Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1146/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2, 3, art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28, ust. 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Zofia Borowicz (spr.) Sędzia del. WSA Sylwester Miziołek Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 1554/15 w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 7 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 1554/15 oddalił skargę M. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

Sąd I instancji rozstrzygał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, 2, 3 i 4, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2015 r. poz. 121 ze zm. dalej: u.s.u.s.), odmówił M. J. umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 62.902,17 zł oraz odsetek za zwłokę od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 18.312,00 zł, uznając, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a także umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 61.113,82 zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił dotychczasowe ustalenia, wskazując, iż skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, utrzymuje się ze świadczenia emerytalno-rentowego wypłacanego w wysokości 3924,52 zł netto miesięcznie oraz prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką T. J., która uzyskuje dochody w ramach świadczenia emerytalnego w wysokości 1225,44 zł. Jak podkreślił organ miesięczne obciążenia budżetu domowego, potwierdzone załączonymi do akt rachunkami, wynoszą: z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz, telefon, Internet, telewizja) - 956,50 zł, z tytułu kosztów leczenia - 300 zł oraz inne w kwocie 250 zł. Dodatkowo wskazano na spłacanie zobowiązania wynikające z pożyczek zawartych w [...], których spłata odbywa się w miesięcznej wysokości 625,37 zł oraz z tytułu użytkowania karty kredytowej - w wysokości 663,92 zł. Ponadto wskazano na spłacanie kosztów postępowania sądowego w wysokości 400,00 zł miesięcznie.

Zdaniem organu, nie zaistniała wobec skarżącego przesłanka całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. W związku z ujawnionym składnikiem majątkowym w postaci świadczenia emerytalnego organ ma możliwość wszczęcia postępowania egzekucyjnego i przymusowego dochodzenia zaległych składek; z uwagi na wysokość świadczenia, istnieje wysokie prawdopodobieństwo, iż w przypadku ewentualnego wszczęcia egzekucji uzyskałoby się kwoty wystarczające nie tylko na pokrycie powstałych kosztów egzekucyjnych, ale również wpływające na obniżenie zaległości składkowej. Zebrany w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy wskazuje ponadto, że wnioskodawca posiada majątek ruchomy w postaci samochodu osobowego, który może być przedmiotem ustawowego prawa zastawu.

Odnosząc się do kwestii umorzenia postępowania w zakresie umorzenia składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych organ podał, iż zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28 i art. 29, co oznacza, że w stosunku do wskazanych w nim składek wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia opartego na tych przepisach. Dotyczy to zarówno rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy, jak i negatywnego. W stosunku do tego rodzaju składek niedopuszczalne jest więc badanie istnienia przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 u.s.u.s. W związku z tym jedynym właściwym rozstrzygnięciem co do składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Brak jest bowiem przedmiotu postępowania, w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 u.s.u.s.

Organ podkreślił, że rozpatrując wniosek w sprawie umorzenia należności oraz podejmując w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcie obowiązany jest również uwzględnić interes społeczny oraz słuszny interes strony. Interpretując pojęcie ważnego interesu, należy wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności i zdarzenia, których zaistnienie obiektywnie wpływa na szczególną sytuację osoby zobowiązanej, faktyczną lub prawną tworzącą "ważny interes", w tym by skorzystać z przedmiotowej ulgi. Ponadto ważny interes dłużnika nie zwalnia organu rentowego od dbałości o interes Skarbu Państwa, który jest utożsamiany z interesem ogólnospołecznym rozumianym, jako konieczność zapewnienia stałych dochodów, co wymaga skutecznego realizowania należności składkowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem wskazanym na wstępie oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W sytuacjach, w których nie występuje całkowita nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS, nie zaś decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych należności, gdyż wydanie takiej decyzji nie jest możliwe, bowiem naruszałaby ona prawo materialne.

W ocenie Sądu I instancji wobec skarżącego nie toczy się postępowanie egzekucyjne, zatem nie mogło dojść do stwierdzenia braku majątku zobowiązanego, przeciwnie, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że zobowiązany pobiera świadczenie emerytalno-rentowe w kwocie 3924,52 zł i jest posiadaczem samochodu osobowego. Jak podkreślił WSA, już w obliczu tych okoliczności zasadne było przyjęcie, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Biorąc zatem pod uwagę powyższe ustalenia Zakład poprawnie wywiódł, że brak jest wystąpienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 u.s.u.s., a tym samym brak było podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. W świetle przywołanego wyżej przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest bowiem generalnie z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje.

Jak wskazał WSA, natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne, nie zaś należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika, do których zapłaty zobowiązany był skarżący. Powyższy przepis nie ma więc w sprawie niniejszej zastosowania, tym samym brak jest podstaw do analizowania sytuacji zobowiązanego przez pryzmat brzmienia § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Nie mogą zatem odnieść skutku zarzuty dotyczące naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego poprzez wadliwe prowadzenie postępowania dowodowego oraz nieadekwatność ustalonych jego wyników w relacji do zgromadzonego w sprawie materiału, a także brak przekonującego uzasadnienia rozstrzygnięcia.

W ocenie WSA nieuprawniony jest także zarzut naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. poprzez umorzenie postępowania w zakresie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek w relacji do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Art. 30 u.s.u.s. stanowi wszak, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 u.s.u.s. Jak podkreślił Sąd wprowadzenie przez ustawodawcę wyłączenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s. oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. Płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni.

W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, rozpoznanie sprawy na rozprawie, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 151 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi również w zakresie zakwestionowanego przez skarżącego umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie61.113,83 zł, podczas gdy z decyzji ZUS z dnia [...] stycznia 2012 r. [...] ani z uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz poprzedzających go decyzji ZUS z dnia [...] kwietnia 2015 r. oraz z dnia [...] lipca 2015 r., a także akt sprawy niniejszego postępowania nie wynika, by ww. kwota faktycznie stanowiła składki finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, do których nie stosuje się na podstawie przepisu art. 30 u.s.u.s. przepisów art. 28 i 29 u.s.u.s.;

3) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 u.s.u.s., poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, że wobec faktu nietoczenia się wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego nie można przyjąć zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucono, że zarówno organ, jak i Sąd I instancji zaniechał analizy kont rozliczeniowych dotyczących zaległości (w tym odsetek), które to zaległości decyzją ZUS z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] zostały przeniesione na skarżącego, wobec czego ani z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, ani poprzedzających go decyzji, a także akt sprawy nie wynika, by kwota 61.113,82 zł faktycznie stanowiła składki finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, do których nie stosuje się na podstawie art. 30 u.s.u.s. przepisów art. 28 i 29 u.s.u.s. Zatem organ nie miał podstaw do częściowego umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a., lecz wniosek w tym zakresie powinien zostać rozpatrzony merytorycznie. Zarzucono też, że w wydanych decyzjach faktycznie nie wskazano wielkości kwoty zaległych składek wraz z odsetkami w kontekście ich wymagalności na dzień wydania decyzji lecz na dzień [...] stycznia 2012 r., a stan zaległości mógł ulec zmianie (kwestia dalszych odsetek, ewentualnego przedawnienia zaległości). Zaniechanie przeanalizowania konta zaległości i skonfrontowanie tych zaległości z sytuacją finansowo-majątkowo-rodzinną skarżącego winno doprowadzić do wyciągnięcia przez Sąd I instancji wniosku o wadliwości zaskarżonej decyzji, co oznacza, że w tym zakresie stan faktyczny został w sposób niewyczerpujący oraz wadliwy ustalony.

Wskazując na naruszenie art. 28 u.s.u.s. przez jego błędną wykładnię zarzucono, że sam formalny aspekt prowadzenia egzekucji nie może być podstawą do wniosku o realnych możliwościach spłaty zadłużenia przez stronę. Zarzucono, wskazując na art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., że organ ani Sąd I instancji nie dokonał rozważań co do przewidywanych, ewentualnych wydatków egzekucyjnych mając na uwadze wysokość zaległości, które miałyby być przedmiotem postępowania egzekucyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, przesłanki której określa art. 183 § 2 p.p.s.a. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, że przedmiotem oceny mogą być jedynie te zarzuty kasacyjne, które strona formułowała i uzasadniła zgodnie z wymogami prawnymi wynikającymi z art. 174 i art. 176 p.p.s.a.

Uwzględniwszy powyższe oraz konstrukcję rozpoznawanej skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Zarzuty sformułowane w pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej, oparte o podstawę z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., sprowadzają się do twierdzenia, że w sprawie nie został dokładnie wyjaśniony stan faktyczny co do wielkości kwot zaległych składek wraz z odsetkami w kontekście ich wymagalności na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a także odnośnie tego, czy i w jakiej części kwota zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych została objęta zaskarżoną decyzją, a zatem czy w tej części było zasadne umorzenie postępowania na podstawie art. 30 u.s.u.s.

Przed oceną powyższych zarzutów przypomnieć należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Z regulacji tej wynika, że umorzenie należności z tytułu składek może dotyczyć całości bądź też określonej części tych należności. W sytuacji gdy uprawniony podmiot składa wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, to stanowisko uprawnionego do jego złożenia przesądza o zakresie żądania, w ramach którego może zapaść rozstrzygnięcie. Innymi słowy, to strona treścią swojego żądania określa ramy czasowe, o jakich organ może rozstrzygać co do umorzenia zaległych składek i ewentualnie, wysokość kwot, o umorzenie których zabiega (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 grudnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1604/07, od którego skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem NSA z dnia 26 marca 2009 r. sygn. akt II GSK 781/08, a także wyrok WSA z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1460/14, baza orzeczeń nsa.qov.pl). Z mocy art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą (czyli w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych) stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zawierają odrębnych uregulowań w zakresie wniosku w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek, co oznacza, że w postępowaniu tym znajduje zastosowanie art. 63 § 2 k.p.a., który stanowi, iż podanie powinno m.in. zawierać żądanie. Zatem określenie żądania jest wymagalnym i istotnym elementem wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, gdyż wyznacza ono zakres sprawy. Określenie żądania jest obowiązkiem strony, która zwraca się do organu o podjęcie działania. Uprawnienie do określenia żądania czy też jego doprecyzowania posiada tylko strona, a organ nie może zdecydować za stronę w jakiej sprawie toczyć się będzie postępowanie zainicjowane jej wnioskiem.

Przedmiotem postępowania o umorzenie należności z tytułu składek nie może być badanie zadłużenia, a jedynie badanie ustawowych podstaw umorzenia należności. Oczywiście wniosek w sprawie umorzenia należności z tytułu składek powinien odnosić się do konkretnej kwoty tych należności weryfikowanej na podstawie wiarygodnych dokumentów. Bezprzedmiotowe jest postępowanie w stosunku do należności, co do których ustawodawca nie przewidział w żadnym zakresie możliwości ich umarzania oraz w stosunku do należności, które wygasły. Pozostałe należności stanowią przedmiot postępowania, co do którego należy orzec załatwiając sprawę co do istoty (umarzając należności albo odmawiając ich umorzenia).

W orzecznictwie za ugruntowany należy uznać pogląd, który Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie podziela, że przedawnienie nie jest przesłanką, zaistnienie której uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości. Fakt przedawnienia może być przedmiotem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

W postępowaniu prowadzonym z wniosku o umorzenie, przedawnienie jest okolicznością istotną jedynie z tego względu, że wniosek o umorzenie przedawnionych zaległości uznać należy za bezprzedmiotowy. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może bowiem zapaść jedynie wówczas, kiedy należności – umorzenia których domaga się strona – nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. W tym sensie Sąd I instancji powinien mieć wiedzę czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania – jako bezprzedmiotowego. Z tych samych względów Sąd I instancji rozstrzygając wniosek w przedmiocie umorzenia należności powinien mieć dane umożliwiające stwierdzenie, że obowiązek spłaty należności w dacie wydania decyzji nadal obciąża skarżącego. Nie oznacza to, że w toku postępowania o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Sąd przejmuje obowiązki organu egzekucyjnego (por. wyroki NSA z dnia 6 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 421/07; z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1073/09; z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt II GSK 1491/17, baza orzeczeń nsa.qov.pl).

Przenosząc powyższe poglądy na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że zarzuty zawarte w pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie.

Jak wynika bowiem z akt sprawy, skarżący wnioskiem z dnia 23 lutego 2015 r. wystąpił o umorzenie należności z tytułu składek, wskazując w treści żądania, iż wnosi: "o umorzenie w całości należności objętych wydaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją dnia [...] stycznia 2012 r. numer [...] orzekającą o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązanie powstałe na skutek niepłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych przez A. Sp. z o.o. z siedzibą w K.". W uzasadnieniu tego wniosku odwołując się do treści ww. decyzji z dnia [...] stycznia 2012 r. skarżący wyraźnie i precyzyjnie wskazał jako kwotę, o umorzenie której wnioskuje – kwotę 142.327,90 zł. Zatem tak zakreślona treść żądania w rozumieniu art. 63 § 2 k.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. wyznaczyła przedmiot postępowania o umorzenie należności z tytułu składek w niniejszym postępowaniu. Z akt sprawy wynika też, że organ w związku z tak zakreślonym we wniosku o umorzenie ww. należności żądaniem dokonał jego weryfikacji w zakresie wymagalności kwot, których wniosek dotyczył. W aktach znajduje się dokument pt. "Informacja o stanie należności" w związku ze złożonym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, w której przedstawiono oddzielnie rodzaj należności w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w części finansowanej przez płatnika z wyłączeniem należności za osobę prowadzącą działalność, z wyszczególnieniem składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także odsetek od tak wyszczególnionych należności. Z dokumentacji tej też wynika, że kwoty, których dotyczą zawarte w zaskarżonych decyzjach rozstrzygnięcia, nie obejmują należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie). Powyższe informacje zostały zweryfikowane z zakresem przedmiotowym wniosku o umorzenie, co także jasno wynika z pkt IV ww. Informacji o stanie należności. W oparciu o te dane w decyzji ZUS z dnia [...] kwietnia 2015 r. w pkt I ppkt 1, 2 i 3 precyzyjnie określono kwoty z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ze wskazaniem okresów, których dotyczą i wielkości odsetek od tych składek za zwłokę naliczonych na 9.01.2012 r., a także kwoty odsetek za zwłokę od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych i okresy, których one dotyczą. Z kolei w pkt II ww. decyzji wyraźnie wskazano okresy i kwotę należności dotyczącej składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, co do której umorzono postępowanie w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a.

W decyzji ZUS z dnia [...] lipca 2015 r., którą utrzymano w mocy decyzję tego organu z dnia [...] kwietnia 2015 r. podzielono powyższe ustalenia faktyczne, podkreślając, iż organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek za pracowników części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 62.902,17 zł, odsetek za zwłokę od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 18.312,00 zł z uwagi na niespełnienie przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kocie 61.113,82 zł w oparciu o art. 30 u.s.u.s. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu skargi do WSA w Krakowie skarżący wyraźnie i precyzyjnie określił kwoty, które zostały objęte zaskarżoną decyzją, co dowodzi, iż zakres przedmiotowy wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, jak i zakres rozstrzygnięcia objętego zaskarżoną decyzją nie budził żadnych wątpliwości skarżącego. Wskazać należy, że w uzasadnieniach obu wydanych w tej sprawie decyzji ZUS wskazał, iż podstawą dokonanych ustaleń faktycznych były m.in. akta dotyczące płatnika składek zawierające dokumentację zgłoszeniowo-rozliczeniową oraz skarżącego jako osoby ubezpieczonej. Odwołano się też do ustaleń wynikających z decyzji ZUS z dnia [...].01.2012 r. nr [...] o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania składkowe A. Sp. z o.o. obejmujące okres: 01.2008 – 01.2010 na skarżącego jako członka zarządu. Zwrócić należy uwagę, iż zgodnie z art. 4 pkt 8 u.s.u.s. konto płatnika, to konto, na którym ewidencjonowana jest kwota zobowiązań z tytułu składek oraz innych składek danego płatnika zbieranych przez Zakład, kwoty zapłaconych składek, stan rozliczeń oraz inne informacje dotyczące płatnika składek. Natomiast według art. 4 pkt 6 u.s.u.s. imienny raport miesięczny – to informacje o osobie podlegającej ubezpieczeniom społecznym przedkładane Zakładowi przez płatnika składek za dany miesiąc oraz kwot należnych do zapłaty. Powyższe dane zawarte w powołanych przez organ aktach dotyczących m.in. płatnika składek stanowiły podstawę do określenia kwoty 61.113,82 zł jako kwoty składki finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, co do której umorzono postępowanie w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 u.s.u.s. Chybione są więc zarzuty, że w zaskarżonej decyzji, którą utrzymano w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r. nie wskazano dowodów, na których oparto rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia postępowania. Sąd I instancji uznając ustalenia organu w powyższym zakresie za prawidłowe nie naruszył wskazanych w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej przepisów, gdyż w świetle wyżej przedstawionych rozważań, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie uznał, że sprawa w tym zakresie została dostatecznie wyjaśniona i spełnione zostały przesłanki do zastosowania art. 105 § 1 k.p.a. Jak już wcześniej wskazano dowodzi o tym także treść uzasadnienia skargi złożonej do Sądu I instancji, w którym skarżący precyzyjnie powołał wysokość kwot z tytułu poszczególnych należności objętych wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, w tym kwoty objętej umorzeniem postępowania w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. Aczkolwiek uzasadnienie Sądu I instancji w tym zakresie, tj. odnoszącym się do przedstawienia ustalonego przez organ i przyjętego przez Sąd stanu faktycznego, jest lakoniczne, to jednak jest jasne i zrozumiałe przez co wyrok ten poddaje się kontroli instancyjnej. Zatem zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. także jest chybiony.

Nie można też podzielić stanowiska kasatora, że Sąd I instancji naruszył przepisy postępowania wskazane w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej. Jak już powyżej wyjaśniono zakres przedmiotowy wniosku o umorzenie należności z tytułu składek był jednoznaczny i wyraźnie określał kwotę, której umorzenia domagał się skarżący. Nie są też zasadne zarzuty, że nie wyjaśniono kwestii ewentualnego przedawnienia zaległości. Z akt sprawy wynika, że wobec skarżącego nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne. Niezbędne informacje w tym zakresie zawarte są w tzw. informacji o stanie należności (pkt V dokumentu), znajdującej się w aktach sprawy. Wskazano na te ustalenia w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji. Oznacza to, że skarżący nie miał możliwości podniesienia w postępowaniu egzekucyjnym zarzutu przedawnienia zobowiązania, gdyż takie postępowanie nie toczyło się. Oznacza to, że brak podstaw do twierdzenia, iż nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności w przewidzianym prawem trybie. Zauważyć też należy, że odpowiedzialność skarżącego wynika z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, która została wydana w dniu [...] stycznia 2012 r. i okoliczność ta jest bezsporna. Bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej został przez ustawodawcę uregulowany odrębnie, co wynika z art. 24 ust. 5d u.s.u.s. (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 835/08, baza orzeczeń nsa.qov.pl). Z tych wszystkich względów zarzut o wadliwym ustaleniu stanu faktycznego co do prawidłowego określenia kwoty należności jest chybiony. Wbrew zarzutom kasatora dokładnie i wszechstronnie wyjaśniono też okoliczności faktyczne sprawy odnoszące się do sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej skarżącego. Zauważyć należy, że badanie ustawowych przesłanek, których spełnienie jest niezbędne do umorzenia należności z tytułu składek, w niniejszej sprawie zostało wyznaczone treścią art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., czyli wymogiem umorzenia należności jest ich całkowita nieściągalność. Wynika to z faktu, że należności objęte wnioskiem o umorzenie w powyższym zakresie dotyczyły należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. Należności te nie obejmowały składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Tylko zaś w tym ostatnio wymienionym przypadku umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe także w razie zaistnienia "uzasadnionych przypadków", o czym stanowi art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a te "uzasadnione przypadki" dookreśla § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Tym samym jak trafnie uznał Sąd I instancji brak było podstaw do analizowania sytuacji zobowiązanego przez pryzmat brzmienia § 3 powołanego rozporządzenia. To zaś oznacza, że nietrafny jest zarzut, iż stan faktyczny co do bieżącej sytuacji strony i wysokości zaległej należności został w sposób niewyczerpujący oraz wadliwy ustalony.

Wskazać należy, że z przyjętych przez Sąd I instancji, a dokonanych przez organ ustaleń wynika, iż wobec skarżącego nie toczy się postępowanie egzekucyjne, iż skarżący uzyskuje stałe dochody w postaci świadczenia emerytalno-rentowego w kwocie 3.924,52 zł netto, posiada samochód osobowy. Zatem zasadnie w świetle już tylko tych okoliczności zostało przyjęte, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność.

W tym stanie rzeczy za trafne należy uznać stanowisko, że zaskarżona decyzja nie narusza art. 7 i art. 11 k.p.a., gdyż organ podjął wszelkie niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest przekonywujące co do faktów i co do prawa, nie stwarza wątpliwości co do tego, że wszystkie okoliczności sprawy zostały rozważone i zbadane. Ocena czy przesłanki umorzenia należności, określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., występują w sprawie została dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.) i poprzedzona wyczerpującym zebraniem i rozpatrzeniem zgromadzonych dowodów (art. 77 § 1 k.p.a.).

Z tych względów zarzut naruszenia przepisów postępowania powołanych z pkt 1 petitum skargi kasacyjnej należało uznać za bezzasadny.

Chybione przy tym jest wskazywanie jako naruszonego art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż uzasadnienie zaskarżonego wyroku we wskazanym zakresie zawiera niezbędne elementy określone w tym przepisie, w szczególności dokładnie przedstawia przyjęty przez Sąd I instancji, a ustalony przez ZUS stan faktyczny sprawy i wyjaśnia podstawę prawną rozstrzygnięcia.

Odnośnie zatem powołanego w pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej art. 141 § 4 p.p.s.a. jako naruszonego przez Sąd I instancji reasumując stwierdzić należy, iż zarzut ten jest chybiony. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. stanowi normatywny wzorzec kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia. Umożliwia prześledzenie toku rozumowania Sądu I instancji, który doprowadził do wydania rozstrzygnięcia o wskazanej treści. Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia odpowiada wymogom określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a. i pozwala na jego kontrolę instancyjną. Skoro okazały się nietrafne zarzuty co do naruszenia wskazanych przepisów postępowania, to za chybione należało uznać zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. przez jego niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. przez jego zastosowanie w sprawie przez Sąd I instancji.

Brak też podstaw do uwzględnienia zarzutu sformułowanego w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej, a dotyczącego: "błędnej wykładni art. 28 u.s.u.s. i uznanie, że wobec faktu nietoczenia się wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego nie można przyjąć zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności".

Wobec tak sformułowanego zarzutu wskazać należy, że naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię może polegać na nieprawidłowym odczytaniu normy prawnej wyrażonej w przepisie, mylnym zrozumieniu jego treści lub znaczenia prawnego, bądź też na niezrozumieniu intencji ustawodawcy. Skuteczność tak postawionego zarzutu należy oceniać w oderwaniu od ustaleń faktycznych.

Z kolei naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie może mieć postać błędnej subsumpcji (kwalifikacji), wyrażającej się w niezgodności między ustalonym stanem faktycznym a hipotezą zastosowanej normy prawnej lub też na błędnym przyjęciu czy zaprzeczeniu związku zachodzącego między faktem ustalonym w procesie a normą prawną.

Jednocześnie z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

Zatem w sytuacji sformułowania zarzutu naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię należy przede wszystkim w sposób precyzyjny określić przepis, którego to naruszenie prawa dotyczy poprzez wskazanie jego konkretnej jednostki redakcyjnej. Nadto należy uzasadnić tak sformułowany zarzut poprzez wyjaśnienie w czym kasator upatruje błędną wykładnię danej normy prawnej przez Sąd I instancji i jaka jest w jego ocenie jej prawidłowa wykładnia. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do precyzowania za stronę zarzutów skargi kasacyjnej. Wadliwość ta jest jedynie możliwa do usunięcia w drodze rozumowania poprzez analizę argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Wskazać zatem należy, że w treści zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego kasator wskazał jedynie "art. 28 u.s.u.s." nie precyzując bliżej jednostki redakcyjnej tego przepisu, której zarzut ten dotyczył. Podkreślić zaś należy, że art. 28 u.s.u.s. składał się (w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie) z 5 ustępów, przy czym ust. 3 zbudowany był z 7 punktów.

Uzasadnienie skargi kasacyjnej pozwala przyjąć, że skarżący odwołuje się do regulacji z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., wskazując, że sam formalny aspekt prowadzenia egzekucji nie może być podstawą do wniosku o realnych możliwościach spłaty zadłużenia przez stronę.

Otóż, zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. definiuje zatem pojęcie całkowitej nieściągalności poprzez wskazanie siedmiu sytuacji składających się na to pojęcie. Zawarty w tym przepisie katalog ma charakter zamknięty, co oznacza, że podjęcie przez ZUS decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy zachodzi co najmniej jedna z wymienionych w tym przepisie przesłanek.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., oznacza nie tylko brak możliwości egzekwowania zadłużenia w obecnym stanie, ale też nie rokuje szans na wyegzekwowanie należności w przyszłości. W sytuacji gdy nie można wykluczyć, że może w przyszłości część należności zostać wyegzekwowana, to brak podstaw do umorzenia należności, czyli nie stwierdza się całkowitej nieściągalności. Takie rozumienie ww. przepisu przedstawił Zakład w zaskarżonej do WSA decyzji, podkreślając, że całkowita nieściągalność musi mieć charakter trwały i nieprzemijający, a także Sąd I instancji, który powyższą wykładnię art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. zaakceptował. Trafnie przy tym Sąd I instancji podkreślił, iż w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. nieściągalność należności z tytułu składek jest związana generalnie z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

Tym samym zarzut błędnej wykładni prawa materialnego w zakresie sformułowanym w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej jest chybiony.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przywołując treść art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. podnosił, iż w tej sprawie kwestia ta nie była poddana nawet hipotetycznie analizie, organ ani Sąd I instancji nie dokonał rozważań co do przewidywanych, ewentualnych wydatków egzekucyjnych, mając na uwadze wysokość zaległości, które miałyby być przedmiotem postępowania egzekucyjnego.

Otóż, tego rodzaju argumentacja nie może odnosić się do zarzutu błędnej wykładni bądź też niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, lecz sprowadza się do kwestionowania ustaleń faktycznych przez twierdzenie, że w tym zakresie nie zostały wyjaśnione określone okoliczności faktyczne. Zatem jest ona możliwa w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Jednakże w tej sprawie w ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania tego rodzaju argumentacji nie sformułowano.

Ponadto stwierdzić należy, że z ustalonych okoliczności faktycznych i skutecznie niezakwestionowanych, a przyjętych w tej sprawie, wynika, że po pierwsze: ustalono, iż wobec skarżącego nie toczyło i nie toczy się postępowanie egzekucyjne. Zatem nie mogło dojść do stwierdzenia braku majątku, z którego można egzekwować należność. Po drugie ustalono, że skarżący i jego żona uzyskują dochody z tytułu emerytury i renty, a nadto skarżący posiada samochód osobowy. W kontekście przesłanek sformułowanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. te ustalenia wykluczyły możliwość uznania należności skarżącego za całkowicie nieściągalne. Co do racjonalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego w kontekście art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wskazać należy, że ocena czy ponoszenie wydatków egzekucyjnych jest zbędne, czy też może przynieść korzyść, należy wyłącznie do wierzyciela. Wydatki egzekucyjne, o których mowa w tym przepisie, to koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, które nie są tożsame z kosztami egzekucyjnymi, które co do zasady obciążają zobowiązanego. Rozdzielenie tych pojęć zawierają przepisy art. 64b i 64c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1619).

Ponadto przepis art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. wymaga, aby nieuzyskanie w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne było "oczywiste". Uwzględniwszy powyższe oraz mając na uwadze wysokość należności skarżącego, możliwe do zastosowania środki egzekucyjne w związku z wysokością pobieranego przez skarżącego świadczenia emerytalno-rentowego, nie sposób uznać, że jest oczywistym, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wbrew twierdzeniom skarżącego na te okoliczności organ zwrócił szczególną uwagę w uzasadnieniu zaskarżonej do WSA decyzji, który stanowisko to trafnie zaakceptował.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu na mocy art. 184 p.p.s.a.