Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 453/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 126
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2022 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 13 kwietnia 2022 r. nr GN-III.7581.65.2022.AG w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o czasowe zajęcie budynku oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Wojewoda Łódzki decyzją z dnia 13 kwietnia 2022 r., nr GN-III.7581.65.2022AG, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania W.C., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, z dnia 19 stycznia 2022 r., nr DM-DMXVH.6852.1.2022 o umorzeniu postępowania w sprawie czasowego zajęcia budynku Synagogi [...], posadowionej na działce nr [...], w obrębie [...], w Ł. przy ul. [...].

Jak wynika z akt administracyjnych, W.C., jako przewodniczący [...] wnioskiem z dnia 12 stycznia 2022 r. wystąpił do Prezydenta Miasta Łodzi o wydanie decyzji w trybie art. 126 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm., dalej jako: "u.g.n.") zezwalającej [...] na zajęcie nieruchomości Synagogi [...].

Prezydent Miasta Łodzi wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, decyzją z dnia 19 stycznia 2022 r., umorzył postępowanie w sprawie argumentując, że wnioskodawca nie jest czynnie legitymowany do wystąpienia z wnioskiem o czasowe zajęcie budynku stanowiącego obecnie współwłasność osób trzecich, z uwagi na brak interesu prawnego lub obowiązku. Organ ocenił, że w sprawie żadna z norm prawa materialnego, w tym także wskazany jako podstawa prawna wniosku art. 126 u.g.n., nie przyznaje W.C. praw lub nie nakłada obowiązków pozwalających na uznanie go za stronę postępowania o czasowe zajęcie nieruchomości. Brak jest związku pomiędzy sytuacją prawną obejmującą sferę praw i obowiązków wnioskodawcy, a częścią nieruchomości będącą przedmiotem jego wystąpienia lub ewentualnym rozstrzygnięciem dotyczącym tej części nieruchomości. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 126 u.g.n.

W odwołaniu od powyższej decyzji W.C. wnosząc o jej zmianę i orzeczenie zgodnie z wnioskiem wskazał na naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez pominięcie interesu społecznego i interesu obywatelskiego mniejszości żydowskiej oraz uchybienie art. 28 k.p.a. [...] (nazwa własna kancelarii adwokackiej wnioskodawcy), która "działa legalnie w oparciu o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji Gospodarczej umożliwiającym funkcjonowanie w obrocie prawnym", a jej "nazwa związana jest z tym iż grupa Żydów z Ł., członków Gminy Żydowskiej, w tym również jako jej członek – W.C. podjęła działania zmierzające do naprawy funkcjonowania środowisk żydowskich, skupionych głównie wokół gmin żydowskich". "Działania [...] opierają się na religijnych zasadach przestrzegania norm żydowskiej tradycji, kultury oraz Tory. Tak więc powierzchowne twierdzenia Prezydent Łodzi zawarte w uzasadnieniu decyzji - zdaniem odwołującego - nijak się mają do legitymacji prawnej i faktycznej jaką dysponuje wnioskodawca."

Wojewoda Łódzki, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, iż wniosek W.C. dotyczył Synagogi [...] usytuowanej na działce nr [...] w Ł., w obrębie [...], przy ul. [...]. Przedmiotowa nieruchomość uregulowana jest w księdze wieczystej [...] i stanowi współwłasność osób fizycznych. Wnioskodawca - adwokat W.C., prowadzi działalność gospodarczą pod firmą W.C. Kancelaria [...], w zakresie działalności prawniczej, opieki zdrowotnej (pozostała działalność w zakresie opieki zdrowotnej, gdzie indziej niesklasyfikowana), fizjoterapeutycznej, detektywistycznej, naukowej i technicznej (pozostała działalność profesjonalna, naukowa i techniczna, gdzie indziej niesklasyfikowana), doradztwo w zakresie działalności gospodarczej i zarządzania, rachunkowo-księgowej, doradztwa podatkowego, sprzedaży detalicznej kosmetyków, artykułów toaletowych, wyrobów medycznych, sprzedaży hurtowej perfum i kosmetyków, działalności agentów zajmujących się sprzedażą towarów różnego rodzaju. W.C. domagał się wydania decyzji zezwalającej na zajęcie ww. nieruchomości na okres do sześciu miesięcy. Następnie Wojewoda cytując treść art. 126 ust. 1 u.g.n. wskazał, iż pierwszą czynnością organu, do którego został złożony wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego w określonej sprawie, jest ustalenie, czy podmiot występujący do organu posiada w tym zakresie legitymację, co w istocie oznacza ocenę istnienia interesu prawnego takiego podmiotu. Przepis art. 126 ust. 1 u.g.n. nie precyzuje, komu przysługuje legitymacja w zakresie złożenia wniosku o wydanie decyzji w tym trybie, stąd - jak wskazał organ - kwestię tą reguluje art. 28 k.p.a. Dokonując wykładni pojęcia interesu prawnego Wojewoda wskazał, iż w okolicznościach sprawy nie istnieje norma prawa powszechnie obowiązującego, która dawałaby wnioskodawcy legitymację do uzyskania decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie spornej nieruchomości. W szczególności, legitymacji tej nie można wywieść z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wniosek o wydanie decyzji dotyczył budynku, który - zgodnie z wnioskiem - jest w katastrofalnym stanie technicznym i wymaga natychmiastowych działań zmierzających do zabezpieczenia go przed katastrofą budowlaną. Skoro zdarzeniem obligującym starostę do wydania decyzji w omawianym trybie, określonym w art. 126 ust. 1 u.g.n., może być katastrofa budowlana, legitymacji wnioskodawcy należało poszukiwać między innymi na gruncie przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2351, ze zm.). Problematyce katastrofy budowlanej poświęcony jest rozdział 7 Prawa budowlanego. W przepisach tych wymienione są podmioty, które posiadają interes prawny w podejmowaniu określonych działań dotyczących budynków, jednak rola wnioskodawcy nie podpada pod żadną z wyszczególnionych w tych przepisach. Ponadto, art. 66 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego reguluje sposób działania organu, w sytuacji, gdy obiekt budowlany jest w złym stanie technicznym. Analogicznie, z tego przepisu, adresowanego do właściciela budynku, czy zarządcy, co wynika z art. 61 Prawa budowlanego, również nie można wywieść legitymacji wnioskodawcy.

W piśmie z dnia 1 marca 2022 r. W.C., wskazując powszechnie obowiązujące przepisy prawa, na podstawie których żąda czynności organów, powołał się na ustawę z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 710, dalej jako: "u.o.z."), która w art. 4 ust. 2 i 3 określa pojęcie zabytku, a także na ustawę z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury (Dz. U. 1999 nr 98 poz. 1150, dalej jako: "u.o.d.k."), która w art. 1 ust. 1 nakłada prawo i obowiązek na każdego obywatela ochrony dóbr kultury, zaś art. 2 i art. 3 ust. 2 definiuje pojęcie dobra kultury oraz zakres ochrony jaki spoczywa na obywatelu.

W ocenie Wojewody, legitymacji wnioskodawcy w sprawie nie potwierdzają przepisy u.o.z., co więcej, art. 50 ust. 3 u.o.z. wskazuje wprost, że w przypadku wystąpienia zagrożenia dla zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru, polegającego na możliwości jego zniszczenia lub uszkodzenia, starosta, na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków, może wydać decyzję o zabezpieczeniu tego zabytku w formie ustanowienia czasowego zajęcia do czasu usunięcia zagrożenia. Postępowanie w takim przypadku wszczyna się na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków. Jeżeli nie jest możliwe usunięcie zagrożenia, o którym mowa w art. 50 ust. 3, zabytek nieruchomy może być na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków wywłaszczony przez starostę na rzecz Skarbu Państwa lub gminy właściwej ze względu na miejsce położenia tego zabytku, w trybie i na zasadach przewidzianych w przepisach u.g.n. (art. 50 ust. 4 pkt 3 u.o.z.).

Jak ustalił organ I instancji, względem nieruchomości prowadzone jest od września 2014 r. postępowanie w sprawie wpisania do rejestru zabytków nieruchomych. Postępowanie to nie zostało jeszcze zakończone, a nieruchomość została zaś wpisana do gminnej ewidencji zbytków miasta Ł. - poz. 1435: ul. [...], Kamienica [...] (budynek frontowy z oficynami bocznymi i oficyną poprzeczną, synagoga na drugim podwórzu).

Odnosząc się do treści przytoczonej w piśmie z dnia 1 marca 2022 r. ustawy o ochronie dóbr kultury, Wojewoda napisał, iż akt ten nie obowiązuje od listopada 2003 r., został bowiem uchylony na mocy art. 150 u.o.z. Aktualnie obowiązujące przepisy art. 1, art. 2 i art. 3 ust. 2 u.o.z. odpowiadają zasadniczo w swej treści przepisom art. 1, art. 2 i art. 3 ust. 2 u.o.d.k. Jednak z przepisów tych nie sposób wywieść legitymacji wnioskodawcy do uzyskania decyzji zezwalającej w okolicznościach sprawy na zajęcie przedmiotowej nieruchomości.

Z tego powodu - zdaniem Wojewody - wnioskodawca w istocie nie wykazał istnienia przepisu prawa materialnego powszechnie obowiązującego warunkującego jego interes prawny w uzyskaniu decyzji o określonej we wniosku treści, wywodząc swoją legitymację z dążenia do zachowania dziedzictwa kulturowego Narodu Żydowskiego i z faktu bycia adwokatem działającym w interesie publicznym i z tego tytułu posiadającego legitymację faktyczną, jak i prawną do działania w zakresie ochrony zabytków kultury Ł., powołując się ponadto na własne prawa i obowiązki wynikające z prawa wyznaniowego. Jednakże, interes faktyczny, polegający na tym, że dany podmiot jest zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, ale nie może poprzeć swojego żądania przepisem prawa, nie wiąże się z przyznaniem statusu strony w postępowaniu administracyjnym w myśl art. 28 k.p.a. Status strony postępowania uzależniony jest wyłącznie od posiadania interesu prawnego wynikającego z przepisu prawa materialnego, stanowiącego podstawę ustalenia praw lub obowiązków w sprawie będącej przedmiotem postępowania. Organ pozostaje związany wyłącznie normami prawnymi o charakterze bezwzględnie obowiązującym. Do działania na podstawie przepisów prawa obliguje organ zasada praworządności (art. 6 k.p.a.), która doprecyzowuje wynikającą z art. 7 Konstytucji RP zasadę demokratycznego państwa prawnego, wskazującą, że wszelkie organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Podstawę aktywności organów mogą stanowić jedynie akty prawne stanowiące źródła prawa w rozumieniu art. 87 ust. 1 Konstytucji RP.

W konkluzji Wojewoda wskazał, iż stwierdzenie w toku postępowania prowadzonego na zasadzie skargowości, że wnioskodawca nie ma przymiotu strony, obliguje organ do wydania decyzji o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Wojewoda podzielił pogląd Prezydenta Miasta Łodzi, iż w przedmiotowej sprawie żadna z norm prawa materialnego nie daje W.C. praw lub nie nakłada obowiązków pozwalających na uznanie go za stronę postępowania o czasowe zajęcie nieruchomości. [...] jest zaś jedynie częścią firmy, pod którą odwołujący prowadzi działalność gospodarczą w szerokim zakresie.

W.C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na ww. decyzję Wojewody Łódzkiego wnosząc o jej zmianę w całości i orzeczenie zgodnie z wnioskiem z dnia 12 stycznia 2022 r. Kwestionowanej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1435, dalej jako: "u.g.w.s."), art. 59 Konstytucji RP przez ich niezastosowanie oraz art 28 k.p.a. przez jego niewłaściwą wykładnię. W motywach skargi jej autor wskazał, iż wnioskiem z dnia 12 stycznia 2022 r. zwrócił się do Prezydenta Miasta Łodzi o czasowe zajęcie nieruchomości będącej własnością osób prywatnych a użytkowaną jako synagoga przez społeczność żydowską w Ł.. Mając na względzie bardzo zły stan techniczny budynku skarżący zwrócił się w dniu 19 grudnia 2021 r. do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, Prezydenta Miasta Łodzi, Marszalka Województwa Łódzkiego i Wojewody Łódzkiego o podjęcie wspólnie działań zmierzających do uratowania ostatniej i jedynej łódzkiej synagogi przed całkowitym zniszczeniem. Następnie skarżący zaaranżował dnia 19 stycznia 2022 r. spotkanie celem ustalenia zasad współpracy jednakże odniósł wrażenie, że uczestniczący w nim przedstawiciele ww. instytucji nie są zainteresowani współpracą. W związku z tym wystąpił do Prezydenta Miasta Łodzi aby w trybie art 126 u.g.n. przekazał skarżącemu w czasowe zajęcie budynku stanowiącego synagogę w celu podjęcia niezbędnych i koniecznych działań zmierzających do jej zabezpieczenia przed postępującą degradacją (zniszczeniem). Decyzjom obu instancji skarżący zarzucił antysemityzm oraz naruszenie prawa materialnego tj. art. 3 u.g.w.s., art. 59 Konstytucji RP oraz art. 28 k.p.a. Wszczynając postępowanie skarżący kierował się obowiązkiem religijnym wynikającym z zasad judaizmu, jak i obowiązkiem społecznym wynikającym z potrzeby ochrony zabytków i opieki nad nimi oraz możliwością działania jakie daje art. 26 u.g.n. Sprawa daje skarżącemu, jak wskazał, podstawy do uzasadnionego przypuszczenia, że w sprawie ma do czynienia z klasycznym przykładem antysemityzmu systemowego sprowadzanego się do administracyjno-prawnych szykan obywatela ze względu na jego przekonania wyznaniowe. Pominięcie w uzasadnieniach decyzji obu instancji elementu religijnego zabytku świadczy o postawie niechęci wobec Żydów wynikających z uprzedzeń i dyskryminacji jako grupy wyznaniowej. Obie decyzje pozbawiają Żydów prawa do ochrony zabytków kultury narodowej jako prawa podmiotowego każdej mniejszości narodowej w Polsce. Pomijając fakt, że dziedzictwo kulturowe Żydów zespolone jest z dziedzictwem kulturowym Polaków tworząc jednolitą substancję kulturową, barwną poprzez swą odmienność, lecz łączona tkanką historyczną. W pismach kierowanych do organów skarżący wskazywał podstawy prawa religijnego nakładające obowiązek działania członków wspólnoty żydowskiej w celu ochrony świątyni. Jednakże żadna z tych wskazówek nie znalazła ani cienia refleksji ze strony urzędników. Budynek wykorzystywany jako synagoga w ocenie organów pozbawiony był jakiegokolwiek znaczenia religijnego i stanowi jedynie niszczejący obiekt budowlany. Co gorsza podobne stanowisko zajmuje Wojewódzki Konserwator Zabytków traktujący "synagogę [...]" jako kupę kamieni. Tymczasem, art. 3 u.g.w.s. nakłada na Państwo obowiązek ochrony uzewnętrznionych uczuć religijnych oraz ochronę jej symboli. Po stronie zaś wyznawców danej religii stanowią prawo podmiotowe. Również art. 59 Konstytucji RP mówiący o wolności sumienia w pkt 2 podkreśla podmiotowy charakter prawa do wolności posiadania świątyń, miejsc kultu religijnego oraz uzewnętrzniania swoich uczuć. Ponadto ustawodawca podkreśla, że prawo do wolności posiadania uczuć religijnych jest jednocześnie prawem podmiotowym dającym członkom wspólnot religijnych prawo do działania w zakresie do ochrony realizowanego przez nich kultu. Wskazane elementy nie były w ogóle przedmiotem rozważań żadnego z organów orzekających w sprawie. Zagadnienie prawa religijnego i wynikające podmiotowe konsekwencje dla wyznawców nie były przedmiotem analizy, co potwierdza ograniczony i tendencyjny sposób rozumowania. Prawo religijne zaakceptowane przez Państwo usankcjonowane w postaci: Konkordatu, ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich, ustawy o kościołach i związkach wyznaniowych jest tak, jak i pozostałe dziedziny prawa, obowiązujący w sposób powszechny na terenie Rzeczpospolitej Polskiej. W odniesieniu do art. 28 k.p.a. skarżący wskazał, iż indywidualny charakter sprawy nadaje określona sytuacja życiowa oraz społeczna relacja, która wymaga wydania decyzji administracyjnej. Sytuacja ta posiada konkretny charakter wynikający z potrzeby zajęcia stanowisko co do dalszego niszczenia lub zabezpieczenia obiektu budowlanego, zaś okoliczności faktyczne potwierdzają jej sprawdzalny i obiektywny charakter. Tym samym interes strony można przyjąć za wykazany i udowodniony. W zakresie interesu prawnego skarżący napisał, iż związek materialno-prawny między art. 126 ust. 1 u.g.n., a sytuacją prawną skarżącego ma wpływ na jego sytuację prawną w zakresie prawa materialnego. Ponadto jest on uzasadniony okolicznościami, które wystąpiły i trwają nadal. Zdaniem skarżącego, przepisem prawa na podstawie którego można żądać wydania decyzji jest przywoływany art. 126 ust. 1 u.g.n., zaś legitymacją jest indywidualny, konkretny i sprawdzalny obiektywnie zakres potrzeb skarżącego wynikający z obowiązujących go przepisów prawa wyznaniowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Pismem z dnia 26 października 2022r. skarżący uzupełnił skargę poprzez przedstawienie aktualnych okoliczności faktycznych sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że skarga W.C. została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) – dalej: ustawa covidowa. W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowych spraw jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z dnia 2 września 2022 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można było przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, iż pomimo wezwania w zakreślonym terminie uczestnicy postępowania nie złożyli oświadczenia, co do posiadanych możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie. Powyższe skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z dnia 10 października 2022 r.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą NSA standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu spraw na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z zm.) - dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji w ramach wyżej wskazanego zakresu kognicji sądów administracyjnych wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja co do zasady odpowiada przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Wojewody Łódzkiego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej o umorzeniu postępowania w sprawie czasowego zajęcia budynku Synagogi [...], posadowionej na działce nr [...], w obrębie [...], w Ł. przy ul. [...]. W kontrolowanej sprawie organy administracji uznały, że skarżącemu nie przysługuje status strony gdyż uzależniony jest on wyłącznie od posiadania interesu prawnego wynikającego z przepisu prawa materialnego, stanowiącego podstawę ustalenia praw lub obowiązków w sprawie będącej przedmiotem postępowania.

Zgodnie zaś z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy czyjego interesu prawnego dotyczy postępowanie. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może na tę sferę wpłynąć przez jej poszerzenie, lub ograniczenie albo przez jej zmianę wynikającą z nałożenia na podmiot określonych obowiązków. Postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w postępowaniu tym wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby, lub decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach innego podmiotu, wpływającą jednak na prawa i obowiązki tej osoby. Cechą interesu prawnego jest jego indywidualny i skonkretyzowany charakter, co oznacza, że treść przepisu prawa materialnego, z którego dany podmiot wywodzi swój interesprawny, musi przyznawać mu konkretne i indywidualne uprawnienia bądź nakładać obowiązki o takim samym charakterze. Interesprawny musi być też aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie ma znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego.

Od interesu prawnego odróżnia się interes faktyczny, tj. stan, w którym określona osoba jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającego stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji. Czynnikiem odróżniającym interesprawny od interesu faktycznego jest zatem istnienie lub brak normy prawnej przyznającej danemu podmiotowi uprawnienie do ubiegania się o udzielenie mu ochrony. Interesprawny jest opisywany jako kwalifikowany interes faktyczny, tj. taki, który wynika z określonego przepisu prawnego odnoszącego się wprost do sytuacji danego podmiotu i pojawia się wówczas, gdy istnieje związek między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną tegoż podmiotu. O istnieniu interesu prawnego decydują przepisy prawa materialnego przyznające stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści. Mieć interesprawny znaczy to samo, co ustalić powszechnie obowiązujący przepisprawa, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania (Hanna Knysiak-Sudyka, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, WKP 2019).

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 159/21 "Pojęcie strony w postępowaniu administracyjnym, jakim posługuje się art. 28 k.p.a., może być wyprowadzone tylko z przepisów prawa materialnego, które stanowią podstawę ustalenia, w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do konkretnego podmiotu, możliwości wydania określonego aktu, czyli ustalenia jego obowiązku lub uprawnienia. Interesprawny w postępowaniu administracyjnym ustalany jest w oparciu o przepisy prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie których można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby". Przytoczony wyżej pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela.

Zatem aby można było mówić o posiadaniu interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym należy wykazać istnienie przepisu prawa, z którego wynika, że w związku z toczącym się postępowaniem na dany podmiot może być nałożony obowiązek lub może być temu podmiotowi przyznane określone prawo bądź też może zostać ograniczone przysługujące mu prawo czy też prawo to może zostać w całości odebrane. Podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki, nie ma przymiotu strony w świetle art. 28 k.p.a. i nie jest legitymowany do żądania wszczęcia postępowania, czy też kwestionowania zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć.

Jak stanowi art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania zachodzi m.in. wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Oznacza to brak któregoś z elementów stosunku materiałnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Przyczyny, które powodują, że postępowanie musi zostać umorzone, mogą dotyczyć m.in. braku w przepisach prawa podstawy do rozpatrzenia tej treści żądania w trybie postępowania administracyjnego.

Bezprzedmiotowość może wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych, ale zawsze oznacza brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu.

W powyższej sprawie zdaniem Sądu z zebranego materiału dowodowego jasno wynika, że nie było podstawy prawnej do wydania decyzji w oparciu o art. 126 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Sąd w pełni podziela pogląd wyrażany w komentarzu pod red. P. Czechowskiego (WK 2015) "Nie ma zatem wątpliwości, że decyzja zezwalająca na czasowe zajęcie może zostać wydana z urzędu lub na wniosek. Nie zostały jednak wskazane podmioty, na których rzecz może być udzielone zezwolenie na zajęcie. Zważywszy na cel zajęcia nieruchomości, niedopuszczalne jest uznanie, że zajęcie nieruchomości może być dokonane, stosownie do art. 113 ust. 1, wyłącznie na rzecz Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Należy raczej odpowiednio zastosować w tym przypadku art. 124b ust. 2. Zezwolenie może być wydane na rzecz podmiotu zobowiązanego do wykonania czynności zmierzających do odwrócenia siły wyższej lub jej skutków bądź zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Mogą to być podmioty publiczne, jak również prywatne. Należy jednak zgodzić się ze stanowiskiem, że podmiot, na rzecz którego decyzja jest wydawana, powinien realizować cel publiczny, o którym mowa w art. 6, lub z mocy przepisów prowadzić akcję ratowniczą (np. jednostki ratownicze bądź inne podmioty, które są powołane do prowadzenia akcji przeciwdziałającej albo likwidującej skutki działania siły wyższej, takiej jak powódź, susza, katastrofy, bądź do prowadzenia akcji zapobiegających powstaniu znacznej szkody) - zob. G. Matusik, w: G. Bieniek, M. Gdesz, S. Kalus, G. Matusik, E. Mzyk, Ustawa o gospodarce..., red. S. Kalus, Lexis.pl/el. 2012, uwagi do art. 126, pkt 16; inaczej M. Wolanin, w: W. Jaworski, A. Prusarczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa..., 2011, s. 941."

W sprawie skarżący, jako osoba fizyczna, czy też jako osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą pod firmą W.C. Kancelaria [...], nie jest podmiotem realizującym cel publiczny.

Odnosząc powyższe rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, aby przysługiwał mu interes prawny w postepowaniu dotyczącym czasowego zajęcia budynku.

W niniejszej sprawie skarżący nie wskazał skutecznie żadnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, z którego wynikała by możliwość zajęcie przez niego czasowo budynku. Wskazywane w skardze argumenty świadczą wyłącznie o posiadaniu interesu faktycznego nie zaś interesu prawnego pomimo powołania się na art. 59 konstytucji RP czy też art. 3 ustawy o gwarancji wolności sumienia i wyznania. Wobec tego stwierdzić należy, że organ odwoławczy trafnie stwierdził, iż organ I instancji był uprawniony do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego i prawidłowo działając na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Ponadto uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. i co istotne odnosi się do wszystkich zarzutów odwołania jak i pisma uzupełniającego odwołanie. Sąd w pełni podziela argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego.

Z powyższych względów, Sąd, nie podzielając zarzutów skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

k.ż.