Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt SA/Po 1992/94
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 1994-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Opłata skarbowa
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 pkt 5 lit. a, art. 13
journal: Dz.U. 1989 nr 4 poz. 23
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej.
article: art. 132
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Art. 13 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ zastosowany być może jedynie w przypadku prawidłowego i zgodnego z przepisami ustalenia opłaty skarbowej, która w sytuacjach wymienionych w tymże przepisie, z przyczyn od strony niezależnych, może być zwrócona. Brak natomiast podstawy do powoływania się na art. 13 w sytuacji, gdy wymiar opłaty skarbowej dokonany był wbrew prawu. Taki wniosek powinien być potraktowany jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji.

TEZY

Art. 13 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ zastosowany być może jedynie w przypadku prawidłowego i zgodnego z przepisami ustalenia opłaty skarbowej, która w sytuacjach wymienionych w tymże przepisie, z przyczyn od strony niezależnych, może być zwrócona. Brak natomiast podstawy do powoływania się na art. 13 w sytuacji, gdy wymiar opłaty skarbowej dokonany był wbrew prawu. Taki wniosek powinien być potraktowany jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji.


UZASADNIENIE

Krzysztof J. wystąpił z wnioskiem do Urzędu Skarbowego w P. o zwrot opłaty skarbowej w kwocie 38.238.000 zł, którą bezzasadnie, jako podatnik VAT, zapłacił od zawartej 9 grudnia 1993 r. z Zarządem Miasta P. umowy najmu lokalu użytkowego.

Drugi Urząd Skarbowy w P. decyzją z 7 lutego 1994 r. na podstawie art. 132 Kpa i art. 13 ustawy o opłacie skarbowej wniosek ten załatwił odmownie, ponieważ w umowie nie określono, że opłatę skarbową ponosi najemca, a ponadto nie określono wysokości czynszu pokrywającego podatek VAT.

Od decyzji tej Krzysztof J. odwołał się do Izby Skarbowej w P., podtrzymując swój wniosek w sprawie zwrotu nienależnie pobranej opłaty skarbowej.

Izba Skarbowa w P. decyzją z 19 kwietnia 1994 r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję, a ponadto działając na podstawie art. 157 par. 1 i 2 Kpa stwierdziła zgodnie z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa nieważność ostatecznej decyzji Drugiego Urzędu Skarbowego w P. z 23 grudnia 1993 r. i orzekła o zwrocie opłaty skarbowej w kwocie 38.238.000 zł.

Organ odwoławczy uznał za prawidłową i zgodną z art. 13 ustawy o opłacie skarbowej zaskarżoną przez Krzysztofa J. decyzję odmawiającą zwrotu opłaty skarbowej. Zwrot tej opłaty może bowiem nastąpić, gdy czynność cywilnoprawna jest nieważna lub jej nieważność została stwierdzona prawomocnym orzeczeniem Sądu, albo uchylone zostały skutki prawne oświadczenia woli, bądź nie spełnił się warunek zawieszający, od którego uzależnione było wykonanie czynności cywilnoprawnej, oraz gdy umowa spółki, w wyniku ostatecznej decyzji odmawiającej spółce wydania koncesji na podjęcie działalności gospodarczej, została rozwiązana. Skoro żadna z tych sytuacji nie miała miejsca, brak podstaw do uwzględnienia wniosku strony.

Ponadto Izba Skarbowa stwierdziła, że w dacie zawarcia umowy najmu lokalu użytkowego znajdującego się w budynku mieszkalnym, umowa ta była, na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT, wolna od tego podatku, wobec czego, zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 5 lit. "a" ustawy o opłacie skarbowej, umowa ta również wolna była od opłaty skarbowej. W tym stanie rzeczy decyzja organu I instancji ustalająca opłatę skarbową od ww. umowy wydana była bez podstawy prawnej, co skutkuje uznaniem jej za nieważną z przyczyn określonych w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa.

Decyzję tę, w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji odmawiającej zwrotu opłaty skarbowej, Krzysztof J. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wywodząc w skardze m.in., że Izba Skarbowa winna uznać również za nieważną decyzję, którą utrzymała w mocy. Art. 13 ustawy o opłacie skarbowej dotyczy, zdaniem skarżącego, sytuacji, gdy istniały podstawy do ustalenia i pobrania opłaty skarbowej. W jego sprawie zaś od samego początku brak było podstaw do tego. Opłata skarbowa pobrana więc. została nienależnie.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wnosi o jej oddalenie i powołując się na art. 13 ustawy o opłacie skarbowej wywodzi, że chociaż oplata skarbowa była nienależna; to jednak zaskarżona decyzja w części utrzymującej w mocy decyzję odmawiającą zwrotu opłaty skarbowej była prawidłowa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Niesporny w rozpoznawanej sprawie jest fakt, że Krzysztof J. już przed zawarciem umowy najmu lokalu użytkowego tj. przed 9 grudnia 1993 r. był podatnikiem VAT, wobec czego - zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 5 lit. "a" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ zawarta przez niego umowa najmu wolna była od opłaty skarbowej.

Tym samym decyzja Drugiego Urzędu Skarbowego w P. z 23 grudnia 1993 r. ustalająca wymiar opłaty skarbowej od zawartej przez skarżącego umowy najmu została wydana z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 3 ust. 1 pkt 5 lit. "a" ustawy o opłacie skarbowej.

W tej sytuacji wniosek skarżącego o zwrot nienależnie pobranej od niego opłaty skarbowej, w którym powołał się na zmianę ustawy o opłacie skarbowej, dokonaną przez ustawę z 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług skutkującą zwolnienie zawartej przez niego umowy od opłaty skarbowej, został ` bezpodstawnie potraktowany przez organ podatkowy I instancji jako wniosek o zwrot tejże opłaty w trybie art. 13 ustawy o opłacie skarbowej, skoro wymiar tej opłaty nastąpił z naruszeniem prawa.

Wniosek ten winien więc być potraktowany jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji, mimo iż nie zawierał jednoznacznego określenia wniosku strony w tym zakresie, i zgodnie z art. 157 par. 1 Kpa rozpatrzony przez Izbę Skarbową w P.

Zauważyć bowiem należy, że art. 13 ustawy o opłacie skarbowej nie mógł mieć zastosowania w sprawie, skoro zwrot opłaty skarbowej był obligatoryjny jako następstwo nieważności decyzji ustalającej wymiar tej opłaty_

Art. 13 ww. ustawy zastosowany być może jedynie w przypadku prawidłowego i zgodnego z przepisami omawianej ustawy ustalenia opłaty skarbowej, która w sytuacjach wymienionych w tymże przepisie, z przyczyn od strony niezależnych, może być zwrócona. Brak natomiast podstawy do powoływania się na art. 13 w sytuacji, gdy wymiar opłaty skarbowej dokonany był wbrew prawu.

Organ odwoławczy był niekonsekwentny, bowiem odmawiając zwrotu opłaty skarbowej w pkt 1 sentencji zaskarżonej decyzji, w pkt 2 orzekł jej zwrot jako skutek stwierdzenia nieważności decyzji. w sytuacji, gdy utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji było bezpodstawne. Chociaż słusznie stwierdził organ odwoławczy w pkt 1 uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że żadna z przesłanek określonych w art. 13 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy nie występowała w sprawie Krzysztofa J., to jednak organ ten. w świetle powyższego, nie mógł argumentować w ten sposób zasadności utrzymania w mocy decyzji Urzędu Skarbowego odmawiającej zwrotu opłaty skarbowej. Sąd stwierdza ponadto, że decyzja Urzędu Skarbowego, co przeoczył organ odwoławczy; wydana została na podstawie art. 132 Kpa. Przepis ten w par. 1 stanowi, że organ, który wydał decyzję, jeżeli uzna, że odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie, może wydać nową decyzję, w której uchyli lub zmieni zaskarżoną decyzję.

Tymczasem wniosek Krzysztofa J. z 21 stycznia 1994 r. nie miał charakteru odwołania od decyzji z 23 grudnia 1993 r. ustalającej wymiar opłaty skarbowej, która, co należy podkreślić, była już wówczas decyzją ostateczną. Ponadto decyzja wydana przez organ I instancji w trybie art. 132 Kpa - co jednoznacznie wynika z par. 1 tegoż przepisu nie mogłaby być decyzją dla strony niekorzystną. tak jak to miało miejsce w przypadku decyzji Urzędu Skarbowego z 7 lutego 1994 r.

W tym stanie rzeczy decyzja ta rażąco narusza nie tylko prawo materialne, ale również przepis art. 132 Kpa.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy winien zgodnie z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa - stwierdzić nieważność obu wydanych przez organ I instancji decyzji tj. zarówno decyzji w sprawie wymiaru opłaty skarbowej, jak i decyzji odmawiającej zwrotu tej opłaty. Utrzymanie zaś w mocy przez Izbę Skarbową decyzji rażąco naruszającej prawo przesądza o konieczności stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.