Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1613/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie WSA Elżbieta Lenart (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant referent stażysta Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi K. B., B. S., J. N., M. S., Z. M., W. M., M. S., A. G., P. G., M. K., K. Z., M. M., M. S., T. G. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania orzeczenia z naruszeniem prawa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...], stwierdzającą, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej W. Wydziału Społeczno-Administracyjnego z dnia [...] kwietnia 1953 r., nr [...] w części orzekającej o wywłaszczeniu na własność Państwa nieruchomości położonej w os. [...], oznaczonej jako [...], o pow. [...] m², stanowiącej własność S. K., S. K., S. J., S. M., M. H., S. D., S. Z. [...], S. Z. s. [...], S. W., H. S., P. J., H. W., S. M., Z. M., L. A., M. H., K. M., sprostowane orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] maja 1961r. nr [...] - zostało wydane z naruszeniem prawa,

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Prezydium Rady Narodowej w W. orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1953 r., nr [...] - wydanym w następstwie rozpatrzenia wniosku Dyrekcji Rozbudowy [...] w W. z dnia [...] maja1949 r. - dokonało wywłaszczenia na własność Państwa, z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej, nieruchomości położonej w osiedlu Miasto [...] w granicach Dzielnicowej Rady Narodowej W., oznaczonej jako [...] o powierzchni [...] m², stanowiącej własność S. J., S. K., S. J., S. M., M. H., S. B., D. J., S. Z. s. [...], S. Z. s. [...], S. W., H. S., P. J., H. W., S. M., Z. M., L. A., M. H., K. M.

Następnie zaś orzeczeniem z dnia [...] maja 1961r., nr [...], Prezydium Rady Narodowej W. - działając na podstawie art. 81 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. z 1928r., Nr 36, poz. 341) - dokonało sprostowania powyższego orzeczenia w zakresie wskazanej w nim ogólnej powierzchni wywłaszczanych nieruchomości objętych postępowaniem stwierdzając, iż w miejsce [...] ha [...] m² winno być [...] ha [...] m².

Pismem z dnia 23 sierpnia 2006 r. M. K. wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1953 r., nr [...] wskazując, że:

- przedmiotowe orzeczenie zostało wydane przez organ niewłaściwy, ponieważ zgodnie z art. 8 ust. 1 dekretu o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 r. do orzekania o wywłaszczeniu powołany był wojewoda,

- zgodnie z art. 27 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, na wnioskodawcy wywłaszczenia ciążył obowiązek odszkodowawczy,

- w spisie wywłaszczonych nieruchomości przedmiotowa nieruchomość została bezpodstawnie przemianowana na "[...]" oraz podano jej nieprawidłową powierzchnię,

- w spisie nazwisk osób wywłaszczonych brakuje nazwiska Z. K., natomiast znajdują się tam osoby zmarłe, tj. J. S., B. S., Z. S. s. [...], Z. S. s. [...], W. S., S. H., J. P. i W. H., którzy zmarli przed uprawomocnieniem się orzeczenia, tj. przed dniem 17 marca1962 r.,

- orzeczeniem tym dokonano wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa udziału w części nieruchomości, którą nabył wcześniej Skarb Państwa w spadku po S. H.,

- nie było ono nigdy doręczone wywłaszczonym podmiotom,

- przedmiotowa nieruchomość została zajęta na cel wywłaszczenia po roku 1945, a zatem nie było uprawnione powoływanie się na dekret o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -¬1945r.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] Wojewoda [...] przekazał powyższy wniosek Ministrowi Budownictwa do rozpatrzenia wg właściwości.

Następnie M. K. pismem z dnia 1 sierpnia 2007r. sprecyzował swój wniosek wskazując, że dotyczy on również stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] kwietnia 1953 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako [...].

Wnioskiem z dnia 6 sierpnia 2007r. o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia wywłaszczeniowego wystąpili także: M. S., H. Z., K. B., M. M., Z. P. oraz W. M.

Swój wniosek uzasadnili oni tym, że orzeczenie to zostało oparte na aktach prawnych i dokumentach, co do ważności i zasadności których istnieją poważne wątpliwości lub będących wydanymi z rażącym naruszeniem prawa, zostało wydane bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy, cechuje je też brak spójności merytorycznej, zaś w toku postępowania administracyjnego wystąpiły sprzeczności ustaleń powodujące jego nieważność. Ponadto wskazali na uchybienia redakcyjne orzeczenia, na fakt, iż niektóre wskazane w nim osoby już nie żyły w dacie jego wydania oraz, że nie zostało ono nigdy doręczone osobom wywłaszczanym, którzy nie otrzymali jakiegokolwiek odszkodowania za te wywłaszczone nieruchomości.

Poza tym o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] kwietnia 1953 r. - w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako "[...] " - wnioskiem z dnia [...] maja 2009 r. wystąpiły także B. P. oraz A. S.

W wyniku rozpatrzenia w/w wniosków Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] stwierdził, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] kwietnia 1953r. nr [...] w części orzekającej o wywłaszczeniu na własność Państwa nieruchomości położonej w os. [...], oznaczonej jako [...], o pow. [...] m² stanowiącej własność S. J., S. K., S. J., S. M., M. H., S. B., D. J., S. Z. s. [...], S. Z. s. [...], S. W., H. S., P. J., H. W., S. M., Z. M., L. A., M. H., K. M., sprostowane orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] maja 1961r. nr [...], zostało wydane z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu decyzji Minister stwierdził, iż wnioski skarżących zasługiwały na uwzględnienie, gdyż orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] kwietnia 1953r. nr [...] dotknięte jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 4 kpa - polegającą na skierowaniu go do osób nie będących stroną w sprawie. Ustalił, że wskazani w decyzji - jako właściciele przedmiotowej nieruchomości – J. S. zmarł w dniu [...].08.1944r., Z. S. s. [...] zmarł w dniu [...].07.1948 r., zaś po wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego zmarł W. S. (w dniu [...].08.1949 r.) oraz J. P. (w dniu [...].10.1951r.).

Pismami z dnia 25 kwietnia 2010 r., z dnia 28 kwietnia 2010 r. oraz z dnia 4 maja 2010 r. E. S., M. S. oraz M. K. wystąpili o ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy.

Po rozpatrzeniu tych wniosków Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r., [...].

Na wstępie Minister wskazał, iż zgodnie z treścią art. 28 kpa stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

W związku z tym za stronę niniejszego postępowania prawidłowo została uznana Z. J., gdyż akt darowizny z dnia [...].02.2000 r. dokonany na rzecz M. S. oraz notarialne oświadczenie M. S. z dnia [...].03.2006 r. o przyjęciu darowizny, nie mogły skutkować przeniesieniem udziału spadkowego Z. J. po A. S. na rzecz M. S. - z uwagi na fakt, że akt darowizny dokonany został bez zachowania formy aktu notarialnego.

Ponadto słusznie zostało uznane za skuteczne pełnomocnictwo P. G. dla E. S. – biorąc pod uwagę czas i okoliczności, w jakich zostało udzielone, jak również fakt, iż oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje.

Odnosząc się zaś do kwestii oceny legalności zaskarżonego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] kwietnia 1953 r. o wywłaszczeniu na własność Państwa nieruchomości położonej w [...], oznaczonej jako [...], o pow. [...] m², sprostowanego orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] maja 1961r., organ wskazał, iż zostało ono wydane w oparciu o przepisy art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej ustawę z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952r., Nr 4, poz. 25), przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939¬-1945r. (Dz. U. z 1948r., Nr 20, poz. 138 i z 1949r., Nr 65, poz. 527) oraz przepisy Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. z 1928r., Nr 36, poz. 341) - a zatem w aspekcie zgodności z powołanymi przepisami oraz w odniesieniu do okoliczności faktycznych i prawnych istniejących w dacie orzekania należy dokonać oceny legalności zaskarżonego orzeczenia wywłaszczeniowego.

W związku z powyższym Minister uznał, że postępowanie wyjaśniające potwierdziło, iż w stosunku do przedmiotowej nieruchomości zaszły przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia określone w powołanych przepisach dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945r.

Zebrany w sprawie materiał dowody wskazuje, iż przedmiotowa nieruchomość została zajęta na .cele komunikacyjne przez władze [...] już przed datą 29 marca 1943 r. - co potwierdzają oświadczenia członków Komisji Likwidacyjnej spółki pod firmą [...] Spółka Akcyjna w likwidacji" zawarte w akcie notarialnym repertorium nr [...] z dnia [...] marca 1943r. Również we wniosku z dnia 4 maja 1949 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego m. in. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości Dyrekcja Odbudowy [...] w W. wskazała, że nieruchomość oznaczona jako [...] została zajęta w okresie okupacji na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej. Ponadto - protokół z rozprawy wywłaszczeniowej przeprowadzonej w dniu [...] listopada 1951r. w siedzibie [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. oraz wniosek wywłaszczeniowy z dnia 4 maja 1949 r. potwierdzają również, iż w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r., tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., przedmiotowa nieruchomość była we władaniu P. i przeznaczona została pod rozbudowę Stacji [...] - na cele [...].

Minister uznał także, że postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonego orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] kwietnia 1953 r. było przeprowadzone w sposób prawidłowy.

Z wniosku Dyrekcji Odbudowy Węzła [...] w W. z dnia 4 maja 1949 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego m. in. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości wynika, iż zawierał on ogólne oznaczenie przewidzianych do wywłaszczenia nieruchomości, szczegółowo oznaczonych kolorem różowym na stanowiącym jego załącznik szkicu sytuacyjnym, wskazywał podstawę prawną i cel wywłaszczenia - rozbudowa Stacji Rozrządowej O., ogólny opis nieruchomości oraz stwierdzenie, iż wywłaszczenie winno polegać na odjęciu prawa własności dotychczasowym właścicielom na rzecz Skarbu Państwa z dniem 9 maja 1945 r.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. do wywłaszczenia na podstawie powyższego dekretu stosowano odpowiednio przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934r. prawo o postępowaniu wywłaszczeniom (Dz. U. R. P. Nr 86, poz. 776) w brzmieniu ustawy z dnia 30 marca 1939 r. (Dz. U. R. P. Nr 31, poz. 205) z tą zmianą, iż zawiadomienie i doręczenie do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego wywłaszczenia zastępowano ogłoszeniem w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego.

Stosownie do treści art. 14 § 1 w/w rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934r. obwieszczenie o wszczęciu postępowania polegało na podaniu do publicznej wiadomości, w sposób przyjęty w danej miejscowości, informacji na czyją rzecz i na jaki cel wywłaszczenie miało być dokonane, na czym wywłaszczenie miało polegać według zamierzeń wnioskodawcy, przybliżoną ogólną powierzchnię gruntów ze wskazaniem miejsca, gdzie te grunty się znajdowały z wyszczególnieniem właścicieli gruntów. Natomiast zgodnie z treścią art. 14 § 2 ww. rozporządzenia w obwieszczeniu należało podać do wiadomości, że plan sytuacyjny i inne załączniki zostały wyłożone w lokalu zarządu gminy do przejrzenia w okresie 14 dni oraz ogłosić, iż w powyższym terminie każdy zainteresowany mógł zgłosić wnioski lub sprzeciwy.

Zgodnie z postanowieniami powołanego art. 14 rozporządzenia z dnia 24 września 1934 r., ogłoszeniem z dnia [...] stycznia 1950r. Nr [...] Wojewoda [...] poinformował strony postępowania o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, m. in. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości położonej w mieście - [...], wymienił znanych mu właścicieli nieruchomości, dokonał ogólnego opisu nieruchomości, wskazał, iż wszczęcie postępowania nastąpiło na wniosek Dyrekcji Odbudowy [...] w W. zatwierdzony przez właściwego ministra, zaś wywłaszczenie polegać miało na odjęciu prawa na własność Państwa z dniem 9 maja 1945 r. Organ wywłaszczeniowy poinformował zainteresowanych o możliwości przeglądania akt sprawy w lokalu Zarządu [...] i składania wniosków lub sprzeciwów, w terminie 14 dni od dnia obwieszczenia. Stosownie do powołanego art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu wywłaszczeniowego z dnia 7 kwietnia 1948 r. zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało wywieszone na tablicach ogłoszeń Starostwa Powiatowego [...] w dniach 5 stycznia 1950 r. - 25 stycznia 1950 r. i Zarządu Gminy w J. gm. B. w dniach 18 stycznia 1950 r. - 17 marca 1950r. Ponadto powyższe zawiadomienie z dnia 3 stycznia 1950r. Nr [...] zostało również ogłoszone w [...] Dzienniku Urzędowym nr [...].

Z akt sprawy wynika, iż żadne wnioski lub sprzeciwy nie zostały złożone w ustawowym 14 dniowym terminie. A zatem, w powyższym zakresie nie nastąpiło rażące naruszenie prawa przez organ wywłaszczeniowy, które skutkować powinno wyeliminowaniem z obrotu prawnego zaskarżonego orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] kwietnia 1953r. Nr [...].

Następnie obwieszczeniem z dnia [...] września 1951r. Nr [...] Prezydium Rady Narodowej w m.st. W. poinformowało strony postępowania o wyznaczeniu na dzień 24 października 1951 r. rozprawy wywłaszczeniowej w lokalu Prezydium Gminnej Rady Narodowej w J.. Powyższe obwieszczenie zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Gminnej Rady Narodowej w J. w dniu [...].10.1951r. i zdjęte w dniu [...].10.1951r. W związku z brakiem znaków granicznych i niemożnością rozgraniczenia terenów należących do osób fizycznych rozprawa w przedmiocie wywłaszczenia została odroczona (protokół z oględzin nieruchomości, spisany w dniu [...].10.1951r.), a jej nowy termin został wyznaczony obwieszczeniem Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...].10.1951r. Nr [...], na dzień [...].11.1951r. Obwieszczenie to zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Gminnej Rady Narodowej w J. w dniu [...].11.1951r. i zdjęte w dniu [...].11.1951r. - a zatem i w tym zakresie brak jest podstaw do przyjęcia, iż nastąpiło rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Minister dodał, że znajdujący się w aktach sprawy protokół z rozprawy wywłaszczeniowej potwierdza, iż została ona przeprowadzona w wyznaczonym dniu, tj. [...].11.1951r. z udziałem przedstawiciela Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej, Prezydium [...] Powiatowej Rady Narodowej we W. oraz przedstawiciela wnioskodawcy wywłaszczenia - Dyrekcji Rozbudowy [...] Węzła [...]. Na rozprawę, mimo obwieszczenia o jej terminie, nie stawili się natomiast właściciele przedmiotowej nieruchomości. Z protokołu rozprawy wynika, iż w jej toku potwierdzone zostało zaistnienie przesłanek dopuszczalności wywłaszczenia określonych w art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.

Następnie orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1953r. Nr [...] Prezydium Rady Narodowej w m.st. W. wywłaszczyło na własność Skarbu Państwa m. in. nieruchomość położoną w os. [...], oznaczoną jako C., o pow. [...] m², ujawnioną jako własność S: J., S. K., S. J., S. M., M. H., S. B., D. J., S. Z. s. [...], S. Z. s. [...], S. W., H. S., P. J., H. W., S. M., Z. M., L. A., M. H. i K. M.

W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, iż zajęcie nieruchomości w okresie okupacji na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, a także użytkowanie jej przez P. w dniu [...] kwietnia 1948r. wypełniało przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia określone w dekrecie z dnia 7 kwietnia 1948r. Jednocześnie pouczono strony o możliwości złożenia odwołania od orzeczenia do Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Rady Narodowej w W. Orzeczenie to zostało wywieszone na tablicy ogłoszeniowej w dniach [...] maja 1953 r. – [...] maja 1953 r.

Minister podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] kwietnia 2010r., zgodnie z którym brak ogłoszenia powyższego orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] kwietnia 1953 r. w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie stanowi rażącego naruszenia prawa, które skutkować powinno wyeliminowaniem z obrotu prawnego zaskarżonego orzeczenia. W jego ocenie wystarczająca była bowiem publikacja w dzienniku urzędowym samego obwieszczenia o wszczęciu postępowania, ponieważ informowało ono właścicieli wywłaszczanej nieruchomości o wszczęciu procedury i umożliwiało stronom wzięcie czynnego udziału w postępowaniu. Zatem nie ogłoszenie orzeczenia wywłaszczeniowego w dzienniku urzędowym - przy jednoczesnym obwieszczeniu o wywłaszczeniu w formie zwyczajowo przyjętej - nie spowodowało negatywnych skutków dla stron postępowania.

Dodał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie potwierdza również zasadności zarzutów podniesionych przez skarżących, jakoby w drodze badanego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] kwietnia1953 r. wywłaszczony został również Skarb Państwa. Niewątpliwie na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...].06.1977r. sygn. akt [...] spadek po S. H. - współwłaścicielce przedmiotowej nieruchomości nabył w całości Skarb Państwa. Jednakże S. H. zmarła w dniu [...] czerwca 1953 r., zaś zaskarżone orzeczenie zostało wydane wcześniej, w dniu [...] kwietnia 1953 r. i nie zostało zaskarżone przez któregokolwiek ze współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości w ustawowym terminie. Zatem w dacie orzekania, jak również w dacie przejęcia własności nieruchomości (w dniu 9 maja 1945 r.) współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości była właśnie S. H., a nie - jak wskazują skarżący - Skarb Państwa. W powyższym zakresie nie doszło zatem do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, jak również do skierowania orzeczenia wywłaszczeniowego do podmiotu nie będącego stroną postępowania.

Minister podtrzymał również swoje stanowisko, w myśl którego niewskazanie przez organ wywłaszczeniowy w zaskarżonym orzeczeniu Z. K. jako współwłaścicielki przedmiotowej nieruchomości, nie stanowi przesłanki stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego - a co najwyżej może być rozpatrywane jako przesłanka wznowienia postępowania.

Ponadto stwierdził, że nie są również zasadne zarzuty dotyczące braku prawidłowego ustalenia przedmiotu wywłaszczenia. Materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania wyjaśniającego wskazuje bowiem, iż granice wywłaszczonej nieruchomości zostały ujawnione na planie sytuacyjnym stanowiącym załącznik do wniosku Dyrekcji Odbudowy Węzła [...] w W. z dnia [...] maja 1949r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego m. in. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości i wyłożonym do wglądu dla osób zainteresowanych w lokalu Zarządu gm B. na okres [...] dni.

Dodał, że materiał dowodowy sprawy nie potwierdza także zarzutu stron, jakoby zaskarżone orzeczenie dotknięte było wadą rażącego naruszenia prawa - ponieważ na organie wywłaszczeniowym ciążył, na podstawie art. 27 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, obowiązek ustalenia i przyznania odszkodowania dla stron postępowania. Wskazać bowiem należy, iż stosownie do art. 33. ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. wszczęcie postępowania odszkodowawczego następowało na wniosek strony złożony do prezydium wojewódzkiej rady narodowej -po zgłoszeniu wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego.

Organ podtrzymał również swoje stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r., zgodnie z którym zaskarżone orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] kwietnia 1953r. w części dot. wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, sprostowane orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] maja 1961r., dotknięte jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 4 kpa - gdyż skierowane zostało do podmiotu nie będącego stroną postępowania.

Uznanie za strony postępowania J. S. (który zmarł w dniu [...].08.1944r.), Z. S. s. [...] (który zmarł w dniu [...].07.1948r.), W. S. (który zmarł w dniu [...].08. l 949r.) i J. P. (która zmarła w dniu [...].10.1951r.) oraz skierowanie orzeczenia wywłaszczeniowego do ww. osób skutkuje tym, iż zaskarżone orzeczenie rozstrzyga o sytuacji prawnej osób, które nie posiadały zdolności prawnej, a tym samym nie mogły posiadać praw rzeczowych do przedmiotowej nieruchomości. Każdy natomiast przypadek nieprawidłowego ustalenia zdolności prawnej osoby, potraktowanej przez organ administracji publicznej jako strona, pociąga za sobą wadę nieważności decyzji przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 4 kpa (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25.10.2007r., sygn. akt II SA/Bk 661/07, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25.11.2008r. sygn. akt IV SA/Wa 1357/08, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17.09.2009 r.. sygn. akt II SA/Rz 13/09 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20.09.2006r. sygn. akt I SA/Wa 839/06).

Podsumowując Minister stwierdził, że ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykazała, aby zaskarżone orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia 30 kwietnia 1953 r. o wywłaszczeniu na własność Państwa nieruchomości położonej w os. [...], oznaczonej jako [...], o pow. [...] m², dotknięte było którąkolwiek z pozostałych wad wskazanych w art. 156 § 1 kpa.

Podtrzymał również swoje stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] kwietnia 2010r., zgodnie z którym również orzeczenie Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] maja 1961r. o sprostowaniu powyższego orzeczenia z dnia [...] kwietnia1953r. - w zakresie wskazanej w nim ogólnej powierzchni wywłaszczanych nieruchomości objętych postępowaniem w ten sposób, iż w miejsce [...] m² winno być [...] m² - nie jest dotknięte którąkolwiek z wad enumeratywnie określonych w art. 156 § 1 pkt 1 - 7 kpa.

Wskazał także, iż dopuszczalność stwierdzenia nieważności decyzji jest w Kodeksie postępowania administracyjnego oparta na trzech przesłankach: przesłance pozytywnej, którą stanowi wystąpienie jednej z wyczerpująco wyliczonych w art. 156 § 1 kpa podstaw i na przesłankach negatywnych, z których jedną stanowi termin, a drugą - spowodowanie przez decyzję nieodwracalnych skutków prawnych.

Właściwy organ władny jest orzec o stwierdzeniu nieważności badanej decyzji administracyjnej tylko wówczas, jeżeli równocześnie stwierdzi, iż wystąpiła przynajmniej jedna z podstaw stwierdzenia nieważności wyczerpująco wyliczonych w art. 156 § 1 kpa oraz, że nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek stwierdzenia nieważności, a więc nie upłynął termin dopuszczalności stwierdzenia nieważności badanej decyzji, ani też decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych (art. 156 § 2 kpa).

Zgodnie bowiem z treścią z art. 156 §2 kpa, nie stwierdza się nieważności decyzji, która została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie, jeżeli od dnia doręczenia decyzji lub jej ogłoszenia upłynęło dziesięć lat.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie budzi wątpliwości, iż od wydania zaskarżonego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] kwietnia 1953r. i prostującego go orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] maja1961r., upłynęło ponad 10 lat - co uniemożliwia organowi wyeliminowanie z obrotu prawnego wadliwego rozstrzygnięcia wywłaszczeniowego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli: K. B., B. S., J. N., M. S., Z. M. P., W. M., M. A., A. G., P. G., M.K., K. Z., M. M., M. S. i T. G.. wnosząc o uchylenie jej oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r.

Zaskarżonej decyzji zarzucili, iż została wydana z naruszeniem:

- art. 7 i art. 77 k.p.a. - poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego w ramach rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co doprowadziło do naruszenia zasady praworządności i zasad prowadzenia postępowania dowodowego w sprawie,

- art. 80 k.p.a. - poprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów, skutkujące wadliwym stwierdzeniem, że Minister Infrastruktury, rozpoznając wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1953 r. wydanego przez Prezydium Rady Narodowej W. w zakresie dotyczącym [...], prawidłowo ustalił, iż w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do wywłaszczenia nieruchomości określone w dekrecie z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, a orzeczenie Prezydium dotknięte było tylko wadą formalną polegającą na skierowaniu go między innymi do osób zmarłych,

- art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 - poprzez błędną wykładnię i uznanie, że w toku postępowania wywłaszczeniowego nie było konieczne zamieszczanie wszystkich ogłoszeń w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym,

- art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 w zw. z art. 10 § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym - poprzez niezastosowanie, skutkujące brakiem ustalenia, że nie został spełniony konieczny do wywłaszczenia wymóg poprzedzenia złożenia wniosku o wywłaszczenie przeprowadzeniem pertraktacji z właścicielem nieruchomości prowadzonych w celu dobrowolnego nabycia nieruchomości,

- art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. - poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że przepis ten był prawidłową podstawą rozstrzygnięcia sprawy przyjętą w decyzji z dnia [...] kwietnia 2010r., w sytuacji, w której orzeczenie z dnia [...] kwietnia 1953 r. zostało skierowane między innymi do osób nieżyjących,

- art. 28 k.p.a. oraz art. 34 ustawy Prawo prywatne międzynarodowe - poprzez błędne zastosowanie art. 34 p.p.m. do oceny ważności oświadczenia zawierającego ofertę darowizny, skutkujące bezzasadnym skierowaniem decyzji do Z. J., połączonym z odmową udziału w sprawie M. S.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o oddalenie skargi stwierdzając, iż nie zawiera ona nowych okoliczności, które nie byłyby uwzględnione w prowadzonym postępowaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo.

Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2011 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r. stwierdzającą, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] kwietnia 1953 r., w części orzekającej o wywłaszczeniu na własność Państwa nieruchomości położonej w os. [...], oznaczonej jako [...], o pow. [...] m², sprostowane orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] maja 1961r. - zostało wydane z naruszeniem prawa.

Jedną z przyczyn była okoliczność, iż orzeczenie zostało skierowane do osób nie będących stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 kpa), a zgodnie z treścią z art. 156 §2 kpa, nie stwierdza się nieważności decyzji, która została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie, jeżeli od dnia doręczenia decyzji lub jej ogłoszenia upłynęło dziesięć lat.

Na wstępie Sąd zauważa, że postępowanie nadzorcze prowadzone było na podstawie art.156-158 kpa, zatem podlega takim samym regułom procesowym jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja (z reguły ostateczna) i ustalenie, czy została ona wydana z wadami, o których stanowi art.156 § 1 kpa. W postępowaniu tym - którego przedmiotem jest wniosek strony o stwierdzenie nieważności decyzji - niezbędna jest ocena rodzaju naruszenia ściśle określonych zasad z punktu widzenia kwalifikowanych podstaw przewidzianych dla tego rodzaju postępowania nadzwyczajnego.

Przy ustalaniu wystąpienia przesłanek z art.156 § 1 kpa organ winien badać nie tylko samą treść decyzji oraz zachowanie przepisów procedury administracyjnej przy jej wydawaniu, lecz także ustalić, czy weryfikowane rozstrzygnięcie nie narusza w sposób rażący przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę jego wydania.

W niniejszej sprawie niewątpliwy jest fakt – nie kwestionowany przez żadną ze stron postępowania – że za strony postępowania wywłaszczeniowego zakończonego orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] kwietnia 1953 r., sprostowanym orzeczeniem tegoż organu z dnia [...] maja 1961r., zostały uznane (między innymi) następujące osoby: Jan S. (który zmarł w dniu [...].08.1944r.), Z. S. s. [...] (który zmarł w dniu [...].07.1948r.), W. S. (który zmarł w dniu [...].08. l 949r.) i J. P. (która zmarła w dniu [...].10.1951r.)

W związku z tym Sąd uznał, że istota niniejszej sprawy sprowadza się przede wszystkim do rozstrzygnięcia, czy pominięcie przez organ administracji faktu, iż strona tego postępowania zmarła i skierowanie do niej orzeczenia, stanowi naruszenie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 kpa czy też art. 156 § 1 pkt 4 kpa.

Zgodnie z pierwszym z wyżej wymienionych przepisów organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast drugi przepis stanowi, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie.

Sądowi znane są spory panujące w doktrynie i orzecznictwie dotyczące tej kwestii, jednakże Sąd orzekający w niniejszej sprawie stanął na stanowisku, że zgodnie z przeważającym aktualnie orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa (a nie jak stwierdza Minister Infrastruktury art. 156 § 1 pkt 4 kpa).

Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny m.in. wyroku z dnia 14 listopada 2001 r. w sprawie sygn. akt I SA 2642/99 (LEX nr 82653), w którym stwierdził: "Wskazana wada postępowania jest istotna, prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 kpa, jest to bowiem uchybienie w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa ze śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (zobacz Małgorzata Stahl – glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 1983 r., II SA 261/83 - OSPIKA 1984, z. 5,poz. 108).

Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa) Zgodnie z art. 8 k.c. zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. W konsekwencji w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania; nie mogą też być do niej kierowane, wydane w sprawie, akty administracyjne.

Zatem skierowanie orzeczenia do osoby, która na skutek śmierci utraciła swoją zdolność prawną, stanowi takie naruszenie prawa, które zawiera się w hipotezie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Natomiast przepis pkt 4 wskazanego art. 156 § 1 kpa nie mógł być zastosowany właśnie z tej przyczyny - gdyż dotyczy on sytuacji, kiedy osoba, do której skierowane jest orzeczenie żyje i ma zdolność prawną. Tylko osoba która żyje, ma uprawnienie do bycia stroną w sprawie i wyłącznie w stosunku do takiej osoby może zostać skierowana decyzja administracyjna. Zaś osoba zmarła nie posiada zdolności prawnej, nie można zatem błędnie skierować do niej decyzji.

Takie stanowisko przyjął także Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 17 grudnia 1998 r., sygn. akt IV SA 2272/97, w którym stwierdził, że: "Art. 156 § 1 pkt 4 kpa przewiduje taką sytuację, że osoba, do której skierowana została decyzja istnieje, tzn. osoba fizyczna żyje, a inny podmiot faktycznie i prawnie istnieje, jednakże nie może wykazać się przymiotem strony w rozumieniu art. 28 kpa". (LEX nr 45697).

Powyższe oznacza zatem, iż w toku postępowania administracyjnego organy prowadzące postępowanie wywłaszczeniowe naruszyły prawo w sposób wskazany w art. 156 § 1 pkt 2 kpa - zgodnie z którym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa - a nie jak stwierdził organ administracji została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 kpa).

Na okoliczność tę nie ma wpływu fakt publicznego ogłoszenia przez organ - w sposób wskazany w przepisach - wydanego aktu.

W tym stanie sprawy merytoryczna ocena pozostałych aspektów zgodności z prawem zaskarżonej decyzji byłaby przedwczesna - w związku z czym Sąd nie badał ich merytorycznie. Natomiast organ centralny, rozpoznając ponownie sprawę, uwzględni powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i dokona właściwej oceny przesłanek nieważnościowych określonych w art. 156 § 1 kpa.

Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz.270) orzekł jak w sentencji wyroku.