Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 908/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1 pkt 2, art. 59 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 26 stycznia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor sądowy WSA Arkadiusz Skomra (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 stycznia 2023 roku sprawy ze skargi L. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16 sierpnia 2022 roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 1 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Po 969/21, po rozpoznaniu skargi L. N. (dalej również jako "Skarżący") uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 kwietnia 2021r. nr [...] i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. z dnia 05 marca 2021r..

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że podniesiony przez Skarżącego dopiero w skardze zarzut przedawnienia należności z uwagi na niewłaściwe doręczenie tytułów wykonawczych i upomnień, jest nieusprawiedliwiony i spóźniony. Zdaniem Sądu bez znaczenia pozostaje okoliczność jaką pieczęć przybito na zwrotnym potwierdzeniu odbioru upomnień, skoro nie kwestionował Pan faktu ich doręczenia od roku 2002. W opinii Sądu trudno uznać, aby nieznaną Panu osobą była osoba o takim samym imieniu i nazwisku. Ponadto, w wyroku z 24 lutego 2021 r, sygn. akt III SA/Po 884/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu za bezsporne przyjął, że doręczono Panu w roku 2002 upomnienia wzywające do uregulowania zaległych należności z tytułu składek. Okoliczność ta została zatem prawomocnie przesądzona. Kwestia ta była już przedmiotem rozpoznania WSA w Poznaniu w sprawie o ww. sygnaturze.

Ponadto Sąd wskazał, iż organy nie zrealizowały nakazanych czynności. W istocie bowiem, organ szczegółowo omówił nowelizację art. 24 u.s.u.s , jednakże bez odniesienia do konkretnych należności objętych postępowaniem egzekucyjnym (sprawa dotyczy należności obejmujących lata – od 2000 do 2002 r.). Rozstrzygnięcia nie zawierają odniesienia do stanu prawnego w zakresie poszczególnych zobowiązań publicznoprawnych, jak i efektów tego postępowania (z uwzględnieniem prowadzenia wobec skarżącego postępowania restrukturyzacyjnego oraz zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej) .Organy ograniczyły się do lakonicznego stwierdzenia, że w odniesieniu do nich nie nastąpiło przedawnienie z uwagi na rozpoczęte , także w roku 2002 postępowanie egzekucyjne. Nadal organy nie dokonały, wbrew zaleceniom sądu kompleksowej analizy instytucji przedawnienia. Próżno szukać w uzasadnieniu postanowień obu instancji odniesienia do przebiegu poszczególnych czynności egzekucyjnych czy choćby odniesienia do niezakończenia trwającego niemal 20 lat postępowania. Tymczasem ocena skutecznego prowadzenia postępowania rodzić może przecież po stronie organu wprawdzie jedynie fakultatywną ,ale jednak możliwość umorzenia postępowania.

W ponownie prowadzonym postępowaniu obowiązkiem organu będzie przedstawienie analizy w odniesieniu do każdej z zaległości składkowych ze wskazaniem mających zastosowanie względem niej przepisów oraz dokonanych czynności egzekucyjnych . Wszystkie ustalenia organu winny być przedstawione w postanowieniu i mieć potwierdzenie w aktach administracyjnych.

Dyrektor II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. postanowieniem z 20 czerwca 2022 r. nr [...] ponownie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z 30 września 2002 r. o numerach: od [...] do [...] oraz od [...] do [...] W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny dokonał analizy przedawnienia w odniesieniu do każdej z zaległości objętych ww. tytułami wykonawczymi, ze wskazaniem mających zastosowanie względem niej przepisów oraz dokonanych czynności egzekucyjnych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Pismem z 4 lipca 2022 r. zażalenie na ww. postanowienie wniósł L. N. podnosząc, iż zobowiązania uległy przedawnieniu oraz tytuły wykonawcze i upomnienia zostały skierowane i odebrane przez nieznaną osobę , co przyczyniło się do przedawnienia ewentualnych zaległości.

W zażaleniu odwołujący podniósł dodatkowo kwestie nieprawidłowego pobierania całości emerytury bez uwzględnienia kwot wolnych od zajęcia.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2022 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm. zwanej dalej "k.p.a." ) oraz art. 18, 59 § 1 pkt 2 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 zwanej dalej "u.p.e.a." ) i art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (tj. Dz. U. 2019 poz. 2070 z późn. zm.) utrzymał w mocy Dyrektora II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia 20 czerwca 2022 r.

W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż przedmiotem rozpatrywanej sprawy jest wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Z treści art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019 r., poz. 2070 ze zm.) wynika, że do postępowań wszczętych na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i niezakończonych przed 30 lipca 2020 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r.) zgodnie z którym, postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009), zwanej dalej "u.s.u.s.", nieopłacone w terminie należności z tytułu składek podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej.

Organ wyjaśnił, iż zasady przedawnienia należności z tytułu składek wynikają z uregulowań art. 24 ust. 4 (i następnych) u.s.u.s. Nowela z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała z dniem 1 stycznia 2003 r. zmiany ww. przepisu stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia (wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. pięć lat) przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania. Natomiast, w przypadku gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega dziesięcioletniemu przedawnieniu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08, oraz z 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z dziesięciu do pięciu lat. Wedle zasady wynikającej z art. 27 ust. 1 powołanej ustawy, do należności składkowych nieprzedawnionych przed 1 stycznia 2012 r. ma zastosowanie pięcioletni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od zasady wyrażonej w art. 27 ust. 1 ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, zgodnie z którym, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gliwicach z dnia 20 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/GI 685/16).

Organ wyjaśnił, iż mocą powołanej ustawy został także zmieniony przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s., do którego dodano ust. 5a-5d. Przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s. z dniem 1 lipca 2004 r. uległ dalszej nowelizacji na postawie art. 10 pkt 10 lit. "b" ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego." Przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został ponownie zmieniony od 1 stycznia 2022 r. ustawą z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 1621), jednak na podstawie art. 13 pkt 1 ww. ustawy, przepis w nowym brzmieniu nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

Następnie organ w odniesieniu do poszczególnych składek wskazał datę wymagalności, wskazał ewentualną datę przedawnienia oraz opisał okoliczności wskazujące na zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w wniósł L. N. zarzucając jej:

- naruszenie przepisów poprzez niedoręczenie skarżącemu tytułów wykonawczych i upomnień. Tytuły wykonawcze i upomnienia jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy Dyrektora II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. zostały wydane i wysłane na adres w S. ul. [...] , [...] natomiast jak wynika z dokumentacji sprawy zostały odebrane przez nieznaną mi osobę i na inny adres tj. Zakład Stolarski L. N. [...] , ul. [...] , [...],

- naruszenie przepisów dot. kwoty wolnej od zajęcia, poprzez prowadzenie egzekucji z emerytury w całości, co jest niezgodne z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. Kwota wolna od zajęcia to kwota, której nie można egzekwować z emerytury. Organ nie może zabierać mi więcej niż 25% miesięcznej emerytury, natomiast organ nie pozostawia mi żadnych środków z emerytury wpływających na rachunek bankowy w [...] i tym samym pozbawił mnie środków do życia,

- naruszenie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, wypłaconych zasiłków z ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego, zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz kolejności zaliczania wpłat składek na poszczególne fundusze (Dz. U. Nr 165, poz. 1197 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1831 dalej: rozporządzenie) na poczet najstarszych istniejących zaległości składkowych, tj. ewentualnych zaległości od lutego 200lr. do marca 2002 r., gdyż do 2010 r. prowadziłem działalność gospodarczą i Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie zaliczał dokonywanych ewentualnych wpłat na poczet ewentualnych zaległości, gdyż one nie istniały.

Skarżący podkreślił, iż Dyrektor II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. w 2016r. dokonał zajęcia mojego wynagrodzenia za pracę. W zajęciu (które zostało natychmiast uregulowane) nie figurują tytuły wykonawcze z dnia 30 września 2002r. o numerach od [...] do [...].od [...] do [...]

Zdaniem Skarżącego organ w swoim działaniu niewątpliwie naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art.80 k.p.a. w zw. art. 18 u.p.e.a. zgodnie z którymi organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz naruszył zasadę, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o uchylenie w całości postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej oraz umorzenie postępowania ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że sprawa została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym bez przeprowadzenia rozprawy i udziału stron, stosownie do treści art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym Sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazać należy, iż niniejsza sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu.

Wobec powyższego podkreślić trzeba, że w myśl art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Przepis ten w sposób wyczerpujący wyznacza zakres związania oceną i wskazaniami sformułowanymi w prawomocnym wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania", o których mowa w tym przepisie sformułowane zostają w uzasadnieniu orzeczenia, tak więc w tym zakresie uzasadnienie orzeczenia wykazuje moc wiążącą. Obowiązek zaś, o którym mowa w art. 153 P.p.s.a. może być wyłączony tylko w wypadku zmiany stanu prawnego lub istotnej zmiany okoliczności faktycznych, jak również po wzruszeniu wyroku zawierającego ocenę prawną, w przewidzianym do tego trybie. W doktrynie (v. Dauter B., Kabat A., Niezgódka-Medek M., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, publ: LEX/el. 2021) podkreśla się, że ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku 15 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 2562/10 (ONSAiWSA 2013/1, poz. 8) stwierdził, że ocena prawna musi zostać w orzeczeniu wyrażona, co oznacza, że za przedmiot związania można uznać jedynie te elementy oceny odnoszącej się do przepisów prawa, które zostały zamieszczone w treści uzasadnienia orzeczenia. Muszą one mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. W powołanym wyroku podkreślono, że z zakresu związania wyłączyć należy oceny wyrażone w sposób niejednoznaczny, jak też oceny przybierające postać pośrednich wniosków, jakie można wywieść z podanych w uzasadnieniu orzeczenia rozważań.

W niniejszej sprawie Sąd nie znalazł podstaw do uznania, iż nie jest związany zapadłymi w sprawie wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Z tych też względów w pierwszej kolejności wskazać należy, iż na kanwie niniejszej sprawy zapadły już dwa prawomocne wyroki z dnia 24 lutego 2021 r. w sprawie o sygn. III SA/PO 884/20 oraz z dnia 1 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Po 969/21.

W uzasadnieniu ostatniego wskazanego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż w wyroku w dniu 24 lutego 2021 r. w sprawie o sygn. III SA/PO 884/20 sąd orzekł, że z perspektywy materialnoprawnej ponownej oceny i uzasadnienia wymaga treść art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wskazano wyraźnie w wytycznych ,że kontrolowane przez sąd uzasadnienie postanowienia organu I instancji jest w zakresie omówienia instytucji przedawnienia lakoniczne i nie zawiera jakichkolwiek szczegółów dotyczących stanu faktycznego. Sąd wymagał, aby zawierało ono odniesienie tak co do zakresu prowadzenia postępowania egzekucyjnego, terminów i rodzaju czynności dokonywanych w trakcie tego postępowania, okoliczności dotyczących przerwania terminów przedawnienia w związku z dokonanymi czynnościami egzekucyjnymi.

W zakresie tak sformułowanych uwag i wskazań sądu uznać należy, że organy nie zrealizowały nakazanych czynności. W istocie bowiem, organ szczegółowo omówił nowelizację art. 24 u.s.u.s , jednakże bez odniesienia do konkretnych należności objętych postępowaniem egzekucyjnym (sprawa dotyczy należności obejmujących lata – od 2000 do 2002 r.). Rozstrzygnięcia nie zawierają odniesienia do stanu prawnego w zakresie poszczególnych zobowiązań publicznoprawnych, jak i efektów tego postępowania (z uwzględnieniem prowadzenia wobec skarżącego postępowania restrukturyzacyjnego oraz zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej). Organy ograniczyły się do lakonicznego stwierdzenia, że w odniesieniu do nich nie nastąpiło przedawnienie z uwagi na rozpoczęte , także w roku 2002 postępowanie egzekucyjne. Nadal organy nie dokonały, wbrew zaleceniom sądu kompleksowej analizy instytucji przedawnienia. Próżno szukać w uzasadnieniu postanowień obu instancji odniesienia do przebiegu poszczególnych czynności egzekucyjnych czy choćby odniesienia do niezakończenia trwającego niemal 20 lat postępowania. Tymczasem ocena skutecznego prowadzenia postępowania rodzić może przecież po stronie organu wprawdzie jedynie fakultatywną ,ale jednak możliwość umorzenia postępowania.

Sąd podkreślił, iż w ponownie prowadzonym postępowaniu obowiązkiem organu będzie przedstawienie analizy w odniesieniu do każdej z zaległości składkowych ze wskazaniem mających zastosowanie względem niej przepisów oraz dokonanych czynności egzekucyjnych . Wszystkie ustalenia organu winny być przedstawione w postanowieniu i mieć potwierdzenie w aktach administracyjnych .

Wykonując powyższe wytyczne w uzasadnieniu postanowienia organ szczegółowo omówił kwestie przedawnienia odnosząc je do poszczególnych składek, to jednakże organ zignorował wytyczne w zakresie obowiązku odniesienia do przebiegu poszczególnych czynności egzekucyjnych czy choćby odniesienia do niezakończenia trwającego niemal 20 lat postępowania. Sąd wyraźnie zaznaczył, iż ocena skutecznego prowadzenia postępowania rodzić może przecież po stronie organu wprawdzie jedynie fakultatywną ,ale jednak możliwość umorzenia postępowania

W niniejszej sprawie organ odniósł się natomiast wyłącznie do przesłanki umorzenia postępowania określonej w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. ignorując konieczność odniesienia się do niezakończenia "trwającego niemal 20 lat postępowania" jak i ocenia długości postępowania z punktu widzenia przesłanki określonej w art. 59 § 2 u.p.e.a.

Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.

Przepis ten posługuje się konstrukcją uznania administracyjnego, co oznacza, że organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia. Działanie to leży bowiem w granicach swobody wyboru organu zakreślonego przesłanką określoną w art. 59 § 2 u.p.e.a. Co należy jednak podkreślić, możliwość działania organu na podstawie upoważnienia udzielonego mu przez ustawodawcę nakłada na organ szczególny obowiązek dokładnego zbadania i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności w celu dokonania prawidłowego rozstrzygnięcia. Oznacza to, że organ administracji zobowiązany jest w takim postępowaniu do szczególnego działania zmierzającego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w jego ramach do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny w myśl zasady swobodnej oceny dowodów. Podjęcie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego - na zasadzie uznania administracyjnego - w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga zatem oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa, tzn. wymaga ustalenia, czy koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2373/11 LEX nr 1302902).

Zaznaczyć należy, iż organ egzekucyjny, który dokonuje oceny istnienia przesłanek z art. 59 § 2 u.p.e.a., nie może opierać się na hipotetycznym założeniu, że w przyszłości zobowiązany może zgromadzić środki przewyższające wydatki egzekucyjne lub dysponować innym majątkiem.

Sąd wydając niniejszy wyrok ma na uwadze, iż organ egzekucyjny jest zobowiązany do zastosowania wszelkich środków przewidzianych w ustawie i zasadniczo nie jest też w tym zakresie ograniczony terminem (w tymczasem trwania samego postępowania egzekucyjnego). Fakt, iż organ przez długi okres nie podejmował żadnych czynności egzekucyjnych nie jest równoznaczne z tym, że egzekucja administracyjna nie toczy się ani też że postępowanie to podlega obligatoryjnemu umorzeniu. Fakt doręczenia skarżącemu tytułów wykonawczych i brak zakończenia tego postępowania sprawia, że postępowanie egzekucyjne jest w toku a organ może w każdej chwili, zwłaszcza gdy podejmie informację o tym, że zobowiązany dysponuje środkami, dokonać czynności mających na celu zaspokojenie wierzyciela.

Jednakże na gruncie niniejszej sprawy, w szczególności w świetle wytycznych zawartych w poprzednio wydanych wyrokach, wskazać należy, iż organ swoich ustaleń i oceny w dalszej kolejności nie odniósł do kwestii długości postępowania. Należy w tym miejscu zaznaczyć, iż z opisanego przez organ przebiegu postępowania wynika, że pismem z 15 kwietnia 2004 r. bank poinformował organ o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na brak środków na Pana rachunkach bankowych zbiegu egzekucji administracyjnych prowadzonych przez Dyrektora ZUS Oddział w P. i Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P.. Natomiast, pismem z 21 stycznia 2005 r. bank poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na brak środków na Pana rachunkach bankowych i zbiegu egzekucji administracyjnych i sądowych prowadzonych przez Dyrektora ZUS Oddział w P., Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. i Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w P..

Z akt sprawy wynika, iż następnie jakiekolwiek czynności w sprawie podejmowane były dopiero w listopadzie 2021 r. kiedy to organ zawiadomieniami z 30 listopada 2021 r. o numerach: [...] i [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego prowadzonego przez [...]

Tym samym z akt sprawy, i stanowiska organu wynika, iż przez okres ponad 16 lat organ nie podejmował żadnych czynności egzekucyjnych. Organ w uzasadnieniu decyzji nie wyjaśnił dlaczego przez tak długi okres nie prowadzone były żadne czynności czy powyższa okoliczność wynikała z fakty zbiegu egzekucji czy też po prostu jej bezskuteczności. Jak wskazano już wyżej w u.p.e.a. brak jest terminu zakreślającego długość trwania postępowania egzekucyjnego, to jednakże mając na uwadze przytoczony wyżej art. 59 § 2 u.p.e.a. oraz art. 61 u.p.e.a. nie można uznać, że organ może całkowicie ignorować długotrwałą bezskuteczność egzekucji.

Należy pamiętać, iż zgodnie z art. 61 § 1 w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 postępowanie egzekucyjne wszczyna się ponownie:

1) na wniosek wierzyciela o ponowne wszczęcie egzekucji administracyjnej - jeżeli organ egzekucyjny nie jest jednocześnie wierzycielem,

2) z urzędu, poprzez wydanie zawiadomienia o ponownym wszczęciu egzekucji administracyjnej, o którym mowa w § 4 - jeżeli organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem

- po ujawnieniu przez wierzyciela majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.

Tym samym umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji nie stanowi przeszkody w ponownym prowadzeniu tego postępowania.

Z tych tez względów organ mając na uwadze zapadłe w sprawie wyroki, którymi jest związany na mocy art. 153 P.p.s.a., winien w uzasadnieniu decyzji odnieść się do kwestii długości postępowania, a w szczególności wyjaśnić dlaczego w okresie od 2005 r. do 2021 r. w postępowaniu nie podejmowane były żadne czynności egzekucyjne, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 1 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Po 969/21 wyraźnie zaznaczył, iż "próżno szukać w uzasadnieniu postanowień obu instancji odniesienia do przebiegu poszczególnych czynności egzekucyjnych czy choćby odniesienia do niezakończenia trwającego niemal 20 lat postępowania. Tymczasem ocena skutecznego prowadzenia postępowania rodzić może przecież po stronie organu wprawdzie jedynie fakultatywną ,ale jednak możliwość umorzenia postępowania".

Tym samym organ winien instytucję przedawnienia, mając na uwadze obligatoryjne jaki i fakultatywne przesłanki, odnieść do przebiegu całego postępowania, w tym również w okresie pomiędzy 2005 r., a 2021 r.

Na marginesie Sąd wskazuje, iż z uwagi na długotrwałe postępowanie egzekucyjne wielokrotnie nowelizacji ulegały przepisy u.s.u.s., Jednakże analiza nowelizacji tych przepisów, jak również przepisów intenterporalnych, słusznie doprowadziła organ do wniosku, co do przepisów jake należy stosować w niniejszej sprawie.

Słusznie wskazał, organ, iż nowela z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała z dniem 1 stycznia 2003 r. zmiany ww. przepisu stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawiera jednak wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia (wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. pięć lat) przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania. Natomiast, w przypadku gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega dziesięcioletniemu przedawnieniu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08, oraz z 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08.

Zatem skoro w niniejszej sprawie składki na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego - za okres od 9/2001 do 2/2002 oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres od 6/2001 do 3/2002 nie uległy przedawnieniu przed 1 stycznia 2023 r. to stosować należy do nich 10 letni okres przedawnienia.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378), którym zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z dziesięciu do pięciu lat nie ma w sprawie zastosowania.

Wedle zasady wynikającej z art. 27 ust. 1 powołanej ustawy, do należności składkowych nieprzedawnionych przed 1 stycznia 2012 r. ma zastosowanie pięcioletni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od zasady wyrażonej w art. 27 ust. 1 ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, zgodnie z którym, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gliwicach z dnia 20 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/GI 685/16).

Jednakże w niniejszej sprawie, pomimo prawidłowego ustalenia stanu prawnego sprawy, organ nie wykonał wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zawartych w wyroku z dnia 1 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Po 969/2, co do długości i skuteczności postępowania egzekucyjnego z punku wiedzenia przesłanek umorzenia postępowania czym naruszył art. 153 P.p.s.a. w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego.

Odnosząc się do zarzutu niedoręczenia Skarżącemu tytułów wykonwzcych i upomnień wskazać należy, iż powyższy zarzut był już przedmiotem analizy w poprzednio wydanych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

Z tych też względów w tym miejscu wskazać należy, iż w wyroku z dnia 1 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/PO 969/21 Sąd zajął stanowisko, że bez znaczenia pozostaje okoliczność, jaką pieczęć przybito na zwrotnym potwierdzeniu odbioru upomnień, skoro Strona nie kwestionowała faktu ich doręczenia od 2022 roku, a trudno uznać, aby nieznaną jej osobą była osoba o takim samym imieniu i nazwisku. Ponadto, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 24 lutego 2021 r., sygn. akt III SA/Po 884/20, przyjął, że Skarżącemu dręczono w 2002 r. upomnienia wzywające do uregulowania zaległości należności z tytułu składek. Okoliczność ta została zatem prawomocnie przesądzona.

Tym samym ani Sąd orzekając obecnie, ani organ nie mają podstaw do kwestionowania prawidłowości doręczeń tytułów wykonawczych i upomnień w niniejszej sprawie.

Natomiast odnosząc się do zarzutu pobierania przez bank zajętych wierzytelności bez uwzględnienia kwoty wolnej od zajęcia Sąd wskazuje, i na co słusznie wskazał organ w odpowiedzi na skargę, że kwestia ta nie jest przedmiotem rozpoznania sprawy o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art 145 § 1. pkt 1 lit. c P.p.s.a, orzekł jak w pkt. 1 sentencji.

Rozpoznając sprawę ponownie organ winien w uzasadnieniu decyzji, mając na uwadze poprzednio zapadły wyrok, dokonać oceny przesłanek umorzenia postępowania (fakultatywnego jak i obligatoryjnego) z punktu widzenia długości trwania postępowania wyjaśniając. W szczególności organ winien wyjaśnić czy w okresie od 2005 r. do 2021 r. organy egzekucyjne zarówno administracyjne jak i sądowe (z uwagi na zbieg egzekucji) prowadziły skuteczną egzekucję.