Postanowienie NSA, sygn. akt II GZ 528/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 184, art. 197 § 2, art. 199, art. 246 § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 24 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. G. Spółki z o.o. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 25 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 710/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. G. Spółki z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. postanowieniem z dnia 25 lipca 2014 r. o sygn. akt III SA/Kr 710/14 działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. odmówił P. G. Spółce z o.o. w K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Sąd I instancji wskazał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy i akt sprawy wynika, że Spółka zajmuje się działalnością związaną z grami losowymi i zakładami wzajemnymi. Jej kapitał zakładowy wynosi 1.000.000 zł, a wartość środków trwałych 300.155,92 zł. W ostatnim roku obrotowym osiągnęła zysk w wysokości 713.731,90 zł, zaś na ujawnionym rachunku bankowym ma zgromadzone środki pieniężne w wysokości 180.334,29 zł. Wnioskodawczyni argumentowała, że nie ma środków na uiszczenie wpisu od skargi. Wyjaśniła, że postępowanie dotyczy jednego z wielu analogicznych prowadzonych na terenie Polski, w konsekwencji czego obciążenie Spółki nie ogranicza się do kwoty wpisu od skargi w tej sprawie, ale do sumy wpisów w wielu sprawach przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi w całym kraju. Ponadto Spółka podkreśliła, że prowadzi setki innych postępowań, co wiąże się z koniecznością uiszczenia wpisów stosunkowych o znacznej wartości.

Mając to na uwadze Sąd I instancji uznał, że Spółka nie wykazała przesłanek przyznania prawa pomocy w rozumieniu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Na obecnym etapie postępowania wysokość obciążeń finansowych, do poniesienia których Spółka jest zobowiązana składa się na wpis od skargi w wysokości 500 zł, natomiast Sądowi z urzędu jest wiadome, że Spółka wszczęła przed WSA 15 spraw, w których łączna wartość wpisu to 7.500 zł. Sąd ocenił, że w świetle znacznych dochodów (za ostatni rok obrotowy 713.731,90 zł), wartości majątku trwałego i środków zgromadzonych na ujawnionym rachunku bankowym (180.334,29 zł) niedopuszczalne byłoby przyznanie Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, nawet przy uwzględnieniu, że podobnych spraw, w których wpis wynosi 500 zł, zawisło przed Sądem więcej i łączna wartość wpisu w tych sprawach zmyka się kwotą 7.500 zł. Za przyznaniem Spółce prawa pomocy nie przemawia również, zdaniem Sądu, nieokreślona ilość wszczętych przez nią postępowań sądowoadministarcyjnych w skali kraju, ponieważ skoro ilość tych postępowań jest nieznana, a tym samym nieznana jest wysokość związanych z nimi kosztów, to niemożliwe jest zestawienie wysokości tych kosztów z aktualnym stanem majątkowym Spółki.

Reasumując, WSA w K. przyjął, że sytuacja majątkowa Spółki pozwala na stwierdzenie, że Spółka jest w stanie ponieść znacznie wyższe koszty sądowe niż łączna kwota wpisów (7.500 zł) w 15 sprawach zawisłych przed WSA.

W zażaleniu złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) Spółka wniosła o uchylenie wskazanego postanowienia i uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie sytuacji majątkowej Spółki takich okoliczności jak: wielość prowadzonych w całym kraju postępowań, brak możliwości zbycia aktywów, czy konieczność zachowania środków na realizację bieżących zobowiązań.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na społeczeństwo, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r. o sygn. akt II FZ 1102/13 – dotyczące podobnej sprawy Spółki; z dnia 13 maja 2010 r. o sygn. akt II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r. o sygn. akt II FZ 156/10; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji prawidłowo zbadał zasadność przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, analizując sytuację majątkową Spółki, zobrazowaną jej oświadczeniami oraz przedłożonymi do akt sprawy dokumentami źródłowymi.

NSA podziela ocenę Sądu I instancji, że w świetle tak znacznych przychodów, jakie uzyskuje Spółka, a także wartości jej majątku trwałego, nie sposób przyjąć, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności. Przedłożone oświadczenie o majątku i dochodach świadczy o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Z danych zawartych w oświadczeniu wynika, że wysokość kapitału zakładowego skarżącej wynosi 1.000.000 zł, wartość środków trwałych 300.155,92 zł, wysokość zysku za ostatni rok obrotowy 713.731,90 zł, stan rachunku: 180.334,29 zł. Koszty postępowania na obecnym etapie wynoszą 500 zł.

Za bezzasadny należy uznać podnoszony w zażaleniu Spółki argument o niemożności spieniężenia automatów do gry, bo nie stanowią one jedynego majątku skarżącej. Spółka może dysponować środkami zebranymi na rachunku bankowym. Nie przedstawiła bowiem dokumentów, które wskazywałyby na ewentualne zajęcie prowadzonego rachunku bankowego, uniemożliwiające swobodne korzystanie ze środków na nim zgromadzonych. Na możliwość poniesienia kosztów postępowań sądowych wskazuje ponadto stan kasy i rachunku bankowego Spółki wynoszący 180.334,29 zł. Spółka nie wykazała też, aby konieczność poniesienia przez nią kosztów sądowych odbiegała od innych ciężarów finansowych, jakie ponosi w związku z prowadzoną działalnością. Ubieganie się o przyznanie prawa pomocy nie może prowadzić do uregulowania wszelkich innych należności, kosztem opłat sądowych należnych względem Skarbu Państwa.

W kontekście powyższych, ustalonych okoliczności, należy uwzględnić, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11, publik. LEX nr 794951). W rozpoznawanej sprawie trudno przyjąć, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że Spółka, która dysponuje środkami trwałymi o tak wysokiej wartości, a ponadto dysponuje znacznymi środkami pieniężnymi na rachunku bieżącym, nie jest w stanie partycypować w kosztach zainicjowanego przez siebie postępowania.

Podkreślenia wymaga, że z treści zażalenia nie wynikają żadne konkretne informacje o aktualnej sytuacji finansowej Spółki, a ponadto w zasadzie nie nawiązano w nim do argumentacji Sądu I instancji, która legała u podstaw oddalenia wniosku. Spółka nie wskazała w ilu postępowaniach sądowoadministracyjnych w skali kraju jest stroną i z jakimi kosztami związane jest zainicjowanie tych postępowań. Zażalenie sprowadza się zatem do polemiki z Sądem I instancji co do braku możliwości wyzbycia się składników majątku oraz luźnych stwierdzeń o konieczności rozważenia przez Sąd bliżej nieskonkretyzowanych "kosztów funkcjonowania" i "agresywnej polityki państwa".

Nie można zaaprobować stanowiska Spółki, że za zasadnością przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie przemawia konieczność ponoszenia przez nią wydatków na bieżące zobowiązania (np. z tytułu najmu lokali i wypłaty dywidendy wspólnikom). Odmienna ocena naruszyłaby zasadę sprawiedliwości, która jako ogólna zasada ustrojowa i zasada orzekania sądowego wyrażona została w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Uwzględniając tę zasadę, nie można zaakceptować próby ochrony majątku własnego kosztem ogółu społeczeństwa w sytuacji, w której przepis prawa (art. 199 p.p.s.a.) wyraźnie wskazuje podmiot, który powinien ponieść koszty postępowania sądowego. Przepis prawa co do zasady nie obarczył społeczeństwa kosztami postępowania sądowoadministracyjnego inicjowanego przez określony podmiot prawa, więc działanie w celu uniknięcia obowiązku partycypowania w tych kosztach dla zabezpieczenia partykularnego interesu gospodarczego godzi w sprawiedliwość społeczną.

Mając powyższe na uwadze NSA na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.