Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 152/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 25
journal: Dz.U. 2018 poz 2134
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
article: Art. 151 , 200 i 250 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata P. L. - Kancelaria Adwokacka K ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez M. B. (dalej skarżący) decyzją z dnia 9 sierpnia 2019 r. nr [...], wydaną na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 4, ust. 3, ust. 7-9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 1851, zwanej dalej ustawą o pomocy państwa w wychowaniu dzieci) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. póz. 570) i § 1 pkt 6 lit c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. z 2003 r. Nr 198, poz. 1925), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] 2018 r. nr [...], wydaną przez Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Wójta Gminy w sprawie:

1/ ustalenia, że świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącego na K. B. za miesiąc październik 2017 r. w łącznej kwocie 500,00 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie,

2/ zobowiązania skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za wskazany okres.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Organ pierwszej instancji Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Wójta Gminy ustalił, że świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącego na córkę K. B. na podstawie ostatecznej decyzji z dnia [...] 2017 r., znak: [...], za okres od 1 października 2017 r. do 31 października 2017 w kwocie 500,00 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie oraz zobowiązał skarżącego do jego zwrotu bez odsetek ustawowych za zwłokę.

Nie zgadzając się z tą decyzją w odwołaniu od niej skarżący, podniósł, że już w poprzednio wydanych decyzjach przez GOPS "ta sama kwota 500,00 zł za miesiąc październik 2017 r. jest do zwrotu".

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia, działające jako organ odwoławczy SKO wskazało, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się:

1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania;

1a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a;

2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;

3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze;

4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego;

5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (ust. 3).

Należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego stała się ostateczna (ust. 4).

Decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (ust. 6).

Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z wypłacanego świadczenia wychowawczego, wypłacanych świadczeń rodzinnych oraz wypłacanych zasiłków dla opiekunów, o których mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (ust. 7).

Nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 8).

Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny (ust. 10).

W ocenie Kolegium stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa.

Z akt sprawy wynika bowiem, że ostateczną decyzją z dnia [...] 2017 r. Dyrektor GOPS przyznał skarżącemu świadczenie wychowawcze na córkę K. B. na okres od dnia 1 października 2017 r. do 31 października 2017 r., odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na ww. dziecko w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 stycznia 2018 r. oraz przyznał świadczenie wychowawcze na córkę począwszy od 1 lutego 2018 r. do 30 września 2018 r.

Wobec wniesienia odwołania skarżącego od ww. decyzji z uchybieniem terminu Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] 2018 r., nr [...] stwierdziło uchybienie terminu przewidzianego do wniesienia odwołania.

Postanowieniem z dnia 3 stycznia 2018 r. organ pierwszej instancji w trybie art. 149 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wznowił postępowanie zakończone ostateczną decyzją z dnia 23 października 2017 r., gdyż skarżący składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, nie wskazał, że członek rodziny, - córka K. B. - od dnia 5 kwietnia 2017 r. uzyskała dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, skutkiem czego dochód ten nie został uwzględniony przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego.

Z kolei ostateczną decyzją z dnia [...] 2018 r. nr [...] Dyrektor GOPS uchylił ostateczną decyzję z dnia [...] 2017 r. w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz K. B. oraz jednocześnie odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz K. B. na okres od 1 października 2017 r. do 30 czerwca 2018 r. i przyznał świadczenie wychowawcze na rzecz córki na okres od 1 lipca 2018 r. do 30 września 2018 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] 2018 r., nr [...] stwierdziło niedopuszczalność odwołania wniesionego od tej decyzji.

Kolegium podniosło, że materialnoprawną podstawę decyzji z dnia 14 czerwca 2018 r. stanowi art. 25 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze uważa się m. in. świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego.

Zdaniem Kolegium z cytowanego unormowania jednoznacznie wynika, że wyeliminowanie decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze we wskazanych powyżej trybach (nieważności lub wznowienia), skutkuje uznaniem wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane.

Wskazało, że identyczne unormowanie zawarte jest art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a co za tym przy wykładni instytucji świadczenia wychowawczego nienależnie pobranego należy posługiwać się wykładnią wypracowaną na kanwie analogicznych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wymieniona ustawa bowiem również przewiduje obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, zawierając zamknięty katalog stanów faktycznych, wyczerpujących znamiona świadczenia nienależnie pobranego. Nie ma zatem żadnych podstaw, aby przy analogicznych definicjach pojęcia w kolejnych ustawach, normujących różne formy pomocy państwa rodzinie, stosować odmienne reguły interpretacyjne tożsamych pojęć.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych (w niniejszej sprawie art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci), przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma niejako charakter związany. Oznacza to, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie (tak wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt l OSK 1773/12, dostępny CBOSA).

W związku z powyższym organ prowadząc w tym zakresie postępowanie w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, jest zobowiązany do ustalenia tylko tych okoliczności faktycznych, które mają bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie. Dla zaistnienia podstawy prawnej przewidzianej w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, decydujące znaczenia ma wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie stwierdzające, w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., nieważność decyzji przyznającej świadczenie, albo decyzję, którą po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 k.p.a., uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego udzielenia. Ustawodawca w omawianym przepisie nie przewiduje żadnych dodatkowych przesłanek, w tym nie uzależnia jego zastosowania od spełnienia warunków, o których mowa w innych przepisach ustawy. Omawiana regulacja, jako stanowiąca samodzielną podstawę do wydania stosownego rozstrzygnięcia w sprawie, nie wymaga ani ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia ani istnienia po stronie świadczeniobiorcy określonego stanu świadomości o tym, czy uprawnienie do otrzymywania świadczenia przysługuje. Tak więc bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji pozostaje kwestia ewentualnego braku pouczenia skarżącego przez właściwy organ administracji publicznej o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jak również prawidłowości ustalenia wysokości dochodu rodziny, czy też trudnej, obecnej sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji prawidłowo zobowiązał zatem skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przyznanego decyzją z dnia [...] 2017 r., mając na uwadze, że decyzja ta została uchylona ostateczną decyzją z dnia 6 lutego 2018 r., wydaną w trybie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Kolegium podkreśliło, że organ pomocowy prawidłowo postąpił ustalając w jednej decyzji zarówno okoliczność pobrania nienależnych świadczeń, jak też zobowiązując do ich zwrotu. Zgodnie z treścią art. 25 ust. 4 należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego stała się ostateczna. Z kolei ust. 6 stanowi, że decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Przepisy te przewidują zatem termin przedawnienia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, liczony od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna oraz termin, w którym decyzja ta może być wydana. W przepisach tych ustawodawca, operując sformułowaniem w liczbie pojedynczej, jasno wskazuje na decyzję w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Z brzmienia wskazanych uregulowań prawnych wyraźnie więc wynika, że ustawodawca przewidział jedną decyzję rozstrzygającą o ustaleniu, że świadczenie pobrane było nienależnie i o zwrocie świadczenia. Decyzja ta rozstrzyga zatem jedną sprawę dotyczącą ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

W odniesieniu do zarzutów podniesionych w odwołaniu Kolegium wskazało, że są one niezasadne, ponieważ zarówno decyzja nr [...] z dnia [...] 2018 r. jak i decyzja nr [...] nie dotyczyły zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za miesiąc październik 2017 r.

Poinformowało skarżącego, że po uprawomocnieniu się zaskarżonej decyzji, może on złożyć wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Przepis art. 25 ust. 10 ustawy, stanowi bowiem, że organ właściwy, który wydał w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. O ile zatem skarżący byłby zainteresowany udzieleniem takiej formy pomocy, to powinien złożyć stosowny wniosek w tym przedmiocie do organu właściwego, to jest Wójta Gminy. Wniosek taki podlega rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżący, nie zgadzając się z podjętym rozstrzygnięciem, podniósł okoliczności związane z przeprowadzoną u niego operacją serca w lipcu 2017 r. Od samych Świat Bożego Narodzenia nie miał on świadomości o takowej decyzji. Podkreślił, że jest osobą niedosłyszącą od dzieciństwa, co utrudnia mu komunikowanie się z urzędnikami. Na pewno nie miał zamiaru żadnych nienależnych środków, wyłudzać. Nadmienił również, że sama pracownica GOPS podpowiadał mu co ma napisać, mógł tylko pomyłkowo coś wpisać niedosłysząc i nie rozumiejąc pracownika i dla tego teraz się odwołuje. Ma tylko kolejne zemsty w postaci kolejnych decyzji niesłusznego pobrania i zwrotu pieniędzy, które mu wypłacał, nie kto inny, jak ten sam urząd.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 2188) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przeprowadzona bowiem kontrola wydanych w tej sprawie decyzji według wyżej wskazanych kryteriów doprowadziła Sąd do stwierdzenia, że nie tkwią w nich kwalifikowane wady skutkujące stwierdzeniem nieważności, czy dające podstawę do wznowienia postępowania, ani też przy ich wydawaniu organy nie dopuściły się takich naruszeń przepisów postepowania i prawa materialnego, które by skutkowały koniecznością ich uchylenia.

Materialnoprawną podstawą orzekania organów był w niniejszym przypadku art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 2134, zwanej dalej ustawą o pomocy państwa w wychowaniu dzieci).

W świetle ust. 1 tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, osoba która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

Jak stanowi natomiast ust. 2 art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, za nienależnie pobrane świadczenia uważa się m. in świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego.

Mając powyższe regulacje na względzie trafnie podnosi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium, że decydujące znaczenie dla oceny prawidłowości wydanych w rozpatrywanej sprawie decyzji, ma wykładnia powołanych przepisów ustawy, a dokonując wykładni pojęcia "świadczenia nienależnie pobranego" należy posługiwać się wykładnią wypracowaną na kanwie analogicznych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W świetle zatem definicji legalnej, zawartej w art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez "świadczenie nienależnie pobrane" rozumieć należy tylko takie świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania) (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 22/14; LEX nr 1471537) .

Tak jest jednakże w przypadku przesłanek określonych w art. 25 ust. 2 pkt 1 do 3 i 5 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.

Na definicję natomiast świadczenia nienależnie pobranego, w myśl art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, składa się: po pierwsze, element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, po drugie, element wyłącznie materialny, nie subiektywny (o tym jest mowa w art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy). "Zatem nie bada się już tzw. stanu świadomości (woli). Przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy jako warunek uznania świadczeń za nienależnie pobrane wymienia wyłącznie przyznane świadczenia wychowawczego na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo przyznania na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego." (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 9 października 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 624/19; LEX nr 2738900).

Z akt administracyjnych, jakimi Sąd dysponował w tej sprawie bezsprzecznie wynika, że postanowieniem z dnia 3 stycznia 2018 r. organ pierwszej instancji w trybie art. 149 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), wznowił postępowanie zakończone ostateczną decyzją z dnia [...] 2017 r. nr [...] z urzędu (k. 25 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) i w wyniku tego postępowania decyzją z dnia [...] 2018 r. nr [...] Dyrektor GOPS uchylił ostateczną decyzję z dnia [...] 2017 r. w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz K. B. oraz jednocześnie odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz K. B. na okres od 1 października 2017 r. do 30 czerwca 2018 r. i przyznał świadczenie wychowawcze na rzecz córki na okres od 1 lipca 2018 r. do 30 września 2018 r.

Decyzja ta została doręczona, w myśl art. 176 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 498) syndykowi prowadzącemu względem majątku skarżącego postepowanie upadłościowe. Zgodnie z tym przepisem syndyk zawiadamia placówki pocztowe w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 2188) o ogłoszeniu upadłości. Placówki te natomiast doręczają syndykowi adresowane do upadłego przesyłki pocztowe. Syndyk wydaje te przesyłki, które nie dotyczą majątku masy upadłościowej lub których zatrzymanie nie jest potrzebne ze względu na zawarte w nich wiadomości. Jak wynika ze znajdującego się w aktach zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzja z dnia [...] 2018 r. nr [...] została doręczona w dniem 27 lutego 2018 r. syndykowi. Postanowieniem z dnia [...] 2018 r., nr [...] SKO stwierdziło natomiast niedopuszczalność odwołania od powyższej decyzji, wniesionego przez skarżącego w dniu 19 lutego 2018 r., a więc jeszcze przed rozpoczęciem biegu terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia, jak wynika z uzasadnienia tego postanowienia. Decyzja wydana w trybie wznowienia stała się zatem ostateczna.

Warunek więc, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci został spełniony. W tej sytuacji nie można zarzucić orzekającym organom, że w sposób dowolny uznały wypełnienie się normy określonej w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. W ocenie Sądu prawidłowo ustalony stan faktyczny dostarczył bowiem jednoznacznych podstaw do zakwalifikowania świadczenia wychowawczego pobranego przez skarżącego na córkę K. B. za miesiąc październik 2017 r. w łącznej kwocie 500,00 zł za nienależnie pobrane świadczenie.

Konsekwencją takiego stanu rzeczy było również rozstrzygnięcie o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Z treści art. 25 ust. 6 ustawy w sposób jednoznaczny wynika, że uprawnione jest orzeczenie w jednej decyzji zarówno o ustaleniu kwoty nienależnie pobranego świadczenia, jak i o obowiązku jej zwrotu.

Wszelkie więc okoliczności, związane ze stanem zdrowia skarżącego i kwestiami braku świadomości strony co do okoliczności mających znaczenie dla przyznania świadczenia, powołane przez pełnomocnika skarżącego w piśmie procesowym z dnia 25 października 2019 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, nie mogły w żadnej mierze zaważyć na ocenie prawidłowości kontrolowanych decyzji. Wskazać należy, że powinny być one podnoszone na etapie postępowania wznowieniowego w odwołaniu od decyzji z dnia [...] 2018 r. nr [...]. Przedmiotem tamtego postępowania była ocena zasadności przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego. Prawdą jest, że być może podjęte przez skarżącego wówczas działania, mające doprowadzić do pożądanego dla niego prawnie skutku wzruszenia decyzji wznowieniowej, zakończyły się ostatecznie fiaskiem, to nie zmienia to jednak stanu rzeczy, że decyzja wydana we wznowionym postępowaniu uzyskała ona walor ostateczności w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a. Z tych też powodów skarżący w niniejszym postępowaniu, na tym jego etapie, nie może skutecznie kwestionować ustaleń poczynionych przez organ w postępowaniu wznowieniowym, ani zawartego w niej rozstrzygnięcia. Zasadnie bowiem podniosły organy, że decyzja o ustaleniu świadczenia za nienależnie pobranego i żądającego jego zwrotu, w przypadku wystąpienia przesłanki wskazanej w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy ma charakter związany.

Słusznie natomiast orzekające organy z uwagi na sytuację skarżącego w jakiej się znalazł wskazały na możliwość skorzystania przez skarżącego z instytucji zgodnie z art. 25 ust. 10 ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Kwestie te mogą być przedmiotem oceny organu i wówczas będą brane pod uwagę takie okoliczności jak sytuacja zdrowotna, osobista, czy majątkowa rodziny skarżącej.

Z powyższych względów skarga nie mogła wywrzeć zamierzonego skutku.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, na podstawie art. 200 w zw. z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu ( t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 18), jak w punkcie II sentencji wyroku.