Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1477/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 29
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka /spr./ Sędziowie NSA Włodzimierz Zygmont WSA Maciej Jaśniewicz Protokolant: st. sekr. sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2009r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] Nr [...] /-/ M. Jaśniewicz /-/ K. Wolna-Kubicka /-/ W. Zygmont


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez K. O. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) nr (...) utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia (...) nr (...) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na fundusz ubezpieczeń społecznych za okres 01/1999-03/2003, 05/2004-02/2005, 04/2005-12/2007 w łącznej kwocie (...) zł w tym z tytułu:

* składek w kwocie (...) zł,

* odsetek naliczonych na dzień (...) w kwocie (...) zł,

* kosztów upomnienia w kwocie (...) zł.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z dnia (...) K. O. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o częściowe umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. We wniosku wskazał, iż nie jest w stanie spłacić zaległych składek, ponieważ jego sytuacja materialna mu na to nie pozwala, a ewentualna spłata spowoduje zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Ponadto podał, że jego aktualne zdolności płatnicze skierowane są w kierunku spłaty zaciągniętego wcześniej kredytu bankowego.

W kolejnym piśmie złożonym również w dniu (...) K. O. wniósł o rozłożenie na 36 rat zaległości w opłacie składek na: ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2002 do grudnia 2007 w wysokości (...) zł wraz z odsetkami oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia 1999 do grudnia 2007 w wysokości (...) zł z odsetkami.

Decyzją z dnia (...) nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych:

- odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek na fundusz ubezpieczeń

społecznych za okres 01/1999-03/2003, 05/2004-02/2005, 04/2005-12/2007 w

łącznej kwocie (...) zł.,

-odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych na fundusz ubezpieczeń społecznych w kwocie (...) zł - umorzył postępowanie w zakresie składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 06-09-1999, 11/1999-08/2002, 05/2004-02/2005, 06/2005 w kwocie (...) zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, powołując się na art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., iż odmówił umorzenia tych należności z uwagi na brak przesłanki całkowitej nieściągalności oraz brak przesłanek określonych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem". Poza tym organ stwierdził, że K. O. prowadzi działalność gospodarczą - A, z której utrzymuje rodzinę. Z przedstawionego przez niego wykazu miesięcznych przychodów wynika, że w miesiącu styczniu przychód wynosił (...) zł, natomiast w lutym (...) zł. Zatem biorąc pod uwagę wysokość wskazanych kosztów w kwocie (...) zł, dochód wnioskodawcy wyniósł ok. (...) zł. Utrzymanie gospodarstwa domowego wynosi ok. (...) zł, w związku z czym pozostaje kwota, która może być przeznaczona na poczet spłaty zadłużenia wobec Zakładu. Ponadto żona zobowiązanego nie pracuje, co zdaniem organu dodatkowo przemawia za stabilnością finansową wnioskodawcy. Zdaniem organu materiały zebrane w sprawie nie przemawiają za umorzeniem należności z tytułu nieopłaconych składek na fundusz ubezpieczeń społecznych.

Organ podniósł ponadto, że przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oparty jest na konstrukcji tzw " uznania administracyjnego" co oznacza , że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności należy każdorazowo do Zakładu, który może ale nie musi umorzyć zaległości.

Co do wniosku o umorzenie składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek organ uznał, iż w związku z tym, że z art. 30. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29, na podst art. 105 kpa postępowanie należało umorzyć ze względu na brak przedmiotu postępowania

Pismem z dnia (...) Zakład zawiadomił wnioskodawcę o odmowie udzielenia ulgi tj udzielenia układu ratalnego na spłatę zadłużenia z tytułu zaległych

składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Pismem z dnia (...) K. O. wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy, rozpoznanie przesłanek pominiętych w pierwotnym postępowaniu oraz o pozytywne rozpoznanie wniosku o umorzenie zobowiązań w oparciu o wszystkie okoliczności sprawy. W piśmie tym zobowiązany zarzucił Zakładowi brak racjonalnego rozważenia podnoszonych przez niego argumentów, co skutkowało wydaniem decyzji z błędną oceną materiału dowodowego opartego na błędnych ustaleniach faktycznych i dowolnej interpretacji uznania administracyjnego. Wnioskodawca podniósł, że organ w swojej decyzji powołał się na jego stabilną sytuację materialną umożliwiającą spłatę zadłużenia , gdyż przy osiąganych styczniu i lutym 2008 przychodach rzędu (...) zł -(...) zł oraz kosztach (...) zł i (...) zł osiąga dochód. Zdaniem wnioskodawcy stanowisko takie nie zostało poparte żadnym rachunkiem ekonomicznym. Wnioskodawca podkreślił, że wydatki miesięczne z tytułu prowadzenia działalność i gospodarczej oraz domowe wynoszą łącznie (...) zł natomiast pozostała kwota w granicach (...) zł - (...) zł przeznaczona jest na zakup wyżywienia, co umknęło uwadze organu. Stwierdzenie, że brak zatrudnienia żony przemawia za stabilnością finansową wnioskodawcy oparty jest zaś na subiektywnej ocenie Zakładu , nie popartej żadnym dowodem. Podczas gdy w rzeczywistości przyczyną są problemy zdrowotne syna. Ponadto wskazał, że osiągane przychody z prowadzonej działalności i dochody nie dają żadnych możliwości realnej spłaty zadłużenia nawet w okresie 30 lat. Zaznaczył także, że spłata należności pozbawi jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany w dniu (...) dołączył oświadczenie, w który podtrzymał swoje stanowisko zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz wyniki badań nad poziomem i strukturą zmodyfikowanego minimum socjalnego w 2007 r.

Decyzją z dnia (...) nr (...) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ zaznaczył, iż K. O. nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie została ogłoszona w stosunku do niego upadłość, ani nie toczyło się postępowanie likwidacyjne. Ponadto wobec zobowiązanego toczy się postępowanie egzekucyjne i żaden z organów nie stwierdził wobec zobowiązanego całkowitej nieściągalności. Organ nie dał wiary

twierdzeniom zobowiązanego, iż przyczyną braku zatrudnienia żony jest opieka nad schorowanym synem, gdyż powyższe twierdzenia nie zostały poparte jakimikolwiek materiałem dowodowym.

Pismem z dnia (...) skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa Zakładu z dnia (...) wnosząc o jej uchylenie, z uwagi na naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skarżący powtórzył argumentację zawartą we wniosku o umorzenie wskazując, iż jego obecna sytuacja majątkowa jest bardzo trudna i nie jest w stanie podołać ciążącemu na nim zadłużeniu.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem procesowym z dnia (...) skarżący ustosunkował się do stanowiska organu zawartego w odpowiedzi na skargę. W treści pisma wskazał, iż organ nie ustosunkował się do zarzutów wskazanych w skardze i nie udzielił odpowiedzi na przedstawione już zarzuty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, orzekając w sprawach skarg na decyzje, postanowienia oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej wymienione w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a. Kontrola ta sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Jak wynika z akt sprawy, skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie mu zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wobec treści wniosku zastosowanie w sprawie miały przepisy art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast, w myśl ust. 3a art. 28 cyt. ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Oznacza to, iż w przypadku stwierdzenia przez organ rentowy, iż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności organ może w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2 jak i ust. 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: wyrok NSA z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36). W wyroku z 16 listopada 1999 r., sygn. akt III SA 7900/98, LEX nr 47243, Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż: "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do

wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a.". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543, Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż: "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Warto w tym miejscu wskazać na wyrok Sądu Najwyższego z 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93, OSNC 1994/9/181, w którym przyjęto, iż: "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli".

Dalej, podnieść trzeba, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym -stosownie do treści art. 107 k.p.a. - jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa ( § 3 art. 107 k.p.a.). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno

zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546, uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, "(...) czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...)". Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.

Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowodowy zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy, okoliczności podnoszonych przez stronę. W wyroku z 11 lipca 2001 r., sygn. akt IV S. 703/99, LEX nr 51234, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż: "Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 k.p.a. (...) Zaniechanie przez organy administracji państwowej uzasadnienia swych decyzji w sposób przekonywający, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7-9 i 11 k.p.a., skutkuje - w myśl utrwalonego już orzecznictwa NSA - wadliwością tych decyzji jako naruszających dyspozycję art. 77, 80, 81 i 107 § 3 k.p.a." (vide: wyrok NSA, sygn. akt II SA 742/84, ONSA 1984/2/67). Na tym tle warto też przytoczyć pogląd wyrażony w wyroku NSA z 15 grudnia 1995 r., sygn. akt SA/Lu 2479/94, w którym Sąd zważył, iż: "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w

toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez NSA. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma -zdaniem sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych".

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że decyzja ta, i poprzedzająca ją decyzja ZUS, z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Niewątpliwie rację ma Zakład, iż w niniejszej sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, w rozumieniu art. 28 ust. 3 u s u s która mogłaby być podstawą umorzenia zaległych należności skarżącego. Całkowita nieściągalność, zachodzi bowiem, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

5) 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Żadna z wymienionych wyżej sytuacji nie występuje w niniejszej sprawie.

Z przepisu art. 3a. usus wynika jednak, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w tym przepisie określił Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w drodze rozporządzenia.

Z § 3ust 1. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r wynika, że zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

O ile w ramach pierwszej z tych kategorii grupa przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia ma charakter precyzyjny, pozostawiający wąskie granice swobodnej oceny organu, to w przypadku umorzenia "w uzasadnionych przypadkach" okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. oraz w powołanym rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, dają organowi zdecydowanie szerszy zakres swobody uznania. Nie zmienia to faktu, o którym już wspomniano, że w każdym

przypadku, organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd stwierdził, iż w uzasadnieniach obu decyzji nie dokonano wnikliwej oceny stanu faktycznego. Ne odniesiono się do zarzutów skarżącego zawartych w piśmie z dnia (...), w którym skarżący podniósł, że wydatki miesięczne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz domowe wynoszą łącznie (...) zł natomiast pozostała kwota w granicach (...) zł - (...) zł przeznaczona jest na zakup wyżywienia, co rzeczywiście umknęło uwadze organu. Rację ma też skarżący, że twierdzenie organu, iż brak zatrudnienia żony przemawia za stabilnością finansową wnioskodawcy oparty jest na subiektywnej ocenie Zakładu, nie popartej żadnym dowodem. Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał zaś, że przyczyną tego są problemy zdrowotne syna. Prezes ZUS nie dał wiary twierdzeniom zobowiązanego, iż przyczyną braku zatrudnienia żony jest opieka nad schorowanym synem, z tego powodu gdyż twierdzenia nie zostały poparte jakimikolwiek materiałem dowodowym. Prezes nie podjął zaś żadnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym nie wezwał skarżącego o wykazanie dowodami swoich twierdzeń.

Ponadto Sąd zauważa, że K. O. oprócz wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na fundusz ubezpieczeń społecznych w tym samym dniu złożył wniosek o rozłożenie na raty zaległości w opłacie składek na: ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zakład Ubezpieczeń nie uwzględnił tego wniosku informując skarżącego o tym w formie zawiadomienia o odmowie udzielenia ulgi. Sąd nie podziela stanowiska ZUS, iż odmowa rozłożenia należności na raty na podstawie art. 29 u.s.u.s. nie jest decyzją administracyjną. Powołany przepis art. 29 u.s.u.s. stanowi o rozłożeniu na raty i odroczeniu terminu płatności należności z tytułu składek na ZUS w formie umowy ale nie zastrzega tej formy do odmowy rozłożenia należności na raty lub odroczenia terminu płatności. Kiedy ZUS odmawia stronie ulgi, jest zobowiązany do wydania decyzji administracyjnej i poprzedzenia jej postępowaniem administracyjnym w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, który z mocy art. 123 u.s.u.s. ma zastosowanie w sprawach nie uregulowanych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Poprzez niewydanie decyzji i brak pouczenia uniemożliwiono skarżącemu zakwestionowanie powyższej decyzji i być może spowodowano konsekwencje, które również mogły mieć wpływ na wynik

postępowania w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Rozpoznając ponownie sprawę organ winien więc po pierwsze rozpoznać wniosek o rozłożenie na raty zaległości w opłacie składek na: ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w trybie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego i wydać w tej materii stosowną decyzję, która będzie podlegać kontroli. Ponadto przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powinien uwzględnić całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a następnie na tej podstawie dokonać oceny poszczególnych dowodów i ustalić w ten sposób stan faktyczny. W razie konieczności wezwać skarżącego do wykazania swoich twierdzeń. Powyższe musi znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek wyjaśnić podstawę prawną decyzji z przytoczeniem przepisów prawa oraz odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie, zarówno do tych, na których się oparł, jak i do tych, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę. Powinno ono również zawierać umotywowaną ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa oraz wskazywać jaki związek zachodzi między tą oceną a treścią rozstrzygnięcia.

Brak prawidłowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, uniemożliwia bowiem ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.

Natomiast co się tyczy składek na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów, gdyż jak wynika art. 30.u o u s do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Kwestia ta nie była też przedmiotem zarzutu skarżącego.

Jednakże mając na uwadze uprzednio omówione uchybienia Sąd uznał, iż stwierdzone naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik

sprawy, dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

/-/ M.Jaśniewicz /-/K.Wolna-Kubicka /-/ W.Zygmont