Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 801/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko – Jabłońska (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi C.F. i J. B.- wspólników spółki cywilnej A. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu decyzją z [...] grudnia 2011r., wydaną w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez C.I. i J.A., działających jako spółka cywilna A., dalej: "skarżący", Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, dalej "organ", utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2011 r. ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach zagospodarowania (ONW).

Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

W dniu [...] maja 2008 r. skarżący złożyli w Biurze Powiatu [...] ARiMR w Z. wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na 2008 rok. Decyzją z dnia [...] lutego 2009r. organ I instancji przyznał skarżącym pomoc finansową z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2008 r. do powierzchni [...] ha w wysokości [...] zł.

W dniu [...] maja 2009 r. skarżący wnieśli do Biura Powiatowego ARiMR w Z. wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2009 rok do upraw o areale [...] ha do wymienionych we wniosku działek ewidencyjnych. Skarżący nie otrzymali płatności za 2009 r., ponieważ w wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że części działek wymienionych we wniosku była użytkowana przez osobę trzecią.

We wniosku o przyznanie płatności za 2010 r. skarżący zadeklarowali powierzchnię [...] ha i do takiej powierzchni otrzymali pomoc finansową.

W związku z wykrytymi nieprawidłowościami, w ocenie organu ARiMR zaistniała konieczność wszczęcia postępowania i ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za 2008 rok.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. skarżącym ustalono wysokość nienależnie pobranych płatności w kwocie [...] zł. wobec, jak uznano zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na części zadeklarowanej do pięcioletniego programu powierzchni gruntów. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący wnieśli uchylenie zaskarżonej decyzji oraz umorzenie postępowania I instancji w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW w całości. Ponadto wniesiono o przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów oraz dopuszczenie dowodu z akt sprawy dotyczącej wniosku o przyznanie płatności na rok 2009 na okoliczność złożenia przez K. P. wniosku o przyznanie dopłat na 2009 rok.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji. W jej uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 68, poz. 448, z późn. zm.) beneficjent zobowiązany był do prowadzenia działalności rolniczej na obszarze o powierzchni co najmniej 1 ha, znajdującym się w mniej korzystnej sytuacji, przez przynajmniej pięć lat, od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego.

W przypadku zaniechania przez producenta rolnego działalności rolniczej na części powierzchni objętej zobowiązaniem ONW, zgodnie z § 9 ust 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329, z późn. zm.), jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem (..) to zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza wynosi przynajmniej 1 ha.

Skarżący, jak przyjęto, zaprzestali prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni [...] ha, ponieważ taki był skutek utraty posiadania gruntów na rzecz K.P.

Stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634), dalej "ustawa", Prezes ARiMR ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Wypłacone nienależnie skarżącym środki z tytułu wspierania działalności rolniczej położonej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, pochodziły ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. i pkt 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r.

W związku z powyższym, Prezes ARiMR był zobligowany, do ustalenia, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie pobranych środków publicznych.

Od decyzji tej wnioskodawca złożył do WSA w Warszawie skargę, w której wniósł o uchylenie decyzji w całości oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r., wyrażenie przez Sąd oceny prawnej i wskazań co dalszego postępowania polegających na przyjęciu takiej wykładni obowiązujących przepisów, jak wynika ze stanowiska skarżących wynikającego z uzasadnienia niniejszej skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonej decyzji Prezesa zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że zaszły przesłanki do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) podczas, gdy zaszły okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu płatności ONW, a mianowicie:

- art. 44 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) w związku z § 9 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) na lata 2007-2013;

- art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a pkt 2 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64. poz. 427, z późn. zm.) w związku z § 9 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego PROW na lata 2007-2013.

W skardze podniesiono również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 6 w związku z art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98. poz. 1071, z późn. zm.); dalej: "k.p.a." poprzez fakt powołania w podstawie prawnej niewłaściwych przepisów;

- art. 6, 7. 8 i 9 k.p.a. poprzez błędne ustalenie przez organ kwoty nienależnie pobranych płatności w wyniku zastosowania niewłaściwej metody uśredniania pobranych w całości płatności do 1 hektara zgłoszonych gruntów;

- art. 11 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne uzasadnienie prawne decyzji w wyniku braku wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa, w szczególności niewskazanie podstawy prawnej do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności;

- art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie;

- art. 77 § 4 k.p.a. poprzez niezakomunikowanie stronie o faktach znanych organom z urzędu co uniemożliwiło jej wypowiedzenie się o tych faktach.

W dalszej części skargi szeroko uzasadniono podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2012 r. o sygn. V SA/Wa 462/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając jednocześnie, że decyzja ta nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, orzekając też o zwrocie kosztów postępowania.

Sąd I instancji przyjął, że organ błędnie ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w wyniku zastosowania niewłaściwej metody uśredniania pobranych w całości płatności do 1 ha gruntów zgłoszonych we wniosku skarżących z dnia [...] maja 2008 r. o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na 2008 r. W ocenie Sądu, elementem koniecznym postępowania w zakresie zwrotu nienależnie pobranych płatności jest, co do zasady, dokładne ustalenie (wskazanie), na jakich działkach ewidencyjnych (bądź na jakiej powierzchni) producent rolny zaniechał prowadzenia działalności rolniczej.

W ocenie Sądu I instancji, zwrot nienależnie pobranych płatności następuje w sytuacji zaniechania przez producenta rolnego działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem. Wynika to z § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329 ze zm.). Z kolei § 9 ust. 1 pkt 2 cyt. rozporządzenia określa, że zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej musi nastąpić na konkretnych działkach, o czym świadczą użyte przez prawodawcę zwroty "tych działek", "na których zaniechał". W związku z tym, że procedura zwrotu nienależnie przyznanych płatności nie została precyzyjnie uregulowana, należy zaadaptować wytyczne, jakie stosowane są przy przyznawaniu płatności (w swoisty odwrócony sposób). Zdaniem Sądu, ustalając obowiązek zwrotu nienależnie przyznanych płatności, organy zobowiązane są do precyzyjnego wskazania działek rolnych, na których zaprzestano prowadzenia działalności rolniczej. Wiedza w tym zakresie, musi być nadto skonfrontowana z wiedzą co do uprzedniego zakwalifikowania tych konkretnych działek do płatności ONW (pod względem strefy oraz przedziału powierzchni, od którego zależy procentowa wysokość płatności).

W rozpoznawanej sprawie, skarżący zgłosili do płatności działki położone w jednej strefie, tj. nizinnej I. Zatem, pomimo braku precyzyjnego wskazania przez organ, na których konkretnie działkach rolnych doszło do zaniechania prowadzenia produkcji rolnej (podano jedynie ogólną powierzchnię), możliwe było określenie należności przypadającej do zwrotu. Skarżący nie kwestionowali powierzchni, na której zaprzestali prowadzenia działalności rolniczej, tj. nie dotrzymali zobowiązania zaciągniętego w ramach płatności z tytułu ONW. Zdaniem Sądu, wobec zgłoszenia wszystkich działek w ramach jednej strefy (o najniższej stawce płatności – 179 zł), nie było konieczne przeprowadzanie szczegółowego rozliczenia, które z nich i w jakiej kolejności były przyjmowane do poszczególnych przedziałów powierzchniowych, od których zależy wysokość wsparcia ONW. W tych okolicznościach, nie mogła mieć zastosowania średnia stawka płatności za dany rok, wedle której obliczono kwotę podlegającą zwrotowi. W ocenie Sądu I instancji, stawka ta dyskryminuje skarżących, nakazując im zwrot płatności w kwocie większej niż faktycznie otrzymana do danej powierzchni działek rolnych.

Reasumując, Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd wskazał, że w ponownym postępowaniu administracyjnym powinno zostać ustalone, na jakich konkretnie działkach ewidencyjnych i w jakich rozmiarach skarżący zaprzestali prowadzenia działalności rolniczej. Ponadto, należy ustalić wysokość zwrotu nienależnie pobranych płatności z uwzględnieniem ww. dyrektyw.

Skargę kasacyjną od ww. wyroku w całości złożył Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i oddalenia skargi oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Wskazując naruszenie prawa materialnego, zarzucił błędną wykładnię art. 44 ust. 1 zd. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), Dz. U. UE L 2006.368.15, w związku z § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329 z 2009 r. ze zm.).

Autor skargi kasacyjnej wskazał, że ww. przepisy pozwalają ustalić wysokość nienależnie pobranych płatności, stosując mechanizm w postaci pomnożenia powierzchni gruntów, co do których skarżący zaniechał działalności rolniczej poprzez średnią stawkę do 1 ha, wynikającą z ilorazu kwoty płatności ONW przyznanej za dany rok oraz zadeklarowanej w tym roku powierzchni gruntów rolnych. Zasada wynikająca z art. 44 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 ma zastosowanie do wszelkich działań objętych powyższym programem. W przedmiotowym działaniu, beneficjent otrzymuje płatności do powierzchni gruntów wg stawki uzależnionej od strefy albo pułapu. Charakterystyki tych gruntów mogą ulec zmianie. Należy posiłkować się § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r., aby przyjąć sposób obliczenia kwoty nienależnie pobranych płatności w przypadku zaniechania działalności rolniczej na niektórych działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem ONW. Zdaniem organu, w sytuacji gdy beneficjent zaniecha prowadzenia działalności rolniczej na części działek położonych na obszarze ONW, w świetle powyższego przepisu, możliwe jest ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w sposób wyżej wskazany.

Zdaniem kasatora, prawidłowa wykładnia powyższych przepisów polega na tym, że w ramach przedmiotowego działania, organ może ustalić wysokość nienależnie pobranych płatności, stosując mechanizm w postaci pomnożenia powierzchni gruntów, co do których skarżący zaniechał działalności rolniczej poprzez średnią stawkę do 1 ha. Uśredniona stawka znajduje swoje podstawy także w art. 16 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzania procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich.

Brak możliwości ustalenia kwoty w sposób określony w zaskarżonym wyroku powoduje, że zarzuty skargi kasacyjnej są uzasadnione, a wyrok Sądu I instancji jako niezgodny z prawem powinien być uchylony.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną C.I. i J.A. wnieśli o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Podali, że zarzuty skargi kasacyjnej są nieuzasadnione, a wyrok Sądu I instancji jest zgodny z prawem.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1782/12 uchylił wyrok sądu I instancji z 21 czerwca 2012 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu Sąd kasacyjny przyznał rację kasatorowi, że obowiązek zwrotu części pobranej płatności ONW występuje wówczas, gdy nie doszło do skutecznego przejęcia części zobowiązania ONW.

NSA wyjaśnił, że zgodnie z art. 44 ust. 1 zd. 2 cytowanego wyżej rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 w przypadku, gdy podczas trwania zobowiązania podjętego jako warunek przyznania wsparcia beneficjent przekaże całość lub część swojego gospodarstwa innej osobie, ta ostatnia może przejąć zobowiązanie na pozostały okres. Jeśli zobowiązanie nie jest przejęte, beneficjent zwraca przyznane mu wsparcie. Zasada ta wyrażona w tym przepisie ma zastosowanie do wszelkich działań objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich. W ramach tych programów, przewidziane są działania związane z przyznaniem pomocy finansowej do posiadanej powierzchni gruntów rolnych, jak i niezwiązane z tym, jak np. renty strukturalne, wspieranie grup producentów itp. Powstanie kwoty nienależnie pobranych płatności, może zatem zaistnieć w bardzo różniących się sytuacjach. Do tych przypadków niewątpliwie należy zaliczyć sytuacje określone w § 9 ust. 1 rozporządzenia wyżej cytowanego z dnia 11 marca 2009 r. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Określono tam, że rolnik o ile zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem ONW, to zwraca całość płatności ONW lub ich część za cały okres jej pobierania. Dla powstania obowiązku wydania przez właściwy organ decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranej kwoty ONW, wystarczającą przesłanką jest ustalenie zaniechania prowadzenia działalności rolniczej i wykluczenie istnienia przesłanek określonych w § 9 tego rozporządzenia, zwalniających beneficjenta z tej odpowiedzialności.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można podzielić zaprezentowanego stanowiska przez Sąd I instancji, że tylko § 9 ust. 1 powyższego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 marca 2009 r. jest przepisem ogólnie określającym podstawę zwrotu, zaś pkt 2 tego paragrafu reguluje częściowy zwrot płatności ONW. NSA przyznał rację kasatorowi, że kwestia zwrotu części płatności ONW została w niniejszej sprawie także uregulowana w § 9 ust. 2 pkt 2 tego rozporządzenia, skoro użytkowanie gruntów w dniu [...] marca 2009 r. zostało przekazane w dzierżawę K.P. i ten zajął grunty rolne, wykonując prace polowe na działkach o powierzchni [...] ha, co wynika z decyzji organu II instancji. Skarżącym pozostały działki o powierzchni [...] ha, co nie zostało zakwestionowane przez stronę skarżącą. Oznacza to, że zarówno § 9 ust. 1 i 2 odnoszą się do zwrotu, ale w sytuacjach tam określonych. O ile § 3 tego rozporządzenia uregulował kwestie wysokości płatności ONW w danym roku kalendarzowym, ustalając jako iloczyn stawek płatności na 1 ha gruntu rolnego i powierzchni tego gruntu kwalifikującej się do płatności ONW, to przepis ten odnosi się także do wyliczenia wysokości płatności ONW przy zwrocie. W § 4 zawarto kolejną regulację związaną z kwotą płatności. Oznacza to, że beneficjent zawsze otrzymuje całkowitą kwotę płatności ONW stanowiącą iloczyn zadeklarowanych przez niego hektarów i uśrednionej stawki płatności. Nienależnie pobrane płatności należy zwracać na tych samych zasadach, o jakich mowa w § 3 i 4 tego rozporządzenia.

W przedmiotowej sprawie, skoro powierzchnia, od której należało dokonać zwrotu wynikała z ustalonego stanu faktycznego przy prowadzonej nadal działalności na powierzchni [...] ha i jednej strefie co do całości (tj. nizinnej I), a przepis § 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia nie uzależnia wyliczenia tej kwoty w sposób wskazany przez Sąd I instancji, to zdaniem NSA, trafnie kasator odwołał się do błędnej wykładni wskazanej w zarzucie skargi kasacyjnej.

Zdaniem NSA ocena powyższa wskazuje, że nie było podstaw do przyjęcia braku możliwości wyliczenia wysokości zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarstwa na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy, należy szczegółowo rozważyć powyższe wskazania i jednocześnie ocenić – czy w sprawie zaszły przesłanki do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, skoro odwoływano się do okoliczności wyłączających obowiązek zwrotu. Rozważenia wymaga także – czy konieczne jest ustalenie działek ewidencyjnych w 2008 r., zwłaszcza że działki te były w 2009 r. dzierżawione i użytkowane przez K.P., a przepis zobowiązuje beneficjenta do kontynuacji działalności przez 5 lat.

Rozpatrując sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W oparciu o treść art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Rozpoznając niniejszą sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny związany jest zatem wykładnią prawa zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1782/12 wydanym w następstwie skargi kasacyjnej Prezesa ARiMR.

Badając zaskarżone rozstrzygnięcie, we wskazanym wyżej zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie bowiem przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak również przeprowadzone w sprawie postępowanie nie zostało obarczone wadą naruszenia przepisów procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Poza sporem w sprawie pozostaje, że skarżący podjęli zobowiązanie z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w trybie z przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 kwietnia 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania " Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ( ONW) objętej PROW na lata 2007- 2013 ( Dz. u Nr 68 poz. 448 ze zm. ) na gruntach o powierzchni [...] ha, za który to obszar przyznana została im pomoc w kwocie [...] zł. na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] lutego 2009r. Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 w.w. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. beneficjent zobowiązany był do prowadzenia działalności na obszarze o powierzchni co najmniej 1ha znajdującym się w mniej korzystnej sytuacji przez przynajmniej 5 lat od pierwszej wypłaty pomocy. Spółka zatem zobowiązana była do prowadzenia działalności rolniczej na zadeklarowanym obszarze przez przynajmniej pięć lat, od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego.

W przypadku zaniechania przez producenta rolnego działalności rolniczej na części powierzchni objętej zobowiązaniem ONW, zgodnie z § 9 ust 1 pkt 2 wyżej powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem (..) to zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza wynosi przynajmniej 1 ha.

Poza sporem pozostaje również, że skarżący zaprzestali prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni [...] ha, ponieważ taki był skutek utraty posiadania gruntów na rzecz K. P., co wynikało ze sprawy wszczętej wnioskiem o przyznanie pomocy ONW za 2009r., która zakończyła się ostateczną decyzją o odmowie przyznania tej pomocy. Konsekwencją powyższego stał się wniosek Spółki o przyznanie płatności za 2010r., w którym skarżący zadeklarowali powierzchnię [...] ha i do takiej powierzchni otrzymali pomoc finansową. W związku z powyższym, Prezes ARiMR zobligowany był do wszczęcia i przeprowadzenia postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych, do czego zobowiązuje go przepis art. 29 ust 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634). Stosownie do tej regulacji Prezes ARiMR ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

3) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

4) krajowych, przeznaczonych na:

współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Wypłacone nienależnie skarżącym środki z tytułu wspierania działalności rolniczej położonej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, pochodziły ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. i pkt 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. W toku postępowania o ustalenie nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności organ ustala wysokość kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków, jak również bada czy w sprawie nie zaszły przewidziane prawem okoliczności uzasadniające odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranej kwoty pomocy.

W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej Prezes ARiMR prawidłowo ustalił i wyliczył wysokość należnej do zwrotu kwoty jak równie zasadnie przyjął, że sprawie brak jest przesłanek wyłączających obowiązek zwrotu wypłaconej pomocy. Odnosząc się do sposobu wyliczenia kwoty przewidzianej do zwrotu, zdaniem Sądu nie są zasadne zarzuty skargi, iż sposób jej wyliczenia jest nieprawidłowy gdyż nie przeprowadzone zostało postępowanie w zakresie dokładnego ustalenia na jakich działkach ewidencyjnych bądź na jakiej ich powierzchni Spółka zaniechała prowadzenia działalności rolniczej o czym stanowi §9 ust 1 pkt 2 rozporządzenia, regulujący częściowy zwrot płatności Jak przyjął w wyroku NSA, z czym bezsprzecznie należy się zgodzić § 9 ust. 1 powyższego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 marca 2009 r. jest przepisem ogólnie określającym podstawę zwrotu, zaś pkt 2 tego paragrafu reguluje częściowy zwrot płatności ONW. Kwestia zwrotu części płatności ONW została w niniejszej sprawie także uregulowana w § 9 ust. 2 pkt 2 tego rozporządzenia, skoro użytkowanie gruntów w dniu [...] marca 2009 r. zostało przekazane w dzierżawę K. P. i ten zajął grunty rolne, wykonując prace polowe na działkach o powierzchni [...] ha, co wynika z decyzji organu II instancji. Skarżącym pozostały działki o powierzchni [...] ha, co nie zostało przez nich zakwestionowane Oznacza to, że zarówno § 9 ust. 1 i 2 odnoszą się do zwrotu, ale w sytuacjach tam określonych. O ile § 3 tego rozporządzenia uregulował kwestie wysokości płatności ONW w danym roku kalendarzowym, ustalając jako iloczyn stawek płatności na 1 ha gruntu rolnego i powierzchni tego gruntu kwalifikującej się do płatności ONW, to przepis ten odnosi się także do wyliczenia wysokości płatności ONW przy zwrocie. W § 4 zawarto kolejną regulację związaną z kwotą płatności. Oznacza to, że beneficjent zawsze otrzymuje całkowitą kwotę płatności ONW stanowiącą iloczyn zadeklarowanych przez niego hektarów i uśrednionej stawki płatności. Nienależnie pobrane płatności należy zwracać na tych samych zasadach, o jakich mowa w § 3 i 4 tego rozporządzenia. Skoro, jak w sprawie niniejszej powierzchnia, od której należało dokonać zwrotu wynikała z ustalonego stanu faktycznego przy prowadzonej nadal działalności na powierzchni [...] ha i jednej strefie co do całości (tj. nizinnej I), a przepis § 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia nie uzależnia wyliczenia tej kwoty poprzez ustalenie, na których konkretnie działkach doszło do zaniechania prowadzenia produkcji rolnej przyjęcie wyliczenia kwoty podlegającej zwrotowi z tytułu niedotrzymania zobowiązania wieloletniego ONW 2008r.zawarte w zaskarżonej decyzji poprzez ustalenie jej poprzez pomnożenie powierzchni gruntów, co do których skarżący zaniechali prowadzenia działalności rolniczej poprzez średnią stawkę do 1 ha jest prawidłowe. W tym miejscu zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że w przypadku stosowania degresywnych kwot pomocy oraz faktu, ze przypisanie zobowiązania następuje do powierzchni, a nie do poszczególnych działek producent może zgłosić inną powierzchnię w poszczególnych strefach ONW i otrzymać różną kwotę płatności za ten sam areał. W przypadku zatem zwrotu należy zastosować i uwzględnić średnią tych wartości w stosunku do odpowiednich obszarów zadeklarowanych w danym roku.

Sąd nie podzielił również pozostałych zarzutów skargi: naruszenia art. 44 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) w związku z § 9 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. poprzez nieuwzględnienie, że grunty rolne wraz z ciążącym zobowiązaniem ONW zostały przekazane K. P., który następnie złożył wniosek o pomoc do tych gruntów i jak wywodzi skarżący wraz z nim musiał złożyć dokumenty potwierdzające przejecie tych działek rolnych oraz art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), w związku z § 9 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. poprzez nieuwzględnienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych tj. rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy bez winy dzierżawcy.

W ocenie Sądu prawidłowo Prezes ARiMR uznał i właściwie uzasadnił, wbrew zarzutom skargi, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu przyznanej pomocy. Dotyczy to zarówno braku podstaw do uznania, że doszło do przejęcia zobowiązania ONW przez K. P. jak i braku podstaw do przyjęcia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych tj. rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy bez winy dzierżawcy. W pierwszej kwestii wskazać należy, że w sprawie brak jest jakichkolwiek dowodów świadczących o przejęciu części gruntów rolnych wraz ze zobowiązaniem ONW przez K. P., który podjąłby się kontynuowania zobowiązania przyjętego przez skarżących Strona nie przedstawiła żadnych dokumentów świadczących o przejęciu zobowiązania ONW, jak również K. P. ani P. sp. z o.o. ( wydzierżawiający skarżącym uprzednio grunty rolne ) nie złożyli oświadczenia o przejęciu zobowiązania. Stanowisko strony wskazujące, iż skoro K. P. złożył w 2009r. wniosek o pomoc ONW do gruntów użytkowanych dotychczas przez skarżących to "musiał złożyć" do ARiMR właściwe dokumenty nie zasługuje na uwzględnienie gdyż o ile strona powołuje się na dokumenty świadczące o przejęciu z zgodnie z prawem zobowiązana i zarazem zwalniające ją od zwrotu pobranej pomocy, takowe dowody winna przedstawić. Fakt, iż nowy użytkownik gruntów K. P. wystąpił z wnioskiem o pomoc ONW w 2009r. nie dowodzi, iż w sprawie doszło do przejęcia zobowiązania w rozumieniu art. 44 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) w związku z § 9 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. skoro w 2009r.również skarżący wystąpili o pomoc ONW do tych samych działek i spór o beneficjenta pomocy ONW w danym roku zakończył się dla skarżących negatywnym wynikiem, gdyż pomoc ta została im odmówiona, a użytkownikiem działek w 2009r. uznany został K. P. na podstawie umowy nie ze skarżącymi, a B. sp. z o.o. która rozwiązała uprzednio umowę użytkowania gruntów ze stroną skarżącą. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że przekazanie gruntów wraz ze zobowiązaniem ONW może nastąpić jedynie w przypadku bezpośredniego przekazania posiadania gruntów rolnych pomiędzy przekazującym, a przejmującym ich posiadanie do czego w sprawie nie doszło skoro K. P. otrzymał grunty w posiadanie umową dzierżawy od Spółki "B.". Nie doszło również do skutecznego przekazania gruntów i zobowiązania ONW pomiędzy skarżącymi, a spółką "B.", skoro grunty te zostały zwrócone spółce na skutek rozwiązania przez nią umowy dzierżawy. Sąd nie dopatrzył się również. naruszenia art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w związku z § 9 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. poprzez nieuwzględnienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych tj. rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy bez winy dzierżawcy. Zgodnie z §9 ust 5 pkt 1 w.w. rozporządzenia płatność ONW nie podlega zwrotowi , zgodnie z art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. jeżeli zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w ust 1 nastąpiło na skutek rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone , objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności. W myśl art. 47 ust 2 rozporządzenia nr 1974/2006 przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tych czynności. Nawiązując do powyższego skarżący nie dostarczyli do akt sprawy żadnych dowodów na potwierdzenie faktu wypowiedzenia umowy użytkowania spornych gruntów przez właściciela " B." sp. z o.o. z dniem [...] listopada 2008r., która to data została wskazana przez skarżących we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie zgłosili też faktu wypowiedzenia umowy użytkowania gruntów przez "B." sp. z o.o. w 2008r. ani w 2009r. Natomiast ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika ( pismo radcy prawnego "B." Sp. z o.o. z [...] grudnia 2008r. skierowane do skarżących A.s.c.) , że Spółka nie przedłużyła umowy ze względu na fakt, że skarżący nie wykonali ustalonych wcześniej zobowiązań dotyczących nabycia nieruchomości.

W ocenie Sądu przy wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia nie zostały również naruszone przepisy dotyczące przedawnienia zwrotu należności.

Zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004),

W niniejszej sprawie przepisy te nie mają zastosowania ponieważ wypłata płatności z tytułu ONW za rok 2008, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu [...] kwietnia 2009 r. natomiast zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranych płatności przyznanych na mocy decyzji z dnia [...] lutego 2009r. zostało doręczone [...] lipca 2011r.

W rozpatrywanej sprawie zasadnie również przyjęto, że nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności ONW. Na podstawie wskazanych przepisów obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika .

W rozpatrywanej sprawie, płatność z tytułu ONW za 2008r przekazana na rachunek bankowy skarżących nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatności strona skarżąca uzyskała na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Z. z dnia [...] lutego 2009 r. Natomiast jak prawidłowo ustalono skarżący w roku 2009 zaniechali prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW na części powierzchni objętych zobowiązaniem W związku z czym zobowiązanie nie zostało dotrzymane.

Dlatego też zasadnie Prezes Agencji przyjął, że uzyskane płatności ONW w części która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych, na których nastąpiło zaniechanie prowadzenia tej działalności , uznanej następnie za nienależnie pobraną , podlegają zwrotowi.

Należy w tym miejscu zauważyć, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. Powyższe wynika z przepisów prawa wspólnotowego, tj. art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r.

Mając wszystkie powyższe okoliczności na uwadze, Sąd uznał, że organy administracji obu instancji w sposób należyty oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy zaś wydane na jego podstawie decyzje odpowiadają prawu.

Z tych względów, w oparciu o art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.