Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 1/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 41 ust. 4 pkt 2 i art. 3 ust. 4 i ust. 5
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędziowie : Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Protokolant : Dorota Hurman po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 maja 2012 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr rej. [...] Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy we W. Oddział w L., powołując się na art. 33 ust. 1 pkt 1 i art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. nr 89, poz. 589 ze zm.) w związku z art. 104 § 1 k.p.a., po przeprowadzeniu kontroli w dniach: 13 i 20 kwietnia 2011 r. odmówił nakazania umieszczenia pracownika Z. B. (dalej: skarżący), w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. nr 237, poz. 1656), dalej: ustawa.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Skarżący w dniu 31 marca 2010 r. wniósł skargę do Państwowej Inspekcji Pracy z powodu nieumieszczenia go przez pracodawcę w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Skarżący zatrudniony jest na stanowisku ślusarza-spawacza w Wydziale Utrzymania Ruchu HMG-I R-10 w Hucie Miedzi "[...]" w G. na podstawie umowy o pracę od dnia 2 maja 1983 r. w pełnym wymiarze czasu pracy.

Realizując obowiązek wynikający z ustawy, pracodawca sporządził wykaz stanowisk pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, które występują w zakładzie. W wykazie tym nie zostało ujęte stanowisko ślusarza-spawacza w Wydziale Utrzymania Ruchu R-10 w związku z czym skarżący nie został ujęty w ewidencji pracowników wykonujących prace w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze.

Zdaniem skarżącego, wykonywana przez niego praca odpowiada kryteriom pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze i mieści się w zakresie prac wymienionych w pkt 10 zał. nr 1 do ustawy oraz pkt 13 i 14 zał. nr 2 do ustawy.

W wyniku przeprowadzonego postępowania inspektor pracy wydał w dniu [...] decyzję nr [...], którą umorzył postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek pracownika o wpisanie do ewidencji pracowników wykonujących prace w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. Skarżący odwołał się od tej decyzji do Okręgowego Inspektora Pracy we W., wnosząc o jej uchylenie i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy poprzez nakazanie pracodawcy wpisania do ewidencji pracowników wykonujących prace w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. Organ odwoławczy po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Skarżący złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 3 lutego 2011 r., sygn. akt IV SA/Wr 645/10 uchylił zaskarżoną decyzję Okręgowego Inspektora Pracy we W. oraz poprzedzającą ją decyzję organu l instancji. W ocenie Sądu brak było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego, a sentencja wydanej decyzji winna mieć charakter merytoryczny, bowiem postępowanie w sprawie nie jest bezprzedmiotowe. Zatem organ Państwowej Inspekcji Pracy po przeprowadzeniu podstępowania powinien wydać decyzję załatwiającą sprawę, przez rozstrzygnięcie co do istoty.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji podał, że stosując się do zaleceń zawartych w w/w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, inspektor pracy jako organ l instancji, ponownie przeprowadził postępowanie kontrolne i administracyjne w przedmiocie wniosku skarżącego o nakazanie pracodawcy wpisania do ewidencji pracowników wykonujących prace w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze.

Wskazał, że pracodawca na podstawie art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy obowiązany jest prowadzić ewidencję pracowników wykonujących prace w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, za których obowiązany jest opłacać składki na Fundusz Emerytur Pomostowych. Zgodnie z art. 35 ust.1 ustawy, składki opłacane są za pracownika umieszczonego w ewidencji, który spełnia następujące warunki: urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r. i wykonuje prace w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, o których mowa w art. 3 ust.1 i 3 ustawy.

Działając na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 9a) ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, w wyniku dokonanych czynności kontrolnych inspektor pracy stwierdził, że praca ślusarza-spawacza w Wydziale Utrzymania Ruchu R-10 w Hucie Miedzi "[...]" nie spełnia kryteriów zawartych w ustawie o emeryturach pomostowych. W wyniku przeprowadzonego u pracodawcy postępowania ustalono, że prace wykonywane przez ślusarza-spawacza w Wydziale Utrzymania Ruchu R-10 nie mieszczą się w zakresie prac w warunkach szczególnych wymienionych w zał. nr 1 do ustawy, oraz nie mieszczą się w zakresie prac o szczególnym charakterze wymienionych w zał. nr 2 do ustawy.

Jak wskazano, warunkiem koniecznym uznania, że pracownik wykonuje pracę w warunkach szczególnych jest jednoczesne ujęcie danej pracy w wykazie prac w załączniku nr 1 do ustawy oraz wystąpienie w środowisku pracy czynnika ryzyka wymienionego w ustawie. Do tych czynników ryzyka, które starszym pracownikom w znacznym stopniu uniemożliwiają wykonywanie pracy na zajmowanym stanowisku, należą czynniki determinowane siłami natury (prace pod ziemią, na wodzie, pod wodą, w powietrzu), oraz czynniki determinowane procesami technologicznymi, do których zaliczono: gorący mikroklimat przy wskaźniku obciążenia termicznego WBGT wynoszącym 28° C i powyżej, przy tempie metabolizmu powyżej 130W/m2 (ciężka praca fizyczna), mikroklimat zimny, gdy w pomieszczeniu temperatura spada poniżej 0°C, bardzo ciężką pracę fizyczną powodującą w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny powyżej 8400 kJ u mężczyzn, podwyższone ciśnienie atmosferyczne, oraz ciężką pracę fizyczną związaną z bardzo dużym

obciążeniem statycznym wynikającym z pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała (warunki te wyznaczone są przez efektywny wydatek energetyczny w ciągu zmiany roboczej powyżej 6300 kJ dla mężczyzn, wymuszoną pozycję ciała wymagającą znacznego pochylenia lub skręcenia pleców przy jednoczesnym

wywieraniu siły nacisku powyżej 10 KG dla mężczyzn (kat. 4 wg metody OWAS) przez co najmniej połowę zmiany roboczej.

Zadaniem Wydziału Utrzymania Ruchu R-10 jest organizowanie i prowadzenie prac konserwacyjnych i remontowych związanych z utrzymaniem ruchu maszyn, urządzeń i instalacji technicznych i technologicznych, występujących na terenie Huty Miedzi "[...]".

W utrzymaniu ruchu mechanicznego i nadzorze pracowników zatrudnionych na stanowiskach ślusarzy - spawaczy znajdują się agregaty oraz urządzenia i instalacje energetyczne zainstalowane w obiektach Huty Miedzi "[...] na poszczególnych wydziałach produkcyjnych (Przygotowania Wsadu, Pieców Szybowych, Pieców Konwertorowych, Pieców Anodowych, Fabryki Kwasu Siarkowego, Elektrorafinacji).

Pracowników zatrudnionych na stanowisku ślusarza-spawacza na Wydziale Utrzymania Ruchu R-10 obowiązuje instrukcja stanowiskowa BHP ślusarza, która określa zadania pracowników polegające na prawidłowym wykonywaniu prac konserwacyjnych i remontowych związanych z utrzymaniem ruchu urządzeń na wydziałach produkcyjnych HMG-1. Pracownicy zatrudnieni na stanowisku ślusarza-spawacza na Wydziale Utrzymania Ruchu R-10 posiadają wymagane uprawnienia i kwalifikacje w zakresie wykonywanych czynności, w tym posiadają uprawnienia do eksploatacji urządzeń i instalacji gazowych, urządzeń odbiorczych gorącej pary i wody, oraz pomp, ssaw, wentylatorów, dmuchaw i sprężarek oraz instalacji sprężonego powietrza i gazów technicznych, aparatury kontrolno-pomiarowej do w/w urządzeń i instalacji, ponadto posiadają uprawnienia spawacza oraz uprawnienia do obsługi urządzeń transportowych, wózków i dźwignic.

Zgodnie z instrukcją do zadań ślusarza-spawacza (R-10) należą czynności związane z utrzymaniem ruchu maszyn, urządzeń i instalacji w zakresie prac konserwacyjnych, remontowych i montażowych. W związku z powyższym pracowników poza instrukcją stanowiskową obowiązują także inne wymienione w niej instrukcje, w tym instrukcja bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach serwisowych, naprawczych i utrzymania ruchu na terenie HMG. Pracownicy wykonują prace na urządzeniach wyłączonych z ruchu, ale także na czynnych urządzeniach, jeśli sytuacja tego wymaga. Warunkiem bezpiecznego wykonywania prac w zakresie utrzymania ruchu mechanicznego jest prawidłowa organizacja pracy, w związku z czym w instrukcji określono rodzaje prac wykonywanych przy urządzeniach energetycznych: bez polecenia, na polecenie ustne lub na polecenie pisemne przełożonych, a także prac wykonywanych przez co najmniej dwie osoby.

Organ wskazał, że instrukcja stanowiskowa BHP ślusarza, w zakresie dotyczącym ślusarza-spawacza, określa przede wszystkim zasady wykonywania prac spawalniczych oraz ślusarskich dotyczących maszyn i urządzeń, ponadto określa zasady bezpieczeństwa podczas ręcznych prac transportowych, prac na wysokości, prac szczególnie niebezpiecznych oraz zasady bezpieczeństwa przy obsłudze urządzeń (elektronarzędzia, obrabiarki stacjonarne, dźwigniki, wciągarki).

Pracownicy na stanowiskach ślusarzy-spawaczy z uwagi na posiadanie bardzo szerokich uprawnień i kwalifikacji zawodowych wykonują prace naprawcze, konserwacyjne i montażowe na instalacjach energetycznych (gazu ziemnego, olejowych, sprężonego powietrza, parowych) i związanych z nimi urządzeń oraz na instalacjach technologicznych HMG-I. Ich zadaniem jest utrzymaniem ciągłej sprawności technicznej maszyn i urządzeń ciągów produkcyjnych.

Ustalono, że pracownicy zatrudnieni na stanowisku ślusarza-spawacza Wydziału R-10 wykonują także zadania związane z obsługą turbodmuchawy na Wydziale Kwasu Siarkowego, dokonują przygotowania cystern do napełnienia kwasem siarkowym - rozkręcają i skręcają dekle na cysternach kwasu. Ponadto wykonują prace naprawcze spawalnicze w zbiornikach i w rurociągach (regeneracja ścian zbiorników podczas postojów), wewnątrz skruberów na odpylni gazów z pieców szybowych, również wewnątrz gazociągów. Prace w zbiornikach i gazociągach wykonywane są z różną częstotliwością, w zależności od potrzeb bieżących.

Organ ustalił, że zakres prac wykonywanych przez pracowników zatrudnionych na stanowiskach ślusarzy-spawaczy Wydziału R-10 jest bardzo różnorodny. Poza planowanymi przeglądami urządzeń i instalacji energetycznych, wykonywane są prace wynikające z aktualnego zapotrzebowania. Realizowane podczas zmiany zlecenia, oraz inne prace wykonywane przez pracowników w ramach obowiązków, odnotowywane są w raportach zmianowych mistrza mechanika. Kontrola wpisów dokonywanych w powyższych raportach potwierdziła wykonywanie przez pracowników zadań wchodzących w zakres ich obowiązków wynikających z instrukcji stanowiskowej i instrukcji eksploatacyjnych, obowiązujących pracownika na stanowisku ślusarza-spawacza R-10.

Na podstawie raportów zmianowych mistrza mechanika R-10 ustalono, że czynności związane z utrzymaniem ruchu wykonywane są na różnych wydziałach produkcyjnych HMG-I. Zakres dotyczy głównie prac naprawczych i konserwacyjnych oraz montażowych na wydziałach, ale obejmuje także codzienną kontrolę i obsługę nadzorowanych urządzeń.

Większość czynności wykonywanych przez pracownika zatrudnionego na stanowisku ślusarza- spawacza Wydziału R-10 nie ma charakteru powtarzalnego. Są to czynności dyktowane potrzebą chwili i zaistniałej sytuacji (usterka, awaria), wykonywane okresowo, nie są to czynności stałe, wykonywane codziennie w tym samym zakresie.

Na podstawie raportów zmianowych sporządzonych w dniach 11-18 kwietnia

2011 r. stwierdzono, że ślusarze-spawacze Wydziału R-10, w tym skarżący, wykonywali między innymi następujące prace: smarowanie kadziowozów, smarowanie pomp, mieszalników, przegląd wentylatorów, przegląd maszyny, smarowanie przeciwwag dzwonów, uzupełnianie oleju w smarownicach instalacji pneumatycznych, smarowanie układu zbierania anod, spawanie zbiornika pośredniego, remont przekładni, smarowanie przenośników zgrzebłowych, wymiana rozdzielacza odpylania, wymiana tulei oraz uszczelnień dławików siłowników, montaż zaślepek wzierników, uszczelnianie instalacji pneumatycznej, uruchamianie zasuw pod przenośnikami, montaż osprzętu przebijaka, wymiana mocowania siłownika, smarowanie przenośników kubełkowych, uszczelnianie instalacji hydraulicznej, przegląd przebijaka, smarowanie silników pomp, wymiana łącznika gumowego na filtrze, regeneracja siłownika.

Ślusarze – spawacze Wydziału Utrzymania Ruchu R-10 współpracują podczas wykonywania zadań z pracownikami innych oddziałów i służb, w tym m.in. z pracownikami technologicznymi z wydziałów podległych Szefowi Produkcji HMG I, którzy obsługują urządzenia technologiczne lub wykonują konserwacje i remonty urządzeń technologicznych.

Na stanowisku pracy ślusarza-spawacza została dokonana ocena narażenia pracowników na obciążenia ciężką pracą fizyczną. Pomiary wydatku energetycznego przeprowadzone we wrześniu 2009 r. na stanowiskach pracy występujących na Wydziale Utrzymania Ruchu R-10 wykazały efektywny wydatek energetyczny na stanowisku ślusarza-spawacza w wysokości 8572 kJ (2048 kcal), co kwalifikuje tę pracę jako bardzo ciężką pracę fizyczną.

Organ wskazał, że pracodawca udokumentował ocenę ryzyka zawodowego występującego na stanowisku ślusarza-spawacza zatrudnionego na Wydziale Utrzymania Ruchu R-10. Ponadto opracowane zostały obiektowe karty oceny ryzyka zawodowego uwzględniające zagrożenia związane z charakterystyką pracy na danym obiekcie technologicznym huty.

Według opisu stanowiska pracy, pracownik na tym stanowisku wykonuje prace konserwacyjno-remontowe mające na celu utrzymanie sprawności technicznej agregatów, maszyn i instalacji niezbędnych do produkcji, natomiast szczegółowy zakres obowiązków określa instrukcja stanowiskowa. Pracownik pracuje na maszynach i urządzeniach technologicznych wraz z instalacjami znajdującymi się na wydziałach produkcyjnych HMG-I.

Organ wskazał, że oceny ryzyka na stanowisku ślusarza-spawacza Wydziału R-10 dokonano z uwzględnieniem wykonywania przez pracownika następujących czynności: prace ślusarsko-spawalnicze, usuwanie nieszczelności, naprawa przenośnika, czyszczenie narzędzi, obsługa i kontrola pracy dmuchaw, prace transportowe, ręczne prace transportowe oraz innych określonych prac wykonywanych przez pracowników. W ocenie zostały zidentyfikowane zagrożenia występujące podczas pracy w różnych warunkach środowiska pracy podczas wykonywania robót na obiektach technologicznych huty, w tym narażenie pracowników na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia (substancje chemiczne, hałas) oraz na czynniki niebezpieczne stwarzające zagrożenie wypadkowe (powodujące urazy ciała). W ocenie ryzyka na stanowisku ślusarza-spawacza R-10 zostały wskazane czynniki związane z obciążeniem dynamicznym pracownika i obciążeniem statycznym.

Kontrola wykazała, że ślusarz-spawacz na WUR R-10 wykonuje czynności w różnych warunkach środowiska pracy i może być narażony na działanie czynników szkodliwych, uciążliwych i niebezpiecznych charakterystycznych dla danego miejsca pracy. W związku z występującym narażeniem obowiązany jest stosować określone w instrukcjach bhp środki ochrony indywidualnej podczas wykonywania pracy w narażeniu na dany czynnik, zabezpieczające przed negatywnym oddziaływaniem tego czynnika.

Organ wskazał, że aby dany rodzaj pracy mógł być zaliczony do pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, praca wykonywana przez pracownika musi: po pierwsze, zostać wymieniona w załączniku nr 1 ustawy, a następnie należy ustalić, czy wykonywaniu tej pracy towarzyszy określony czynnik ryzyka, o którym mowa w ustawie. W sytuacji, gdy praca wykonywana przez pracownika nie została umieszczona w wykazie prac w szczególnych warunkach (załącznik nr 1 do ustawy), analizowanie występowania podczas pracy czynników ryzyka określonych w ustawie nie jest uzasadnione.

W ocenie organu, wszystkie w/w czynności wykonywane przez pracownika zatrudnionego na stanowisku ślusarza-spawacza na WUR R-10, nie mogą być zakwalifikowane jako prace wykonywane w warunkach szczególnych. Nie obejmują bowiem swoim zakresem prac, które określone zostały w załączniku nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych. W sprawie rozważane były prace wymienione w pkt 10 zał. nr 1 do ustawy w brzmieniu: "Prace bezpośrednio przy obsłudze agregatów i urządzeń do produkcji metali nieżelaznych". Czynności wykonywane przez ślusarza-spawacza na Wydziale Utrzymania Ruchu R-10 nie są, zdaniem organu, związane z bezpośrednią obsługą agregatów i urządzeń produkcyjnych. Do obsługi należy bowiem zaliczyć czynności mające wpływ na zmianę parametrów pracy obsługiwanych agregatów i urządzeń. Są to prace związane z procesem ciągłym, stanowiącym cykl działań o charakterze produkcyjnym. Tymczasem czynności wykonywane przez ślusarza-spawacza Wydziału R-10, związane z eksploatacją urządzeń i instalacji mechanicznych i energetycznych, mają charakter usługowy, pomocniczy w stosunku do prowadzonych w hucie procesów produkcyjnych. Pracownik wykonuje prace doraźnie, okresowo na danych urządzeniach i instalacjach technicznych, w celu usunięcia usterek lub awarii, przeprowadzenia konserwacji, przeglądów, napraw i remontów na występujących w zakładzie agregatach i urządzeniach do produkcji miedzi, dla zapewnienia ciągłej sprawności technicznej maszyn i urządzeń technologicznych huty.

Organ wskazał, że według rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 30 października 2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy (Dz. U. nr 191, poz. 1596 ze zm.) w zakresie eksploatacji maszyn i urządzeń należy rozgraniczyć czynności dotyczące obsługi, napraw, remontu i konserwacji maszyn, w odniesieniu do posiadanych przez pracowników kwalifikacji w zakresie wykonywanych czynności.

Pracownicy zatrudnieni na Wydziale Utrzymania Ruchu R-10 odpowiednio do posiadanych uprawnień wykonują czynności obejmujące eksploatację urządzeń, instalacji i sieci energetycznych, a więc prace związane z utrzymaniem ruchu mechanicznego i energetycznego w zakładzie. Natomiast prace bezpośrednio związane z obsługą agregatów i urządzeń technologicznych do produkcji miedzi, czyli czynności mające wpływ na zmiany parametrów pracy obsługiwanych urządzeń i instalacji technologicznych, wykonują pracownicy zatrudnieni na stanowiskach operatorów urządzeń oraz sterników. Pracownicy bezpośredniej obsługi przez cały czas trwania zmiany roboczej pozostają na stanowisku, obsługując urządzenia i prowadząc proces technologiczny produkcji miedzi.

W ocenie inspektora pracy, czynności wykonywane przez ślusarza-spawacza na Wydziale Utrzymania Ruchu R-10 nie mieszczą się w zakresie prac wykonywanych w warunkach szczególnych wymienionych w załączniku nr 1 do ustawy. W ocenie tego organu, ustawa określając "prace bezpośrednio przy obsłudze agregatów i urządzeń" wskazuje, że chodzi o prace związane z obsługą wykonywaną w sposób bezpośredni. Zadaniem ślusarza-spawacza nie jest obsługa urządzeń do produkcji metali nieżelaznych lecz ich naprawa, konserwacja, montaż w zakresie ruchu mechanicznego. Jego rola sprowadza się do usuwania usterek i awarii, jakie mają miejsce podczas pracy tych agregatów i urządzeń, oraz konserwacji, co oznacza działania wykonywane okresowo. Natomiast obsługa obejmuje codzienne czynności, których wykonywanie jest konieczne w celu zapewnienia ciągłości procesu produkcji. Organ dodał, że jeżeli praca danego pracownika nie została wymieniona w zał. nr 1 ustawy, to bez znaczenia pozostaje fakt, że podczas jej wykonywania występują czynniki ryzyka, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych.

Prace wykonywane przez ślusarza-spawacza Wydziału Utrzymania Ruchu R-10 nie zostały także ujęte w załączniku nr 2 ustawy o emeryturach pomostowych, który zawiera wykaz prac o szczególnym charakterze, które to prace wymagają od pracownika szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej. Sprawność pracownika w tym zakresie wraz z wiekiem może ulec pogorszeniu, a nienależyte w związku z tym wykonanie pracy może zagrozić bezpieczeństwu publicznemu. W załączniku nr 2 wymienione zostały jednak tylko niektóre ściśle określone prace, które spełniają takie kryteria. Prace konserwacyjne i naprawcze zapewniające utrzymanie ruchu urządzeń i instalacji technicznych i technologicznych, wykonywane przez ślusarza-spawacza na WUR R-10, nie zostały wymienione.

Organ wskazał, że zgodnie z definicją zawartą w art. 3 ust. 3 ustawy, za prace o szczególnym charakterze uważane są prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, zdrowiu i życiu własnemu lub innych osób zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, spowodowanego naturalnym procesem starzenia się.

W ocenie organu, praca wykonywana przez skarżącego nie spełnia wymogów pracy o szczególnym charakterze wymienionej w pkt. 13 lub pkt. 14 załącznika nr 2 ustawy. Zdaniem organu, ślusarz-spawacz na Wydziale Utrzymania Ruchu R-10, wykonując prace na urządzeniach i instalacjach energetycznych, nie steruje procesem technologicznym lub technicznym, podczas którego może dojść do poważnej awarii przemysłowej o skutkach dla bezpieczeństwa publicznego. Bezpieczeństwo publiczne w aspekcie prac o szczególnym charakterze oznacza stan braku bezpośredniego zagrożenia środowiska, w tym zdrowia lub życia ludzi w zakresie szerszym niż populacja pracowników danego zakładu, gdy skutki ewentualnej awarii mogą przedostać się poza zakład. Określone jako poważne skutki ewentualnych awarii muszą z dużym prawdopodobieństwem zagrażać bezpieczeństwu publicznemu, czyli zagrażać zakłóceniem normalnego toku życia społecznego, zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi albo spowodować możliwość powstania takiego zagrożenia z opóźnieniem.

W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie ma fakt, że do poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego może dojść podczas wykonywania prac przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi lub technicznymi, czyli regulowania pracą maszyn i urządzeń za pomocą mechanizmów sterujących w celu zapewnienia pożądanego przebiegu danego procesu. Ślusarz-spawacz na Wydziale Utrzymania Ruchu R-10 nie steruje procesami technologicznymi lub technicznymi, co wynika z zakresu jego obowiązków określonych w instrukcji stanowiskowej oraz ustaleń dokonanych w czasie kontroli. Ponadto zwielokrotnienie zabezpieczeń na instalacjach i urządzeniach powoduje, że pracownik wykonujący swoje czynności według ściśle określonych procedur, na polecenie, według instrukcji, nie spowoduje poważnej awarii przemysłowej zagrażającej bezpieczeństwu publicznemu.

Organ wskazał, że w instrukcji stanowiskowej określającej zasady postępowania ślusarza-spawacza Wydziału R-10 podczas wykonywania prac brak jest wskazania zadań na tym stanowisku związanych ze szczególną odpowiedzialnością za wykonywane prace i podejmowane decyzje, mające skutki dla bezpieczeństwa publicznego.

Organ dodał, że Huta Miedzi w G. jest zakładem o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej. Substancjami stwarzającymi potencjalnie największe zagrożenie z uwagi na ich właściwości i ilości występujące w zakładzie oraz możliwości emisji do otoczenia są:

- chlor magazynowany na terenie Wydziału Metali szlachetnych P-30,

dwutlenek siarki ciekły magazynowany na terenie Wydziału Metali Szlachetnych,

- dwutlenek siarki gazowy zawarty w gazie procesowym przesyłanym z Wydziału Pieców Konwertorowych P-3 do Wydziału Produkcji Kwasu Siarkowego P-6 (HMG I), oraz z Wydziału Pieca zawiesinowego P-22 do Wydziału Produkcji Kwasu Siarkowego P-26 (HMG II),

- roztwór wodzianu hydrazyny o stężeniu 40% magazynowany na terenie Wydziału kwasu Siarkowego P-26,

- gaz gardzielowy zawierający tlenek węgla, produkowany na Wydziale Pieców Szybowych P-2 i spalany w kotłach "Energetyka" Sp. z o.o.

Organ wskazał, że zagrożenia powodowane przez w/w substancje zostały szczegółowo przeanalizowane pod kątem wystąpienia poważnej awarii przemysłowej w zakładzie. Niezależnie od powyższego poddano analizie wszystkie występujące w Hucie G.instalacje, w których wykorzystywane są lub powstają substancje niebezpieczne.

Wskazał też, że dla zakładu o dużym ryzyku wystąpienia awarii przemysłowej, jakim jest Huta Miedzi G., opracowany został Raport o bezpieczeństwie, w którym przeprowadzona została analiza możliwości wystąpienia awarii oraz podano informacje o środkach koniecznych do zapobieżenia im. Opisano możliwe scenariusze awarii oraz prawdopodobieństwa ich wystąpienia i warunki, w których mogą wystąpić. W zakładzie powstał Program Zapobiegania Awariom. Dla zapobiegania awariom i minimalizacji ich skutków zastosowane zostały odpowiednie środki techniczne na poszczególnych instalacjach. Najważniejsze parametry procesów są monitorowane. Parametry ważne dla bezpieczeństwa procesów są stale kontrolowane. Zastosowane zostały układy kontrolne i regulacji, odpowiednie blokady i zabezpieczenia oraz systemy alarmowe. Wśród awarii mogących stwarzać największe zagrożenie dla ludzi i środowiska na terenie zakładu i poza nim wymieniono między innymi: rozszczelnienie rurociągu przesyłowego gazowego dwutlenku siarki pomiędzy Wydziałem Pieców Konwertorowych P-3 a Wydziałem Kwasu Siarkowego P-6 oraz rozszczelnienie rurociągu podczas przesyłania gazu gardzielowego z Wydziału Pieców Szybowych do spalania w elektrociepłowni. W obu przypadkach istnieje możliwość powstania nieszczelności spowodowanej zmęczeniem materiału lub wskutek czynników zewnętrznych i może dojść do emisji gazu do atmosfery. Do czasu zablokowania wypływu, do atmosfery przestaną się toksyczne gazy, tworząc chmurę gazową wykraczającą poza granice zakładu. Dla zapobiegania awariom i minimalizacji ich skutków zastosowane zostały odpowiednie środki techniczne na poszczególnych instalacjach. Najważniejsze parametry procesów są monitorowane. Parametry ważne dla bezpieczeństwa procesów są stale kontrolowane. Zastosowane zostały układy kontrolne i regulacji, odpowiednie blokady i zabezpieczenia oraz systemy alarmowe. Niezależnie od automatycznego sterowania sternicy ciągów technologicznych na wydziałach produkcyjnych mają możliwość ingerencji w parametry procesu.

W ocenie organu, prace wykonywane przez ślusarza-spawacza Wydziału R-10 na terenie Huty polegające na eksploatacji urządzeń i instalacji mechanicznych i energetycznych są niewątpliwie bardzo odpowiedzialne z punktu widzenia zapewnienia bezpieczeństwa oraz ciągłości procesu produkcji, nie mniej jednak nie spełniają warunku bezpośredniego sterowania procesem technologicznym lub technicznym mogącym stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej lub spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego w związku z czym nie mogą być zakwalifikowane do prac ujętych w pkt 13 ("Prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego") i w pkt 14 ("Prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego") załącznika nr 2 do ustawy. Działania pracownika zatrudnionego na stanowisku ślusarza-spawacza Wydziału Utrzymania Ruchu R-10 sprowadzają się do wykonywania czynności w zakresie obsługi i nadzorowania urządzeń i instalacji mechanicznych i energetycznych. Czynności te mają w większości charakter interwencyjny, nie obejmują ciągłej kontroli parametrów sterowanego procesu technologicznego lub technicznego, co należy do obowiązków operatorów i sterników danego wydziału i chociaż istnieje możliwość wystąpienia poważnej awarii przemysłowej lub technicznej w HMG I, to jednak bezprzedmiotowe jest rozpatrywanie jej w kontekście pracy pracownika zatrudnionego na stanowisku ślusarza-spawacza Wydziału R-10. W tej sytuacji praca ślusarza-spawacza WUR R-10 nie ma charakteru szczególnego w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych i nie może być rozpatrywana w kontekście stworzenia zagrożenia publicznego rozumianego jako brak bezpieczeństwa ludzi i środowiska, także poza terenem zakładu.

Reasumując organ wskazał, że aby praca mogła być uznana za pracę w warunkach szczególnych, musi spełnić jednocześnie dwa warunki: praca danego rodzaju musi zostać wymieniona w załączniku nr 1 do ustawy oraz jej wykonywaniu musi towarzyszyć przynajmniej jeden z czynników ryzyka, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Natomiast, aby praca mogła być uznana za pracę o szczególnym charakterze musi być spełniony warunek zgodności wykonywanej przez pracownika pracy z pracami określonymi w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Organ wskazał, że podstawową przesłanką uznania, że pracownik wykonuje pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze jest okoliczność, że wykonywanie tego rodzaju pracy należy do podstawowych obowiązków pracownika. Pracownik powinien zostać zatrudniony do wykonywania określonej pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze i wykonywanie tej pracy powinno być podstawowym obowiązkiem pracownika w ramach ustalonego w umowie o pracę wymiaru czasu pracy.

Prace wykonywane przez pracownika na stanowisku ślusarza-spawacza na Wydziale Utrzymania Ruchu R-10 nie spełniają zdaniem organu kryteriów ustawowych określonych w ustawie. Wykonywane przez pracownika prace nie wchodzą w zakres bezpośredniej obsługi agregatów i urządzeń do produkcji metali nieżelaznych oraz nie obejmują prac przy bezpośrednim sterowaniu procesem technologicznym lub technicznym, mogącym spowodować poważną awarię przemysłową lub awarię o skutkach równoważnych, zagrażających bezpieczeństwu publicznemu. Nie można zatem uznać, że pracownik zatrudniony na stanowisku ślusarza-spawacza WUR R-10 wykonuje prace w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze.

W uzupełnieniu powyższej argumentacji organ dodał, że występujące w środowisku pracy czynniki szkodliwe dla zdrowia nie uprawniają do ubiegania się o prawo do emerytury pomostowej. Czynniki te, mające charakter czynników szkodliwych dla zdrowia (np. czynniki chemiczne, hałas, pyły i inne), nie mają charakteru szczególnego w odniesieniu do pracowników starszych i nie stanowią podstawy do kwalifikowania tych prac, jako prac w szczególnych warunkach. Pracodawca, zgodnie z przepisami, obowiązany jest do przestrzegania ustalonych wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. W razie przekroczenia wartości dopuszczalnych pracodawca był i jest zobligowany do podjęcia wszelkich działań organizacyjno-technicznych zmierzających do doprowadzenia parametrów środowiska pracy do zgodności z ustalonymi wartościami. Utrzymywanie czynników szkodliwych dla zdrowia na poziomie nie przekraczającym wartości dopuszczalnych nie powinno spowodować ujemnych zmian w stanie zdrowia pracownika.

Takie przesłanki jak na przykład zmienne warunki klimatyczne, niebezpieczne rodzaje prac, zagrożenie wybuchem, warunki pracy, hałas, zagrożenie porażenia prądem, upadek z wysokości i inne uwarunkowania dotyczące charakterystyki miejsca pracy oraz występujących zagrożeń zawodowych, nie mają związku z kwalifikowaniem prac do rodzaju prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Stanowią one bowiem zagrożenie czynnikami niebezpiecznymi i szkodliwymi dla zdrowia, które powinny być eliminowane ze środowiska pracy zgodnie z Kodeksem pracy.

Organ wyjaśnił, że uchwalenie ustawy z dnia 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych było elementem reformy systemu ubezpieczeń społecznych. Nowa ustawa wprowadziła odmienne od poprzednio obowiązujących kryteria pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. W rezultacie pracownicy zatrudnieni na niektórych stanowiskach utracili uprawnienia do przejścia na emeryturę w niższym wieku niż powszechnie obowiązujący.

W stosunku do pracowników, którzy nie będą mogli skorzystać z prawa do emerytury pomostowej, a posiadają co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS (t.j. według poprzednio obowiązujących przepisów), ustawodawca przewidział możliwość uzyskania rekompensaty, która będzie przyznawana w formie dodatku do kapitału początkowego, na wniosek ubezpieczonego o emeryturę. Jednocześnie ustawa o emeryturach pomostowych zobowiązała właściwe organy rządowe do przygotowania strategii dotyczącej wspierania zatrudnienia i aktywizacji zawodowej osób wykonujących przez co najmniej 15 lat prace w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, którym nie przysługuje prawo do emerytury pomostowej.

Mając powyższe na uwadze organ I instancji stwierdził, że praca wykonywana przez skarżącego na stanowisku ślusarza-spawacza na Wydziale Utrzymania Ruchu R-10 w HMG nie spełnia kryteriów kwalifikujących do prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wymienionych w art. 3 ust. 1-3 ustawy o emeryturach pomostowych w związku z czym, wobec braku przesłanek do nakazania pracodawcy wpisania pracownika do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze orzekł jak w wydanej decyzji.

Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji, w którym podniósł, że ze względu na rodzaj pracy, który wykonuje, powinien być umieszczony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Wykonywana przez niego praca spełnia bowiem warunki do uznania jej zarówno za pracę w szczególnych warunkach, jak i o szczególnym charakterze.

W uzasadnieniu podał, że jego efektywny wydatek energetyczny w ciągu zmiany roboczej na zajmowanym stanowisku ślusarza-spawacza wynosi 8572 kJ (2048 kcal), co kwalifikuje wykonywaną pracę jako bardzo ciężką. Ponadto z dokonanej oceny ryzyka zawodowego wynika, że podczas wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku jest on narażony na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, w tym hałasu, czynników chemicznych i czynników niebezpiecznych powodujących urazy ciała. Zajmowane stanowisko związane jest z pracą w mikroklimacie gorącym, najczęściej w pozycji stojącej, stojąco – pochyłej, na kolanach w kucki, z zaangażowaniem ramion i całego ciała. Powyższe oznacza, że pierwszy ze wskazanych warunków uznania pracy za świadczoną w warunkach szczególnych został przez skarżącego spełniony.

Następnie podniósł, że świadczy pracę bezpośrednio przy obsłudze urządzeń należących do ciągu produkcyjnego, którego finalnym produktem jest miedź elektrolityczna, stąd jego stanowisko pracy należy do kategorii wymienionej w pkt 10 zał. nr 1 do ustawy. Wskazał, że wbrew twierdzeniom inspektora pracy, świadczy pracę przy obsłudze instalacji technologicznych czynnych agregatów hutniczych, bezpośrednio związanych z produkcją miedzi. Oznacza to, że spełnia drugi warunek do uznania wykonywanej pracy za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach. Zdaniem skarżącego, świadczona praca stanowi również pracę o szczególnym charakterze bowiem wymaga od niego dużej sprawności psychofizycznej i odpowiedzialności za zapobieganie zagrożeniom bezpieczeństwa publicznego i należy do katalogu prac wskazanych w pkt 13 i 14 zał. nr 2 do ustawy. Praca ta polega bowiem na codziennej obsłudze i kontroli urządzeń, obejmuje czynności naprawcze i konserwacyjne, usuwanie usterek i awarii, co więcej zdaniem skarżącego, ponosi on ogromną odpowiedzialność za zapobieganie zagrożeniom bezpieczeństwa publicznego.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...] Okręgowy Inspektor Pracy we W., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. nr 89, poz. 589) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 30 czerwca 2011 r.

W uzasadnieniu decyzji opisał dotychczasowy przebieg postępowania a odnosząc się do podniesionego w odwołaniu faktu nieumieszczenia skarżącego w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze organ odwoławczy stwierdził, że dokonanie takiego wpisu uzależnione jest od łącznego spełnienia dwóch przesłanek określonych w ustawie o emeryturach pomostowych. Aby można było mówić o pracy w szczególnych warunkach konieczne jest, aby praca ta była związana ze wskazanymi w ustawie czynnikami ryzyka. Jednym z tego rodzaju czynników jest bardzo ciężka praca fizyczna. Organ podał, że podnoszony w odwołaniu efektywny wydatek energetyczny skarżącego związany ze świadczoną pracą nie jest kwestią sporną i został potwierdzony przez inspektora w toku kontroli.

Organ podkreślił, że drugim niezbędnym warunkiem zakwalifikowania danej pracy do prac wykonywanych w szczególnych warunkach jest ujęcie danej pracy w załączniku nr 1 do ustawy.

W odpowiedzi na podniesioną w odwołaniu argumentację skarżącego, że jego stanowisko pracy należy do kategorii wymienionej w pkt 10 zał. nr 1 do ustawy organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z ustaleniami kontroli, zadaniem pracowników zatrudnionych w Wydziale Utrzymania Ruchu R-10 jest utrzymanie ciągłej sprawności agregatów i urządzeń służących do produkcji miedzi na poszczególnych wydziałach Huty Miedzi G. Zgodnie z ustaleniami zawartymi w protokole kontroli, pracownicy na stanowiskach ślusarzy-spawaczy, z uwagi na posiadanie bardzo szerokich uprawnień i kwalifikacji zawodowych, wykonują prace naprawcze, konserwacyjne i montażowe na instalacjach energetycznych (gazu ziemnego, olejowych, sprężonego powietrza, parowych) i związanych z nimi urządzeń oraz na instalacjach technologicznych HMG-I. Ich zadaniem jest utrzymanie ciągłej sprawności technicznej maszyn i urządzeń ciągów produkcyjnych. Na przykładzie raportów zmianowych mistrza mechanika dyżurnego R-10, za okres 11–18 kwietnia 2011 r. wskazano, że prace wykonywane w tym zakresie wykonywane są na różnych wydziałach produkcyjnych HMG-I i sprowadzają się do smarowania, uzupełniania, wymiany, przeglądu, montażu, demontażu, spawania, regeneracji, remontu i regulacji.

Odnosząc się do twierdzenia skarżącego, że świadczy prace przy obsłudze instalacji technologicznych czynnych agregatów hutniczych bezpośrednio związanych z produkcją miedzi organ podał, że bezsporny jest fakt, że skarżący świadczy prace w odniesieniu do urządzeń i instalacji uczestniczących w produkcji miedzi. Nie są to jednak, co wykazała kontrola, prace związane z bezpośrednią obsługą urządzeń, tylko z zapewnieniem ich funkcjonowania. Mimo faktu, iż zadania te wykonywane są w stosunku do urządzeń uczestniczących bezpośrednio w procesie technologicznym produkcji miedzi, uznanie tych czynności za "prace bezpośrednio przy obsłudze agregatów i urządzeń do produkcji metali nieżelaznych" byłoby, zdaniem organu odwoławczego, nadinterpretacją i czynieniem użytku z prawa w sposób sprzeczny z jego społeczno - gospodarczym przeznaczeniem.

Podkreślono, że skarżący w treści odwołania analizuje znaczenie słów "bezpośrednio" oraz "przy produkcji", pomija jednak kluczowe słowo, jakim jest "obsługa". Organ wskazał, że ustawa w pkt 10 zał. nr 1 nie posługuje się zwrotem "prace bezpośrednio przy produkcji", tylko sformułowaniem "prace bezpośrednio przy obsłudze". Fakt, iż ustawodawca w sposób świadomy posługuje się zwrotem "prace bezpośrednio przy obsłudze" wskazuje, że w omawianym przypadku chodzi tylko i wyłącznie o pracowników bezpośrednio obsługujących dane urządzenie lub urządzenia. Tym samym próba analizowania przez skarżącego znaczenia wybranych słów opisujących prace określone w pkt 10 zał. nr 1 do ustawy w kontekście zakresu czynności, jak i prac faktycznie wykonywanych przez skarżącego jest, w ocenie organu odwoławczego, całkowicie bezprzedmiotowa. Biorąc pod uwagę charakter prac świadczonych przez skarżącego stwierdzono, że nie można ich utożsamiać z pracami bezpośrednio przy obsłudze urządzeń. Przyjęcie rozszerzającej wykładni zwrotu "prace bezpośrednio przy produkcji" oznaczałoby nieuprawnione zrównanie sytuacji prawnej operatorów urządzeń z pracownikami dokonującymi czynności serwisowych. W związku z powyższym podkreślono, że pogląd skarżącego, że świadczy on pracę bezpośrednio przy obsłudze urządzeń jest całkowicie bezpodstawny. Tym samym nie jest spełniony drugi niezbędny warunek umożliwiający wpisanie skarżącego do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach.

Za bezzasadne też uznał organ odwoławczy argumenty skarżącego, że wykonuje on prace określone w pkt 13 i 14 zał. nr 2 do ustawy. Organ podał, że z przedstawionej charakterystyki prac wykonywanych przez skarżącego wynika, że żadne wykonywane przez niego czynności nie mogą być zakwalifikowane jako prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi, mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego (pkt 13 zał. nr 2 do ustawy), jak również jako prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego (pkt 14 zał. nr 2 do ustawy). W tej sytuacji w ocenie organu należy uznać, że analizowanie możliwości wystąpienia poważnej awarii przemysłowej lub technicznej jest bezprzedmiotowe w kontekście zakresu obowiązków odwołującego się. Z tego względu argumenty dotyczące możliwości zakwalifikowania świadczonych przez odwołującego się prac jako prac wymienionych w pkt 13 i 14 zał. Nr 2 do ustawy są w ocenie organu bezzasadne.

Uwzględniając ustalenia zawarte w protokole kontroli oraz uzasadnienie decyzji organu I instancji należy w ocenie organu odwoławczego stwierdzić, że wykonywane przez odwołującego się prace nie mogą być zakwalifikowane jako prace wykonywane w warunkach szczególnych, jak i w szczególnym charakterze. Z tych względów, jak podał organ odwoławczy, nie miał on podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji w związku z czym organ ten utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na w/w decyzję Okręgowego Inspektora Pracy we W. skarżący wniósł o jej uchylenie i nakazanie pracodawcy umieszczenie skarżącego w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 3 ust. 1-3 ustawy o emeryturach pomostowych przez stwierdzenie, że nie wykonuje pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

W uzasadnieniu skargi podtrzymał w całości zarzuty odwołania, sprowadzające się do uznania, że wykonywana przez niego praca spełnia warunki wymagane do uznania jej za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Zdaniem skarżącego, stanowisko pracy, które zajmuje, należy do kategorii prac wymienionych w pkt 10 zał. nr 1 do ustawy oraz pkt 13 i 14 zał. nr 2 do ustawy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Okręgowego Inspektora Pracy zaskarżona decyzja nie uchybia przepisom prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia sprawy, jak i przepisom postępowania administracyjnego. Wbrew twierdzeniom skarżącego w sprawie prawidłowo ustalono stan faktyczny i dokonano właściwej wykładni prawa materialnego stanowiącego podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje m. in. skargi na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.) i zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że swoimi orzeczeniami sądy administracyjne nie rozstrzygają merytorycznie spraw administracyjnych i nie zastępują w tym zakresie organów administracji publicznej powołanych do ich rozstrzygania. Rozpoznając skargę sąd administracyjny może wydać orzeczenie o treści wymienionej w art. 145 – art. 150 p.p.s.a.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy art. 41 ust. 4 pkt 2 i art. 3 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (DZ. U. nr 237, poz. 1656 ze zm.), dalej: ustawa, w związku z art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. nr 87, poz. 589 ze zm.). W myśl art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy płatnik składek jest obowiązany prowadzić ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2 ustawy, czyli dane dotyczące pracownika, za którego jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP.

Przepis art. 3 ust. 1 ustawy stanowi, że prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy.

Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy, czynniki ryzyka, o których mowa w ust. 1, są związane z następującymi rodzajami prac:

1) w szczególnych warunkach determinowanych siłami natury:

a) prace pod ziemią,

b) prace na wodzie,

c) prace pod wodą,

d) prace w powietrzu;

2) w szczególnych warunkach determinowanych procesami technologicznymi:

a) prace w warunkach gorącego mikroklimatu - prace wykonywane w pomieszczeniach, w których wartość wskaźnika obciążenia termicznego WBGT wynosi 28 °C i powyżej, przy wartości tempa metabolizmu pracownika powyżej 130 W/m2,

b) prace w warunkach zimnego mikroklimatu - prace wykonywane w pomieszczeniach o temperaturze powietrza poniżej 0 °C,

c) bardzo ciężkie prace fizyczne - prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 8.400 kJ, a u kobiet - powyżej 4.600 kJ,

d) prace w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego,

e) ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała; przy czym ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 6.300 kJ, a u kobiet - powyżej 4.200 kJ, a prace w wymuszonej pozycji ciała to prace wymagające znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kG dla mężczyzn i 5 kG dla kobiet (wg metody OWAS pozycja kategorii 4) przez co najmniej 50 % zmiany roboczej.

Natomiast prace o szczególnym charakterze, to zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy, prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwości należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy (art. 3 ust. 3 ustawy).

Zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy, za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 1.

Zaś zgodnie z art. 3 ust. 5 tejże ustawy, za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 3.

Stosownie do art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy, wykreślenia go z ewidencji oraz sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

Z powyższego wynika, że aby praca mogła być uznana za pracę w warunkach szczególnych, musi spełnić jednocześnie dwa warunki: praca danego rodzaju musi zostać wymieniona w załączniku nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych oraz jej wykonywaniu musi towarzyszyć przynajmniej jeden z czynników ryzyka, o których mowa w art. 3 ust. 2 tejże ustawy.

Natomiast, aby praca mogła być uznana za pracę o szczególnym charakterze, musi być spełniony warunek zgodności wykonywanej przez pracownika pracy z pracami określonymi w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Podstawową przesłanką uznania, że pracownik wykonuje pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze jest okoliczność, że wykonywanie tego rodzaju pracy należy do podstawowych obowiązków pracownika. Pracownik powinien zostać zatrudniony do wykonywania określonej pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze i wykonywanie tej pracy powinno być podstawowym obowiązkiem pracownika w ramach ustalonego w umowie o pracę wymiaru czasu pracy. Z przepisów ust. 4 i 5 ustawy wynika, że praca, o jakiej mowa w ust. 1, jak również praca, o jakiej mowa w ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, powinna być wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy.

Z prawidłowych ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że skarżący zatrudniony jest na stanowisku ślusarza-spawacza w Wydziale Utrzymania Ruchu HMG-I R-10 w Hucie Miedzi "[...]" w G. na podstawie umowy o pracę od dnia 2 maja 1983 r. w pełnym wymiarze czasu pracy. Zadaniem tego Wydziału jest organizowanie i prowadzenie prac konserwacyjnych i remontowych związanych z utrzymaniem ruchu maszyn, urządzeń i instalacji technicznych i technologicznych, występujących na terenie Huty Miedzi "[...]". Pracowników zatrudnionych na stanowisku ślusarza-spawacza na Wydziale Utrzymania Ruchu R-10 obowiązuje instrukcja stanowiskowa BHP ślusarza, która określa zadania pracowników polegające na prawidłowym wykonywaniu prac konserwacyjnych i remontowych związanych z utrzymaniem ruchu urządzeń na wydziałach produkcyjnych HMG-1. Zgodnie z ową instrukcją do zadań ślusarza-spawacza (R-10) należą czynności związane z utrzymaniem ruchu maszyn, urządzeń i instalacji w zakresie prac konserwacyjnych, remontowych i montażowych. Pracowników poza instrukcją stanowiskową obowiązują także inne wymienione w niej instrukcje, w tym instrukcja bhp przy pracach serwisowych, naprawczych i utrzymania ruchu na terenie HMG. Pracownicy wykonują prace na urządzeniach wyłączonych z ruchu, ale także na czynnych urządzeniach, jeśli sytuacja tego wymaga.

Ustalono, że pracownicy na stanowiskach ślusarzy-spawaczy wykonują prace naprawcze, konserwacyjne i montażowe na instalacjach energetycznych (gazu ziemnego, olejowych, sprężonego powietrza, parowych) i związanych z nimi urządzeń oraz na instalacjach technologicznych HMG-I. Ich zadaniem jest utrzymanie ciągłej sprawności technicznej maszyn i urządzeń ciągów produkcyjnych. Wykonują także zadania związane z obsługą turbodmuchawy na Wydziale Kwasu Siarkowego, dokonują przygotowania cystern do napełnienia kwasem siarkowym - rozkręcają i skręcają dekle na cysternach kwasu. Wykonują ponadto prace naprawcze spawalnicze w zbiornikach i w rurociągach (regeneracja ścian zbiorników podczas postojów), wewnątrz skruberów na odpylni gazów z pieców szybowych, również wewnątrz gazociągów. Prace w zbiornikach i gazociągach wykonywane są z różną częstotliwością, w zależności od potrzeb bieżących. Zakres prac wykonywanych przez pracowników zatrudnionych na stanowiskach ślusarzy-spawaczy Wydziału R-10 jest bardzo różnorodny. Poza planowanymi przeglądami urządzeń i instalacji energetycznych pracownicy ci wykonują prace wynikające z aktualnego zapotrzebowania. Pracownicy zatrudnieni na stanowisku ślusarza-spawacza R-10 wykonują zadania wchodzące w zakres ich obowiązków wynikających z instrukcji stanowiskowej i instrukcji eksploatacyjnych. Czynności ślusarzy – spawaczy związane z utrzymaniem ruchu wykonywane są na różnych wydziałach produkcyjnych HMG-I. Są to głównie prace naprawcze i konserwacyjne oraz montażowe, obejmują także codzienną kontrolę i obsługę nadzorowanych urządzeń.

Z niekwestionowanych ustaleń organów wynika, że większość czynności wykonywanych przez pracownika zatrudnionego na stanowisku ślusarza - spawacza Wydziału R-10 nie ma charakteru powtarzalnego. Są to czynności dyktowane potrzebą chwili i zaistniałej sytuacji, wykonywane okresowo, a nie stałe, wykonywane codziennie w tym samym zakresie.

Na podstawie raportów zmianowych sporządzonych w dniach 11-18 kwietnia

2011 r. ustalono szczegółowo rodzaj prac wykonywanych przez ślusarzy-spawaczy Wydziału R-10, w tym przez skarżącego, których to ustaleń skarżący nie kwestionuje.

Z prawidłowych ustaleń faktycznych sprawy wynika, że wykonane pomiary wydatku energetycznego przeprowadzone we wrześniu 2009 r. na stanowiskach pracy występujących na Wydziale Utrzymania Ruchu R-10 wykazały efektywny wydatek energetyczny na stanowisku ślusarza-spawacza w wysokości 8572 kJ (2048 kcal), co kwalifikuje tę pracę jako bardzo ciężką pracę fizyczną. W ocenie ryzyka na stanowisku ślusarza – spawacza Wydziału R-10 zidentyfikowano zagrożenia występujące w czasie wykonywania robót na obiektach technologicznych huty, w tym narażenie pracowników na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia (substancje chemiczne, hałas) oraz na czynniki niebezpieczne stwarzające zagrożenie wypadkowe (powodujące urazy ciała). W ocenie ryzyka na stanowisku ślusarza-spawacza R-10 zostały wskazane czynniki związane z obciążeniem dynamicznym pracownika i obciążeniem statycznym. Kontrola wykazała, że ślusarz-spawacz na WUR R-10 wykonuje czynności w różnych warunkach środowiska pracy i może być narażony na działanie czynników szkodliwych, uciążliwych i niebezpiecznych charakterystycznych dla danego miejsca pracy.

Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego, prawidłowo w świetle powyższych prawidłowych ustaleń faktycznych organy rozpoznające sprawę uznały, że wszystkie w/w czynności wykonywane przez pracownika zatrudnionego na stanowisku ślusarza – spawacza na WUR R-10 nie mogą być zakwalifikowane jako prace wykonywane w szczególnych warunkach. Nie mieszczą się bowiem w zakresie prac wykonywanych w warunkach szczególnych wymienionych w załączniku nr 1 do ustawy. Zgodnie z pkt 10 zał. Nr 1 do ustawy, do prac w szczególnych warunkach zalicza się: "Prace bezpośrednio przy obsłudze agregatów i urządzeń do produkcji metali nieżelaznych". Zgodzić się należy ze stanowiskiem organów, że "prace bezpośrednio przy obsłudze agregatów i urządzeń" to prace związane z obsługą wykonywaną w sposób bezpośredni. Użyty przez ustawodawcę zwrot wskazuje, że w omawianym przypadku chodzi tylko i wyłącznie o pracowników bezpośrednio obsługujących dane urządzenie lub urządzenia. Praca wykonywana przez skarżącego nie jest związana z bezpośrednią obsługą urządzeń, tylko z zapewnieniem ich funkcjonowania mimo, że wykonywane przez niego prace dotyczą urządzeń uczestniczących bezpośrednio w procesie technologicznym produkcji metali nieżelaznych. Z prawidłowych i niekwestionowanych przez skarżącego ustaleń organów administracji wynika, że zadaniem pracownika zatrudnionego na stanowisku ślusarza - spawacza w Wydziale Utrzymania Ruchu R-10 jest głównie wykonywanie wszelkich prac spawalniczych i ślusarskich o charakterze konserwacyjnym, remontowym i montażowym związanych z utrzymaniem ruchu maszyn, urządzeń i instalacji energetycznych na wydziałach produkcyjnych Huty oraz codzienna kontrola i obsługa nadzorowanych urządzeń. Zadaniem ślusarza – spawacza jest utrzymanie ciągłej sprawności technicznej maszyn i urządzeń ciągów produkcyjnych. Pracownicy na tym stanowisku wykonują prace na urządzeniach wyłączonych z ruchu, a na czynnych urządzeniach tylko wtedy, jeśli sytuacja tego wymaga. Skoro praca wykonywana przez skarżącego nie została wymieniona w zał. Nr 1 do ustawy, bez znaczenia pozostaje fakt, że podczas jej wykonywania występują czynniki ryzyka, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że art. 3 ust. 4 ustawy wymaga, by prace w szczególnych warunkach były wykonywane w pełnym wymiarze czasu pracy, a ten warunek, jak wynika z prawidłowych ustaleń organów rozpatrujących sprawę, także nie został spełniony.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie neguje twierdzeń skarżącego, że praca na stanowisku ślusarza – spawacza jest ciężką pracą fizyczną wiążącą się z efektywnym wydatkiem energetycznym i że pracownik na tym stanowisku narażony jest na działanie różnych czynników szkodliwych, uciążliwych i niebezpiecznych charakterystycznych dla danego miejsca pracy (np. występowanie mikroklimatu gorącego). Podkreślenia jednak wymaga, że aby dany rodzaj pracy mógł zostać zaliczony do pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, praca wykonywana przez pracownika musi zostać wymieniona w zał. nr 1 ustawy, a jeśli tak, to trzeba ustalić, czy wykonywaniu tej pracy towarzyszy określony czynnik ryzyka, o którym mowa w ustawie, na co trafnie zwracają organy rozpoznające sprawę. Praca wykonywana przez skarżącego wymogów tych jednak nie spełnia, co wyżej wykazano, w związku z czym wykonywana przez skarżącego praca ślusarza – spawacza na WUR R-10 w HMG nie może zostać zakwalifikowana według pkt 10 zał. nr 1 do ustawy obejmującego prace bezpośrednio przy obsłudze agregatów i urządzeń do produkcji metali nieżelaznych.

Zgodzić się także należy ze stanowiskiem organów rozpoznających sprawę, że prace wykonywane przez skarżącego jako ślusarza – spawacza nie zostały też ujęte w wykazie stanowiącym zał. nr 2 do ustawy, który to wykaz zawiera prace o szczególnym charakterze, wymagające od pracownika szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej.

W ocenie Sądu zasadnie Organy Inspekcji Pracy przyjęły, że wykonywana przez skarżącego praca ślusarza – spawacza w Wydziale Utrzymania Ruchu R-10 w Hucie Miedzi G. (WUR R-10 w HMG) nie jest pracą o szczególnym charakterze, o jakiej mowa w art. 3 ust. 3 ustawy i nie spełnia wymogów pracy wymienionej w pkt 13 lub 14 zał. Nr 2 do ustawy albowiem ślusarz – spawacz w WUR R-10 w HMG nie wykonuje prac przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego lub procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. Z prawidłowo ustalonego zakresu obowiązków skarżącego określonych w instrukcji stanowiskowej oraz ustaleń dokonanych w czasie kontroli jednoznacznie wynika, że czynności wykonywane przez skarżącego zatrudnionego na stanowisku ślusarza – spawacza w WUR R-10 w HMG, niewątpliwie bardzo odpowiedzialne ze względu na zapewnienie ciągłości procesu produkcji, mają charakter interwencyjny i nie obejmują prac, o jakich mowa w pkt 13 lub 14 zał. Nr 2 do ustawy, które to race należą do obowiązków operatorów i sterników danego wydziału. W tej sytuacji, w kontekście zakresu obowiązków skarżącego, analizowanie możliwości wystąpienia poważnej awarii przemysłowej jest bezprzedmiotowe, co trafnie organy rozpoznające sprawę oceniły.

Reasumując stwierdzić należy, że organy Inspekcji Pracy, zgodnie z ich kompetencjami wynikającymi z art. 11a i art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, dokonując oceny, czy prace wykonywane na stanowisku ślusarza – spawacza w WUR R-10 w HMG spełniają warunki pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, uwzględniły pełny zakres czynności wykonywanych przez skarżącego i zasadnie uznały, że pracownik zatrudniony na omawianym stanowisku pracy nie wykonuje prac w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. Decyzje zaskarżonej treści nie naruszają prawa.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.