Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2154/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat, sędzia WSA Anita Wielopolska (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Paweł Konopelski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania O. K., decyzją z [...] czerwca 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] W. z [...] grudnia 2016 r. nr [...] odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] stanowiącej obecnie działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] o powierzchni 3149 m2 pochodzącej z dawnej księgi wieczystej po nazwą "[...]" Nr Nr [...] ozn. jako działka nr [...].

W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność J. K., która na skutek zawarcia małżeństwa zmieniła nazwisko na K. Na mocy postanowienia Sądu Powiatowego [...] z dnia [...] lutego 1959 r., sygn. akt [...] spadek po J. vel J. K. nabył w całości jej syn O. [...] K., co oznacza, że osobą uprawnioną do zgłoszenia żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości był O. [...] K.

Akta sprawy wskazują, że wnioskiem z [...] października 1959 r. nr [...] Oddział Wojskowy Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej wystąpił na podstawie art. 15 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego m. in. nieruchomości stanowiącej własność J. K. (powinno być O. [...] K.), jednakże postępowanie to zostało umorzone z uwagi na zawartą już umowę sprzedaży z dnia [...] listopada 1959 r. Nieruchomość ta na mocy umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...] listopada 1959 r. Rep [...] pomiędzy O. K. a Skarbem Państwa przeszła na własność Skarbu Państwa.

Wnioskiem z [...] września 2015 r. J. K. w imieniu O. K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], objętej aktem notarialnym z dnia [...] listopada 1962 r. Rep [...]. Pismem z dnia [...] listopada 2015 r. pełnomocnik wnioskodawcy poinformowała, że nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot stanowi obecnie część działki nr [...] z obrębu [...], która, jak wynika z informacji z rejestru gruntów, stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje we władaniu Agencji Mienia Wojskowego w [...].

Z dołączonego do akt sprawy postanowienia Sądu Okręgowego w [....] z dnia [...] maja 2013 r., sygn. akt [...] wynika, że O. K. został całkowicie ubezwłasnowolniony, a jego opiekunem prawnym został J. K. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] października 2013 r., sygn. akt [...]. Z dalszej części akt wynika, że O. [...] K. zmarł [...] maja 2017 r., a spadek po nim nabył w całości syn J. K. na mocy aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego [...] lipca 2017 r. Rep. [...].

Prezydent [...] W., rozpoznając wniosek z [...] września 2015 r., decyzją z [...] grudnia 2016 r. odmówił zwrotu tej nieruchomości.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podniósł, że treść aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1959 r. wskazuje, że nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa - Ministerstwo Obrony Narodowej i można w związku z tym założyć, że była przeznaczona na cele wojskowe. Umowa ta, jak dowodzi organ I instancji, nie wskazywała czy wydana była na tę nieruchomość jakakolwiek decyzja lokalizacyjna, ponadto cel wywłaszczenia nie został w niej określony. W związku z tym, organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie celu wywłaszczenia, jaki miał być zrealizowały na objętej wnioskiem o zwrot nieruchomości.

W ocenie organu I instancji zebrany materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie, że kompleks wojskowy powstał w latach 50-tych i ulegał sukcesywnej modernizacji w późniejszych latach. Istniał zatem w dacie wywłaszczenia (1959 roku), a po tej dacie następowała jego rozbudowa i modernizacja. Doszło też do dobrowolnego odstąpienia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w drodze umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1959 r. Umowa ta służyła celowi przeniesienia własności nieruchomości, na której nabywca przed jej zawarciem wybudował obiekty wojskowe (dokumenty świadczą o fakcie rozpoczęcia realizacji celu wywłaszczenia w 1952 roku - 7 lat przed zawarciem umowy sprzedaży). Materiał dowodowy jaki udało się pozyskać, zdaniem organu I instancji niewątpliwie świadczy o zrealizowaniu celu wywłaszczenia jakim była budowa obiektu koszarowego dla batalionu samochodowego. Udowodnienie, że obiekty dla batalionu samochodowego zostały wybudowane, przesądza o niemożności uznania nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia, a tym samym nieruchomość ta nie podlega zwrotowi na rzecz byłego właściciela. Nieruchomość objęta aktem notarialnym z dnia [...] listopada 1959 r. znajdująca się w granicach lokalizacji została w całości wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, i w terminach wynikających z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Odwołanie od tej decyzji Prezydenta [...] W. złożył pełnomocnik wnioskodawcy podnosząc, że nieruchomość była zbędna na cele wywłaszczenia ponieważ batalion samochodowy Ministerstwa Obrony Narodowej nigdy na tym terenie nie powstał i do dnia dzisiejszego nie przystąpiono do realizacji tego celu. Na przedmiotowej nieruchomości nie zostały zrealizowane budowle, które zdaniem organu pierwszej instancji miały być na tej działce posadowione. Na przedmiotowej działce miały – zdaniem organu pierwszej instancji – powstać plac defiladowy i drogi oraz zieleń – jednak żaden z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wskazuje, że takie budowle na tej działce powstały. W protokole z 1959 r. jest wprost wskazane, że żadna droga w tej dacie nie została zbudowana, nie jest również wymieniony plac defiladowy. A przecież wymienione są takie elementy jak dół Inhoffa czy ogrodzenie wraz ze wskazaną ilością metrów. Zasadnym jest więc twierdzenie, że również plac defiladowy byłby wymieniony w tym protokole, gdyby istniał w dacie jego przygotowania. Również, zdaniem odwołującej, z treści protokołu z roku 1996 nie wynika, aby na terenie całej nieruchomości powstał plac defiladowy. W opinii odwołującego, na jego działce nigdy nie zrealizowano zabudowy, która miała na niej powstać.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2015 r. poz. 1774 z późn. zm.; dalej "ugn") poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Stosownie do treści art. 136 ust. 1 ugn, nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (ust. 2). Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (ust. 3 zd. 1). Zgodnie z natomiast z art. 137 ust. 1 ugn nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

W rozpoznawanej sprawie, nabycie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło w dniu [...] listopada 1959 r. na podstawie ustawy z dnia [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64) na mocy umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...] listopada 1959 r. pomiędzy O. K. a Skarbem Państwa. Art. 34 tejże ustawy stanowił, że nieruchomość wywłaszczona w trybie niniejszej ustawy podlega zwrotowi na rzecz wywłaszczonego właściciela, jeżeli naczelnik powiatu ustali, że nieruchomość nie została użyta i jest zbędna na cele, dla których orzeczono wywłaszczenie.

Następnie do dnia 1 stycznia 1998 r. problematyka zwrotu nieruchomości wywłaszczonych była unormowana w art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.), w którego ust. 1 wskazano, że nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W ówcześnie obowiązującej ustawie nie określono szczegółowych warunków uznawania nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia. Dopiero w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 1998 r., uchylając z tym dniem ustawę o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomościami, w art. 137 ust. 1 zdefiniowane zostały przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia poprzez wskazanie, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. Z dniem 22 września 2004 r. znowelizowano art. 137 ust. 1 pkt 2 poprzez określenie, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Określony w art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami termin 7 lat (liczony od dnia, gdy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna) na rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia obowiązuje zatem dopiero od dnia 1 stycznia 1998 r. Natomiast określony w art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami termin 10 lat (liczony od dnia, gdy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna) na zrealizowanie tego celu, obowiązuje dopiero od dnia 22 września 2004 r. Nie można zatem tych terminów odnosić do stanu faktycznego opisanego w powołanym art. 137 ust. 1, który zaistniał przed dniem 1 stycznia 1998 r. odnośnie prac związanych z rozpoczęciem realizacji celu wywłaszczenia, oraz do stanu faktycznego, który zaistniał przed dniem 22 września 2004 r. odnośnie zrealizowania tego celu. Nie można bowiem bez wyraźnej ku temu podstawy prawnej okoliczności faktycznych zaistniałych przed wejściem w życie danej normy prawnej oceniać przez pryzmat tej normy, ponieważ ocena ta byłaby naruszeniem konstytucyjnie ukształtowanej zasady niedziałania prawa wstecz. Stanowisko takie było wielokrotnie prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i zostało potwierdzone przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11.

Wojewoda podkreślił, że rozważany w niniejszej sprawie przypadek dotyczy nieruchomości, która została nabyta na rzecz Skarbu Państwa w 1959 r., dlatego ocena jej zbędności na cel wywłaszczenia nie może być oceniana przez pryzmat upływu terminów określonych w art. 137 ust. 1 i 2 ugn. W świetle powyżej przedstawionych rozważań, terminy te miałyby znaczenie jedynie w sytuacji, gdyby nie podjęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia przed dniem 1 stycznia 1998 r., bądź też nie zrealizowano celu wywłaszczenia przed dniem 22 września 2004 r.

Jak wynika z pisma skierowanego w dniu [...] marca 1952 r. do Departamentu Kwatermistrzostwa Głównego Kwatermistrzostwa, Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego Departament Planów Terenowych i Lokalizacji wyraziła w nim zgodę na lokalizację ogólną obiektu dla batalionu samochodowego w miejscowości [...]. Przedmiotowa nieruchomość zlokalizowana w obecnych granicach [...] przy ul. [...], aktualnie stanowiąca część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] została przeznaczona na potrzeby batalionu samochodowego Ministerstwa Obrony Narodowej. Przedmiotowa nieruchomość została objęta zaświadczeniem lokalizacyjnym nr [...] z dnia [...] kwietnia 1952 r. określającym lokalizację szczegółową obiektu dla batalionu samochodowego Ministerstwa Obrony Narodowej w miejscowości [...] przy ul. [...] o powierzchni 5,4 ha, następnie, zaświadczenie to zostało anulowane zaświadczeniem lokalizacyjnym nr [...] z dnia [...] czerwca 1952 r. określającym lokalizację szczegółową obiektu dla batalionu samochodowego Ministerstwa Obrony Narodowej na terenie przy ul. [...]. Integralną częścią zaświadczenia nr [...] był szkic nieruchomości, który w swej treści określał granice lokalizacji oraz powierzchnię terenu - 5,6 ha.

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 1952 r. Minister Obrony Narodowej wystąpił do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o wydanie zezwolenia na wywłaszczenie nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zgodnie z dekretem z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

Zezwoleniem z dnia [...] sierpnia 1952 r. zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na podstawie art. 4 i 5 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych zezwolił Kierownictwu Zaopatrzenia Instytucji Centralnych MON, jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych, na nabycie dla potrzeb wojska nieruchomości położonej w miejscowości [...] przy ul. [...] o łącznej powierzchni 5,1 ha oraz na niezwłoczne objęcie omawianej nieruchomości zgodnie z art. 6 tego dekretu, który stanowił, że jeżeli względy szczególne uzasadniają niezwłoczne objęcie nieruchomości, Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego - na wniosek właściwego ministra - równocześnie z zezwoleniem na nabycie lub po wydaniu zezwolenia udzieli wykonawcy narodowych planów gospodarczych zezwolenia na niezwłoczne objęcie nieruchomości. Integralną częścią zezwolenia był załącznik graficzny, z którego wynika, że nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot znajduje się na tym planie w granicach terenu przewidzianego pod planowaną inwestycję.

Dokumentacja archiwalna dotycząca postępowania wywłaszczeniowego (tylko częściowo zachowana), pozyskana przez organ l instancji z Archiwum Ministerstwa Obrony Narodowej, Archiwum Akt Nowych w [...] oraz Archiwum Państwowego w [...] wykazała, że nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot stanowiąca część dawnej działki nr [...] o powierzchni 3148 m2 wchodziła w skład dużego kompleksu koszarowego. Na działce zaplanowano częściowe jej zadrzewienie wraz z terenami zielonym w postaci trawników i żywopłotów wraz z drogami i placem defiladowym. Na podstawie zapisów zawartych w projekcie zabudowy oraz znajdującego się w aktach sprawy planu sytuacyjnego działek położonych w [...] przy ul. [...] m.in. działki nr [...] z 1959 roku (brak możliwości odczytania dokładnej daty), należy stwierdzić, że inwestycja została zrealizowana w oparciu o decyzję lokalizacji szczegółowej określającą budowę obiektu dla batalionu samochodowego.

Przedmiotowa nieruchomość została przekazana przez Wojskowy Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo-Budowlany w [...] do Wojskowej Agencji Mieszkaniowej wraz z całą dokumentacją. Przekazanie nastąpiło protokołem z dnia [...] czerwca 1996 r. na podstawie art. 14 ust. 1 w związku z art. 18 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 86, poz. 4339) do Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Do powyższego pisma została załączona kopia protokołu zdawczo-odbiorczego nieruchomości z 1996 r. oraz wykaz przekazanych budynków wraz z rokiem ich budowy. W protokole tym zawarto stan ewidencyjny i prawny przekazywanych do Wojskowej Agencji Mieszkaniowej nieruchomości zabudowanych z enumeratywnym wskazaniem numerów ewidencyjnych zabudowanych działek. Wśród wymienionych działek znajduje się działka o nr [...] o pow. 5,2934 ha, objęta wnioskiem z dnia [...] września 2015 r. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Ponadto wymieniony protokół zawiera ilościowy wykaz budynków, obiektów i urządzeń położonych na gruntach zabudowanych takich jak: budynek koszarów - 1, budynek izba chorych - 1, budynki magazynowe - 5, budynki garażowe - 4, budynki warsztatowe - 2, stacja benzynowa, hydrofornia, wartownia - 4, ponadto: place, chodniki, drogi. Integralną częścią protokołu jest jeden z sześciu wymienionych załączników jako "wykaz nieruchomości podlegającej przyjęciu przez [...] Rejonowy WAM", którym w ocenie organu odwoławczego jest załącznik nazwany jako "Wykaz budynków w [...] [...] ul. [...] przekazywanych do WAM Garnizonu [...]". Ilość wymienionych w nim budynków jest zgodna z ilością zawartą w protokole z dnia [...] czerwca 1996 r., co świadczy o tym, że sporządzono go na potrzeby przekazania nieruchomości przez Wojskowy Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo-Budowlany w [...] we władanie Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Ponadto w "Wykazie budynków w [...] przekazywanych do WAM Garnizonu [...]" odnotowano ich rok budowy. Lata budowy wymienionych w tym wykazie budynków wskazują, że realizacja obiektów miała miejsce od 1952 r. do 1971 r. Należy też zaznaczyć, że 15 spośród 17 wymienionych w wykazie budynków zrealizowano w latach 1952-1957. Organ odwoławczy podkreślił, że treść przedmiotowego wykazu jednoznacznie wskazuje, że zarówno rozpoczęcie prac związanych z celem wywłaszczenia, ich realizacja (budowa kompleksu wojskowego) oraz całkowite zrealizowanie tego celu nastąpiło w latach 1952, 1953, 1957, 1961 i 1971, czyli, poza zrealizowanymi w roku 1961 i 1971, jeszcze przed zawarciem w dniu [...] listopada 1959 r. umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego nieruchomości pochodzącej z dawnej księgi wieczystej pod nazwą "[...]" Nr Nr [...] ozn. jako działka nr [...] pomiędzy O. K. a Skarbem Państwa. Ponadto Agencja Mienia Wojskowego przy piśmie z dnia [...] lipca 2016 r. udzieliła dodatkowych informacji, że "przedmiotowy teren od momentu jego przeznaczenia na rzecz Ministerstwa Obrony Narodowej tj. od 1952 roku wykorzystywany był przez jednostkę wojskową jako kompleks koszarowy [...]. Z uwagi na brak dokumentów związanych z realizacją zabudowy obejmującej teren przedmiotowej nieruchomości, termin realizowanych na tym terenie inwestycji wojskowych można określić wyłącznie na podstawie posiadanych dokumentów pośrednich, takich jak protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] maja 1959 r. dotyczący przekazania w administrację nieruchomości przez WRZKB dla szefa WAK Garnizonu [...] oraz protokół wewnętrznego przekazania nieruchomości będącej w zarządzie WRZKB, spisany pomiędzy WAK [...] i WAK- [...] z dnia [...] maja 1994 r., z którego wynika, że większość budynków koszarowych, magazynowych, warsztatowych i garażowych będących na tym terenie wybudowana została w latach 1952-1971. Zlokalizowanie w roku 1952 ww. obiektu wojskowego dla batalionu samochodowego potwierdza zagospodarowanie nieruchomości zgodnie z celem, na który nieruchomość ta została przez wojsko przejęta. Wybudowane na przekazanym terenie (kompleksu wojskowego [...]) budynki wraz z całą zrealizowaną na gruncie infrastrukturą, służyły realizacji zadań jednostki wojskowej do czasu protokolarnego przekazania nieruchomości do WAM (obecnie AMW) protokołem zdawczo-odbiorczym sporządzonym dnia [...] czerwca 1966 r.".

Na potwierdzenie powyższych informacji Agencja Mienia Wojskowego dołączyła protokół zdawczo-odbiorczy z [...] maja bądź marca (zapis nieczytelny) 1959 r. w sprawie przekazania w administrację nieruchomości wojskowej przez WRZBK [...] dla Szefa WAK. Garnizon [...] na podstawie wytycznych do planu gosp. na 1959 r., z którego wynika, że przedmiotem przekazania w administrację był kompleks koszarowy Nr [...] ul. [...], zawierający murowane budynki tj. m. in. koszarowo-biurowe, izba chorych, magazyny mundurowe i żywnościowe, hydrofornia, wartownia, dyspozytura, garaże, warsztat samochodowy, stacja benzynowa, myjka samochodowa, dół lnhoffa oraz ogrodzenia wraz z drogami.

Dane zawarte w powyższym protokole zdawczo-odbiorczym z [...] maja bądź marca (zapis nieczytelny) 1959 r. w zestawieniu z danymi zawartymi w protokole z dnia [...] czerwca 1996 r. w sprawie przekazania przez Wojskowy Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo-Budowlany w [...] do Wojskowej Agencji Mieszkaniowej i wykazie budynków w [...] ul. [...], nieruchomości kompleksu [...] zlokalizowanego przy ul. [...] w [...] jednoznacznie świadczą, że kompleks koszarowy został zrealizowany w latach 1952-1957, a więc przed zawarciem w dniu [...] listopada 1959 r. umowy sprzedaży przedmiotowej nieruchomości pomiędzy O. K. a Skarbem Państwa, a rozpoczęcie jego realizacji nastąpiło 7 lat przed sprzedażą nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

Ponieważ nie było możliwe pozyskanie z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w [...] zdjęć lotniczych wykonanych w okresie realizacji inwestycji (jedyne pozyskane pochodzi z 1972 r. i jest zamaskowane w sposób trwały) analiza historycznego serwisu mapowego miasta [...] dostępnego na stronie Urzędu [...] http://www.[...] dowodzi, że pierwsze dostępne zdjęcia pochodzące z lat 1990-1994 potwierdzają, że kompleks koszarowy w latach 90-tych nadal funkcjonował, a na historycznych wydrukach widnieją kontury budynków zrealizowanych w oparciu o wyżej opisany projekt zabudowy. Należy zaznaczyć, że na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot przewidziane zostało jej zadrzewienie wraz z placem defiladowym. Oznacza to, że część działki o nr ew. [...] z obrębu [...] objęta wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wchodziła w skład kompleksu zagospodarowanego i zajętego pod kompleks koszarowy, a na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot znajdował się tzw. teren zielony, czyli rekreacyjny oraz plac (przebieg granic wywłaszczonej nieruchomości na wydruku z historycznego serwisu mapowego z lat 1990-1994, w części dotyczącej obecnej działki nr [...] z obrębu [...], organ I instancji zaznaczył w oparciu o treść mapy ewidencyjnej).

Również dokumenty z lat siedemdziesiątych pozyskane przez organ I instancji z Wydziału Architektury i Budownictwa dla [...] dotyczące budowy obiektów koszarowych wskazują na funkcjonowanie na przedmiotowej nieruchomości istniejącego kompleksu wojskowego. Z załącznika Nr 2 do informacji o terenie z dnia [...] września 1976 r. znak: [...] wynika bowiem, że program zamierzonej inwestycji ograniczony jest warunkami wynikającymi ze stanu istniejącego kompleksu wojskowego. Z treści załącznika wynika, że określenie wielkości kubatury nowych obiektów koszarowych winno nastąpić przy uwzględnieniu m. in. takich zaleceń jak: zachowanie istniejącego cennego drzewostanu jak również zachowania odległości między budynkami oraz zaplanowaniu pasów zieleni izolacyjnej od uciążliwych elementów zagospodarowania (np. od zespołu garażowego, od kotłowni, od komunikacji uciążliwej), a także, że nie ma możliwości powiększenia terenu istniejącego kompleksu wojskowego; ponadto, dojazdy do kompleksu wojskowego pozostaną według stanu istniejącego, tj. od ul. [...] i od ul. [...], jak również, że istniejący kompleks znajduje się w zasięgu działania miejskiej sieci kanalizacyjnej ściekowej, zaopatrywany jest w wodę z sieci miejskiej, znajduje się w zasięgu miejskiej sieci rozdzielczej SN.

W ocenie organu odwoławczego powyższe dokumenty potwierdzają, że kompleks wojskowy został zrealizowany, a w latach 70-tych dokonano jego rozbudowy i modernizacji.

Biorąc zatem pod uwagę wykładnię art. 137 ugn dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 14 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, organ stwierdził, że w dacie 22 września 2004 r. nieruchomość objęta wnioskiem zwrotowym była zagospodarowana funkcjonalnie zgodnie z celem wywłaszczenia, a tym samym była niezbędna na cel, na który przeznaczono ją w lokalizacji z dnia [...] czerwca 1952 r. W opinii Wojewody powstanie kompleksu koszarowego, jako pewnej całości, przesądza o realizacji celu, niezależnie od tego, czy na konkretnej części powstała w całości przewidziana w planach zagospodarowania przestrzennego infrastruktura. Ustalenie realizacji celu wywłaszczenia nabiera szczególnej wymowy w przypadku, gdy celem tym jest infrastruktura o złożonym charakterze, z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym od szeregu lat wyrażany był pogląd, że budowa infrastruktury technicznej dużego obiektu lub pewnego założenia architektonicznego, stanowi element złożonej i wieloetapowej inwestycji, a zatem jej realizacja może trwać niejednokrotnie dłuższy okres czasu. Rozpoczęcie zaś budowy inwestycji złożonej, nawet jeśli nie została jeszcze w pełni zakończona, dowodzi realizacji celu wywłaszczenia (np. wyroki NSA z 20 września 2013 r. I OSK 643/12, z 17 czerwca 2011 r. I OSK 1433/10, z 16 kwietnia 2009 r. I OSK 581/08, z 7 września 2007 r. I OSK 1324/06 i z 20 stycznia 1999 r. IV SA 2033/96, z 13 maja 2016 r., I OSK 1887/14, publ. w http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W opinii organu odwoławczego, cel wywłaszczenia został zrealizowany na działkach objętych lokalizacją pod budowę obiektu jednostki wojskowej jeszcze przed złożonym w dniu [...] września 2015 r. przez J. K. wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Bezsporne jest również, że inwestycja ta została zrealizowana przed dniem 1 stycznia 1998 r.

Organ uznał więc, że uzasadnia to, że przesłanki zbędności określone w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 ugn nie zostały spełnione.

Skargę na decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniósł J. K. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. art. 3 i art. 41 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, które miało wpływ na wynik sprawy;

2. przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i niepodjęcie wszystkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy;

3. art. 8 § 2 kpa przez jego niezastosowanie, które miało isttony wpływ na wynik sprawy;

4. Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności - Protokołu 1 Dodatkowego, art. 1 przez jego niezastosowanie, oraz art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;

5. art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.

Podnosząc powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, zaś w uzasadnieniu skargi rozwinął podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargi Minister Inwestycji i Rozwoju wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Przeprowadzona kontrola na płaszczyźnie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego, prowadzi do konstatacji, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja nie naruszają ani norm prawa materialnego, ani przepisów postępowania, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi. Organy orzekające w sprawie w sposób wyczerpujący i rzetelny zebrały materiał dowodowy, a następnie poddały go bardzo szczegółowej analizie, dokonując wnikliwej i prawidłowej jego oceny pod względem zastosowania przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 z późn. zm.; obecnie jest to Dz. U. z 2018 r. poz. 121 z późn. zm.), a także przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Wojewody [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] W. z [...] grudnia 2016 r. o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] stanowiącej obecnie działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] o powierzchni 3149 m2 pochodzącej z dawnej księgi wieczystej "[...]" Nr Nr [...] ozn. jako działka nr [...]. Podstawę prawną wydania tych decyzji stanowił art. 136 ust. 3 i 137 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Na wstępie należy zatem wskazać, że podstawową kwestią wymagającą ustalenia w przedmiotowej sprawie była ocena zasadności roszczenia o zwrot wskazanej nieruchomości z uwagi na stan zbędności nieruchomości na cel, na jaki została ona wywłaszczona. Stosownie bowiem do mającego zastosowanie w niniejszej sprawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel nieruchomości lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli w rozumieniu art. 137 tej ustawy, nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1 tej ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna cel ten nie został zrealizowany (pkt 2). Zgodnie zaś z ust. 2 tegoż przepisu, jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

W pierwszej kolejności należało zatem sprecyzować cel wywłaszczenia, aby móc następnie ocenić, czy cel ten został zrealizowany. Cel wywłaszczenia wynika co do zasady przede wszystkim z treści decyzji wywłaszczeniowej, ale i z innych aktów poprzedzających proces wywłaszczenia, czy mu towarzyszących (np. zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego). W rozpoznawanej sprawie działka, której zwrotu domaga się skarżącą nie została jednak, jak wynika z akt sprawy wywłaszczona w drodze decyzji, lecz przyjęta na podstawie umowy zawartej w wyniku ustaleń poczynionych przez strony w trakcie czynności poprzedzających postępowanie wywłaszczeniowe. Nie ulega jednak wątpliwości, że jest to pewien standardowy tryb nabywania nieruchomości na cele publiczne, w ramach którego zastosowanie środka administracyjnego (decyzji wywłaszczeniowej) poprzedza próba cywilnoprawnego (umowa) pozyskania nieruchomości. Dopiero w przypadku nieuzyskania porozumienia właściwy organ administracji jest władny (uprawniony) do wywłaszczenia w drodze decyzji. Mimo odmiennych form działania (cywilnoprawnej i administracyjnoprawnej) skutek prawny, a po części i pozycja właściciela nieruchomości jest podobna. Stanowisko takie jest utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych, np. w wyroku z dnia 18 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1136/08 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że jeśli nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej w związku z realizacją celu publicznego, to objęta jest hipotezą normy prawnej art. 216 ust. 2 pkt 3 ugn. Zatem, zwrot wywłaszczonej nieruchomości w części, na której nie został zrealizowany cel wywłaszczenia byłby możliwy jeśli w ciągu 10 lat od jej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa rzeczywiście nie doszło do realizacji takiego celu i oczywiście, w związku z tą realizacją (jej brakiem) da się część taką wydzielić (określić). W rozpatrywanej sprawie te dwie, pozostające ze sobą w ścisłym związku, podstawowe kwestie: pierwsza z nich to cel wywłaszczenia i druga – to zakres nieruchomości niezbędnych do realizacji celu wywłaszczenia, wbrew zarzutom skargi, zostały ustalone.

W ocenie Sądu z zachowanych materiałów dowodowych w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że pismem z [...] marca 1952 r. skierowanym do Departamentu Kwatermistrzostwa Głównego Kwatermistrzostwa, Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego Departament Planów Terenowych i Lokalizacji wyraziła zgodę na lokalizację ogólną obiektu dla batalionu samochodowego w miejscowości [...]. Przedmiotowa nieruchomość zlokalizowana w obecnych granicach [...] przy ul. [...], aktualnie stanowiąca część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] została przeznaczona zatem na potrzeby batalionu samochodowego Ministerstwa Obrony Narodowej. Nie określono przy tym znaczenia pojęcia "potrzeba", co bez wątpienia świadczy o ogólnym sformułowaniu celu na jaki następowało wywłaszczenie. Z akt sprawy wynika również, że przedmiotowa nieruchomość została objęta zaświadczeniem lokalizacyjnym nr [...] z dnia [...] kwietnia 1952 r. określającym już lokalizację szczegółową obiektu dla batalionu samochodowego Ministerstwa Obrony Narodowej w miejscowości [...] przy ul. [...] o powierzchni 5,4 ha. Następnie, zaświadczenie to zostało anulowane zaświadczeniem lokalizacyjnym nr [...] z dnia [...] czerwca 1952 r. określającym lokalizację szczegółową obiektu dla batalionu samochodowego Ministerstwa Obrony Narodowej na terenie przy ul. [...]. Integralną częścią zaświadczenia nr [...] był szkic nieruchomości, który w swej treści określał granice lokalizacji oraz powierzchnię terenu - 5,6 ha. Wnioskiem z [...] sierpnia 1952 r. Minister Obrony Narodowej wystąpił do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o wydanie zezwolenia na wywłaszczenie nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zgodnie z dekretem z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Zezwoleniem z dnia [...] sierpnia 1952 r. zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na podstawie art. 4 i 5 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych zezwolił Kierownictwu Zaopatrzenia Instytucji Centralnych MON, jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych na nabycie dla potrzeb wojska nieruchomości położonej w miejscowości [...] przy ul. [...] o łącznej powierzchni 5,1 ha oraz na niezwłoczne objęcie omawianej nieruchomości zgodnie z art. 6 dekretu, który stanowił, że jeżeli względy szczególne uzasadniają niezwłoczne objęcie nieruchomości, Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego - na wniosek właściwego ministra - równocześnie z zezwoleniem na nabycie lub po wydaniu zezwolenia udzieli wykonawcy narodowych planów gospodarczych zezwolenia na niezwłoczne objęcie nieruchomości. Integralną częścią zezwolenia był załącznik graficzny, z którego, jak ustaliły organy wynika, że nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot znajduje się na tym planie w granicach terenu przewidzianego pod planowaną inwestycję. Dokumentacja archiwalna dotycząca postępowania wywłaszczeniowego (tylko częściowo zachowana), pozyskana przez organ l instancji z Archiwum Ministerstwa Obrony Narodowej, Archiwum Akt Nowych w [...] oraz Archiwum Państwowego w [....] wykazała, że nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot stanowiąca część dawnej działki nr [...] o powierzchni 3148 m2 wchodziła w skład dużego kompleksu koszarowego. Na działce zaplanowano częściowe jej zadrzewienie wraz z terenami zielonym w postaci trawników i żywopłotów wraz z drogami i placem defiladowym. Na podstawie zapisów zawartych w projekcie zabudowy oraz znajdującego się w aktach sprawy planu sytuacyjnego działek położonych w [...] przy ul. [...] m.in. działki nr [...] z 1959 roku (brak możliwości odczytania dokładnej daty), należy stwierdzić, że inwestycja została zrealizowana w oparciu o decyzję lokalizacji szczegółowej określającą budowę obiektu dla batalionu samochodowego. Ze zgromadzonych w sprawie akt wynika również, że przedmiotowa nieruchomość została przekazana przez Wojskowy Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo-Budowlany w [...] do Wojskowej Agencji Mieszkaniowej wraz z całą dokumentacją. Przekazanie nastąpiło protokołem z dnia [...] czerwca 1996 r. na podstawie art. 14 ust. 1 w związku z art. 18 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 86, poz. 4339) do Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Do powyższego pisma została zaś załączona kopia protokołu zdawczo-odbiorczego nieruchomości z 1996 r. oraz wykaz przekazanych budynków wraz z rokiem ich budowy. W protokole tym zawarto stan ewidencyjny i prawny przekazywanych do Wojskowej Agencji Mieszkaniowej nieruchomości zabudowanych z enumeratywnym wskazaniem numerów ewidencyjnych zabudowanych działek. Wśród wymienionych działek znajduje się działka o nr [...] o pow. 5,2934 ha, objęta wnioskiem z dnia [...] września 2015 r. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Ponadto wymieniony protokół zawiera ilościowy wykaz budynków, obiektów i urządzeń położonych na gruntach zabudowanych takich jak: budynek koszarów - 1, budynek izba chorych - 1, budynki magazynowe - 5, budynki garażowe - 4, budynki warsztatowe - 2, stacja benzynowa, hydrofornia, wartownia - 4, ponadto: place, chodniki, drogi. Integralną częścią protokołu jest jeden z sześciu wymienionych załączników jako "wykaz nieruchomości podlegającej przyjęciu przez [...] Rejonowy WAM", którym jest załącznik nazwany jako "Wykaz budynków w [...] ul. [...] przekazywanych do WAM Garnizonu [...]". Ilość wymienionych w nim budynków jest zgodna z ilością zawartą w protokole z dnia [...] czerwca 1996 r., co świadczy o tym, że sporządzono go na potrzeby przekazania nieruchomości przez Wojskowy Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo-Budowlany w [...] we władanie Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Ponadto w "Wykazie budynków w [...] ul. [...] przekazywanych do WAM Garnizonu [...]" odnotowano ich rok budowy. Lata budowy wymienionych w tym wykazie budynków wskazują, że realizacja obiektów miała miejsce od 1952 r. do 1971 r., a treść przedmiotowego wykazu wskazuje, że zarówno rozpoczęcie prac związanych z celem wywłaszczenia, ich realizacja (budowa kompleksu wojskowego) oraz całkowite zrealizowanie tego celu nastąpiło w latach 1952, 1953, 1957, 1961 i 1971, czyli, poza zrealizowanymi w roku 1961 i 1971, jeszcze przed zawarciem w dniu [...] listopada 1959 r. umowy sprzedaży rzeczonej nieruchomości pomiędzy O. K. a Skarbem Państwa. Ponadto, co istotne Agencja Mienia Wojskowego przy piśmie z dnia [...] lipca 2016 r. udzieliła dodatkowych informacji, że "przedmiotowy teren od momentu jego przeznaczenia na rzecz Ministerstwa Obrony Narodowej, tj. od 1952 roku wykorzystywany był przez jednostkę wojskową. jako kompleks koszarowy [...].

Wbrew zatem zarzutom skargi w sprawie nie budzi wątpliwości, że działka, której zwrotu domaga się skarżący objęta była zezwoleniem Prezydium Rady Narodowej na objęcie gruntów z [...] czerwca 1952 r. W konsekwencji sporna nieruchomość objęta została wnioskiem o wywłaszczenie z [...] października 1959 r. Do jej wywłaszczenia, jak wskazano na wstępie, jednak nie doszło, bowiem Skarb Państwa w dniu [...] listopada 1959 r. nabył sporną nieruchomości od jej właściciela w drodze umowy cywilnoprawnej tj. aktu notarialnego, a postępowanie wywłaszczeniowe w odniesieniu do niej zostało umorzone.

Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji aktowej wynika zatem bezspornie, że sporna działka wchodziła w skład zrealizowanego w latach 1952-1971 kompleksu wojskowego. Okoliczność realizacji celu wywłaszczenia m.in. na działce skarżącego nie budzi zatem wątpliwości. Fakt wybudowania na tym terenie kompleksu wojskowego potwierdza również pierwsze jakie udało się organowi uzyskać dostępne zdjęcia pochodzące z lat 1990-1994, z których wynika, że kompleks koszarowy w latach 90-tych nadal funkcjonował, a na historycznych wydrukach widnieją kontury budynków zrealizowanych w oparciu o wyżej opisany projekt zabudowy. Co więcej, na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot przywidziane zostało jej zadrzewienie wraz z placem defiladowym. Oznacza to, że część działki o nr ew. [...] z obrębu [...] objęta wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wchodziła w skład kompleksu zagospodarowanego i zajętego pod kompleks koszarowy, a na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot znajdował się tzw. teren zielony, czyli rekreacyjny oraz plac (przebieg granic wywłaszczonej nieruchomości na wydruku z historycznego serwisu mapowego z lat 1990 -1994, w części dotyczącej obecnej działki nr [...] z obrębu [...] zaznaczono, jak podaje organ I instancji, w oparciu o treść mapy ewidencyjnej).

Również pozyskane przez organ dokumenty z lat siedemdziesiątych z Wydziału Architektury i Budownictwa dla [...] dotyczące budowy obiektów koszarowych wskazują na funkcjonowanie na przedmiotowej nieruchomości istniejącego kompleksu wojskowego. Z załącznika Nr 2 do informacji o terenie z dnia [...] września 1976 r. wynika bowiem, że program zamierzonej inwestycji ograniczony jest warunkami wynikającymi ze stanu istniejącego kompleksu wojskowego. Z treści załącznika wynika, że określenie wielkości kubatury nowych obiektów koszarowych winno nastąpić przy uwzględnieniu m. in. takich zaleceń jak: zachowanie istniejącego cennego drzewostanu, jak również zachowania odległości między budynkami oraz zaplanowaniu pasów zieleni izolacyjnej od uciążliwych elementów zagospodarowania (np. od zespołu garażowego, od kotłowni, od komunikacji uciążliwej), a także, że nie ma możliwości powiększenia terenu istniejącego kompleksu wojskowego; ponadto, dojazdy do kompleksu wojskowego pozostaną według stanu istniejącego, tj. od ul. [...] i od ul. [...], jak również, że istniejący kompleks znajduje się w zasięgu działania miejskiej sieci kanalizacyjnej ściekowej, zaopatrywany jest w wodę z sieci miejskiej, znajduje się w zasięgu miejskiej sieci rozdzielczej SN.

Wbrew zatem zarzutom skargi zasadnie organ odwoławczy uznał, że powyższe dokumenty potwierdzają, że kompleks wojskowy został zrealizowany na przestrzeni lat 50 i 60-tych, a w latach 70-tych dokonano jego rozbudowy i modernizacji.

Mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 stwierdzający niezgodność z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji RP przepisu art. 137 ust. 1 pkt 2 ugn w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r. zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a także to, że ten wyrok dotyczy wprost art. 137 ust. 1 pkt 2 ugn (tylko tego przepisu dotyczyło pytanie prawne WSA w Warszawie zadane w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 41/11), to jednak wywody zawarte w jego uzasadnieniu powodują, że również niedopuszczalnym jest retroaktywne stosowanie art. 137 ust. 1 pkt 1 ugn. Trybunał Konstytucyjny uznał m.in., że stany faktyczne powstałe lub zrealizowane w okresie formalnego obowiązywania norm dotychczasowego prawa, powinny podlegać co do zasady jego dalszej ocenie normatywnej (tzn. ocenie według "starych" reguł), chyba że prawodawca wskaże dostatecznie przekonywujące argumenty, które uzasadniają wprowadzenie wstecznego działania nowego prawa. Zatem określone w art. 137 ust. 1 ugn terminy obowiązują dopiero od dnia 1 stycznia 1998 r. Nie można ich odnosić do stanu faktycznego, który zaistniał przed dniem 1 stycznia 1998 r. odnośnie prac związanych z rozpoczęciem realizacji celu wywłaszczenia. Nie można bowiem oczekiwać, aby ocena zbędności nieruchomości na cel jej wywłaszczenia była rozważana przez pryzmat upływu terminów określonych w art. 137 ust. 1 ugn, jeżeli okoliczności faktyczne sprawy, określone w tym przepisie, zaistniały przed jego wejściem w życie. W konsekwencji terminy określone w art. 137 ust. 1 ugn w okolicznościach niniejszej sprawy mogłyby znaleźć zastosowanie wówczas, gdy nie podjęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia przed dniem 1 stycznia 1998 r. Jeżeli natomiast rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia nastąpiło przed tym dniem, to w takim przypadku termin określony w art. 137 ust. 1 ust. 1 ugn nie ma zastosowania, ponieważ jako norma materialnoprawna, nie może kształtować skutków prawnych stanu faktycznego zaistniałego przed wejściem w życie przepisu określającego ten termin. W takiej sytuacji prawnej, ukształtowanej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, analiza materiału dowodowego, potwierdziła realizację celu wywłaszczenia i to na wiele lat przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc wówczas, kiedy brak było norm prawnych określających zbędność wywłaszczonej nieruchomości przez pryzmat upływu określonych terminów. Tym samym w ocenie Sądu zasadnie organy przyjęły, że skoro sporna działka wchodziła w skład dużej nieruchomości, na której faktycznie doszło do realizacji celu wywłaszczenia w postaci zorganizowanego kompleksu wojskowego, w skład którego wchodziła różnorodna infrastruktura (od budynków do powierzchni zielonych), przed wejściem w życie powołanej ustawy, to brak było podstaw do dokonania jej zwrotu.

Na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy nie mógł mieć wpływu także operat szacunkowy z 1959 r. wskazujący na brak jakiejkolwiek zabudowy na spornej działce, bowiem operat ten służyć miał ustaleniu wartości działek nabytych w celu wywłaszczenia. Okoliczność zatem nieuwzględnienia przez rzeczoznawcę ewentualnego jej stanu zagospodarowania nie mogła mieć wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Tym bardziej, że wiek powstania zabudowań i infrastruktury na terenie przejętym wynika ze zgromadzonych w sprawie dowodów (np. protokołów przekazania), które, jak zasadnie wskazały organy, potwierdzają fakt zrealizowania celu wywłaszczenia na całym przyjętym terenie, w tym także jak wskazano powyżej na działce skarżącego.

Odnosząc się z kolei do zarzutu nierozważenia przez organy, kwestii zbędności realizacji celu wywłaszczenia, wskazać należy, że jak podkreślono na wstępie w rozpoznawanej sprawie cel wywłaszczenia określony był bardzo ogólnie, tj. na potrzeby batalionu samochodowego Ministerstwa Obrony Narodowej. Podnoszone zatem przez skarżącego zarzuty, w zakresie zbędności realizacji takiego kompleksu z uwagi na to, że batalion samochody funkcjonował i nadal funkcjonuje przy ul. [...] nie mogły mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Wskazać bowiem należy, że działki wywłaszczone/zakupione zostały na potrzeby batalionu. Oznaczało to tyle, że na tym obszarze mogła powstać różnorodna inwestycja, realizująca generalnie potrzeby batalionu. Okoliczność, że na wywłaszczonym terenie doszło do jego zagospodarowania i to dla potrzeb obiektu wojskowego zgodnie z planami lokalizacyjnymi, została przez organ wykazana. Wbrew zatem zarzutom skargi istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany, albo gdy nieruchomość w rzeczywistości wykorzystana została na cele inne niż określone w decyzji wywłaszczeniowej, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Powstanie na tym obszarze kompleksu wojskowego, jako pewnej całości, przesądza bowiem, w ocenie Sądu, o realizacji celu wywłaszczenia.

Sąd nie uwzględnił tym samym także zarzutów skargi wskazujących na brak dokonania przez organy ustaleń, czy i w jaki sposób doszło do faktycznego zagospodarowania spornej działki. W ocenie Sądu organ ustalił bowiem, że działka wchodziła w skład kompleksu zagospodarowanego i zajętego pod kompleks koszarowy, a na niej samej znajdował się tzw. teren zielony czyli rekreacyjny oraz plac (przebieg granic wywłaszczonej nieruchomości na wydruku z historycznego serwisu mapowego z lat 1990-1994).

Wbrew zarzutom skargi na rozpoznanie przedmiotowej sprawy nie mogło mieć także wpływu wskazane przez skarżącego naruszenie art. 3 i 41 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94). Jak słusznie wskazuje skarżący ustawa ta regulowała przymusowe nabywanie nieruchomości na przyszłe, jeszcze nie rozpoczęte inwestycje (art. 3). Wyrazem tej zasady był art. 41, który na zasadzie wyjątku dopuszczał zajęcie nieruchomości jeszcze przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej, ale dopiero po zgłoszeniu wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Zgodnie z treścią tego artykułu osoba ubiegająca się musiała złożyć stosowny wniosek i musiała wykazać w tym wniosku, że wywłaszczana nieruchomość jest ubiegającemu się niezbędna na cele wywłaszczenia.

W ocenie skarżącego w niniejszej sprawie przedmiotowa nieruchomość nie była objęta wnioskiem o wywłaszczenie w dacie zawarcia aktu notarialnego sprzedaży, a postępowanie w tej sprawie nawet się nie rozpoczęło. Co więcej skarżący wywodzi, że przedmiotowa nieruchomość nie była objęta zezwoleniem na nabycie oraz niezwłoczne objęcie nieruchomości. Wskazać zatem należy, że wbrew zarzutom skargi, z akt sprawy wynika, że zezwoleniem z dnia [...] sierpnia 1952 r. zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na podstawie art. 4 i 5 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych zezwolił Kierownictwu Zaopatrzenia Instytucji Centralnych MON, jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych, na nabycie dla potrzeb wojska nieruchomości położonej w miejscowości [...] przy ul. [...] o łącznej powierzchni 5,1 ha oraz na niezwłoczne objęcie omawianej nieruchomości zgodnie z art. 6 dekretu, który stanowił, że jeżeli względy szczególne uzasadniają niezwłoczne objęcie nieruchomości, Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego - na wniosek właściwego ministra - równocześnie z zezwoleniem na nabycie lub po wydaniu zezwolenia udzieli wykonawcy narodowych planów gospodarczych zezwolenia na niezwłoczne objęcie nieruchomości. Integralną częścią zezwolenia był zaś załącznik graficzny, z którego wynika, że nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot znajduje się na tym planie w granicach terenu przewidzianego pod planowaną inwestycję. W sprawie ustalono również, że faktycznie doszło do zajęcia spornej nieruchomości przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej, co wbrew zarzutom skargi mogło nastąpić na podstawie powyższego zezwolenia.

Mając zatem na uwadze, że w ocenie Sądu w sprawie doszło bez wapienia nie tylko do przejęcia nieruchomości skarżącego w celu realizacji inwestycji publicznej, ale również jej zrealizowania, Sąd nie podzielił zarzutów skargi w zakresie naruszenia Artykułu 1 Protokołu Dodatkowego do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, który stanowi, że "Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z podstawowymi zasadami prawa międzynarodowego". W sprawie nie doszło tym samym również do naruszenia art. 21 ust. 2 Konstytucji, który stanowi, że wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Wskazać należy, że sporna nieruchomość zgodnie ze znajdującą się w aktach kopią umowy sprzedaży spornej działki na cele wojskowe (potwierdzoną za zgodność z oryginałem) zawartą w formie aktu notarialnego z [...] listopada 1959 r. została zbyta przez byłego właściciela, za określoną w umowie kwotę na rzecz Skarbu Państwa. Tym samym spełniona została również przesłanka "słusznego odszkodowania".

Powyższe okoliczności, w ocenie Sądu, wskazują na bezpodstawność zarzutów zawartych w skardze. Sąd nie stwierdził także, by doszło przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. Wyjaśnić należy, że zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 kpa i zawarty w art. 77 § 1 kpa obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego nie oznacza nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych mających potwierdzić okoliczności korzystne dla strony skarżącej, czy też wydania rozstrzygnięcia zgodnego z żądaniem strony.

W ocenie Sądu organy w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzył cały materiał dowodowy, przeprowadzając konieczne czynności wyjaśniające, a ocena okoliczności sprawy oparta została na całokształcie materiału dowodowego. Zgodnie z wymogiem przepisu art. 107 § 3 kpa zaskarżona decyzja została właściwie uzasadniona, a strona miała zapewniony czynny udział w postępowaniu zgodnie z dyspozycją art. 10 § 1 kpa.

Z tych względów, oceniając zaskarżoną decyzję w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, po rozważeniu podniesionych przez skarżącego zarzutów, Sąd uznał, że nie dają one podstaw do postawienia organom orzekającym w niniejszej sprawie zarzutu naruszenia prawa i podważenia legalności zapadłych w sprawie rozstrzygnięć.

W konsekwencji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.