Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 883/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2010-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 11a
journal: Dz.U. 2007 nr 89 poz 589
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędziowie: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant Krystyna Witt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 października 2010 r. sprawy ze skargi [...] S. A. z siedzibą we [...] na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze 1. uchyla zaskarżaną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Inspektora Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w [...] Oddział we [...] z dnia [...] maja 2010 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Okręgowego Inspektora Pracy w [...] na rzecz skarżącej [...] S. A. z siedzibą we [...][...] zł ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Bd 883/10

Uzasadnienie

Wydanym na podstawie art. 33 ust. 1 pkt 1 i art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589 ze zm.) w dniu [...] nakazem nr [...] inspektor pracy Państwowej Inspekcji Pracy- Okręgowy Inspektorat w B. zobowiązał, po przeprowadzeniu kontroli, spółkę A. we W. do umieszczenia pracownika – M. M. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2008 r., Nr 237, poz. 1656).

W uzasadnieniu nakazu wskazano, że do obowiązków M. M., zatrudnionego na stanowisku mistrza zmiany Wydziału Ługu i Sody Kaustycznej P-12 należy organizowanie i prowadzenie procesów produkcyjnych, organizowanie stanowisk pracy, a przede wszystkim zapewnienie bezpieczeństwa funkcjonowania maszyn i urządzeń oraz zapewnienie bezpieczeństwa procesu technologicznego. Zatem podstawową jego czynnością jest kontrola i nadzór nad eksploatacją maszyn i urządzeń oraz prowadzonym procesem technologicznym, a więc pełni funkcje decyzyjne, kontrolne i organizacyjne. Do niego w związku z tym należy decyzja o zatrzymaniu bądź uruchomieniu instalacji, interpretowanie zaistniałych zaburzeń oraz wypracowanie rozwiązań tychże zaburzeń, a dodatkowo (jak wynika z wewnętrznego planu operacyjno- rozpoznawczego) w czasie awarii chemicznej kieruje akcją ratowniczą do czasu przybycia kierownika wydziału. Jak podniesiono w uzasadnieniu, wyżej wymieniony uczestniczy bezpośrednio na szczeblu nadzoru w sterowaniu procesem i przy obsłudze urządzeń.

Według organu nieprawidłowe wywiązywanie się przez mistrza zmiany z powierzonych mu zadań, błędne decyzje lub brak właściwych decyzji mogą stwarzać zagrożenie awarią techniczną, z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego lub spowodować skutki równoważne skutkom poważnych awarii w rozumieniu przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 30 grudnia 2002 r. (Dz. U. z 2003 r., Nr 5, poz. 58) w sprawie poważnych awarii objętych obowiązkiem zgłoszenia do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2003 r., Nr 5, poz. 58).

Jak stwierdzono bowiem w trakcie kontroli proces zatężenia ługu sodowego prowadzony jest w temperaturze około 150ºC, na terenie wydziału P -12 znajdują się dwa zbiorniki ługu o stężeniu 32 % i 50 % o pojemności po 5000 m³ i zbiornik magazynowy podchlorynu sodu o pojemności 50 m³, a więc z substancjami, z którymi kontakt w razie uwolnienia się ich w wyniku awarii przemysłowej, skutkuje poważnymi poparzeniami chemicznymi, nawet ze skutkiem śmiertelnym, zaś na węźle produkcji sody kaustycznej stosowany jest palny olej grzewczy - dyphil oraz w procesie technologicznym gaz ziemny lub wodór, czyli substancje wybuchowe (ustanowiona jest strefa zagrożenia wybuchem). Istnieje zatem ryzyko wystąpienia eksplozji i w jej wyniku pożaru oraz znacznych uszkodzeń instalacji technologicznej wraz z wyciekiem z niej niebezpiecznych substancji i mieszanin, a w konsekwencji zagrożenie dla życia i zdrowia ludzkiego.

Reasumując inspektor PIP uznał, że praca mistrza wydziału P-12 wymaga szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, która wraz z wiekiem, jeszcze przed przejściem na emeryturę może ulec obniżeniu uniemożliwiając właściwe wywiązanie się z obowiązków, co skutkować może doprowadzeniem do awarii technicznej z poważnymi następstwami dla bezpieczeństwa publicznego lub spowodować skutki równoważne skutkom poważnych awarii, co uzasadnia zakwalifikowanie czynności na zajmowanym przezeń stanowisku do prac o szczególnym charakterze określonych w pozycji 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Spółka A. we W. odwołał się do powyższego nakazu do Okręgowego Inspektora Pracy w B., wnosząc o jego uchylenie.

W odwołaniu podniesiono, że ze względu na to, iż podstawowym obowiązkiem M. M., jako mistrza zamiany Wydziału P-12 jest zapewnienie bezpieczeństwa procesu technologicznego, co obejmuje całokształt czynności związanych z prowadzeniem tego procesu, jego stanowisko nie może być zakwalifikowane do pkt 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych (w którym jest mowa o procesach technicznych), lecz jedynie do punktu 13 wymienionego załącznika z tym, że instalacja, której dotyczy sprawowana przez niego kontrola i nadzór nie jest zaliczona do kategorii ZDR (dużego ryzyka) lub ZZR (zwiększonego ryzyka wystąpienia powyżej awarii przemysłowej). Przy tym, jakkolwiek mistrz zmiany podejmuje decyzje o zatrzymaniu lub uruchomieniu instalacji, to konsultowane jest to z koordynatorem zmiany lub innymi przełożonymi.

Nadto obsługa węzła chłodniczego chloru i EC, konfekcjonowanie sody kaustycznej, czy proces otrzymywania ługu sodowego nie stwarzają zagrożenia i nie jest możliwe wystąpienie poważnej awarii technicznej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego w związku z utratą cech sensomotorycznych z powodu starzenia się pracownika. Z kolei jakkolwiek wymienione w nakazie znajdujące się w Wydziale P-12 substancje: podchloryn sodowy, wodór, metan, olej grzewczy- dyphil są niebezpieczne dla człowieka, to zgodnie z poradnikiem CIOP do ustawy nie dotyczą one problematyki pracy w warunkach oddziaływania czynników szkodliwych dla środowiska pracy, które nie stawiają przed pracownikami wymagań przekraczających poziom ich możliwości ograniczony w wyniku starzenia.

Zdaniem odwołującego się użyte w ustawie i załączniku nr 2 określenie "bezpieczeństwo publiczne" oznacza bezpieczeństwo życia i zdrowia mieszkańców okolicy zakładu, bezpieczeństwo ich mienia oraz mienia publicznego. Jednak w związku z zastosowaniem odpowiednich procedur zabezpieczających oraz zabezpieczeń technicznych prawdopodobieństwo wystąpienia awarii w wyniku błędnej decyzji mistrza zmiany lub jej braku jest małe, a w razie ich zaistnienia negatywne ich skutki będą minimalne, wobec czego nie będzie zagrożenia dla bezpieczeństwa publicznego. Tymczasem kontrolujący skupili się wyłącznie na zakresie obowiązków pracownika, nie odnosząc się w żaden sposób do istniejących na stanowisku pracy systemów zabezpieczeń i ilości substancji chemicznych używanych do produkcji w danym momencie. Poza tym, ze względu na sposób produkcji, awaria może nastąpić tylko wskutek nieszczelności instalacji, co nie pozostaje w związku z pogorszeniem się sprawności psychofizycznej pracownika.

Odwołujący się podniósł także pracownik zajmujący stanowisko związane z podejmowaniem decyzji, interpretowaniem zjawisk zachodzących w instalacji oraz wykonywaniem nadzoru nabywa z upływem lat wiedzy i doświadczenia przekładających się na jakość świadczonej przez niego pracy, a więc proces starzenia się, nie wpływa na możliwość spowodowania przez niego awarii ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego, a wręcz przeciwnie zmniejsza możliwość popełnienia przez niego powodującego awarię błędu.

Dodatkowo w odwołaniu zakwestionowano ograniczenie się do przesłuchania w charakterze świadka jednego z inicjatorów kontroli PIP oraz powołanie się na niestanowiący źródła prawa poradnik CIOP.

Okręgowy Inspektor Pracy w B. po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] nr [...] orzekł o utrzymaniu zaskarżonego nakazu w mocy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prawidłowo zakwalifikował pracę mistrza zmiany Wydziału P-12 do punktu 14 załącznika nr 2 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r., skoro podstawową jego czynnością jest kontrola i nadzór nad eksploatacją maszyn i urządzeń, co oznacza bezpośrednie uczestniczenie na szczeblu nadzoru w sterowaniu procesem technologicznym i urządzeniami technicznymi. Termin "techniczny" użyty w punkcie 14 załącznika nr 2 należy odczytywać jako "związany z obsługą maszyn i urządzeń."

Twierdzenie zaś strony odwołującej się, że mistrz zmiany nie podejmuje decyzji o zatrzymaniu lub uruchomieniu instalacji i dlatego nie może spowodować awarii technicznej, sprzeczne jest, z ustaleniami kontroli, do których strona nie wniosła zastrzeżeń. Poza tym mistrz zmiany kieruje akcja ratowniczą w czasie awarii chemicznej do czasu przybycia kierownika wydziału.

Organ odwoławczy podniósł, że skoro poza sporem pozostaje, iż w wydziale stosuje się substancje żrące w wysokich temperaturach, substancje palne i wybuchowe, w związku z czym ustanowiono strefy zagrożenia wybuchem, to w przypadku awarii zaistnieje zagrożenie życia i zdrowia ludzkiego, a w razie wybuchu i pożaru - dodatkowo może dojść do znacznych uszkodzeń instalacji. W związku z powyższym uwzględniając ustalenie, że do mistrza zmiany należy decyzja o zatrzymaniu - uruchomieniu instalacji, interpretowanie powstałych zaburzeń oraz wypracowywanie rozwiązań tych zaburzeń, należy zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, że jego błędne decyzje mogą stwarzać zagrożenie awarią techniczną ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego i że jego praca wymaga szczególnej odpowiedzialności i sprawności psychofizycznej, która zmniejsza się wraz z procesem starzenia się.

Organ odwoławczy przyznając, zgodnie z podnoszonym zarzutem, że poradnik CIOP nie jest źródłem prawa, uznał za możliwe posłużenie się zawartymi w nim wskazówkami pomocniczo przy definiowaniu przez organ I instancji ustawowych pojęć "poważna awaria" i "bezpieczeństwo publiczne" w nawiązaniu do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 30 grudnia 2002 r. (Dz. U. z 2003 r., Nr 5, poz. 38). Organ zwrócił przy tym uwagę, że przyjęta przez stronę definicja bezpieczeństwa publicznego pomija bezpieczeństwo pracowników zakładu oraz innych podmiotów działających w tym terenie.

Nie podzielając zarzutu dotyczącego nieprzesłuchania większej liczby świadków organ II instancji stwierdził, że przesłuchany w tym charakterze Kierownik Wydziału P-12 najlepiej zna instalację i zagrożenia przy jej obsłudze, przy czym jego zeznania są zbieżne z ustaleniami inspektora PIP poczynionymi na podstawie instrukcji stanowiskowych, zakresów obowiązków oraz ocen ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy.

Spółka A. we W. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy decyzję Okręgowego Inspektora Pracy, wnosząc o jej uchylenie z powodu błędnej wykładni art. 3 ust. 3 oraz art. 41 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych w związku pkt 13 i 14 załącznika nr 2 do tej ustawy i będącego jej konsekwencją nietrafnego przyjęcia, że strona skarżąca ma obowiązek umieszczenia M. M. w ewidencji pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze.

Skarżący ponowił zarzuty i dotyczącą ich argumentację zawartą w odwołaniu od nakazu inspektora pracy PIP.

W szczególności wywiódł, że obowiązek zapewnienia przez M. M. bezpieczeństwa procesu technologicznego nie uzasadnia umieszczenia go w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze w oparciu o pkt 14 załącznika nr 2 do ustawy, lecz na podstawie pkt 13 tego załącznika, przy czym wykonywane przez niego czynności nie dotyczą instalacji zaliczonej do ZDR lub ZZR. Wymóg konsultowania podejmowanych przez niego decyzji w kwestii uruchomienia lub zatrzymania instancji wyłącza nadto możliwość spowodowania przez niego awarii technicznej.

Poza tym brak jest przesłanki możliwości wystąpienia awarii stwarzającej zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego z uwagi na zastosowanie odpowiednich zabezpieczeń technicznych, organizacyjnych i procedur zabezpieczających (substancje niebezpieczne, które wyciekłyby ze zbiorników nie przedostaną się do środowiska naturalnego), zaś pod pojęciem "bezpieczeństwo publiczne" należy rozumieć bezpieczeństwo życia i zdrowia mieszkańców z okolicy zakładu oraz bezpieczeństwo ich mienia i mienia publicznego. Podobnie jak w odwołaniu skarżący podniósł, że kontrolujący pominął kwestię istniejących na stanowisku pracy systemów zabezpieczeń oraz ilości używanych do produkcji w danym momencie substancji chemicznych.

Nadto według niego sposób produkcji powoduje, że awaria może wystąpić tylko wskutek nieszczelności instalacji z uwagi na zużycie mechaniczne i oddziaływanie substancji chemicznych, a w przypadku takim nie można mówić o wpływie procesu starzenia się pracownika (zmniejszenia się jego sprawność psychofizycznej) na powstanie awarii. Również do wykonywania przez niego M. M. obowiązków nie jest konieczna szczególna koordynacja wzrokowo –ruchowa, zręczność rąk, ostrość wzroku oraz szybki refleks, wobec czego nie można przyjąć, że wraz z osiągnięciem określonego wieku wywiązywanie się z nich stwarzać będzie mu trudności skutkujące możliwością spowodowania awarii. Wręcz przeciwnie przy pełnym zautomatyzowaniu procesu produkcji dużą rolę odgrywa wiedza i doświadczenie, które rosną wraz z latami.

W skardze podtrzymano stanowisko dotyczące potrzeby przesłuchania dodatkowych świadków spośród personelu Zakładu Chloru i Ługu Sodowego.

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Definicję prac o szczególnym charakterze zawiera art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656).

Zgodnie z powyższym przepisem prace o szczególnym charakterze, to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Cytowany przepis zawiera jednocześnie odesłanie do załącznika nr 2 do ustawy, w którym wymienione są enumeratywnie prace o szczególnym charakterze. W punkcie 14 załącznika nr 2 do tego rodzaju prac zaliczono prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną, z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego.

Orzekające w niniejszej sprawie organy Państwowej Inspekcji Pracy, uznały, że praca M. M. na stanowisku mistrza zmiany w Wydziale P-12 kwalifikuje go do zaliczenia, z racji jej charakteru odpowiadającego treści wskazanego wyżej punktu 14 załącznika nr 2 do ustawy, do pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze, a w konsekwencji - umieszczenia w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy.

W związku z wniesioną skargą, niezbędne jest dokonanie oceny, czy istotnie spełnione zostały przesłanki wymagane do ujęcia wyżej wymienionego pracownika spółki A. we W. we wspomnianej ewidencji.

Na wstępie należy podnieść, że skład orzekający, Sądu podziela opinię Rady Legislacyjnej dotyczącą projektu ustawy o emeryturach pomostowych (vide "Przegląd Legislacyjny" nr 3/2008 str. 211), że decydujące znaczenie przy kwalifikowaniu do prac o szczególnym charakterze ma wykaz prac zmieszczony w załączniku nr 2, zaś definicja wynikająca z art. 3 ust. 3 ustawy spełnia tylko rolę posiłkową, a winna być natomiast uwzględniona w razie rozstrzygania o prawie do emerytury pomostowej innych grup pracowników. Zatem trzeba przyjąć, że ustawodawca sam ustalił, że prace wymienione w załączniku nr 2 są pracami, z którymi wiąże się szczególna odpowiedzialność i wymóg odpowiedniej sprawności.

Zaliczenie pracy mistrza zamiany – M. M. do prac z punktu 14 załącznika nr 2 do ustawy wymagało, według Sądu, ustalenia przez inspektora pracy, że: po pierwsze – wykonuje prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi, po drugie – procesy te mogą stwarzać zagrożenie wystąpienia awarii technicznej, po trzecie – awaria ta mogłaby mieć poważne skutki dla bezpieczeństwa publicznego i po czwarte – istnieje związek przyczynowy między sposobem, wykonywania pracy a zagrożeniem wystąpienia awarii (skoro celem ustawy jest wcześniejsze odsunięcie od pracy pracowników, których zmniejszona sprawność może doprowadzić do awarii, a nadto vide sformułowanie art. 3 ust. 3 "... należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu...").

Zgodzić się trzeba ze stanowiskiem organu odwoławczego, że "techniczny" proces oznacza proces związany z obsługą maszyn, urządzeń, instalacji, czyli że "prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi" to przede wszystkim samodzielnie fizyczne manipulowanie przyciskami, zaworami, korygowanie poziomów substancji i ciśnień, sprawdzanie szczelności dławików, zaworów ręcznych, kolektorów, połączeń kołnierzowych, uszczelnień pomp, odczytywanie wskazań przyrządów – słowem te wszelkie czynności, które przy urządzeniach technicznych instalacji - zbiornikach magazynowych ługu i kondensatu, wyparkach, wymiennikach ciepła, kompresorach, pompach i kolektorach muszą być wykonywane dla zapewnienia prawidłowego przebiegu procesu technologicznego. Są to inaczej mówiąc czynności bezpośrednie przy sterowaniu procesami technicznymi.

Jednak istnieje różnica między określeniem "prace bezpośrednio przy sterowaniu", a użytym w punkcie 14 załącznika określeniem, "prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi". W ocenie Sądu to ostatnie sformułowanie obejmuje nie tylko wyszczególnione wyżej czynności bezpośrednio sterujące urządzeniami instalacji, lecz także czynności dotyczące sterowania procesami technicznymi i wpływające bezpośrednio na sterowanie nimi. Mieści się tu więc również nadzór nad przygotowaniem miejsc pracy osób bezpośrednio sterujących procesami technicznymi, nadzór i kontrola nad eksploatacją i bezpieczeństwem urządzeń instalacji, bieżące analizowanie zdarzeń (zaburzeń) związanych z ich funkcjonowaniem, ustalanie sposobu ich wyeliminowania, decydowanie lub współdecydowanie o uruchomieniu lub zatrzymaniu instalacji. Słowem mistrz zmiany pełni funkcje decyzyjne i kontrolne w stosunku do osób bezpośrednio sterujących procesem technicznym takich jak np. aparatowi.

Okoliczność, że mistrz zmiany M. M. również nadzoruje przebieg samego procesu technologicznego nie może dezawuować faktu wykonywania przez niego wymienionych wyżej obowiązków, wypełniających znaczną część jego czasu pracy w ramach zajmowanego przez niego stanowiska.

Zatem organy Inspekcji Pracy miały podstawy do zaliczenia pracy wymienionego mistrza zmiany do prac przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi.

Bezsporne jest, że w środowisku pracy M. M. występują substancje niebezpieczne w postaci ługu sodowego i podchlorynu sodu, palnego oleju grzewczego- dyphilu, wykorzystuje się też gaz ziemny lub wodór, w związku z czym ustanowiono strefę zagrożenia wybuchem.

Jak wynika z protokołu pokontrolnego w razie rozszczelnienia się zbiornika ze stężonym ługiem (na stokażu ługu sodowego znajdują się dwa takie zbiorniki o pojemności 5000 m³ każdy), dojdzie do jego wycieku, zaś wydostanie się z instalacji - w wyniku awarii zatężanego w temperaturze 150ºC ługu sodowego grozi poważnymi poparzeniami chemicznymi, nawet ze skutkiem śmiertelnym. Uwolnienie się trującego chloru z podchlorynu sodu znajdującego się w rurociągach lub aparaturze towarzyszącej albo w zbiorniku magazynowym o pojemności 50 m³, w związku z ich awarią, może wywołać trudne do przewidzenia skutki zdrowotne (łącznie ze zgonem) u osób, które znajdą się w obszarze jego oddziaływania.

Z kolei wydobycie się na węźle produkcji sody kaustycznej oleju grzewczego na zewnątrz zagraża pożarem, który – podobnie jak wybuch gazu ziemnego czy wodoru – poza zagrożeniem życia i zdrowia ludzkiego, może spowodować duże zniszczenia instalacji produkcyjnej i olbrzymie straty w mieniu.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że na stanowisku pracy M. M. istnieje potencjalne zagrożenie awarią techniczną, co oznacza spełnienie drugiej z przesłanek określonych w pkt 14 załącznika nr 2, którą stanowi możliwość wystąpienia takiej awarii na skutek procesów technicznych w stosunku do których pracownik ten pełni funkcje decyzyjne (bez konieczności odnoszenia się do ewentualnych systemów zabezpieczeń). Sama zaś awaria techniczna to niewątpliwie nagłe, nieprzewidywane uszkodzenie lub zniszczenie urządzenia lub urządzeń technicznych instalacji, względnie całej instalacji (a więc uniemożliwiające czasowe lub w ogóle ich użytkowanie). Właściwa wydaje się tu definicja awarii technicznej zamieszczona w art. 3 pkt 3 ustawy z 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej. (Dz. U. Nr 62, poz. 558).

Jednak zdaniem Sądu, jak wcześniej wskazano, wykazanie istnienia potencjalnego zagrożenia awarią techniczną nie wystarcza do zakwalifikowania pracy wyżej wymienionego do prac o szkodliwym charakterze w związku z punktem 14 załącznika nr 2.

Konieczne jest stwierdzenie związku przyczynowego między wystąpieniem powyższego zagrożenia a sposobem wywiązywania się przez niego z obowiązków wynikających z jego zakresu, to jest nieprawidłowym wykonywaniem czynności lub zaniechaniem ich wykonania, względnie spóźnionym wykonaniem. Jeśli bowiem celem ustawy jest, jak już zaznaczono, obniżenie wieku emerytalnego osób wykonujących prace o szczególnych charakterze, to jest osób, od których kondycji zależy właściwe wykonywanie zadań wiążących się groźbą awarii, to nie można pominąć elementu tego rodzaju związku jako jednej z przesłanek uznania za pracę o szczególnych charakterze.

Niezbędne jest przy tym zindywidualizowanie zagrożenia, w związku z pracą mistrza zamiany, awarią techniczną na poszczególnych urządzeniach nadzorowanej przez niego instalacji.

Tymczasem mimo powołania się w protokole pokontrolnym na poczynienie ustaleń w oparciu o przegląd instrukcji stanowiskowych, zakresu obowiązków, oceny ryzyka zawodowego na stanowisku pracy oraz warunków pracy, w tymże protokole ograniczono się do zapisu, iż może nastąpić rozszczelnienie zbiornika z ługiem sodowym, awaria instalacji zawierającej gorący ług, awaria zbiornika lub instalacji z zawartością podchlorynu sodu, wyciek oleju, pożar i wybuch na węźle sody kaustycznej, bez wymienienia jeżeli nie co, to jakie konkretne zaniedbania i błędy mistrza zmiany mogą wywołać tego rodzaju skutki lub awarię.

W uzasadnieniu zaś nakazu z dnia [...] inspektor pracy ograniczył się w powyższym zakresie do ogólnikowego stwierdzenia, iż błędne decyzje lub brak właściwych decyzji mistrza zmiany Wydziału P-12 dotyczących procesu technicznego może stwarzać zagrożenie awarią techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego lub powodować skutki równoważne skutkom poważnych awarii.

Także organ II instancji w uzasadnieniu swej decyzji nie wypowiedział się w jakiejkolwiek sposób w kwestii zależności między konkretnymi decyzjami i czynnościami mistrza zmiany, a istniejącymi zagrożeniami wymienionymi wyżej rodzajami awarii i to w sytuacji, gdy w odwołaniu wskazywano na znikomą możliwość wystąpienia zagrożenia z zaznaczeniem, iż jeżeli awaria będzie miała miejsce, to tylko wskutek nieszczelności instalacji, na co nie ma wpływu pracownik, a zwłaszcza jego kondycja psychofizyczna. Zamieszczone w decyzji drugoinstancyjnej stwierdzenie, iż niewłaściwe wywiązywanie się z obowiązków wiążących się z procesem technicznym może grozić awarią techniczną nie zostało poparte żadną konkretną argumentacją (nie podano w jakich okolicznościach, w wyniku jakich działań – zaniechań mistrza zmiany może dojść do awarii skutkującej emisją chloru, wypływem gorącego ługu, zapłonem dyphilu itp.).

Niedokonanie w oparciu o powoływane w protokole pokontrolnym dokumenty, a w razie potrzeby – także inne czynności dowodowe (np. przesłuchanie dodatkowych świadków np. członków Zespołu Zadaniowego i Komitetu Sterującego powołanych zarządzeniem nr [...] z [...]), ustaleń co do związku przyczynowego czynności nadzorczo-technicznych mistrza zmiany z zagrożeniem awarią techniczną oraz braku zindywidualizowania tego rodzaju zagrożenia na poszczególnych elementach nadzorowanej przezeń instalacji, a w konsekwencji nie odniesienie się do powyższych kwestii w uzasadnieniach obydwu decyzji, w tym przez organ II instancji i to w sytuacji podnoszonych w omawianym przedmiocie zarzutów, powoduje, że sprawę należy uznać za niedostatecznie wyjaśnioną, a nakazanie umieszczenia M. M. w ewidencji pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze za przedwczesne, bowiem dopiero stwierdzenie, że niewłaściwe wykonywanie obowiązków związanych z procesem technicznym, może grozić awarią techniczną oznacza spełnienie kolejnego wymogu wynikającego z punktu 14 załącznika nr 2 do ustawy. Nadmienić należy, że Sąd nie miał możliwości oceny prawidłowości rozbieżnych stanowisk stron, co do sprowadzenia przez mistrza zmiany groźby awarii nie tylko w związku z brakiem ustaleń w powyższej kwestii w uzasadnieniach decyzji, lecz również z powodu nieprzedłożenia przez Inspekcję Pracy mimo wezwania, w celu uzupełnienia akt sprawy, wykorzystywanych w toku kontroli dokumentów w postaci zakresu obowiązków, instrukcji stanowiskowej i oceny ryzyka zawodowego na stanowisku pracy (dostarczono tylko protokoły pokontrolne wraz ze stanowiskiem kontrolowanego, wniosek pracownika i protokół przesłuchania świadka), a kolejne zwracanie się o powyższe dokumenty mogłoby spowodować nadmierne przedłużenie postępowania w sprawie.

W ocenie Sądu, po uzupełnieniu we wskazanym wyżej kierunku ustaleń, możliwe dopiero też będzie miarodajne wypowiedzenie się przez organ co do ewentualnych skutków grożących awarii, to jest czy można mówić o poważnych skutkach awarii i to skutkach dla bezpieczeństwa publicznego będących następstwem błędnych działań lub bezczynności mistrza zmiany (czy np. może on spowodować niewielki tylko wyciek ługu, lub uwolnienie się znikomej ilości chloru). Ustawa o emeryturach pomostowych nie zawiera definicji awarii technicznej z powyższymi skutkami. Zdaniem Sądu właściwe będzie w tym zakresie posiłkowanie się określeniem zamieszczonym w § 4 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie poważnych awarii objętych obowiązkiem zgłoszenia do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (Dz.U. z 2003 r., Nr 5, poz. 58), jak też definicją "skutków" w art. 1 obowiązującej od dnia 7 grudnia 2003 r. Polskę Konwencji z dnia 17 marca 1992 r. w sprawie transgranicznych skutków awarii przemysłowych (Dz. U. z 2004 r., Nr 129, poz. 1352). Będą to zatem aktualne i późniejsze konsekwencje awarii dla życia lub zdrowia ludzi, wartości materialnych i dziedzictwa kulturowego oraz środowiska (fauny, flory, gleby, wody, powietrza, krajobrazu). Z kolei "bezpieczeństwo publiczne", jak przyjmuje się w doktrynie prawa administracyjnego to stan, w którym ogółowi obywateli i innym podmiotom, w tym instytucjom publicznym oraz samemu państwu) nie zagraża żadne niebezpieczeństwo oraz nie zagraża zakłócenie normalnego toku życia społecznego i funkcjonowania instytucji oraz urządzeń publicznych.

Tak więc skutki awarii muszą zagrażać zakłóceniem normalnego toku życia społecznego, zagrażać życiu lub zdrowiu innych osób niż pracownik wykonujący pracę o szczególnym charakterze w innych miejscach ogólnie dostępnych dla osób postronnych mogących znaleźć się w obszarze zagrożenia mienia oraz środowiska albo stwarzać możliwość takiego zagrożenia z opóźnieniem.

Uznając, iż zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja inspektora pracy PIP wydane zostały z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 11 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono, uwzględniając skargę, o ich uchyleniu.

Ponownie rozpatrując sprawę należy uwzględnić uwagi i wskazania zawarte w niniejszym uzasadnieniu wyroku. Nie można też wykluczyć, że specjalistyczny charakter zagadnień będących przedmiotem oceny organów Państwowej Inspekcji Pracy będzie stwarzał potrzebę rozważenia zwrócenia się do odpowiedniego biegłego o wydanie stosownej opinii.