Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 647/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3, art. 23 a ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 października 2020 r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] maja 2019 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego ( dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...]utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta ( dalej: organ I instancji") z dnia [...] maja 2019 r., nr [...].odm w sprawie odmowy przyznania B. D. ( dalej: "skarżąca" lub "wnioskodawczyni") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej decyzji powołano art 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; alej: "k.p.a.") oraz art 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, art 17 b ust. 1, ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej: "u.ś.r.").

Z uzasadniania decyzji i akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] maja 2019 r. skarżąca zwróciła się do Burmistrza Miasta o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad ojcem – F. L.. Do wniosku dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], zaliczające F. L. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe.

Decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...].odm, Burmistrz Miasta odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu powołał się na wymienione na wstępie orzeczenie, z którego wynika, że niepełnosprawność u ojca wnioskodawczyni istnieje od 73 roku życia. Skoro zatem niepełnosprawność nie powstała przed ukończeniem przez niego 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej, to zachodzi negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Ponadto organ podał, że F. L. pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona – M. L. nie legitymuje się orzeczeniem o ustaleniu stopnia niepełnosprawności. Tym samym zachodzi również negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.

B. D. złożyła odwołanie od tej decyzji argumentując, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Skarżąca wskazała na orzecznictwo sądów administracyjnych, które w jej ocenie nie budzi wątpliwości, że organ rozpatrując aktualnie wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego winien pominąć negatywną przesłankę daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Odnosząc się natomiast do drugiej ze wskazanych przez organ I instancji negatywnych przesłanek podniosła, że M. L. ze względu na swój stan zdrowia i wiek, nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym mężem. Okoliczność ta została potwierdzona przedłożonym do akt zaświadczeniem lekarskim, które jednak zostało zignorowane przez Burmistrza. W jej ocenie, organy kierując się wykładnią celowościową przepisów, winny przyznać jej wnioskowane świadczenie.

Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 1102/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję Kolegium z dnia [...] lipca 2019 r. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że w dniu wydania zaskarżonej decyzji, tj. [...] lipca 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w tym samym składzie co w niniejszej sprawie, rozpatrywało również odwołanie B. D. od decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...] maja 2019 r. nr [...].odm. Decyzją tą Burmistrz odmówił przyznania B. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem – F. L. Sąd wskazał, że z przesłanych Sądowi akt administracyjnych sprawy wynika, że organ I instancji prowadził postępowanie zakończone wydaniem decyzji z [...] maja 2019 r. na wniosek skarżącej złożony [...] marca 2019 r., do którego dołączyła ona orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w dniu [...] kwietnia 2017 r. nr [...], zaliczające F. L. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do [...].04.2019 r.

Treść obu decyzji Burmistrza Miasta – z dnia [...] maja 2019 r. i z dnia [...] maja 2019 r. nie pozostawiała w ocenie tego Sądu wątpliwości co do tego, że dotyczą one tego samego przedmiotu i tego samego podmiotu. Bezsporne jest także, że decyzja z [...] maja 2019 r. zapadła, kiedy została już wydana decyzja organu I instancji ([...] maja 2019 r.), ale nie była ona jeszcze ostateczna.

Sąd podkreślił, że z powagi rzeczy osądzonej – "res iudicata" korzystają decyzje ostateczne, a zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. stwierdza się nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną.

W przypadku zatem wydania 2 tożsamych decyzji, od których złożone zostały odwołania, to organ II instancji "wyznacza" niejako decyzję, która będzie korzystała z powagi rzeczy osądzonej poprzez fakt, że rozpatruje najpierw odwołanie od tej właśnie decyzji i wydaje własne rozstrzygnięcie w sprawie, mające walor ostateczności. Jeżeli organ odwoławczy rozpoznaje sprawę merytorycznie i wydaje decyzję ostateczną w stosunku do odwołania od jednej decyzji, a następnie czyni to w stosunku do odwołania od drugiej decyzji, to powoduje w ten sposób, że decyzja podjęta później, będąca kolejną decyzją ostateczną w tej samej sprawie, dotknięta jest wadą nieważności (por. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2011, str. 970).

Z uwagi na to, że akta administracyjne sprawy nie dawały Sądowi możliwości ustalenia, która z decyzji korzystała z przymiotu "res iudicata", ponieważ obie decyzje organu II instancji zapadły w tej samej dacie – 17 lipca 2019 r., a w aktach brak było informacji o której godzinie, czy w jakiej kolejności były rozpatrywane na posiedzeniu Kolegium sprawy odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję celem jednoznacznego ustalenia, która z decyzji organu II instancji dotycząca odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej była "pierwsza", a zatem korzysta z przymiotu "res iudicata" i może być przedmiotem kontroli merytorycznej, a która dotknięta jest wadą nieważności.

Z tą samą argumentacją Sąd uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...], wyrokiem z dnia 3 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 1103/19.

Decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] Kolegium umorzyło postępowanie odwoławcze od decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], następnie decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] stwierdziło nieważność decyzji z dnia [...] maja 2019 r. Burmistrza Miasta [...] i wreszcie decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania od decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...] maja 2019 r., nr [...].odm utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Na podstawie informacji uzyskanych z organu Sąd ustalił, że decyzja Kolegium z dnia [...] marca 2020 r., została skarżącej doręczona w dniu [...] marca 2020 r., zaś decyzja z dnia [...] marca 2020 r. w dniu [...] marca 2020 r.

Kolegium podzieliło ustalenia, jak i wnioski organu I instancji odnośnie braku podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Odnosząc się do podniesionej w treści odwołania kwestii kryterium momentu powstania niepełnosprawności i wyroku Trybunału Konstytucyjnego wyjaśniło, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Jednak w punkcie 8 uzasadnienia wyroku Trybunał wskazał wyraźnie, że "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie pozostawiono wyłącznie ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki". Zdaniem Kolegium z uwagi na niespełnienie warunku dotyczącego momentu powstania niepełnosprawności ojca skarżącej nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem regulacji art. 17 ust. 1b u.ś.r., która nadal obowiązuje, a skutkiem wyroku Trybunału nie jest uchylenie tego przepisu, ani powstanie prawa opiekunów dorosłych niepełnosprawnych do świadczenia.

Końcowo zaznaczył, że zarówno organ I, jak i II instancji będąc związany powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zobligowany jest stosować je w brzmieniu aktualnie obowiązującym, gdyż powoływany wyrok TK - jak wynika z powyższego - nie spowodował żadnej zmiany normatywnej, w szczególności derogacji tego przepisu. Ponadto stanowisko TK zostało wyrażone w odniesieniu do zasadniczo innego stanu faktycznego, aniżeli występujący w przedmiotowej sprawie, gdyż w stanie faktycznym odnoszącym się do opieki rodzica nad dorosłym dzieckiem, gdy ta niepełnosprawność powstała tuż po ukończeniu przez dziecko nauki w szkole (lub w szkole wyższej) bądź po ukończeniu wieku uprawniającego do świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem w sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status (z dziecka) pozwalający na zaliczenie jej do osób dorosłych w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Ponadto wskazało, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie pozostawia luki prawnej, jeśli chodzi o świadczenia dla osób sprawujących opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną, kiedy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała już w wieku dorosłym. Skoro ustawodawca wyraźnie przewidział dwa rodzaje świadczeń w sytuacji rezygnacji bądź nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, różnicując je w szczególności z uwagi na czas powstania niepełnosprawności, to nie można w trybie administracyjnym dokonywać takiej interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r., aby z kolei instytucja specjalnego zasiłku opiekuńczego przewidziana w art. 16a u.ś.r. traciła znaczenie normatywne. Zakładając bowiem racjonalność działania ustawodawcy nie można przyjąć, że oba te świadczenia dotyczą w istocie tożsamych stanów faktycznych, a jedynie od wnioskodawcy zależy wybór jednego z nich.

W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła obrazę przepisów postępowania poprzez nierozpoznanie istoty sprawy i poczynienie wadliwych ustaleń faktycznych dotyczących jej sedna w oparciu o niekonstytucyjny przepis i nieobiektywną i powierzchowną ocenę stanu faktycznego, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu podniosła, że mama ma 73 lata, a tato 79 i choruje na raka krtani (krtań jest wycięta). Od niedawna, ma przyznane orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności "na stałe". Mama nie jest w stanie samodzielnie się nim zajmować, ze względu na swój podeszły wiek i ogólny stan zdrowia. Powyższe okoliczności, organ uznał za udowodnione i bezsporne.

Do końca września 2018 r. - pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy. Od 01.10.2018 r. nie pobiera, z uwagi na "przekroczone" kryterium dochodowego. Jest jedyną osobą, która realnie może się zająć ciężko chorym ojcem i wesprzeć będącą również w zaawansowanym wieku, schorowaną matkę, której stan zdrowia również trudno zaliczyć do "dobrego". W dniu [...].03.2019 r. złożyła pierwszy, a w dniu [...].05.2019 r. drugi wniosek do MOPS o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ ojciec, miał wcześniej orzeczenie o niepełnosprawności do dnia [...].04.2019 r. - a począwszy od dnia [...].05.2019 r. ma ją już orzeczoną "na stałe". Podkreśliła przy tym, że niepełnosprawność ojca powstała znacznie wcześniej niż z chwilą ukończenia przez niego 73 roku życia i znacznie wcześniej, niż po dniu [...].03.2017r. W dniu [...].05.2019 r. niepełnosprawność ta została jedynie "formalnie" potwierdzona.

Powołując się na liczne wyroki sądów administracyjnych wskazała, że stwierdza się w nich m.in., że Trybunał Konstytucyjny nie mógł w uzasadnieniu przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Nadto, interpretacja fragmentu uzasadnienia, nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie. Zdaniem Kolegium art 17 ust. 1 u.ś.r. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że przyznanie wnioskowanego świadczenia uzależnione jest od spełnienia wszystkich zawartych w nim przesłanek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga jako zasadna, została przez Sąd w całości uwzględniona. Rozpoznanie sprawy na podstawie art 119 § 1 pkt 2 i art 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") nastąpiło na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Jednocześnie w myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przystępując do kontroli zaskarżonej decyzji Sąd w pierwszej kolejności ocenił wykonanie przez organ wytycznych zawartych w poprzednio wydanych w sprawie wyrokach tutejszego Sądu, szczegółowo opisanych w stanie faktycznym wydanych pod sygn. akt II SA/Rz 1102/19 i II SA/Rz 1103/19.

Zgodnie z art 153 p.p.s.a.: "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie".

W ponownie prowadzonym postępowaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] stwierdziło nieważność decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...] maja 2019 r., nr [...].odm, a decyzją z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] umorzyło postępowanie odwoławcze od tej decyzji.

Decyzje te, na skutek bezskutecznego upływu terminu do wniesienia od nich środka zaskarżenia, stały się ostateczne w administracyjnym toku instancji, co ustalono w toku postępowania sądowoadministracyjnego ( notatka służbowa sporządzona przez asystenta sędziego z dnia 7 października 2010 r.) i nie podlegają kontroli.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że wykonano wytyczne zawarte w wyrokach Sądu, rozstrzygając ostatecznie, że w obrocie prawnym pozostała wyłącznie decyzja Burmistrza Miasta z dnia [...] maja 2019 r., którą to Kolegium uczyniło przedmiotem kontroli.

Zaprezentowana przez organ I instancji i zaakceptowana przez Kolegium wykładnia prawa jest niezgodna z powszechnie akceptowaną, czyniąc decyzje wadliwymi w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Decyzje dotyczą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce z tytułu opieki nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W sprawie bezsporne było, że wymagający opieki ojciec skarżącej – F. L. orzeczeniem z dnia [...] maja 2019 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, a także, że niepełnosprawność datuje się od 31 marca 2017 r. Wiadomo również, że F. L. pozostaje w związku małżeńskim z M. L., która ze względu na wiek i stan zdrowia nie jest zdolna do opieki nad mężem.

Organy obu instancje stanęły na zgodnym stanowisku, że nie została spełniona przesłanka z art 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., tj., że znaczna niepełnosprawność ( art 3 pkt 21 lit. b u.ś.r.) powstała przed ukończeniem 18, ewentualnie do 25 roku życia.

Kolegium wprawdzie przyznało, że sporny przepis wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., o sygn. akt K 38/13 został uznany za niekonstytucyjny, jednak w ślad za tym wyrokiem nie poszło żadne działanie ustawodawcze. Przepis nadal funkcjonuje w treści ustawy, a Kolegium, jak również Burmistrz Miasta jako organy administracyjne są obowiązane wyłącznie do działania w granicach i na podstawie prawa i nie mogą w związku z tym rozstrzygać sprawy na podstawie wyroku TK.

Ze stanowiskiem organów nie sposób się zgodzić.

Powołanym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że:

1) art. 16a ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456, 1623 i 1650 oraz z 2014 r. poz. 559 i 567) jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

2. art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust.1 Konstytucji."

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 190 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne i podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Ponadto orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Przytoczona treść przepisów Konstytucji RP jednoznacznie zobowiązuje organy administracyjne do stosowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, w tym wypadku stosowania przytoczonego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, obowiązującego od dnia 23 października 2014 r. ( ogłoszenie w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. Dz.U. z 2014 r., poz. 1443.).

Stanowisko to jest powszechnie akceptowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Tytułem przykładu można powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. I OSK 1079/17 (to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym NSA jasno wskazał, że "Skoro Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny."

Z powyższego wynika:

- po pierwsze, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP, co oznacza, że w niniejszej sprawie nie było i nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej na podstawie literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b u.ś.r., co uczyniły organy obu instancji;

- po drugie, że jeśli ustawodawca nie zmieni treści przepisu, którego niekonstytucyjność została stwierdzona przez Trybunał, to należy dokonać takiej jego prokonstytucyjnej wykładni, która uwzględni treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W świetle powyższego decyzje organów oparte wyłącznie na przeciwnym stanowisku nie mogą się utrzymać w mocy.

Organy nie przeprowadziły jakiegokolwiek postępowania dowodowego i nie wykazały, aby poza ustaleniami opartymi wyłącznie na tej nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. zaistniały jakiekolwiek negatywne przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia.

Nie może znaleźć akceptacji Sądu przytoczone w uzasadnieniu decyzji I instancji stanowisko, że skoro osoba, co do której orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to zachodzi negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia. Co prawda SKO w ogóle tą kwestią się nie zajęło uznając, że wystarczającą podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest przepis art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r., jednakże w ocenie Sądu należy podkreślić, że wyżej przedstawiona wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest wadliwa. Kwestią tą także wielokrotnie zajmowały się sądy administracyjne wyrażając jednoznacznie pogląd, iż przyjęcie literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest nie do pogodzenia z założeniem o racjonalności ustawodawcy, gdyż niweczyłaby możliwość przyznania świadczenia w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują małżonkowie, pomimo że na małżonku ciąży względem drugiego małżonka obowiązek alimentacyjny, który wyprzedza obowiązek krewnych małżonka wymagającego opieki. Co więcej, prowadziłaby do nieakceptowalnego i sprzecznego z logiką wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu który nie może sprawować faktycznej opieki z uwagi na swoją własną niepełnosprawność i który sam wymaga opieki. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. powinien być zatem rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 tego artykułu, niebędąca "sprawnym" małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. ( wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 30 września 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 160/20).

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. powinien być rozumiany w taki sposób, że normuje on przypadki, gdy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a) tego przepisu niebędąca "sprawnym" małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu zadaniem organu I instancji będzie dokonanie oceny przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem zaprezentowanej przez Sąd wykładni.

Mając to wszystko na uwadze Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji.