Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 825/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Wójta Gminy Ł. z dnia [...] maja 2022 r. nr [...].ŚP.D, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz S. C. kwotę [...](czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 2 maja 2022 r. nr GOPS.5233.124.2022.ŚP.D, Wójt Gminy Łubianka odmówił S. C. (skarżącemu) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką – H. C.. Jako powód odmowy organ wskazał brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 - dalej "u.ś.r."), ponieważ niepełnosprawność matki skarżącego nie powstała w żadnym z okresów wskazanych w tym przepisie (do 18 roku życia, względnie 25 roku życia).

Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji, decyzją z 14 czerwca 2022 r., nr SKO-82-445/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu utrzymało w mocy rozstrzygnięcie I instancji. W uzasadnieniu, po przytoczeniu stanu faktycznego sprawy, organ przywołał treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. i zakwestionował zaistnienie przesłanki negatywnej wynikającej z tego przepisu w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz orzecznictwa sądowoadministracyjnego wydanego na jego kanwie. Powołując się jednak na treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. organ stwierdził, że do 31 lipca 2022 r. skarżący ma ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, co stanowi przeszkodę do przyznania wnioskowanego świadczenia w świetle ww. przepisu.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy S. C., reprezentowany przez adwokata, wniósł o jej uchylenie wraz z decyzją I instancji, zasądzenie kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zarzucił naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez poprzestanie na literalnej wykładni tego przepisu i uznanie, że uprawnienie strony do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym nie jest równoznaczna z całkowitą niezdolnością do pracy w ogóle. Wobec tego skarżący nie jest osobą zupełnie niezdolną do pracy, a więc – analogicznie jak w przypadku emerytury – może on wybrać pomiędzy przyznaną rentą a świadczeniem pielęgnacyjnym poprzez złożenie wniosku o zawieszenie wypłaty renty, o czym powinien być poinformowany przez organ wraz z informacją o tym, że jedynie okoliczność pobierania renty stanowi przeszkodę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podniesiono, że czynności w powyższym zakresie może też wykonać organ odwoławczy w myśl zasady szybkości i prostoty postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") wykazała, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca podjęte zostały z naruszeniem prawa w stopniu skutkującym koniecznością ich uchylenia.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Rozważania co do zawisłego w sprawie sporu poprzedzić należy stanowiskiem wobec odmiennych stanowisk organów obu instancji co do stosowalności w sprawie skarżącej art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ I instancji wskazał bowiem, że zasadniczym powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był fakt, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po okresach o których mowa w punktach 1 i 2 tego przepisu (do dnia ukończenia 18. roku życia, lub 25. roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej). Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego co do braku podstaw powoływania się na negatywną przesłankę wynikającą z ww. przepisu, a to ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. W orzeczeniu tym Trybunał za niekonstytucyjne uznał różnicowanie, na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., sytuacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, których niepełnosprawność powstała po okresach wskazanych w ww. przepisie od tych, których niepełnosprawność powstała w okresach późniejszych. Oznacza to, że na wynik spraw z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych przestała mieć wpływ kwestia daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jeżeli niepełnosprawność ta powstała później niż do ukończenia przez nią 18, względnie 25 roku życia, w tym bowiem zakresie ww. przepis jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji (zasada równości wobec prawa).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zasadniczy problem prawny w niniejszej sprawy sprowadził się do kwestii, czy wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, złożony przez osobę legitymującą się prawem do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym stanowi podstawę do odmownego załatwienia go - na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (publ. jak wcześniej wskazano). Przepis powyższy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

Poza sporem w sprawie niniejszej pozostaje, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką (zaświadczenie o zaliczeniu do ww. do pierwszej grupy inwalidzkiej w aktach sprawy - zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. d u.ś.r. przez znaczny stopień niepełnosprawności rozumie się m.in. posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów). Z akt sprawy wynika też, że skarżący był uprawniony od 1 lipca 2018 r. do 31 lipca 2022 r. do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym (decyzja Prezesa KRUS z 21 sierpnia 2018 r., pismo KRUS z 5 sierpnia 2020 r., decyzja Prezesa KRUS z 10 listopada 2020 r.) Renta ta w okresie od 1 lipca 2018 r. do 31 lipca 2020 r. wynosiła 990,46 zł miesięcznie, zaś od 1 sierpnia 2020 r. 1113,46 zł miesięcznie. Bezspornym jest, że w momencie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (18 sierpnia 2020 r.) skarżący był uprawniony do renty rolniczej.

Argumentując odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy stwierdził, że uprawnienie do renty rolniczej wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia.

W ocenie Sądu jest to stanowisko błędne. Fakt pobierania przez skarżącego renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym nie wyklucza możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia.

Wyjaśnić należy, że renta z tytułu niezdolności do pracy w powszechnym systemie emerytalnym, zgodnie z art. 57 ust 1. w zw. z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 291 – dalej "ustawa emerytalna") przysługuje osobie, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Jeżeli osoba utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, jest osobą całkowicie niezdolną do pracy (art. 12 ust. 2), a jeżeli utraciła w znacznym stopniu zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji, jest osobą częściowo niezdolną do pracy (art. 12 ust. 3). Tymczasem w przypadku przyznawania renty rolniczej, ocenie nie podlega tak rozumiana niezdolność do pracy, bowiem przesłanką nabycia renty rolniczej jest trwała lub okresowa całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym (art. 21 ust. 1 pkt 23 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników – Dz.U. z r. poz. 266 – dalej "u.u.s.r."). Przy czym za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (art. 21 ust. 5). W orzecznictwie przyjmuje się, że oceny niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym dokonuje się w odniesieniu do pracy w konkretnym gospodarstwie rolnym (vide: wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 maja r., sygn. akt II UKN 121/97, z 12 lutego 2009 r., sygn. akt III UK 71/08, z 10 marca 2011 r., sygn. akt II UK 306/10). Oznacza to, że pojęcie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym jest definiowane nie tylko schorzeniami skarżącego, lecz także wielkością i rodzajem gospodarstwa, w którym on pracuje. Sam fakt stwierdzenia uzyskiwania renty rolniczej nie może prowadzić zatem do ustalenia całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej. Niemożność osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym nie wyklucza bowiem możliwości podjęcia pracy innej niż wykonywana w gospodarstwie rolnym (vide: wyrok NSA z 24 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 779/21, wyrok WSA w Bydgoszczy z 16 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 1054, wyrok WSA w Warszawie z 21 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1650/21 – dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).

Powyższe nie oznacza jednocześnie, że uprawnienie do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym zawsze oznacza możliwość podjęcia innego zatrudnienia, niezwiązanego z wykonywaniem pracy w gospodarstwie. Podlega to ustaleniom organu, który winien ustalić, ściśle w oparciu o przedłożoną przez wnioskodawcę dokumentację, czy stopień naruszenia sprawności organizmu wyklucza w jego przypadku tylko pracę w gospodarstwie rolnym, czy też jakąkolwiek pracę.

Z wypisu orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS wynika, że lekarz orzecznik nie stwierdził niezdolności skarżącego do samodzielnej egzystencji, która rzeczywiście wskazywałaby na brak możliwości podjęcia pracy, co prowadziłoby do przyjęcia, że skarżący nie spełnia ustawowej przesłanki przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem skarżący cechuje się zdolnością do samodzielnej egzystencji i okresową niezdolnością do pracy w gospodarstwie rolnym, co po pierwsze nie wyklucza możliwości podjęcia pracy lub zatrudnienia innego rodzaju poza rolnictwem, a po drugie – nie wyklucza nawet podjęcia pracy w gospodarstwie rolnym w przyszłości, skoro niezdolność jest w ocenie lekarza orzecznika jedynie okresowa (nie jest przesądzone, że skarżący nie wróci do poziomu sprawności pozwalającej mu na powrót do pracy w gospodarstwie).

W tym miejscu podnieść też należy, że aktualnie w orzecznictwie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę czy rentę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury/renty opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 702/21; z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1080/21 – dostępne jw.).

Wobec tego, skoro w rozpatrywanej sprawie skarżący w momencie wniesienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miał ustalone prawo do renty rolniczej, które to uprawnienie nie stanowi o jego całkowitej niezdolności do pracy w ogóle (skarżący zachowuje możliwość podjęcia zatrudnienia poza gospodarstwem rolnym), a nadto świadczenie to uzyskiwał w wysokości znacznie niższej niż świadczenie pielęgnacyjne (na dzień złożenia wniosku - 1830 zł miesięcznie), to tym samym uznać należy, że SKO przedwcześnie - powołując nieprawidłowo zinterpretowany art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. - odmówiło skarżącemu ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego aktualnie ugruntowany pozostaje pogląd, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (vide: wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20; wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20; wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2021 r., I OSK 2800/20, dostępne jw.). Wybór ten winna zrealizować poprzez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy emerytalnej ("prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty"). Zawieszenie wypłaty emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia społecznego rolników również następuje w oparciu o powyższy przepis, a to z uwagi na art. 34 ust. 1 zdanie pierwsze u.u.s.r. ("prawo do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia ulega zawieszeniu lub zmniejszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych").

O uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty świadczenia rentowego powinien zaś poinformować wnioskodawcę organ rozpoznający wniosek, co wynika bezpośrednio z treści art. 9 k.p.a. oraz art. 79a k.p.a. W art. 9 k.p.a. ustawodawca statuuje obowiązek informowania stron, stanowiąc, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zgodnie zaś z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Informacja o możliwości zawieszenia renty przez skarżącego powinna być do niego skierowana jedynie w sytuacji, gdy spełnione zostaną pozostałe warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wyeliminowanie negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez zawieszenie renty nie przesądza bowiem samo w sobie o zasadności przyznania wnioskowanego świadczenia. Obok weryfikacji przesłanki podmiotowej przyznania tego świadczenia (legitymacji skarżącego do jego uzyskania) konieczne jest również stwierdzenie zaistnienia przesłanki sytuacyjnej, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Warunkiem tym jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Wobec tego stwierdzić po pierwsze należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. mówi o osobach, które "w celu sprawowania opieki" "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Pomiędzy tymi okolicznościami tj. rezygnacją (niepodejmowaniem pracy zarobkowej) a sprawowaną opieką musi więc zachodzić bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/18 - dostępny jw.). Przedmiotowe świadczenie nie jest zatem przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 655/21; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 września 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 612/21 – dostępne jw.). Z powyższego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane, gdy w sprawie zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem pracy zarobkowej) a sprawowaną opieką, a więc gdy zostanie wykazane, że rezygnacja lub niepodejmowanie pracy zarobkowej wynika z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Organy powinny zatem zweryfikować wynikające z akt rozpoznawanej sprawy okoliczności co do momentu zaprzestania wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącego oraz momentu rozpoczęcia sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną matką, Wskazać przede wszystkim tu należy, że skarżący uzyskał uprawnienie do renty rolniczej w związku z niezdolnością do wykonywania pracy w gospodarstwie spowodowaną wypadkiem przy pracy z dnia 23 marca 2004 r. (vide: wypis z treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS). Jednoznacznego ustalenia zatem wymaga, czy od tego czasu, po przebyciu rekonwalescencji, pobierał on rentę, czy wrócił on do pracy w gospodarstwie i do kiedy ją wykonywał, czy podjął on zatrudnienie w innej branży, a jeżeli tak – to kiedy z niej zrezygnował. Akta sprawy nie są w tym zakresie jednoznaczne – we wniosku skarżący wskazuje rok 2016 r., jako rok, do kiedy był zatrudniony, w oświadczeniu skarżącego z dnia 3 marca 2022 r. mowa jest zaś o dacie 26 sierpnia 2014 r. jako dacie zaprzestania pracy w gospodarstwie. Ustalenia również wymaga, od kiedy stan zdrowotny matki skarżącego pogorszył się na tyle, że wymagać ona zaczęła stałej i długotrwałej opieki. Wskazać tu należy, że z orzeczenia o zaliczeniu niepełnosprawnej do I grupy inwalidzkiej wynika, iż jej inwalidztwo związane jest ze stanem narządu wzroku, przy czym jednocześnie orzeczono o jej zdolności do wykonywania zatrudnienia "jak dla niewidomych". Powyższe świadczy o tym, że pierwotnie stan jej zdrowia nie wymagał stałej i długotrwałej opieki osoby trzeciej, była ona na tyle sprawna, by podjąć zatrudnienie w szczególnych warunkach. Orzeczenie wydano w roku 1987 r., a więc niewątpliwa postępująca degradacja stanu zdrowia matki skarżącego wymaga orientacyjnego zidentyfikowania momentu utraty przez nią zdolności pozwalających jej na względnie samodzielne funkcjonowanie, a także moment objęcia jej opieką przez skarżącego, przede wszystkim zaś, czy wiązało się to z rezygnacją z dotychczasowego zatrudnienia. Z uwagi na przesłankę "niepodejmowania zatrudnienia" koniecznym jest również ustalenie, czy objęcie opieką matki skarżącego uniemożliwia mu podjęcie ewentualnego zatrudnienia (należy uzyskać od skarżącego wyjaśnienie o ewentualnym miejscu podjęcia potencjalnego zatrudnienia/charakterze tego zatrudnienia, celem oceny prawdopodobieństwa, że istotnie skarżący powstrzymuje się od podjęcia realnej oferty zatrudnienia).

Sąd zwrócił uwagę, ze składając pierwotny wniosek na formularzu urzędowym skarżący nie złożył faktycznie oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (brak podpisu). Dopiero na etapie dalszego postepowania złożono takie oświadczenie. Nie zostało to wyjaśnione. Zgromadzony materiał dowodowy nie daje także możliwości oceny z kim zamieszkuje osoba wymagająca opieki i skarżący, czy jest więcej domowników, czy dzielą się sprawowaniem opieki, czy nadal zamieszkują w tym samym siedlisku, w którym skarżący prowadził gospodarstwo rolne.

Nie budzi wątpliwości, że ustalenia wymaga sam charakter sprawowanej opieki. W art. 17 ust. 1 mowa jest bowiem o stałej i długotrwałej opiece. Sprawowana opieka ma być stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością danej osoby niepełnosprawnej. Jej intensywność musi wykluczać możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia przez osobę sprawująca opiekę, która wnioskuje o uzyskanie prawa do przedmiotowego świadczenia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Świadczenie jest bowiem formą wynagrodzenia przez państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego członka rodziny, a która z powodu wykonywania nad tym członkiem osobistej opieki zaprzestać musi zarobkowania.

Zarówno SKO jak i Wójt nie oceniły materiału dowodowego w zakresie czynności wykonywanych przy matce skarżącego, stopnia koniecznej opieki nad matką w kontekście jej ewentualnej, częściowej samodzielności. Nie wyjaśniły też, czy opieka ta sprawowana jest osobiście i samodzielnie przez skarżącego, czy też biorą w niej udział pozostali członkowie rodziny. Wskazać tu należy, że skarżący – jak wynika z akt – jest jednym z trójki dzieci niepełnosprawnej, przy czym jego siostra zamieszkuje w tej samej miejscowości co skarżący i niepełnosprawna. Każde z dzieci jest zaś zobowiązane alimentacyjnie w tej samej, pierwszej kolejności wobec matki (art. 129 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) i zobowiązanie to mogą wypełniać bezpośrednio sprawując opiekę, jak i pośrednio – opłacając opiekę profesjonalną. Dopiero stwierdzenie, że wykonywanie obowiązków alimentacyjnych jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, zwalnia zobowiązanego alimentacyjnie z obowiązków względem bliskiego (art. 132 ww. ustawy).

Wspomniane wyżej kwestie związku przyczynowo-skutkowego warunkującego przyznanie świadczenia, a także zakresu sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką, zostały w okolicznościach rozpoznawanej sprawy pominięte, co zresztą uznać należy za konsekwencję przyjętego przez organ odwoławczy stanowiska co do automatycznej stosowalności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wobec wnioskodawcy pobierającego rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym (organ I instancji ograniczył się do stwierdzenia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., o czym była mowa wcześniej). Faktyczne sprawowanie stałej i długotrwałej opieki oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia są zaś zasadniczymi okolicznościami, które należy ustalić w sprawie. Rozważania organu w tym zakresie winny zaś znaleźć swoje jasne i szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Po ewentualnie zatem pozytywnym zweryfikowaniu kwestii charakteru sprawowanej opieki i związku przyczynowo-skutkowego, a także wobec bezspornej okoliczności uprawnienia skarżącego do renty rolniczej, organ winien wezwać go do złożenia stosownych dokumentów (decyzja KRUS) umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, wraz z odpowiednim pouczeniem. Rozstrzygnięcie sprawy uzależnione będzie w tej sytuacji (braku innych przesłanek negatywnych) od wykonania przez skarżącego nałożonego obowiązku.

W sprawie doszło do naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie, a nadto do naruszenia art. 7, 77 § 1 i k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy. Naruszenie przepisu materialnoprawnego miało istotny wpływ na wynik sprawy, jednocześnie na wynik tej sprawy mogło mieć istotny wpływ naruszenie prawa procesowego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

O zwrocie kosztów postępowania w postaci wynagrodzenia pełnomocnika (480 zł) orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Wskazówki co do ponownie prowadzonego postępowania wynikają wprost z niniejszego uzasadnienia.