Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2850/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust 1 , art 4
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.
article: art. 104
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wykowski, Sędziowie sędzia WSA Wanda Zielińska - Baran (spr.), sędzia WSA Grzegorz Rząsa, Protokolant st. sekr. sąd. Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2020 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z dnia [...] września 2019 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690 z poźn. zm.). odmówił potwierdzenia, że W. S. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

W uzasadnieniu podano, iż wnioskiem z dnia 26 marca 2019 r. W. S. zwrócił się o wydanie decyzji w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o działaczach opozycji". Organ wskazał, iż w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono m.in. następujące dokumenty dotyczące Pana W. S.: 1) zapis z dziennika rejestracyjnego b. WUSW w [...], poz. [...], z którego wynika, że w dniu [...] maja 1978 r. Wydz. [...] zarejestrował kontakt operacyjny (KO) do nr [...], w dn. [...] marca 1981 r. dokumenty przesłano do Wydz. [...] KWMO w [...]; 2) zapis z karty [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej b. [...] w [...], dot. W. S. s. [...]., ur. [...] grudnia 1953 r. w [...], z którego wynika, że ww. był zarejestrowany do nr [...] w dniu [...] maja 1978 r., materiały przekazano do Wydz. [...] w [...] w dniu [...] marca 1981 r.; 3) zapis z dziennika korespondencyjnego Wydziału "[...]" w [...] za okres od 12 lipca 1980 r. do 7 marca 1983 r., poz. [...], sygn. [...], z którego wynika, że w dniu [...] marca 1981 r., wpłynęły nadesłane przez Wydz. [...] [...] materiały dot. KO nr [...] dot. W. S. s. [...].; 4) zapis z korespondencji Wydz. "[...]" w [...] z lat 1980-1982 dot. osobowych źródeł informacji, sygn. [...], karta [...], z której wynika, że Naczelnik Wydz. "[...]"w [...], w dniu [...] marca 1981 r., przekazał celem operacyjnego wykorzystania Naczelnikowi Wydziału [...] "[...]"w [...], przekazane przez Wydz. "[...]"w [...] materiały dot. W. S. s. [...]., zarejestrowanego jako kontakt operacyjny do nr [...], w wydziale [...] "[...]" został zarejestrowany do nr [...]; 5) zapis z korespondencji Wydz. "[...]" w [...] z lat 1980-1982 dot. osobowych źródeł informacji, sygn. [...], karta [...], z której wynika, że Naczelnik Wydz. "[...]"w [...], w dniu [...] marca 1981 r., przekazał Naczelnikowi Wydziału "[...]"w [...] materiały dot. W. S. s. [...]., zarejestrowanego jako kontakt operacyjny do nr [...], z prośbą o przekazanie do wydz. [...] "[...]". Wymienione w pkt 1 i 2 dokumenty, w ocenie organu, spełniają definicję pomocy ewidencyjnych zawartych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji i spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, ponieważ zostały wytworzone przy udziale W. S. w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze kontaktu operacyjnego. Ww. dokumenty potwierdzają również fakt rejestracji wnioskodawcy w charakterze kontaktu operacyjnego, a zapisy w nich wymienione enumeratywnie wymieniony w przykładach pomocy ewidencyjnych zawartych w ust 2 powołanego przepisu. W dzienniku rejestracyjnym (wymienionym w pkt 1) od 1962 r. rejestrowano wszelkie zainteresowania operacyjne SB. W przedmiotowym przypadku wnioskodawca został zarejestrowany jako kontakt operacyjny organów bezpieczeństwa państwa. Natomiast karty ewidencyjne to sformalizowane druki, za pomocą których dokonywano rejestracji lub przekazywano różne informacje o osobie stanowiącej przedmiot zainteresowania SB. Zdecydowana większość kart miała swój symbol, zazwyczaj składający się z części literowej i liczby arabskiej, niekiedy uzupełniany datą wprowadzenia lub modyfikacji karty. Karta [...] trafiała do kartoteki ogólnoinformacyjnej; w Biurze "[...]" stanowił ją Wydział [...], w terenie - sekcje [...] wydziałów "[...]". Organ wyjaśnił, iż kontaktem operacyjnym (KO) określano kategorię współpracy z SB. Jako KO określano osobę udzielającą potajemnie SB informacji "[...] wyrażającą chęć i mającą możliwości informowania SB o dostrzeganych wrogich i szkodliwych społecznie faktach i zjawiskach", kontakt operacyjny miał być nawiązywany "[...] w celu organizowania dopływu wstępnych informacji interesujących SB w tych wszystkich przypadkach, gdy nie zachodzi potrzeba angażowania tajnych współpracowników [...] [i do] sprawdzania wstępnych informacji otrzymywanych z innych źródeł". Kategoria KO została formalnie wprowadzona Instrukcją 1970a, funkcjonowała jednak już wcześniej, a wywodziła się od "pomocy obywatelskiej" ujętej w Instrukcji 1960a, wg definicji §19 Instrukcji 1970 objęła również funkcje występującej do 1970 r. kategorii kontaktu poufnego. Od .KO nie wymagano składania pisemnego zobowiązania do współpracy, ani pisemnych doniesień. Mimo ww. sformułowania instrukcji operacyjnej, sytuującej KO jako kategorię współpracy o niższym niż TW stopniu, w praktyce KO byli niejednokrotnie pełnowartościowymi współpracownikami SB. KO zasadniczo nie byli rejestrowani w ewidencji operacyjnej SB, za wyjątkiem, gdy "[...] utrzymywanie kontaktu operacyjnego wymaga[ło] zabezpieczenia danej osoby przed nawiązaniem z nią tego rodzaju kontaktu przez inną jednostkę". "Zabezpieczenie", tj. rejestrację chroniącą osobę rejestrowaną przed zainteresowaniem operacyjnym innych (poza rejestrującą) jednostek SB, zgłaszano w pionie "[...]" kartą [...], a wycofywano kartą [...]. Podkreślić należy, że osobie zarejestrowanej jako KO zakładano teczkę kontaktu operacyjnego w której gromadzono dokumenty dotyczące osoby KO oraz współpracy. W teczce KO zwykle łącznie składano dokumentację dotyczącą nawiązania kontaktu przez SB ze współpracownikiem tej kategorii, materiały operacyjne go dotyczące, pokwitowania odbioru wynagrodzeń (względnie oświadczenia funkcjonariuszy o wręczeniu KO takowych wynagrodzeń), oraz doniesienia KO, względnie notatki funkcjonariusza prowadzącego KO ze spotkań. Teczki KO były archiwizowane wg zasad właściwych dla teczek, personalnych TW i teczek pracy TW, były rejestrowane w dzienniku archiwalnym o symbolu 1, tj. w inwentarzu akt agenturalnych. Organ wskazał, iż dokumenty wymienione w pkt 3, 4 i 5 pomimo, iż nie były sporządzone przy udziale wnioskodawcy, ani nie zaliczają się do pomocy ewidencyjnych, wprost potwierdzają jego rejestracje w charakterze kontaktu operacyjnego. W. F. i F. M. w rozdziale "Akta agenturalne w pracy historyka" zamieszczonym w książce "Wokół teczek bezpieki - zagadnienia metodologiczno-źródłoznawcze" (red. Filip Musiał, Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Kraków 2006 r., s. 314) wskazali między innymi: "Te bardzo sformalizowane i wieloetapowe procedury, w których udział musiało brać wiele osób (w przypadku zwykłego funkcjonariusza potrzebował on zwykle akceptację dwóch-trzech swoich przełożonych; pominięto tu całkowicie rolę i zadanie ewidencji w procesie pozyskiwania TW), zasadniczo uniemożliwiają sytuację, w której ktoś nieświadomie zostałby zarejestrowany jako agent w sieci agenturalnej.'" Ponadto F. M. we wprowadzeniu do ww. publikacji Instytutu Pamięci (s. 56) wskazał też: "Lektura publikowanych artykułów - wsparta własnym doświadczeniem nabranym w czasie pracy ze źródłami - uprawnia do odrzucenia wszelkich tez o mniejszej od innych dokumentacji wiarygodności akt proweniencji bezpieczniackiej". Organ wyjaśnił, iż w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji ma charakter decyzji deklaratoryjnej, która jedynie potwierdza istniejące prawa i obowiązki jego adresata(ów). W sposób prawnie wiążący stwierdza o istnieniu określonego stanu prawnego, w tym przypadku o istnieniu lub nieistnieniu dokumentów spełniających przesłanki wymienione w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Organ stwierdził, że wnioskowany przez W. S. dowód z opinii grafologicznej nie ma znaczenia dla rozpoznania sprawy, a fakt, że karta ewidencyjna nie była zapisywana przez niego jest faktem bezspornym. Osoby zarejestrowane w charakterze tajnych informatorów lub pomocników przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, fizycznie nie brały udziału w tworzeniu zapisów ewidencyjnych. Organ wskazał, że postanowił pominąć dowód z przesłuchania zgłoszonego przez wnioskodawcę świadka z uwagi na fakt, że okoliczność, na jaką świadek jest powołany nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia postępowania, bowiem nie ocenia całej działalności wnioskodawcy, a jedynie relacjonuje treść dokumentów zachowanych w archiwach. W konstatacji organ stwierdził, że powyższe ustalenia nie pozwalają na wydanie decyzji potwierdzającej, że wnioskodawca spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1) art. 4 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy działaczach opozycji antykomunistycznej oraz o osobach represjonowanych w związku z art. 8 ust. 2 i 178 ust. 1 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że dokumenty ewidencyjne zostały wytworzone przez przy udziale skarżącego oraz potwierdzają status skarżącego jako "informatora" lub "pełnomocnika" podczas gdy przepis ten jest sprzeczny z art. 2, art. 31 ust.1, art. 42 ust. 3 i art. 45 Konstytucji i RP i winien być pominięty w procesie subsumpcji stanu faktycznego pod normę prawnomaterialną; 2) art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 4 ust.1 pkt 2 i ust. 2 ustawy poprzez zaniechanie przeprowadzenia rzetelnej kwerendy i zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, w szczególności zaniechano pozyskania: akt ewidencyjnych, administracyjnych, operacyjnych i paszportowych dotyczących skarżącego, akt osobowych oficera SB S. N., akt sporządzonych w sprawie przez S. N., wszystkich akt na temat wnioskodawcy znajdujących się w [...] Oddziale IPN, w tym obiektowych o kryptonimie "[...]", dotyczących "[...]", ze szczególnym uwzględnieniem "materiałów na W. S. przesłanych z KW MO [...]" w marcu 1981 r., akt paszportowych W. S., akt paszportowych zmarłego W. S. , ojca wnioskodawcy, 3) art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 4 ust.1 pkt 2 i ust. 2 ustawy poprzez wykraczającą poza reguły swobodnej oceny dowodów oceny materiału dowodowego opartą na niekompletnych źródłach dowodowych, z pominięciem dowodów przeczących stawianej tezie, w oparciu jedynie o fakt wpisu w karcie ewidencyjnej bez weryfikacji czy wpis ten dotyczył rzeczywistej rejestracji osoby współpracującej ze służbami bezpieczeństwa, 4) art. 73 § 1 i art. 81 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącemu wypowiedzenie się co do całości zgromadzonego materiału dowodowego. Wskazując na powyższe pełnomocnika skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 4 ust. 1 i 2 i art. 5 ustawy z dnia 200 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690 ze zm., dalej jako "Udoa"). Jak stanowi art. 5 ust. 1 Udoa status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa IPN, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 cyt. ustawy. Z art. 4 Udoa wynika, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (pkt 1), i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się "dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale", w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (pkt 2). Natomiast wedle ust. 2 powołanego art. 4 przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa. Prezes IPN obowiązany jest wydać decyzję w przedmiocie potwierdzenia spełniania warunków, o której mowa w ust. 3 pkt 2, nie później niż w terminie 3 miesięcy od dnia złożenia wniosku o jej wydanie. W orzecznictwie podkreśla się, że charakter postępowania prowadzonego przez Prezesa IPN i wydawanej w jego następstwie decyzji na podstawie art. 5 ust. 1 Udoa z woli ustawodawcy ma charakter specyficzny. W tego rodzaju postępowaniu obowiązkiem organu było wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dokumenty wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Organ nie przedstawia relacji i wniosków wynikających ze wszystkich dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych. Rolą organu wyznaczoną przez art. 4 Udoa nie jest więc ani ocena wiarygodności materialnej opisanych w tych dokumentach zdarzeń czy osób, ani ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Organ prowadzący postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach czy skarżący wywiązywał się ze swego zobowiązania, czy w tamtej rzeczywistości działania jego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów (por. wyrok NSA z 19 lutego 2019 r., II OSK 820/18, publik. CBOSA.nsa.gov.pl). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni to stanowisko podziela . Z przedłożonych akt administracyjnych niezbicie wynika, że w archiwum IPN zachowały się dokumenty, które wskazują, że skarżący został przez organy bezpieczeństwa państwa w 1978 roku został zarejestrowany jako kontakt operacyjny (KO). W ocenie Sądu odnalezione dokumenty dawały podstawę Prezesowi IPN do uznania, że spełniają one kryteria dokumentów o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 Udoa, tym samym stanowią przeszkodę do wydania decyzji pozytywnej w aspekcie uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej czy osoby represjonowanej z powodów politycznych. Stąd też zarzuty skargi naruszenia przepisów prawa materialnego nie mogły odnieść oczekiwanego skutku. Nie mogły również odnieść oczekiwanego skutku argumenty podnoszone w piśmie procesowym z dnia 19 lutego 2020 r. z tego chociażby względu, że Sąd rozpoznaje sprawę według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procesowych, bowiem organ uczynił zadość wymogom wynikających z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Organ w sposób wnikliwy przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wyniki właściwej swobodnie dokonanej oceny zebranego w sprawie materiału dokumentacyjnego przedstawił w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.