Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 668/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2012-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15  art. 47
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)
article: art. 10 ust. 1
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Protokolant Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 4 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną skargą decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla powiatu p. i miasta S. z siedzibą w S. z dnia [...] r. nr [...] o przyznaniu M. R. płatności rolnośrodowiskowej.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że M. R. [...] r. złożyła wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011, zgłaszając do płatności działki rolne o łącznej powierzchni [...] ha, w tym z tytułu realizacji:

- pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, wariantu 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania), obszar [...] ha;

- pakietu 3. Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariantu 3.1.2 Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000, obszar [...] ha;

- pakietu 5. Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariantu 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków, obszar [...] ha.

Ponadto, w złożonej deklaracji pakietów rolnośrodowiskowych strona zawnioskowała dodatkowo o zwrot kosztów sporządzenia dokumentacji przyrodniczej w kwocie [...] zł, do sporządzenia i posiadania której obowiązana była w związku z deklaracją wariantu 5.1. Podczas kontroli administracyjnej strona złożyła korektę wniosku oraz wycofała część działek z wniosku, a nadto przedstawiła oświadczenia złożone przez M. K., Ł. A. i A. M., o wystąpieniu szkody w uprawach, w których oświadczono, że z powodu powodzi, deszczu i zalania na gruntach działek ewidencyjnych o numerach [...] i [...] z obrębu D. z zadeklarowaną uprawą łąki trwałe wystąpiły szkody. W dniach 11 i 16 stycznia 2012 r. przeprowadzona została w gospodarstwie strony kontrola na miejscu, podczas której stwierdzono, że dla działek zgłoszonych w wariancie 4.1 i wariancie 5.1 oznaczonych jako [...],[...],[...] i [...] dla których wskazano typ użytkowania działek kośny ([...]) stwierdzono brak koszenia lub wykaszania w terminie i, dodatkowo dla działek [...] i [...] zastosowano kod [...] oznaczający brak koszenia lub koszenie w nieodpowiednim terminie, natomiast dla działek [...] i [...] - kod N9 oznaczający, iż rolnik nie wykonał koszenia lub wykosił w nieodpowiednim terminie. Wskazano także, że pełnomocnik strony złożył oświadczenie, iż podjęte zostały w listopadzie 2011 r. próby wykonania zabiegu koszenia łąk na działkach o numerach [...] i [...] oraz, że kolejne będą podejmowane po ustaniu wód.

Następnie, wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że Kierownik Biura Powiatowego Agencji wydał w dniu [...] roku ww. decyzję nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej, w której przyznał płatność w wysokości [...] zł za realizację wariantu 2.10, umorzył postępowanie w zakresie wycofanych części działek rolnych oraz odmówił przyznania płatności za warianty 3.1.2 i 5.1 z powodu nieprzeprowadzenia zabiegów agrotechnicznych na działkach rolnych [...],[...],[...] i [...], w przypadku uprawy których - z uwagi na realizowane warianty 3.1.2 bądź 5.1, zgodnie z załącznikiem nr 3 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 - obowiązek koszenia trwałych użytków zielonych w przypadku działek [...] i [...] istniał w okresie pomiędzy 1 czerwca a 30 września 2011 r., a w przypadku działek [...] i [...] czynności tych należało dopełnić w okresie pomiędzy 1 sierpnia a 30 września 2011 r.

Wskazano dalej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że strona złożyła odwołanie od decyzji wnosząc o jej uchylenie w części dotyczącej odmowy przyznania płatności za warianty 3.1.2 i 5.1 oraz orzeczenie co do istoty sprawy. Strona zarzuciła organowi błędną analizę regulacji prawnych dotyczących przypadków wystąpienia siły wyższej i przywołała wyroki sądów administracyjnych odwołujących się do przepisu art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemów wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 2.12.2009 r.). W uzupełnieniu odwołania z dnia 10 kwietnia 2012 r. strona zarzuciła także, że organ nie wskazał przesłanek, z powodu których stwierdził, iż nie poniosła żadnych kosztów, podczas gdy takie - odnośnie do gruntów do których płatności odmówiono - były generowane (cywilne i podatkowe obciążenia oraz koszt próby koszenia gruntów, częściowo dokonanego).

Dalej, uzasadniając swoje rozstrzygniecie podjęte w sprawie, organ odwoławczy, na wstępie - odwołując się do uregulowań unijnych, tj. art. 7 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. L 25 z 28.01.2011 r. str. 8), art. 36 i art. 39 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) - Dz. U. L 277 z 21.10.2005, str. 1), art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 i art. 31 rozporządzenia (WE) Nr 73/2009 oraz do uregulowań krajowych, tj. przepisu § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 ze zm.) - podniósł, że płatności rolnośrodowiskowych udziela się corocznie i obejmują one dodatkowe koszty i utracone dochody wynikające z podjętego zobowiązania; tam gdzie to niezbędne, mogą one również obejmować koszty transakcji.

Zatem, według organu, płatność przysługuje do wykorzystywanych użytków rolnych, jako rekompensata dodatkowych kosztów, związanych z podjętym zobowiązaniem.

Następnie, organ ten wskazał, że w odniesieniu do płatności rolnośrodowiskowych objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, kwestia okoliczności nadzwyczajnych czy kategorii siły wyższej uregulowana została w § 35 rozporządzenia krajowego oraz w art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). W pierwszym ze wskazanych przepisów wymieniono określone kategorie okoliczności, z powodu wystąpienia których zwrot otrzymanej pomocy nie będzie wymagany (z uwagi na fakt, iż program rolnośrodowiskowy jest programem wieloletnim, a określone zdarzenie może nastąpić w drugim bądź dalszych latach realizacji programu, gdy choćby płatność za jeden rok realizacji została wypłacona, a w gospodarstwie wystąpi brak możliwości kontynuacji programu). W przepisie unijnym natomiast, poza wskazaniem określonych kategorii, w przypadku wystąpienia których częściowy bądź pełny zwrot pomocy nie będzie wymagany przez państwo członkowskie, wskazano, iż przypadki takie winny zostać zgłoszone organowi w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w których beneficjent bądź upoważniona przez niego osoba, będzie w stanie dokonać tych czynności. Według organu, w żadnym z tych przepisów, w sytuacji gdy wystąpią nadzwyczajne okoliczności, nie ma mowy o możliwości przyznania pomocy w danym roku, a jedynie o braku konieczności zwrotu płatności już wypłaconych.

Przenosząc powyższe uregulowania na grunt ustalonego w sprawie stanu faktycznego, organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji nie uwzględnił okoliczności siły wyższej, która wystąpiła w gospodarstwie strony z powodu zalania oraz opadów deszczu i wskutek których strona nie wykonała na gruntach użytkowanych jako łąki trwałe wynikających z rozporządzenia rolnośrodowiskowego zabiegów agrotechnicznych, których wykonanie uprawniałoby ją do otrzymania płatności za realizację wariantów 3.1.2 i 5.1 za pierwszy rok realizacji programu, bowiem przepis uprawniający do przyznania płatności rolnikowi, który swych zobowiązań nie był w stanie wypełnić na skutek okoliczności od niego niezależnych, nie dotyczy płatności rolnośrodowiskowych. Ponadto, żaden inny przepis prawa unijnego czy krajowego nie przewiduje możliwości przyznania płatności za realizację programu, w sytuacji gdy użytki rolne nie były wykorzystywane, nawet gdy nastąpiło to na skutek okoliczności niezależnych od rolnika.

Końcowo, organ odwoławczy wskazał, że skoro zadeklarowane we wniosku na 2011 r. grunty działek ewidencyjnych o numerach 569/2 i 569/11 z obrębu D. nie były wykorzystywane rolniczo w okresie objętym wnioskiem (o czym strona poinformowała organ i co potwierdzono podczas kontroli na miejscu), to płatność za realizację programu, który nie był realizowany, nie należy się. Odnosząc się natomiast do okoliczności związanych z poniesionymi przez stronę nakładami finansowymi na grunty, do których przyznania pomocy odmówiono, organ ten wskazał, że zobowiązania cywilne czy podatkowe w żaden sposób nie stanowią dodatkowych kosztów, o których mowa jest w art. 39 ust 4 rozporządzenia Nr 1698/2005, tj. kosztów wynikających z podjętego zobowiązania.

W skardze na powyższą decyzję ostateczną, skarżąca - wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości dotyczącej odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej oraz o wyrażenie przez sąd oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania polegających na przyjęciu takiej wykładni obowiązujących przepisów jaka wynika z jej stanowiska - zarzuciła naruszenie przepisów:

1. prawa materialnego:

- art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), poprzez jego niewłaściwą wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż z treści tego przepisu wynika obowiązek uwzględnienia kosztów utraconej wartości plonu, gdy w rzeczywistości taki przepis nie istnieje,

- art. 75 ust. 1 w związku z art. 54 lit. c rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 2 grudnia 2009 r.) w związku z § 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolno środowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 z dnia 26 lutego 2009 r. (Dz. U. Nr 33, poz. 262), poprzez jego niezastosowanie w sytuacji wystąpienia okoliczności obligujących organ do jego zastosowania;

2. przepisów postępowania:

- art. 107 § 3 Kpa polegające na jego błędnym zastosowaniu przez organ, poprzez niewskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia mającego zastosowanie w prowadzonym postępowaniu,

- art. 7 i art. 77 § 1 Kpa polegające na jego wadliwym zastosowaniu, poprzez uznanie że przeprowadzone postępowanie doprowadziło do właściwego ustalenia nieponoszenia kosztów uprawy, gdy w rzeczywistości producent rolny poniósł koszty związane z prowadzoną uprawą,

- art. 80 Kpa polegające na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów.

Uzasadniając skargę, strona skarżąca podniosła, że zgodnie z obowiązującymi przepisami przypadki wystąpienia siły wyższej, która w sprawie nie jest kwestionowana przez organ, nie mogą być uzależnione od faktu uzyskania korzyści lub uniknięcia poniesienia kosztów, ponieważ żaden z przepisów nie wprowadza takiego warunku. Stosownie do przepisu art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r., może zachować prawo do otrzymania pomocy w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o ile spełnione zostaną wyżej określone warunki.

Ponadto, strona skarżąca odwołała się do orzecznictwa sądów administracyjnych, z którego - według strony - wynika, że także w jej sprawie bezpośrednie zastosowanie znajduje przepis art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, a w związku z tym i art. 31 rozporządzenia (WE) Nr 73/2009. Zgodnie z art. 75 ust. 1, jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia (WE) Nr 73/2009, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7.12.2011 r., sygn. akt II SA/Go 791/11). Zatem, według strony,

obowiązujące przepisy dotyczące wystąpienie siły wyższej oraz przesłanek ich zastosowania nie wprowadzają elementu kosztowego oraz poczynionych nakładów jako elementu wpływającego na prawo do płatności.

Następnie, strona skarżąca podniosła, że mimo obowiązywania przepisu art. 21 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich nie zostały wyłączone obowiązki organu określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa, co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych w sprawie płatności bezpośrednich, które w zakresie art. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego odpowiada przepisowi art. 21 ustawy o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Według skarżącej, intencją i wola pracodawcy nie było wyłączenie stosowania w sprawie płatności rolnośrodowiskowych zasad wyrażonych w art. 7, art. 77 § 1 i w art. 80 Kpa, tj. zasady prawdy obiektywnej, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz swobodnej oceny dowodów (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17.09.2010 r., sygn. akt I SA/Lu 489/10).

Podnosząc, że organ dokonał błędnej oceny okoliczności poniesienia nakładów na gospodarstwo rolne, strona skarżąca wskazała, że organ nie przeprowadził postępowania dowodowego, w celu ustalenia, czy w związku z prowadzoną działalnością producent nie poniósł żadnych kosztów i w sposób nieuprawniony wykluczył okoliczność ponoszenia kosztów związanych z utrzymaniem gruntu w postaci obciążeń cywilnych i podatkowych oraz okoliczność ponoszenia kosztów związanych, nie tylko z wąsko rozumianymi czynnościami rolniczymi, a dotyczącymi produkcji rolniczej, gdyż producent ponosił koszty związane z posiadaniem gruntu rolnego, przeprowadzaniem ekspertyz ornitologicznych, podjęciem prób koszenia, dokonania częściowego koszenia gruntów, wobec czego twierdzenia organu o braku kosztów nie są prawdziwe. Za wadliwe według strony skarżącej uznać należy także twierdzenie, iż producent rolny nie utracił dodatkowych dochodów (brak zbiorów uznawany jest za utratę dodatkowych dochodów; nie wykonując koszenia producent w dalszym ciągu traci korzyści, nie uzyskując plonu). Ponadto, strona skarżąca podniosła, że w sprawie cel środowiskowy programu został dochowany, gdyż siedliska lęgowe ptaków zostały nienaruszone.

Powyższe uchybienia oznaczają, według strony skarżącej, że organ naruszył przepisy art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107§ 3 Kpa.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie podzielił zasadności podniesionych w niej zarzutów i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Sporna w sprawie jest kwestia, czy w sytuacji, gdy producent rolny nie jest w stanie wypełnić swych zobowiązań podjętych w ramach działalności rolnośrodowiskowej z powodu siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru (lub zwierząt kwalifikowanych) zadeklarowanego we wniosku o płatność rolnośrodowiskową.

Na wstępie należy wskazać, że w sprawie znajdują zastosowanie następujące przepisy prawa unijnego i krajowego:

I. Przepisy prawa unijnego.

1. Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) - (Dz. U. L. 2005.277.1 ze zm.), w szczególności pkt 35 preambuły przewidujący, że płatności rolnośrodowiskowe powinny pokrywać jedynie te zobowiązania, które wykraczają poza właściwe normy obowiązkowe oraz art. 36 wymieniający w lit. a ppkt iv) płatności rolnośrodowiskowe, do których przysługuje wsparcie i art. 39 regulujący istotę płatności rolnośrodowiskowych w następujący sposób:

"1. Państwa Członkowskie udostępnią wsparcie przewidziane w art. 36 lit. a) ppkt iv) na obszarze całego swojego terytorium zgodnie ze swoimi szczególnymi potrzebami.

2. Płatności rolnośrodowiskowych udziela się rolnikom, którzy dobrowolnie podejmą zobowiązania rolnośrodowiskowe. W przypadkach należycie uzasadnionych do osiągnięcia celów związanych ze środowiskiem naturalnym, płatności rolnośrodowiskowe mogą być udzielane innym osobom gospodarującym gruntami.

3. Płatności rolnośrodowiskowe obejmują jedynie te zobowiązania, które wykraczają poza odpowiednie normy obowiązkowe ustanowione zgodnie z art. 4 i 5 oraz załącznikami III i IV rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003, jak również minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin oraz inne odpowiednie wymogi obowiązkowe ustanowione ustawodawstwem krajowym i określone w programie.

Zobowiązania te podejmowane są z reguły na okres od pięciu do siedmiu lat. W przypadkach koniecznych i uzasadnionych ustala się dłuższy okres dla poszczególnych rodzajów zobowiązań zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 90 ust. 2.

Państwa członkowskie mogą umorzyć takie zobowiązania, przy czym dany beneficjent nie będzie miał obowiązku zwrócenia otrzymanego już wsparcia, pod warunkiem że:

a) wsparcie w ramach rozporządzenia (WE) nr 73/2009 jest udostępnione ponownie, a w jego ramach stosuje się przepisy, które powodują globalne skutki rolnośrodowiskowe równoważne skutkom zlikwidowanego środka rolno-środowiskowego;

b) wsparcie takie nie jest mniej korzystne finansowo dla beneficjenta;

c) beneficjent został poinformowany o tej możliwości w momencie podejmowania swoich zobowiązań.

4. Płatności udziela się corocznie i obejmują one dodatkowe koszty i utracone dochody wynikające z podjętego zobowiązania. Tam gdzie to niezbędne, mogą one również obejmować koszty transakcji.

W odpowiednich przypadkach beneficjenci mogą być wybierani na podstawie procedury przetargowej z zastosowaniem kryteriów wydajności gospodarczej i środowiskowej.

Wsparcie ogranicza się do wysokości maksymalnej kwoty określonej w załączniku I.

5. Wsparcie może zostać udzielone dla zachowania zasobów genetycznych w rolnictwie w przypadku operacji nieobjętych przepisami ust. 1 - 4.".

2. Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW)- (Dz.U.UE.L.2006.368.15 ze zm.), w szczególności art. 47 przewidujący, że:

"1. Państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

a) śmierć beneficjenta;

b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

2. Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.";

oraz art. 53 stanowiący, że:

"1. W stosownych przypadkach państwa członkowskie mogą wyznaczyć poziom wsparcia, o którym mowa w art. 31, 37-41 i 43-49 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005, na podstawie standardowych kosztów i standardowych założeń dotyczących utraconych dochodów.

Bez uszczerbku dla obowiązujących merytorycznych i proceduralnych zasad dotyczących pomocy państwa, akapit pierwszy stosuje się również do inwestycji związanych z utrzymaniem, odbudową i poprawą stanu dziedzictwa kulturowego oraz z rozwojem miejsc o dużej wartości przyrodniczej, o których mowa w art. 57 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 1698/2005.

2. Państwa członkowskie zapewniają, że obliczenia i odpowiadające wsparcie, o którym mowa w ust. 1:

a) obejmują jedynie elementy dające się zweryfikować;

b) oparte są na danych liczbowych opracowanych na podstawie odpowiedniej wiedzy;

c) wskazują wyraźnie źródło danych liczbowych;

d) są zróżnicowane w sposób uwzględniający - odpowiednio - specyficzne warunki, regionalne lub lokalne obszarów i faktyczne użytkowanie gruntów;

e) w odniesieniu do środków zgodnie z art. 31, 37 do 40 i 43 do 47 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 nie obejmują elementów związanych ze stałymi kosztami inwestycyjnymi.".

3. Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady

wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich

(Dz. U. L. 2011.25.8), w szczególności przepisy art. 6 i art. 7 (regulujące zakres stosowania i definicje oraz obowiązujące przepisy) stanowiące, że:

"Art. 6.1. Niniejszy tytuł ma zastosowanie do:

a) wsparcia przyznanego zgodnie z art. 36 rozporządzenia (WE) Nr 1698/2005;

b) wsparcia przyznanego zgodnie z art. 63 lit. a) rozporządzenia (WE) Nr 1698/2005 w odniesieniu do operacji objętych środkami określonymi w ramach osi 2.

Niniejszy tytuł nie ma jednak zastosowania do środków, o których mowa w art. 36 lit. a) ppkt (vi) i lit. b) ppkt (vi) oraz (vii) oraz w art. 39 ust. 5 rozporządzenia (WE) Nr 1698/2005, jak również do środków przewidzianych w art. 36 lit. b) ppkt (i), (ii) oraz (iii) wspomnianego rozporządzenia w zakresie kosztów założenia.

2. Do celów niniejszego tytułu stosuje się następujące definicje:

a) (skreślona);

b) (skreślona);

c) "zatwierdzony obszar" oznacza obszar działek lub parceli, których dotyczy wniosek o pomoc, określony zgodnie z art. 11 i art. 15 ust. 3, 4 i 5 niniejszego rozporządzenia;

d) "zatwierdzone zwierzęta" oznaczają liczbę zwierząt określoną zgodnie z art. 11 i art. 15 ust. 6 niniejszego rozporządzenia.

Art. 7.1. Do celów niniejszego tytułu stosuje się odpowiednio art. 2 akapit drugi pkt 1, 10 i 20, art. 6 ust. 1, art. 10 ust. 2, art. 12, 14, 16 i 20, art. 25 ust. 1 akapit drugi, art. 73, 74 i 82 rozporządzenia (WE) Nr 1122/2009. W odniesieniu do środków, o których mowa w art. 36 lit. b) ppkt (iii), (iv) i (v) rozporządzenia (WE) Nr 1698/2005, państwa członkowskie mogą jednak ustanowić odpowiednie systemy alternatywne, aby jednoznacznie określać grunty objęte wsparciem.

2. Do celów niniejszego tytułu odniesienia do "rolników" zawarte w rozporządzeniu (WE) Nr 1122/2009 uważa się za odniesienia do "beneficjentów".";

oraz przepis art. 18 (regulujący zmniejszenia i wykluczenia w przypadku niezgodności z innymi kryteriami kwalifikowalności, zobowiązaniami i powiązanymi obowiązkami) stanowiący, że:

"1. Pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono następujących obowiązków i kryteriów:

a) w przypadku środków, o których mowa w art. 36 lit. a) ppkt (iv) i (v) oraz lit. b) ppkt (v) rozporządzenia (WE) Nr 1698/2005 - odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art. 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia (WE) Nr 1698/2005, oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi;...".

II. Przepisy prawa krajowego.

1. Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.), w tym art. 10 ust. 1 przewidujący, że:

"Pomoc jest przyznawana:

1) na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej;

2) jeżeli wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1.".

Nadto, przepisy art. 21 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 przewidujące, że:

"1. Z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

2. W postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

3. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.";

oraz przepis art. 28 ust. 4 stanowiący, że: "Pomoc i pomoc techniczna wypłacone beneficjentowi, który nie wykonał w całości lub w części operacji lub obowiązków związanych z jej wykonaniem, lub zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej, nie podlegają zwrotowi w przypadku wystąpienia co najmniej jednej z kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, określonych w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE. L 368 z 23.12.2006, str. 15, ze zm.), lub w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3.";

nadto przepisy art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 1a i ust. 2 zawierające delegację dla ministra właściwego do spraw rozwoju wsi do określenia m.in. warunków oraz innych niż wymienione w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 28 ust. 4, kategorie siły wyższej lub wyjątkowe okoliczności, w przypadku wystąpienia których nie jest wymagany zwrot pomocy lub pomocy technicznej.

2. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 ze zm.), w szczególności przepis § 2 ust. 1 stanowiący, że:

"Płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia Nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem" jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia Nr 73/2009 wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), zwane "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmującym wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolno środowiskowych;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.";

a także § 16 ust. 1 przewidujący, że: " W przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4 lub 5, pierwsza płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana w wysokości zwiększonej o kwotę przeznaczoną na refundację kosztów transakcyjnych w rozumieniu art. 27 ust. 10 akapit drugi rozporządzenia nr 1974/2006, dotyczących sporządzenia dokumentacji przyrodniczej, której wysokość nie może przekraczać maksymalnej kwoty określonej w załączniku nr 6 do rozporządzenia.";

oraz § 35 stanowiący, że: "Inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest:

1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania;

2) zmiana zasięgu obszarów objętych programami mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych na zanieczyszczenia związkami azotu lub zmiana tych programów;

3) określenie obszaru, na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, o którym mowa w przepisach o minimalnych normach - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8;

4) utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów;

5) wystąpienie okoliczności określonych w § 5a - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 5;

6) śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

7) usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7.".

Mając na uwadze powyższe uregulowania unijne i krajowe należy wskazać, że celem przyznania płatności rolnośrodowiskowej jest zwrot dodatkowych kosztów i utraconych dochodów wynikających z podjętego zobowiązania, w tym kosztów transakcji.

Kategoriami siły wyższej i wyjątkowych okoliczności są określone w art. 47 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 przypadki oraz określone w § 35 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. przypadki , które skutkują tylko i wyłącznie tym, że nie jest wymagany zwrot pomocy (już udzielonej).

Zgodnie z przepisem art. 7 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. do spraw wynikających z przepisu art. 36 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r., tj. m.in. rolnośrodowiskowych, przepisy art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. UE. L. 2009.316.65 ze zm.) nie mają zastosowania. Przepis art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, niemający zastosowania do płatności rolnośrodowiskowych stanowi, iż wówczas gdy rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia (WE) Nr 73/2009, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych.

Ponadto, właściwych zmniejszeń nie stosuje się, jeżeli niezgodność będąca następstwem siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych dotyczy wzajemnej zgodności i, o ile wskazany przepis nie ma zastosowania do płatności rolnośrodowiskowych, to jest obowiązującym i stosowanym przepisem w odniesieniu do płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, dlatego też skarżąca płatności bezpośrednie na rok 2011 otrzymała.

Zatem, skoro przepis art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 nie znajduje zastosowania do postępowań w sprawach płatności rolnośrodowiskowych, to określone w tym przepisie kategorie siły wyższej i okoliczności nadzwyczajnych pozostają bez wpływu na wynik postępowań w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowych.

Z prawidłowo ustalonego przez organy Agencji w sprawie stanu faktycznego, który za podstawę orzekania przyjmuje także skład orzekający w sprawie, wynika, że na działkach zgłoszonych po raz pierwszy do płatności rolnośrodowiskowych oznaczonych numerami [...],[...],[...] i [...] nie przeprowadzono zabiegów agrotechnicznych, tj. stwierdzono brak koszenia lub wykaszania w terminie, zatem, strona skarżąca nie wykonała podjętego zobowiązania, a jednocześnie nie wykazała, aby poniosła koszty związane z podjętym zobowiązaniem.

W konsekwencji, prawidłowo organy obu instancji stwierdziły, że w sytuacji gdy wystąpi siła wyższa i nadzwyczajne okoliczności, nie ma mowy o możliwości przyznania pomocy w danym roku, a jedynie o braku konieczności zwrotu płatności już wypłaconych, dlatego też prawidłowo skarżącej odmówiono płatności rolnośrodowiskowych.

Odnosząc się do argumentacji strony skarżącej, że inne sądy administracyjne w analogicznych sprawach uznawały, iż przepis art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 znajduje zastosowanie w sprawach obejmujących płatności rolnośrodowiskowe, należy wskazać, że przywołane przez stronę skarżącą wyroki dotyczą innych płatności niż rolnośrodowiskowe, tak więc ten argument jest nietrafiony, a nawet gdyby inne sądy taki pogląd wyraziły, to skład orzekający w tej sprawie nie jest nim związany.

W kwestii zakresu stosowania w sprawie ww. przepisu art. 21 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich i jego relacji do przepisów art. 7, art. 77, art. 80 Kpa, skład orzekający w sprawie w pełni podziela pogląd strony skarżącej, iż zastosowanie przepisu art. 21 tej ustawy nie może wyłączać zastosowania w sprawie naczelnych zasad postępowania administracyjnego oraz przepisów tego postępowania zobowiązujących organ do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania swobodnej oceny dowodów, jednak w sprawie tej istotne jest, że strona skarżąca od samego początku była reprezentowana przez pełnomocników, tj. od dnia 30 grudnia 2010 r. przez pełnomocnika Ł. A., który pełnomocnictwo notarialne przedłożył organowi I instancji w dniu 25 sierpnia 2011 r., a następnie od dnia 1 grudnia 2011 r. przez pełnomocnika profesjonalnego - radcę prawnego C. A.. Pełnomocnik ten w uzupełnieniu odwołania z dnia 10 kwietnia 2012 r. podnosił wprawdzie, że strona ponosiła koszty związane z utrzymaniem i posiadaniem gruntu, w tym cywilnoprawne i podatkowe, związane z przeprowadzeniem ekspertyz ornitologicznych, z podjęciem prób koszenia, dokonania częściowego koszenia gruntów, jednak żadnych dowodów poniesienia kosztów nie przedstawił. Także w skardze do sądu pełnomocnik strony skarżącej nie tylko nie przedstawił dowodów na poniesienie jakichkolwiek kosztów, ale nawet nie uprawdopodobnił ich poniesienia. Tymczasem, przepis art. 21 ww. ustawy zobowiązuje stronę do aktywnego działania w sprawie w celu przedstawiania organom Agencji dowodów na okoliczności mające istotne znaczenie w sprawie. Odmienność tego uregulowania od przepisów Kpa powoduje, że organy Agencji mają obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 21 ust. 2 pkt 2), ale już nie zgromadzenia (zebrania) całego materiału dowodowego, jak to przewiduje art. 77 § 1 Kpa, a nadto, przepisy art. 21 ust. 2 pkt 3 i pkt 4 tej ustawy wprost stanowią, że tylko na żądanie strony organy Agencji udzielają stronie niezbędnych pouczeń oraz zapewniają czynny udział w sprawie. Także regulacja przepisu art. 21 ust. 3 nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na stronie postępowania ciąży obowiązek przedstawiania dowodów, gdyż ciężar udowodnienia faktu spoczywa na niej.

Zatem, wbrew zarzutom skargi, organy obu instancji nie naruszyły w sprawie ani zasad postępowania administracyjnego, ani też przepisów regulujących postępowanie dowodowe, w tym nie przekroczyły zasady swobodnej oceny dowodów, zaś uzasadnienie decyzji odpowiada przepisowi art. 107§ 3 Kpa.

W tej sytuacji, wobec tego, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa unijnego i prawa krajowego, na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270), skargę należało oddalić.