Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1106/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 24 ust. 5b
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz - Ziętek, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Beata Machcińska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 listopada 2020 r. sprawy ze skargi B. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B.S. (Szypuła, dalej "zobowiązana" lub "skarżąca") jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...]r. wydane w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Inspektorat w P. decyzjami z dnia [...]r. nr: [...] i [...], wydanymi na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. poz. 1585 ze zm., dalej "u.s.u.s."), orzekł, że skarżąca zalega z płatnością składek ubezpieczeniowych na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okresy od dnia 10 czerwca 2005 r. do dnia 19 lipca 2005 r., od dnia 1 listopada 2005 r. do dnia 31 stycznia 2006 r., od dnia 25 września 2006 r. do dnia 28 stycznia 2007 r., od dnia 14 września 2008 r. do dnia 30 września 2010 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w P. decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., określił zadłużenie zobowiązanej z tytułu składek ubezpieczeniowych za marzec 2007 r., kwiecień 2007 r. i od kwietnia 2008 r. do sierpnia 2008 r.; (ww. decyzje dalej łącznie zwane jako "Decyzje").

2. W dniu [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Inspektorat w P. sporządził upomnienia od nr [...] do nr [...], które doręczono zobowiązanej w dniu [...]r. po dwukrotnym awizowaniu przesyłki - w dniu [...]r. i w dniu [...]r., tj. w trybie art. 44 k.p.a.

3. W dniu [...]r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. (dalej również jako "organ egzekucyjny") sporządził tytuły wykonawcze od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], które zostały doręczone zobowiązanej w dniu [...]r. w trybie art. 43 k.p.a. – zostały odebrane przez dorosłego domownika – D.S. (teściowa zobowiązanej, dalej "DS"), która zobowiązała się oddać przesyłkę adresatowi – zobowiązanej

W dniu [...]r. organ egzekucyjny sporządził tytuły wykonawcze [...] i [...], które zostały doręczone zobowiązanej w dniu [...]r. w trybie art. 43 k.p.a. – zostały odebrane przez dorosłego domownika DS, która zobowiązała się oddać przesyłkę adresatowi – zobowiązanej

4. W dniu [...]r. organ egzekucyjny sporządził zawiadomienia nr [...] i nr [...] o zajęciu rachunku bankowego zobowiązanej w A S.A. Zajęcie okazało się skuteczne, lecz przeszkodę w jego realizacji stanowił zbieg egzekucji. ZUS przekazał do Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. odpisy tytułów wykonawczych obejmujących zaległości zobowiązanej, celem prowadzenia egzekucji, wskazując, że organem egzekucyjnym pozostaje nadal Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. (pismo z dnia 14 sierpnia 2019 r. nr [...]).

5. Zobowiązana, reprezentowana przez pełnomocnika, pismem z dnia 28 sierpnia 2019 r. podniosła zarzut przedawnienia zobowiązań dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym.

Postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów, z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia.

6. Postanowieniem z dnia [...]r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...]r. nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...] i z dnia [...] r. nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...] oraz z dnia [...]r. nr [...] do [...], wskazując w uzasadnieniu, że zobowiązana nie prowadziła działalności gospodarczej od 1 stycznia 2008 r. do 31 sierpnia 2011 r., a więc nie miała obowiązku opłacania składek za ten okres.

7. Pismem z dnia 14 lutego 2020 r. pełnomocnik zobowiązanej oświadczyła, że wystąpienie z dnia 28 sierpnia 2019 r. należy traktować jako wniosek o umorzenie zobowiązań, z uwagi na ich przedawnienie. Pełnomocnik argumentowała, że organ egzekucyjny przez osiem lat nie podejmował żadnych czynności zmierzających do wyegzekwowania należności. Mianowicie po bezskutecznym zajęciu rachunku bankowego zobowiązanej w 2011 r., nie podjął dalszych działań windykacyjnych, jak i nie zakończył postępowania egzekucyjnego.

8. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...]r., wydanym na podstawie art. 59 § 1 pkt 2, § 3 i § 5 w związku z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 z późn. zm., dalej "u.p.e.a") oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm, dalej "k.p.a."), odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...]r. od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...] oraz z dnia [...]r. nr [...] i nr [...].

9. W zażaleniu na to postanowienie zobowiązana wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania egzekucyjnego,

2) przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, w szczególności:

- oświadczenia zobowiązanej oraz L.S. z dnia 4 maja 2020 r.,

- przesłuchanie w charakterze świadka L.S., zam. Z. ul. [...],

- przesłuchania zobowiązanej na okoliczność, że DS nigdy nie zamieszkiwała ani z zobowiązaną, ani w sąsiedztwie, a także na okoliczność, iż wszystkie pisma oraz awiza w sprawie wskazanych powyżej tytułów wykonawczych pozostawiane były przez listonosza u DS, która nie przekazywała stronie przesyłek, ani też nie informowała jej o otrzymanej korespondencji.

Zobowiązana podniosła, że upomnienia, tytuły wykonawcze oraz Decyzje nie zostały jej skutecznie doręczone, gdyż DS nie jest i nigdy nie była domownikiem, sąsiadem czy też dozorcą domu zobowiązanej, co więcej, osoba ta (teściowa zobowiązanej) zamieszkuje w odległości około 3 km od miejsca zamieszkania zobowiązanej. Wskazała, że praktyką listonosza pracującego w miejscu zamieszkania zobowiązanej było pozostawianie korespondencji oraz awiz, adresowanych do zobowiązanej u DS, o czym skarżąca nie wiedziała, a teściowa nie informowała jej o kierowanej do niej korespondencji.

Zdaniem zobowiązanej, prowadzona przeciwko niej egzekucja na podstawie tytułów wykonawczych winna być umorzona na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., gdyż nie doręczono jej tytułów wykonawczych.

W jej ocenie, bez znaczenia dla kwestii przedawnienia pozostaje wydanie przez ZUS decyzji ustalającej obowiązek opłacenia składek, roszczenia objęte tytułami wykonawczymi uległy przedawnieniu z dniem 1 stycznia 2017 r.

10. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej "organ nadzoru") postanowieniem z dnia [...]r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 2, § 4 pkt 1 i art. 59 § 5 u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.

Organ nadzoru wskazał, że tytuły wykonawcze z dnia [...]r. od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...] oraz z dnia [...]r. nr [...] i nr [...] obejmują zaległe składki ubezpieczeniowe zobowiązanej za czerwiec 2005 r., lipiec 2005 r., od września 2006 r. do stycznia 2007 r., od maja 2007 r. do grudnia 2007 r., (tytuły wykonawcze z dnia [...]r.), a także za marzec 2007 r. i kwiecień 2007 r. (tytuły wykonawcze z dnia [...]r.).

Odnosząc się do wniosku o przeprowadzenie dowodów, organ wyjaśnił, iż odrębnym postanowieniem odmówił ich przeprowadzenia, co uzasadnione jest faktem, iż przekazane przez organ pierwszej instancji akta sprawy pozwalają w sposób jednoznaczny ustalić okoliczności sprawy, a przeprowadzenie dowodów żądanych przez zobowiązaną nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego.

W ocenie organu nadzoru, kierowana do zobowiązanej korespondencja zawierająca Decyzje, tytuły wykonawcze i upomnienia została jej skutecznie doręczona w trybie art. 43 k.p.a. i 44 k.p.a. Decyzje zostały wysłane do skarżącej na jej adres zamieszkania wskazany na dokumencie ZUS ZFA z dnia 10 czerwca 2005 r., tj. Z. ul. [...], gdzie w dniu [...]r. zostały odebrane przez dorosłego domownika – DS. Tytuły wykonawcze zostały wysłane do skarżącej na jej adres zamieszkania, tj. Z. ul. [...], gdzie w dniu [...]r. i w dniu [...]r. zostały odebrane przez DS. Z kolei upomnienia zostały doręczone skarżącej w dniu [...]r., w trybie art. 44 k.p.a.

Organ argumentował, że doręczenie nastąpiło na adres zamieszkania zobowiązanej wskazany organowi rentowemu, tj. Z., ul. [...], czego dowodzą załączone do akt sprawy potwierdzenia odbioru pism. Przebywająca u zobowiązanej i będąca jej teściową (a więc osobą spowinowaconą) DS złożyła wielokrotnie własnoręczny podpis na dowodach doręczenia przesyłki, a tym samym należało uznać, że zobowiązała się ona do doręczenia przesyłek zobowiązanej. Skarżąca nie wykazała, że DS nie była upoważniona do odbioru korespondencji kierowanej do niej, tym samym nie obaliła ustaleń dotyczących skuteczności doręczenia dokonanego na podstawie art. 43 k.p.a. Organ, powołując się na orzecznictwo sadów administracyjnych, podniósł, iż bez znaczenia pozostaje, czy DS posiada adres zamieszkania w Z., przy ul. [...], bowiem skoro jest osobą spowinowaconą ze zobowiązaną, a ponadto wielokrotnie odbierała przesyłki, to należy uznać, że pod adresem: Z., ul. [...] przebywała za zgodą zobowiązanej. Organ podniósł, że DS odbierała przesyłki pod adresem Z., ul. [...] w dniach: [...]r., [...]r., [...]r. i w dniu [...]r., zatem nie sposób uznać, iż pod adresem zamieszkania zobowiązanej przebywała wbrew jej woli. Pojęcie dorosłego domownika w rozumieniu art. 43 k.p.a. powinno być interpretowane swoiście i odrębnie od przyjętego w języku potocznym rozumienia pojęcia domownika. Należy przyjąć, że dorosłym domownikiem w rozumieniu tego przepisu jest każda osoba dorosła przebywająca w mieszkaniu za zgodą adresata przesyłki (tak NSA w wyroku z dnia 12 czerwca 2019 r. o sygn. akt l OSK 2382/18).

Dlatego w ocenie organu, przeprowadzenie dowodów wskazanych w zażaleniu w celu ustalenia adresu zamieszkania DS jest bezcelowe.

Odnosząc się do kwestii przedawnienia, organ nadzoru wskazał, że z dniem 1 lipca 2004 r. art. 24 ust. 5b u.s.u.s. otrzymał brzmienie, wedle którego bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W ocenie organu nadzoru, doręczenie skarżącej Decyzji, w których wskazano, że stanowią one podstawę do wdrożenia postępowania egzekucyjnego wywołało skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia - było bowiem pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek.

Organ wskazał, że zobowiązania wynikające z decyzji z dnia [...] r. objęte zostały tytułami wykonawczymi z dnia [...]r. od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...]. Wskazane tytuły wykonawcze doręczono zobowiązanej w dniu [...] r. w trybie art. 43 k.p.a. na skutek odbioru przesyłki przez DS.

Z kolei w dniu [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Inspektorat w P. sporządził upomnienia od nr [...] do nr [...], które doręczono zobowiązanej w dniu [...]r., w trybie art. 44 k.p.a. - po dwukrotnym awizowaniu przesyłki pod adresem zamieszkania skarżącej, tj. Z., ul. [...].

Co do zobowiązań, o których orzeczono w decyzji z dnia [...]r. nr [...], doręczonej zobowiązanej skutecznie w dniu [...]r., w trybie art. 43 k.p.a. (przesyłkę odebrała DS), organ nadzoru wyjaśnił, że objęte zostały tytułami wykonawczymi z dnia [...]r. nr [...] i [...], które doręczono zobowiązanej w dniu [...]r., w trybie art. 43 k.p.a.

11. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o:

1) przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów:

- oświadczenia B.S. z dnia 4 maja 2020 r. (w aktach sprawy),

- oświadczenia L.S. z dnia 4 maja 2020 r. (w aktach sprawy),

- oświadczenia D.S. z dnia 8 sierpnia 2020 r.,

- oświadczenia T. i W. A. z dnia 8 sierpnia 2020 r.,

2) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego z dnia [...]r.,

3) zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

Zarzuciła:

1) istotne naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 136 § 1 k.p.a. w zw. z art. 76 § 1 i 3 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a. poprzez

- zaniechanie przeprowadzenia dowodów wnioskowanych przez skarżącą na okoliczność, iż przesyłki obejmujące Decyzje, upomnienia, tytuły wykonawcze, awiza pozostawiane były przez listonosza pod adresem zamieszkania DS, a nie skarżącej, wbrew potwierdzeniu nadania przesyłki rejestrowanej wydanej przez placówkę pocztową operatora stanowiącego dokument urzędowy,

- ustalenie, że przesyłki faktycznie doręczane były pod adresem zamieszkania skarżącej, co w efekcie skutkowało błędnym ustaleniem zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań skarżącej i utrzymaniem w mocy zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego;

2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

a) art. 24 ust. 5 b u.s.u.s. poprzez:

- ustalenie zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań wynikających z tytułów wykonawczych z [...]r. [...],[...],[...] oraz z dnia [...]r. [...] wskutek podjęcia czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, mimo iż o wskazanych czynnościach skarżąca nie została zawiadomiona,

- ustalenie, że pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności stanowiły Decyzje, pomimo iż pierwszą i do tego konieczną czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek stanowi upomnienie, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych;

b) art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego niezastosowanie i brak ustalenia, że upomnienie jest pierwszą i konieczną czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, ustalenie, że decyzja ZUS stanowi pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności, że doręczenie tytułów wykonawczych (nieskuteczne) i prowadzenie egzekucji nie jest wadliwe, pomimo braku doręczenia upomnienia;

c) art. 43 k.p.a.

- poprzez ustalenie, że doręczenie skarżącej pism skutkujących zawieszeniem biegu terminu przedawnienia nastąpiło w trybie tzw. doręczenia zastępczego, mimo iż: doręczenia następowały pod innym adresem, niż adres zamieszkania skarżącej, co więcej, DS nigdy nie zamieszkiwała pod adresem zamieszkania skarżącej, nie prowadziła z nią wspólnego gospodarstwa i nie przebywała w mieszkaniu skarżącej nawet okresowo;

d) art. 44 § 4 k.p.a. poprzez ustalenie doręczenia upomnienia z dnia [...]r. na skutek braku podjęcia przesyłki przez skarżącą w ustawowym terminie, mimo, iż zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru nie było pozostawiane pod adresem zamieszkania skarżącej, lecz jej teściowej, co w efekcie skutkowało błędnym ustaleniem zawieszenia biegu przedawnienia zobowiązań skarżącej i utrzymaniem w mocy zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego.

Skarżąca zanegowała zawieszenie biegu przedawnienia zobowiązań objętych tytułami wykonawczymi z dnia [...]r. [...],[...],[...] oraz z dnia [...]r. [...], argumentując, że pisma, które w ocenie organu wywarły ten skutek doręczone były pod innym adresem aniżeli adres zamieszkania skarżącej. Pracownik poczty nie doręczał korespondencji na adres zamieszkania skarżącej (ul. [...], Z.) lecz na adres jej teściowej DS (ul. [...], Z.). Taki sposób doręczenia nie jest doręczeniem zastępczym, o jakim mowa w art. 43 k.p.a. Skarżąca ponownie podniosła, że DS nigdy nie zamieszkiwała z skarżącą, nigdy nie prowadziła z nią gospodarstwa domowego i nie przebywała pod adresem zamieszkania skarżącej okresowo .

Skarżąca zarzuciła, iż przedstawiła dowody w celu obalenia domniemania wynikającego z dokumentu urzędowego (potwierdzenie nadania przesyłki rejestrowanej wydanej przez placówkę pocztową operatora), jednakże organ nadzoru odmówił ich przeprowadzenia.

Skarżąca nie zgodziła się z organem, że Decyzje wywołały skutek w postaci zawieszenia postępowania na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. W jej ocenie, taką czynnością jest upomnienie, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Wskazała, że prowadzenie egzekucji bez uprzedniego prawidłowego doręczenia upomnienia trzeba uznać za wadliwe i niedopuszczalne. Dodała, że doręczenie korespondencji wbrew regułom wynikającym z przepisów k.p.a. nie sposób uznać za skuteczne zawiadomienie dłużnika, o którym mowa a art. 24 ust. 5b u.s.u.s.

12. W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego, lecz z innych przyczyn, aniżeli wskazanych w skardze.

Sąd, w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej "p.p.s.a"), rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym zastosowania w sprawie).

Istotą sporu jest kwestia przedawnienia należności z tytułu składek.

W ocenie organu nadzoru, należności składkowe objęte tytułami wykonawczymi z dnia [...]r. nr: [...],[...],[...] oraz z dnia [...]r. nr: [...] nie uległy przedawnieniu - z powodu wydania i doręczenia skarżącej decyzji określających wysokość składek z dnia [...]r. nr [...], nr [...] i nr [...], w oparciu o które wydane zostały ww. tytuły wykonawcze z dnia [...]r. oraz decyzji z dnia [...]r., która była z kolei podstawą wystawiania tytułów wykonawczych z dnia [...]r. (nr [...] i [...]).

W ocenie organu, zarówno Decyzje, jak i tytuły wykonawcze oraz upomnienia zostały skarżącej skutecznie doręczone – w trybie art. 43 k.p.a. (Decyzje i tytuły wykonawcze) i art. 44 k.p.a. (upomnienia).

Zdaniem organu, doręczenie skarżącej Decyzji spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązań z tytułu składek w oparciu o art. 24 ust. 5b u.s.u.s., a stan zawieszenia trwa nadal, gdyż postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze zakończone.

Kwestionując stanowisko ZUS, skarżąca argumentuje, iż Decyzje nie wypełniają dyspozycji art. 24 ust. 5b u.s.u.s., ponadto nie zostały jej skutecznie doręczone, a zatem nie może być mowy o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązań z tytułu składek. Decyzje odebrała DS, która nigdy nie zamieszkiwała wspólnie z skarżącą, nigdy nie prowadziła z nią gospodarstwa domowego ani nie przebywała pod adresem zamieszkania skarżącej okresowo. Zdaniem skarżącej, pracownik poczty doręczał kierowaną do skarżącej korespondencję na adres DS (ul. [...], Z.), zamiast na adres zamieszkania skarżącej (ul. [...], Z.), co powoduje, że nie doszło do doręczenia Decyzji w trybie art. 43 k.p.a. Z tej samej przyczyny nie zostały skutecznie doręczone skarżącej tytuły wykonawcze i upomnienia. W jej ocenie, pierwszą czynnością w rozumieniu art. 24 ust. 5b u.s.u.s jest upomnienie, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.

Z akt sprawy wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Inspektorat w P., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., wydał wobec skarżącej: 1) decyzję z dnia [...]r. nr [...], określającą zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres: marzec i kwiecień 2007 r. oraz od kwietnia do sierpnia 2008 r., 2) decyzję z dnia [...]r. nr [...] wymierzającą składki na ubezpieczenie społeczne za okres od 10 czerwca 2005 r. do 19 lipca 2005 r., od 1 listopada 2005 r. do 31 stycznia 2006 r., od 25 września 2006 r. 28 stycznia 2007 r., od 14 września 2008 r. do 30 września 2010 r., 3) decyzję z dnia [...]r. nr [...] wymierzającą składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 10 czerwca 2005 r. do 19 lipca 2005 r., od 1 listopada 2005 r. do 31 stycznia 2006 r., od 25 września 2006 r. 28 stycznia 2007 r., od 14 września 2008 r. do 30 września 2010 r., 4) decyzję z dnia [...]r. nr [...] wymierzającą składki na Fundusz Pracy za okres od 10 czerwca 2005 r. do 19 lipca 2005 r., od 1 listopada 2005 r. do 31 stycznia 2006 r., od 25 września 2006 r. 28 stycznia 2007 r., od 14 września 2008 r. do 30 września 2010 r.

Analiza akt sprawy potwierdza stanowisko organu nadzoru, iż tytuły egzekucyjne nr: [...],[...],[...] oraz nr [...] i [...] zostały doręczone skarżącej w dniu [...]r. i w dniu [...] r., w trybie doręczenia zastępczego (art. 43 k.p.a.) – na potwierdzeniach odbioru (dokumentach urzędowych) uczyniono adnotację o doręczeniu przesyłki pełnoletniemu domownikowi DS (teściowej), która potwierdziła odbiór przesyłki.

Zgodnie z art. 43 k.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że wystarczające dla uznania określonej osoby za domownika, o którym mowa w art. 43 k.p.a. jest, aby osoba odbierająca pismo zamieszkiwała z adresatem, prowadząc z nim wspólne gospodarstwo domowe lub też, aby będąc krewnym lub powinowatym, przebywała ona w mieszkaniu adresata za jego zgodą okresowo, przy czym bez znaczenia jest jakiego okresu to dotyczy oraz czy osoba ta prowadzi z adresatem wspólne gospodarstwo domowe. Skuteczne doręczenie następuje wówczas, pod nieobecność adresata w domu, pismo odbiera dorosły domownik w rozumieniu wyżej podanym, który zobowiązuje się do oddania pisma adresatowi, przy czym zobowiązanie to następuje z momentem przyjęcia pisma i złożenia czytelnego podpisu na potwierdzeniu odbioru. Brak przy tym podstaw, aby twierdzić, że odbierający pismo domownik musi złożyć oświadczenie, że zobowiązuje się oddać pismo adresatowi. Już sam fakt, że dorosły domownik nie odmawia przyjęcia przesyłki oznacza, że podjął się on doręczenia tej przesyłki adresatowi (zob. wyrok NSA z dnia 1 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 1098/10, z dnia 12 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2382/18, CBOSA).

DS złożyła własnoręczny podpis na dowodzie doręczenia przesyłki (zawierającej tytuły wykonawcze), tym samym należało uznać, że zobowiązała się ona do doręczenia przesyłki zobowiązanej. Skarżąca natomiast nie wykazała, że DS nie była upoważniona do odbioru korespondencji kierowanej do skarżącej, tym samym nie obaliła ustaleń dotyczących skuteczności doręczenia dokonanego na podstawie art. 43 k.p.a. Sąd nie dał wiary twierdzeniom skarżącej, że doręczyciel poczty uporczywie, naruszając prawo pocztowe, doręczał korespondencję kierowaną do skarżącej na inny niż wskazany przez nadawcę adres. Zasadnie organ nadzoru postanowieniem z dnia [...]r. odmówił przeprowadzenia dowodów zgłoszonych przez skarżącą, a zarzuty skarżącej w tym zakresie nie są zasadne. Oświadczenie skarżącej i jej męża, że DS nigdy nie zamieszkiwała pod adresem zamieszkania skarżącej i nie przekazywała jej korespondencji nie może obalić domniemania skutecznego doręczenia skarżącej tytułów wykonawczych. Okoliczność, że osoba, której wręczono pismo za pokwitowaniem, nie oddała pisma adresatowi, nie ma wpływu na skuteczność doręczenia. Określony w art. 43 k.p.a. sposób tzw. zastępczego doręczenia pisma opiera się na domniemaniu, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma jako domownik adresata, i która pokwitowała odbiór pisma, przyjęła je w celu oddania go adresatowi oraz że pismo to zostało mu doręczone (zob. wyrok NSA z 14 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 315/06, LEX nr 321253; wyrok NSA z 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2070/10, LEX nr 1121199); Sąd, rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym, nie przeprowadził wskazanych przez skarżącą dowodów.

Mając powyższe na względzie, zarzut naruszenia art. 43 k.p.a. należy uznać za bezzasadny.

Przechodząc do istoty sporu, wskazać należy, iż stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Do 31 grudnia 2011 r. ten przepis stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Należy wskazać, że 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., poz. 1378). Jednakże w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. (a więc jak również w tej sprawie), stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2). Zgodnie z art. 24 ust. 5a u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna (art. 24 5f u.s.u.s.)

Zgodnie z art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1793 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego została uregulowana w art. 59 u.p.e.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji), postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał, np. wtedy, gdy zobowiązanie wygasło wskutek przedawnienia.

Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a., egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.

Z tego przepisu wynika, że - co do zasady - postępowanie egzekucyjne nie może być wszczęte bez wcześniejszego doręczenia upomnienia, zatem należy je uznać za obligatoryjny element postępowania egzekucyjnego, bez którego egzekucja skutecznie nie może być wszczęta i prowadzona. Na gruncie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w brzmieniu od 1 lipca 2004 r. przyjmuje się, że przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, rozumienie się upomnienie wymienione w art. 15 § 1 u.p.e.a. Innymi słowy doręczenie takiego upomnienia zawiesza bieg terminu przedawnienia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 lipca 2011 r., I SA/Po 829/10; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 19 lipca 2016 r., I SA/Sz 637/16; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 20 marca 2018 r., I SA/Bd 132/18; CBOSA; M. Bartoszewska (w:) Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, pod red. J. Wantoch-Rekowskiego, Lex 2015, Komentarz do art. 24).

Znajdujące się w aktach sprawy upomnienia dotyczą składek na ubezpieczenia zdrowotne za okres: od maja 2007 r. do grudnia 2007 r. i od stycznia 2008 r. do marca 2008 r. Tytuły wykonawcze nr [...], zostały wystawione po uprzednim doręczeniu skarżącej upomnień, co skutkowało zawieszeniem biegu terminu przedawnienia zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy wskazane w ww. tytułach wykonawczych, na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Z adnotacji poczty poczynionych na potwierdzeniu odbioru i kopercie, wynika, iż upomnienia te po dwukrotnym awizowaniu przesyłki, adresowanej na adres zamieszkania skarżącej, zostały jej doręczone w dniu [...]r., w trybie art. 44 k.p.a. Stąd zarzut naruszenia art. 44 k.p.a. należy uznać za bezzasadny.

Zasadnie zatem organ odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuły egzekucyjne nr [...]. Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, iż organ nadzoru błędnie podał, iż ww. tytuły egzekucyjne zostały wydane na podstawie decyzji nr [...], kiedy tytuły te zostały wystawiona na podstawie deklaracji. Jednak uchybienie to, nie miało wpływu na wynik sprawy, skarżąca bowiem nie kwestionuje istnienia zaległości wynikających z ww. tytułów wykonawczych, lecz wnosi o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na ich podstawie, z uwagi na przedawnienie.

Z powołanego wyżej art. 15 § 1 u.p.e.a wynika, że przepisy szczególne mogą określić sytuacje, kiedy egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Taka sytuacja, tj. możliwość wszczęcia egzekucji administracyjnej bez uprzedniego doręczenia skarżącej upomnienia wystąpiła w niniejszej sprawie w odniesieniu do tych tytułów wykonawczych, które zostały wystawione w oparciu o decyzję z dnia [...]r. nr [...] i decyzję z dnia [...]r. nr [...].

Z akt sprawy bowiem wynika, że tytuły wykonawcze nr [...] z dnia [...] r. dotyczą zaległych składek na ubezpieczenie społeczne za okresy wskazane w decyzji dnia [...]r. nr [...] i w podstawie prawnej wskazują właśnie tę decyzję, a tytuły wykonawcze [...] z dnia [...]r. obejmują zaległe składki na ubezpieczenie zdrowotne za okresy wskazane w decyzji z dnia [...]r. nr [...] (za marzec i kwiecień 2007 r.) i w podstawie prawnej również się na nią powołują.

Sąd podziela stanowisko organu nadzoru, że wydanie decyzji określającej zaległość z tytułu składek jest czynnością, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s.

Za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek można uznać takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, iż zmierzają one do ściągnięcia należności (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 22 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 198/20; CBOSA). W uzasadnieniu Decyzji wskazano bowiem, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s., składki i odsetki nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a na podstawie § 13 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2001 r., Nr 137, poz. 1541 ze zm., dalej "rozporządzenie") prawomocna decyzja stanowi podstawę wdrożenia egzekucji, bez uprzedniego doręczenia upomnienia.

Istotnie, § 13 pkt 1 rozporządzenia stanowi, że egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu; w orzecznictwie podkreśla się, że przepis § 13 pkt 1 rozporządzenia nie różnicuje charakteru orzeczeń (decyzji), a przez to nie zawęża wyłączenia obowiązku upomnienia do konstytutywnego bądź deklaratoryjnego charakteru decyzji.

Przez wzgląd na powyższe nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 24 ust. 5b u.s.u.s. i art. 15 § 1 u.p.e.a.

Niemniej jednak, w aktach sprawy brak jest dowodu doręczenia skarżącej w dniu [...]r., w trybie art. 43. k.p.a trzech decyzji z dnia [...]r. wymierzających składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. (nr [...], nr [...] i nr [...]). W aktach znajduje się dokument potwierdzenie odbioru pisma – decyzji o przypisie składek z dnia [...]r. o numerze [...], przy czym podany numer nie odpowiada numerom wskazanym na ww. decyzjach z dnia [...]r.

Na podstawie dokumentu – potwierdzenia odbioru, nie można jednoznacznie stwierdzić, że decyzja z dnia [...]r. [...] została doręczona skarżącej w dniu [...] r. - również i w tym przypadku podane na potwierdzeniu odbioru numery pisma nie są tożsame z numerem decyzji.

W tym stanie rzeczy, należy uznać, iż okoliczność doręczenia Decyzji w dniu [...]r. (decyzji z dnia [...]r.) i w dniu [...]r. (decyzji z dnia [...]r.), w trybie art. 43 k.p.a. nie została przez organ wykazana, co z kolei determinuje okoliczność zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s.

Z akt sprawy wynika, że tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...]r. dotyczy zaległej składki na ubezpieczenie zdrowotne za listopad 2006 r., lecz w podstawie prawnej błędnie wskazuje na decyzję z dnia [...]r. nr [...] – decyzję określającą wysokość składek na ubezpieczenie społeczne. Z kolei tytuły wykonawcze nr [...] z dnia [...]r. obejmują zaległe składki na Fundusz Pracy, lecz w podstawie prawnej błędnie powołują się na decyzję z dnia [...]r. nr [...].

Mając na względzie powyższe, złożone w sprawie przez organ dokumenty nie potwierdzają tezy, iż doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności wymienionych w tytułach wykonawczych nr: [...],[...],[...], od [...] do [...] na postawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Również twierdzenie, organu, że zobowiązania wynikające z decyzji z dnia [...]r. (powinno być [...]r.) objęte zostały tytułami wykonawczymi z dnia [...]r. nie znalazło potwierdzenia w aktach sprawy.

W ocenie Sądu, takie uzasadnienie odmowy uwzględnienia zarzutu przedawnienia egzekwowanych należności na podstawie ww. tytułów wykonawczych narusza art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie prawne zaskarżonego postanowienia powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej tego aktu, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno więc odzwierciedlać stanowisko organu, w tym wykładnię zastosowanych przepisów prawa, aby strona postępowania miała możliwość oceny poprawności przeprowadzonego w sprawie postępowania i zastosowanych w sprawie przepisów prawa. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Sąd administracyjny nie ma za zadanie wyręczania organów administracji w ich obowiązku stosowania zasady przekonywania, wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 3 k.p.a. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy twierdzenia organu nie mają pokrycia w dokumentach źródłowych. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje również możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji lub postanowienia w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnego rozstrzygnięcia (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 4 grudnia 2019 r., I SA/Gl 768/19). Należyte wykazanie okoliczności, na które powołuje się organ, powinno wynikać z dokumentów źródłowych, a niedokonanie tego stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu dowodowym, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Zdaniem Sądu, wskazane naruszenie przepisów prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.

Zalecenia dla organu, które należy zrealizować w postępowaniu ponownym bezpośrednio wynikają z powyższych rozważań Sądu.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącej kwotę obejmującą opłatę skarbową od dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika-adwokata (480 zł) ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, z późn. zm.).