Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 83/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2010-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1,  art.  145 par. 1 pkt 1,  art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 17 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Malinowska – Grakowicz Sędzia WSA Maciej Guziński Protokolant Paulina Białkowska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 maja 2010 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w składkach ZUS oddala skargę.


UZASADNIENIE

E. K. zobowiązano – decyzją z dnia [...] r. – do spłacenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, nieopłaconych przez jej zmarłego męża. Na jej wniosek, rozłożono spłatę zaległości na [...] raty.

Pismem z dnia [...] r. zainteresowana wniosła o umorzenie zadłużenia z tytułu zaległych składek. Wskazała, że spłaciła już [...] rat na kwotę [...] zł. Z uwagi na trudną sytuację finansową, nie jest w stanie spłacić reszty zadłużenia, gdyż po opłaceniu raty i rachunków z [...] zł pensji zostaje jej [...] zł. Wnioskodawczyni stwierdziła, że gdyby prowadziła samodzielne gospodarstwo domowe, jej sytuacja finansowa nie pozwoliłaby na zaspokojenie podstawowych potrzeb i na spłatę zadłużenia.

Po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zaległych należności. W uzasadnieniu takiego rozstrzygnięcia wywiedziono, że u wnioskodawczyni nie zachodzą przesłanki wynikające z art. 28 ust. 2 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., nazywaną dalej "u.s.u.s."), uzasadniające umorzenie zadłużenia. Podejmując decyzję wzięto również pod uwagę, że strona nie wykazała również, aby – ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną – spłata należności pozbawiłaby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wnioskodawczyni posiada stałe źródło dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz świadczenia rentowego. W ocenie organu, sytuacja finansowa gospodarstwa domowego wnioskodawczyni pozwala na dalszą spłatę zadłużenia z tytułu składek, w układzie ratalnym.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. K. podniosła, że w jej przypadku zachodzi przesłanka uzasadniająca umorzenie zawarta w art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.).

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ostateczną decyzją z dnia [...] r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia z dnia [...] r.

W uzasadnieniu swojego orzeczenia z [...] r. organ wskazał, że odwołująca się prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z [...]. Z tytułu wynagrodzenia otrzymuje miesięcznie [...] zł netto oraz pobiera świadczenie rentowe w kwocie [...] zł. [...] strony otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł netto. Łączny dochód dwuosobowej rodziny wynosi więc [...] zł, zaś łączne wydatki wynoszą – w skali miesiąca – [...] zł. Na utrzymanie dwuosobowej rodziny pozostaje zatem kwota około [...] zł, tj. około [...] zł na osobę.

Organ zwrócił uwagę, że według art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w wypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawodawcy zachodzi m.in. wtedy, gdy wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (aktualnie kwota ta wynosi 8,80 zł), a Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, jeśli jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (28 ust. 3 u.s.u.s.). Zadłużenie odwołującej się nie było dotychczas przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Nie stwierdzono zatem stanu całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ podniósł dalej, że na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacania. Zasady umarzania należności z tytułu składek określono rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z tym rozporządzeniem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

2) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności;

3) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Natomiast wedle art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Zakład może umarzać należności z tytułu składek na ubezpieczenie rentowe, wypadkowe oraz na Fundusz Pracy pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna nie podlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.

W kontekście przywołanego przepisu, organ stwierdził, że ważny interes dłużnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych nie jest on w stanie uregulować zaległości. Będzie to utrata możliwości zarobkowania, utrata losowa majątku. Przyjmuje się przy tym, że należy brać pod uwagę sytuację, w jakiej dłużnik znajduje się w chwili, gdy podejmowana jest decyzja w sprawie.

Badając sytuację zainteresowanej, organ stwierdził, że nie zachodzą przesłanki prawne, które uzasadniałyby umorzenie zadłużenia, wynikające z art. 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także z art. 17 ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Odwołująca się nie wykazała bowiem, że spłata należności pozbawiłaby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, oraz że za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanej.

Wnioskodawczyni podniosła, że gdyby prowadziła samodzielne gospodarstwo domowe, posiadałaby niższy dochód, a z drugiej strony, w piśmie z dnia [...] r., wykazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z [...]. Zatem uzyskiwane dochody muszą być zsumowane, w celu analizy i oceny sytuacji finansowanej rodziny. Nie oznacza to jednak, że [...] odpowiada za zadłużenie [...].

Kwota miesięcznego dochodu netto uzyskiwanego przez gospodarstwo domowe odwołującej się wynosi około [...] zł, to jest około [...] zł na osobę i znacznie przekracza minimum socjalne, określone w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 ze zm.), które wynisi 316,00 zł na osobę (bez uwzględniania wydatków). Po uwzględnieniu wydatków wykazanych przez samą odwołującą się, kwota ta stanowi około [...] zł na osobę.

Organ stwierdził w związku z tym, że podejmując ponownie decyzję odmowną wzięto pod uwagę w szczególności fakt, że gospodarstwo domowe odwołującej się nie jest pozbawione stałego źródła dochodu. Istnieje zatem możliwość dalszej spłaty w układzie ratalnym lub wszczęcia postępowania egzekucyjnego, poprzez zajęcie wynagrodzenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (właściwego miejscowo według ówcześnie obowiązujących unormowań) strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] r.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że w jej sprawie nie mają zastosowania ani art. 28 u.s.u.s., ani rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r., lecz art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. Natomiast organ drugiej instancji bezzasadnie miesza regulacje prawne zawarte w obu aktach.

Skarżąca ponownie przedstawiła sytuację majątkową jej rodziny. Podkreśliła, że gdyby prowadziła jednoosobowe gospodarstwo domowe, po opłaceniu wszystkich koniecznych wydatków pozostałoby jej [...] zł miesięcznie na życie. Organ natomiast, w nieuprawniony sposób, połączył jej dochody z dochodami [...], z którą nie łączy ją wspólność majątkowa. W rezultacie, [...] uczestniczy faktycznie w spłacie zobowiązań zmarłego [...] wobec Zakładu.

W odpowiedzi na tamtą skargę, Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia [...] r. ([...]) oddalił skargę, natomiast Naczelny Sąd Administracyjny – w dniu [...] r. ([...]), po rozpoznaniu wniesionej przez skarżącą skargi kasacyjnej – uchylił ten wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie jest bezsporne, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Sąd uznał także za zasadne stwierdzenie braku podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

NSA stwierdził jednak, że Sąd pierwszej instancji w ogóle nie wyjaśnił, czy w rozpatrywanej sprawie brak było podstaw do umorzenia zaległości na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.). Sąd podkreślił, że w przepisie tym nie chodzi o całkowitą nieściągalność, lecz o ważny interes osoby ubiegającej się o umorzenie. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca już w odwołaniu od pierwszoinstancyjnej decyzji zwróciła uwagę na treść tego przepisu i ponowiła ten zarzut w skardze do Sądu pierwszej instancji. Organ odwoławczy ustosunkował się do tego zarzutu. Sąd pierwszej instancji przywołał natomiast jedynie dopiero co wskazaną podstawę prawną oraz argumenty skarżącej. Jednakże w rozważaniach tego Sądu brak jest jakiegokolwiek bliższego wyjaśnienia stanowiska w tej kwestii prawnej, istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy. Całkowite pominięcie przez WSA w Warszawie oceny tego zarzutu powoduje, że nie rozważono, czy skarżąca podlegała tej regulacji prawnej, a w konsekwencji, czy zadłużenie skarżącej mogło być umorzone w tym trybie. Rozważania i analiza sprawy w tym zakresie winna mieć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wyroku, także w sytuacji, gdyby Sąd uznał, że przepis powołanego art. 17 nie znajduje zastosowania w sprawie. W takiej sytuacji Sąd pierwszej instancji powinien wskazać, z jakiego powodu dłużnik nie podlega tej regulacji – z przyczyn podmiotowych czy przedmiotowych. Jeśli natomiast w wyniku ponownej analizy Sąd pierwszej instancji ustali, że sprawa powinna być poddana ocenie również z uwzględnieniem przesłanek wynikających z tej normy prawnej, powinien uwzględnić wszelkie okoliczności podniesione przez stronę, dotyczące jej sytuacji osobistej i jej możliwości płatniczych.

W związku ze zmianą przepisów o właściwości miejscowej sądów administracyjnych, WSA w Warszawie, postanowieniem z dnia [...] r. ([...]), stwierdził swą niewłaściwość oraz przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu jako właściwemu w sprawie.

Wyrokiem z dnia [...] r. ([...]), WSA uchylił zaskarżoną decyzję zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. (nr [...]), w celu dokonania oceny sprawy z punktu widzenia dopuszczalności zastosowania art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy, pismem z dnia [...] r., wnioskodawczyni została wezwana przez organ do udokumentowania jej aktualnej sytuacji. Dopiero po zapoznaniu się przez zainteresowaną z materiałem zgromadzonym w sprawie, wystosowała ona do organu pismo (data wpływu – [...] r.), w którym oświadczyła, że całą dokumentację niezbędną do rozpatrzenia jej wniosku złożyła już w dniu [...] r. W piśmie tym stwierdziła ponadto, że podtrzymuje złożony wniosek, mimo spłaty kwoty całego zadłużenia (w tym celu zapożyczyła się u rodziny i przyjaciół).

W tej sytuacji, organ wydał w dniu [...] r. decyzję nr [...], utrzymując w mocy swoje pierwotne rozstrzygnięcie z dnia [...] r. (nr [...]).

W pierwszej części uzasadnienia nowej decyzji opisano dotychczasowy przebieg postępowania.

Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych – zwracając uwagę na nieostry charakter określenia "ważny interes", użytego przez prawodawcę w art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw – przywołał szereg judykatów sądów administracyjnych, w których zwrócono uwagę na konieczność uwzględniania – przy dokonywaniu oceny na podstawie przywołanego przepisu – różnych elementów sytuacji ekonomicznej, osobistej i rodzinnej wnioskodawcy.

W dalszej części uzasadnienia szczegółowo przedstawiono zestawienie wpływów i wydatków dwuosobowej rodziny zainteresowanej, konkludując, że na utrzymanie tej rodziny pozostaje stronie kwota około [...] zł (na jedną osobę przypada zatem około [...] zł). Organ skonstatował przy tym, iż jest to kwota wyższa od poziomu dochodowego uprawniającego do świadczeń z ustawy o pomocy społecznej z 2004 r., określonego w art. 8 tej ustawy, który wynosi aktualnie 316 zł na osobę (i to bez uwzględnienia wydatków).

ZUS podkreślił, że w świetle art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, ocena zaistnienia okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości ze względu na ważny interes wnioskodawcy powinna być dokonywana według stanu z chwili podejmowania rozstrzygnięcia. To na zainteresowanym spoczywa zatem obowiązek wykazania, ze zachodzą przesłanki zastosowania wspomnianego przepisu. Wnioskodawczyni została wezwana do przedłożenia aktualnej dokumentacji, ale takowej nie przedstawiła. Dlatego też organ uznał, ze zarówno w dacie rozpatrywania po raz pierwszy jej wniosku (w [...] i [...] r.), jak i obecnie nie wykazała ona istnienia przesłanek zastosowania art. 17 wcześniej wymienionej ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zainteresowana wniosła o uchylenie decyzji ZUS z dnia [...] r. (nr [...]) oraz poprzedzającej ją decyzji tego samego organu z dnia [...] r. (nr [...]). Zdaniem strony skarżącej, oba te orzeczenie są niezgodne z prawem.

Uzasadniając takie żądanie i twierdzenie, skarżąca przedstawiła podstawowe okoliczności tyczące jej sytuacji materialnej w momencie złożenia – w [...] r. – wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ZUS. W jej ocenie, sytuacja ta stanowiła ważny interes samej wnioskodawczyni oraz jej [...] przemawiający za umorzeniem zaległości. Podkreślono w tym kontekście, ze [...] nie ponosi co prawda prawnej odpowiedzialności za długi swego [...], ale faktycznie odpowiedzialność taką poniosła, skoro jej dochody były brane pod uwagę przy podejmowaniu rozstrzygnięcia w sprawie. Mimo posiadanego interesu faktycznego, [...] nie brała jednak udziału w postępowaniu.

W ostatnim fragmencie uzasadnienia skargi zwrócono uwagę na przewlekłość postępowania, toczącego się od [...] r., oraz na związane z tym dolegliwości dla strony. Zdaniem skarżącej, w toku postępowania administracyjnego naruszono zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i zasadę szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.).

W odpowiedzi, strona przeciwna podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.p.p.s.a.").

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej w razie stwierdzenia co najmniej jednego z naruszeń prawa materialnego lub prawa procesowego, wymienionych w art. (art. 145 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a. Z drugiej jednak strony, sąd jest zobowiązany skargę oddalić – na podstawie art. 151 tej samej ustawy – jeżeli kwestionowana decyzja narusza prawo.

Uwzględniając przytoczone zasady dokonywania oceny przez sądy administracyjne należy skonstatować, że skarga nie zasługiwała tym razem na uwzględnienie, z następujących powodów.

W świetle treści dotychczasowych orzeczeń sądowych wydanych uprzednio w niniejszej sprawie nie może być kwestionowane, ze materialnoprawną podstawę załatwienia wniosku strony z dnia [...] r. stanowił przepis art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.). Według tego przepisu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umarzać należności z tytułu składek na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r., pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz.U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.

Jak słusznie zauważył organ, pojęcie "ważnego interesu" – wyłącznej przesłanki dopuszczalności umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie na podstawie cytowanego przepisu – jest nieostre. Jedynego przybliżenia można ewentualnie upatrywać w słowie "ważny". W ocenie składu orzekającego, w kontekście tego właśnie wyrazu użytego przez legislatora, nie każdy "interes" strony uzasadnia wykorzystanie w praktyce analizowanej ulgi. Musi to być "interes", który – w konkretnych, a przy tym specyficznych okolicznościach danej sprawy – może być uznany za godny ochrony w ramach unormowania przewidzianego przywołanym przepisie.

Trafnie przyjął ZUS, że w rozpoznawanym przypadku tego typu sytuacja nie występuje.

Wymaga silnego zaakcentowania, że podejmując decyzję obecnie kwestionowaną przez zainteresowaną, organ dokonał oceny wyłącznie przez pryzmat art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Przy jej dokonywaniu został jednak zmuszony do uwzględnienia jedynie tych okoliczności (tyczących przede wszystkim sytuacji majątkowo-rodzinnej skarżącej), które zainteresowana podnosiła konsekwentnie w postępowaniu, od momentu złożenia wniosku o umorzenie zaległości do chwili zaskarżenia ostatniej decyzji ZUS (z dnia [...] r.). W uzasadnieniu skargi wszczynającej niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne podkreślono bowiem, że w dacie wydania decyzji z dnia [...] r., pozostająca na utrzymanie strony kwota [...] zł (miesięcznie) "w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzała istnienie po stronie skarżącej przesłanki ważnego interesu strony z art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (...) uzasadniającego umorzenie zaległości." Świadczy to dobitnie, że zainteresowana, od początku utożsamia "ważny interes" – w rozumieniu wielokrotnie już powoływanego przepisu – z jej sytuacją ekonomiczną. Właśnie dlatego, na wezwanie organu (z dnia [...] r.) o udokumentowanie jej aktualnej sytuacji, oświadczyła (w odpowiedzi, która wpłynęła do siedziby organu w dniu [...] r.), że całą dokumentację niezbędną do rozpatrzenia jej wniosku złożyła już w dniu [...] r., przyznając jednocześnie, iż spłaciła już kwotę całego zadłużenia, po zapożyczeniu się u rodziny i przyjaciół.

Skoro zatem sama skarżąca nie wskazała żadnych innych, szczególnych okoliczności faktycznych, organ – dokonując oceny przez pryzmat art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw – mógł jedynie uwzględnić sytuację ekonomiczno-rodzinną skarżącej. Tak też organ zrobił, przy czym jego ponowna ocena jest szczegółowa (s. 3-4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji).

Zdaniem składu orzekającego Sądu, przeprowadzona ocena nie przekracza granic swobodnego uznania administracyjnego, wyznaczonych przepisem art. 80 k.p.a. W szczególności, ZUS wziął prawidłowo pod uwagę łączne dochody dwuosobowego gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącą wespół z [...]. To, że między nimi nie występuje wspólność majątkowa, nie stało na przeszkodzie do uwzględnienia także dochodów [...], które znacząco wpływają przecież na sytuację ekonomiczną [...]. Dodatkowego podkreślenia wymaga, że organ nie pominął żadnego z elementów tej sytuacji oraz to, że kwota pozostająca do wyłącznej dyspozycji zarówno [...], jak i [...], przekracza poziom dochodowy uprawniający do świadczeń z pomocy społecznej.

Trafnie w związku z tym organ przyjął brak istnienia "ważnego interesu" po stronie skarżącej, w rozumieniu art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Sama tylko trudna sytuacja materialna, nie wsparta żadnymi innymi, szczególnymi okolicznościami (losowymi, zdrowotnymi itp.) nie uzasadnia bowiem uznania interesu zainteresowanego jako "ważny", a w konsekwencji – za godny ochrony na podstawie wspomnianego przepisu.

Przyjęcie odmiennego zapatrywania – jak to czyni strona skarżąca – prowadziłoby do istotnego dysonansu, polegającego na uwzględnieniu tych samych okoliczności na gruncie art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, mimo że ich ocena dokonana wcześniej na gruncie § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) uzasadniała odmowę umorzenia. Innymi słowy ujmując tą kwestię można powiedzieć, że skarżąca zmierza do wykorzystania ulgi tego samego rodzaju co prawda na podstawie innego rozwiązania normatywnego, ale na kanwie identycznych okoliczności faktycznych. Naczelny Sąd Administracyjny, w uzasadnieniu swojego wyroku z dnia [...] r. ([...]) wyraźnie przyznał, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia przewidziane przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisami ostatnio przywołanego rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy. Obejściu przepisów obu tych aktów prawnych służy więc w istocie upatrywanie "ważnego powodu" (w rozumieniu art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw) w niezmienionych okolicznościach faktycznych.

Nietrafne są także pozostałe argumenty skargi.

Sama skarżąca przyznaje, że jej [...] ma tylko interes faktyczny. Ponieważ w świetle art. 28 k.p.a., stroną postępowania jest jedynie ten, czyjego interesu prawnego (lub prawnego obowiązku) dotyczy dane postępowanie, brak czynnego udziału [...] skarżącej strony w niniejszej sprawie, nie może być kwalifikowany jako naruszenie prawa.

Zarzut ewentualnej przewlekłości postępowania administracyjnego mógłby być natomiast oceniany wyłącznie w ramach specyficznego postępowania kontrolnego, wszczętego wniesieniem zażalenia, o którym mowa w art. 37 k.p.a. Jak wynika z akt sprawy, tego typu postępowanie nie było jednak prowadzone.

Dotychczasowe wywody prowadzą do ostatecznej konkluzji, iż zakwestionowana decyzja nie narusza tym razem prawa. W konsekwencji, Sąd był zobligowany do oddalenia skargi, kierując się dyspozycją art. 151 p.p.s.a.