Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 288/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-10-28 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok z art. 179a  ustawy  PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 179a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 8 ust. 4 pkt 1, art. 39
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 października 2021 r. sprawy ze skargi kasacyjnej J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Bk 288/21 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] marca 2021 r. nr SKO. [...] w przedmiocie zasiłku celowego i świadczenia pieniężnego na zakup posiłku 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2021 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy następujące decyzje Wójta Gminy W.:

- z [...] lutego 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania J. G. prawa do zasiłku celowego na: zakup pieca tzw. kozy do ogrzania domu; ocieplenie i remont częściowo spróchniałego i załamanego sufitu; wymianę dwóch spróchniałych i nieszczelnych okien; wymianę starej aluminiowej instalacji elektrycznej; doprowadzenie bieżącej wody do domu; dojazdy do gabinetu rehabilitacyjnego w W. oraz dojazdy do lekarzy specjalistów w Ł. i poza Ł. i lekarza rodzinnego oraz zakup okularów; zakup potrzebnych leków w tym bez recepty; zakup maści przeciwzapalnych i rozgrzewających; dresu i obuwia do rehabilitacji; dokończenie wygospodarowanego pomieszczenia na łazienkę i ubikację; remont i naprawę ciągnika (silnika, skrzyni biegów, układu kierowniczego i jezdnego, hamulców); naprawę rozrzutnika (wymianę łożysk, zębatek i łańcucha); zakup opony; zakup paliwa do ciągnika; zakup nawozów i środków ochrony roślin;

- z [...] lutego 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania J. G. pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku.

Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z [...] lutego 2021 r. J. G. zwrócił się do Wójta Gminy W. o przyznanie pomocy społecznej:

- "o którą zwrócił się we wnioskach, na które otrzymał decyzje odmowne", jak również o którą zwrócił się we wszystkich kolejnych wnioskach składanych od marca 2016 r., w tym niektórych "celowo pozostawionych bez rozpatrzenia". Wymienił 37 wniosków. Nadto zwrócił się o przyznanie pomocy na: zakup pieca tzw. kozy do ogrzania domu, gdyż stary jest mocno poprzepalany i nieszczelny, co grozi pożarem i zatruciem czadem; ocieplenie i remont częściowo spróchniałego i załamanego sufitu; wymianę dwóch spróchniałych i nieszczelnych okien w zajmowanym pokoju; wymianę starej aluminiowej instalacji elektrycznej powodującej zwarcia, co grozi pożarem, gdyż dom jest drewniany a ściana i przewody elektryczne oklejone papierową tapetą; doprowadzenie bieżącej wody do domu; dokończenia wygospodarowanego pomieszczenia na łazienkę i ubikację; dojazdy do lekarzy specjalistów w Ł.

i poradni specjalistycznych; wykupienie okularów; zakup dresu i obuwia do rehabilitacji; wykup potrzebnych, w tym bez recepty lekarza, leków oraz maści przeciwzapalnych i rozgrzewających; dojazdy do lekarzy specjalistów w Ł.

i lekarza rodzinnego; na remont i naprawę ciągnika U. z 1984 r.; naprawę rozrzutnika; zakup opony; zakup paliwa do ciągnika; zakup nawozów i środków ochrony roślin;

- w formie zasiłku celowego na ciepłe posiłki lub dostarczanie takich posiłków do domu zgodnie z programem rządowym i Uchwałą nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r.

Organ pierwszej instancji, po wpłynięciu wniosku z 5 lutego 2021 r., przeprowadził dwa postępowania administracyjne, tj. postępowanie o przyznanie zasiłku celowego na wskazane we wniosku potrzeby (znak [...]) oraz postępowanie o przyznanie pomocy na zakup posiłku (znak [...]).

W obydwu postępowaniach ustalono sytuację wnioskodawcy, w tym – jak wskazał organ pierwszej instancji - na podstawie wywiadu środowiskowego z 11 stycznia 2021 r. Z ustaleń wynika, że J. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Mieszka w domu drewnianym, zajmuje dwa pomieszczenia (kuchnię i pokój). Dom ogrzewany jest piecykiem węglowym. Źródłem utrzymania wnioskodawcy w styczniu 2021 r. był dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 846,23 zł (2,7475 ha x 308 zł). Dochód został pomniejszony o opłaconą składkę KRUS w styczniu 2021 r. w wysokości 139 zł i wyniósł 707,23 zł. Wnioskodawca otrzymał też pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19 w wysokości 5 759 zł ( 5759 zł: 12 miesięcy= 479,92 miesięcznie). Łączny dochód w styczniu 2021 r. organ ustalił na kwotę 1187,15 zł (707,23 zł + 479,92 zł).

Powyższe ustalenia doprowadziły organ pierwszej instancji do następującej konkluzji:

- w sprawie znak [...] o przyznanie zasiłku celowego – uzyskany przez stronę dochód jest znacznie wyższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 701 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, dalej: u.p.s.), dlatego pomoc nie może być przyznana. Organ rozważył możliwość przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., tj. w szczególnie uzasadnionym przypadku, jednak okoliczności uzasadniających zastosowanie tej podstawy przyznania pomocy nie stwierdził. Wskazał, że sytuacja wnioskodawcy nie jest krytyczna i na tyle odbiegająca od sytuacji innych osób ubiegających się o pomoc, aby uzasadniała przyznanie pomocy na szczególnych zasadach. Nie wystąpiły nadzwyczajne i wyjątkowe okoliczności, których nie dało się przewidzieć, skutkujące koniecznością przyznania wyjątkowego wsparcia. Organ podkreślił, że ani stan budynku mieszkalnego, ani gospodarstwa, ani stan zdrowia wnioskodawcy nie uzasadniają potraktowania jego sytuacji jako wyjątkowej. Z kolei zaspokojenie zgłoszonych potrzeb przekracza możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej i jego roczny budżet. Zdaniem organu pierwszej instancji, wnioskodawca nie podejmuje kroków dla wyraźnej poprawy swojej sytuacji. Zgłaszając kolejne żądania powiela prośby o pomoc złożone w podaniach z roku 2020, które już zostały zrealizowane np. wykup leków, dojazdy na rehabilitację (zakończoną). Organ wskazał, że strona otrzymuje wsparcie z OPS, bowiem przyznano: pomoc w postaci świadczenia pieniężnego na zakup posiłku w wysokości po 50 zł miesięcznie na okres od stycznia do marca 2020 r. (decyzja z [...] stycznia 2020 r.), zasiłek celowy specjalny w wysokości 100 zł (decyzja z [...] marca 2020 r.), pomoc w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku w wysokości po 100 zł miesięcznie od kwietnia do sierpnia 2020 r. (decyzja SKO w Ł.), świadczenie pieniężne na zakup posiłku w wysokości 100 zł od września do grudnia 2020 r. (decyzja z [...] września 2020 r.), specjalny zasiłek celowy na zakup opału i odzieży zimowej w wysokości 450 zł (decyzja z [...] października 2020 r.). Łączna kwota otrzymanej przez stronę pomocy finansowej z OPS w 2020 r. wyniosła 1600 zł. Jak wskazał organ, świadczenia z pomocy społecznej mają wspomóc osoby w ich własnych wysiłkach w poprawie sytuacji. Wnioskodawca posiada własne zasoby w postaci gospodarstwa rolnego, prowadzi hodowlę bydła (byki) w ilości 7 sztuk, z której uzyskuje dochód, posiada las. Sytuacja strony jest trudna, ale jest lepsza niż pozostałych osób korzystających z pomocy społecznej;

- w sprawie znak [...] organ pierwszej instancji wskazał, że odmowa przyznania pomocy w formie świadczenia pieniężnego z wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania na lata 2019-2023 nastąpiła ze względu na przekroczone kryterium dochodowe. W przypadku strony kryterium dochodowym jest kwota 1051,50 zł, zaś uzyskiwany dochód to 1187,15 zł.

Odwołanie od powyższych decyzji złożył w jednym piśmie procesowym J. G.

Zaskarżoną decyzją SKO w Ł. utrzymało obydwa rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjne w mocy. Ustaliło, że J. G., lat 55, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,05 ha, w tym 2,7475 ha przeliczeniowych. Dochód z gospodarstwa rolnego, wyliczony na podstawie art. 8 ust. 9 u.p.s., wynosi 846,23 zł miesięcznie. Do tej kwoty doliczono kwotę pomocy uzyskanej przez stronę w postaci wyjątkowego tymczasowego wsparcia dla rolników, mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19, w wysokości 5759 zł – przeliczoną w stosunku miesięcznym za okres roku kalendarzowego (art. 8 ust. 11 pkt 1 u.p.s.). Całkowity miesięczny dochód strony na potrzeby rozpoznania wniosku z 5 lutego 2021 r. wyliczono na kwotę 1187 zł i przekracza on, jak wskazało Kolegium, ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 701 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Powoduje to brak możliwości przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zasadach ogólnych, czyli zgodnie z art. 39 u.p.s.

Kolegium wyjaśniło również, że zakres zgłoszonych przez stronę potrzeb jest niewspółmierny do możliwości ich zaspokojenia przez OPS, który w 2021 r. dysponuje kwotą 25 000 zł z przeznaczeniem na zasiłki celowe. Dlatego w pierwszej kolejności należy zabezpieczyć potrzeby osób i rodzin, które nie posiadają dochodu ani możliwości jego pozyskania z dodatkowych źródeł. Zdaniem organu, naprawy ciągnika i rozrzutnika, zakup opon i paliwa oraz zakup nawozów i środków ochrony roślin nie stanowi niezbędnych potrzeb mieszczących się w celach pomocy społecznej sformułowanych w art. 3 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. jako wsparcie osób potrzebujących.

W ocenie Kolegium, J. G. nie spełnia również warunków do przyznania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 40 ust. 1 i ust. 2 u.p.s., gdyż nie stwierdzono, aby poniósł straty spowodowane zdarzeniem losowym ewentualnie klęską żywiołową lub ekologiczną. Kolegium rozważyło również – z wynikiem negatywnym – możliwość przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego na zasadach art. 41 ust. 1 u.p.s. Wskazało, że nie wystąpił w sytuacji strony szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie.

Odnośnie odmowy przyznania pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku Kolegium stwierdziło, że do przyznania tej formy pomocy oprócz ustawy o pomocy społecznej miał zastosowanie przepis III.2.1., Uchwały nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M. P. z 2018 r., poz. 1007), wprowadzający kryterium dochodowe 150% kryterium ustawowego wynikającego z art. 8 u.p.s. Zdaniem organu odwoławczego, J. G. nie spełnia tego warunku dochodowego. Skoro dochód strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w styczniu 2021 r. wyniósł 1187 zł, natomiast kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. wynosi 701 zł, to 150 % tej kwoty wynosi 1051,50 zł a więc mniej niż dochód skarżącego.

Skargę na decyzję organu odwoławczego złożył do sądu administracyjnego J. G., który zarzucił naruszenie:

- art. 2, art. 30, art. 31 pkt 2, art. 32, art. 47, art. 65 pkt 1, art. 67, art. 68 pkt 1 i 3, art. 69 Konstytucji RP;

- art. 6, 7, 8, 9, 15, art. 75 § 1, art. 76, art. 77 § 1, art. 78, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a.;

- ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych;

- przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy;

- kodeksu karnego – przez pomawianie i niedopełnianie obowiązków służbowych oraz celowe i świadome fałszowanie i manipulowanie posiadanymi informacjami, celowe pomijanie konkretnych przepisów ustaw, w tym ustawy o pomocy społecznej;

- ustawy o pracownikach samorządowych;

- art. 2 ust. 1, art. 3, art. 6 pkt liii, art. 7 pkt 1, 5, 6, 14, art. 8 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 12; art. 17 ust. 1 pkt 5, pkt 6, ust. 2 pkt 1; art. 18 ust. 1 pkt 6; art. 39; art. 40; art. 41; art. 45; art. 107 ust. 1, ust. 5b pkt 6; art. 119 ust. 1, ust. 2; art. 123 u.p.s.

Skarżący wniósł o jak najszybsze rozpatrzenie skargi; zmianę decyzji przez przyznanie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 700 zł oraz 250 zł zasiłku celowego na każdy miesiąc 2021 r. na zakup gorących posiłków lub dostarczenie takich posiłków do domu, zobowiązanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. do wydania postanowienia sygnalizacyjnego na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych, ukaranie grzywną w najwyższej wysokości organu pierwszej i drugiej instancji za ponowne, świadome łamanie obowiązujących przepisów prawa, szkodzenie najbiedniejszym mieszkańcom gminy potrzebującym pomocy społecznej; przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 100000 zł, o czym mowa w art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wyrokiem z 10 czerwca 2021 r. wydanym w sprawie niniejszej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę podzielając w całości ustalenia i ocenę prawną organów, w szczególności odnośnie sytuacji dochodowej skarżącego oraz niewystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku, kwestionując go w całości, złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. G.. Zarzucił:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: P.p.s.a.:

a) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 1 i 2 w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 39 u.p.s. w związku z art. 2 Konstytucji, które miało wpływ na wynik sprawy przez ich niewłaściwą wykładnię i uznanie, że jakiekolwiek przekroczenie kryterium dochodowego stoi na przeszkodzie przyznaniu zasiłku celowego, w sytuacji gdy zgodnie z orzecznictwem przekroczenie kryterium dochodowego o kwotę pozbawioną jakiegokolwiek ekonomicznego znaczenia nie stoi na przeszkodzie przyznaniu kwoty pieniężnej;

b) naruszenie prawa materialnego, tj. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 39 w związku z art. 8 ust. 11 u.p.s. oraz art. 3 ust. pkt 13 a) ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 - przez ich błędną wykładnię i zaliczenie do dochodu pomocy uzyskanej dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19, w sytuacji gdy nie ma przeciwskazań do uznania tej kwoty za jednorazowe świadczenie socjalne, które nie zawyżałoby dochodu skarżącego;

c) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 40 ust. 1-3 w związku z art. 41 ust. 1 u.p.s. przez jego błędną wykładnię i niezakwalifikowanie stanu zagrożenia epidemicznego jako zdarzenia losowego i klęski żywiołowej oraz sytuacji szczególnej, w sytuacji gdy zgodnie z poglądem doktryny epidemia jest rodzajem klęski żywiołowej;

II. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. przez pominięcie przez sąd, że skarżący uzyskał pomoc dla osób dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19, zatem skarżącego spotkało zdarzenie losowe w postaci klęski żywiołowej.

Uzasadniając zarzuty skargi kasacyjnej zaakcentowano losowy charakter zdarzenia związanego z epidemią oraz jednorazowy charakter pomocy przyznanej skarżącemu jako rolnikowi szczególnie dotkniętemu kryzysem związanym z Covid-19, co spełnia przesłanki uznania tej pomocy jako jednorazowego świadczenia socjalnego odliczanego od dochodu. Podkreślono nieznaczne przekroczenie kwoty kryterium dochodowego.

Zarządzeniem z 14 października 2021 r. stwierdzono istnienie podstaw do zastosowania art. 179aP.p.s.a. i skierowano sprawę na rozprawę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 179a P.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna.

Istotą autokontroli jest sprawdzenie przez skład orzekający wydanego przez siebie orzeczenia (naprawienie popełnionych przy wyrokowaniu błędów i wydanie orzeczenia prawidłowego).

Sąd wojewódzki stwierdził, że w sprawie niniejszej oczywiście usprawiedliwiony jest zarzut skargi kasacyjnej polegający na pominięciu przez sąd i nierozważeniu podczas sprawowanej kontroli, czy pomoc uzyskana przez skarżącego a przeznaczona dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z Covid-19 spełnia przesłanki kwalifikacyjne jednorazowego świadczenia socjalnego podlegającego odliczeniu od dochodu skarżącego. Pominięcie tej okoliczności i niesformułowanie oceny w tym zakresie przez sąd skutkowało oddaleniem skargi, choć zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów procesowych o obowiązku wszechstronnej oceny okoliczności sprawy, w tym zebranego materiału dowodowego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.). Innymi słowy, sąd przedwcześnie skargę oddalił nie dostrzegając naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. i uchybiając temu przepisowi.

Ponownie rozpoznając sprawę na skutek skargi kasacyjnej sąd zatem stwierdził, że skarga podlega uwzględnieniu przez uchylenie zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem kontroli sądowej w sprawie niniejszej jest decyzja SKO w Ł., którą – po rozpoznaniu odwołania od dwóch decyzji organu pierwszej instancji – podzielono ustalenia i ocenę tego organu odnośnie niespełnienia przez skarżącego przesłanek do przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego, w tym świadczenia pieniężnego na zakup posiłku w ramach programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej: u.p.s.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Jak wynika z treści art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium wynoszącego 701 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (długotrwała lub ciężka choroba, bezrobocie, niepełnosprawność itp.).

Zdaniem organu, skarżący przekracza kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania każdej z zawnioskowanych form pomocy, jednak to ustalenie nie uwzględnia wszystkich okoliczności sprawy, co czyni wydaną decyzję przedwczesną. W ocenie bowiem sądu, w ogóle nie rozważono czy w sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 8 ust. 4 pkt 1 u.p.s. oraz nie oceniono sytuacji dochodowej skarżącego z uwzględnieniem tej regulacji, co może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że obydwie zawnioskowane w sprawie niniejszej formy pomocy (przyznanie środków pieniężnych na sfinansowanie szczegółowo wskazanych we wniosku potrzeb, tj. zakup pieca, remonty i naprawy, zakup lekarstw, sfinansowanie dojazdów do lekarzy i inne, jak i świadczenie pieniężne na zakup posiłku z programu rządowego - uchwała Rady Ministrów nr 140 z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019 -2023, M.P. z 2018 r., poz. 1007) – realizowane są w trybie przewidzianym w przepisach u.p.s. i należy je zakwalifikować zbiorczo jako zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 tej ustawy (vide identyczne stanowisko tutejszego sądu w sprawie II SA/Bk 493/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle regulacji art. 39 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Treść tego przepisu pozostaje w spójności z treścią przepisów powołanej uchwały Rady Ministrów, z której wynika m.in., że program na szczeblu gminy realizują samorządowe jednostki organizacyjne pomocy społecznej przy udziale właściwych jednostek organizacyjnych gminy, zaś do zadań gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) należy przyznawanie wynikającej z Programu pomocy za pośrednictwem kierowników ośrodków pomocy społecznej.

Podstawowym kryterium przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego jest kryterium dochodowe. W przypadku tej części wniosku skarżącego, która dotyczy szczegółowo wymienionych potrzeb (a więc za wyjątkiem świadczenia pieniężnego na zakup posiłku), znajduje zastosowanie ogólne kryterium ustawowe przewidziane w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w wysokości 701 zł. Zdaniem sądu, trafnie oceniły organy, że tego kryterium skarżący nie spełnił. Mając na uwadze datę złożenia wniosku ([...] lutego 2021 r.), trafnie organy przyjęły konieczność wyliczenia dochodu (sumy miesięcznych dochodów) za styczeń 2021 r., tj. za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku (art. 8 ust. 3 u.p.s.). W tym czasie skarżący prowadził gospodarstwo rolne o powierzchni przeliczeniowej 2,7475 ha, z którego dochód wyliczono jako ryczałtowy (zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. - iloczyn ha przeliczeniowych i normatywnie ustalonej kwoty dochodu z ha, która to kwota w styczniu 2021 r. wynosiła 308 zł na podstawie § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. poz. 1358 ze zm.). W kontrolowanym postępowaniu organ prawidłowo ustalił więc dochód skarżącego ze stycznia 2021 r. jako wynoszący 707, 23 zł (dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego w wysokości 846,23 zł miesięcznie, pomniejszony o składkę KRUS uiszczoną w styczniu 2021 r. w wysokości 139 zł miesięcznie). Dochód ten był wyższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (701 zł). Przekroczenie "podstawowego" kryterium dochodowego przewidzianego dla osoby samotnie gospodarującej nastąpiło więc niezależnie od wliczenia do dochodu skarżącego kwoty pomocy uzyskanej dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z Covid-19 w wysokości 5759 zł. Innymi słowy, nawet nie uwzględniając świadczenia "covidowego" skarżący nie spełnił warunku dochodowego aby uzyskać zasiłek celowy na szczegółowo wskazane we wniosku potrzeby, który to wniosek rozpoznano decyzją organu pierwszej instancji z [...] lutego 2021 r. nr [...]. Nie ma znaczenia wielkość przekroczenia kryterium.

Skarżący zawnioskował jednak również o pomoc w formie zasiłku celowego – świadczenia pieniężnego na zakup żywności.

W tym zakresie wskazać należy, iż zgodnie z powoływaną wyżej uchwałą nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M. P. 2018 r., poz. 1007) ustanowiony został wieloletni program rządowy "Posiłek w szkole i w domu", stanowiący załącznik do uchwały. Zakłada on (vide przepis III.2.1), że ze środków przekazanych w ramach Programu, gminy udzielają wsparcia w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150 % kryterium, o którym mowa w art. 8 u.p.s., osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 u.p.s., w szczególności osobom starszym, chorym i niepełnosprawnym. Oznacza to, iż do udzielenia świadczeń z Programu stosuje się przepisy ustawy o pomocy społecznej, w tym do wyliczenia kryterium dochodowego wynikającego z programu stosuje się kryteria podstawowe z art. 8 u.p.s., a osoby wnioskujące o pomoc z programu rządowego powinny spełniać pozostałe kryteria z tej ustawy sformułowane w jej art. 7. Z akt sprawy dodatkowo wynika (vide decyzja Wójta Gminy W. z [...] lutego 2021 r. nr [...]), czego nie uwzględniło Kolegium, że uchwałą Rady Gminy W. z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] (Dz. Urz. Woj. Podl z 2019 r., poz. 807) podwyższono kryteria dochodowe uprawniające osoby samotnie gospodarujące oraz osoby w rodzinie do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności przyznawanego w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 odpowiednio do wysokości 150% kwot kryteriów dochodowych, o których mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., czyli kwoty 1051,50 zł.

Zdaniem sądu, kluczowe było prawidłowe wyliczenie dochodu skarżącego ze stycznia 2021 r., bowiem zaskarżona decyzja Kolegium mogłaby się ostać tylko i wyłącznie wówczas, gdy dochód skarżącego nie przekroczyłby także kryterium podwyższonego wynikającego z ww. Programu rządowego i uchwały Rady Gminy W.. Tymczasem w zaskarżonej decyzji nieprawidłowo wliczono skarżącemu do dochodu wysokość świadczenia "covidowego", pomijając treść art. 8 ust. 4 pkt 1 u.p.s. i nieprawidłowo ustalając przekroczenie kryterium dochodowego uprawniające do uzyskania świadczenia pieniężnego na zakup posiłku.

Wyliczenie dochodu na potrzeby ustalenia prawa do świadczeń z pomocy społecznej następuje przez zsumowanie kwot świadczeń pieniężnych uzyskiwanych przez wnioskodawcę, z uwzględnieniem, że przepis szczególny może wyłączać wliczanie do dochodu niektórych z nich.

W myśl art. 8 ust. 3 u.p.s., za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Za dochód miesięczny uważane są zatem wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszone o miesięczne obciążenia podatkiem dochodowym, składką na ubezpieczenie zdrowotne i świadczone alimenty. Obciążenia pomniejszające dochód są wymienione enumeratywnie.

Jednocześnie, jak stanowi art. 8 ust. 4 u.p.s., do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3, nie wlicza się: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; zasiłku celowego; pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; wartości świadczenia w naturze; świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych i innych wskazanych ustaw; dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1ha przeliczeniowego, a także innych świadczeń mających charakter socjalny. Katalog pomniejszeń dochodu ma charakter zamknięty. Brzmienie art. 8 ust. 3 – 4 u.p.s. wskazuje, że wskazane w tych przepisach źródła dochodu nie są uwzględniane przy obliczaniu dochodu na potrzeby ustalania prawa do świadczeń z pomocy społecznej.

Zdaniem sądu, kluczowe znaczenie w sprawie ma regulacja art. 8 ust. 4 pkt 1 u.p.s. wyłączająca jednorazowe świadczenie socjalne z dochodu ustalanego na potrzeby oceny prawa do świadczeń z pomocy społecznej.

Pojęcie jednorazowego świadczenia socjalnego nie jest ustawowo zdefiniowane. W wypowiedziach orzecznictwa można spotkać stanowiska, zgodnie z którymi jest to świadczenie jednokrotne a więc niepowtarzalne w ustalone odstępach czasu, którego celem jest jednorazowe polepszenie warunków bytowych, jak np. zasiłek pogrzebowy, jednorazowe odszkodowanie związane z uszczerbkiem na zdrowiu wypłacane z ubezpieczenia społecznego, zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, pomoc z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Nie chodzi więc o świadczenie okresowe lub stałe (vide np. wyrok w sprawie I SA/Wa 1133/16). Jednorazowe świadczenie socjalne jest niewątpliwie wsparciem publicznym (I OSK 2681/17), przyznanym (płatnym) jednokrotnie (vide np. I OSK 1196/10). Zdaniem sądu, spełnia powyższe kryteria jednorazowego świadczenia socjalnego - świadczenie pieniężne wypłacone skarżącemu w grudniu 2020 r. w wysokości 5759 zł tytułem pomocy dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z Covid-19.

W sprawie niniejszej ani organ odwoławczy, ani organ pierwszej instancji nie poczyniły rozważań odnośnie charakteru udzielonej w ten sposób pomocy. Tymczasem podstawą jej przyznania są przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 sierpnia 2020 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu "Pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem COVID-19" w ramach działania "Wyjątkowe tymczasowe wsparcie dla rolników, mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r., poz. 1467). Rozporządzenie zostało wydane na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r., poz. 217). Jak wskazał tutejszy sąd w sprawie II SA/Bk 501/21, celem przedmiotowego wsparcia była rekompensata przynajmniej części strat poniesionych przez rolników w wyniku wystąpienia pandemii COVID-19 i rozwiązanie ewentualnych problemów z płynnością finansową zagrażającą ciągłości działalności rolniczej gospodarstw prowadzących produkcję. Miało to związek ze spadkiem produkcji w trakcie wprowadzonych ograniczeń oraz po ich zniesieniu. Wysokość udzielanej pomocy związana była m.in. z ilością posiadanego inwentarza, powierzchnią posiadanych gruntów. Istotna w sprawie jest treść § 3 ust. 2 rozporządzenia, zgodnie z którym "Pomoc przyznaje się danemu rolnikowi tylko raz". Oznacza to więc, że pomoc ta miała charakter jednorazowy a nie stały bądź okresowy, była pomocą publiczną, pieniężną, warunkowaną przesłankami nawiązującymi do sytuacji bytowej gospodarstw rolnych w trakcie pandemii. Spełniała więc kryteria kwalifikacyjne jednorazowego świadczenia socjalnego, o którym mowa w art. 8 ust. 4 pkt 1 u.p.s.

W konsekwencji, do dochodu skarżącego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za miesiąc styczeń 2021 r. świadczenie "covidowe" nie powinno być wliczane. Odmienne działanie organów, niepoprzedzone jakimikolwiek rozważaniami i wykładnią przepisu art. 8 ust. 4 pkt 1 u.p.s., świadczy o naruszeniu tego przepisu (naruszeniu prawa materialnego), a także przepisów art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. (naruszenie prawa procesowego), co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niewliczenie świadczenia "covidowego" powoduje bowiem, że dochód skarżącego mieści się w granicach kryterium dochodowego podwyższonego do 150% zgodnie z programem rządowym i uchwałą gminną wyżej wskazanymi (kwota dochodu bez wliczenia świadczenia "covidowego" – 707, 23 zł przy podwyższonym kryterium dochodowym wynoszącym 1051, 50 zł). Tym samym przedwczesna, jako oparta wyłącznie na ustaleniu przekroczenia kryterium dochodowego, była decyzja SKO w jej części o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji z [...] lutego 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego na zakup posiłku. Skutkowało to jednak uchyleniem zaskarżonej decyzji w całości przez sąd. W sprawie niniejszej w pierwszej instancji zostały wydane dwie decyzje, utrzymane w mocy przez Kolegium jednym rozstrzygnięciem. Skoro sąd stwierdził naruszenie przepisów skutkujące nieprawidłowością jednej z tych decyzji (w przedmiocie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku), to wobec przyjętej przez Kolegium konstrukcji orzeczenia odwoławczego – podlega ono uchyleniu w całości.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ odwoławczy rozważy rozróżnienie sytuacji dochodowej skarżącego w zależności od rodzaju świadczenia, o którym będzie orzekał, i wyda decyzję (ewentualnie decyzje) z uwzględnieniem tego rozróżnienia, po wszechstronnej ocenie całokształtu przesłanek orzeczenia o wnioskowanych formach pomocy społecznej.

Zaznaczyć także należy, że decyzja o przyznaniu albo odmowie przyznania zasiłku celowego (świadczenia pieniężnego) ma charakter decyzji uznaniowej, zatem organ dysponuje pewną swobodą co do ustalenia treści rozstrzygnięcia. Kontrola sądowa legalności decyzji uznaniowych jest w związku z tym ograniczona do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący, wszechstronny i wnikliwy zebrano i rozważono materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, czy organ dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu prawa materialnego. Istotne znaczenie posiada więc uzasadnienie uznaniowej decyzji rozstrzygającej sprawę. Jak wynika z akt sprawy niniejszej, jeśli chodzi o decyzje odnośnie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku – wyczerpujących rozważań w tym zakresie nie przedstawiono, bowiem cała argumentacja skoncentrowała się na przekroczeniu kryterium dochodowego jako przesłanki dyskwalifikującej to żądanie (w pozostałym zakresie odniósł się organ odwoławczy do przesłanek drugiego z zawnioskowanych świadczeń). W takiej sytuacji rola kontrolna sądu nie może prowadzić do uzupełnienia argumentacji organów, co skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Kwalifikacja świadczenia "covidowego" dla rolników jako jednorazowego świadczenia socjalnego w rozumieniu art. 8 ust. 4 pkt 1 u.p.s. nie oznacza jednak, że sąd podziela stanowisko skargi kasacyjnej odnośnie kwalifikacji sytuacji skarżącego związanej z otrzymaniem tej pomocy jako szczególnego zdarzenia losowego. W tym zakresie sąd w całości podziela dotychczasowe rozważania organów. Te bowiem wyczerpująco przeanalizowały możliwość objęcia skarżącego pomocą szczególną. Organ pierwszej instancji wprost rozważył możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego na zasadach art. 41 pkt 1 u.p.s., a organ odwoławczy uzupełnił te rozważania dodatkowo o przesłanki z przepisu art. 40 u.p.s.

Zgodnie z art. 40 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego (ust. 1); zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (ust. 2); zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 1 i 2, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (ust. 3). Kolegium rozważyło, uzupełniając w tym zakresie wywody organu pierwszej instancji, czy skarżącego spotkało zdarzenie losowe powodujące straty, bądź klęska żywiołowa lub ekologiczna. Na to pytanie odpowiedziało negatywnie i ustalenie to należy podzielić. Okoliczności, które skarżący wskazuje, nie mogą być kwalifikowane jako zdarzenie losowe bądź klęska żywiołowa lub ekologiczna, o której mowa w ww. przepisie. Pomoc udzielana na tej podstawie winna być skierowana do osób, które na skutek zdarzeń losowych (a takimi są również klęska żywiołowa i ekologiczna) znalazły się w tak trudnej sytuacji życiowej, że nie są w stanie same, przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości, sytuacji tej przezwyciężyć. Pomoc na podstawie art. 40 u.p.s. ma służyć obywatelom w najcięższych sytuacjach życiowych, kiedy ich podstawowe potrzeby egzystencjalne nie mogą być zaspokojone we własnym zakresie (vide wyrok w sprawie I OSK 308/19). Zasiłek taki nie musi być zatem wypłacony każdemu kto jest właścicielem nieruchomości dotkniętej zdarzeniem losowym lub klęską żywiołową czy też ekologiczną, ale osobom, których sytuacja kwalifikuje się jako na pierwszy rzut oka wyjątkowo ciężka, trudna, nie do przezwyciężenia własnymi zasobami. Skarżący niewątpliwie znajduje się w trudnej sytuacji, ale zagrożenia wyżej opisanego nie ustalono i nie wynika ono z materiału dowodowego sprawy, co nie budzi wątpliwości.

W przypadku specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., może on być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, i może nie podlegać zwrotowi. Sformułowanie "może być przyznany" oznacza, że decyzja ma charakter uznaniowy, a brak zdefiniowania "szczególnie uzasadnionych przypadków" wskazuje na uprawnienie organu do oceny, w okolicznościach danego przypadku, przyczyn wystąpienia z wnioskiem o pomoc w kategoriach szczególnej istotności dla wnioskodawcy. Uznaniowy charakter takiej decyzji obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalić w odniesieniu do konkretnej osoby, jak i w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłaszanych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Zdaniem sądu, organy w sprawie niniejszej słusznie oceniły, że w przypadku skarżącego nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Uzasadniając swoje stanowisko trafnie podkreśliły co jest celem pomocy społecznej, a więc zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka, pomoc w życiowym usamodzielnianiu oraz integracji ze środowiskiem. Jeszcze raz wskazać trzeba, że rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy ale i możliwości pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Podnieść także należy, że świadczenia z pomocy społecznej mają jedynie charakter pomocniczy, tzn. są przyznawane w zakresie, w jakim osoby ubiegające się o ich przyznanie same nie są w stanie ich zapewnić. A zatem wsparcie przyznawane na gruncie ustawy o pomocy społecznej, bez względu na jego rodzaj, ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Omawiana pomoc nie może zatem zabezpieczać wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również być przyznana w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Przepis art. 41 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 ustawy, zasadą pomocniczości).

W przypadku skarżącego nie wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek" rozumiany jak powyżej oraz w kontekście charakteru pomocy społecznej w jej całokształcie. Rozstrzygnięcie organów w tym zakresie nie przekroczyło granic uznania administracyjnego.

Zdaniem sądu, skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja cechowała się szczególnością uprawniającą do uzyskania świadczeń na podstawie art. 40 i 41 u.p.s. Sytuacja życiowa skarżącego została opisana i wnikliwie przeanalizowana, wskazano z jakich form i z jakiej wysokości pomocy skarżący ostatnio korzystał (w okresie od stycznia 2020 r. do daty wydawania decyzji – 1600 zł łącznie), wskazano na niemożliwość zaspokojenia wszystkich, nawet uzasadnionych potrzeb osób ubiegających się o wsparcie z pomocy społecznej, a na etapie odwoławczym do akt załączono pismo Kierownika OPS w W. z [...] lutego 2021 r. wskazujące, że na cały 2021 r. Ośrodek posiada na zasiłki celowe kwotę 25 000 zł, zaś na datę orzekania w pierwszej instancji wydatkowano już na zasiłki celowe i specjalne celowe kwotę 2 730 zł dla potrzebujących (zakup opału, leków i naprawę komina po pożarze).

Nie bez znaczenia odnośnie przyznania zasiłku celowego specjalnego w niniejszej sprawie pozostaje także fakt, że w podobnych sprawach skarżącego wypowiadał się kilkakrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, który m.in. w wyroku z 19 października 2017 r., I OSK 640/17, stwierdził, że wskazywana przez skarżącego sytuacja materialna i zdrowotna oraz deklarowane potrzeby w zakresie pokrywania kosztów dojazdów na rehabilitację nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 u.p.s. oraz, "że art. 41 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości". Podobnie wypowiedział się NSA w wyroku w sprawie I OSK 359/17.

Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, iż uzyskanie świadczenia "covidowego" świadczy o wystąpieniu przesłanek z art. 40 ust. 1 – 3 i art. 41 ust. 1 u.p.s., tzn. zdarzenia losowego, klęski żywiołowej lub ekologicznej, szczególnie uzasadnionego przypadku, co uzasadnia przyznanie pomocy na tych podstawach. Jak wprost wynika z art. 3 ust. 1 pkt 13a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, świadczenie "covidowe" było wyjątkowym, tymczasowym wsparciem dla rolników, mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstwo szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z Covid-19. Świadczenie to było udzielane na specjalnych zasadach, w oparciu o dedykowane i szczególne przepisy, na podstawie których kwalifikacja pandemii jako zdarzenia losowego wyczerpywała się. Nie jest, w ocenie sądu, możliwe w sytuacji skarżącego, który złożył wniosek o pomoc 5 lutego 2021 r. przy uzyskaniu świadczenia "covidowego" 15 grudnia 2020 r., przyjęcie że z tytułu tego samego zdarzenia uzasadnione jest w tym samym czasie uzyskanie dwóch świadczeń. Jedno z nich (świadczenie "covidowe") wyczerpywało bowiem w tej konkretnej sytuacji skarżącego możliwość przyznania pomocy w związku z pandemią, stanowiąc wówczas swoistego rodzaju lex specialis wobec art. 40 i 41 u.p.s.

Do zarzutów skargi dotyczących nierozważenia przyznania pomocy na dojazdy skarżącego na rehabilitację w Ł., którą miał rozpocząć 19 kwietnia 2021 r., SKO odniosło się w odpowiedzi na skargę. Wskazało, że wniosku o pomoc na dojazdy na tę konkretną rehabilitację skarżący nie sformułował w piśmie z 5 lutego 2021 r. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w aktach sprawy. Odnośnie zarzutu nieuwzględnienia padnięcia w gospodarstwie rolnym skarżącego w roku 2020 dwóch cieląt, wskazać należy że skarżący na wcześniejszym etapie postępowania, w tej konkretnej sprawie, na tę okoliczność nie wskazywał, w związku z tym nie mogła ona być przedmiotem oceny organów.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty procesowe naruszenia szeregu przepisów K.p.a. (poza tymi wyżej wskazanymi, które spowodowały wydanie niniejszego wyroku autokontrolnego), a także naruszenia Konstytucji RP czy ustawy o rehabilitacji zawodowej osób niepełnoprawnych. Wszystkie rozważania jakie poczyniły organy (w zakresie interesu indywidualnego strony oraz interesu społecznego) zasługują na akceptację o tyle, o ile odnoszą się do rozstrzygnięcia w zakresie zasiłku celowego na pokrycie potrzeb szczegółowo wymienionych we wniosku z [...] lutego 2021 r. Niewątpliwie aktualna sytuacja skarżącego jest organom doskonale znana z uwagi na ilość składanych wniosków, obszerność przedstawianej przez stronę charakterystyki sytuacji życiowej a także wielość sporządzanych wywiadów środowiskowych na potrzeby prowadzonych postępowań, która to okoliczność również sądowi jest znana z urzędu z racji wielości rozpoznawanych spraw skarżącego. Powyższe rozważania nie dotyczą jednak zasadności przyznania skarżącemu pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku z programu rządowego, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji. Czym innym jest bowiem zasiłek socjalny na zakup przedmiotów materialnych, naprawy, remonty, dojazdy rehabilitacyjne, a czym innym potrzeba życiowa związane z zapewnieniem posiłku. Ta ostatnia ma charakter egzystencjalny i wymaga odrębnego potraktowania, a rozważań w tym zakresie zabrakło.

W tym stanie rzeczy skarga podlega uwzględnieniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. o czym orzeczono jak w punkcie 2 sentencji wyroku, po uprzednim rozstrzygnięciu w punkcie 1 wyroku na podstawie art. 179a P.p.s.a.

O kosztach postępowania nie orzekano z uwagi na ustawowe zwolnienie skarżącego z obowiązku ponoszenia tych kosztów oraz korzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika na zasadzie prawa pomocy.