Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 809/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2013-07-24 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art.  246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. N. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem, dołączonym do skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...], M. N. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości.

W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jedynym źródłem jego utrzymania jest wykonywana działalność gospodarcza, lecz nie przynosi mu ona dochodów tylko straty, nie posiada żadnych zasobów finansowych, nie jest właścicielem nieruchomości ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca podniósł, że pozostaje w separacji z żoną, zobowiązany jest do przekazywania na rzecz swoich małoletnich córek kwoty 3.000 zł miesięcznie tytułem alimentów. Wyjaśnił przy tym, że córki zamieszkują z jego żoną.

W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Przepis zawarty w art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 2 lipca 2013 r. (doręczonym pełnomocnikowi w dniu 5 lipca 2013 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1) odpisów wszystkich złożonych zeznań podatkowych za rok 2012 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, 2) odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7, 3) odpisów złożonego zgłoszenia identyfikacyjnego (NIP-1 z załącznikiem NIP-B) wraz z jego aktualizacjami, 4) odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia, 5) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, 6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), 7) oświadczenia, czy jest względem niego prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jego majątku, 8) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.), 9) dokumentu potwierdzającego zainicjowanie postępowania sądowego w sprawie separacji, 10) dokumentu potwierdzającego wysokość zadeklarowanych we wniosku środków przekazywanych tytułem alimentów na rzecz małoletnich córek (np. oświadczenia matki dzieci, potwierdzenia przelewów); 11) w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów i zasobów finansowych – jasnego wskazania przez wnioskodawcę, z jakich środków ponosi on konieczne koszty utrzymania (jak chociażby wyżywienie) oraz koszty zastępstwa procesowego z wyboru w niniejszej sprawie; 12) oświadczenia wnioskodawcy, czy zamieszkuje wspólnie z małżonką i dziećmi, a jeżeli tak wskazania, w jakiej części małżonka partycypuje w ponoszeniu kosztów utrzymania zajmowanej nieruchomości; 13) oświadczenia wnioskodawcy o aktualnej wysokości posiadanych środków finansowych pochodzących z udzielonego mu kredytu bankowego wraz z zaświadczeniem wystawionym przez bank w przedmiocie: wysokości aktualnego zadłużenia wnioskodawcy z tego tytułu, daty uruchomienia kredytu, harmonogramu spłat, rachunku bankowego, na który przekazano przyznane środki finansowe, terminowości dokonywanych przez wnioskodawcę spłat rat kredytowych.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył, działając przez pełnomocnika, odpisy: zeznania podatkowego PIT-36L z załącznikiem PIT/B za 2012 r., bilansu na dzień 31 grudnia 2012 r., rachunku zysków i strat na dzień 31 grudnia 2012 r. oraz 31 marca 2013 r., pozwu o separację z dnia 17 grudnia 2012 r. wraz z wnioskiem o uzasadnienie wyroku z dnia 17 kwietnia 2013 r., tytułów wykonawczych z dnia 31 grudnia 2012 r., 7 i 15 stycznia 2013 r. oraz 20 i 26 marca 2013 r. wraz z zawiadomieniami o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego z dnia 8 kwietnia 2013 r. Wnioskodawca przedłożył również dwa dodatkowe oświadczenia: jedno złożone osobiście z dnia 6 maja 2013 r. oraz drugie złożone przez pełnomocnika z dnia 12 lipca 2013 r.

Na podstawie złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 4 czerwca 2013 r., dodatkowych oświadczeń z dnia 6 maja i 12 lipca 2013 r. oraz ww. dokumentów źródłowych ustalono, że wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, z żoną pozostaje w separacji, jego dwie małoletnie córki zamieszkują z matką. Wnioskodawca nie uzyskuje żadnych dochodów, gdyż prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi mu straty. I tak w zeznaniu podatkowym za 2012 r. wykazał z tego tytułu stratę w wysokości 280.700,13 zł, deklarując przychód w kwocie 1.470.121,03 zł oraz koszty jego uzyskania w kwocie 1.750.821,16 zł, zaś strata netto wynikająca z rachunku zysku i strat za ubiegły rok obrachunkowy stanowiła kwotę 281.269,32 zł. Na dzień 31 marca 2013 r. wnioskodawca nie osiągnął przychodów netto ze sprzedaży, poniósł natomiast stratę w wysokości 9.432,95 zł. Zgodnie z przedłożonym bilansem wnioskodawca posiadał na dzień 31 grudnia 2012 r. aktywa trwałe o łącznej wartości 1.401.172,62 zł, w tym środki trwałe o wartości 99.903,77 zł. Aktualnie, jak oświadczył wnioskodawca, nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, nie posiada zasobów finansowych, pojazdów mechanicznych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jego rachunek bankowy prowadzony przez [...] podlega zajęciu do łącznej kwoty 292.991,90 zł (co potwierdzają odpisy tytułów wykonawczych i zawiadomienia o zajęciu konta z dnia 8 kwietnia 2013 r.), zgodnie z treścią dodatkowego oświadczenia wnioskodawcy zajęciu podlegają zarówno jego rachunki firmowe, jak i osobiste.

Wnioskodawca partycypuje w kosztach utrzymania córek w ten sposób, że zobowiązany jest do przekazywania na ich rzecz środków pieniężnych w wysokości 1.500 zł na każdą z nich. Według dodatkowego oświadczenia średnie miesięczne koszty utrzymania wnioskodawcy wynoszą około 400 zł. Aby regulować wskazane wydatki, wnioskodawca zaciągnął kredyt bankowy, bowiem – jak wyjaśnił jego pełnomocnik w piśmie z dnia 12 lipca 2013 r. – nie dysponował wystarczającymi środkami na te cele, przy czym, pomimo wezwania, w żaden sposób nie odniesiono się do kwestii aktualnej wysokości posiadanych z tego tytułu środków, aktualnego zadłużenia z tego tytułu oraz terminowości dokonywanych spłat rat kredytowych, nie podano daty uruchomienia kredytu, nie przedstawiono harmonogramu spłat oraz rachunku bankowego, na który przekazano przyznane środki finansowe.

Mając na uwadze opisane okoliczności faktyczne, przyjąć należało, że sytuacja finansowa wnioskodawcy pozostaje nadal niejasna, w szczególności w kwestii dotyczącej braku dochodów i zasobów pieniężnych w kontekście ponoszonych przez niego wydatków. Co więcej, przyjąć można, że wnioskodawca, poprzez wskazanie jedynie okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów sądowych, przedstawił swoją sytuację finansową w sposób wybiórczy. W konsekwencji nie sposób stwierdzić, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jakiej części, jest on w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie.

Wpływ na taką ocenę miały przedstawione poniżej następujące okoliczności faktyczne.

Wnioskodawca podał, że utrzymuje się sam, pomimo że od dłuższego czasu nie osiąga jakichkolwiek dochodów z wykonywanej działalności gospodarczej, która – jak podaje – stanowi jego jedyne źródło utrzymania (przy czym nadesłane przez niego dokumenty nie obejmują okresu wskazanego w wezwaniu, a jedynie okres do 31 marca br.). Zarazem, jak wynika ze złożonego dodatkowo oświadczenia, ponosi wydatki związane z bieżącymi kosztami utrzymania (ok. 400 zł miesięcznie), jak również przekazuje środki na rzecz małoletnich córek, które zamieszkują z matką (łącznie 3.000 zł).

Wprawdzie z dodatkowego oświadczenia jego pełnomocnika wynika, że wnioskodawca wszelkie koszty pokrywa ze środków przyznanego mu kredytu bankowego, to jednak – pomimo wezwania z dnia 2 lipca 203 r. – kwoty tych środków (którymi rzekomo dysponuje wnioskodawca) jego pełnomocnik nie podał, podobnie jak nie wyjaśnił, z czego, a także w jakiej wysokości, wnioskodawca spłaca należne raty. Co więcej, w rubryce PPF dotyczącej posiadanych zasobów finansowych sam wnioskodawca nie wykazał środków pochodzących z kredytu bankowego, do czego był zobowiązany – zwłaszcza w sytuacji, gdy pokrywa nimi bieżące i konieczne wydatki, co oznacza, że wciąż posiada środki z tego tytułu.

Postawić w tym miejscu należy również pytanie, w jaki sposób wnioskodawca uzyskał kredyt bankowy na zaspokojenie bieżących potrzeb, skoro – w świetle przedstawionych przez niego okoliczności – od ubiegłego roku nie uzyskał on dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, a od stycznia br. nie osiąga nawet przychodów z tego źródła. Zatem wydawać by się mogło, że nie ma zdolności kredytowej.

Odnosząc się zaś do podnoszonej przez wnioskodawcę okoliczności niemożności przedstawienia wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, z uwagi na to, że podlegają one zajęciu egzekucyjnemu, wyjaśnić należy wnioskodawcy, że fakt zajęcia rachunków bankowych w toku prowadzonej egzekucji w żaden sposób nie wpływa na niemożność uzyskania wyciągów z kont, których wciąż jest posiadaczem. Nadto, w przypadku posiadania rachunków internetowych (a tego rodzaju rachunki obecnie prowadzą dla swoich klientów w zasadzie wszystkie banki) wydruk z takiego rachunku zastępuje wyciąg sporządzony przez bank; brak jest podstaw do przyjęcia, że bank odmówiłby wnioskodawcy sporządzenia wymaganych wyciągów z kont, gdyby z takim wnioskiem wystąpił.

Warto przy tym zaznaczyć, że zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.), środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego do wysokości trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres bezpośrednio poprzedzający dzień wystawienia tytułu wykonawczego. Do przepisu tego wyraźnie odwołuje się art. 8 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1015). W powołanym przepisie ustawodawca wyznaczył granice tzw. przywileju egzekucyjnego, który może być wiązany jedynie z rachunkami oszczędnościowymi, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowymi i terminowymi lokatami oszczędnościowymi. Posiadaczowi rachunku oszczędnościowego przysługuje ochrona przed egzekucją, ale tylko w granicach określonych w art. 54 Prawa bankowego, bez względu na źródło, z którego pochodzą środki gromadzone na takim rachunku (zob. Z. Ofiarski, Komentarz do art. 54 ustawy – Prawo bankowe, Komentarz LEX 2013). Celem instytucji zawartej w art. 54 ust. 1 Prawa bankowego jest zapewnienie egzekwowanemu dłużnikowi pewnego minimum egzystencjalnego.

Według danych zawartych w komunikatach Prezesa GUS (publikowanych w Dzienniku Urzędowym GUS) za listopad i grudzień 2012 r. (dotyczy tytułów wystawionych w grudniu 2012 r. i styczniu 2013 r.) oraz z luty 2013 r. (dotyczy tytułów wystawionych w marcu 2013 r.) przeciętne wynagrodzenie, o którym mowa w przywołanym przepisie, wynosiło odpowiednio: 3.780 zł, 4.170,95 zł i 3.708,69 zł.

W aktach sprawy znajduje się potwierdzenie wykonania operacji przelewu tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, z którego wynika, że w dniu 4 czerwca 2013 r. wnioskodawca ze swojego rachunku bankowego o numerze [...], prowadzonego przez [...] dokonał przelewu środków w kwocie 17 zł. Okoliczność ta pozostaje w całkowitej sprzeczności z twierdzeniami wnioskodawcy o braku dostępu do posiadanych przez siebie rachunków bankowych (i zgromadzonych na nich środkach) z uwagi na ich zajęcie.

W świetle powyższego uznać należało, że okoliczność prowadzenia egzekucji względem majątku wnioskodawcy nie przesądza o niemożności poniesienia kosztów sądowych. W konsekwencji skoro wnioskodawca nie przedstawił wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, to nie można przyjąć, że nie posiada on środków na uiszczenie należności z tytułu kosztów sądowych. Nieznana jest bowiem wysokość środków pieniężnych, jakimi aktualnie dysponuje wnioskodawca.

Dodatkowo zwraca się uwagę, że złożone przez wnioskodawcę oświadczenie, w którym wyjaśnił, że posiadane przez niego konta bankowe zostały zajęte przez dyrektora izby celnej, nie czyni zadość wymogom określonym w wezwaniu. Jak już bowiem wskazano, wnioskodawca wciąż jest posiadaczem tych rachunków bankowych, a zatem może uzyskać wyciągi potwierdzające ich salda i obrazujące księgowane na nich transakcje. W skierowanym do wnioskodawcy wezwaniu jasno zaś sprecyzowano, jakie dane dotyczące stanu majątkowego wnioskodawcy wymagają potwierdzenia w formie dokumentu źródłowego, a dla wykazania których wystarczającym jest złożenie oświadczenia.

W związku z powyższym uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zdaniem orzekającego wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny swojej kondycji finansowej poprzez powoływanie okoliczności (i ich udokumentowanie) w taki sposób, by prowadziły one do wniosku, że aktualnie nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych.

Takie zachowanie wnioskodawcy skutkuje zaś niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Wprawdzie, jak już wskazano, w świetle przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów należało by przyjąć, że nie uzyskuje on dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, to jednak skoro ponosi on bieżące, konieczne wydatki i posiada na ten cel środki z zaciągniętego kredytu bankowego (przy czym nieznana jest kwota posiadanych środków), a jednocześnie brak dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację danych o zasobach pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych, uznać trzeba że istotne wątpliwości dotyczące jego rzeczywistych możliwości płatniczych wciąż pozostają niewyjaśnione.

Rozpoznając niniejszą sprawę nie można pominąć okoliczności, że wnioskodawca ubiegał się już o przyznanie prawa pomocy w innych sprawach zawisłych przez tut. Sądem z jego skarg (sygn. akt I SA/Gd 1305-1307/12, I SA/Gd 75-75/13, I SA/Gd 301-302/13, I SA/Gd 550/13). Jego żądania rozpoznane zostały odmownie z uwagi na wskazanie przez niego jedynie tych okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów sądowych i przedstawienie swojej sytuacji finansowej w sposób wybiórczy. W sprawach tych wnioskodawca powołał się na te same okoliczności, co w niniejszej sprawie, jak również uchylił się od wyjaśnienia kwestii dotyczących posiadanych środków pieniężnych, w tym z udzielonego mu kredytu bankowego.

Tym sam, obrazując swoją kondycję finansową w niniejszej sprawie, uznac należało, że wnioskodawca kolejny raz zachował się w sposób tożsamy, mimo iż mógł oczekiwać, znając stanowisko orzekającego w tym zakresie, że będzie to skutkowało odmową przyznania mu prawa pomocy.

Końcowo, referendarz sądowy zauważa, że powyższej oceny nie zmienia fakt, że przed tut. Sądem toczy się wiele postępowań zainicjowanych przez wnioskodawcę, co wiąże się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w każdym z nich.

Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.