Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 52/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 116a, art. 116, art. 21 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 145, art. 146
journal: Dz.U. 2005 nr 249 poz 2104
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych
article: art. 10 ust. 1 pkt 6, art. 11 ust. 3, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2001 nr 79 poz 855
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 31 maja 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo o stowarzyszeniach.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, , Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2009 r. sprawy ze skargi B. S., Z. O., W. G., B. K. przy udziale D. P., K. K., R. B. na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie: określenia wysokości zobowiązania wobec budżetu państwa z tytułu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skarg wniesionych przez B. S., Z. O., W. G. i B. K. jest decyzja Ministra Zdrowia z [...] października 2008 r. nr [...].

Zaskarżoną decyzją Minister Zdrowia, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., art. 116 i art. 116a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja Podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz art. 145 ust. 1 pkt 1, ust. 5 pkt 1 i art. 146 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2005 r., Nr 249, poz. 2104 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z [...] lipca 2008 r. nr [...] określającą wysokość zobowiązania członków Zarządu [...] "K." we W. solidarnie: D. P., B. S., Z. O., K. K., R. K., W. G. i B. K., wobec budżetu państwa w wysokości [...] zł wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych za okres od [...] listopada 2003 r. - tj. od dnia przekazania z budżetu Ministra Zdrowia ostatniej raty dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem- do dnia zapłaty.

Podejmując takie rozstrzygnięcie Minister Zdrowia w uzasadnieniu decyzji wskazał, iż:

Zgodnie z umową nr [...] z [...] stycznia 2003 r., zawartą pomiędzy Ministrem Zdrowia a [...] Towarzystwem [...] "K." we W., [...] Towarzystwu została przyznana dotacja na realizację programu pt. [...] realizowany w [...] placówkach województwa [...]. Na podstawie tej umowy zawartej na okres od [...] stycznia 2003 r. do [...] grudnia 2003 r. przekazano do Towarzystwa środki budżetowe w kwocie [...] zł. W wyniku kontroli przeprowadzonej w Towarzystwie przez Urząd Kontroli Skarbowej we W. w zakresie prawidłowości wykorzystania dotacji otrzymanych w 2003 r., stwierdzono niedotrzymanie warunków umowy. Ustalono, że kwota w wysokości [...] zł została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem. W dniu [...] września 2006 r. Minister Zdrowia przesłał do Towarzystwa zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu kwoty [...] zł wraz z należnymi od tej kwoty odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych z tytułu wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem, a w dniu [...] listopada 2006 r. wydał decyzję o nr [...], którą określił do zwrotu powyższą należność budżetu państwa.

I dalej Minister Zdrowia w uzasadnieniu skarżonej decyzji wskazał, że z uwagi na brak możliwości ustalenia aktualnego miejsca prowadzenia działalności Towarzystwa, zgodnie z art. 116 i art. 116a Ordynacji podatkowej w dniu [...] lipca 2008 r. wydał decyzję, którą określił do zwrotu solidarnie członkom Zarządu [...] Towarzystwa [...] "K." we W. należność budżetu państwa w kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami. Po otrzymaniu tej decyzji, pięciu członków Towarzystwa -tj. B. K., R. K., B. S., Z. O. i W. G.- wystąpiło z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy. Minister Zdrowia podał, że w czterech wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazano, że niektóre osoby z Zarządu Towarzystwa dopuściły się przestępstwa - działania na szkodę Towarzystwa, co zostało zgłoszone do Prokuratury Rejonowej [...] oraz Prokuratury Rejonowej [...].

Po przedstawieniu powyższego Minister Zdrowia stwierdził, że we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedstawiono żadnych istotnych argumentów, które stanowiłyby podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił, Iż wykorzystanie przedmiotowej kwoty dotacji zrealizowane zostało ze środków budżetu państwa części 46 - Zdrowie, ale niezgodnie z przeznaczeniem, co w rozumieniu przepisów art. 146 ust. 1 ustawy o finansach publicznych stanowi podstawę do wydania decyzji określającej kwotę należności budżetu państwa przypadającej do zwrotu. Organem uprawnionym i zobowiązanym do określenia wymienionej należności jest Minister Zdrowia jako dysponent budżetu państwa części 46 - Zdrowie, z której dotacja została udzielona. Należność budżetu państwa, powstała w związku z wydatkowaniem przez Towarzystwo dotacji niezgodnie z przeznaczeniem, jest niepodatkową należnością budżetu państwa w rozumieniu przepisów art. 2 § 2 Ordynacji podatkowej. Dlatego też, stosownie do przepisów działu III Ordynacji podatkowej, a w szczególności art. 21 § 1 pkt 2, art. 116 oraz art. 116a określono kwotę zobowiązania w wysokości [...] zł wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych za okres od [...] listopada 2003 r., tj. od dnia przekazania z budżetu Ministra Zdrowia ostatniej raty dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, do dnia zapłaty.

Decyzja Ministra Zdrowia z [...] października 2008 r. została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez czterech członków Zarządu [...] Towarzystwa [...] "K." we W..

Skarżąca - B. S. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z [...] lipca 2008 r., zarzucając:

-istotne uchybienia procesowe mające wpływ na wynik sprawy, a w szczególności naruszenie art. 61 § 4, art. 10, art. 7 i art. 77 k.p.a., oraz

-naruszenie prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie art. 116 i art. 116 a Ordynacji podatkowej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca w pierwszej kolejności wskazała, że postępowanie zostało przeprowadzone nieprawidłowo, a obie decyzje Ministra Zdrowia zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisów procesowych. Podniosła, że nie została powiadomiona o wszczęciu postępowania z urzędu w niniejszej sprawie. O tym, że toczy się wobec niej postępowanie dowiedziała się dopiero z decyzji Ministra Zdrowia z [...] lipca 2008 r. Podniosła też, że organ nie zapewnił jej czynnego udziału w tym postępowaniu. Następnie zaznaczyła, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniosła o przeprowadzenie dowodów. Organ nie dość, że nie przeprowadził tych dowodów, to nawet -jak zauważyła- nie ustosunkował się do nich naruszając w ten sposób art. 78 k.p.a. i nast. Dalej, z ostrożności procesowej skarżąca rozwinęła zarzuty naruszenia w sprawie art. 116 i art. 116a Ordynacji podatkowej. Stwierdziła, iż zgodnie z tymi przepisami przesłanką niezbędną do pociągnięcia do odpowiedzialności za zobowiązanie podatkowe osoby prawnej członków jej zarządu jest bezskuteczność egzekucji prowadzonej przeciwko osobie prawnej, przy czym bezskuteczność musi odnosić się do całego majątku spółki, a nie tylko do jego części. Postępowanie zmierzające do określenia wysokości zobowiązania członków zarządu osoby prawnej może być zatem wszczęte dopiero w chwili kiedy egzekucja prowadzona z jej majątku okaże się bezskuteczna. Tymczasem -zdaniem skarżącej- w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją organ usiłuje pociągnąć do odpowiedzialności za zobowiązania stowarzyszenia skarżącą jako członka zarządu Towarzystwa "K." pomimo okoliczności, że egzekucja przeciwko temu stowarzyszeniu nie była nigdy prowadzona.

Kolejna skarżąca - Z. O. wniosła o:

-uchylenie decyzji Ministra Zdrowia z [...] października 2008 r. w całości oraz merytoryczne rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem jej wniosku z [...] sierpnia 2008 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie wcześniejszej decyzji Ministra Zdrowia z [...] lipca 2008 r.,

-uchylenie decyzji z [...] lipca 2008 r. i -ewentualnie-

-uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Ministrowi Zdrowia.

Skarżąca wniosła również o przeprowadzenie przez Sąd dowodów wnioskowanych przez nią we wniosku skierowanym do Ministra Zdrowia o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów procesowych zawartych w Ordynacji podatkowej, tj. art. 122, art. 123 § 1, art. 165 § 4, art. 178 § 1, art. 180 § 1, art. 187, a także art. 200 § 1 i art. 201 § 1 pkt 1 i § 4.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że Minister Zdrowia nie uwzględnił jej stanowiska przedstawionego w piśmie z [...] sierpnia 2008 r. Nie uwzględnił zawartych tam wniosków dowodowych. W konsekwencji skarżąca stwierdziła, iż Minister Zdrowia nie rozpatrzył merytorycznie jej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ponieważ nie ustosunkował się do zarzutów i twierdzeń tam zawartych, nie uwzględnił żadnego z wniosków dowodowych, nawet o nich w zaskarżonej decyzji nie wspomniał. Tym samym skarżąca stwierdziła, że Minister Zdrowia nie przeprowadził wnikliwego postępowania administracyjnego celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czym naruszył wskazane na wstępie skargi przepisy prawa. Podniosła też, że organ nie zapewnił jej czynnego udziału w sprawie, a w szczególności nie uniemożliwił jej przed wydaniem decyzji zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Skarżąca wskazała również, że uzasadnienie skarżonej decyzji nie spełnia wymogów z art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Minister Zdrowia nie wskazał bowiem faktów, które uznał za udowodnione i dlaczego, dowodów, którym dał wiarę i dlaczego oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i dlaczego. Co istotne -zdaniem skarżącej- Minister Zdrowia nie rozpatrzył jej wniosku o zawieszenie postępowania w sprawie na zasadzie art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej ze względu na toczące się postępowania karne przeciwko przewodniczącej stowarzyszenia oraz jej głównej księgowej. Skarżąca podała przy tym, iż zobowiązania finansowe wobec Skarbu Państwa RP, w zakresie których Minister Zdrowia orzekł decyzją z [...] lipca 2008 r. oraz zaskarżoną decyzją z [...] października 2008 r. mogły powstać w wyniku przestępstwa tych osób. W przekonaniu skarżącej zawieszenie tego postępowania w tym stanie faktycznym i prawnym było i jest zasadne. Jednocześnie skarżąca zauważyła, że jeżeli organ nie zawiesił postępowania na jej wniosek, to winien był uzasadnić merytorycznie dlaczego tak uczynił. Nadto, skarżąca stwierdziła, że Minister Zdrowia z urzędu powinien był zbadać, czy zobowiązanie finansowe, w zakresie którego orzekał jest już przedawnione. Skarżąca powołała się w tym miejscu na przepis art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej.

Skarżąca - W. G. w odrębnej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Ministra Zdrowia z [...] października 2008 r. zawarła te same zarzuty i wnioski co skarżąca - Z. O.. Powtórzyła również uzasadnienie skargi.

Natomiast skarżąca - B. K. wniosła o uchylenie w całości decyzji Ministra Zdrowia z [...] października 2008 r. i umorzenie postępowania w sprawie.

Zarzuciła, iż obie decyzje wydane przez Ministra Zdrowia naruszają przepisy Ordynacji podatkowej. Wskazała, że nie zostało stronie doręczone postanowienie o wszczęciu postępowania, nie wyznaczono jej terminu do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym oraz, że decyzja ustalająca wysokość zobowiązania została doręczona stronie po upływie 3 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy, a to skutkuje przedawnieniem roszczeń. Skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, bowiem -jak zauważyła- przed ustaleniem solidarnej odpowiedzialności członków Zarządu [...] Towarzystwa [...] "K." we W., nie wszczęto egzekucji z majątku "K.", który jest w jej posiadaniu.

W uzasadnieniu skargi skarżąca - B. K. stwierdziła, że Ministerstwo Zdrowia już w 2004 r. posiadało wiadomość o nieprawidłowościach w wykorzystaniu dotacji przyznanej na podstawie umowy nr [...] z [...] stycznia 2003 r., co wynikało z kwartalnych sprawozdań merytoryczno-finansowych, a co przy dołożeniu należytej staranności Ministerstwo powinno było stwierdzić, nie czekając na ustalenia Urzędu Kontroli Skarbowej. Jako dalsze uzasadnienie skargi skarżąca wskazała na argumenty zawarte w jej odwołaniu z [...] sierpnia 2008 r.

W postępowaniu odwoławczym skarżąca podniosła, iż była członkiem Zarządu [...] Towarzystwa, ale nie uczestniczyła w posiedzeniach Zarządu, bo takie nie były zwoływane, i nie podpisywała, ani nawet nie wiedziała o przyznanej umową z [...] stycznia 2003 r. dotacji. Podniosła też, że nie miała żadnego faktycznego wpływu na jej wydatkowanie. Zajmowała się tym przewodnicząca towarzystwa i skarbnik. Dalej, skarżąca powołała się na postępowanie prowadzone przez Prokuraturę Rejonową [...] w sprawie działania na szkodę Towarzystwa "K.".

W odpowiedzi na skargę czterech skarżących Minister Zdrowia wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie, jednocześnie podniesione przez skarżących zarzuty uznał za nieuzasadnione.

Pismem procesowym z 10 kwietnia 2009 r. profesjonalny pełnomocnik ustanowiony przez skarżącą - B. S. ustosunkował się do odpowiedzi na skargę, podtrzymując jednocześnie stanowisko wyrażone w skardze.

Pełnomocnik skarżącej w szczególności podtrzymał zarzuty procesowe sprowadzające się do naruszenia art. 10 § 1 i art. 61 § 4 k.p.a. Zauważył w tym zakresie m.in., iż stowarzyszenie jako osoba prawna działa poprzez swoje organy, tymczasem od dnia wszczęcia niniejszego postępowania do dnia wydania decyzji, Towarzystwo "K." nie miało wybranych organów i faktycznie nie prowadziło działalności. Gdyby nawet przyjąć za prawidłowe stanowisko organu, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania z urzędu było skutecznie doręczone, to stwierdzić należy, że było to postępowanie wszczęte wobec osoby prawnej. Odpowiedzialność członka zarządu ma charakter subsydiarny i jest ustalana w odrębnym postępowaniu. W tym konkretnym przypadku mamy do czynienia z sytuacją, gdzie w jednym postępowaniu wszczętym wobec osoby prawnej wydano decyzję wobec członków organu tej osoby prawnej. I dalej: skarżąca nigdy nie była traktowana jako strona postępowania, bowiem organ nigdy nie zawiadomił jej jako byłego członka zarządu o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie odpowiedzialności za zobowiązania Towarzystwa, ani o innych czynnościach podejmowanych przez organ, w tym o możliwości zapoznania się i wypowiedzenia w zakresie zgromadzonego materiału dowodowego.

Następnie pełnomocnik skarżącej podtrzymał zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7 i art. 78 k.p.a. Wskazał, że skarżąca w toku postępowania wnosiła o przeprowadzenie dowodów. Organ nie tylko tych dowodów nie uwzględniła, ale także nie ustosunkował się do nich.

Pełnomocnik skarżącej powtórzył też jako zasadne zarzuty naruszenia art. 116 i art. 116a Ordynacji podatkowej. Nie zgodził się z organem co do tego, że brak możliwości ustalenia aktualnego miejsca prowadzenia działalności Towarzystwa jest wystarczającą podstawą do stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Zaznaczył, że egzekucja przeciwko stowarzyszeniu nigdy nie była prowadzona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga B. S., Z. O., W. G. i B. K. została rozpoznana przy udziale uczestników postępowania: D. P., K. K. i R. K.. Skarga ww. nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego (ewentualnie - stwierdzenie jego wydania z naruszeniem prawa, v. art. 145 § 1 p.p.s.a.).

Dokonują oceny zaskarżonego orzeczenia, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, Sąd nie dopatrzył się w kontrolowanej sprawie takich uchybień prawa, które winny skutkować uchyleniem tego rozstrzygnięcia i uznał, że decyzja Ministra Zdrowia będąca przedmiotem skargi jest prawidłowa, argumenty przedstawione w uzasadnieniu skarżonego orzeczenia właściwe, natomiast podniesione przez skarżących zarzuty nieuzasadnione.

Przedmiot sporu w niniejszej sprawie wiąże się z odpowiedzią na pytanie, czy istniały dostateczne przesłanki prawne, by obciążyć odpowiedzialnością solidarną za zobowiązanie w kwocie [...] zł -wynikające z dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem- czterech (spośród siedmiu obciążonych) członków Zarządu [...] Towarzystwa [...] "K." we W.. Postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się bowiem w trybie art. 116a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.; tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), w którym odpowiednie zastosowanie znajduje art. 116, oraz na gruncie przepisu art. 145 i art. 146 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 ze zm.).

Odpowiedź na postawione wyżej pytanie wymagała zaś ustalenia w toku postępowania, czy spełnione zostały przesłanki określone w art. 116 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej.

Wskazane przepisy Ordynacji podatkowej stosuje się m.in. do członków zarządu stowarzyszenia (art. 10 ust. 1 pkt 6, art. 11 ust. 3 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach - Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.). Statuują one odpowiedzialność solidarną członków organów zarządzających osób prawnych, innych aniżeli kapitałowe spółki prawa handlowego i takowe spółki w organizacji, za zaległości podatkowe tych podmiotów w przypadku, gdy egzekucja z ich majątku okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Konstrukcja prawna przywołanej regulacji zawiera w sobie zarówno pozytywne jak i negatywne przesłanki przeniesienia odpowiedzialności na członków zarządów osób prawnych.

Do pierwszej kategorii (przesłanek pozytywnych) zaliczyć trzeba:

-występowanie zaległości podatkowej po stronie osoby prawnej,

-powstanie tej zaległości w okresie sprawowania mandatu członka zarządu, oraz

-co najmniej częściową bezskuteczność egzekucji skierowanej do majątku zobowiązanej bezpośrednio osoby prawnej.

Z kolei do kategorii przesłanek negatywnych zalicza się te, które powodują, że poszczególne osoby, na przykład niektórzy członkowie zarządu, mogą uwolnić się od obciążającej ich odpowiedzialności solidarnej. Przesłanki negatywne określone zostały w cyt. powyżej pkt 1 - 2 art. 116 § 1. Zauważyć i podkreślić przy tym należy, iż wśród okoliczności negatywnych art. 116 § 1 w zw. z art. 116a Ordynacji podatkowej nie wymienia braku winy w doprowadzeniu do powstania zaległości.

W judykaturze podkreśla się, iż sens wskazanych wyżej przesłanek sprowadza się do tego, że do orzeczenia odpowiedzialności na podstawie analizowanych w sprawie przepisów organ obowiązany jest wykazać jedynie okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego, które przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową spółki (a więcej także i innych osób prawnych) oraz bezskuteczność egzekucji skierowanej do jej majątku, bowiem ciężar wykazania którejkolwiek okoliczności uwalniającej od odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu (por. wyroki NSA: - z dnia 6.03.2003 r., sygn. SA/Bd 85/03 - POP z 2003 r., nr 4, poz. 93; oraz z dnia 31.01.2006 r., sygn. I FSK 554/05, System Informacji Prawniczej LEX - Lex nr 219317).

I. W rozpatrywanej sprawie bezsporną okolicznością (nie kwestionowaną przez żadną stronę skarżącą) jest zaległość Towarzystwa "K." we W. wobec budżetu państwa w kwocie [...] zł wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych, z tytułu wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem.

W wyniku kontroli przeprowadzonej w Towarzystwie przez Urząd Kontroli Skarbowej we W. w zakresie prawidłowości wykorzystania dotacji otrzymanych w 2003 r., stwierdzono niedotrzymanie warunków umowy. Ustalono, że kwota w wysokości [...] zł została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem w rozumieniu art. 145 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 ze zm.). W dniu [...] września 2006 r. Minister Zdrowia przesłał do Towarzystwa zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu kwoty [...] zł wraz z należnymi od tej kwoty odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych z tytułu wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem, a w dniu [...] listopada 2006 r. wydał decyzję o nr [...], którą określił do zwrotu powyższą należność budżetu państwa.

II. Bezsporne jest również to, że w okresie powstania powyżej określonego zobowiązania stowarzyszenia "K.", w skład Zarządu Głównego tego stowarzyszenia wchodziło siedem osób, których dotyczy skarżona decyzja Ministra Zdrowia. Dodatkowo Sąd zauważa, iż żadna z czterech skarżących nie kwestionuje tej okoliczności. Wszystkie cztery skarżące pozostawały w Zarządzie Głównym stowarzyszenia w okresie zawarcia przez Towarzystwo "K." umowy z Ministrem Zdrowia dotyczącej przyznania dotacji celowej w kwocie [...] zł, z czego kwota [...] zł została przeznaczona niezgodnie z treścią tejże umowy. Przy czym bez znaczenia -w ocenie Sądu- jest to, czy ww. osoby pełniły w Zarządzie Głównym Towarzystwa faktycznie jakiekolwiek obowiązki z tym związane, czy też ich udział w tym Zarządzie był jedynie formalnością. Nie ma także znaczenia dla wydania decyzji w trybie art. 116 i art. 116a Ordynacji podatkowej i w związku z art. 145 i art. 146 ustawy o finansach publicznych okoliczność związana z tym, że tylko niektórzy z członków Zarządu wiedzieli o udzielonej dotacji i tą dotacją dysponowali. Wskazać w tym miejscu trzeba, iż zgodnie z § 2 art. 116 Ordynacji podatkowej odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. W wyroku z 15 listopada 2007 r. (sygn. akt I FSK 1421/06, lex nr 421593) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że podział obowiązków w zarządzie i ich charakter nie mogą zwolnić danej osoby z odpowiedzialności wynikającej z art. 116a w zw. z art. 116 Ordynacji podatkowej. W świetle poczynionych spostrzeżeń stwierdzenia Sądu i wyrażona przy tym ocena są całkowicie uzasadnione. Nadto -zdaniem Sądu- odwołanie członka zarządu nie ujawnione w rejestrze nie zwalnia go z odpowiedzialności solidarnej w omawianym trybie. W konsekwencji należało uznać, iż w kontrolowanej sprawie niewątpliwie spełnione zostały dwie z trzech przesłanek pozytywnych o orzeczeniu odpowiedzialności w trybie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej i zobowiązaniu solidarnym członków Zarządu Głównego Towarzystwa do zwrotu kwoty obciążającej to stowarzyszenie.

III. W ocenie Sądu, analiza zebranego materiału dowodowego, pozwala również na konstatację, iż egzekucja w stosunku do wymienionego stowarzyszenia okazała się bezskuteczna, a to uzasadniało wydanie w stosunku do członków Zarządu Głównego Towarzystwa "K." skarżonej w sprawie decyzji.

Co do pojęcia "bezskuteczności egzekucji", to zaznaczyć należy, iż nie zostało ono w prawie zdefiniowane. Tym samym trzeba je rozumieć zgodnie z dyrektywami wykładni językowej. W wyroku z 31 stycznia 2006 r. (sygn. akt I FSK 554/05, Lex nr 219317) Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że w języku potocznym pod pojęciem "bezskuteczności" rozumie się "nieprzynoszenie (brak) pożądanych rezultatów; daremność; bezowocność" (Słownik języka polskiego" PWN Wyd. VII pod red. prof. M. Szymczaka, Warszawa 1992 r., str. 150). I dalej NSA w tym samym wyroku stwierdził, że stąd też, gdy pojęciu temu nada się takie znaczenie i gdy weźmie się pod uwagę, że nie wiąże się z nim żadna dyrektywa prawna, to za w pełni uprawniony uznać trzeba pogląd, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej organy obowiązane są co prawda udowodnić bezskuteczność egzekucji, niemniej uczynić to mogą za pomocą wszelkich dowodów, które okoliczność tę mogą potwierdzić. Nadto, z utrwalonego w tym zakresie orzecznictwa wynika, iż do stwierdzenia bezskuteczności egzekucji warunkującej odpowiedzialność członka zarządu, nie zawsze jest konieczne uprzednie prowadzenie egzekucji i zakończenie jej np. umorzeniem postępowania. Bezskuteczność może być bowiem stwierdzona także wtedy, gdy z okoliczności sprawy wynika niezbicie, że spółka nie ma żadnego majątku, z którego wierzyciel mógłby uzyskać zaspokojenie swoich należności (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 25.05.2004 r., sygn. III AUa 1201/03 - OSA z 2005 r., z. 1, poz. 3).

W tym miejscu Sąd zauważa, iż na podstawie tytułu wykonawczego z [...] maja 2007 r. wystawionego przez Ministra Zdrowia na Towarzystwo "K.", Urząd Skarbowy [...] prowadził postępowanie egzekucyjne. W dniu [...] listopada 2007 r. nastąpił zwrot wszystkich dokumentów z Urzędu Skarbowego do wierzyciela. W toku bowiem prowadzonego postępowania egzekucyjnego ustalono, za pośrednictwem Komisariatu Policji W., że Towarzystwo nie prowadzi działalności pod adresem wskazanym przez Ministerstwo Zdrowia w tytule wykonawczym, a aktualnego miejsca prowadzenia działalności Towarzystwa nie zdołano ustalić. Jednocześnie z akt administracyjnych wynika, iż adres stowarzyszenia wskazany przez Ministra Zdrowia w tytule wykonawczym jest zgodny z adresem Towarzystwa wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego. W konsekwencji -zdaniem Sądu- słusznie w sprawie uznano, że konieczne jest zastosowanie w sprawie art. 116 w związku z art. 116a Ordynacji podatkowej. Prowadzenie egzekucji wobec stowarzyszenia okazało się bowiem niemożliwe, a to uzasadnia stwierdzenie, iż egzekucja ta -wobec Towarzystwa K.- okazała się bezskuteczna.

IV. Zdaniem Sądu w rozpatrywanym przypadku nie zaistniały także przesłanki egzoneracyjne (negatywne), tj. wyłączające możliwość orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu osoby prawnej za zaległości tej osoby prawnej. O ile w wypadku wcześniej omówionych przesłanek pozytywnych orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu, to na organie ciążył obowiązek ich wykazania, to sposób redakcji przepisu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, w kontekście przesłanek egzoneracyjnych wyraźnie przesuwa ciężar dowodu na stronę postępowania - na co Sąd zwracał już uwagę powyżej. Świadczą o tym sformułowania "niewskazanie przez członka zarządu". Zatem to strona postępowania winna wykazać aktywność w kierunku wskazania dowodów potwierdzających istnienie okoliczności wyłączających jej odpowiedzialność za zobowiązania osoby prawnej, powstałe w czasie, kiedy wchodziła w skład zarządu tej osoby prawnej.

Analizując sprawę w tym zakresie Sąd stwierdza, iż żadna ze skarżących w postępowaniu administracyjnym nie podnosiła okoliczności wymienionych w art. 116 § 1 pkt 1 - 2, które powodują zwolnienie z odpowiedzialności solidarnej. Zasadnie Minister Zdrowia w skarżonej decyzji stwierdził więc, że argumentacja przedstawiana przez strony nie uzasadnia uchylenia decyzji wydanej przez niego w I instancji. Wprawdzie Minister Zdrowia orzekając na skutek wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy w skarżonej decyzji winien w sposób szerszy odnieść się do zarzutów skarżących na tym etapie podniesionych. Niemniej należy zaznaczyć, iż zarzuty te wykraczały poza przesłanki negatywne, a tym samym nie mogły mieć żadnego znaczenia w sprawie.

Sąd ma tu na względzie także wskazywanie przez skarżących w niniejszym postępowaniu na postępowania prokuratorskie związane z udzielonymi Towarzystwu dotacjami. Zauważyć w tym zakresie jednak trzeba, iż niniejsze postępowanie administracyjne jest odrębnym postępowaniem od prokuratorskiego, inny jest zakres i cel obu tych postępowań. Do ustalenia prawidłowości rozliczenia dotacji w postępowaniu administracyjnym -a następnie orzeczenia o odpowiedzialności solidarnej członków zarządu osoby prawnej- nie jest konieczne oczekiwanie na wyrok sądu w sprawie karnej. W przypadku bowiem wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem (niezależnie od zawinienia przedstawicieli stowarzyszenia) na podstawie art. 146 ust. 1 ustawy o finansach publicznych - kwota takiej dotacji podlega zwrotowi do budżetu państwa.

Mając na względzie powyższe Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia tych zarzutów skarżących, które sprowadzały się do wadliwego zastosowania w sprawie art. 116 i art. 116a Ordynacji podatkowej w związku z art. 145 i art. 146 ustawy o finansach publicznych. Za niezasadne Sąd uznał także zarzuty dotyczące niezawieszenia postępowania w niniejszej sprawie do czasu zakończenia wszczętych postępowań karnych.

V. Sąd nie podzielił też zarzutu przedawnienia podniesionego przez B. K. w skardze. W sprawie nie doszło bowiem do przekroczenia 3 - letniego okresu pomiędzy doręczeniem decyzji ustalającej zobowiązanie Towarzystwa a powstaniem obowiązku podatkowego. Obowiązek podatkowy powstał z chwila wystawienia przez UKS noty sygnalizacyjnej z [...] czerwca 2006 r. Natomiast, zgodnie z art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe powstało z dniem doręczenia decyzji Ministra Zdrowia z [...] lipca 2008 r. Tym samym Sąd uznał, iż termin z art. 68 Ordynacji podatkowej nie został tu naruszony.

VI. Nie mogą odnieść także pożądanych skutków prawnych pozostałe podniesione zarzuty, dotyczące naruszenia przepisów procesowych w sprawie, w tym art. 10 § 1 i art. 61 § 4 k.p.a.

Sąd dokonując oceny w tym zakresie miał na względzie, iż po otrzymaniu przez Ministra Zdrowia Noty Sygnalizacyjnej z [...] czerwca 2006 r. wystawionej przez Urząd Kontroli Skarbowej we W., w dniu [...] września 2006 r. przesłano do Towarzystwa zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu kwoty [...] zł wraz z odsetkami z tytułu wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem. W treści tego zawiadomienia wskazano m.in. termin i miejsce, w którym członkowie Zarządu Głównego Towarzystwa mogli zapoznać się z aktami sprawy, jak również mogli wnieść stosowne wyjaśnienia. W dniu [...] listopada 2006 r. Przewodnicząca Zarządu Głównego Towarzystwa pokwitowała odbiór zawiadomienia o wszczęciu ww. postępowania. Na tej też podstawie Sąd uznał, iż postępowanie w niniejszej sprawie zostało prawidłowo wszczęte, a strony tego postępowania mogły w nim czynnie uczestniczyć.

Sąd nie znalazł też podstaw do uwzględnienia pozostałych zarzutów procesowych skarżących. Stan faktyczny -w zakresie koniecznym w sprawie- został prawidłowo wyjaśniony, a to znalazło swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Z wymienionych powodów, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.