Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 520/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 2, art. 7 ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
law: Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Protokolant Magdalena Cieślak po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1097/07 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1097/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] w Warszawie, działając z upoważnienia Prezydenta miasta stołecznego Warszawy, decyzją z dnia [...] marca 2007 r., wydaną na podstawie art. 7 ust. 1 i ust. 2, art. 8, art. 10 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86,, poz. 732) oraz art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 99 2), odmówił A. M. przyznania zaliczki alimentacyjnej na dzieci – M. i A. M., wskazując, że przekroczone zostało kryterium dochodowe określone w art. 7 ust. 2 powołanej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] utrzymało w mocy powyższą decyzję.

Na tę decyzję A. M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc, że organy administracyjne dokonały błędnej wykładni art. 7 ust. 2 powołanej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, który to przepis jest – jej zdaniem –jest sprzeczny z art. 2 oraz art. 32 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, poprzez uzależnienie możliwości przyznania zaliczki alimentacyjnej wyłącznie od kryterium dochodowego z pominięciem oceny sytuacji osobistej i materialnej wnioskodawców.

Wyrokiem z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1097/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], wskazał że prawidłowo zinterpretowano przepisy regulujące zasady i tryb przyznawania zaliczek alimentacyjnych zawarte w ustawie o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej oraz - w związku z odesłaniem zawartym w art.18 ust. 2 tej ustawy – w ustawie o świadczeniach rodzinnych.

Sąd podkreślił, że rozumie trudną sytuację życiową rodziny skarżącej, zaznaczając jednocześnie, iż ustawodawca związując organy orzekające w przedmiocie przyznawania zaliczek alimentacyjnych sztywno określonym kryterium dochodowym, nie pozostawił tym organom możliwości tzw. luzu decyzyjnego właściwego dla decyzji uznaniowych.

Sąd pierwszej instancji nie znalazł także podstaw do uwzględnienia żądania skarżącej odnośnie przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, w tym w szczególności jej art. 7 ust.2 z przepisami Konstytucji RP, tj. z art.2 (zasada demokratycznego państwa prawnego) oraz art.32 (zasada równości) w związku z art. 31 ust.3 (zasada wolności).

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną złożyła A. M., wnosząc o jego uchylenie poprzez odmienne orzeczenie co do istoty sprawy, tj. rozpoznanie skargi, względnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Wniesiono także o przyznanie kosztów zastępstwa adwokackiego, zgodnie z normami przepisanymi.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest przepisu art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż zwrot ustawowy "dochód rodziny" powinien być rozumiany w sposób właściwy prawu podatkowemu, podczas, gdy zwrot ten podlegać winien wykładni autonomicznej, tj. odnoszącej się jedynie do przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. która nie daje podstaw do przyjęcia, iż dochodem jest przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania oraz obowiązkowe daniny publiczne.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że jej dochód powinien być obliczony jako średnia suma pozostająca jej miesięcznie po odliczeniu kosztu spłaty kredytu mieszkaniowego, który pochłania prawie połowę jej poborów. Obciążenie kredytem powinno być, zdaniem skarżącej, traktowane jako koszt zmniejszający rzeczywisty dochód skarżącej, gdyż tylko takie kryterium pozwala na zachowanie ratio legis ustawy, nakazujące udzielanie pomocy ekonomicznej rodzicom samotnie wychowującym dzieci w przypadku nieściągalności zasądzonych alimentów, jeśli kwota miesięcznego dochodu przypadająca na każdego członka rodziny jest niższa od ustawowo przyjętego minimum socjalnego. W rodzinie skarżącej sytuacja taka ma miejsce, a jest ona wynikiem obciążenia skarżącej kredytem mieszkaniowym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, które określone zostały w § 2 powołanego artykułu, dlatego też sprawa rozpoznana została w granicach wyznaczonych przez skargę kasacyjną.

Rozpoznając sprawę niniejszą należy zwrócić uwagę na to, że zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), w przypadku gdy dochód rodziny nie przekracza 50% kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2 tej ustawy, kwotę zaliczki, o której mowa w ust. 1 zwiększa się do kwoty wymienionej w pkt 1 i 2 tego ustępu. Stosownie natomiast do art. 7 ust. 2 ustawy zaliczka przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza 583,00 zł.

Chociaż przepis art. 8 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. posługuje się pojęciem "dochód rodziny" zaś przepis art. 7 ust. 2 używa pojęcia "dochód rodziny w przeliczeniu na osobę" to nie można uznać za prawidłową interpretacji przedstawionej przez wnoszącą skargę kasacyjną. Posługując się wykładnią systemową i funkcjonalną obu tych przepisów należy wskazać, iż rozróżnienie powyższe jest jedynie pozorne, a ustawodawca uzależnił przyznanie zaliczki alimentacyjnej oraz jej zwiększenie o kwoty wskazane w art. 8 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy od wysokości uzyskiwanego dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę. Należy zwrócić uwagę, iż przepis art. 7 ust. 2 ustawy jest przepisem o charakterze ogólnym, zawierającym przesłankę dochodową warunkującą przyznanie zaliczki alimentacyjnej. Natomiast przepis art. 8 ust. 2 jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 7 ust. 2 i jako taki nie może być interpretowany w oderwaniu od przepisu ogólnego. Pojęcie "dochód rodziny" użyte w art. 8 ust. 2 powinno więc być rozumiane jako dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, tak jak to przyjęto w art. 7 ust. 2 ustawy. Taka interpretacja omawianego przepisu wydaje się również właściwa z tego powodu, że uzależnia zwiększenie zaliczki alimentacyjnej od rzeczywistego poziomu życia poszczególnych członków rodziny i nie różnicuje osób uprawnionych do zwiększonej zaliczki od tego, czy są one samotne czy też pozostają w rodzinie. Kwestia interpretacji przepisu art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sadu Administracyjnego, który m. in. w wyrokach z dnia 22 listopada 2007 r. , sygn. akt I OSK 170/07 oraz z dnia 14 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 453/07 zajął stanowisko identyczne z prezentowanym przez skład orzekający w sprawie niniejszej.

Rodzina wnioskodawczyni składa się z trzech osób, tj. z wnioskodawczyni oraz dwójki dzieci uprawnionych do zaliczki alimentacyjnej. Dochód tej rodziny ustalony został w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz.992 ze zm.), do której - w sprawach w niej nieuregulowanych - odsyła art.18 ust.2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Zgodnie z przepisami, dochód rodziny to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art.3 ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Dochód stanowi, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art.3 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Okresem zasiłkowym w rozpoznawanej sprawie jest okres od dnia 1 września 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. Podstawę zatem ustalenia kryterium dochodowego stanowił dochód uzyskany w 2005 r. Dochód ten wyniósł za cały rok [...] zł. Oznacza to, iż przeciętny miesięczny dochód wyniósł [...] zł. Dochód ustalony w tej wysokości przekracza wskazany w ustawie próg [...] zł ustalony w art.7 ust.2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny, co już wcześniej wskazano, nie podzielił poglądu wyrażonego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, iż dochód wnoszącej skargę kasacyjną powinien być obliczony jako średnia suma pozostająca jej miesięcznie po odliczeniu kosztu spłaty kredytu mieszkaniowego. Obciążenie kredytem powinno być, zdaniem skarżącej, traktowane jako koszt zmniejszający rzeczywisty dochód, gdyż tylko takie kryterium pozwala na zachowanie ratio legis ustawy.

Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, iż podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej poprzez jego błędną wykładnię jest - nieuzasadniony, zaś interpretacja tego unormowania prezentowana przez wnoszącą skargę kasacyjną – nieuprawniona.

Z powyższych względów skargę kasacyjną jako nie opartą na usprawiedliwionych podstawach należało oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a.