Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 974/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174, 106 par. 3 i 5
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 par. 2, 97 par. 1 pkt 4, 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 233 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędziowie sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Protokolant Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 24/08 w sprawie ze skargi T. S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 24/08 oddalił skargę T. S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] października 2007 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] października 2007 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody Rzeszowskiego z dnia [...] grudnia 1993 r., nr [...] dotyczącej uwłaszczenia PP Polska Poczta, Telegraf i Telefon, w części odnoszącej się do działek oznaczonych dawniej nr [...], stanowiących część działki nr [...].

Z ustaleń organu nadzoru wynika, że Wojewoda Rzeszowski decyzją z dnia [...] grudnia 1993 r., wydaną na podstawie art. 2 ust. 1–3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r. Nr 79, poz. 464) stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Polską Pocztę, Telegraf i Telefon w Warszawie prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w Rzeszowie, składającego się z szeregu działek wymienionych w decyzji, w tym działki nr [...], oraz nieodpłatne nabycie budynków i urządzeń wymienionych w decyzji.

Pismem z dnia 22 sierpnia 2006 r. J. J. wniosła o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody Rzeszowskiego z dnia [...] grudnia 1993 r. w odniesieniu do b. działek nr [...] (stanowiących część działki nr [...]). Działka nr [...] o powierzchni 7953 m2 , wymieniona w decyzji uwłaszczeniowej, w skład której weszły m.in. działki nr [...] i [...], przejęte aktem notarialnym z dnia 12 marca 1973 r. w trybie przepisów wywłaszczeniowych oraz orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 23 listopada 1968 r., nr pgr [...] była własnością Skarbu Państwa i istniało prawo zarządu na rzecz uwłaszczonego przedsiębiorstwa. Przepisy art. 2 ust. 1–2 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. odnoszą się do państwowej osoby prawnej, która w dniu 5 grudnia 1990 r. posiadała w zarządzie grunt stanowiący własność Skarbu Państwa lub gminy, przy czym uwłaszczenie nie może naruszać praw osób trzecich.

Wnioskiem z dnia 2 stycznia 1991 r., który wpłynął 3 stycznia 1991 r., była właścicielka nieruchomości J. J. wystąpiła o zwrot nieruchomości – działek nr [...]. Natomiast wnioskiem z dnia 28 maja 1992 r. wystąpiła o zwrot "nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]" (dot. to m.in. działki nr [...]).

Decyzją z dnia [...] sierpnia 1992 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w Rzeszowie orzekł o zwrocie działki nr [...] składającej się z działki nr [...] i części działki nr [...] i [...], co oznacza, iż postępowanie dotyczące działki nr [...] i części działek nr [...] i [...] nie zostało zakończone. Skoro uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich, bez rozstrzygnięcia sprawy zgłoszonych roszczeń, brak było podstaw do wydania decyzji uwłaszczeniowej, a postępowanie uwłaszczeniowe, w przedmiotowym zakresie, winno być zawieszone (art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.). Wynika to także z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2000 r. sygn. akt III ZP 14/99 (OSNP 2000, nr 8, poz. 294).

Mając powyższe na uwadze organ uznał, że decyzja uwłaszczeniowa, w przedmiotowym zakresie, jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa, tj. rażącego naruszenia art. 2 ust. 1 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. oraz art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., co jest objęte dyspozycją art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Decyzja uwłaszczeniowa została wydana już po przekształceniach organizacyjnych byłej "Polskiej Poczty, Telegraf i Telefon" i skierowana do jednostki powstałej w wyniku tego przekształcenia, co oznacza, że przekształcenie takie nie stanowi nieodwracalnego skutku prawnego uniemożliwiającego wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji uwłaszczeniowej w powyższej części.

W skardze na decyzję Ministra Budownictwa T. S.A. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, której zarzucono naruszenie art. 6, art. 7, art. 97 § 1 pkt 4 w związku z art. 104 i art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę stwierdził, że organ nadzoru prawidłowo uznał, iż decyzja Wojewody Rzeszowskiego z dnia [...] grudnia 1993 r. o uwłaszczeniu PP Polska Poczta, Telegraf i Telefon, w części odnoszącej się do działki nr [...] w Rzeszowie, rażąco narusza prawo, co stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Z materiału dokumentacyjnego wynika, że działka nr [...], wymieniona w decyzji uwłaszczeniowej powstała m.in. z działek oznaczonych w ewidencji gruntów nr [...]. Działki te stanowiły własność skarżącej J. J. j, zostały wywłaszczone na własność Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie (działka nr [...]) oraz aktem notarialnym z dnia 12 marca 1972 r. (działki nr [...]i [...]).

J. J. po raz pierwszy z wnioskiem o zwrot wywłaszczonych gruntów wystąpiła pismem z dnia 2 stycznia 1991 r. wnosząc o zwrot nieruchomości składających się z działek nr [...]. Ponownie z wnioskiem o zwrot wystąpiła pismem z dnia 28 maja 1992 r. wnosząc o zwrot nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. W wyniku rozpatrzenia wniosku z dnia 28 maja 1992 r. decyzją z dnia [...] sierpnia 1992 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w R. orzekł o zwrocie na rzecz J. J. nieruchomości zabudowanej, położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 708 m2. Jak ustalił organ nadzoru w skład zwróconej działki nr [...] weszły: działka nr [...] oraz część działek nr [...]i [...]. Tak więc nie została rozstrzygnięta sprawa zwrotu części działek nr [...] i [...], których to części dotyczył również wniosek J. J. z dnia 2 stycznia 1991 r. Sąd stwierdził, że należy mieć na uwadze, iż brak jest w aktach jakiegokolwiek dokumentu, w którym J. J. ograniczałaby swoje żądanie tylko do działki nr [...], bądź cofnęła w pozostałym zakresie swój wniosek z dnia 2 stycznia 1991 r. Również nie została wydana, do dnia wydania kontrolowanej decyzji uwłaszczeniowej, żadna decyzja rozstrzygająca o wniosku J. J. co do żądania zwrotu pozostałej, poza działką nr [...], części działki nr [...] i [...]. Należy więc – zdaniem Sądu I instancji – uznać, że kwestia żądania przez byłą właścicielkę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, zgłoszonego w piśmie z dnia 2 stycznia 1991 r., w części nieobjętej decyzją z dnia [...] sierpnia 1992 r. o zwrocie na datę wydania decyzji uwłaszczeniowej pozostała nierozstrzygnięta. Przepis art. 2 ust 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464), na podstawie którego uwłaszczono PP Polska Poczta, Telegraf i Telefon, przewidywał uwłaszczenie państwowej osoby prawnej, która spełniała określone w tym przepisie przesłanki z tym zastrzeżeniem, że uwłaszczenie nie mogło naruszać praw osób trzecich.

Wniosek o uwłaszczenie wpłynął do Urzędu Wojewódzkiego w Rzeszowie w dniu 6 grudnia 1993 r., zaś decyzja o uwłaszczeniu została wydana w dniu [...] grudnia 1993 r. W tej dacie, jak to wyżej wskazano, pozostawał nierozpoznany wniosek dawnej właścicielki o zwrot części wywłaszczonych gruntów, które weszły w skład działki nr [...] objętej decyzją uwłaszczeniową. W takiej sytuacji organ obowiązany był zawiesić postępowanie uwłaszczeniowe na podstawie art. 97 §1 pkt 4 k.p.a. do czasu rozstrzygnięcia całości żądań byłej właścicielki. Wydanie w tej sytuacji decyzji uwłaszczeniowej nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r., co stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Prawidłowo więc organ nadzoru stwierdził nieważność decyzji uwłaszczeniowej. Utrwalony jest bowiem w orzecznictwie sądowym pogląd, że roszczenia byłych właścicieli o zwrot wywłaszczonych nieruchomości mają pierwszeństwo przed roszczeniami innych podmiotów odnośnie tych nieruchomości. Prawidłowo również organ nadzoru ustalił, że decyzja uwłaszczeniowa nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu przepisu art. 156 § 2 k.p.a., brak jest więc negatywnej przesłanki stwierdzenia nieważności tej decyzji.

Oceniając zaskarżoną decyzję jako zgodną z prawem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.

Od powyższego wyroku T. S.A. w Warszawie wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a zarzucając mu naruszenie następujących przepisów prawa materialnego poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:

– art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464) w związku z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że niezawieszenie toczącego się z wniosku T. S.A. w Warszawie postępowania o uwłaszczenie do czasu rozstrzygnięcia postępowania o zwrot nieruchomości wszczętego z inicjatywy J. J. rażąco narusza prawo i tym samym daje podstawę do stwierdzenia nieważności, decyzji Wojewody Rzeszowskiego z dnia [...] grudnia 1993 r. przyznającej z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. użytkowanie wieczyste nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] Przedsiębiorstwu Państwowemu użyteczności publicznej Poczta Polska, Telegraf i Telefon z siedzibą w Warszawie, będącej aktualnie we władaniu jego następcy prawnego, tj. T. S.A., w części odnoszącej się do parcel gruntowych nr [...]

– art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U z 2001 r. Nr 124, poz. 1364 ze zm.) poprzez nieuwzględnienie faktu, iż w przedmiotowej sprawie znajduje zastosowanie zasada rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, a tym samym naruszenie statuowanej na gruncie art. 365 § 1 k.p.c. w związku z art. 366 k.p.c. powagi rzeczy osadzonej w odniesieniu do prawomocnego orzeczenia Sądu Rejonowego w R. z dnia 14 lutego 1994 r. Dz. Kw. Nr 2487 – 2490/94 o wpisaniu na rzecz strony skarżącej prawa użytkowania wieczystego położonej w [...] przy ul. [....] działki nr [...];

– art. 229 w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) poprzez nieuwzględnienie zawartych w nim warunków zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a, a w szczególności art. 106 § 3 p.p.s.a w związku z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów oraz nieprzeprowadzenie wszystkich dowodów wskazanych w skardze.

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie o merytoryczne rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że istotnie, w dniu 3 stycznia 1991 r. J. J. wystąpiła do Prezydenta Miasta Rzeszowa z wnioskiem o zwrot na jej rzecz "działek budowlanych [...] i [...] oraz działki gruntowej [...] objętej wykazem hipotecznym [...]". Wspomniane parcele gruntowe położone są w [...] przy ul. [...]. W odpowiedzi na złożony wniosek stosownie do dyspozycji wynikającej z art. 123 § 1 oraz art. 47 ustawy z dnia 11 lipca 1984 r. o planowaniu przestrzennym Prezydent Miasta R. postanowieniem datowanym [...] kwietnia 1991 r., nr [...] stwierdził zbędność nabytej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości oznaczonej nr [...] zaznaczonej na mapie literami AB-CD i E i stanowiącej załącznik do ww. postanowienia, na którą to składały się objęte przedmiotowym wnioskiem parcele gruntowe, na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej wydanej zgodnie z wnioskiem Okręgowej Dyrekcji Inwestycji w R. z dnia 24 lipca 1968 r., nr L.E.3/29/347/68. Postanowienie doręczono J. J. dnia 29 kwietnia 1991 r. oraz Kierownikowi Urzędu Rejonowego w R. w dniu 25 kwietnia 1991 r. Postanowienie to stało się prawomocne.

Dopiero stwierdzenie przez Prezydenta Miasta R. o zbędności nabytej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości stanowiło podstawę rozstrzygnięcia o zwrocie na rzecz J. J. nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] obr. [...] obj. KW [...]. Stosowny wniosek w tym zakresie zainteresowana złożyła pismem datowanym 28 maja 1992 r., doręczonym dnia 2 czerwca 1992 r. do ówczesnego Urzędu Rejonowego w R. . Decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w R. z dnia [...] sierpnia 1992 r., nr [...], stanowiąca rozpatrzenie złożonego wniosku, stała się ostateczna dnia 17 września 1992 r. i stanowiła podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej nowego stanu prawnego tej nieruchomości.

Powyższe fakty oraz przytoczone na ich potwierdzenie dowody z dokumentów jednoznacznie wskazują, iż w dacie 31 października 1993 r., tj. w dniu złożenia przez T. S.A. w Warszawie wniosku o uwłaszczenie na nieruchomościach opisanych szczegółowo w decyzji Wojewody Rzeszowskiego z dnia [...] grudnia 1993 r. sprawa zwrotu spornych parcel gruntowych na rzecz J. J. była już w toku administracyjnym prawomocnie i ostatecznie zakończona. Przyjęcie w tej materii odmiennego poglądu, jak to uczynił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oznaczałoby, że w przedmiotowej sprawie doszło do niespotykanej wręcz, bo trwającej od dnia 2 stycznia 1991 r. do chwili obecnej, przewlekłości postępowania administracyjnego. Nie można zatem mówić o uchybieniu dyspozycji ustawowej zawartej w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464) poprzez naruszenie praw osób trzecich, a konkretnie J. J. Z tych względów nie można przypisać decyzji uwłaszczeniowej Wojewody Rzeszowskiego z dnia [...] grudnia 1993 r. wady rażącego naruszenia prawa, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w odniesieniu do działek oznaczonych dawniej nr [...], stanowiących część działki [...].

Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U z 2001 r. Nr 124, poz. 1364 ze zm.) w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe. Jak wynika z treści wpisu zawartego w dziale II księgi wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w R. m.in. dla działki nr [...] wyłącznym właścicielem tej nieruchomości był i nadal jest Skarb Państwa. Nabywając odpłatnie prawo użytkowania wieczystego od właściciela wpisanego do wspomnianej księgi wieczystej strona skarżąca działała w dobrej wierze i w oparciu cytowaną rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych. Na podstawie uchylonej decyzji Wojewody Rzeszowskiego z dnia [...] grudnia 1993 r., nr [...] Sąd Rejonowy w R. w dniu 14 lutego 1994 r. dokonał prawomocnego wpisu na rzecz T. S.A. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej nr [...] oraz prawa własności posadowionych na niej nieruchomości budynkowych. Orzeczenie to korzysta zaś z powagi rzeczy osądzonej i nie może podlegać wzruszeniu w zwykłym trybie postępowania. Argumentacja powyższa jest w pełni zbieżna z poglądem, jaki w swej uchwale z dnia 28 maja 1992 r., sygn. akt AZP 4/92 (publ. OSNCP 1992, nr 12, poz. 211) wyraził Sąd Najwyższy stwierdzając, iż zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji.

Stosownie do treści art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Jednakże art. 229 cytowanej ustawy wprowadza w tym zakresie istotne ograniczenie polegające na tym, iż roszczenie z art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy, to jest przed 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Nie ulega wątpliwości, że strona skarżąca spełnia wszelkie przesłanki wymienione w art. 229 omawianej ustawy, co zostało szczegółowo dowiedzione dokumentami dołączonymi do skargi, jak również zalegającymi w aktach sprawy.

Zdaniem skarżącej Spółki Sąd orzekający nie przeprowadził w sposób wyczerpujący i obiektywny postępowania dowodowego w sprawie, zinterpretował niektóre dowody z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów inne zaś pominął. Chodzi tu w szczególności o przyjęcie, iż J. J. nie ograniczała swego wniosku co do nieruchomości obejmującej działkę nr [...], a co za tym idzie, ,że organ administracji nie orzekł odnośnie całości żądania wnioskodawczyni, co jest wyłącznie subiektywnym domniemaniem poczynionym przez sąd, nie popartym żadnymi dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny pominął także zgłoszony przez skarżącą dowód w postaci pisma Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 17 stycznia 2001 r., nr ZKO-IV-5259-5/01 wskazującego, iż ewentualne wykonanie zaskarżonej decyzji Ministra Budownictwa, przekładające się na zwrot wspomnianej nieruchomości, będzie skutkować dla T. S.A. nieodwracalnymi skutkami prawnymi polegającymi na całkowitym sparaliżowaniu możliwości świadczenia usług telekomunikacyjnych – w tym również na rzecz bezpieczeństwa i obronności kraju – na terenie województwa podkarpackiego.

Obiekt T. S.A. przy ul. [...] w [...] decyzją nr [...] Ministra Skarbu z dnia [...] kwietnia 2000 r. wydaną w oparciu o przepisy ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia (Dz.U. Nr 114, poz. 740 ze zm.) został umieszczony w wykazie obiektów strategicznych i urządzeń podlegających obowiązkowej ochronie w województwie podkarpackim. Zwrot części wspomnianej nieruchomości oznacza, iż obiekt ten w sposób nieodwracalny nie będzie mógł spełniać powierzonych zadań z zakresu bezpieczeństwa i obronności Państwa. Dlatego błędny zdaje się być wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 marca 2008 r. pogląd, jakoby decyzja uwłaszczeniowa nie wywołała w tym przypadku nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną J. J. wniosła o jej oddalenie w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono występowania przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), zgodnie z § 1 powołanego artykułu Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany był rozpoznać sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres.

Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach wskazanych w art. 174 p.p.s.a., stąd w pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienie zdaniem autora skargi kasacyjnej miało wpływ na wynik sprawy. W tym miejscu przypomnieć trzeba, że w skardze kasacyjnej należy przytoczyć podstawy kasacyjne wraz z ich uzasadnieniem, wskazując konkretny przepis prawa materialnego lub procesowego, który został naruszony i sprecyzować do jakiego naruszenia tego przepisu przez Sąd I instancji doszło i na czym uchybienie to polegało, a w przypadku, gdy zarzut dotyczy naruszenia prawa procesowego konieczne jest ponadto wykazanie istotnego wpływu uchybienia procesowego na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związany granicami skargi kasacyjnej nie może w żaden sposób konkretyzować zarzutów w niej zawartych i samodzielnie ustalać jakich przepisów one dotyczą. Z powyższego wynika, że zarzut naruszenia przepisów postępowania, "a w szczególności art. 106 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 233 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów oraz nie przeprowadzenie wszystkich dowodów wskazanych w skardze" mógł być rozpoznany jedynie w skonkretyzowanym przez skarżącą zakresie.

Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Celem tego postępowania nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, do czego Sąd nie jest upoważniony. Postępowanie to służyć ma ocenie czy organy administracji publicznej ustaliły stan faktyczny sprawy zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń (por. wyrok NSA z dnia 6 października 2005 r., sygn. akt II GSK 164/05, ONSAiWSA 2006, nr 2, poz. 45). Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny oceniał m.in. czy nieodwracalne skutki prawne decyzji uwłaszczeniowej w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. nie stały na przeszkodzie stwierdzeniu nieważności tej decyzji w zakresie objętym postępowaniem w sprawie, to słusznie uznał, że pismo Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 17 stycznia 2001 r. dotyczące skutków faktycznych ewentualnego zwrotu przedmiotowej nieruchomości, będącego następstwem stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, nie mogą mieć znaczenia w sprawie niniejszej.

Wobec tego, że Sąd I instancji nie przeprowadzał uzupełniającego postępowania dowodowego za całkowicie chybione uznać należało powiązanie zarzutu procesowego z naruszeniem art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, tylko bowiem w przypadku, gdy Sąd przeprowadza dowody uzupełniające do tego postępowania, na mocy art. 106 § 5 p.p.s.a., stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego.

Tak sformułowane, jak wyżej przedstawiono, zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego w skardze kasacyjnej skutku w postaci podważenia ustaleń faktycznych, które legły u podstaw zaskarżonego wyroku, a wcześniej stanowiły podstawę kwestionowanych przez T. S.A. w Warszawie rozstrzygnięć wydanych w postępowaniu nadzorczym. Nie zostało więc skutecznie zakwestionowane ustalenie, że w dacie wydania przez Wojewodę Rzeszowskiego decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 1993 r. nie została rozstrzygnięta w całości sprawa zwrotu działek z wniosku J. J. z dnia 2 stycznia 1991 r., gdyż pozostał nierozpatrzony wniosek w części dotyczącej działek oznaczonych dawniej numerami [...], stanowiących część działki nr [...]. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny związany również jest oceną stanu faktycznego, która legła u podstaw zaskarżonego wyroku.

Odnosząc zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego do powyższego stanu faktycznego stwierdzić należało, że nie mają one usprawiedliwionych podstaw. Słusznie bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że prawidłowo organ nadzoru uznał, że decyzja Wojewody Rzeszowskiego z dnia [...] grudnia 1993 r. o uwłaszczeniu PP Polska Poczta, Telegraf i Telefon, w części odnoszącej się do działki nr [...] w Rzeszowie rażąco narusza prawo, co stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W sytuacji bowiem, gdy jak ustalono, nie został w całości rozpoznany wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a następnie wpłynął wniosek dotyczący jej uwłaszczenia organ obowiązany był zawiesić postępowanie uwłaszczeniowe na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. do czasu rozstrzygnięcia całości żądań byłej właścicielki. Przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464) przewidywał, że uwłaszczenie państwowej osoby prawnej nie mogło naruszać praw osób trzecich, pod którym to pojęciem zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem mieszczą się byli właściciele wywłaszczonych nieruchomości domagający się ich zwrotu, mają oni pierwszeństwo przed roszczeniami innych podmiotów odnośnie tych nieruchomości.

W odniesieniu zaś do pozostałych zarzutów materialnoprawnych stwierdzić należało, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stosował w sprawie ani art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, ani art. 229 w związku z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, nie mógł więc rozpoznając sprawę naruszyć tych przepisów w żaden ze sposobów, o których mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalono skargę kasacyjną.