Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 728/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 33 ust.
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Protokolant Marcin Just po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2008 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej M. K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] Minister Sprawiedliwości uchylił § 1 uchwały Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] i ustalił, że M. K. (dalej jako skarżąca) uzyskała podczas egzaminu konkursowego przeprowadzonego [...] lipca 2006 r. łącznie 189 punktów oraz w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do wydania tej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

M. K. w dniu [...] lipca 2006 r. przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną działającą na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] (dalej zwaną Komisją Egzaminacyjną).

Uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła wynik egzaminu konkursowego na 188 punktów, co zgodnie z przepisem art. 339 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm., zwanej dalej ustawa r.pr.) oznaczało negatywny wynik tego egzaminu.

Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej uchwały, wnosząc o ponowne rozpatrzenie odpowiedzi na pytania 38, 58, 121, 173 i 198 i ponowne ustalenie wyniku złożonego przez nią egzaminu. Podniosła, że udzielone przez nią odpowiedzi na pytania nr 38, 58, 121 oraz 198, choć odmienne niż w kluczu odpowiedzi, były prawidłowe, zaś wszystkie trzy zawarte w teście odpowiedzi na pytanie nr 173 były błędne. W tym stanie rzeczy zdaniem odwołującej się powinna ona uzyskać z testu 193 punkty.

W uzasadnieniu odwołania skarżąca wyjaśniła, że:

- na pytanie nr 198 dotyczące członkostwa w stowarzyszeniu właściwa była zaznaczona przez nią odpowiedź A: "osoba prawna może być członkiem stowarzyszenia", bowiem pytanie nie było ograniczone do ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. nr 79 poz. 855), zaś na gruncie ustaw samorządowych (ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym Dz. U. Nr 142 z 2001 r. poz. 1591, ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym Dz. U. nr 142 z 2001 r. poz. 1592 i ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa Dz. U. nr 142 z 2001 r. poz. 1590) osoby prawne mogą być członkami stowarzyszeń samorządowych;

- na pytanie nr 173 dotyczące roszczeń pracownika w przypadku niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę zawartej na czas określony każda z trzech odpowiedzi przewidzianych w teście była błędna, bowiem nie uwzględniały one uregulowanej w art. 50 § 5 k.p. sytuacji szczególnej pracownicy w ciąży i okresie urlopu macierzyńskiego oraz ojca wychowującego dziecko w okresie urlopu macierzyńskiego;

- na pytanie nr 121 dotyczące odpowiedzialności wspólników, po przekształceniu spółki cywilnej w jawną, za zobowiązania spółki cywilnej powstałe przed dniem jej przekształcenia w spółkę jawną zaznaczyła odpowiedź A - "tak jak wspólnicy spółki jawnej", bowiem zaznaczona w kluczu odpowiedź B "na dotychczasowych zasadach przez okres trzech lat, licząc od tego dnia" jest błędna. Przepis art. 584 k.s.h. nie ma zastosowania do przekształcenia spółki cywilnej w jawną, tylko do przekształcenia spółki cywilnej w inną spółkę handlową niż spółka jawna. Przekształcenie spółki cywilnej w jawną reguluje art. 26 k.s.h. i 553 § 2 i § 3 k.s.h., zaś innych przepisów k.s.h. dotyczących przekształceń spółek nie stosuje się.

- na pytanie nr 58 dotyczące możliwości udzielenia prokury zaznaczyła odpowiedź B: "prokury może udzielić Jan K. - przedsiębiorca jednoosobowy" i wskazała, że w świetle treści art.1097 P 4 k.c. oraz wykładni funkcjonalnej jej odpowiedź powinna być uznana za prawidłową;

- na pytanie 38 dotyczące klasyfikacji przestępstwa paserstwa umyślnego rzeczy pochodzącej z kradzieży z włamaniem zaznaczyła odpowiedź A: "w zależności od wartości przedmiotu paserstwa - przestępstwo albo wykroczenie" i wskazała, że przewidziana w kluczu odpowiedź C: "występek" - jest błędna, bowiem o klasyfikacji czynu decyduje wartość mienia pochodzącego z kradzieży.

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] uchylił § 1 uchwały Komisji Egzaminacyjnej i ustalił, że skarżąca uzyskała podczas egzaminu konkursowego przeprowadzonego [...] lipca 2006 r. łącznie 189 punktów oraz w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. Jako podstawę prawną decyzji Minister wskazał art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. oraz art. 3310 ustawy r.pr. W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, że egzamin, którego skarżąca była uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 ze zm.). Minister uznał ponadto, iż z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez Przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej. Również uchwała Komisji podjęta została - jak wskazał organ - zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Przechodząc do merytorycznej oceny Minister Sprawiedliwości dokonał analizy zarzutów M. K. dotyczących poszczególnych pytań testowych podniesionych w odwołaniu.

W konsekwencji organ uznał, iż odnośnie pytania nr 38 rzeczywiście pojawiają się wątpliwości, czy jedyną poprawną odpowiedzią jest odpowiedź "C". W tej sytuacji Minister uznał, iż zasadnym jest zaliczenie jako prawidłowej odpowiedzi "A" udzielonej przez odwołującą się, co skutkuje uznaniem, iż uzyskała ona z egzaminu konkursowego łącznie 189 punktów.

W pozostałym zakresie organ uznał, iż zarzuty skarżącej są bezzasadne. Minister ustosunkował się szczegółowo do zarzutów dotyczących pytań nr: 58, 121, 173 i 198. W uzasadnieniu organ wskazał zarówno na podstawę prawną swojego stanowiska, jak i odniósł się do poglądów doktryny oraz judykatury. Co do pytania 173 podniósł, że gdyby dotyczyło ono również pracowników wymienionych w art. 50 § 5 KP, to żadna z odpowiedzi testu nie byłaby prawidłowa.

Biorąc pod uwagę przedstawione stanowisko organ uznał, iż należy ustalić wynik egzaminu skarżącej na 189 punktów, co w konsekwencji pozwala na stwierdzenie, że wynik egzaminu jest negatywny.

M. K. wniosła za pośrednictwem organu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Ministra wnosząc o jej uchylenie w całości oraz uchylenie uchwały Komisji Egzaminacyjnej z [...] lipca 2006 r. a także zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego polegające na nieuwzględnieniu ustaw, z których wynikają poprawne odpowiedzi na zakwestionowane przez nią pytania:

Art. 84 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy o samorządzie gminnym,

Art. 75 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy o samorządzie powiatowym,

Art. 8b ust. 1 cytowanej wyżej ustawy o samorządzie województwa,

Art. 50 § 5 k.p.,

Art. 26 § 4 § 5 oraz 551 § 1 - 3 k.s.h.,

Art. 1097 § 4 k.c.,

oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 584 k.s.h..

W uzasadnieniu skargi powtórzyła argumentację podniesioną w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosząc o jej oddalenie -podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z [...] marca będącym uzupełnieniem skargi skarżąca rozszerzyła argumentację dotyczącą pytania 173 i wskazała, że art. 50 § 5 zd. 2 k.p. nakazuje odpowiednie stosowanie art. 45 k.p. do pracowników wymienionych w tym paragrafie, ale uznać trzeba, że nie ma on zastosowania, gdyż przy krótkim okresie wypowiedzenia umów na czas określony orzeczenie o bezskuteczności wypowiedzenia byłoby nierealne. Zgodnie z orzecznictwem S.N. pracownikom wymienionym w art. 50 § 5 k.p. przysługują tylko roszczenia o odszkodowanie lub przywrócenie do pracy.

W piśmie z [...] kwietnia 2007 r. pełnomocnik skarżącej podniósł, że wskazana w kluczu jako prawidłowa odpowiedź B na pytanie 121, jest błędna. Art. 584 k.s.h. nie odnosi się w ogóle do przekształcenia spółki cywilnej w jawną, gdyż zawarty w art. 4 § 1 p.1 k.s.h. zamknięty katalog spółek osobowych nie zawiera spółki cywilnej, która -jako umowa - uregulowana jest w k.c. Art. 584 k.s.h. dotyczy przekształcenia spółki osobowej w inną spółkę osobową i nie dotyczy spółki cywilnej. Długi zaciągnięte przez wspólników spółki cywilnej przed przekształceniem są nadal wspólnymi długami wspólników, za które odpowiadają oni solidarnie bez ograniczeń czasowych.

W piśmie z dnia [...] kwietnia 2007 r. Minister Sprawiedliwości odniósł się do argumentacji przedstawionej w uzupełnieniu skargi co do pytania 173 i podtrzymał swoje stanowisko, że pytanie to dotyczyło zasady, a nie grup pracowników szczególnie chronionych.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącej oświadczyła, że na pytanie 121 prawidłowe są dwie odpowiedzi: A i C.

W załączniku do protokołu rozprawy pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że prawidłowa była udzielona przez skarżącą odpowiedź A, zgodnie z którą po przekształceniu spółki cywilnej w jawną, wspólnicy odpowiadają za zobowiązania spółki cywilnej powstałe przed przekształceniem tak jak wspólnicy spółki jawnej.

Wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2007 r. (sygn. akt VISA/Wa 240/07) Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę M. K. na powyższą decyzję, podtrzymując stanowisko organu. Zdaniem Sądu ocena legalności decyzji Ministra polega na skontrolowaniu, czy organ należycie odniósł się do zarzutów merytorycznych, sformułowanych przez skarżącą w zakresie poszczególnych pytań testowych. Zgodnie z art. 339 ust. 1 ustawy o r.pr. egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań, zawierających trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, a kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Sąd nie zgodził się z zarzutem skarżącej, że Minister nieprawidłowo ustalił wynik egzaminu, z uwagi na niewłaściwą ocenę odpowiedzi udzielonych na pytania nr 58, 121, 173 i 198, dokonaną z naruszeniem przepisów, na gruncie których pytania zostały sformułowane. Istotę testu wyboru, w którym tylko jedna z trzech odpowiedzi jest poprawna, stanowi okoliczność, że wszystkie proponowane do wyboru odpowiedzi mają cechy prawdopodobieństwa lub też są w części poprawne. Zadaniem zdającego jest wybrać odpowiedź najlepszą i zarazem najbardziej oczywistą, a nie rozważanie, bez specjalnego polecenia zawartego w pytaniu testowym, sytuacji wyjątkowych, jak to skarżąca uczyniła w odniesieniu do niektórych, wskazanych w odwołaniu pytań. Tym samym stanowisko Ministra w tej sprawie jako dogłębne, szczegółowo uzasadnione, nie budziło zastrzeżeń Sądu. W odniesieniu do pytania nr 121, na które skarżąca udzieliła odpowiedzi A, organ zasadnie uznał ją za nieprawidłową, popierając swoją argumentację cytatami z literatury, a strona - w ocenie Sądu - nie przedstawiła przekonywującej argumentacji przemawiającej za prezentowanym przez nią poglądem, natomiast z podanych przez nią samą poglądów doktryny wynikało, że ta odpowiedź jest jednak nieprawidłowa. Tylko wykazanie poprawności odpowiedzi A przez skarżącą mogło mieć wpływ na wynik punktacji przy ocenie egzaminu, czego skarżąca nie wykazała.

M. K. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zarzucając mu naruszenie następujących przepisów:

1) postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w zw. z art. 339 ust. 1 ustawy o r.pr., poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi,

- art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo

naruszenia przez organ art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.,

- art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), przez niedokonanie kontroli działalności organu w formie zaskarżonej decyzji,

- art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niewyjaśnienie motywów, dla których Sąd I instancji uwzględnił stanowisko Ministra Sprawiedliwości, przy jednoczesnym nieuwzględnieniu argumentacji skarżącej, dotyczącej pytania nr 121.

2) prawa materialnego, tj.:

- art. 339 ust. 1 ustawy o r.pr. przez błędne przyjęcie, że odpowiedzią prawidłową, o której mowa w tym przepisie, jest "odpowiedź najlepsza i zarazem najbardziej oczywista",

- art. 339 ust. 1 zd. 3 ustawy o r.pr. w zw. z art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.), art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 ze zm.) i art. 8b ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1590 ze zm.) przez nieprzyznanie punktu za prawidłową odpowiedź na pytanie nr 198,

- art. 339 ust. 1 zd. 3 ustawy o r.pr. w zw. z art. 26 § 4 i 5 oraz art. 31 § 3 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) przez nieprzyznanie punktu za prawidłową odpowiedź na pytanie nr 121.

Skarżąca nie zgodziła się z dokonaną przez Sąd wykładnią art. 339 ust. 1 ustawy o r.pr., wskazując że jedynym dopuszczalnym kryterium oceny prawidłowości odpowiedzi może być treść obowiązujących przepisów prawa regulujących materię, której pytanie dotyczy. Ocena ta musi być dokonana z uwzględnieniem kontekstu, jaki dla odpowiedzi to pytanie stwarza. Zdaniem skarżącej organ w żaden sposób nie odniósł się do zarzutów w zakresie istniejących różnic w sposobie formułowania pytań i odpowiedzi na nie, czym naruszył zasady określone w art. 7, 77 § 80 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, podkreślając, że kandydat rozwiązując test egzaminacyjny nie jest uprawniony do czynienia dodatkowych założeń do pytań. Jest zobligowany do udzielenia odpowiedzi tylko i wyłącznie na podstawie treści pytania, bez zakładania innych, nawet prawdopodobnych sytuacji.

Wyrokiem z dnia [...] lutego 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, podając, że z uwagi na zakres i sformułowanie zarzutów skargi Sąd dokonał oceny odpowiedzi jedynie na pytania nr 121 i 198.

W ocenie NSA z przepisu art. 339 r.pr. wynika obowiązek zachowania najdalej idącej dbałości przy redagowaniu każdego zestawu trzech pytań, w celu eliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej. Relacja pomiędzy odpowiedzią a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, do którego nawiązuje pytanie. Jeżeli takiego nawiązania nie ma, to wówczas za prawidłową należy uznać odpowiedź obejmującą nie tylko zasady, lecz również dopuszczone w normach prawnych wyjątki kształtujące łącznie z nim stan prawny.

Dokonując analizy pytania nr 198 Sąd wskazał, że nie ma w nim odniesienia do stanu prawnego, do którego ono nawiązuje i dlatego oprócz uregulowań zawartych w ustawie z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 885 ze zm.) należało uwzględnić przepisy ustaw dotyczących samorządu gminnego, powiatowego i wojewódzkiego, które również dotyczą tej kwestii. Jednocześnie Sąd podkreślił, że przy uznaniu tej odpowiedzi za prawidłową skarżąca uzyskałaby pozytywny wynik egzaminu, gromadząc wymaganych co najmniej 190 punktów. Za niezasadną NSA uznał także odmowę uwzględnienia odpowiedzi skarżącej na pytanie 121, przyjmując że polemizowanie z rozumieniem pytania zaprezentowanym przez skarżącą i udzielonej odpowiedzi przez osobę ubiegającą się dopiero o przyjęcie na aplikację radcowską, nie jest miejscem do rozstrzygania sporów doktrynalnych. Bez uwzględnienia spornej problematyki objętej tym pytaniem i oceny udzielonej w takich warunkach odpowiedzi, uznanie jej za błędną - w ocenie NSA - nie było przekonujące.

W piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2008 r. pełnomocnik skarżącej uzupełniła stanowisko w zakresie argumentacji dotyczącej pytania nr 121 podając, że odpowiedzialność wspólników spółki jawnej za zobowiązania zaciągnięte przed wpisem spółki do rejestru nie jest odpowiedzialnością subsydiarną, lecz odpowiedzialnością pierwszorzędną i solidarną, co wynika wprost z przepisu art. 31 § 3 k.s.h.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako p.p.s.a.) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W ocenie NSA, wyrażonej w sprawie sygn. akt II GSK 355/07 z przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o r.pr. wynika obowiązek zachowania najdalej idącej dbałości przy redagowaniu każdego zestawu trzech odpowiedzi, w celu eliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej.

Relacja pomiędzy odpowiedzią ą pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, do którego nawiązuje pytanie. Jeżeli takiego nawiązania nie ma, to wówczas za prawidłową należy uznać odpowiedź obejmującą nie tylko zasady, lecz również dopuszczone w normach prawnych wyjątki kształtujące łącznie z nim stan prawny.

Przyjęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny błędnej oceny odpowiedzi udzielonych przez skarżącą w ramach testowego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, skutkuje uznaniem naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości przepisów procedury sądowoadministracyjnej w zakresie dokonanych ustaleń faktycznych - mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalenia stanu faktycznego stanowiły podstawę prawidłowego zastosowania określonych przepisów prawa materialnego. Należało zatem przyjąć naruszenie przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych - w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu standardy określone przez NSA nie zostały zachowane przy redagowaniu zestawu nr 58, 121 i 198.

Pytanie nr 58 brzmiało następująco:

"58. Prokury może udzielić:

A. Spółdzielnia mieszkaniowa,

B. Jan K - przedsiębiorca jednoosobowy,

C. Spółka kapitałowa w likwidacji".

Według klucza odpowiedzi testowych prawidłowa jest odpowiedź "A", natomiast skarżąca udzieliła odpowiedzi "B".

W ocenie Sądu zastrzeżenie budzi przyjęcie przez organ, że prawidłowa jest wyłącznie odpowiedź "A".

Ze wskazanych w formularzu odpowiedzi do testu na konkurs na aplikację radcowską w 2006 r. podstaw prawnych, w szczególności z art. 1091 § 1 i nast. kodeksu cywilnego, nie wynika jednoznacznie, iż w pytaniu testowym nr 58 prawidłowa jest wyłącznie odpowiedź "A".

Przede wszystkim z samego literalnego brzmienia przepisu art. 1091 § 1 k.c. nie wynika, aby w normie tej chodziło wyłącznie o rejestr przedsiębiorców, o którym mowa w ustawie o Krajowym Rejestrze Sądowym. Taka wykładnia tego przepisu nie tylko czyni zbędnym przepis art. 1097 § 4 k.c, ale również stoi w pewnej sprzeczności z dyspozycją przepisu art. 431 k.c. zawierającego cywilnoprawną definicję przedsiębiorcy, dla której nie ma znaczenia ani podleganie określonym obowiązkom publicznoprawnym (np. rejestracji), ani tym bardziej ich spełnienie. Tak przeprowadzona wykładnia przepisu art. 1091 § 1 k.c. stoi także w jawnej sprzeczności z podstawowymi regułami wykładni, w tym m.in. z generalną zasadą, iż w wyniku interpretacji przepisów nie można doprowadzić zarówno do wewnętrznej sprzeczności w ramach jednego aktu normatywnego, jak również do sytuacji, w której dany przepis (vide: art. 1097 § 4 k.c.) staje się zbędny.

Pomijając jednakże ww. wątpliwości zauważyć należy przede wszystkim, iż zgodnie z licznymi poglądami doktryny przyjmuje się, iż w świetle przepisów art. 1091 § 1 i nast. k.c. przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi, mają prawo udzielenia prokury, ponieważ podlegają obowiązkowi wpisu.

W szczególności warto zwrócić uwagę na poglądy doktryny: M. Wyrwińskiego (vide: Udzielenie prokury przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną, (w:) Monitor Prawniczy 2005/1/22), M. Hejbudzkiego (vide: Instytucja prokury w świetle nowelizacji kodeksu cywilnego, (w:) Radca Prawny 2004/6/74), czy też M. Pazdana (vide: M. Pazdan (w:) Kodeks cywilny. Komentarz do artykułów 1-44911, Tom 1, pod red. K. Pietrzykowskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 428), oraz na stanowisko wyrażone przez Z. Radwańskiego (vide: Prawo cywilne - część ogólna, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 332), oraz przez P. Wrześniewskiego (vide: "Rzeczpospolita" z dnia 12 stycznia 2007 r.). Warto wskazać także, iż w doktrynie spotkać można również stanowisko, w którym zwraca się uwagę na wątpliwości dotyczące dopuszczalności skutecznego udzielenia prokury przez przedsiębiorcę, który formalnie już istnieje, choć nie został jeszcze zarejestrowany, ponieważ nie jest to konieczne dla jego istnienia (tak m.in. J. Strzebińczyk (w:) Kodeks cywilny. Komentarz do artykułów 1-534, Tom 1, pod red. E. Gniewka, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 386, teza 6 i cyt. tam poglądy literatury).

Zdaniem Sądu wątpliwe wydaje się także odwoływanie się do argumentów dotyczących braku możliwości zgłoszenia przez osobę fizyczną (przedsiębiorcę jednoosobowego) prokury do rejestru sądowego. Należy bowiem zauważyć, iż zgodnie z ww. poglądami doktryny, a także orzecznictwem Sądu Najwyższego przyjmuje się, że prokura jest ważna mimo, że nie została wpisana do rejestru sądowego, gdyż wpis ten ma istotne znaczenie wyłącznie z punktu widzenia pewności i bezpieczeństwa obrotu gospodarczego (tak m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2005 r., II CK 120/05).

W tej sytuacji, budzić może znaczną wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań na egzaminie konkursowym na aplikację radcowską, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza ogólna kandydatów na aplikantów radcowskich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonywanej przez organ, która to interpretacja - w świetle powołanych poglądów doktryny - budzić może także poważne zastrzeżenia.

Odnosząc się do pytania nr 121, w ocenie Sądu, nie jest również zasadna odmowa uwzględnienia odpowiedzi udzielonej przez skarżącą na wskazane pytanie.

W spornym teście brzmiało ono następująco:

"Za zobowiązania spółki cywilnej powstałe przed dniem jej przekształcenia w spółkę jawną, wspólnicy odpowiadają po jej przekształceniu:

A. tak, jak wspólnicy spółki jawnej;

B. na dotychczasowych zasadach przez okres trzech lat, licząc od tego dnia;

C. na dotychczasowych zasadach w każdym czasie".

Według klucza odpowiedzi testowych prawidłowa jest odpowiedź "B". Skarżąca udzieliła odpowiedzi "A".

Odnosząc się do wywodów skarżącej zawartych w odwołaniu, Minister Sprawiedliwości stwierdził, że odpowiedź "B" jest prawidłową odpowiedzią na postawione pytanie, a zarzuty i dowodzenie, że właściwą jest udzielona przez nią odpowiedź "A" - są wynikiem nieporozumienia.

Organ stwierdził, że spółka cywilna ulega przekształceniu w spółką jawną wedle reguł określonych w art. 26 § 4 - 6 k.s.h. Według Ministra chodzi o przekształcenie w rozumieniu przepisów tytułu IV działu III k.s.h., ale nowela stanowi już o tym expressis verbis używając określenia "przekształcenie".

Przepisy k.s.h. nie przewidują procedury przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną, w odróżnieniu od jej przekształcenia w inne spółki (art. 551 § 2 i 3 k.s.h.), gdyż w istocie przekształcenie, o którym mowa, polega na wpisaniu spółki do rejestru jako spółki jawnej (uprawnione jest używanie określenia "przerejestrowanie"). Brak procedury przekształceniowej - zdaniem organu - nie oznacza jednak, że do przekształcenia spółki cywilnej w jawną nie stosuje się żadnych unormowań działu III tytułu IV k.s.h. Wprawdzie art. 26 § 5 zd. 3 k.s.h. odsyła do odpowiedniego tylko stosowania art. 553 § 2 i 3 k.s.h., ale w rachubę wchodzą - według Ministra - także przepisy art. 574 i art. 584 k.s.h. normujące odpowiedzialność wspólników spółki przekształcanej za jej zobowiązania powstałe przed dniem przekształcenia. Organ -powołując się właśnie na przepis art. 584 k.s.h., zamieszczony w rozdziale 5 działu III tytułu IV k.s.h. "Przekształcenie spółki osobowej w inną spółkę osobową" - wskazał, że wspólnicy spółki przekształcanej odpowiadają za zobowiązania spółki powstałe przed dniem przekształcenia na dotychczasowych zasadach przez okres trzech lat licząc od tego dnia. Minister uznał, że przepis ten niewątpliwie dotyczy także wspólników spółki cywilnej przekształconej w spółkę osobową, scilicet spółkę jawną. Organ wskazał jednocześnie, iż pogląd taki można spotkać w komentarzach do k.s.h., które jednak z reguły pomijają poruszane zagadnienia. Jako przykład organ powołał stanowisko A. Witosza wyrażone w publikacji: Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Orzecznictwo, pod red. J. A. Strzępki, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 1273, według którego przepis ten dotyczy także wspólników spółki cywilnej, jako spółki przekształcanej w inną spółkę osobową.

W kontekście powyższego stanowiska Sąd zwraca uwagę na występujące w literaturze przedmiotu poglądy, które wzbudzać winny uzasadnioną wątpliwość co do wskazanego przez Ministra Sprawiedliwości - jako odpowiedź prawidłowa - wariantu "A".

Zdaniem Sądu podnieść należy przede wszystkim, iż zgodnie z poglądami doktryny nowelizacja kodeksu spółek handlowych z dnia 12 grudnia 2003 r. dokonała istotnej zmiany konstrukcyjnej w regulacji przekształcenia spółki cywilnej w spółkę handlową. Mianowicie przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną (tzw. dobrowolne i przymusowe) jest regulowane w sposób wyczerpujący w przepisach art. 26 § 4-6 k.s.h., a więc w przepisach o spółce jawnej. Natomiast przepisy o przekształceniu spółki cywilnej dotyczą tylko przekształcenia tej spółki w inną spółkę handlową niż jawna (art. 551 § 2 i 3 k.s.h.). W konsekwencji przyjmuje się, iż umiejscowienie regulacji przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną w przepisach o spółce jawnej (tj. w art. 26 § 4-6 k.s.h.) jednoznacznie przesądza sprawę, że do takiego przekształcenia nie musi się stosować przepisów art. 552-570 k.s.h. oraz przepisów art. 571-574 k.s.h. albo art. 581-584 k.s.h. (tak m.in. A. Szumański (w:) S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, R. Zabłocki, Kodeks spółek handlowych. Komentarz do artykułów 459-633. Suplement do Tomu IV, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 28). Warto zauważyć, iż w doktrynie stwierdza się wyraźnie, iż reguły wskazane w przepisach art. 551 i nast. k.s.h. obowiązujące jedynie przy przekształceniu spółki cywilnej w spółkę handlową inną niż spółka jawna powodują, że długi zaciągnięte przez wspólników spółki cywilnej przed jej przekształceniem w spółkę jawną są nadal wspólnymi długami wspólników, za które odpowiadają oni solidarnie bez ograniczeń czasowych (tak m.in. D. Pawłyszcze (w:) Wygaśnięcie odpowiedzialności za długi wspólników przekształcanej

spółki osobowej, PPH z 2004 r., nr 9, str. 24).

W tej sytuacji uznać trzeba, iż wskazany przez Ministra Sprawiedliwości, jako podstawa prawna prawidłowej odpowiedzi na pytanie nr 121 - przepis art. 584 k.s.h. ma zastosowanie wyłącznie do przekształcenia spółki cywilnej w spółkę handlową inną niż spółka jawna. Jeżeli więc skarżąca przyjęła - jak wskazał NSA - że przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną dokonuje się w trybie art. 26 § 4-6 Kodeksu spółek handlowych po zgłoszeniu do sądu rejestrowego przez wszystkich wspólników, a z chwilą wpisu do rejestru staje się ona spółką jawną, to z braku istnienia w tej części szczegółowych unormowań należy stosować - jak podaje się w doktrynie - ogólne zasady zakładania spółek jawnych. Stosownie zaś do art. 31 § 3 tego kodeksu subsydiarna odpowiedzialność wspólnika nie dotyczy zobowiązań powstałych przed wpisem do rejestru. Polemizowanie z takim rozumieniem pytania i udzielonej odpowiedzi przez osobę ubiegającą się dopiero o przyjęcie na aplikację radcowską, nie jest miejscem do rozstrzygania sporów doktrynalnych, w dodatku nadal żywych. Bez uwzględnienia spornej problematyki objętej tym pytaniem i oceny udzielonej w takich warunkach odpowiedzi, uznanie jej za błędną nie było - w ocenie Sądu - przekonujące.

Zdaniem Sądu, uwzględniając stanowisko NSA przyjąć należy, że w pytaniu nr 198, które brzmiało:

"Osoba prawna może być:

A. członkiem stowarzyszenia,

B. jedynie wspierającym członkiem stowarzyszenia,

C. nie może być ani członkiem, ani członkiem wspierającym stowarzyszenia"

nie ma odniesienia do stanu prawnego, do którego ono nawiązuje. Jak zwrócił uwagę NSA w przywoływanym powyżej orzeczeniu, takie nawiązanie winno być normą przy formułowaniu szeregu pytań w teście egzaminacyjnym.

Z braku odniesienia w powyższym pytaniu do ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 885 ze zm.), trzeba kierować się unormowaniami, jakie zostały przyjęte także w przepisach dotyczących samorządu gminnego, powiatowego i województwa. Skoro zgodnie z tymi przepisami gmina, powiat i województwo posiadają osobowość prawną (odpowiednio art. 3 ust. 2, art. 2 ust. 2 i art. 6 ust. 2) i mogą tworzyć ze sobą stowarzyszenia, do których odpowiednio stosuje się przepisy ustawy "Prawo o stowarzyszeniach" (art. 84 ust. 1 i 3, art. 75 i art. 86), to nie można było ocenić jako błędną odpowiedź A wskazaną przez skarżącą w zestawie pytania 198.

Za niezasadne natomiast należy uznać - w ocenie Sądu - zastrzeżenia skarżącej sformułowane w odniesieniu do pytania nr 173.

Pytanie to brzmiało:

"Jeżeli wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas określony nastąpiło z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu tej umowy, pracownikowi przysługuje:

A. wyłącznie odszkodowanie,

B. wyłącznie przywrócenie do pracy,

C. odszkodowanie lub przywrócenie do pracy".

Z treści art. 50 § 3 k.p. wprost wynikała prawidłowa odpowiedź na nie, wskazana w punkcie a), albowiem pytanie to nie dotyczyło pracowników chronionych. Zostało ono skonstruowane prawidłowo, użyto w nim normatywnych i jednoznacznych określeń, skorelowano pytanie z zaproponowanymi odpowiedziami, a zatem czynienie dodatkowych założeń, tak jak dokonała tego skarżąca, było nieuprawnione.

Mając powyższe względy na uwadze należy zauważyć, że dla uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu skarżącej brakowało wyłącznie 1 punktu, co dodatkowo czyni zasadnym dokonanie ponownego wnikliwego przeanalizowania wskazanych powyżej wątpliwości. Dokonując ponownej oceny wyników Minister Sprawiedliwości winien mieć na względzie m.in. fakt, iż w przypadku pytania testowego nr 38 uwzględniał już odwołania innych zdających, z uwagi na pojawiające

się wątpliwości dotyczące poprawnej odpowiedzi. Oznacza to, że w przypadku pojawiających się niejasności organ dopuszczał możliwość weryfikacji testu wyboru przygotowanego przez zespół konkursowy na podstawie przepisu art. 332 ust. 4 ustawy o radcach prawnych. Koniecznym jest również uwzględnienie, że test na aplikację radcowską powinien być wyłącznie testem sprawdzającym wiedzę z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne, a nie egzaminem ze znajomości niejednoznacznych często poglądów wyrażanych przez doktrynę, czy też judykaturę. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę,

iż w ocenie samego Ministra Sprawiedliwości egzamin ma na celu weryfikację ogólnej wiedzy prawniczej zdobytej na studiach (vide: uzasadnienie do projektu zmian przepisu art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych - projekt na stronie internetowej: www.ms.gov.pl).

Ponieważ Minister Sprawiedliwości nie wykazał dostatecznie jasno wszystkich okoliczności przekonujących o trafności swojego rozstrzygnięcia, należało wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję z dnia [...] listopada 2006 r., jako uchybiającą w sposób istotny zasadom postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienia te w konsekwencji mogą mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy, tym bardziej, jeśli uwzględni się fakt, iż skarżąca uzyskała jeden punkt mniej od wymaganego minimum określonego w przepisie art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jednocześnie, iż do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości nie będzie podlegać wykonaniu, działając w tym zakresie na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O kosztach Sąd orzekł na zasadzie art. 200 p.p.s.a. uwzględniając uiszczony przez skarżącą wpis sądowy w wysokości 200 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości 240 zł i opłaty od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.