Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1057/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Uchylono uchwałę I  i II  instancji
Powołane przepisy: article: art. 79 ust. 2;
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art. 7; art. 77 par 1; art. 80; art. 81; art. 86; art. 107 par 1 i par 3;
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś – Dębecka (spr.) Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Protokolant Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2009 r. sprawy ze skargi P. P. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] kwietnia 2009 r. w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] grudnia 2008 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącego P. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (NRA) uchwałą z dnia [...] kwietnia 2009 r. utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej (ORA) w [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. w przedmiocie stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu i skreślenia z listy aplikantów adwokackich aplikanta adwokackiego P. P. (skarżący).

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Uchwałą z [...] maja 2008 r. ORA w [...], działając w oparciu o art. 76 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tj. Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz.1058 - dalej p. o. a.) stwierdziła nieprzydatność P. P. do wykonywania zawodu adwokata i skreśliła go z listy aplikantów adwokackich. ORA uznała, że aplikant nie realizuje celów aplikacji, uchyla się od obowiązków szkoleniowych, podjął dodatkowe zatrudnienie bez zgody Dziekana ORA, a wynikające zeń ograniczenia czasowe narzuca patronowi, co wywołuje wątpliwości co do możliwości uzyskania przez aplikanta niezbędnych kwalifikacji zawodowych.

Uchwałą Prezydium NRA z [...] września 2008 r. orzeczenie ORA zostało uchylone z przyczyn proceduralnych. W dniu [...] grudnia 2008 r. Dziekan ORA poinformował aplikanta o odmowie wyrażenia zgody na podjęcie przez niego dodatkowego zatrudnienia w wymiarze określonym we wniosku z [...] maja 2008 r.

W dniu [...] grudnia 2008 r. ORA w [...] podjęła uchwałę, w której ponownie stwierdzono nieprzydatność P. P. do wykonywania zawodu adwokata i skreślono go z listy aplikantów adwokackich.

ORA ustaliła, że po zdaniu egzaminu konkursowego P. P. w dniu [...] grudnia 2007 r. złożył wniosek o wpis na listę aplikantów adwokackich, informując jednocześnie, że jest zatrudniony w H. do dnia [...] września 2007 r. W dniu [...] sierpnia 2007 r. ORA wpisała skarżącego na listę aplikantów uznając, że podjęte zatrudnienie, z uwagi na planowany czas jego ustania, nie będzie kolidowało z zajęciami szkoleniowymi, rozpoczynającymi się w październiku 2007 r. Wskutek niemożności podjęcia współpracy z adw. M. T. ORA wskazała aplikantowi kolejnego patrona w osobie adw. A. G., który następnie poinformował Dziekana ORA o ograniczeniach czasowych, jakie w zakresie praktykowania w kancelarii przedstawił aplikant P. P. (2 razy w tygodniu w dni niedogodne dla patrona).

W toku praktyk w organach wymiaru sprawiedliwości aplikant został skierowany do kancelarii notarialnej, jednak odmówił podjęcia tej praktyki ze względu na niemożność dostosowania się do czasowych oczekiwań notariusza (5 dnia w tygodniu) wobec nadal trwającego zatrudnienia w H.

W dniu [...] maja 2008 r. Kierownik Szkolenia Aplikantów sporządził negatywną opinię na temat P. P. Tego samego dnia z aplikantem została przeprowadzona rozmowa na temat wykonywania przez niego dodatkowego zajęcia bez zgody Dziekana. Rozmowa ta odbyła się w obecności Dziekana ORA i Kierownika Szkolenia. W dniu [...] maja 2008 r. P. P. złożył wniosek do Dziekana ORA o wyrażenie zgody na podjęcie dodatkowego zajęcia. ORA stwierdziła również, że pan P. nie uczestniczył w Zgromadzeniu Izby w dniu [...] kwietnia 2008 r. i nie usprawiedliwił swej nieobecności. W dniu [...] czerwca 2008 r. adw. A. G. przedłożył opinię o aplikancie, a w dniu [...] czerwca 2008 r. aplikant zdał kolokwium roczne z wynikiem dostatecznym.

W uzasadnieniu uchwały ORA w [...] stwierdziła, że podjęcie przez aplikanta dodatkowego zatrudnienia bez zgody dziekana stanowi delikt dyscyplinarny, zaś nieświadomość aplikanta co do obowiązku uzyskania takiej zgody świadczy o karygodnej niewiedzy w zakresie podstawowych aktów prawnych, normujących przebieg aplikacji. Zdaniem ORA przynajmniej do dnia [...] grudnia 2008 r. (daty podjęcia uchwały) aplikant pracował w H. przez 3 dni w tygodniu, przeznaczając na zajęcia związane z aplikacją tylko pozostałe 2 dni robocze. Stan ten nie zmienił się nawet po podjęciu w dniu [...] maja 2008 r. przez ORA pierwszej uchwały o skreśleniu z listy aplikantów.

Oceniając postawę aplikanta ORA uznała, iż P. P. w związku ze swoim zatrudnieniem, narzucał patronowi i instytucjom, w których praktykował, warunki czasowe swojej obecności, a jako priorytetową traktował właśnie pracę dodatkową, a nie zajęcia wynikające z toku aplikacji. Aplikant wprowadzał organy adwokatury w błąd, podając różne terminy rzekomego zakończenia okresu jego zatrudnienia, przy czym żadna z podanych dat ([...] października 2007 r., [...] września 2007 r., [...] grudnia 2007 r.) i nadal wykonywał dodatkowe zajęcie w wymiarze pół etatu. W tych okolicznościach organ I instancji uznał za zbędne przeprowadzenie dowodu z zeznań patrona - adw. A. G. - z uwagi na uzyskanie od niego wyczerpujących informacji w formie opinii pisemnej z dnia [...] listopada 2008 r., w której stwierdzono, że P. P. nie poświęca wystarczającej ilości czasu na praktykę w toku aplikacji, co nie pozwala na odpowiednie przygotowanie go do zawodu. Według ORA na treść rozstrzygnięcia nie mają wpływu pozytywne opinie z instytucji, w których skarżący odbywał praktyki, albowiem oceniają aplikanta w relacjach innych, niż z patronem i z samorządem adwokackim.

W tym stanie rzeczy ORA doszła do przekonania, że P. P. nie realizuje celów aplikacji i nie zamierza poddać się jej regułom również w przyszłości. Ograniczenie czasowe jego zajęć praktycznych w toku szkolenia uniemożliwia uzyskanie przez aplikanta kwalifikacji niezbędnych do właściwego wykonywania zawodu adwokata.

W odwołaniu od tej uchwały skarżący zarzucił jej naruszenie szeregu przepisów postępowania administracyjnego i prawa materialnego, w tym:

- art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i niezbadanie całego materiału dowodowego;

- art. 8 k.p.a. poprzez wprowadzenie w błąd co do terminu zakończenia postępowania;

- art. 24 § 3 w zw. z art. 27 k.p.a. poprzez niewyłączenie ze składu ORA Dziekana i Kierownika Szkolenia;

- art. 73 k.p.a. poprzez udostępnienie akt sprawy patronowi;

- art. 75 k.p.a. poprzez niedopuszczenie dowodu z zeznań świadka A. G.;

- art. 94 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez niezawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia odwołania od decyzji Dziekana z dnia [...] grudnia 2008 r.

- art. 79 ust. 2 p.o. a. i § 8 ust. 1 i 3 Regulaminu aplikacji adwokackiej poprzez sprzeczne ze stanem faktycznym stwierdzenie nieprzydatności do zawodu;

- art. 76 ust. 1 p. o. a. i § 6 Regulaminu aplikacji adwokackiej poprzez przyjęcie, że praktyki w organach wymiaru sprawiedliwości nie mają wpływu na ocenę aplikanta;

- § 14 Regulaminu aplikacji adwokackiej poprzez przyjęcie, że wymiar dodatkowego zatrudnienia jest niezgodny z praktyką Izby K., oraz że czas poświęcony przez skarżącego na realizację obowiązków aplikanta był niewystarczający.

Skarżący wniósł o uchylenie uchwały, zgłosił też wnioski dowodowe, m.in. o przesłuchanie w charakterze świadków adw. A. G. i notariusza D. A., o przeprowadzenie dowodów z korespondencji oraz z załączonych do odwołania upoważnień (substytucji) oraz innych dokumentów. Wskazał, że po zakończeniu praktyk w organach wymiaru sprawiedliwości przystąpił do odbywania zajęć aplikanckich w kancelarii patrona (przez 2 dni w tygodniu). Zwracał się do niego 4-krotnie z wnioskiem o określenie warunków współpracy w formie pisemnej, proponując kolejno swą obecność w kancelarii w wymiarze 2, 3, 4 i wreszcie 5 dni w tygodniu, na co nie otrzymał odpowiedzi. Zdaniem aplikanta pracując dodatkowo w rozmiarze nie przekraczającym 20 godzin w tygodniu nie naruszył reguł długoletniej praktyki Izby [...]. W jego ocenie ORA dokonała wybiórczej oceny dowodów, pomijając część zgromadzonego materiału.

Skarżący zarzucił ORA znaczną przewlekłość w rozpoznaniu jego wniosku z dnia [...] maja 2008 r. o zgodę na dodatkowe zajęcie (decyzja Dziekana zapadła dopiero w dniu [...] grudnia 2008 r.), co uniemożliwiło mu podjęcie starań zamierzających do ograniczenia zatrudnienia.

Kwestionując opinię patrona i Kierownika Szkolenia skarżący podnosił, iż adw. A. G. został poinformowany o dodatkowym zatrudnieniu, zaakceptował warunki współpracy i dysponował wystarczającą ilością czasu na omawianie projektów pism, przygotowywanych przez aplikanta. Skarżący wskazał, iż informował patrona o przebiegu praktyk, przedkładał mu uzyskane w ich toku opinie. Stwierdził, że zakres powierzanych mu czynności był szerszy, niż wynika to z opisu patrona.

W dniu [...] lutego 2009 r. ORA w [...] ostateczną uchwałą utrzymała w mocy decyzję Dziekana z dnia [...] grudnia 2008 r. o odmowie wyrażenia panu P. zgody na podjęcie dodatkowego zajęcia.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej po rozpoznaniu ww. odwołania w uzasadnieniu stwierdziło, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, a rozstrzygnięcie sprawy przez ORA należy ocenić jako trafne i oparte o całokształcie wyników prawidłowo przeprowadzonego postępowania.

Prezydium NRA nie podzieliło zarzutu skarżącego o konieczności wyłączenia od rozpoznania sprawy Dziekana i Kierownika Szkolenia. W ocenie organu ich postępowanie nie wskazywało na brak bezstronności, a o stronniczości nie może świadczyć wypowiadanie merytorycznych opinii o aplikancie czy podejmowanie decyzji jego dotyczących w ramach ustawowych kompetencji. Zarzucany fakt udostępnienia akt adw. A. G. w ocenie organu, nie miał wpływu na rozstrzygnięcie. Zdaniem Prezydium NRA, organ I instancji nie był obowiązany do zawieszania postępowania, ponieważ rozstrzygnięcie mogło zapaść w oparciu o materiał zgromadzony do dnia podjęcia uchwały.

Prezydium NRA uwzględniło w swej uchwale okoliczności wynikające z załączonych przez aplikanta upoważnień do zastępstwa przed sądem stwierdzając, że dowiedziona w ten sposób okoliczność zakresu współpracy z patronem nie wpływa w sposób wiążący na ogólną ocenę przydatności aplikanta do zawodu, wynikającą przede wszystkim z pisemnej opinii adw. A. G., która ma w sprawie znaczenie kluczowe. Z opinii tej wynika dramatyczny wręcz rozdźwięk pomiędzy uzasadnionymi oczekiwaniami patrona a sposobem ich spełniania przez aplikanta, co znajduje konkluzję w stwierdzeniu, iż "czas poświęcany przez aplikanta nie pozwala na praktyczne przygotowanie do zawodu adwokata". W ocenie organu adw. A G. precyzyjnie podał zakres czynności, w których uczestniczył skarżący. Zdecydowana większość tych czynności miała charakter techniczny (sprawdzanie prawomocności orzeczeń czy terminów rozpraw w oparciu o wydane przez patrona upoważnienia), ponieważ na pracę merytoryczną nie pozwalały ograniczenia czasowe - 2 dni w tygodniu.

Odnosząc się do kwestii materialnoprawnych i merytorycznego uzasadnienia treści rozstrzygnięcia, Prezydium NRA podzieliło w całości stanowisko organu I instancji, przyjmując jego ustalenia faktyczne i stanowisko prawne za własne. Natomiast składane przez aplikanta propozycje patronowi co do rozszerzenia zakresu współpracy "aż" do 5 dni w tygodniu zostały ocenione przez organ jako "desperacki wyraz krytycznej, lecz spóźnionej oceny własnego postępowania".

Za nieuzasadniony organ uznał zarzut skarżącego, jakoby uchwała naruszała art. 79 ust. 2 p. o a. i § 8 ust. 1 i 3 Regulaminu aplikacji adwokackiej bowiem przeprowadzone postępowanie wykazało, iż P. P. nie jest przydatny do wykonywania zawodu adwokata, z uwagi na niemożność uzyskania należytego przygotowania do zawodu. Prezydium NRA nie podzieliło też zarzutu o pominięciu znaczenia pozytywnych opinii z różnych instytucji z okresu praktyki bowiem takie opinie nie są wystarczającą przesłanką dla uzyskania ogólnej pozytywnej oceny jako aplikanta, zaś warunkiem sine qua non jest dobra opinia patrona, której aplikant nie uzyskał.

W obszernej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz utrzymanej nią w mocy uchwały ORA w [...]. Podtrzymując swoje stanowisko zawarte w odwołaniu zakwestionowanym uchwałom zarzucił:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 79 ust.2 p. o a. poprzez stwierdzenie nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata na podstawie jednej negatywnej opinii patrona, bez rozpatrzenia całego materiału dowodowego zebranego w sprawie,

- art. 76 ust. 1 p. o a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności przyjęcie przez organ wbrew wyraźnemu brzmieniu przepisu, że obligatoryjne praktyki w sądzie, prokuraturze, instytucjach publicznych nie miały wpływu na ocenę aplikanta adwokackiego,

- przepisu § 14 ust. 3 Regulaminu aplikacji adwokackiej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a więc wszczęcie przeciwko aplikantowi postępowania w sprawie skreślenia z listy, mimo możliwości wszczęcia przeciwko aplikantowi postępowania dyscyplinarnego,

- przepisu § 1 ust. 2 i § 9 ust. 1 Regulaminu aplikacji adwokackiej poprzez ich niezastosowanie, a w szczególności nie zawarcie umowy patronackiej między aplikantem adwokackim a patronem,

II. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj: art. 7, art. 10, art. 73, art. 77 §1, art. 79 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:

- niepodjęcie wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez nie wezwanie jako świadka adw. A. G. (wbrew wnioskowi skarżącego oraz zaleceniu organu II instancji) oraz Kierownika Sekretariatu ORA w [...] i notariusz D. A.,

- niepodjęcie wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z krótkich wiadomości tekstowych tzw. sms'ów między skarżącym a patronem, nieprzeprowadzenie dowodu z pism procesowych i opinii prawnych sporządzonych dla patrona na okoliczność szerszego zakresu wykonywanych obowiązków niż zakres wskazany w opinii patrona z dnia [...] listopada 2008 r.,

- podjęcie rozstrzygnięcia wyłącznie na podstawie jednego dowodu opinii patrona z [...] listopada 2009 r. bez uwzględnienia dwóch pierwszych opinii,

- nierozpoznanie całokształtu materiału dowodowego,

- niewyjaśnienie przyczyn 7- miesięcznej zwłoki w rozpatrzeniu wniosku o wyrażenie zgody na dodatkowe zatrudnienie,

- niezawiadomienie aplikanta o przeprowadzeniu dowodu z opinii patrona oraz uniemożliwienie mu wzięcia w nim czynnego udziału,

- nieprzesłuchanie aplikanta w celu ustosunkowania się do przedstawionych mu zarzutów i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów,

- nierozpoznanie zarzutu naruszenia § 14 ust. 4, § 8 ust. 3 Regulaminu aplikacji adwokackiej, § 7 ust. 1 Regulaminu w sprawie zasad zwoływania, organizacji przebiegu obrad zgromadzeń okręgowych izb adwokackich oraz krajowego zjazdu adwokatury, a także trybu wyborów do organów izb adwokackich o organów adwokatury,

- niewskazanie przez organ II instancji podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący przedstawiając swoją wersję wydarzeń i przebiegu aplikacji podkreśla, że zawsze udzielał przedstawicielom ORA i patronowi szczegółowych informacji odnośnie swojego zatrudnienia. Zaznacza też, że pierwsze dwie opinie patrona były dla niego korzystne oraz, że kolokwium sprawdzające zdał z wynikiem dostatecznym uzyskując 99 punktów.

Skarżący podnosi, że ORA w [...] oraz Prezydium NRA pominęły zupełnie fakt uczestnictwa skarżącego w obowiązkowych wykładach dla II roku aplikacji, które trwały 3 godziny 15 minut, raz w tygodniu. Czas poświęcony na zajęcia teoretyczne również zalicza się zgodnie z § 3 ust. 1 pkt b Regulaminu aplikacji adwokackiej do czasu wykonywania czynności przez aplikanta. Skarżący wyjaśnia, iż przeznaczał co najmniej 15 godzin na pracę w kancelarii, 3 godziny i 15 minut na zajęcia teoretyczne i co najmniej 5 godzin na pracę w soboty i niedziele.

Zdaniem skarżącego w przedmiotowej sprawie organ nie podjął wszystkich czynności koniecznych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, o czym świadczą w szczególności: niewezwanie na świadków adw. A. G., Kierownika Sekretariatu ORA w [...] A. W., notariusz D. A., nieprzeprowadzenie dowodu z krótkich wiadomości tekstowych tzw. sms'ów między z pism procesowych i opinii prawnych sporządzonych dla patrona na okoliczność szerszego zakresu wykonywanych obowiązków niż zakres wskazany w opinii patrona z [...] listopada 2008 r. Skutkiem tych uchybień było podjęcie rozstrzygnięcia jedynie na podstawie dowodu pośredniego tj. opinii patrona, niezgodnej z rzeczywistym stanem faktycznym i sprzecznej z poprzednim opiniami z dnia [...] kwietnia 2008 r. i z dnia [...] czerwca 2008 r. oraz z opiniami z obligatoryjnych praktyk. W ocenie skarżącego zgromadzone w sprawie dowody winny być rozpoznane we wzajemnym powiązaniu, organ jednak nie skonfrontował dowodów z wcześniejszych pozytywnych opinii patrona, opinii z praktyk, pozytywnego wyniku kolokwium z ostatnią opinią patrona.

Skarżący wywodzi, iż w konsekwencji nastąpiło, oprócz naruszenia art. 7, 73, 77, art. 79 § 1 k.p.a., także naruszenie art. 80 k.p.a., gdyż dokonana przez organ ocena dowodów ma charakter dowolny, wybiórczy oraz stronniczy. W tym zakresie przede wszystkim organ nie uzasadnił przekonywująco, dlaczego tylko opinia patrona z dnia [...] listopada 2008 r. zasługuje na uwzględnienie, a opinie z praktyk oraz dwie pierwsze opinie na uwzględnienie nie zasługują. Ponadto, pomimo szeregu wątpliwości co do jednoznacznej oceny materiału dowodowego organ nie zdecydował się na przesłuchanie skarżącego w celu ustosunkowania się do postawionych zarzutów i umożliwienia mu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów materiałów .

Naruszono też § 14 Regulaminu aplikacji adwokackiej bowiem podjęcie przez aplikanta dodatkowego zatrudnienia bez zgody dziekana może stanowić podstawę do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, nie zaś postępowania najbardziej rygorystycznego czyli skreślenia z listy aplikantów adwokackich.

Jednocześnie skarżący wniósł, aby Sąd na podstawie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP:

- stwierdził niezgodność § 14 Regulaminu aplikacji adwokackiej z art. 2, 17 ust. 1, art. 65 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 87 Konstytucji RP w zakresie w jakim przepis ten wymaga zgody dziekana oraz patrona na podjęcie dodatkowego zajęcia, poza zajęciami wynikającymi z odbywania aplikacji adwokackiej, w sytuacji odpłatności za aplikację i nie wynagradzania aplikanta adwokackiego w żaden sposób przez patrona, ewentualnie skierował do Trybunału Konstytucyjnego pytanie prawne następującej treści:

Czy art. 58 pkt 12 lit. j ustawy z dnia 26 maja 1982 - Prawo o adwokaturze jest zgodny z art. 2, art. 17 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 65 ust. 1, art. 87 Konstytucji RP w zakresie wymagającym zgody patrona i dziekana okręgowej rady adwokackiej na podjecie innego zajęcia przez aplikanta adwokackiego, poza zajęciami wynikającymi z odbywania aplikacji, w zakresie nieprzekraczającym 20 godzin tygodniowo, w sytuacji odpłatności za aplikację i nie wynagradzania aplikanta w żaden sposób przez patrona.

W odpowiedzi na skargę, Prezydium NRA, wnosząc o oddalenie przedmiotowej skargi, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, stosownie do stanu prawnego z daty podjęcia aktu lub czynności, a nie według przesłanek celowości czy słuszności.

Ponadto, w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze zarówno Okręgowe Rady Adwokackie, jak i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej jako kolegialne organy samorządu zawodowego adwokatów sprawują zróżnicowane zadania z zakresu administracji publicznej. W określonych sytuacjach są także powołane do orzekania w sprawach indywidualnych, w tym między innymi w przedmiocie skreślenia aplikanta z listy aplikantów adwokackich.

Należy przy tym podkreślić, że sądowa kontrola legalności uchwał organów samorządu adwokackiego będących uznaniowymi decyzjami administracyjnymi ma zakres ograniczony. Musi być ukierunkowana przede wszystkim na badanie, czy przy wydawaniu zaskarżonej uchwały spełniona została zawarta w art. 7 k.p.a. powinność uwzględnienia słusznego interesu strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. Ponadto wymaga ustalenia, czy uchwała podjęta została przez organ uprawniony, czy przepisy prawa materialnego pozwalały na podjęcie takiej uchwały oraz czy samo rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności.

W myśl art. 79 ust. 2 p. o. a. Okręgowa Rada Adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata.

Z brzmienia cytowanego przepisu wynika, że uchwała podjęta na podstawie art. 79 ust. 2 p.o. a. ma charakter uznaniowy. Warunkiem skreślenia z listy aplikantów w tym trybie jest stwierdzenie nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata.

Jednakże, w ocenie Sądu, ma rację skarżący twierdząc, że ustalenia faktyczne, stanowiące podstawę kwestionowanych uchwał, a które dotyczyły stwierdzenia nieprzydatności do zawodu adwokata, budzą nie dające się usunąć wątpliwości. Prowadzi to do wniosku, że ustalenia te zostały dokonane z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 1 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym aspekcie trafne jest stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 1999 r., sygn. akt II SA 1345/99, co do tego, że organy samorządu adwokackiego, podejmując tak radykalną decyzję o skreśleniu aplikanta z listy aplikantów, zobowiązane były do zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i do jego rozpatrzenia oraz wszechstronnej oceny, czy ustalone dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały udowodnione (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.).

Organy jako przyczynę stwierdzenia nieprzydatności skarżącego do zawodu adwokata podają brak wymaganej Regulaminem aplikacji adwokackiej zgody dziekana na podjęcie dodatkowego zatrudnienia, co przekłada się na brak zainteresowania kontynuowaniem aplikacji. W tej mierze organy oparły ustalenia jedynie na negatywnej opinii adwokata A. G. z dnia [...] listopada 2008 r., którą uznały za kluczową. Z opinii tej wynikało między innymi, że czas jaki poświęca aplikant na pracę w kancelarii wyklucza wykonywanie przez niego obowiązków aplikanta w sposób właściwy. Z drugiej strony skarżący w czasie odbywania praktyk w sądach, prokuraturze czy też innych instytucjach, jak np. SKO w [...] uzyskiwał oceny bardzo dobre, mówiące o posiadaniu przez aplikanta należytej wiedzy merytorycznej, zdyscyplinowaniu i sumienności i w świadczące o przydatności do zawodu adwokata. Zatem ocena nieprzydatności skarżącego do zawodu ze względów merytorycznych dokonana przez organy samorządowe była - zdaniem Sądu - całkowicie dowolna i nie znajdowała potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, zważywszy, iż aplikant zaliczył kolokwium po pierwszym roku aplikacji.

Ponadto organy samorządu adwokackiego nie wyjaśniły w sposób właściwy dlaczego w rozpoznawanej sprawie uznały za priorytetową opinię patrona, zaś pozytywne opinie otrzymane przez aplikanta z obowiązkowych praktyk potraktowały jako mające marginalne znaczenie w kwestii przydatności skarżącego do zawodu adwokata. Nie przekonuje Sądu stanowisko Prezydium NRA zajęte w rozpoznawanej sprawie, że takie bardzo dobre opinie nie są wystarczającą przesłanką dla uzyskania ogólnej pozytywnej oceny jako aplikanta, zaś warunkiem sine qua non jest dobra opinia patrona, której aplikant nie uzyskał.

Z drugiej strony należy podzielić argumenty skarżącego, że stosownie do przepisu § 14 Regulaminu aplikacji adwokackiej podjęcie przez aplikanta dodatkowego zatrudnienia bez zgody dziekana może stanowić podstawę do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, nie zaś postępowania najbardziej rygorystycznego czyli skreślenia z listy aplikantów adwokackich.

Dlatego też wątpliwości Sądu budzi wszczęcie przeciwko skarżącemu postępowania o skreślenie z listy aplikantów, zamiast uprzedniego zainicjowania postępowania dyscyplinarnego w sprawie wykonywania dodatkowego zatrudnienia bez zgody dziekana. W przypadku dodatkowego zatrudnienia bez stosownej zgody logiczną konsekwencją działań organów samorządu adwokackiego jest właśnie wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec aplikanta. Organy dostatecznie nie wyjaśniły powodów, dla których pominięcie tego trybu postępowania było w stosunku do skarżącego uzasadnione i celowe.

Organy samorządu adwokackiego obu instancji wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 7 k.p.a. nie podjęły wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, uwzględniając interes społeczny i słuszny interes strony. Skarżący w swoim odwołaniu od uchwały ORA o skreśleniu z listy aplikantów adwokackich zgłosił cały szereg zarzutów, szczegółowo wyjaśnił cały przebieg dotychczasowej aplikacji, ale w uzasadnieniu uchwały Prezydium NRA zabrakło należytego ustosunkowania się do tych zarzutów wbrew zasadom płynącym z przepisów art. 77 § 1 art. 80 i 107 § 3 k.p.a. Nie wiadomo, na jakiej podstawie organy samorządu ostatecznie przyjęły, że skarżący nie wykazuje zainteresowania kontynuowaniem aplikacji adwokackiej skoro w toku postępowania zwracał się do patrona A. G. 4 razy z wnioskiem o określenie warunków współpracy w formie pisemnej, proponując kolejno swą obecność w kancelarii w wymiarze 2, 3, 4 i wreszcie 5 dni w tygodniu, na co nie otrzymał odpowiedzi. Zdaniem Sądu rację ma skarżący twierdząc, że pracując dodatkowo w rozmiarze nie przekraczającym 20 godzin w tygodniu nie naruszył reguł długoletniej praktyki Izby [...], zaś pisma procesowe w ramach praktyki u patrona przygotowywał także w soboty i niedziele.

Natomiast krytyczna ocena postępów w odbywaniu aplikacji przez skarżącego zawarta w opinii adw. A. G. pozostaje w sprzeczności z opiniami z praktyk odbywanych w ramach aplikacji w sądzie i prokuraturze czy też w Samorządowym Kolegium Odwoławczym.

Wbrew stanowisku organów adwokatury incydent dotyczący odbywania przez skarżącego praktyki w kancelarii notariusz D. A. nie powinien również przesądzać o pozbawieniu skarżącego prawa do odbywania aplikacji adwokackiej.

Organy samorządu adwokackiego, podejmując tak radykalną decyzję o skreśleniu aplikanta z listy aplikantów, zobowiązane były do zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i do jego rozpatrzenia oraz wszechstronnej oceny, czy ustalone dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały udowodnione (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Nic nie stało na przeszkodzie, aby w razie wątpliwości co do jednoznacznej oceny materiału dowodowego przesłuchać również skarżącego, a to w celu ustosunkowania się do postawionych mu zarzutów i umożliwienie jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów, w tym negatywnej opinii patrona (art. 81, art. 86 k.p.a.).W świetle załączonych do odwołania i skargi dowodów, kwestia zakresu wykonywania przez skarżącego praktyki u patrona wymagać będzie dalszych bardziej wnikliwych ustaleń faktycznych.

W tych warunkach brak było uzasadnionych podstaw do zakwestionowania wskazanych w skardze przepisów prawa w drodze skierowania pytania do Trybunału Konstytucyjnego czy też uznanie ich niekonstytucyjności tych przepisów.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przeprowadzonym z zachowaniem reguł postępowania administracyjnego wyrażonych w przepisach art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. organ samorządu adwokackiego ustali w oparciu o całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego, czy zostały spełnione przesłanki z art. 79 ust. 2 p. o a., a mianowicie czy w ustalonym stanie faktycznym można stwierdzić nieprzydatność skarżącego do wykonywania zawodu adwokata, czy też wystarczające okaże się wszczęcie postępowania dyscyplinarnego.

Z tych wszystkich względów należało uchylić uchwały organów samorządu adwokackiego obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

O niewykonywaniu uchylonych uchwał orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. natomiast o kosztach postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a.