Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1882/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6144 Szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Minister Edukacji i Nauki
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. art. 4 pkt 17, 51 ust. 1, ust. 5, 89 ust. 1, ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 910
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - tj
article: art. art. 2 ust. 1, 7 ust. 1 pkt 8, 89 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 713
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.), Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na postanowienie Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie opinii o zamiarze likwidacji szkoły 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie [...] Kuratora Oświaty z dnia [...] marca 2020 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Edukacji i Nauki na rzecz Gminy [...] kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Minister Edukacji Narodowej postanowieniem z [...] sierpnia 2020 r.

znak [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku

z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej Kpa.) oraz art. 89 ust. 3, 4

i 9 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz.U. z 2020 r. poz. 910), po rozpatrzeniu zażalenia Burmistrza Gminy [...] na postanowienie [...] Kuratora Oświaty (Kurator) z [...] marca 2020 r. nr [...] negatywnie opiniujące zamiar przekształcenia Szkoły Podstawowej im. [...] w [...] poprzez likwidację szkoły [...] w [...], utrzymał w mocy postanowienie Kuratora.

Do wydania powyższych postanowień doszło w następującym stanie sprawy.

W dniu [...] lutego 2020 r. Rada Miejska w [...] podjęła uchwałę

nr [...] w sprawie zamiaru przekształcenia Szkoły Podstawowej w [...] poprzez likwidację szkoły [...] w [...] o strukturze organizacyjnej obejmującej klasy I - III oraz oddział przedszkolny. W uzasadnieniu do ww. uchwały wskazano między innymi, że środki finansowe, którymi dysponuje Gmina [...] przeznaczane na organizację oświaty gminnej, przekazywane były w pierwszej kolejności do szkół z większą liczbą uczniów, a co za tym idzie, budynek przedmiotowej szkoły ulegał w ostatnich latach dekapitalizacji.

Burmistrz [...] pismem z [...] lutego 2020 r. (znak: [...]) powiadomił Kuratora o zamiarze przekształcenia z dniem [...] sierpnia 2020 r. Szkoły Podstawowej w [...] i wystąpił o wydanie stosownej opinii.

Do wspomnianego pisma załączył wykaz osób urodzonych w przedziale

od [...] stycznia 2013 r. do [...] grudnia 2019 r., oświadczenia rodziców o wyrażeniu pozytywnej opinii w sprawie "zamiaru likwidacji Filii Szkolnej w [...]", harmonogram dowozu uczniów, koncepcję do rozbudowy Szkoły Podstawowej

w [...] oraz analizę możliwości wykorzystania budynku szkoły [...]

w [...].

Kurator postanowieniem z [...] marca 2020 r. nr [...], na podstawie art. 89

ust. 1, ust. 3 i ust. 4 pkt 1 i ust. 9 ustawy – Prawo oświatowe negatywnie zaopiniował zamiar przekształcenia ww. szkoły.

Jak wskazał Kurator, jako przyczynę podjęcia uchwały w sprawie zamiaru przekształcenia Szkoły Podstawowej w [...] poprzez likwidację szkoły [...] w [...] organ prowadzący podał poprawę warunków nauki oraz sytuację demograficzną, która przyczynia się do wysokich kosztów utrzymania szkoły, ponadto stwierdził, że dzieci będą się mogły uczyć w większych grupach rówieśniczych co spowoduje, że będą mogły w większym stopniu integrować się społecznie, współzawodniczyć i rywalizować. Ponadto, zdaniem organu prowadzącego, włączenie miejscowości [...], z której większość dzieci uczy się

w szkołach w [...] i [...], do obwodu Szkoły Podstawowej im. [...] w [...] spowoduje, że dzieci będą miały zapewnione lepsze warunki nauki, a czas dojazdu do szkoły nie ulegnie wydłużeniu. Poza tym, zdaniem organu prowadzącego, likwidacja szkoły [...] w [...] nie wpłynie

na organizację pracy szkół w [...] i [...]. Zwrócono również uwagę na bardzo dobre warunki nauki i wychowania jakie oferują zarówno Szkoła Podstawowa w [...], jak i Szkoła Podstawowa w [...].

Kurator wyjaśnił, że organ prowadzący odniósł się również do sytuacji związanej z przyszłością nauczycieli szkoły [...] w [...], podkreślając, że niemal wszyscy nauczyciele, którzy nie nabyli uprawnień do świadczenia kompensacyjnego lub świadczenia emerytalnego, znajdą zatrudnienie w szkole

w [...]. Planowana zmiana została jednak negatywnie zaopiniowana przez związki zawodowe nauczycieli. W podsumowaniu organ wskazał, że planowana zmiana ma na celu racjonalizację wydatków budżetowych i została podjęta z uwagi na sytuację demograficzną oraz zachowanie rodziców dzieci z obwodu szkoły, którzy w większości wybierają inne szkoły na terenie gminy.

Kurator wskazał, że rozpatrując zasadność przekształcenia szkoły w [...] poprzez likwidację szkoły [...] w [...], została przeprowadzona przez pracowników Kuratorium Oświaty w [...] kontrola sieci szkół w Gminie [...]. Jak ustalono, szkoła filialna w [...] ma odpowiednie warunki lokalowe

i wyposażenie, które umożliwiają naukę uczniom oraz sprawną realizację podstawy programowej i przyjętych programów nauczania. Szkoła dysponuje bazą niezbędną do realizacji swoich zadań statutowych: 4 sale lekcyjne, pracownia komputerowa, pracownia językowa, świetlica/jadalnia, biblioteka. Uczniowie i pracownicy mają dostęp do materiałów dydaktycznych oraz sprzętu zgodnie z potrzebami. Szkoła wyposażona jest w sprzęt w postaci tablic multimedialnych, projektorów, laptopów, komputerów stacjonarnych, maty z zestawem do kodowania, zestawów do doświadczeń przyrodniczych, sztalug, globusów i innych zestawów pomocy dydaktycznych. Uczniowie korzystają z salki korekcyjnej i mają dostęp do boiska trawiastego, boiska do piłki koszykowej i siatkowej oraz biblioteki. Nauczyciele dbają o szkolny sprzęt i pomoce dydaktyczne. Budynek szkoły jest zadbany.

Kurator stwierdził, że podczas wizyty w szkole zwrócono uwagę na małoliczne oddziały (uczniowie nie są anonimowi). Jednocześnie w szkole panuje miła i życzliwa atmosfera nauki i pracy oraz partnerskie relacje z rodzicami. Jak ustalono, szkoła filialna w [...] jest pewnego rodzaju lokalnym centrum aktywności społecznej. Dzieci biorą udział w konkursach i różnego rodzaju akcjach, organizowane są różne uroczystości, wycieczki, spotkania rodzinne i integracyjne. Ponadto dzieci biorą udział w zajęciach pozalekcyjnych takich jak: Koło kodowania, Koło przyrodnicze, Koło szachowe, zajęcia rozwijające czytelnictwo i inne zajęcia rozwijające. Zapewnione są dzieciom zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze, korekcyjno-kompensacyjne, socjoterapeutyczne, profilaktyczne i rewalidacyjne. Rodzice są zadowoleni, że dzieci mają dobre warunki do nauki. Dzieci w szkole czują się bezpiecznie. Nie zdarzają się przypadki agresji. Panuje niemal rodzinna atmosfera. Mała liczebność klas pozwala na indywidualizację nauczania i wsparcie każdego ucznia. Dzieci czują się zauważone i docenione. Nauczyciele znają dzieci i rodziców. Wiedzą, z jakimi trudnościami mierzą się rodzice i mogą natychmiast zareagować

na daną sytuację, czy problem. Podkreślono ponadto, że dzięki dobrej współpracy

z nauczycielami, dzieci osiągają różnego rodzaju sukcesy w konkursach, nie tylko na szczeblu lokalnym.

W ocenie Kuratora likwidacja szkoły [...] w [...] spowoduje, że uczniowie będą realizowali obowiązek szkolny w liczniejszych grupach zarówno

w szkole [...], jak i w szkole w [...], co w konsekwencji może prowadzić do pogorszenia warunków nauki. W licznych klasach nauczyciel nie ma możliwości zindywidualizowania form i metod pracy, co może wpłynąć na jakości edukacji. Duża liczba uczniów sprawia również, że nauczyciele korzystają

z wykładowej formy prowadzenia zajęć, która pozwala na szybkie zrealizowanie założonego materiału kosztem efektywności. W licznej klasie często nie ma czasu na wprowadzanie aktywnych form nauczania. Ponadto w zatłoczonych korytarzach częściej dochodzi do czynów agresywnych. Długie godziny spędzone w bardziej zatłoczonej szkole mogą wpływać także na wzrost napięcia emocjonalnego u dzieci. Długotrwałe doświadczanie niepokoju może znacząco wpłynąć na wyniki osiągane przez dzieci w szkole. W związku z tym, w opinii Kuratora, istnieje zagrożenie, iż nie będą one osiągać wyników, które mogłyby uzyskać w mniejszej klasie. Obecnie uczniowie szkoły w [...] osiągają świetne wyniki zarówno w testach umiejętności trzecioklasisty (z języka polskiego i matematyki – znacznie wyższe od średniej ogólnokrajowej), jak i w badaniu umiejętności głośnego czytania, gdzie większość uczniów wykazuje poziom wyższy niż przewidziany dla ich wieku (klasy).

Kurator stanął na stanowisku, że Rada Miejska w [...], podejmując czynności zmierzające do reorganizacji sieci szkół, nie powinna pomijać stanowiska społeczności lokalnej, w tym także licznych protestów przeciwko przekształceniu Szkoły Podstawowej im. [...] w [...] poprzez likwidację szkoły [...] w [...]. Samorząd terytorialny, jako lokalna organizacja życia społecznego, został konstytucyjnie i ustawowo umocowany do zaspokajania potrzeb wspólnoty mieszkańców. Dobre warunki nauki, współpraca z nauczycielami i rozwój dzieci spowodowały, iż lokalna społeczność sprzeciwia się planowanemu przekształceniu szkoły. Fakt, że siedmioro rodziców wyraziło pozytywną opinię

w sprawie likwidacji szkoły w [...] nie stanowi jeszcze przesłanki do uznania, że cała społeczność lokalna jest za likwidacją przedmiotowej szkoły. Kurator zwrócił uwagę w tym miejscu na działania jakie podjęli rodzice dzieci, zwracając się z petycją do [...] Kuratora Oświaty, czy też do innych funkcjonariuszy publicznych.

Jak wskazał Kurator, z przekazanych przez organ prowadzący materiałów

w postaci danych liczbowych i wykresów wynika, że sytuacja demograficzna od kilku lat utrzymuje się na podobnym poziomie, nie ma także wyraźnej tendencji spadkowej, która wskazywałaby na znaczącą zmianę ilości uczniów uczęszczających do szkoły w [...] w kolejnych latach. Fakt, że nie wszystkie dzieci są zapisywane do przedmiotowej szkoły nie może być argumentem przemawiającym za jej likwidacją.

Ponadto Kurator zauważył, odnosząc się do kwestii ewentualnego uczęszczania dzieci do szkół w [...] i [...], że pomimo iż obydwie szkoły są świetnie wyposażone, to w przypadku szkoły w [...] są trudne warunki lokalowe. Obecnie do szkoły w [...] uczęszcza 139 dzieci, a szkoła dysponuje zaledwie 1 salą oddziału przedszkolnego, 2 salami oddziałów edukacji wczesnoszkolnej, 4 salami dydaktycznymi i pracownią komputerową. Dopiero po planowanej rozbudowie szkoły warunki nauki uległyby znaczącej poprawie. Podkreślił, że w tym przypadku również jest mowa o uczniach szkoły w [...], którzy z uwagi na zmiany w obwodach wyżej wymienionych szkół mogliby trafić do szkoły w [...], natomiast kwestia przeniesienia dzieci do szkoły w [...] spowodowałaby wzrost liczby dojeżdżających dzieci, co również nie jest korzystne.

Odnosząc się z kolei do kwestii finansowej Kurator wskazał, że szukanie oszczędności w edukacji publicznej poprzez likwidację lub przekształcenie szkoły jest niezgodne z prawem. Zakładanie i prowadzenie szkół należy do zadań własnych gminy i zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych argumenty natury ekonomicznej nie mogą być główną przesłanką zamiaru likwidacji szkół.

W konkluzji Kurator stwierdził, mając na uwadze analizę obecnie istniejących uwarunkowań, ewentualnych szans i zagrożeń proponowanego przekształcenia Szkoły Podstawowej im. [...] w [...] poprzez likwidację szkoły [...] w [...], że zmiana ta nie jest niezbędna – co najmniej przedwczesna,

a w aspekcie nadzoru pedagogicznego i społecznie pojmowanego dobra uczniów – niepożądana.

Na powyższe postanowienie Kuratora Burmistrz [...] wniósł zażalenie

do Ministra Edukacji Narodowej. Zarzucił temu postanowieniu brak rzetelności

i obiektywizmu w wyjaśnianiu wszystkich faktycznych okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W związku z tym wniósł o uchylenie postanowienia nr [...] Kuratora z [...] marca 2020 r. i wydanie pozytywnej opinii w sprawie przekształcenia Szkoły Podstawowej w [...] poprzez likwidację szkoły [...] w [...]

z dniem [...] sierpnia 2020 r.

Minister w uzasadnieniu wskazanego na wstępie postanowienia, odwołując się do informacji przedstawionych przez dyrektora Szkoły Podstawowej w [...], wyjaśnił, że budynek szkoły [...] w [...] dysponuje 4 salami dydaktycznymi,

2 pracowniami przedmiotowymi (komputerową z 10 komputerami oraz językową), salką logopedyczną, świetlicą (z wykorzystaniem pomieszczenia na jadalnię), biblioteką, salką korekcyjną, gabinetem pedagoga, gabinetem kierownika, pokojem nauczycielskim, sekretariatem, szatnią, 2 łazienkami dla uczniów, łazienką dla personelu oraz magazynkiem sportowym oraz pomieszczeniem gospodarczym. Ponadto w szkole funkcjonuje boisko trawiaste do piłki nożnej, boisko trawiaste do piłki koszykowej oraz boisko trawiaste do piłki siatkowej. Sale dydaktyczne wyposażone są w pomoce dydaktyczne odpowiednie do realizacji podstawy programowej, w tym 3 tablice multimedialne, 3 projektory oraz 4 laptopy. W roku szkolnym 2019/2020 do klas I - III uczęszcza 15 uczniów, w tym 4 do klasy I, 4

do klasy II oraz 7 do klasy III. Ponadto w oddziale przedszkolnym uczy się 16 dzieci,

w tym 7 dzieci realizujących roczne obowiązkowe przygotowanie przedszkolne. Wśród wszystkich dzieci 8 dzieci mieszka w miejscowości [...], 1 w miejscowości [...], 17 w miejscowości [...], 4 w miejscowości [...] oraz 2

w miejscowości [...]. Szkoła filialna, zgodnie z uchwałą nr [...] Rady Miejskiej [...] w sprawie dostosowania sieci szkół podstawowych do nowego ustroju szkolnego, nie ma wyznaczonego osobnego obwodu dla uczniów klas I-III,

a wraz ze szkołą macierzystą tworzą jeden obwód. W związku z powyższym wszystkie dzieci uczęszczające w roku szkolnym 2019/2020 do szkoły [...]

w [...] zamieszkują w obwodzie szkoły. Minister podkreślił ponadto, że do roku szkolnego 2012/2013 w [...] funkcjonowała samodzielna szkoła podstawowa. Uchwałą nr [...] Rady Miejskiej w [...] z [...] marca 2013 r. szkoła ta została zlikwidowana, a w jej miejsce utworzono szkołę filialną w [...] o strukturze klas I-III i oddział przedszkolny, podporządkowaną organizacyjnie Szkole Podstawowej w [...].

Jak wskazał Minister, Rada Miejska w [...] w uchwale dotyczącej podjęcia zamiaru likwidacji szkoły [...] w [...] wskazała, że uczniowie tej szkoły będą mogli kontynuować naukę w szkole macierzystej – szkole w [...] bądź

w szkole w [...], do której niektórzy uczniowie mają bliżej niż do szkoły macierzystej. Gmina zadeklarowała w uzasadnieniu do uchwały, że zorganizuje dowóz wszystkim dzieciom niezależnie którą szkołę wybiorą dla nich ich rodzice. Dlatego Kurator zbadał warunki lokalowo-dydaktyczne obu tych szkół.

Minister podał, że zgodnie oceną warunków do Szkoły Podstawowej w [...], w związku z reformą oświaty, zostało włączone Gimnazjum im. [...] w [...] funkcjonujące pod tym samym adresem. W efekcie obecnie Szkoła Podstawowa w [...] dysponuje 17 salami dydaktycznymi, w tym 2 pracowniami komputerowymi (10 i 12 stanowisk komputerowych) i pracownią chemiczną, gabinetem pedagoga, gabinetem logopedy, salą do gimnastyki korekcyjnej, salą gimnastyczną, stołówką szkolną, biblioteką, świetlicą, sekretariatem, gabinetem dyrektora, gabinetem wicedyrektora i pokojem nauczycielskim. Ponadto przy szkole funkcjonuje boisko szkolne do piłki nożnej oraz bieżnia. Sale wyposażone są w pomoce dydaktyczne tj. 9 tablic multimedialnych,

3 monitory interaktywne, 15 komputerów przenośnych, czy 14 projektorów. Pracownia chemiczna jest w pełni wyposażona. Do klasy l-VIII szkoły w roku szkolnym 2019/2020 uczęszcza 185 uczniów, w tym do klasy I - 22 uczniów, do klasy II - 15 uczniów, do klasy III - 13 uczniów, do klasy IV - 19 uczniów, do klasy V - 32 uczniów (w kl. Va - 17 oraz w kl. Vb - 15 uczniów), do klasy VI - 33 uczniów (w kl. VIa - 17 oraz w kl. Vlb - 16 uczniów), do klasy VII - 24 uczniów oraz do klasy VIII - 27 uczniów. Ponadto przy szkole funkcjonują 2 oddziały przedszkolne dla 36 dzieci,

w tym 6 dzieci 3-letnich, 8 dzieci 4-letnich, 6 dzieci 5-letnich oraz 17 dzieci 6-letnich.

Z kolei, jak podał Minister, Szkoła Podstawowa w [...] dysponuje

1 salą dla oddziału przedszkolnego, 2 salami dla oddziałów edukacji wczesnoszkolnej, 4 salami dydaktycznymi dla drugiego etapu edukacyjnego oraz pracownią komputerową (11 stanowisk komputerowych), gabinetem pedagoga/logopedy, pokojem nauczycielskim, gabinetem dyrektora, sekretariatem, biblioteką (w budynku świetlicy wiejskiej), kuchnią, stołówką oraz pomieszczeniem gospodarczym. Szkoła wyposażona jest w 4 tablice interaktywne, 5 projektorów,

4 komputery w salach dydaktycznych, sprzęt sportowy i pomoce dydaktyczne. Szkoła w [...] nie dysponuje salą gimnastyczną, a zajęcia wychowania fizycznego odbywają się w zastępczej sali w budynku świetlicy wiejskiej, boisku trawiastym koło szkoły, boisku wiejskim, siłowni na świeżym powietrzu. Zgodnie z informacjami zawartymi w aktach sprawy, Gmina [...] planuje rozbudować Szkołę Podstawową w [...]. Liczba sal dydaktycznych zostanie zwiększona o 5 (2 sale na parterze oraz 3 sale na piętrze), a także powstanie sala gimnastyczna koło budynku szkoły. W aktach sprawy nie znajduje się informacja dotycząca terminu wykonania powyższych prac remontowo-budowlanych. W roku szkolnym 2019/2020 do szkoły

w [...] uczęszczało 115 uczniów w klasach l-Vlll oraz 24 dzieci do oddziału przedszkolnego, w tym do klasy I - 13 uczniów, do klasy II - 7 uczniów, do klasy III -18 uczniów, do klasy IV - 10 uczniów, do klasy V - 12 uczniów, do klasy VI - 18 uczniów, do klasy VII -19 uczniów, natomiast do klasy VIII - 18 uczniów. Ponadto

do oddziału przedszkolnego uczęszcza 11 dzieci 4-letnich, 5 dzieci 5-letnich oraz 8 dzieci 6-letnich.

Minister przyjął, że oceniając zamiar przekształcenia Szkoły Podstawowej

w [...] poprzez likwidację szkoły [...] w [...], należy przede wszystkim rozpatrzeć funkcjonowanie sieci szkół podstawowych na terenie gminy [...]. I tak, gmina jest organem prowadzącym dla 7 szkół podstawowych oraz organem rejestrującym dla 4 niepublicznych szkół podstawowych. Spośród szkół samorządowych 4 funkcjonują w mieście [...] i uczęszcza do nich w roku szkolnym 2019/2020 1.569 uczniów, w tym 184 do oddziałów przedszkolnych. Pozostałe szkoły samorządowe rozlokowane są na terenach wiejskich gminy w dość równomiernych odległościach. Od roku szkolnego 2013/2014 Szkole Podstawowej

w [...] podporządkowana jest szkoła filialna w [...], która powstała

w miejsce zlikwidowanej wówczas 6-klasowej szkoły podstawowej. Jak wynika

z danych sprawozdawczych do systemu informacji oświatowej, w latach poprzedzających likwidację 6-letniej szkoły w [...] i utworzenie szkoły [...],

do szkoły uczęszczało odpowiednio w roku szkolnym 2012/2013 - 53 uczniów (dodatkowo 14 dzieci w oddziale przedszkolnym), w roku szkolnym 2011/2012 - 47 uczniów (dodatkowo 14 dzieci w oddziale przedszkolnym), a w roku szkolnym 2010/2011 - 46 uczniów (dodatkowo 13 dzieci w oddziale przedszkolnym). Uczniowie uczyli się w oddziałach nie przekraczających 10 uczniów. W pierwszym roku po przekształceniu, tj. w roku szkolnym 2013/2014, w klasach I-III uczyło się w [...] 31 uczniów, w tym w klasie l - 10, w klasie II - 10 oraz w klasie III - 11 uczniów. Minister nadmienił, że można zaobserwować tendencję, że rodzice częściej podejmują decyzję o wysłaniu dzieci do szkoły o pełnej strukturze organizacyjnej niż do szkoły [...]. Niemniej jednak celem tworzenia szkół filialnych o strukturze organizacyjnej klas I-III jest właśnie zapewnienie najmłodszym dzieciom możliwości korzystania z edukacji w pobliżu domu rodzinnego. Z założenia szkoły te są zatem szkołami o niewielkiej liczbie uczniów. Minister wyjaśnił, że organ prowadzący chcąc zapewnić dzieciom z obwodu takiej szkoły możliwość realizacji obowiązku szkolnego w edukacji wczesnoszkolnej oraz korzystania z wychowania przedszkolnego

w pobliżu domu rodzinnego musi spodziewać się spadku liczby uczniów w tych klasach. Tak się stało na przestrzeni ostatnich 7 lat w gminie [...] w odniesieniu

do szkoły [...] w [...]. Dlatego też Minister nie uznał argumentu, że niska liczba uczniów powinna być wskazaniem do likwidacji ww. szkoły [...]. Podkreślił jednocześnie, że ogólne dane demograficzne dla gminy nie wskazują na tendencję spadkową.

Wobec argumentu, że w roku 2019/2020 w szkole [...] uczy się zaledwie

2 uczniów zamieszkałych w [...], Minister wskazał, że 7 dzieci zamieszkujących

w tej miejscowości uczęszcza do oddziału przedszkolnego zorganizowanego

w szkole likwidowanej. Ponadto podkreślił, że zgodnie z uchwałą Rady Miejskiej

w [...] nr [...] z [...] lutego 2017 r. w sprawie dostosowania sieci szkół podstawowych i gimnazjów do nowego ustroju szkolnego, zarówno sama szkoła filialna, jak i jej obwód nie jest szczególnie wyodrębniona. Obwód Szkoły Podstawowej w [...] obejmuje miejscowości: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] z wyłączeniem niektórych ulic oraz [...]. Dlatego też nie można określić,

w stosunku do których dzieci klas I-III szkoła filialna w [...] stanowi szkołę obwodową i ilu rodziców zrezygnowało z kształcenia swoich dzieci w tej szkole wybierając szkołę obwodową w [...].

Minister przypomniał, że jak wskazuje gmina, w szkole tej uczy się niewielu uczniów zamieszkałych w miejscowości [...] a rodzice połowy uczniów zamieszkałych w miejscowości [...] zadeklarowali zgodę na likwidację szkoły pod warunkiem, że ich dzieci będą mogły kontynuować naukę w Szkole Podstawowej

w [...]. Minister stwierdził, że rzeczywiście w aktach sprawy znajduje się 7 takich oświadczeń na 12 uczniów z [...] uczęszczających do szkoły. Jednocześnie gmina nie wskazuje na oświadczenia pozostałych rodziców 5 uczniów. Ponadto do oddziału przedszkolnego zorganizowanego w szkole [...] w [...] uczęszcza także 5 dzieci zamieszkałych w ww. miejscowości, dla których rodzice wybrali to miejsce na realizację prawa do wychowania przedszkolnego lub realizacji rocznego obowiązkowego przygotowania przedszkolnego, a nie oddział przedszkolny w Szkole Podstawowej w [...]. Gmina nie przedstawiła oświadczeń pozostałych rodziców, co pozwala przyjąć w ocenie Ministra, że pozostali rodzice nie złożyli deklaracji o wyborze szkoły albo nie zgadzają się

z likwidacją filii w [...] (protest rodziców uczniów do Kuratora).

Wobec powyższego Minister uznał, że nie wszyscy rodzice są otwarci

na zamiar likwidacji szkoły. Ponadto formularz oświadczenia nie zakłada możliwości kontynuowania nauki w Szkole Podstawowej w [...], która jest szkołą macierzystą dla likwidowanej szkoły [...]. W uchwale dotyczącej zamiaru likwidacji tej szkoły [...] wskazano zaś Szkołę Podstawową w [...] oraz Szkołę Podstawową w [...] jako miejsce kontynuacji nauki. Zdaniem Ministra pomimo powyższych deklaracji, liczba uczniów w szkole [...] w [...] oraz dzieci w oddziale przedszkolnym zamieszkałych w [...] wskazuje, że szkoła filialna w [...] jest potrzebna mieszkańcom i dotychczas była wybierana przez rodziców. Dlatego też Minister uznał, że szkoła nie stanowi zbędnego ogniwa w sieci szkolnej w gminie [...]. Ponadto, szkoła w [...] obecnie nie ma dla dzieci zamieszkałych w [...]iatrakcyjniejszej oferty edukacyjnej niż szkoła filialna

w [...]. Odległość obu szkół od tej miejscowości jest podobna, a pomimo to większość uczniów szkoły [...] stanowią uczniowie z [...].

Jak podał Minister, po przyjęciu uczniów zamieszkałych obecnie

w miejscowości [...], w Szkole Podstawowej w [...] nie zwiększy się liczba oddziałów. Uczniowie ci zostaną dołączeni do już istniejących oddziałów szkolnych. Gmina [...] planuje rozbudowę szkoły w [...], na dowód czego w aktach sprawy znalazły się kserokopie planu rozbudowy tej szkoły oraz analiza możliwości wykorzystania budynku Szkoły Podstawowej w [...] Filia

w [...] na obiekt przedszkolny przygotowane przez biuro projektowe. Z ww. dokumentów nie wynika jednak ani termin realizacji inwestycji, ani jej szczegółowy zakres. Dlatego też Minister przychylił się do stanowiska Kuratora wyrażonego

w postanowieniu z [...] marca 2020 r., że obecne warunki, którymi dysponuje szkoła

w [...] nie dają podstaw do stwierdzenia, że warunki nauki uczniów likwidowanej szkoły [...] ulegną poprawie.

W dalszej części uzasadnienia postanowienia Minister odniósł się do zarzutu dotyczącego warunków technicznych szkoły [...] w [...], wskazując na poczynione w tym względzie działania odpowiednich organów gminy. Stwierdził, że gmina, zamiast podjąć się realizacji ciążącego na niej zobowiązania wynikającego

z art. 10 ustawy – Prawo oświatowe, podjęła uchwałę o zamiarze likwidacji szkoły. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, gmina [...] planuje przebudowę i modernizację budynku po likwidowanej szkole przekształcając go w przedszkole, na co znajdą się pieniądze w gminnym budżecie. Zdaniem Ministra powyższe świadczy o naruszeniu przez gminę ww. przepisu i niewywiązywaniu się z nałożonych na nią zobowiązań. Dlatego też, zdaniem Ministra, brak przez lata wykonania remontów zaleconych przez organy kontrolujące, a przez to niezapewnienie warunków działania szkoły lub placówki, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki, nie może stanowić podstawy do pozytywnego zaopiniowania podjętego przez gminę zamiaru przekształcenia Szkoły Podstawowej w [...] poprzez likwidację szkoły [...] w [...]. Gmina [...], planując dostosowanie budynku

po likwidowanej szkole [...] na potrzeby utworzenia przedszkola w przyszłości,

w momencie likwidacji tej szkoły powinna zabezpieczyć także potrzeby dzieci korzystających z prawa do wychowania przedszkolnego a także tych realizujących roczne obowiązkowe przygotowanie przedszkolne. Szkoła w [...] zaś dysponując jednym pomieszczeniem przeznaczonym na potrzeby oddziału przedszkolnego nie zabezpieczy realizacji ww. potrzeb.

Odnosząc się do kwestii organizacji dowożenia dzieci Minister zauważył, że gmina deklaruje bezpłatny dowóz uczniów likwidowanej szkoły niezależnie od tego gdzie ci uczniowie zamieszkują i którą szkołę wybiorą dla nich rodzice jako miejsce kontynuacji nauki. Niemniej jednak gmina nie odniosła się do organizacji dowozu dzieci w młodszym wieku do odpowiednich placówek realizujących wychowanie przedszkolne, co stanowi naruszenie art. 32 ustawy – Prawo oświatowe. Zdaniem Ministra z powyższego wynika, że dalsze funkcjonowanie szkoły [...] w [...] będzie korzystniejsze zarówno dla dzieci korzystających z wychowania przedszkolnego, jak i uczniów klas I-III.

Minister wskazał również, że nauka w systemie klas łączonych jest rozwiązaniem przyjętym w obowiązującym prawie. Zgodnie z § 13 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli (Dz.U. z 2019 r. poz. 502), jeżeli w szkole podstawowej jest organizowane nauczanie w klasach łączonych, to:

- w klasach I-III można prowadzić łączone zajęcia z innymi klasami w zakresie całej edukacji muzycznej, plastycznej i wychowania fizycznego;

- w klasach II i III połowę wymiaru godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych można prowadzić z zastosowaniem łączenia tych klas z innymi klasami;

- w klasach IV—VII co najmniej połowę wymiaru godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych, z wyjątkiem muzyki, plastyki i wychowania fizycznego, prowadzi się bez łączenia tych klas z innymi klasami;

- obowiązkowe zajęcia edukacyjne w klasie VIII, z wyjątkiem wychowania fizycznego, prowadzi się bez łączenia tych klas z innymi klasami.

W ocenie Ministra rozwiązanie prowadzenia zajęć systemem klas łączonych zgodnie z powyższymi zasadami, zwłaszcza jeśli jest akceptowane przez rodziców, umożliwia funkcjonowanie małej szkoły i nie jest przeszkodą w realizacji podstawy programowej. Zdaniem Ministra nauczanie w klasach łączonych w szkole [...]

w [...] jest korzystniejsze dla uczniów, niż dowożenie do szkoły w [...], czy nauka w systemie zmianowym w szkole w [...].

Minister, analizując aspekt finansowy pojętego zamiaru likwidacji szkoły [...] w [...], zauważył, że porównując wydatki bieżące do dochodów ogółem dla gmin w 2019 roku otrzymujemy udział na poziomie 22% i jest on niższy niż

w 2018 roku o 0,7 pkt procentowego. Oznacza to, że dochody samorządów rosną szybciej niż wydatki bieżące w zakresie oświaty. W odniesieniu do gminy [...] wskaźnik ten w roku 2019 wyniósł 23,0% i był niższy niż w poprzednim roku o 0,4 pkt procentowego, oznacza to że dochody gminy rosną szybciej niż wydatki bieżące

w zakresie oświaty. W roku 2019 wskaźnik wydatków bieżących (z wyłączeniem przedszkoli i dowożenia uczniów) w stosunku do otrzymanej subwencji oraz dotacji na zadania bieżące wynosił 129,4%, wobec średniej tegoż wskaźnika w skali kraju 124,9% oraz średniej dla gmin miejsko-wiejskich 128,2%. Minister zwrócił również uwagę na fakt, że w części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 grudnia 2019 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2020 (Dz.U. z 2019 r. poz. 2446), zostały zaplanowane dodatkowe środki na pomoc dla gmin w utrzymaniu małych szkół wiejskich. Podział kwoty ogólnej uwzględnia zatem wagę dla uczniów m.in. publicznych szkół podstawowych, w których iloraz liczby uczniów w szkole

i rzeczywistej liczby klas w szkole, ustalony zgodnie z ust. 12 tego rozporządzenia, jest niższy lub równy 18 w jednostce samorządu terytorialnego spełniającej kryterium, o którym mowa w ust. 13 tego rozporządzenia. Jak wynika ze metryczki subwencyjnej dla gminy [...] na rok 2020, gmina ta spełnia ww. kryterium dochodowe, a zatem w tej gminie dodatkowa waga naliczana jest na uczniów szkoły [...] w [...] oraz szkoły w [...]. W najbliższych latach, przy zachowaniu tego rozwiązania, będą naliczane dodatkowe środki na uczniów tych szkół. Ponadto, przy założeniu, że liczba uczniów w szkole w [...] będzie wynosiła średnio do 12 uczniów w każdej klasie, przewidziana kwota w części oświatowej subwencji ogólnej na takiego ucznia uwzględniać będzie wagi o sumie wartości o 0,3 większej niż na takiego samego ucznia uczącego się w Szkole Podstawowej w [...], i o 0,2 większej niż na takiego ucznia w Szkole Podstawowej w [...]. Zatem nie można stwierdzić, że z budżetu państwa nie są do takich gmin jak gmina [...] przekazywane większe środki na funkcjonowanie małych szkół wiejskich.

Reasumując, w ocenie Ministra, przekształcenie Szkoły Podstawowej w [...] poprzez likwidację szkoły [...] w [...] pogorszy warunki nauki młodszym dzieciom, zwłaszcza że liczba dzieci w gminie od roku 2013 sukcesywnie wzrasta. Likwidacji szkoły [...] nie uzasadnia ani stan bazy dydaktycznej ani zagwarantowanie lepszych warunków nauki. Lepiej dla mieszkańców gminy byłoby gdyby szkoła w [...] pozostała w sieci szkół podstawowych oferując kształcenie najmłodszych dzieci korzystających z wychowania przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej w pobliżu domu rodzinnego.

Gmina [...] objęła postanowienie Ministra skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie:

- art. 89 ust. 3 w związku z art. 89 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe poprzez jego niezastosowanie skutkujące utrzymaniem w mocy postanowienia Kuratora

z [...] marca 2020 r. nr [...];

- art. 77 § 1 w związku z art. 80 Kpa. poprzez brak wyczerpującego zebrania

i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Wobec tak postawionych zarzutów wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Ministra oraz poprzedzającego go postanowienia Kuratora oraz obciążenie Ministra kosztami postępowania w sprawie.

Zdaniem skarżącej Kurator oświaty nie może kierować się przy podejmowaniu opinii, o której mowa w przepisie art. 89 ust. 3 ustawy – Prawo oświatowe, względami innymi, aniżeli wynikającymi z unormowania zawartego w jego ust. 1.

W szczególności nie mogą nim kierować argumenty natury celowościowej czy słusznościowej, związane z uogólnianymi zasadami polityki oświatowej, a już z całą stanowczością subiektywne opinie lokalnej społeczności." (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 marca 2020 r., II SA/Wa 2462/19). Organ nadzoru pedagogicznego może odmówić organowi samorządowemu prowadzącemu szkołę wydania pozytywnej opinii w sprawie likwidacji (przekształcenia) szkoły tylko wtedy, gdyby decyzja w tym zakresie była sprzeczna

z konkretnymi przepisami ustawy. Innymi słowy, nie uzasadniają takiej odmowy względy szeroko rozumianej polityki oświatowej państwa.

Skarżąca stwierdziła, że zapewni uczniom planowanej do likwidacji szkoły [...] w [...] możliwość kontynuowania nauki w Szkole Podstawowej w [...], będącej dla nich szkołą macierzystą, oraz w Szkole Podstawowej

w [...], a tym samym spełni jedyną przesłankę wskazaną w art. 89 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe.

Skarżąca wskazała, że przekształcając szkołę podstawową w [...]

w szkołę filialną, bazując na danych demograficznych oraz deklaracjach rodziców tej szkoły, organ prowadzący miał podstawy zakładać, że poszczególne klasy będą liczyły około 10 uczniów każda. Gdyby tak nie było, dążyłby do likwidacji tej szkoły podstawowej, a nie jej przekształcenia. Do końca roku szkolnego 2016/2017

w szkole [...] średnio w klasie uczyło się około 10 uczniów, czyli ich liczba była zgodna z przyjętymi wcześniej założeniami. Z tego względu za bezpodstawną uznała sugestię Ministra, że należało spodziewać się spadku liczby uczniów w tych klasach.

Zdaniem skarżącej skoro do szkoły [...] w [...] uczęszcza zaledwie dwóch uczniów z [...], a pozostali realizują obowiązek szkolny w innych szkołach, za nietrafione należy uznać stwierdzenie Ministra, że szkoła filialna w [...] jest potrzebna mieszkańcom tej miejscowości. Co ważne likwidacja szkoły [...] nie pozbawi mieszkańców [...] miejsca do organizowania spotkań integracyjnych, ponieważ w miejscowości tej funkcjonuje świetnie wyposażona gminna świetlica wiejska, w której zatrudniony jest pracownik – animator kulturalny. To w świetlicy wiejskiej, a nie w szkole [...], organizowane są wszystkie przedsięwzięcia integracyjne dla mieszkańców [...].

Skarżąca przychyliła się do stwierdzenia Ministra, że obecna oferta Szkoły Podstawowej w [...] nie poprawi warunków kształcenia, wychowania i opieki uczniów likwidowanej szkoły [...]. Uznała jednocześnie, że skoro dla Ministra punktem odniesienia warunków jakie należy zapewnić uczniom jest szkoła filialna, czyli szkoła w której 15 uczniów (12 uczniów od 1 września 2020 r.) i 16 dzieci oddziału przedszkolnego ma do wyłącznej dyspozycji dwukondygnacyjny budynek, którego powierzchnia użytkowa wynosi 742 m2, to rzeczywiście Szkoła Podstawowa w [...] nie jest w stanie poprawić warunków nauki uczniom zlikwidowanej szkoły [...] mieszkającym w [...]. Niemniej obecne warunki lokalowe

z powodzeniem zapewniają prawidłowe funkcjonowanie Szkoły Podstawowej

w [...]. Zdaniem skarżącej Minister nie dostrzega, że baza szkoły [...] jest zbyt duża w stosunku do liczby uczęszczających do niej uczniów, co powoduje wysokie, a przez to nieuzasadnione koszty jej utrzymania.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpatrywanej sprawie chodzi w istocie o ustalenie podstaw i zakresu ingerencji organu administracji rządowej - kuratora oświaty w decyzje organu stanowiącego gminy, prowadzącego szkołę, dotyczące likwidacji szkoły.

W związku z tym należy przypomnieć, że zasadniczym elementem wyznaczającym pozycję ustrojową jednostek samorządu terytorialnego jest ich samodzielność, podlegająca ochronie sądowej (art. 163 i 165 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U.

z 2020 poz. 713; dalej "u.s.g."). Gwarancją tej samodzielności jest również ograniczenie zakresu nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego

do kryterium legalności (art. 171 Konstytucji RP i art. 85 ustawy o samorządzie gminnym dalej u.s.g.).

Gmina wykonuje więc zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność (art. 2 pust. 1 u.s.g.). Do zadań własnych gminy należą m.in. sprawy edukacji publicznej (art. 7 ust. 1 pkt 8 u.s.g.). Potwierdza to art. 8 pkt 15 ustawy z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, według którego zakładanie

i prowadzenie m.in. szkół podstawowych należy do zadań własnych gminy.

Przepis art. 51 ust. 1 Prawa oświatowego stanowi, że kurator oświaty,

w imieniu wojewody, wykonuje zadania i kompetencje w zakresie oświaty określone w ustawie i przepisach odrębnych na obszarze województwa, a w szczególności:

1) sprawuje nadzór pedagogiczny nad publicznymi i niepublicznymi przedszkolami, innymi formami wychowania przedszkolnego, szkołami, placówkami oraz kolegiami pracowników służb społecznych, które znajdują się na obszarze danego województwa. Przedmiotem nadzoru kuratora jest głównie działalność szkół

i placówek (art. 55 ustawy Prawo oświatowe), zaś jedynie w ograniczonym zakresie środki nadzoru mogą być kierowane do organu prowadzącego szkołę (art. 56 ust. 1

i 6).

Prawo oświatowe określa również granice tego nadzoru. W zakresie działalności dydaktyczno-wychowawczej i opiekuńczej organ sprawujący nadzór pedagogiczny, może ingerować w działalność szkoły lub placówki wyłącznie

w zakresie i na zasadach określonych w ustawie (art. 58).

Należy przyjąć, że formą nadzoru pedagogicznego kuratora oświaty nad działalnością szkół jest również wymaganie uzyskania pozytywnej opinii tego organu w sprawie likwidacji szkoły publicznej, warunkującej dopuszczalność podjęcia decyzji o likwidacji (art. 89 ust. 3 ustawy Prawo oświatowe).

Zdaniem Sądu kompetencje nadzorcze kuratora oświaty - podmiotu działającego w ramach jednostki organizacyjnej wchodzącej w skład zespolonej administracji rządowej w województwie (art. 4 pkt 17 ustawy Prawo oświatowe), działającego w imieniu wojewody (art. 51 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe) podlegają, poza ustawą Prawo oświatowe, regułom nadzoru sprawowanego nad działalnością jednostek samorządowych określonym w Konstytucji i w odniesieniu do gmin

w ustawie o samorządzie gminnym. Pozytywna opinia kuratora oświaty działającego w imieniu wojewody w rzeczywistości decyduje o "ważności" uchwały rady gminy

o likwidacji szkoły. Dlatego też należy ją kwalifikować jako środek nadzoru nad działalności gminy przewidziany w art. 89 ust. 1 u.s.g.

Z tych powodów Sąd nie podziela stanowiska wyrażanego niekiedy

w orzecznictwie, co do tego, że opinia przewidziana w art. 89 Prawa oświatowego nie jest opinią, która mieści się w ramach nadzoru sprawowanego przez administrację rządową nad działalnością gminy i którego podstawowe ramy określa wspomniany art. 171 Konstytucji RP. Nie ma żadnych prawnych przesłanek do dopatrywania się w Prawie oświatowym wyjątków od ukształtowanego w Konstytucji modelu samodzielności samorządu terytorialnego, w tym podstawowej jego jednostki - gminy. W szczególności czynienia odstępstwa polegającego na rozszerzeniu kompetencji nadzorczych organów administracji rządowej w stosunku do gminy

w sprawach dotyczących wykonywania jej zadań własnych, polegających na prowadzeniu szkoły. Ingerowania zatem w tę działalność gminy głębiej, niż pozwala na to Konstytucja i samorządowe ustawy ustrojowe. W szczególności usprawiedliwieniem takiej ingerencji nie mogą być wyłącznie przepisy typu zadaniowego - np. art. 51 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo oświatowe mówiący

o realizowaniu przez kuratora polityki oświatowej państwa.

Prowadzi to, zdaniem Sądu do wniosku, że organ nadzoru pedagogicznego obowiązany do realizowania w stosunku do gminy swoich zadań według zasady legalności, może odmówić organowi samorządowemu prowadzącemu szkołę wydania pozytywnej opinii w sprawie likwidacji szkoły tylko wtedy, gdyby decyzja

o likwidacji byłaby sprzeczna z konkretnymi przepisami ustawy. Nie uzasadnia zatem takiej odmowy powoływanie się na politykę państwa – kryterium z natury nieostre

i w tej sprawie użyte w sposób niejasny, przez wybiórcze przywołanie celów tej polityki.

Przesłanki likwidacji szkoły publicznej przez organ prowadzący szkołę określa art. 89 ust. 1 i 3 Prawa oświatowego, stanowiąc, że szkoła publiczna,

z zastrzeżeniem ust. 2, 3 i 14-18, może być zlikwidowana z końcem roku szkolnego przez organ prowadzący szkołę, po zapewnieniu przez ten organ uczniom możliwości kontynuowania nauki w innej szkole publicznej tego samego typu, a także kształcącej w tym samym lub zbliżonym zawodzie. Organ prowadzący jest obowiązany, co najmniej na 6 miesięcy przed terminem likwidacji, zawiadomić

o zamiarze likwidacji szkoły: rodziców uczniów, a w przypadku uczniów pełnoletnich - tych uczniów, właściwego kuratora oświaty oraz organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego właściwej do prowadzenia szkół danego typu. Szkoła lub placówka publiczna prowadzona przez jednostkę samorządu terytorialnego może zostać zlikwidowana po uzyskaniu pozytywnej opinii kuratora oświaty.

Zdaniem Sądu wiążąca opinia kuratora oświaty w sprawie likwidacji szkoły powinna przede wszystkim odnosić się do spełniania przez organ prowadzący szkołę tych ustawowych przesłanek dopuszczających likwidację. Jak już powiedziano, taka ingerencja jest dopuszczalna w granicach określonych ustawą i tą ustawą jest ustawa Prawo oświatowe.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca Gmina wypełniła wymagania określone

w art. 89 ust. 1 Prawa oświatowego. W dniu [...] lutego 2020 r. zawiadomiła kuratora oświaty o zamiarze likwidacji szkoły [...] w [...], również społeczność szkolna została o zamiarze powiadomiona. Gmina zapewniła możliwości kontynuowania nauki na poziomie szkoły podstawowej uczniom oraz dzieciom w wieku przedszkolnym w szkołach w [...] i [...], w tym bezpłatny transport zgodnie z art. 39 Prawa oświatowego, który określa wymagania dotyczące drogi dziecka z domu do szkoły. Szkoły podstawowe w [...] i [...] zapewnią uczniom szerszy dostęp do zaplecza edukacyjnego i dobrze rozwiniętego wsparcia psychologiczno-pedagogicznego realizowanego przez pedagogów szkolnych, psychologów, logopedów.

Przepis art. 89 ust. 1 nakłada na organ prowadzący szkołę w razie likwidacji szkoły ogólny obowiązek zapewnienia uczniom szkoły likwidowanej możliwości kontynuowania nauki w innej szkole publicznej. W tym przepisie chodzi o gwarancję możliwości kontynuowania nauki, a nie o gwarancję porównywalnych lub nawet lepszych warunków kontynuowania nauki. Niemniej jednak należy uznać za przekonujące wyjaśnienia skarżącej Gminy, że warunki nauki w szkole w [...] i [...] nie ulegną pogorszeniu zarówno dla dzieci ze szkoły w [...], jak i uczniów uczęszczających do tych szkół. Zdaniem Kuratora Oświaty uczniowie zlikwidowanej Szkoły [...] będą dalej kontynuować naukę w cyt. "licznych klasach", co pogorszy warunki nauki i wpłynie na jakość edukacji. Z wyjaśnień Gminy wynika natomiast, że kl. I-III w Szkole Podstawowej w [...], po przejęciu uczniów Szkoły [...], będą liczyć od 17 do 21 uczniów, natomiast w Szkole Podstawowej w [...] kl. I-III będą liczyć od 9 do 17 uczniów, a kl. IV-VIII od 11 do 25 uczniów. Jednocześnie Kurator Oświaty podnosząc argument jakości nauczania zupełnie nie odniósł się do faktu, że w Szkole [...] klasy druga i trzecia mają zorganizowaną naukę w klasach łączonych, co jest co prawda dopuszczalne zgodnie z obowiązującymi przepisami, jednak w ocenie Sądu stanowi swoistego rodzaju niedogodność dla uczniów takiej klasy. Kurator Oświaty zupełnie pominął fakt, że rodzice uczniów z [...], którzy obecnie realizują obowiązek szkolny

w Szkole Podstawowej w [...], będą mogli skorzystać z prawa do zadecydowania o kontynuowaniu przez ich dzieci nauki w szkole, do której obecnie uczęszczają, czyli do Szkoły Podstawowej w [...], czy też przejścia do Szkoły Podstawowej w [...]. W każdym przypadku Gmina zapewni bezpieczny dowóz uczniów do wybranej szkoły.

Zdaniem Sądu negatywna opinia organów w sprawie likwidacji szkoły została oparta na argumentacji pozaprawnej, celowościowej, a więc wykraczającej poza określone wyżej granice ingerencji w samodzielność gminy. Nie ma zatem dostatecznego uzasadnienia prawnego, nie wskazuje z jakimi konkretnymi przepisami prawnymi kolidują zamierzenia jednostki samorządowej co do likwidacji szkoły, gdyż samo porównanie szkoły [...] w [...] ze szkołami w [...]

i [...] z uwypukleniem zalet pierwszej z nich szkoły [...] w [...], nie uzasadnia zdaniem Sądu wydania negatywnej opinii o zamiarze przekształcenia Szkoły Podstawowej im. [...] w [...] poprzez likwidację szkoły [...] w [...].

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości teza, że wiążące dla organu stanowiącego stanowisko kuratora w sprawie likwidacji szkoły lub placówki nie może naruszać samodzielności gminy w zakresie wykonywania jej własnych, obowiązkowych zadań publicznych w dziedzinie oświaty (por. np. wyroki NSA z dnia 10 listopada 2006 r. sygn. akt I OSK 258/06 i z dnia 2 sierpnia 2006 r. sygn. akt I OSK 1128/05, orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne

w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stanowisko Sądu w tej sprawie znajduje również uzasadnienie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 maja 2002 r. sygn. K 29/2000 (publ. OTK ZU 2002/3A poz.30). W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał stwierdził m.in. że kurator oświaty jest organem odpowiedzialnym za jakość oświaty oraz posiadającym

w stosunku do szkól publicznych i niepublicznych szereg ściśle określonych

w przepisach prawa uprawnień kontrolnych. W granicach wyznaczonych konkretnymi normami prawnymi, kurator oświaty wydaje także opinie w sprawie zamiaru likwidacji szkoły. W sprawach tych - co Trybunał również podkreślił, kurator oświaty nie może działać arbitralnie. Niewydanie pozytywnej opinii o likwidacji szkoły samorządowej może mieć miejsce tylko w razie niedochowania wymogów określonych w przepisach prawa regulujących przesłanki likwidacji szkoły. Każda negatywna opinia kuratora oświaty w tym przedmiocie powinna znajdować uzasadnienie w racjach

i przesłankach zawartych w prawie materialnym. Musi zatem wskazywać podstawę prawną nakładającą na organ prowadzący szkołę konkretny obowiązek związany

z zapewnieniem uczniom likwidowanej szkoły zrealizowania wszystkich uprawnień, które wynikają z konkretnych norm prawnych zawartych w ustawie o systemie oświaty lub innych ustawach. Dopiero niewykonanie lub realna groźba niewykonania takiego wskazanego w ustawie obowiązku, może prowadzić, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, do odmowy wydania pozytywnej opinii.

W rozpoznawanej sprawie organy nie powołały żadnych naruszeń prawa materialnego uzasadniających negatywną opinię. Nie wykazały też czy, i ewentualnie jakich wymogów przewidzianych w ustawie i odrębnych przepisach nie spełniła skarżąca Gmina, decydując się na likwidację szkoły. Uzasadnienia podjętych postanowień sprowadzają się do opisów faktów i prognoz. Nie ustosunkowano się także do argumentów i zarzutów wnioskodawcy, w szczególności podniesionych

w zażaleniu, że zamiar likwidacji Szkoły [...] podyktowany jest uwarunkowaniami demograficznymi, które sprawiają, że do szkoły uczęszcza bardzo mała liczba uczniów. Mała liczba uczniów w poszczególnych oddziałach klasowych generuje wysokie stałe koszty utrzymania szkoły. Przykładowo tylko wyłącznie subwencjonowane wydatki bieżące w tej szkole wyniosły w 2018 r. - 606 164 zł,

w 2019 r. - 624 561 zł, gdy tymczasem przyznana Gminie [...] subwencja na tę szkołę wyniosła odpowiednio 361 475 zł i 325 436 zł.

Podsumowując, Sąd stwierdza, że negatywna opinia organów w sprawie

likwidacji szkoły została oparta na argumentacji pozaprawnej, celowościowej,

powoływaniu się na opinie lokalnej społeczności, osób zatrudnionych w szkole

podlegającej likwidacji i na politykę oświatową państwa. Nie ma więc dostatecznego uzasadnienia prawnego, nie wskazuje z jakimi konkretnymi przepisami prawnymi

kolidują zamierzenia jednostki samorządowej co do likwidacji szkoły.

Trzeba jeszcze raz podkreślić, że gmina wykonuje zadania w zakresie

prowadzenia szkół podstawowych jako zadania własne, działając na własną

odpowiedzialność (art. 2 ust. 1 u.s.g.). Wobec tego ingerencja nadzorcza w tę jej

samodzielność wymaga konkretnej podstawy ustawowej i może być

usprawiedliwiona jedynie niezgodnością z prawem zamierzonych działań.

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości teza, że wiążące dla organu stanowiącego stanowisko kuratora w sprawie likwidacji szkoły lub placówki nie może naruszać samodzielności gminy w zakresie wykonywania jej własnych, obowiązkowych zadań publicznych w dziedzinie oświaty (por. np. wyrok NSA z 10

listopada 2006 r. sygn. akt I OSK 258/06, wyrok WSA w Rzeszowie z 14 sierpnia 2017 r., II SA/Rz 692/17).

Zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie [...] Kuratora Oświaty zawierające negatywną opinię o zamiarze przekształcenia Szkoły Podstawowej im. [...] w [...] poprzez likwidację szkoły [...] w [...], zapadły zatem z istotnym naruszeniem art. 89 ust. 1 i 3 Prawa oświatowego oraz mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 7, art. 80, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa.

Mając to wszystko na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.

z 2019 r., poz. 2325; dalej p.p.s.a.), uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji, o kosztach orzeczono w oparciu o art. 200 p.p.s.a.