Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 39/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 153, 145 § 1 pkt 1 lit a) i c)
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 156 § 1, 107 §3, 7, 77 § 1, 80
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 15 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1955 nr 18 poz 107
law: Dekret z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: art 2
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant referent Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2016 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], po ponownym rozpatrzeniu odwołania R. O., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], którą organ odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1960 r., nr [...], orzekającego o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni ok. [...] ha, położonego we wsi [...], gmina [...], stanowiącego własność E. O.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. utrzymał w mocy wspomnianą decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2011 r. Jednakże Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2962/14, uchylił decyzję Ministra z dnia [...] sierpnia 2014 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w sprawie należy wyjaśnić, która z dwóch podstaw prawnych, wskazanych we wspomnianym orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1960 r., stanowiła rzeczywistą podstawę tego orzeczenia.

W tej sytuacji organ nadzoru ponownie rozpatrując sprawę stanął na stanowisku, że legitymację wnioskodawcy i pozostałych spadkobierców E. O. ustalono na podstawie na podstawie znajdujących się w aktach sprawy postanowień sądowych ([...]), z których wynika, że następcami prawnymi pierwotnego właściciela przedmiotowej nieruchomości są: R. O., M. D., I. R., M. O., I. Z., P. O., K. O., M. O., D. P., W. O. i M. O.

Organ przywołał treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wyjaśnił, że badając ponownie akta niniejszej sprawy i mając na względzie przywołane wyżej stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, stwierdził, że istotnie przywołane w badanym orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1960 r. dwie podstawy prawne nie mogły jednocześnie stanowić podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo. Pierwszy z przywołanych przepisów, a mianowicie art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), dotyczył przejmowania na własność Państwa gospodarstw rolnych nabytych na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, opuszczonych przez właściciela przed dniem 29 kwietnia 1955 r. Natomiast drugi z powołanych przepisów, tj. art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174), regulował tryb przejmowania takich gospodarstw rolnych, ale w sytuacji, gdy opuszczenie nastąpiło po dniu 29 kwietnia 1955 r.

Zdaniem organu nadzoru, z akt sprawy wynika, że do opuszczenia gospodarstwa przez E. O. doszło w 1956 r. Art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. nie mógł zatem stanowić podstawy materialnoprawnej przejęcia tego gospodarstwa przez Państwo. Podstawę prawną przejęcia tego gospodarstwa przez Państwo stanowić zatem musiał przytoczony art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. Powyższe potwierdza okoliczność, że pełna podstawa prawna takiego przejęcia to art. 2 ww. ustawy w związku z art. 15 ust. 1 wspomnianego dekretu (pierwszy z tych przepisów odwołuje się bowiem do treści drugiego z nich). Oba przepisy, wymienione w badanym orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], są zatem prawidłowe. Brakuje tylko wskazania, iż pierwszy pozostaje w związku z drugim. Gdyby podstawę stanowił wyłącznie art. 15 ust. 1 powołanego dekretu, to art. 2 wspomnianej ustawy w ogóle nie byłby przywoływany.

Przechodząc do badania przesłanek wynikających z art. 2 powołanej ustawy w związku z art. 15 ust. 1 wspomnianego dekretu, Minister zauważył, że przedmiotowe gospodarstwo rolne nadane zostało E. O. aktem nadania z dnia [...] września 1947 r. nr [...], na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. RP. Nr 49, poz. 279). Spełniona była zatem przesłanka nabycia gospodarstwa na podstawie przepisów, o których mowa w art. 15 ust. 1 tego dekretu.

Jeżeli natomiast chodzi o przesłankę opuszczenia gospodarstwa, to zgromadzone w sprawie dokumenty archiwalne wskazują, w ocenie organu nadzoru, że E. O. swoje gospodarstwo opuścił w dniu [...] lutego 1956 r. wyjeżdżając wraz z rodziną do innej miejscowości. Ponadto treść pisma z dnia [...] stycznia 1956 r. wskazuje, że E. O. zwrócił się do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] "o zwolnienie" go w jak najkrótszym czasie z gospodarstwa rolnego, ponieważ ze względu na chorobę żony oraz swój zły stan zdrowia nie jest w stanie prowadzić gospodarstwa, które mogłoby ulec "zupełnemu zaniedbaniu". Co więcej, E. O. za swojego życia (zmarł w dniu [...] grudnia 1991 r.) nigdy nie kwestionował badanego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1960 r. Skoro więc decyzja ta nie została zaskarżona w ustawowym terminie, może to potwierdzać, że zarówno właściciel nieruchomości, jak i członkowie rodziny akceptowali ustalony stan faktyczny i podjętą decyzję o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa na własność Państwa. Przesłanka opuszczenia gospodarstwa także była zatem spełniona. Podnoszony przez R. O. argument, że przedmiotowe gospodarstwo nie było opuszczone, ponieważ E. O. przed wyjazdem przekazał je w zagospodarowanie H. D., nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Takiej sytuacji zaprzeczył także przesłuchany w charakterze świadka w dniu [...] czerwca 2011 r. sam H. D. We wniosku z dnia [...] stycznia 1956 r., określonym jako "Prośba", E. O. zwrócił się do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] "o zwolnienie" go z prowadzenia gospodarstwa rolnego w jak najkrótszym czasie", dodając, że "gospodarstwo, które dotychczas użytkowałem, chcę zdać ob. [...]". Oświadczenie takie mogło jedynie oznaczać, że wskazuje (poleca) on znaną mu osobę pochodzącą z tej samej wsi na osiedlenie w tym gospodarstwie. Sam E. O. był jedynie zainteresowany uwolnieniem się od tego gospodarstwa, które było dla niego ciężarem. Z akt sprawy wynika ponadto, że H. D. w tym samym dniu, tj. w dniu [...] stycznia 1956 r. wniósł do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] podanie o przyznanie mu na własność gospodarstwa rolnego po E. O. Następnie aktem nadania z dnia [...] października 1961 r. nr [...] gospodarstwo to zostało mu nadane. Zdaniem Ministra, wyrażona przez E. O. wola osiedlenia w jego gospodarstwie znanej mu osoby nie była więc tożsama z prowadzeniem gospodarstwa w jego imieniu.

Organ nadzoru wyjaśnił, że skarżący w swoich podaniach podnosił także, że E. O. gospodarstwo przekazał w zagospodarowanie Państwa, na podstawie art. 12 dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 40), za co w zamian powinno mu zostać przydzielone gospodarstwo o mniejszych rozmiarach bądź odszkodowanie pieniężne. Odnosząc się do tej kwestii organ wskazał, że wprawdzie w aktach sprawy znajduje się wniosek E.O. z dnia [...] stycznia 1956 r. o przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa na podstawie powołanego wyżej dekretu z dnia 9 lutego 1953 r., to jednak wniosek ten nie miał wpływu na przejęcie gospodarstwa jako opuszczonego.

W tej sytuacji Minister stanął na stanowisku, że nadane E. O. gospodarstwo rolne, położone we wsi [...] spełniało kryteria gospodarstwa opuszczonego przez właściciela, w rozumieniu obowiązujących wówczas przepisów art. 2 wspomnianej ustawy z dnia 13 lipca 1957 . o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. Oznacza to, że badana decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1960 r. nie jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa. Brak jest zatem podstaw, w ocenie organu nadzoru, do stwierdzenia nieważności tej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Z tych względów zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył R. O. W jej uzasadnieniu zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:

I. przepisów procesowych, czyli:

- art. 77 w związku z art. 7 kpa poprzez:

a) brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, czego skutkiem był brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a to doprowadziło do uznania, że E. O. opuścił gospodarstwo rolne, co jest sprzeczne z materiałem dowodowym w sprawie (wnioskami E. O. z dnia [...] stycznia 1956 r., wnioskiem H. D. z dnia [...] stycznia 1956 r. oraz opinią Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej z dnia [...] stycznia 1956 r.). Skarżący zwrócił uwagę, że organ z nieznanych powodów w uzasadnieniu swojej decyzji nie przywołuje w ogóle dowodu z pisma/opinii Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej z dnia [...] stycznia 1956 r., który w ocenie skarżącego jest kluczowy dla ustalenia tła sprawy,

b) dokonanie subsumcji na podstawie błędnie ustalonego stanu faktycznego,

c) bezprawnego uznania niezgodnie ze słusznym interesem obywatela, że przejęcie przez Skarb Państwa własności gospodarstwa rolnego należącego do E. O. wstępnego strony skarżącej odbyło się zgodnie z właściwymi przepisami ówcześnie obowiązującego prawa,

- art. 107 § 1 oraz § 3 w związku z art. 11 oraz art. 8 kpa, poprzez lakoniczne uzasadnienie prawne wydanej decyzji, co utrudnia skarżącemu analizę toku rozumowania organu i podjęcie skutecznej obrony. Skarżący zaznaczył, że art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174) wymaga od organu zastosowania uznania administracyjnego, które zawsze wymaga wyczerpującego i jasnego uzasadnienia. W ocenie skarżącego z takim uzasadnieniem nie mamy do czynienia; organ traktuje sprawę jako oczywistą i uznaje opuszczenie gospodarstwa przez E. O. w lutym 1956 r., jako opuszczenie w rozumieniu art. 2 powołanej ustawy; jednocześnie wspiera swoje stanowisko jedynie zeznaniami mało wiarygodnego świadka H. D. oraz argumentem braku działań E. O. w postępowaniach merytorycznych celem podważenia orzeczenia organu. Organ całkowicie pomija treść wniosków E. O. oraz H. D., treść opinii Prezydium wydanej w związku z wnioskiem E. O. oraz relacje czasowe między tymi dokumentami a faktem opuszczenia gospodarstwa przez E. O. w lutym 1956 r.,

- art. 138 § 1 pkt 2 kpa poprzez nieuchylenie decyzji administracyjnej Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] w całości i niewydanie w tym zakresie orzeczenia co do istoty sprawy, co skutkowało utrzymaniem w obrocie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1960 r., nr [...], wydanego z rażącym naruszeniem prawa;

- art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez niestwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1960 r., nr [...], jako wydanego z rażącym naruszeniem przepisów prawa:

a) przedmiotowe orzeczenie zostało wydane z rażącym przekroczeniem uznania administracyjnego, powodującego nieuprawnione ustalenie, że doszło, w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, do opuszczenia gospodarstwa przez E. O.,

b) wydanie orzeczenia z powołaniem się na niewłaściwą podstawę prawną, tj. art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (t.j. Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), który w ocenie strony skarżącej nie może być stosowany równocześnie z art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, gdyż oba przepisy określają odmienne tryby przejmowania własności gospodarstwa przez Skarb Państwa.

II. przepisów prawa materialnego, czyli:

- art. 15 ust. 1 oraz ust. 2 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (t.j. Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78) poprzez jego zastosowanie, mimo że po 29 kwietnia 1955 r. nie powinien on już stanowić podstawy prawnej dla orzeczeń o przejmowaniu własności gospodarstw,

- art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że jego zastosowanie przez Prezydium w swoim orzeczeniu było prawidłowe mimo, iż nie zachodziła przesłanka "opuszczenia gospodarstwa rolnego".

W tej sytuacji skarżący wniósł o uchylenie decyzji administracyjnej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji administracyjnej Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] oraz stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1960 r., nr [...].

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na częściową zasadność skargi, ponieważ w niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, organ nadzoru w dalszym ciągu nie wyjaśnił w sposób należyty okoliczności mających istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, do czego został zobowiązany wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2962/14. Oznacza to, że organ nadzoru tylko częściowo wykonał wiążące go zalecenia Sądu, zawarte w powołanym wyroku.

W tej sytuacji wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ocena prawna wyrażona w uzasadnieniu wyroku sądu administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla tego sądu oraz organu administracji państwowej zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego. Zatem organ administracyjny jest zobowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się w całości do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie sądu administracyjnego oraz organów administracyjnych oceną prawną oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej w orzeczeniu sądowym poglądem i zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie.

Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2962/14 stanął na stanowisku, że kontrolowane postępowanie toczyło się w trybie nadzwyczajnym przewidzianym w art. 156 § 1 kpa, a jego przedmiotem było orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1960 r. orzekające o przejęciu z mocy prawa bez odszkodowania na własność Państwa jako opuszczonego całości gospodarstwa rolnego E. O., położonego we wsi [....], gm. [...]. Istotą zaś postępowania prowadzonego w tym trybie było ustalenie, czy kontrolowane postępowanie jest obarczone materialnoprawnymi wadami, o których stanowi art. 156 § 1 kpa, w tym m.in. wadą rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Celem więc tego postępowania była ocena, czy w świetle stanu faktycznego ustalonego przez organ w postępowaniu zwykłym, mógł on na gruncie obowiązujących wówczas przepisów prawa podjąć rozstrzygnięcie o treści określonej w decyzji (orzeczeniu). A skoro tak, to obowiązkiem organu nadzoru było w pierwszym rzędzie właściwe zidentyfikowanie faktycznej materialnoprawnej podstawy podjętego orzeczenia, gdyż tylko wówczas możliwe jest dokonanie oceny jego zgodności z tą podstawą. Zadaniu temu Minister, w ocenie Sądu, nie podołał. Umknęło uwadze organu nadzoru, że "w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, sporządzonym na sformalizowanym druku, przywołano dwie materialnoprawne podstawy, z których każda w sposób odmienny reguluje przesłanki i tryb w jakim dochodzi do przejęcia opuszczonych przez właściciela gospodarstw rolnych. Przywołano w nim mianowicie art. 15 pkt 1 (w istocie chodzi o art. 15 ust. 1 pkt 1) dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 18, poz. 107) oraz art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolny (Dz. U. Nr 39, poz. 174). Pierwszy zaś z przywołanych przepisów dotyczy przejmowania ex lege bez odszkodowania na własność Państwa gospodarstw rolnych nabytych na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie opuszczonych przez właściciela przed dniem 29 kwietnia 1955 r. Drugi natomiast reguluje tryb fakultatywnego przejmowania takich gospodarstw rolnych, również bez odszkodowania, ale w sytuacji, gdy opuszczone one zostały w okresie pomiędzy 29 kwietnia 1955 r. a 26 lipca 1957 r. Oczywistym jest zatem, że obydwa wymienione przepisy nie mogły jednocześnie stanowić podstawy prawnej rozstrzygnięcia o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo zapadłego w kontrolowanym orzeczeniu." W tej sytuacji Sąd stanął na stanowisku, że analiza akt sprawy, a także ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu zwykłym, przywołanych w uzasadnieniu orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, do których odwołuje się także organ nadzoru (znajdujących potwierdzenie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym), prowadzi do wniosku, że faktyczną materialnoprawną podstawę, w oparciu o którą ówczesny terenowy organ władzy państwowej rozstrzygnął o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego E. O., stanowił art. 2 ustawy z 13 lipca 1957 r., który to przepis wprowadzał odrębną od art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. regulację dotyczącą fakultatywnego trybu przejmowania przez Państwo opuszczonych gospodarstw rolnych, a pomiędzy tymi przepisami, jak podkreśla się w orzecznictwie, nie ma bezpośredniej łączności normatywnej (por. wyrok NSA z 9 lipca 2013 r., sygn. akt I OSK 188/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro tak, to w kontekście tak określonej podstawy prawnej winna być zweryfikowana legalność tego orzeczenia, czego jednak w niniejszej sprawie zabrakło. Minister bowiem z niezrozumiałych dla Sądu powodów, przepis ten w swoich rozważaniach pominął.

W tej sytuacji Sąd zalecił organowi nadzoru, by rozpoznając ponownie sprawę, Minister uwzględnił ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku i dokonując kontroli legalności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1960 r. w aspekcie kwalifikowanych wad prawnych, o których mowa w art. 156 § 1 kpa, miał na względzie faktyczną materialnoprawną podstawę podjętego wówczas rozstrzygnięcia, a więc art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. w jego pierwotnym brzmieniu. Podjęte zaś rozstrzygnięcie, którego treści skład orzekający nie przesądził, Minister miał uzasadnić w sposób respektujący wymogi określone w art. 107 § 3 kpa, umożliwiając tym samym zrekonstruowanie racji decyzyjnych organu i odtworzenie toku jego rozumowania prowadzącego do zastosowania przezeń konkretnego przepisu prawa do rzeczywistej sytuacji faktycznej.

Analiza nadesłanych akt sprawy wskazuje, że organ nadzoru tylko częściowo zrealizował przywołane, wiążące zalecenia Sądu, a to w zakresie dotyczącym uznania, że kwestionowane orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1960 r. wydane zostało na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174). W ocenie Sądu Minister nie dokonał natomiast prawidłowego ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy oraz dokładnej oceny prawidłowości kwestionowanego orzeczenia w kontekście art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174), co mogło mieć wpływ na sposób rozstrzygnięcia złożonego wniosku. Czyniąc w ten sposób, organ naruszył zarówno przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa i art. 156 § 1 pkt 2 kpa), jak i art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym.

W tej sytuacji wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym "Gospodarstwa rolne (działka pracownicza, rzemieślnicza itp.) określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 18, poz. 107), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela w okresie od dnia 29 kwietnia 1955 r. do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, mogą być na podstawie orzeczenia prezydium powiatowej rady narodowej przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i wolne od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych." Ustawa z 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym nie zawierała definicji ustawowej gospodarstwa rolnego opuszczonego. Dlatego dla ustalenia dzisiaj, czy nieruchomość spełnia cechy opuszczonego gospodarstwa rolnego, w ocenie Sądu przydatna jest definicja opuszczonego gospodarstwa rolnego zawarta w wydanym w niecały rok po wydaniu kwestionowanego orzeczenia rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198, ze zm.). W myśl § 1 ust. 1 tego rozporządzenia, za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Warunkiem prawidłowego przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa jako opuszczonego było łączne spełnienie dwóch przesłanek: opuszczenie gospodarstwa przez właściciela (w tym małżonka, rodziców i dzieci) oraz zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części oraz poddawania go właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Przywołane brzmienie przepisu rozporządzenia z 1961 r. wskazuje, że do podjęcia decyzji o przejęciu gospodarstwa na własność Skarbu Państwa jako opuszczonego przez właściciela niezbędne było stwierdzenie organu administracyjnego, że grunty leżą odłogiem (przesłanka przedmiotowa), zaś właściciel się nimi nie interesuje (przesłanka podmiotowa). Przesłankami przejęcia gospodarstwa rolnego bez odszkodowania na własność Państwa, na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, było zatem rzeczywiste opuszczenie gospodarstwa, zakwalifikowanego do gospodarstw rolnych przez zaniechanie jego uprawiania w całości lub w większej części przez właściciela lub uprawnione przez niego osoby.

Organ nadzoru winien był zatem sprawdzić, czy na dzień wydania kwestionowanego orzeczenia spełnione zostały łącznie wyżej przedstawione przesłanki warunkujące możliwość uznania konkretnego gospodarstwa rolnego za opuszczone.

Zgodzić należy się ze stanowiskiem organu nadzoru, co potwierdzają również zebrane w sprawie materiały dowodowe, że w rozpatrywanej sprawie spełniona została pierwsza przesłanka, czyli że E. O. opuścił w dniu [...] lutego 1956 r. swoje gospodarstwo, wyjeżdżając wraz z rodziną do innej miejscowości. Natomiast duże wątpliwości budzi stanowisko organu, że spełniona w rozpatrywanej sprawie została druga z przesłanek, czyli że przedmiotowe gospodarstwo na dzień wydania kwestionowanego orzeczenia leżało odłogiem (w całości lub znacznej części), było zaniedbane, nie było uprawiane, a właściciel je porzucił i się nim nie interesował. Jak bowiem wynika z akt sprawy, E. O. wnioskiem z dnia [...] stycznia 1956 r. wystąpił o przejęcie gospodarstwa na własność Państwa w trybie art. 12 dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 40), powołując się na ciężką chorobę żony oraz zły stan własnego zdrowia, przy jednoczesnym młodym wieku dzieci, które to okoliczności uniemożliwiały dalsze prowadzenie gospodarstwa. Wskazywał jednocześnie, że chciałby je zdać na rzecz H. D. Wniosek ten był niewątpliwie, jak wynika z treści pisma z dnia [...] stycznia 1956 r., podyktowany troską właściciela o należyte zagospodarowanie posiadanego gospodarstwa rolnego i przekazanie go "w dobre ręce". Z niewyjaśnionych przyczyn postępowanie zainicjowane tym wnioskiem nie zostało zakończone przed uchyleniem ww. dekretu (co nastąpiło 26 lipca 1957 r.). W jego toku sformułowana została opinia Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej z [...] stycznia 1956 r., w której wyrażono akceptację dla zrzeczenia się gospodarstwa przez E. O. oraz zgodę na osiedlenie w nim H. D. Pismo to stanowiło zakończenie pierwszego etapu postępowania wszczętego wnioskiem E. O. z dnia [...] stycznia 1956 r. W tej sytuacji Sąd nie podziela poglądu organu nadzoru, że wniosek ten "nie miał wpływu na przejęcie gospodarstwa jako opuszczonego". Jego treść jednoznacznie bowiem potwierdza zaangażowanie i zainteresowanie E. O. losami posiadanego gospodarstwa rolnego oraz troskę o należytą jego dalszą uprawę. Świadczy ono również o tym, że opuszczenie gospodarstwa rolnego przez E. O. nie było samowolne, lecz nastąpiło za wiedzą i zgodą lokalnych organów administracyjnych z jednoczesnym zapewnieniem ciągłości produkcji rolnej. Z treści protokołu przesłuchania H. D. z dnia [...] czerwca 2011 r. wynika, że objął on przedmiotowe gospodarstwo "za zgodą władz" już w 1956 r. Znajdujące się w aktach sprawy podanie H. D. o przydzielenie gospodarstwa jest datowane na [...] stycznia 1956 r. Dowody te potwierdzają, że do przekazania gospodarstwa doszło wkrótce po złożeniu przez E. O. wniosku z dnia [...] stycznia 1956 r. Brak zatem dowodów na to, że gospodarstwo rolne po wyjeździe E. O. nie było użytkowane rolniczo i mogłoby być uznane za porzucone i opuszczone, a zatem że zastosowany został wobec tego gospodarstwa właściwy (zamiast wnioskowanego) tryb przejęcia na własność Państwa, zgodnie z celem dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym.

Po raz kolejny rozpatrując sprawę, organ nadzoru raz jeszcze dokona, w zgodzie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, analizy zebranych w sprawie materiałów dowodowych. Orzekając, weźmie również pod uwagę ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku (art. 153 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przede wszystkim organ nadzoru oceni zebrany w sprawie materiał dowodowy pod kątem prawidłowości uznania w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1960 r., nr [...] zaistnienia w rozpatrywanej sprawie przesłanki przedmiotowej, warunkującej możliwość przejęcia spornego gospodarstwa rolnego na własność Państwa, czyli opuszczenia gospodarstwa rolnego. Czyniąc to, organ nadzoru będzie miał na względzie, że za takie gospodarstwo uznać należy gospodarstwo rolne, które nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym, było zaniedbane lub porzucone. Dokonując tej analizy, organ nadzoru będzie miał na względzie fakt, że jak wynika z wniosku E. O. z dnia [...] stycznia 1956 r. wystąpił on o przejęcie gospodarstwa na własność Państwa w trybie art. 12 dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 40), a opuścił gospodarstwo rolne za wiedzą i zgodą właściwego organu, po zapewnieniu gospodarstwu rolnemu odpowiedniego użytkownika (a następnie nowego właściciela), co potwierdza znajdująca się w aktach sprawy opinia Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej z [...] stycznia 1956 r., w której wyrażono akceptację dla zrzeczenia się gospodarstwa przez E. O. oraz zgodę na osiedlenie w nim H. D. Organ nadzoru, w tej niewątpliwie nietypowej dla spraw dotyczących opuszczonych gospodarstw rolnych sytuacji, będzie miał na względzie brzmienie i cel regulacji prawnej zawartej w art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174) w odniesieniu do przesłanek wynikających z treści art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 156 § 2 kpa. Następnie, w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa, organ nadzoru przedstawi swoje stanowisko w uzasadnieniu ponownie wydanego rozstrzygnięcia, które odzwierciedlać będzie rację decyzyjną i wyjaśniać ponowny tok rozumowania organu, który prowadzić będzie do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego i procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wskaże również fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Na zakończenie ponownie wyjaśnić należy (jak to już było wyjaśniane we wcześniejszym wyroku tutejszego Sądu), że Sąd nie mógł rozpatrzeć zawartego w skardze wniosku o stwierdzenie przez Sąd w ramach rozpoznawanej skargi, zamiast Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1960 r., gdyż nie jest rolą Sądu rozstrzyganie sprawy administracyjnej w zastępstwie organu. Celem kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny jest bowiem wyłącznie ocena zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Stąd, na skutek zaskarżenia aktu lub czynności (bezczynności) organu administracji publicznej, nie przejmuje on sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie skontrolować (ocenić) działalność tego organu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2011 r., sygn. akt. I OSK 1980/10).

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) orzekł jak w sentencji.