniechał zawiadomienia stron postępowania o prawach wynikających z powołanego wyżej przepisu ([...] w S. pismem z dnia 18 października 2018 r. przed wydaniem decyzji uczynił zadość temu wymogowi – k. 254 akt administracyjnych), to jednak podkreślić w tym zakresie należy, że organ ten przed wydaniem zaskarżonej decyzji z dnia 23 stycznia 2019 r. nie prowadził żadnego postępowania dowodowego w sprawie, a zatem należy uznać, że strona miała – a w każdym razie mogła mieć - pełną świadomość co treści materiału dowodowego stanowiącego podstawę do wydania zaskarżonej decyzji. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. może odnieść skutek tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 1253/16). W ocenie Sądu nie można mówić o takiej sytuacji w niniejszej sprawie. Jakkolwiek skarżąca na rozprawie przed tut. Sądem przedłożyła wydruk z publikacji J. S. i K. K. dotyczący ryzyka choroby nowotworowej u pracowników narażonych na związki chromu (VI), jednakże biorąc pod uwagę to, że była to jedynie wyjęta z całego kontekstu cząstkowa informacja, a także to, że w toku postępowania lekarskie jednostki orzecznicze obu stopni, na gruncie istniejącej wiedzy medycznej ("danych literaturowych"), wypowiedziały się już kilkakrotnie w przedmiocie chromu VI-wartościowego jako substancji karcynogennej, która mogłaby wywołać nowotwór układu krwiotwórczego, to w ocenie Sądu przedłożony przez skarżącą "dokument" nie mógł stanowić podstawy do zmiany podjętego w sprawie rozstrzygnięcia.

Wobec powyższego przyjąć należy, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, zapadła po należytym wyjaśnieniu sprawy. W sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ani też do naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a - oddalił skargę jako niezasadną.

Orzeczenia sądów administracyjnych powoływane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.