Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 713/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 632  Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak AWSA Janusz Kasprzycki Protokolant Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi J. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 31 lipca 2002 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. skargę oddala; II. zasądza na rzecz pełnomocnika skarżącego radcy prawnego M.C. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu; III. oddala wniosek skarżącego o zwrot kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Organ I instancji -Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], decyzją z dnia [...] 2002 r. [...] orzekł na podstawie art. 31 ust.4 w związku z art. 4 i art. 43 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64/1998, poz. 414 ze zm.) o odmowie przyznania J. Ł. świadczenia "zasiłek okresowy" z powodu niespełnienia kryterium dochodowego. Kierownik OPS ustalił, że dochód netto rodziny wynosi [...] złotą przy normatywnym wskaźniku dochodowym [...],-złotych, przekroczenie normatywnego wskaźnika dochodowego wynosi [...] złote. Z powodu braku możliwości finansowych w pomocy społecznej, oraz na podstawie wywiadu środowiskowego stwierdzającego przekroczenie normatywnego dochodu w rodzinie odmówiono wnioskującemu J. Ł. przyznania zasiłku okresowego. Od powyższej decyzji odwołał się J. Ł., zarzucając, że uzasadnienie decyzji jest absurdalne pod względem formalnym i prawnym. Stwierdzenie, że nie spełnia on kryterium dochodowego ma się nijak do rzeczywistości. OPS nie chce zaakceptować , że rodzina J. Ł. jest typową sześcioosobową dwugłową rodziną, łamiąc w ten sposób prawo, fałszując dane , kłamiąc i manipulując w taki sposób, by nie zastosować właściwego mu art. 31 ustawy o pomocy społecznej z 29 listopada 1990 r., nie chce przyznać gwarantowanego zasiłku okresowego dla rodziny brata - art. 31 ust. 4 a ustawy. Ustawy oraz rozporządzenia są zbędne, ponieważ instytucja ta traktuje urząd jak prywatny folwark. W odwołaniu J. Ł. podkreślił nadto, że charakter sprawy wskazuje na potrzebę kontaktu osobistego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] 2002 r. nr [...], w oparciu o przepisy art. 2 ust. 4 i art. 4 ust. l ustawy o pomocy społecznej utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium stwierdziło, że nie dostrzegło żadnych przesłanek, które potwierdzałyby prawdziwość ciężkich oskarżeń rzucanych przez odwołującego się. Kolegium uznało, że postępowanie w sprawie było zgodne z wymogami ustawy o pomocy społecznej - przed podjęciem decyzji przeprowadzony był wywiad środowiskowy -rodzinny, w oparciu o który ustalono warunki materialno-bytowe strony. Z wywiadu wynika, że J. Ł. prowadzi ze swoją matka wspólne gospodarstwo domowe, a miesięczny dochód tego gospodarstwa wynosi [...] złote. Na dochód ten składają się: renta i zasiłek pielęgnacyjny matki w łącznej kwocie [...] złote, oraz wartość dochodu z gospodarstwa rolnego odpowiadająca kwocie [...] złotych. W związku z tym J. Ł. nie przysługuje prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, gdyż dochód w jego dwuosobowej rodzinie przekracza kryterium dochodowe określone w art. 4 ust. l ustawy, które to kryterium w dacie wydania zaskarżonej decyzji wynosiło [...],-złotyclu Nadto Kolegium ustaliło, że J.Ł. mieszka w domu rodzinnym w [...], gdzie ma zabezpieczone przez matkę warunki bytowe. Dlatego również nie można uznać, że znajduje się on w szczególnie trudnej sytuacji, która uzasadnia przyznanie mu specjalnego zasiłku ceowego lub okresowego. Kolegium uznało za niewiarygodne twierdzenie odwołującego, że rodzina jego składa się z sześciu osób przede wszystkim z uwagi na informacje udzielone przez samego J. Ł. trakcie przeprowadzania , nadto z uwagi na treść oświadczenia jego bratowej znajdującego się w aktach sprawy , z którego to oświadczenia wynika że J. Ł. wraz ze swoją rodziną prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Organ n instancji ustalił ponadto, że J. Ł.nie wykazuje zainteresowania podjęciem choćby dorywczej pracy, chociaż jest mężczyzną w średnim wieku, zdolnym do pracy fizycznej. Nie pomaga też matce w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, mimo, iż jest na jej wyłącznym utrzymaniu. Z uwagi na dużą ilość rodzin mieszkających na terenie gminy [...] które nie posiadają żadnego dochodu, lub których dochód , w odróżnieniu od dochodu rodziny J. Ł. nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, miejscowy Ośrodek Pomocy Społecznej , dysponując skromnym funduszem na pomoc społeczną musi wspierać właśnie te rodziny, gdyż ich egzystencja jest realnie zagrożona.

Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy J.Ł.

W skardze zarzucił sprzeczne z normami prawa postępowanie pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], dopuszczanie się przez pracowników Ośrodka przestępstw nadużycia władzy i niegospodarności, brak woli korzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia sprawy, wykonywanie obowiązków służbowych przez pracowników ośrodka wyłącznie pod "dyktando" przełożonych z pominięciem przepisów prawa. Skarżący zarzucił błędne ustalenia organów w przedmiocie odmowy podjęcia przez niego pracy , oraz w przedmiocie istnienia w domu zamieszkiwanym przez skarżącego dwóch odrębnych gospodarstw domowych - tj. skarżącego i jego matki oraz brata skarżącego wraz z żoną i dziećmi. Zarzucił, że pisemne oświadczenie bratowej o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa zostało uzyskane przez pracowników Ośrodka podstępnie i jest nieprawdziwe.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1271), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Właściwym do rozpoznania skargi jest więc Wojewódzki Sąd Administracyjny

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi -art. 3 § l i art. 134 § l ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.( w skrócie ppsa)

W ramach swej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

Skarga J. Ł. w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie, a tylko takie naruszenie prawa , w świetle przepisu art. 145 ustawy ppsa daje podstawę do zastosowania przez sąd administracyjny rozstrzygnięć w tym przepisie przewidzianych. Badając prawidłowość zastosowania przez organy przepisów prawa materialnego, oraz prawidłowość przeprowadzonego postępowania pod względem zgodności z przepisami kpa, Sąd zważył:

Jak wynika z treści przepisów art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 98.64.414 z późn. zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnych sytuacji życiowych. Celem pomocy społecznej jest między innymi zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin.

Skarżący J. Ł. w dniu [...] 2002 r. skierował do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wniosek o przyznanie zabezpieczenia społecznego w formie zasiłku okresowego , powołując się na przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, oraz przepisy Konstytucji RP. W uzasadnieniu wniosku twierdził, że materiały dowodowe, jakimi dysponuje OPS zebrane zostały w sposób sprzeczny z wszelkimi zasadami, bez jego wiedzy i zgody, oraz wbrew woli. Podniósł, że zamieszkuje z matką bratem, jego żoną i ich dziećmi i nie gospodaruje wspólnie z matką.

Jak stanowi przepis art. 31 ust. l ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. (Dz.U. nr 64, poz. 414 z 1998 r.) : Zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4 ust. l, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu na : 1) długotrwałą chorobę, 2) niepełnosprawność, 3) brak możliwości zatrudnienia , 4) brak uprawnień do renty rodzinnej po osobie, na której ciążył obowiązek alimentacyjny, 5) możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego.

Z kolei przepis art. 4 ust. l w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji stanowił : Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę w rodzinie, z zastrzeżeniem art. 24a, art. 27a, Art. 3la, art.33g ust. 1-3 i art. 33p nie przekracza : 1) na osobę samotnie gospodarującą-447 zł, 2) na pierwszą osobę w rodzinie - 406 zł, 3) na drugą i dalsze osoby w rodzinie powyżej 15 lat - 285 zł, 4) na każda osobę w rodzinie poniżej 15 lat - 204 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt. 2-11. Z konstrukcji normy art. 31 ust. 1 ustawy wynika, że przesłanki decydujące o przyznaniu osobie lub rodzinie zasiłku okresowego muszą zaistnieć łącznie, tzn. dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie może przekraczać kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 4 ust. l ustawy, i jednocześnie musi zachodzić sytuacja, w której posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb , w szczególności ze względu na okoliczności wymienione, w punktach 1-5 tego przepisu. Wymóg nie przekroczenia kryterium dochodowego określonego w art. 4 ust. 1 musi zatem istnieć w każdym przypadku ubiegania się o przyznanie zasiłku okresowego.

Podstawową a zarazem sporną kwestią w rozpatrywanej przez organy pomocy społecznej sprawie o przyznanie skarżącemu zasiłku okresowego było ustalenie wysokości dochodu na osobę w rodzinie w rozumieniu powyższych przepisów , oraz stwierdzenie, czy dochód ten uprawnia skarżącego do uzyskania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego. Skarżący we wniosku o przyznanie świadczenia twierdził, że zamieszkuje razem z matką, bratem, bratową i ich dziećmi, ale nie gospodaruje wspólnie z matką, nie twierdził jednak także, że gospodaruje wspólnie z bratem i bratową. Celem ustalenia istnienia przesłanek do "zastosowania art. 31 ustawy organy prowadzące postępowanie administracyjne przeprowadziły dowody mające stanowić podstawę ustalenia ilości osób w rodzinie, oraz wysokości dochodu na osobę w rodzinie. Na podstawie zebranych dowodów ustaliły organy, że dochód w rodzinie skarżącego wynosi [...] złote, a więc jest wyższy od kryterium dochodowego określonego na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, które to kryterium wynosi [...],- złotych. Podstawę tak wyliczonego dochodu stanowiły: dane wynikające z wywiadu środowiskowego (rodzinnego), dane wynikające z dokumentów dotyczących wysokości renty matki skarżącego wraz z kwotą zasiłku pielęgnacyjnego, oraz dane wynikające z informacji zawartej w nakazie płatniczym, dotyczące powierzchni gruntów i powierzchni przeliczeniowej gruntów podatnika, z którego wynika, że powierzchnia przeliczeniowa gruntów podatnika ([...]) wynosi 1, 80 ha. Skarżący nie kwestionował tak ustalonych wielkości ani w odwołaniu od decyzji pierwszoinstnacyjnej, ani w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodność z prawdą powyższych danych potwierdził skarżący własnoręcznym podpisem złożonym w dniu [...] 2002 r. na formularzu w/w wywiadu, w tym dniu przeprowadzonego. Oceniając tak przeprowadzone dowody mające stanowić podstawę ustalenia wysokości dochodu na osobę w rodzinie sąd uznał, że zaskarżona decyzja w tym zakresie nie narusza prawa. Kolejną kwestią podlegającą ocenie sądu w kontekście zaistnienia przesłanek z art. 4 ust. 1 ustawy winny być dane dotyczące ilości osób w rodzinie, na które przypadają ustalone w sposób powyższy dochody, z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 2a ustawy. Jak stanowi ten przepis w punkcie 1 pojęcie "rodzina" w rozumieniu ustawy oznacza osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące, z zastrzeżeniem art. 4 a . Ustalenia organów w tym zakresie- wbrew stanowisku skarżącego uznać należy za prawidłowe, zgodne z brzmieniem ustawy. Dowody przeprowadzone celem dokonania tych ustaleń uznać należy za przeprowadzone w sposób odpowiadający regułom wynikającym z art. 7 ,75 i 77 kpa., oraz ocenione zgodnie z art. 80 kpa, zaś stanowisko organu przedstawione zostało w sposób odpowiadający regułom ustanowionym w art. 107 § 3 kpa. Przede wszystkim podkreślić należy, że z samych twierdzeń skarżącego wynikających z zawartych w wywiadzie środowiskowym zapisów wynikają wnioski, jaki wyciągnęły organy ustalając ilość osób w rodzinie , w rozumieniu przepisu art. 2 ust. 1 pkt. 1 ustawy. W trakcie wywiadu przeprowadzonego w dniu [...] 2002 r. skarżący podał, że skład rodzinny gospodarstwa domowego (rodziny) to on,, oraz matka S., oraz że prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe. Podejmując decyzje w sprawie organy I i II instancji dysponowały powyższym wywiadem i kompletem aktualnych dokumentów dotyczących w szczególności wysokości dochodów matki skarżącego, z którą wspólnie skarżący gospodaruje. Ustalenia organów prowadzące do stwierdzenia, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, a więc do zasiłku okresowego uznać należy za prawidłowe. Stanowisko skarżącego zawarte w skardze i zarzut, że ustalenia dokonane przez organy w przedmiocie ilości osób w rodzinie oparte zostały na podstępnie uzyskanym przez pracowników ośrodka oświadczeniu bratowej skarżącego są gołosłowne i nie znajdują żadnego oparcia w materiale dowodowym sprawy. Podkreślić należy, że decydujące znaczenie dla oceny sytuacji osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej mają informacje wynikające z treści wywiadu, pochodzące od samego skarżącego. Nie znajduje uzasadnienia w świetle zasad doświadczenia życiowego kategoryczne twierdzenie skarżącego, zawarte w skardze, że w domu zamieszkiwanym przez sześć osób ( w tym dwoje dzieci) brak warunków do prowadzenia dwóch odrębnych gospodarstw domowych, bowiem prowadzenie odrębnych gospodarstw nie jest uzależnione od warunków lokalowych. Podkreślić należy także, iż przepis art. 2a ust. pkt. 1 ustawy odnosi pojęcie rodziny do osób "wspólnie zamieszkujących i gospodarujących" nie używa zaś określenia "odrębne gospodarstwo domowe". Niewątpliwie z materiału dowodowego wynika, że skarżący zamieszkuje i gospodaruje wspólnie ze swoją matką, nie gospodaruje natomiast ze swym bratem i bratową, choć zamieszkuje z mini w tym samym domu, który jest domem rodzinnym zarówno jego jak i jego brata.

Skoro podstawową przesłanką kwalifikującą do uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jest kryterium dochodowe ustalone w art. 4 ust. 1 ustawy, to uznać należy za słuszne ustalenie zawarte w zaskarżonej decyzji, że skarżący kryterium tego nie spełnia.

Wobec niespełnienia przez skarżącego warunków uzyskania pomocy społecznej w oparciu o powyższe przesłanki, Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozważało istnienie przesłanek do przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku okresowego lub celowego specjalnego (art. 31 a ustawy). Analizując sytuację skarżącego Kolegium słusznie uznało , że nie kwalifikuje go ona także do skorzystania z tej formy pomocy. W oparciu o przeprowadzone dowody organy prawidłowo ustaliły, że skarżący mieszka w domu rodzinnym, ma zapewnione podstawowe warunki bytowe - miejsce do spania i wyżywienie, przy tym nie przejawia chęci podjęcia choćby pracy dorywczej. Nie pomaga także matce w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, pozostając na jej utrzymaniu. Ustalenia te uznać należy za prawidłowe w świetle zebranego materiału dowodowego. Z treści przeprowadzonego wywiadu wynika ponadto, że w lokalu zajmowanym przez skarżącego nie ma raków w podstawowym sprzęcie gospodarstwa domowego. Podkreślić nadto należy, że skarżący w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał 43 lata i nie uskarżał się na żadne dolegliwości, nie miał także ustalonego stopnia niepełnosprawności. Słusznie zatem stwierdziły organy, iż brak podstaw do uznania, że zachodzi przypadek "szczególnie uzasadniony" , o którym mowa w art. 31 a ustawy. Rozstrzygnięcie takie jest zgodne z ustaloną linią orzecznictwa dotyczącą stosowania art. 31 a ustawy ( por. orzeczenia: NSA z 1. 04. 1998 r. II SA/Łd 744/97, NSA z 16. 10. 2001 r. I SA 2694/00, NSA z 6. 01. 1999 r. SA/Rz 569/97).

Nie mają żadnego znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji zarzuty skarżącego zawierające krytykę działań pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] oraz członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Brak jakichkolwiek dowodów na poparcie tych zarzutów czyni je gołosłownymi, a więc nie mogącymi wpłynąć na ocenę zaskarżonej decyzji dokonywaną przez Sąd.

Odnośnie wniosku dowodowego pełnomocnika skarżącego, o przeprowadzenie dowodu z pism OPS w [...] kierowanych do skarżącego w dniach [...] . 2006 r. i [...]. 2006 r., oraz z akt postępowań administracyjnych toczących się w OPS w [...] z wniosków brata skarżącego J. Ł. oraz jego rodziny Sąd zważył: zgodnie z art. 106 § 3 ustawy ppsa sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W świetle powyższego przepisu stwierdzić należy, że przedłożone przez skarżącego pisma dotyczą udostępnienia skarżącemu akt sprawy , przeglądania tych akt, oraz sporządzania odpisów z tych akt i są odpowiedziami na wnioski skarżącego składane w dniach [...]. 2006 r. i [...] 2006 r. a więc ponad cztery lata po wydaniu zaskarżonej decyzji. Treść tych dokumentów wskazuję, że nie mają one żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Podobnie nie ma znaczenia dla tego rozstrzygnięcia przebieg postępowania w sprawach toczących się aktualnie z wniosków brata skarżącego przed organami administracji orzekającym w sprawach pomocy społecznej. Z uwagi na powyższe wnioski te należało oddalić.

Wobec powyższego należało na podstawie art. 151 ustawy ppsa orzec jak w sentencji Wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 ustawy ppsa, oraz przepisu § 14 ust. 2 pkt. 1 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dn. 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.), uwzględniając obowiązek zasądzenia kwoty wynagrodzenia powiększonej o 22 % stawkę podatku VAT ([...] ,-zł + 52,80 zł).