Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2216/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 lit. c oraz art. 135, art. 200 i art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi D. L. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] maja 2017 r.; 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz D. L. kwotę 6.917 zł (sześć tysięcy dziewięćset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi złożonej przez D.L. (dalej: "Skarżący", "Strona", "Beneficjent") jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Prezes ARiMR", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji"), wydana w dniu [...] października 2017 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Dyrektor Oddziału ARiMR", "organ I instancji") z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom".

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] przyznano Skarżącemu w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" pomoc finansową w wysokości 75.000 zł z zastrzeżeniem dopełnienia warunków, m in. uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji oraz dostarczenia dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia ww. decyzji. W dniu 21 czerwca 2011 r. pomoc finansowa została wypłacona.

W oświadczeniu o sposobie uzupełnienia wykształcenia z dnia 23 listopada 2010 r. Skarżący zobowiązał się do uzupełnienia wykształcenia w Technikum Rolniczym w Zespole (...) w W. i uzyskania zawodu technik rolnik. Naukę rozpoczął w dniu 1 września 2009 r. zatem, zgodnie z oświadczeniem, powinien ją ukończyć w dniu 30 czerwca 2013 r. W dniu 18 lutego 2014r. Strona złożyła wniosek o wydłużenie terminu na uzupełnienie wykształcenia informując, iż w związku z tym, że nie dostała promocji do trzeciej klasy technikum w 2011 r. rozpoczęła naukę w trzyletniej Zasadniczej Szkole Zawodowej. 9 lipca 2014 r. Skarżący złożył kopię świadectwa ukończenia tej szkoły.

W dniu [...] października 2014 r. Dyrektor Oddziału ARiMR wydał decyzję nr [...] o odmowie wyrażenia zgody na przedłużenie terminu na realizację podjętego przez Stronę zobowiązania do uzupełnienie wykształcenia. Strona nie wniosła odwołania od ww. decyzji.

Pismem z 3 lutego 2015 r. organ I instancji poinformował Skarżącego o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności w wysokości 75.000 zł w terminie 1miesiąca od daty ww. informacji, tj. do dnia 3 marca 2015 r. na podany w nin. piśmie nr rachunku bankowego.

W dniu 5 lutego 2015 r. Skarżący informując, iż nie ukończył technikum ze względów zdrowotnych w związku z czym podjął naukę w dwuletniej szkole zawodowej, którą ukończył w 2014 r., zawnioskował o uznanie tych okoliczności jako zdarzenia o charakterze siły wyższej ze względu na to, że były to okoliczności niezależne od niego. Wniosek ten powtórzył w piśmie z dnia 2 marca 2015 r., do którego dołączył Świadectwo Ukończenia Zasadniczej Szkoły Zawodowej oraz Dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe w zawodzie mechanik – operator pojazdów i maszyn rolniczych. Pomimo złożenia przez Skarżącego ww. wniosków, Dyrektor Oddziału ARiMR, mając na uwadze fakt, iż Skarżący nie zwrócił pobranych płatności w kwocie 75.000 zł w zakreślonym terminie, pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Natomiast wnioski Skarżącego z 5 lutego 2015 r. i 2 marca 2015 r. organ I instancji rozpoznał odmownie w ramach decyzji z dnia [...] kwietnia 2015 r., w której stwierdził, że przerywając naukę w Technikum Rolniczym oraz podejmując w 2011 r. naukę w trzyletniej Zasadniczej Szkole Zawodowej, Skarżący miał świadomość, iż jej ukończenie będzie mogło mieć miejsce najwcześniej w czerwcu 2014 r., a obowiązujący go termin na uzupełnienie wykształcenia upłynął w dniu 20 grudnia 2013 r.

Po rozpoznaniu odwołania Skarżącego od ww. decyzji z [...] kwietnia 2015 r., decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Decyzja ta stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 3359/15.

W wyniku postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności Dyrektor Oddziału ARiMR decyzją z [...] lipca 2015 r. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom na kwotę 75.000 zł, powiększoną o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

Decyzją z [...] września 2015 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, z późn. zm.); dalej: "k.p.a." w związku z art. 10 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438, z późn. zm.); dalej: "ustawa o ARiMR", Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału ARiMR z [...] lipca 2015 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył treść art. 29 ust. 1 i ust. 7 ustawy o ARiMR, § 20 ust. 1 pkt 3 i ust. 3 pkt 1, § 18 ust. 6, § 22 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. 2014 poz. 201, z późn. zm.); dalej: "rozporządzenie", a także art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. L 368 z 23.12.2006, str. 15), jak również art. 80 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009.

Organ II instancji uznał, że strona nie przedstawiła w przedmiotowej sprawie dowodów mogących świadczyć, iż wystąpiły nadzwyczajne okoliczności przewidziane w katalogu siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności. Jednocześnie wskazał, że kwestia zaistnienia siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności była już przez niego zbadana w związku z odwołaniem Skarżącego od decyzji Dyrektora Oddziału ARiMR z [...] kwietnia 2015 r., a odwołanie to zostało rozpatrzone negatywnie. Podkreślił, iż przepisy nie dają możliwości przesunięcia terminu uzupełnienia wykształcenia również z uwagi na materialnoprawny charakter tego terminu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ARiMR z [...] września 2015 r. Skarżący wniósł o jej uchylenie.

W wyroku z dnia 3 czerwca 2016 r., wydanym w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 4471/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Sąd wskazał, iż w niniejszej sprawie organy nie przeprowadziły właściwego postępowania wyjaśniającego w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Wskazano, że wnioski Skarżącego z 5 lutego 2015 r. i z 2 marca 2015 r. (złożone w odpowiedzi na pismo Dyrektora Oddziału ARiMR z 3 lutego 2015 r. informujące o możliwości zwrotu nienależnie pobranych płatności) organ I instancji wyłączył do odrębnego postępowania administracyjnego, a organ odwoławczy zaaprobował takie działanie. Tymczasem ww. wnioski jako dotyczące okoliczności, które w ocenie Skarżącego stanowią zdarzenie o charakterze siły wyższej, powinny podlegać rozpoznaniu w ramach postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności (wszczętego pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...]). Wydzielając omawiane wnioski Skarżącego do osobnego postępowania, organ pozbawił się w niniejszej sprawie bardzo istotnej części materii dowodowej. Poza naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a., Sąd dopatrzył się również naruszenia art. 8 i art. 9 k.p.a. bowiem nie tylko bezpodstawnie wyłączono wnioski Skarżącego do odrębnego postępowania i rozstrzygnięto sprawę z pominięciem ich, ale jednocześnie w zaskarżonej decyzji z [...] września 2015 r. organ odwoławczy zarzucił Skarżącemu, że nie przedstawił w przedmiotowej sprawie dowodów mogących świadczyć, iż wystąpiły nadzwyczajne okoliczności przewidziane w katalogu siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, a takie działanie podważa zaufanie obywateli do władzy publicznej. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że ostateczna decyzja Prezesa ARiMR z [...] czerwca 2015 r. wydana w ramach oddzielnego postępowania administracyjnego, w którym rozpoznano wnioski Skarżącego z 5 lutego 2015 r. i 2 marca 2015 r., również stała się przedmiotem skargi do Sądu, który wyrokiem z 3 czerwca 2016 r., wydanym w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 3359/15, stwierdził nieważność obu decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Podsumowując Sąd wskazał, iż przy ponownym rozpoznaniu postępowanie dowodowe winno być przeprowadzone w sposób rzetelny, w szczególności należy rozpoznać okoliczności podniesione we wnioskach Skarżącego z dnia 5 lutego 2015 r. i z dnia 2 marca 2015 r.

W wyniku uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ww. decyzji, Dyrektor Oddziału ARiMR, w dniu (...).02.2017 r. wezwał Skarżącego do złożenia wyjaśnień i wskazania, przypadku siły wyższej, który w ocenie Strony wystąpił w sprawie - w świetle przepisów art. 47 rozporządzenia Komisji nr 1974/2006 oraz § 22 ust. 1 rozporządzenia.

Następnie, [...].05.2017 r. ww. organ wydał decyzję nr [...] ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom, ze względu na niespełnienie przez Stronę warunku określonego w § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, tj. nieuzupełnienie wykształcenia w terminie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, gdyż okoliczności wskazywane przez Stronę nie wypełniają znamion okoliczności o charakterze siły wyższej.

Ww. decyzja został utrzymana w mocy rozstrzygnięciem Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] października 2017 r., nr [...]. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z § 6 ust. 3 rozporządzenia osobie nieposiadającej kwalifikacji zawodowych, o których mowa w ust. 1, może być przyznana pomoc, jeżeli zobowiąże się do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż w niniejszej sprawie Beneficjent ubiegając się o przyznanie pomocy, złożył oświadczenie o sposobie uzupełnienia wykształcenia, w którym zobowiązał się w okresie od 01.09.2009 r. do 30.06.2013 r. podjąć naukę w Zespole (...) w W. i uzyskać zawód - technik rolnik. Następnie wyjaśniono, że w myśl § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia beneficjent powinien uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, a zgodnie z § 19 pkt 6 rozporządzenia beneficjent powinien przedłożyć w Agencji dokument potwierdzający uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy - w przypadku, o którym mowa w § 6 ust. 3, z tym że w przypadku zaistnienia okoliczności, o których mowa w § 22 ust. 1 pkt 2 - w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat i 9 miesięcy od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy.

Prezes ARiMR podkreślił, że w przedmiotowej sprawie – w związku z doręczeniem decyzji przyznającej pomoc finansową w dniu [...].12.2010 r. – 3 letni termin na uzupełnienie wykształcenia przez Skarżącego upływał w dniu 20.12.2013 r. zaś termin na złożenie w [...] OR ARiMR dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia upływał 18.02.2014 r. Organ zaznaczył, iż Skarżący w zakreślonym powyżej terminie nie uzupełnił wykształcenia naruszając tym samym obowiązek wynikający z powołanego § 18 ust. 1 pkt 6 ww. rozporządzenia. W ocenie organu odwoławczego okoliczności powoływane przez Skarżącego nie stanowią przypadków siły wyższej, czy też okoliczności określonych w art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 1974/2006, w których nie jest wymagany częściowy lub pełny zwrot pomocy.

Organ wskazał, że dokonał analizy dokumentów przedłożonych przez Stronę, mających potwierdzić zaistnienie wyjątkowych okoliczności skutkujących nieuzupełnieniem wykształcenia w terminie, tj. karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia [...].08.2008 r., opisu przebiegu choroby w latach 2001 - 2015 ([...]) oraz opinii psychologicznej z dnia [...].04.2015 r. Następnie wyjaśniono, że organ odwoławczy nie kwestionuje przedstawionych przez Stronę dokumentów, lecz nie daje wiary twierdzeniom Strony, iż obniżenie zdolności intelektualnych było przyczyną przerwania nauki w technikum i rozpoczęcia nauki w Zasadniczej Szkole Zawodowej w Zespole (...) w W. Podkreślono, że o problemach zdrowotnych Skarżący po raz pierwszy poinformował organ dopiero w dniu 03.02.2015 r., natomiast wcześniej - informując o niewywiązaniu się ze zobowiązania uzupełnienia wykształcenia - wskazywał nie na problemy zdrowotne lecz na sprawy losowe, okoliczności związane z samodzielnym prowadzeniem gospodarstwa, oraz opuszczenie dużej liczby zajęć, co skutkowało tym, że nie uzyskał promocji do następnej klasy technikum. Wobec powyższego, w ocenie organu odwoławczego przyczyną nieuzupełnienia wykształcenia w terminie było zaangażowanie się w pracę w gospodarstwie i liczne absencje w szkole, nie zaś obniżenie zdolności intelektualnych. Wyjaśniono również, że nawet gdyby przyjąć, iż niewywiązanie się Strony w oznaczonym terminie z wykonania zobowiązania uzupełnienia wykształcenia wynikało z obniżenia zdolności intelektualnych, to przepisy art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 1974/2006 nie wymieniają takiego przypadku jako kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie jest wymagany częściowy lub pełny zwrot pomocy. Organ podkreślił, że katalog kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności w rozumieniu art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 1974/2006, został doprecyzowany i skonkretyzowany w przepisach rozporządzenia, w tym w § 22 ust. 1 pkt 2 tegoż rozporządzenia. Przepis ten przewiduje przypadek niezależnych od beneficjenta okoliczności wynikających z cyklu nauczania w danym typie szkoły lub związane z terminem egzaminu zawodowego skutkujące nieuzupełnieniem wykształcenia w terminie, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6, jeżeli beneficjent podjął naukę w wybranej szkole, uczelni, placówce kształcenia ustawicznego, placówce kształcenia praktycznego lub ośrodku dokształcania i doskonalenia zawodowego w możliwie najbliższym terminie od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i kontynuował naukę bez nieusprawiedliwionych przerw i opóźnień, a uzupełnienie wykształcenia nastąpi nie później niż w terminie 9 miesięcy od dnia upływu terminu, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6. W odniesieniu do powyższego organ odwoławczy nie zgodził się z argumentacją Strony, że niezależne od Beneficjenta okoliczności wynikające z cyklu nauczania w danym typie szkoły to, m.in. program nauki, przedmioty, na które uczeń powinien uczęszczać i poziom nauki w danej szkole, którym Strona nie mogła sprostać w szkole średniej technicznej ze względu na obniżenie zdolności intelektualnych.

W skardze na powyższą decyzję, wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a tym samym pominięcie okoliczności niezależnych od Beneficjenta, tj. okoliczności zdrowotnych, uniemożliwiających ukończenie podjętej nauki w szkole średniej w terminie, pominięcie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 czerwca 2016 roku, sygn. akt V SA/Wa 3359/15,

2. naruszenie przepisów postępowania art. 8 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i pominięcie możliwości przedłużenia terminu ukończenia szkoły ogłoszonej przez ARiMR a nieujętej w treści wydanej decyzji,

3. naruszenie przepisów prawa materialnego § 22 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 poprzez pominięcie okoliczności niezależnych od Beneficjenta a wynikających z cyklu nauczania w danym typie szkoły.

Rozwijając zarzuty skargi Skarżący podniósł, że w toku postępowania administracyjnego przedstawił dokumentację medyczną, z której wynika, iż stwierdzono u niego obniżenie zdolności intelektualnych, wskutek których konieczna stała się zmiana szkoły średniej - technikum na zawodową. Organ zaś nie zakwestionował powyższych ustaleń medycznych, a jedynie uznał, że są one bez znaczenia, z uwagi na ich nieprzywołanie w przepisach wykonawczych. Skarżący zaznaczył, iż "okoliczności wynikające z cyklu nauczania w danym typie szkoły" winny być rozumiane w sposób szeroki, tj. m.in. jako program nauki w danej szkole, przedmioty, na które uczeń winien uczęszczać, poziom nauki w danej szkole. Jeżeli zaś ww. okoliczności połączyć z podniesioną i potwierdzoną medycznie okolicznością obniżenia zdolności intelektualnych, to oczywistym jest, iż jest to okoliczność niezależna od Beneficjenta, a wynikająca jednocześnie z cyklu nauczania w danej szkole.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Jak wynika z akt sprawy skarżący wnioskiem złożonym (...) września 2010 r., (skorygowanym 23 listopada 2010 r.) wystąpił o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". We wniosku w rubryce "Informacje o kwalifikacjach zawodowych wnioskodawcy" zaznaczył wykształcenie gimnazjalne. Wnioskodawca nie zadeklarował posiadania kwalifikacji zawodowych oraz stażu pracy w rolnictwie. W załączniku plan rozwoju gospodarstwa w tabeli 1.5 Sposób uzupełnienia wykształcenia wskazano ukończenie szkoły oraz uzyskanie tytułu: technik rolnik w Zespole (...) w W. w 2012 roku. Ponadto, w aktach administracyjnych sprawy znajduje się oświadczenie skarżącego z dnia 23 listopada 2010 r., w którym oświadcza on, że uzupełni wykształcenie podejmując naukę w Zespole (...) w W. w okresie od 1 września 2009 r. do 30 czerwca 2013 r. w zawodzie technik rolnik i po zakończeniu nauki uzyska zawód technik rolnik.

Decyzją z [...] grudnia 2010 r. skarżącemu została przyznana pomoc finansowa w wysokości 75.000 zł w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". W ustępie 4 pkt j) zawartego w decyzji pouczenia wskazano, że strona jest zobowiązana do uzupełnienia wykształcenia w terminie 3 lat od dnia doręczenia decyzji. W ustępie 5 pkt f) pouczenia stwierdzono, że strona jest zobowiązana do przedłożenia w Agencji dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Decyzja została doręczona [...] grudnia 2010 r.

Należy w powyższym kontekście wyjaśnić, iż szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013, zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

Jednym z warunków przyznania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" jest posiadanie odpowiednich kwalifikacji zawodowych (§ 2 ust. 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia). W § 6 ust. 1 rozporządzenia zawarto zamknięty katalog sytuacji, w których warunek posiadania kwalifikacji zawodowych uważa się za spełniony. Przepis ten stanowi, że warunek ten uważa się za spełniony, jeżeli osoba fizyczna posiada:

1) wykształcenie rolnicze zasadnicze zawodowe, średnie lub wyższe, lub

2) tytuł kwalifikacyjny lub tytuł zawodowy, lub tytuł zawodowy mistrza w zawodzie przydatnym do prowadzenia działalności rolniczej i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie, lub

3) wykształcenie wyższe inne niż rolnicze i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie albo wykształcenie wyższe inne niż rolnicze i ukończone studia podyplomowe w zakresie związanym z rolnictwem, albo wykształcenie średnie inne niż rolnicze i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie, lub

4) wykształcenie podstawowe, gimnazjalne lub zasadnicze zawodowe inne niż rolnicze i co najmniej 5-letni staż pracy w rolnictwie, lub

5) kwalifikacje rolnicze wymagane przy udzielaniu pomocy młodym rolnikom w państwie, którego obywatelstwo posiada, w ramach analogicznego działania współfinansowanego przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) - jeżeli nie posiada obywatelstwa polskiego.

Osobie nieposiadającej określonych w rozporządzeniu kwalifikacji zawodowych, może być przyznana pomoc, jeżeli zobowiąże się do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy (§ 6 ust. 3 rozporządzenia). Dodatkowo w § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia zawarto zapis, iż osoba taka powinna uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i przedłożyć w Agencji dokument potwierdzający uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy (§ 19 pkt 6 rozporządzenia).

Nieuzupełnienie wykształcenia powoduje obowiązek zwrotu otrzymanej pomocy w 100% (§ 20 ust. 1 i 3). Nieprzedłożenie w terminie dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia również powoduje obowiązek zwrotu pomocy.

Jak wynika z przywołanych wyżej przepisów, skarżący posiadając wykształcenie gimnazjalne zobowiązany był uzupełnić wykształcenie. Zobowiązanie takie zostało określone w decyzji o przyznaniu pomocy. Wobec podnoszenia przez skarżącego okoliczności związanych z koniecznością zmiany szkoły średniej - technikum na zawodową, które skutkowały nieuzupełnieniem wykształcenia w terminie do 20 grudnia 2013 r., Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja została wydana bez przeprowadzenia właściwego postępowania dowodowego.

W ocenie Sądu, skarżący zasadnie wskazuje, iż brak analizy przedstawionych przez niego okoliczności nieterminowego wykonania zobowiązania w zakresie uzupełnienia wykształcenia skutkował niewyjaśnieniem faktów istotnych dla sprawy.

Z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy ważne jest, czy beneficjent wykazał, iż w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy zaistniały okoliczności, o których mowa w § 22 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Zgodnie z przywołaną regulacją innymi, niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006, kategoriami siły wyższej lub wyjątkowymi okolicznościami, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany, są niezależne od beneficjenta okoliczności wynikające z cyklu nauczania w danym typie szkoły lub związane z terminem egzaminu zawodowego skutkujące nieuzupełnieniem wykształcenia w terminie, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6, jeżeli beneficjent podjął naukę w wybranej szkole, uczelni, placówce kształcenia ustawicznego, placówce kształcenia praktycznego lub ośrodku dokształcania i doskonalenia zawodowego w możliwie najbliższym terminie od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i kontynuował naukę bez nieusprawiedliwionych przerw i opóźnień, a uzupełnienie wykształcenia nastąpi nie później niż w terminie 9 miesięcy od dnia upływu terminu, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6.

Należy w powyższym kontekście zauważyć, iż organ odwoławczy nie odniósł się w pełnym zakresie do wskazanych przez skarżącego okoliczności nieterminowego wykonania zobowiązania w zakresie uzupełnienia wykształcenia. Beneficjent w piśmie z 17 lutego 2014 r. wyjaśnił, iż sprawy losowe sprawiły, iż zmuszony był przerwać naukę w technikum. Podkreślił, iż natychmiast tj. w roku 2011 rozpoczął naukę w szkole zasadniczej, którą ukończy w czerwcu 2014 r. (k. 244 akt adm.). Następnie w odpowiedzi na wezwanie organu, w piśmie z 9 lipca 2014 r. wyjaśnił, iż (...) czerwca 2014 r. ukończył Zasadniczą Szkołę Zawodową w Zespole (...) w W., przedkładając świadectwo potwierdzające posiadanie wykształcenia zasadniczego zawodowego (k. 285 akt adm.). Skarżący wyjaśnił w piśmie z 3 lutego 2015 r., iż ze względów zdrowotnych, pomimo kontynuowania nauki bez nieusprawiedliwionych przerw, nie udało mu się ukończyć technikum (k. 343 akt adm.).

W ocenie Sądu, skarżący zasadnie wywodzi zatem, iż w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, z uwagi na potwierdzoną medycznie okoliczność obniżenia zdolności intelektualnych, zachodzą niezależne od beneficjenta okoliczności wynikające z cyklu nauczania w danym typie szkoły, skutkujące nieuzupełnieniem wykształcenia w terminie do 20 grudnia 2013 r. Podkreślenia wymaga przy tym, iż przedstawiona dokumentacja medyczna nie została zakwestionowana przez organ odwoławczy. Niesporne jest również, iż na zdarzenia losowe skarżący powołał się już w piśmie z 17 lutego 2014 r., ponawiając swoją argumentację w piśmie z 26 maja 2014 r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie organu z 8 maja 2014 r. Do pisma skarżącego dołączone zostało zaświadczenie dyrektora szkoły o przewidywanym zakończeniu nauki i uzyskaniu świadectwa. Nietrafne jest zatem stwierdzenie organu odwoławczego, iż w terminie 10 dni roboczych od dnia doręczenia pisma wnioskodawca nie przedstawił żadnych wyjaśnień i nie złożył żadnych dokumentów uzasadniających zaistnienie okoliczności niezależnych od strony, skutkujących nieuzupełnieniem wykształcenia w terminie. Należy ponadto wskazać, iż wnioskodawca podjął naukę w wybranej szkole i kontynuował ją bez nieusprawiedliwionych przerw w okresie od 1 września 2011 r. do 13 czerwca 2014 r. Naukę zakończył pozytywnie złożonym egzaminem potwierdzającym kwalifikacje w zawodzie mechanik - operator pojazdów i maszyn rolniczych. Co istotne, w świetle przepisu § 22 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, uzupełnienie wykształcenia nastąpiło nie później niż w terminie 9 miesięcy od dnia upływu terminu, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz.1369, z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a." uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.