Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 537/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 276, art. 277, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.), Asesor WSA Karolina Kisielewicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 listopada 2020 r. sprawy ze skargi I. L. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 920/19 wydanym w sprawie ze skargi I. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oddala skargę.


UZASADNIENIE

I. L. (reprezentowana przez pełnomocnika adw. A. K.) wniosła skargę w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego zakończonego wyrokiem z dnia 20 stycznia 2019r., sygn. akt II SA/Wa 920/19.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2019 roku skarżąca I. L. wniosła skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2019 roku w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, wskazując w niniejszym piśmie własną argumentację uzasadniającą zmianę wydanej decyzji. Następnie w dniu [....] maja 2019 roku organ administracji publicznej odpowiedział na pismo skarżącej, podtrzymując jednocześnie dotychczasowe stanowisko w sprawie, wskazując argumentacje na poparcie decyzji odmownej w przedmiocie przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego dla skarżącej.

Dnia [...] czerwca 2019 roku Okręgowa Rada Adwokacka w [...] wyznaczyła dla skarżącej I. L. pełnomocnika z urzędu w osobie adwokat A.K. do reprezentowania w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie II SA/Wa 920/19. Pismo z Okręgowej Rady Adwokackiej wpłynęło do Sądu w dniu 5 lipca 2019 roku, następnie w dniu 10 lipca 2019 roku zostało załączone do akt toczącego się postępowania.

Zgodnie z zarządzeniem z dnia 10 lipca 2019r. o terminie rozprawy mieli zostać powiadomieni pełnomocnik skarżącej oraz pełnomocnik organu (sprawa II SA/Wa 920/19, k31). Zarządzenie nie zostało wykonana (brak adnotacji).

Kolejnym zarządzeniem z dnia 16 października 2019r. wyznaczono termin rozprawy oraz zawiadomiono o terminie rozprawy skarżącą – I.L. oraz pełnomocnika organu (k34). Zarządzenie zostało wykonane. Skarżąca I.L. zawiadomienie o termie rozprawy odebrała osobiście (zwrotne poświadczenie odbioru, k38). Zarządzenie pomijało pełnomocnika skarżącej - adwokat A. K., która nie została zawiadomiona przez Sąd o planowanym terminie rozprawy w sprawie II SA/WA 920/19.

Skarżąca I. L. nie stawiła się na terminie rozprawy z dnia 20 listopada 2019r. w sprawie sygn. akt II SA/Wa 920/19. Nie stawił się też pełnomocnik skarżącej adw. A. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 20 listopada 2019r. wydał wyrok w tej sprawie.

Skarżąca podnosiła, iż uchybienie w zakresie powiadomienia pełnomocnika skutkowało niezawiadomieniem pełnomocnika strony skarżącej o wyznaczonym na dzień 20 listopada 2019 roku terminie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym i usprawiedliwionym niestawiennictwem adwokat A. K. na wyznaczonym terminie rozprawy. Ponadto, podkreślała, że w dniu 20 listopada 2019 roku na terminie rozprawy Sąd orzekający w niniejszej sprawie także nie dochował należytej staranności i nie zweryfikował przed terminem rozprawy czy wszystkie strony postępowania są należycie zawiadomione o terminie. Jak wynika z protokołu rozprawy z dnia 20 listopada 2019 roku Sąd sprawdzając listę obecności ograniczył się jedynie do zaprotokołowania i sprawdzenia czy na sali obecna jest skarżąca, pomijając okoliczność, że zarządzeniem Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia 26 czerwca 2019 roku dla skarżącej I. L. wyznaczono pełnomocnika z urzędu, pełnomocnika organu administracji publicznej. Ponadto, Sąd zaprotokołował obecność na sali rozpraw. Podkreślała, że na skutek niezawiadomienia pełnomocnika skarżącej - adwokat A. K. o wyznaczonym terminie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym doszło do naruszenia prawa strony poprzez pozbawienie strony możliwości działania, w szczególności mając na uwadze fakt, że skarżąca nie stawiła się na terminie rozprawy wiedząc, że w jej imieniu działa wyznaczony pełnomocnik z urzędu reprezentujący jej interesy w postępowaniu sądowym.

Skarżąca wskazywała, że zgodnie z art. 244 § 2 p.p.s.a. ustanowienie adwokata w ramach prawa pomocy (art. 244 § 1 p.p.s.a.) jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Tymczasem zawiadomienie o rozprawie wyznaczonej na 20 listopada 2019 r. nie zostało wysłane na adres Kancelarii pełnomocnika z urzędu, lecz jedynie bezpośrednio do skarżącej. Ustanowiony w sprawie pełnomocnik nie wiedział zatem o terminie rozprawy i nie mógł na rozprawę się stawić. Ponadto skarżąca, której wniosek o udzielenie prawa pomocy został uwzględniony nie jest zobligowana do informowania czy kontrolowania pełnomocnika z urzędu, w zakresie wpływających do niego pism związanych z daną sprawą. Tym samym, nie wysyłając zawiadomienia o terminie rozprawy do ustanowionego z urzędu pełnomocnika. Sąd pozbawił skarżącą możliwości obrony swoich praw. Z jednej bowiem strony ustanowił dla niej pełnomocnika z urzędu, z drugiej zaś uniemożliwił mu skuteczne podjęcie czynności w sprawie, nie informując go o wyznaczonym terminie rozprawy. Ustawa prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w art. 270 przewiduje możliwość wznowienia postępowania, które zakończyło się prawomocnym wyrokiem sądowym w przypadku zaistnienia przesłanek wskazanych w ustawie. Jedną z takich przesłanek jest nieważność postępowania wywołana na skutek niezdolności sądowej lub procesowej strony, albo nienależytej jej reprezentacji, lub pozbawienia strony możliwości działania wskutek naruszenia przepisów prawa (art. 271 pkt. 2 p.p.s.a), co w niniejszej sprawie, zdaniem skarżącej, wystąpiło.

Skarżąca podkreślała, że jest osobą w podeszłym wieku, borykająca się z dolegliwościami zdrowotnymi i z tego też względu został wyznaczony pełnomocnik z urzędu w osobie adwokat A. K. Wyznaczenie dla strony pełnomocnika z urzędu rodzi słuszne domniemanie u strony postępowania, że pełnomocnik w sposób prawidłowy zostanie zawiadomiony o terminie rozprawy i z uwzględnieniem wiedzy prawniczej, w oparciu o stan faktyczny sprawy przedstawi racje reprezentowanej strony oraz w sposób należyty będzie bronił praw tej strony. W niniejszej sprawie na skutek uchybienia Sądu została pozbawiona możliwości przedstawienia swoich racji przed Sądem, w tym bycia reprezentowaną przez profesjonalnego pełnomocnika z uwzględnieniem jego wiedzy oraz doświadczenia zawodowego.

Pełnomocnik skarżącej wskazywał, iż adwokat A. K., w dniu 23 grudnia 2019 roku poprzez obsługę telefoniczną Biura Obsługi Interesanta uzyskała informację co do wydanego w dniu 20 listopada 2019 roku wyroku w sprawie II SA/Wa 920/19. Zatem od tego terminu należy liczyć stronie termin do wystąpienia ze skargą o wznowienie postępowania w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać trzeba, że skarga o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem prawnym, skierowanym przeciwko prawomocnemu wyrokowi, który może być zastosowany wyłącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Po wniesieniu skargi o wznowienie postępowania Sąd dokonuje jej kontroli z punktu widzenia zachowania warunków formalnych określonych w art. 279 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz.U. z 2019r., poz. 2325), dalej "p.p.s.a." Stanowią je: oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawa wznowienia, a więc wskazanie jednej z podstaw wznowienia wymienionych w art. 271-273 p.p.s.a., uzasadnienie podstawy wznowienia, a także okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania.

Stosownie do art. 280 § 1 p.p.s.a. Sąd bada w pierwszej kolejności, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę.

Odnosząc się do oceny zachowania terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania podkreślić należy, że stosownie do art. 277 p.p.s.a., skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Trzymiesięczny termin, o jakim stanowi art. 277 p.p.s.a., jest terminem procesowym zawitym. Początkową datą, od której biegnie termin wznowienia postępowania jest data powzięcia wiadomości o podstawie wznowienia przez enumeratywnie wymienione podmioty, czyli przez stronę, jej organ lub jej przedstawiciela ustawowego.

Strona skarżąca otrzymała w dnia 2 grudnia 2019r. odpis postanowienia z dnia 21 listopada 2019r. w przedmiocie sprostowania oczywistej niedokładności w wyroku z dnia 20 listopada 2019r. (sprawa II SA/Wa 920/19). Od dnia 2 grudnia 2019r. skarżąca miał świadomość, że w sprawie został wydany wyrok. Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2019r. skarżąca zwróciła się o odpis ww. wyroku. Odpis został doręczony skarżącej w dniu 20 grudnia 2019r. Następnie pełnomocnik skarżącej adwokat A.K., w dniu 23 grudnia 2019 roku poprzez obsługę telefoniczną Biura Obsługi Interesanta uzyskała informację, co do wydanego w dniu 20 listopada 2019 roku wyroku w sprawie II SA/Wa 920/19. W ocenie Sądu tą datę należy uznać za datę początkowa biegu terminu z art. 277 p.p.s.a., bowiem w dniu 23 grudnia 2019r. skarżąca i pełnomocnik ustaliły, iż adw. A. K. nie została zawiadomiona o terminie rozprawy z dnia 20 listopada 2019r., co stanowiło w ocenie skarżącej podstawę do złożenia skargi o wznowienia postępowania Skarga w przedmiocie wznowienia postepowania wpłynęła do Sądu w dniu 9 marca 2020r. z zachowaniem ustawowego terminu.

Skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia postępowania z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Niemożność działania, czyli niemożność obrony swoich praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. Przy czym, pozbawienie strony możliwości działania musi być skutkiem naruszenia przepisów prawa przez sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie. Aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. muszą zatem zostać spełnione trzy przesłanki: w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (zob. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2557/11, Legalis). Jednocześnie, konieczne jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem strony możliwości działania. O pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania (zob. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1144/10, kttps://orzeczenia.nsa.gov.pl). O pozbawieniu możności działania można mówić jedynie wówczas, gdy z przyczyny niezależnej od strony zainteresowanej, nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części (zob. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 131/10, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Brak możności działania jest wyrazem naruszenia procedury, polegającym na tym, że dany podmiot miał ustawowe prawo czynnego udziału w postępowaniu lecz został tego prawa w praktyce pozbawiony (zob. wyrok NSA z dnia 20 maja 2003 r., sygn. akt II SAB 18/03, https://orzeczenia.nsa.gov.pl - zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2019 r. I OSK 2213/17). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że naruszenie przepisów p.p.s.a. wypełnia znamiona pozbawienia strony możności działania (art. 271 pkt 2 p.p.s.a.) wówczas, gdy zaistniałe naruszenie określonych przepisów postępowania godzi bezpośrednio w istotę procesu, tj. gdy z powodu uchybień procesowych ze strony sądu strona została pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możności usunięcia skutków tych uchybień przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. na przykład wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 49/12, Lex nr 1252089). Zatem dla zaistnienia przesłanki wznowieniowej określonej w art. 271 pkt 2 ustawy niezbędne jest wykazanie 3 elementów: naruszenie przepisów prawa, pozbawienie strony możliwości działania oraz związku przyczynowego między tymi elementami (tak m.in. H. Knysiak - Molczyk w: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" T. Woś i in., Warszawa 2005 r., s. 668, także wyrok WSA w Warszawie z 20 grudnia 2005 r. III SA/Wa 2866/05 LEX nr 188424). Skoro, pozbawienie strony możności obrony swoich praw musi nastąpić wskutek naruszenia przepisów prawa, to wykluczyć należy tzw. obiektywny stan tego pozbawienia, co oznacza, że może ono nastąpić tylko z winy sądu.

W niniejszej sprawie brak jest podstaw do uznania, że strona została całkowicie pozbawiona możliwości działania na skutek naruszenia przepisów prawa przez Sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie.

Zarządzeniem z dnia 16 października 2019r. wyznaczono terminie rozprawy oraz zawiadomiono o terminie rozprawy skarżącą – I. L. oraz pełnomocnika organu. Skarżąca I. L. zawiadomienie termie rozprawy odebrała osobiście. Zarządzenie pomijało pełnomocnika skarżącej - adwokat A. K., która nie została zawiadomiona przez Sąd o planowanym terminie rozprawy w sprawie II SA/WA 920/19. Skarżąca I. L. nie stawiła się na terminie rozprawy z dnia 20 listopada 2019r. w sprawie sygn. akt II SA/Wa 920/19. Nie stawił się też pełnomocnik skarżącej adw. A.K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 20 listopada 2019r. wydał wyrok w tej sprawie.

Skarżąca była jednak powiadomiona o terminie rozprawy z dnia 20 listopada 2019r. Następnie w dniu 2 grudnia 2019r. otrzymała odpis postanowienia z dnia 21 listopada 2019r. o sprostowaniu ww. wyroku. Uzyskała więc informację, że w sprawie został wydany wyrok. Powyższe skutkowało tym, iż skarżąca w dniu [...] grudnia 2019r. zwróciła się do Sądu o odpis wyroku z dnia 20 listopada 2019r. (k51). Odpis wyroku skarżąca otrzymała w dniu 3 stycznia 2020r. Kolejno, postanowienie z dnia 17 stycznia 2020r. starszy referendarz sądowy stwierdził prawomocność wyroku w sprawie II SA/Wa 920/19 od dnia 21 grudnia 2019r.

Jeszcze raz należy podkreślić, iż można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Niemożność działania, czyli niemożność obrony swoich praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. O pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania (zob. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1144/10, kttps://orzeczenia.nsa.gov.pl). Również na gruncie Kodeksu postepowania cywilnego Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że o pozbawieniu możliwości działania można mówić tylko wtedy, gdy nie dano stronie w ogóle możliwości działania (uchwał SN z dnia 14 kwietnia 1980r. III CZP 19/80, wyrok z dnia 21 czerwca 1961r., III CR 953/60). W innych przypadkach zachodzi natomiast utrudnienie działania w sprawie, co nie uzasadnia wznowienia postępowania (por. M.Sawczuk, Wznowienie postępowania cywilnego, Warszawa 1970r. s.155).

Istotnie w przedmiotowej sprawie Sąd uchybił przepisom w zakresie doręczenia zawiadomień, co skutkowało nieobecnością pełnomocnika skarżącej na rozprawie. Nie można jednak stwierdzić, że doszło do całkowitego pozbawienia możliwości działania strony skarżącej. Skarżąca została zawiadomiona o terminie rozprawy, doręczono jej też odpis postanowienia o sprostowaniu wyroku wydanego w sprawie. Skarżąca podejmowała działania w sprawie II SA/Wa 920/19 składając w dniu [...] grudnia 2019r. wniosek o przesłanie odpisu wyroku (k51). Zatem pomimo naruszenia przepisów przez Sąd i utrudnień stąd wynikających, strona mogła podjąć działania w procesie, co wyklucza stwierdzenie nieważności wyroku z dnia 20 listopada 2019r.

Mając powyższe na względzie, Sąd uznał skargę o wznowienie postępowania za niezasadną i na podstawie art. 151 w związku z art. 276 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.