Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 308/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: *Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński, Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Magdalena Jankowska – Szostak (sprawozdawca), , Protokolant specjalista Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 listopada 2018 r. sprawy ze skargi "A" na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia i obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika D. Urzędu Skarbowego we W. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.) i na podstawie art. 64c § 1, § 4 i § 7 w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej: u.p.e.a.), w związku z zażaleniem "A" z [...] marca 2018 roku na postanowienie Naczelnika D. Urzędu Skarbowego we W. z [...] marca 2018 roku nr [...] wydane w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...] kwietnia 2017 r. ze składników majątkowych "B" sp. z o.o. NIP: [...] z/s we W. ul. [...] i obciążenia tymi kosztami w kwocie [...] zł wierzyciela "A" (poprzednio "A") Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

Do wydania zaskarżonego postanowienia doszło w następującym stanie faktycznym.

Naczelnik D. Urzędu Skarbowego we W. prowadził jako organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne wobec "B" sp. z o.o. na podstawie tytułu wykonawczego o numerze wskazanym powyżej obejmującego zaległości z tytułu zwrotu udzielonego przez Skarb Państwa wsparcia finansowego.

Organ egzekucyjny doręczył odpis przedmiotowego tytułu wykonawczego zobowiązanej spółce [...] lipca 2017 r. w trybie art. 44 k.p.a., w związku z czym zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. naliczono opłatę manipulacyjną w wysokości 1 % egzekwowanych należności pieniężnych w wysokości [...] zł.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, celem dokonania czynności egzekucyjnych na miejscu u zobowiązanego, poborca skarbowy udał się pod znane adresy spółki, ponosząc z tego tytułu wydatek za dojazdy w łącznej wysokości 6,00 zł (art. 64b § 1 pkt 1 u.p.e.a).

W trakcie prowadzonego postępowania wobec majątku zobowiązanej spółki ustalono, że Prezes Zarządu Spółki "B" J. S. złożył rezygnację z pełnionej funkcji, a pełne zarządzanie spółka oraz własność 100% udziałów posiada Spółka "C" sp. z o.o. reprezentowana przez Prezesa Zarządu T. S. (nie dokonano aktualizacji zapisów w KRS). Organ egzekucyjny wystąpił do T. S. z prośbą o udzielenie niezbędnych do prowadzenia egzekucji informacji o spółce "B" sp. z o.o. Odpowiedzi nie udzielono.

W trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego ustalono, że spółka:

1. nie posiada siedziby i nie prowadzi działalności gospodarczej pod adresem wskazanym w tytule wykonawczym;

2. nie prowadzi działalności gospodarczej pod adresem przy ul. [...] we W., gdzie wynajmowała nieruchomość, lecz nie płacąc za wynajem, wyprowadziła się i nie ma z nią kontaktu;

3. pod adresem przy ul. [...] we W., gdzie spółka miała zgłoszony adres prowadzenia rachunkowości znajduje się mieszkanie na wynajem;

4. brak jest oznaczenia i siedziby spółki, jak również majątku pod adresem przy ul. [...] w W.;

5. nie posiada nieruchomości;

6. nie posiada zarejestrowanych pojazdów mechanicznych;

7. nie posiada rachunków bankowych w "D" S.A. i "E" S.A.;

8. brak podatników, którzy wykazali w JPK (Jednolitym Pliku Kontrolnym), transakcje kupna i sprzedaży ze zobowiązanym.

Naczelnik D. Urzędu Skarbowego we W. postanowieniem z [...] grudnia 2017 r. umorzył postępowanie egzekucyjne ze względu na jego bezskuteczność. Rozstrzygnięcie to nie zostało przez wierzyciela zakwestionowane.

Dodatkowo zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2017 r. organ egzekucyjny poinformował wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. wskazując kwotę [...] zł.

Następnie w postanowieniu z [...] marca 2018 r. NDUS we W. wydanym na podstawie 64c § 4,§ 7 u.p.e.a. obciążył wierzyciela kosztami w wysokości [...] zł wskazują, że poprzednia kwota została podana omyłkowo wobec błędnego wyliczenia odsetek.

Kwestionując zasadność obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciel "A" wniósł zażalenie. Wierzyciel wniósł o uchylenie i zmianę zaskarżonego postanowienia w taki sposób, aby wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego była adekwatna do faktycznych nakładów pracy pracownika organu egzekucyjnego, wierzyciel wskazał, że nie ma wątpliwości co do faktycznych wydatków poniesionych przez pracownika organu egzekucyjnego za przejazd w kwocie 6,00 zł. Niemiej jednak automatyczne przyjęcie opłaty manipulacyjnej o wartości 1 % kwoty egzekwowanej należności objętej tytułem wykonawczym nr [...], której wartość jest znaczna, w związku z samym faktem doręczenia "B" sp. z o.o. odpisu tytułu wykonawczego, jest nieuzasadnione i bezpodstawne, jak również pozostaje w oderwaniu od zakresu i poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny. Na poparcie swojego stanowiska, wierzyciel wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego nr SK 31/14 z 28 czerwca 2016 r. oraz oparte na tym orzeczeniu wyroki: NSA z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt IIFSK 1199/15, WSA w Gdańsku z dnia 21 września 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 759/16.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. utrzymując postanowienie Naczelnika D. Urzędu Skarbowego we W. w mocy przywołał treść art. 18, art. 64c § 1 , art. 64 § 2, § 6, § 10, art. 64b § 1 u.p.e.a. oraz art 144, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i wyjaśnił, że jego zdaniem Naczelnik D. Urzędu Skarbowego we W. prawidłowo zastosował ww. przepisy. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia wyjaśniono stronie precyzyjnie sposób naliczenia kosztów, wskazując rodzaj czynności i podstawę prawną naliczenia kosztów. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny naliczył opłatę manipulacyjną za doręczenie odpisu tytułu wykonawczego oraz poniesione wydatki za przejazd poborcy.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. nie podzielił stanowiska wierzyciela przedstawionego w zażaleniu. Po przeanalizowaniu wskazanych przepisów prawa oraz zgromadzonego materiału dowodowego, organ odwoławczy stwierdził, że okoliczności sprawy uzasadniały obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, co potwierdza prawidłowość zakwestionowanego przez wierzyciela postanowienia Naczelnika D. Urzędu Skarbowego we W. W uzasadnieniu wydanego postanowienia organ egzekucyjny przedstawił w sposób wyczerpujący, jakie są faktyczne koszty konkretnych czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny w ramach prowadzonej egzekucji, jak i precyzyjnie wyjaśnił wierzycielowi podstawy naliczenia kosztów egzekucyjnych wraz z wyszczególnieniem za jakie czynności i w jakiej wysokości wierzyciel zostaje obciążony. Ponadto przywołano przepis, stanowiący podstawę do obciążenia wierzyciela kosztami prowadzonej egzekucji.

Odnosząc się do zarzutu wierzyciela zawartego w zażaleniu dotyczącego bezzasadności | domagania się zapłaty tak wysokich kosztów egzekucyjnych przez organ egzekucyjny, z uwagi na ich oderwanie od zakresu i poziomu skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych, powołując się przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego nr SK 31/14 z dnia 28 czerwca 2016 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. podkreślił, że ten wyrok Trybunału Konstytucyjnego wywołuje obowiązek nałożony na ustawodawcę dokonania nowelizacji u.p.e.a. usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną, jednak nie uchyla przepisów uznanych za niekonstytucyjne, wskazuje natomiast, że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał pominięciem prawodawczym. Zatem skoro wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. poz. 1244) nie spowodowało utraty mocy obowiązujących przepisów art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a., organy egzekucyjne zobowiązane są stosować w praktyce wskazane przepisy, nie są one uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów, a obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych, czy działania wbrew tym przepisom.

Odnosząc się do zarzucanego w zażaleniu przez wierzyciela naruszenia przepisów art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. w związku ze zmianą wysokości kwoty kosztów egzekucyjnych z kwoty [...] zł wymienionej w zawiadomieniu z [...] grudnia 2017 r. na kwotę [...] zł ustaloną w zaskarżonym postanowieniu, organ nadzoru wyjaśnia, iż Naczelnik D. Urzędu Skarbowego we W. w końcowej części zaskarżonego postanowienia (na stronie 6.) wskazał na przyczynę zmiany wysokości kosztów - tj. błędnie obliczoną kwotę odsetek przyjętą do wyliczenia wysokości kosztów w zawiadomieniu. Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W., skorygowanie w postanowieniu ustalającym ostatecznie wysokość kosztów egzekucyjnych, naliczonych błędnie w zawiadomieniu z [...] grudnia 2017 r. nie stanowi naruszenia zasad ogólnych postępowania, bowiem to w przedmiotowym postanowieniu koszty te zostały prawidłowo wyliczone (skorygowane), mimo iż początkowo były błędnie naliczone. Przedmiotowe postanowienie kończy postępowanie w sprawie kosztów oraz postępowanie egzekucyjne i jest ono ostatecznym momentem na sprawdzenie i dokonanie prawidłowego wyliczenia poniesionych kosztów, co w ocenie organu nadzoru, Naczelnik D. Urzędu Skarbowego we W. w sposób prawidłowy dokonał.

Z postanowieniem nie zgodził się "A" i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, Zaskarżył postanowienie w części określającej opłatę manipulacyjną w kwocie [...] złotych i obciążającej tą opłatą Skarżącego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

1) prawa materialnego, które miało wypływ na wynik sprawy, tj. niewłaściwe zastosowanie przez: art. 64 § 6 zdanie drugie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i obciążenie skarżącego opłatą manipulacyjną w wysokości 1 % kwoty egzekwowanej należności o wartości [...] złotych, w sytuacji, w której przepis ten nie powinien mieć zastosowania, gdyż ze względu na znaczną wartość należności zachodzą warunki uzasadniające uznanie przepisu za niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz.U. z 2016 r. poz. 1244);

2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów:

a) art. 6 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z przepisem art. 18 u.p.e.a., poprzez zastosowanie przepisu art. 64 § 6 zdanie drugie u.p.e.a., względem którego Trybunał Konstytucyjny orzekł niezgodność z Konstytucją w zakresie w którym nie określa maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, co skutkowało naruszeniem działania organu w granicach i na podstawie prawa oraz spowodowało wadliwe naliczenie wysokości opłaty manipulacyjnej,

b) art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a., w zw. z przepisem art. 18 u.p.e.a.. poprzez nienależyte ustalenie okoliczności sprawy (tj. z pominięciem ustaleń co do: wzajemnych relacji pomiędzy wysokością opłaty manipulacyjnej a takimi wskaźnikami jak skuteczność egzekucji prowadzonej wobec "B" Sp. z o.o. oraz poziom skomplikowania czynności podjętych przez organ egzekucyjny i nakład jego pracy związanej z tymi czynnościami, jak też bez uwzględnienia kwoty egzekwowanej w tym postępowaniu należności), jak też nienależyte objaśnienie podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia w przedmiocie, którego dotyczy zaskarżone postanowienie. W oparciu o podniesione wobec zaskarżonego postanowienia zarzuty wniósł o:

1) rozpoznanie sprawy z niniejszej skargi w trybie uproszczonym;

2) uchylenie zaskarżonego postanowienia w części określającej opłatę manipulacyjną w kwocie [...] złotych i obciążającej tą opłatą Skarżącego;

3) uchylenie postanowienia Naczelnika D. Urzędu Skarbowego we W. z dnia [...] marca 2018 r. 2018 r. o znaku [...] w przedmiocie określenia kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2017 r. o znaku [...] wystawionego wobec "B" Sp. z o.o. i obciążenia tymi kosztami Skarżącego - w części określającej opłatę manipulacyjną w kwocie [...] złotych i obciążającej tą opłatą Skarżącego;

4) zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania - wedle norm przepisanych.

Skarżący powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego 28 czerwca 2016 r.SK 31/14 wskazał, że TK w powołanym wyżej wyroku stwierdził, że w pewnych warunkach, co ma miejsce w niniejszej sprawie (w wypadku należności o znacznej wartości), następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat, które realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. Nie ulega wątpliwości, że kwota należności w wysokości [...] złotych może stanowić kwotę znacznej wartości, co spowoduje brak możliwości zastosowania opłaty manipulacyjnej w wysokości 1% tej należności.

Skarżący wskazał, że nie można się zgodzić z tezą zawartą w zaskarżonym postanowieniu, że do momentu ponownego określenia sposobu obliczania kosztów egzekucyjnych przez ustawodawcę można stosować przepisy niezgodne z Konstytucją i na ich podstawie podejmować rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. podtrzymał zajmowane w tej sprawie stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, co następuje.

W rozpoznawanej sprawie spór w dotyczy podstawy do obciążenia wierzyciela opłatą manipulacyjną na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. w kwocie odpowiadającej 1% kwoty egzekwowanych należności, tj. w wysokości [...] zł. Zdaniem strony skarżącej kwota ta nie uwzględnia dyrektyw dla stosowania wskazanego przepisu, jakie zostały sformułowane w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. (31/14).

Dla przypomnienia zatem wskazać należy, że z art. 64c § 1 u.p.e.a. wynika zasada, że koszty egzekucyjne (na które składają się opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i § 6 oraz w art. 64a u.p.e.a. wraz z wydatkami) obciążają w pierwszej kolejności zobowiązanego, albowiem są one następstwem uchylania się od wykonania obowiązku i w konsekwencji konieczności wszczęcia przeciwko niemu przymusu egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 października 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 1089/16). Zasada ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego nie jest jednak zasadą bezwzględnie obowiązującą i doznaje w pewnych sytuacjach ograniczeń. O jednym z takich przypadków stanowi art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W katalogu przypadków (przyczyn) niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego wymienia się sytuacje, gdy w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie on w stanie pokryć kosztów egzekucyjnych lub gdy wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych, ale także i wówczas, gdy ściągnięcie tych kosztów byłoby niemożliwe z innych przyczyn faktycznych lub prawnych (por. P. Przybysz, "Postępowanie egzekucyjne w administracji" Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2015, str. 305 - 307).

W rozpoznawanej sprawie Naczelnik D. Urzędu Skarbowego we W. postanowieniem z [...] grudnia 2017 r. umorzył postępowanie egzekucyjne ze względu na jego bezskuteczność.

Co do zasady jest to stanowisko prawidłowe, albowiem umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzi do jego zakończenia i utraty możliwości uzyskania kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, jeżeli wcześniej nie zostały one wyegzekwowane. Ta okoliczność nie jest też kwestionowana przez skarżącego, mającego w sprawie egzekucyjnej status wierzyciela.

W tym zakresie zatem należało uznać stanowisko organu co do istnienia podstaw prawnych i faktycznych do obciążenia strony skarżącej (wierzyciela) kosztami postępowania egzekucyjnego za prawidłowe.

Zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej niż 1 zł 40gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Z powyższego wynika, że opłata manipulacyjna stanowi swoisty ryczałt, mający pokryć wydatki, jakie powstały w toku podejmowanych w postępowaniu egzekucyjnym czynności.

Niemniej, zdaniem Sądu, ocena legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia musi uwzględniać stanowisko wyrażone przez TK w wyroku z 28 czerwca 2016 r. (31/14). TK, którego orzeczenia, na mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, stwierdził w nim m.in., że art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W rozpoznawanej sprawie obie strony postępowania odwołują się do wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. (31/14), formułując jednak na podstawie tego wyroku odmienne wnioski. Wobec czego przypomnieć należy, że w uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3.uzasadnienia) Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określnego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. (opłaty manipulacyjnej) powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego zwrotu uzasadnionych wydatków organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat (z art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a.) powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Trybunał uznał w tych okolicznościach, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te – w ocenie Trybunału - realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał zaznaczył, że konieczność podjęcia przez ustawodawcę odpowiednich kroków w celu wykonania niniejszego wyroku powinna stanowić okazję do szerszego spojrzenia na przyjęty model opłat w egzekucji w administracji.

Do chwili wydania zaskarżonego postanowienia ustawodawca bezsprzecznie nie sprostał nałożonej przez Trybunał dyrektywie i nie dokonał zmiany zaskarżonych przepisów. Są one zatem, jak słusznie zauważa organ, elementem obowiązującego porządku prawnego i stanowią postawę rozstrzygnięć w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Nie oznacza to jednak, że mogą być one wykładane z pominięciem uwag Trybunału. Skoro bowiem stan faktyczny i stan prawny sprawy dotyczy niewątpliwie przepisu, który stanowił przedmiot rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, to w niniejszej sprawie organ egzekucyjny powinien wziąć pod uwagę stanowisko wyrażone w tym wyroku. Oznacza to, że stosowanie tego przepisu nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych (w tym opłaty manipulacyjnej), aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Organy są przy tym zobowiązane do miarkowania wysokości opłaty oraz do klarownego przedstawienia swojego stanowiska w uzasadnieniu rozstrzygnięcia tak, aby mogło ono podlegać kontroli instancyjnej i sądowej. Skoro opłata manipulacyjna stanowi zwrot wydatków poniesionych na czynności podjęte przez organ egzekucyjny, to nie wystarczy wyłącznie przywołać w uzasadnieniu (jak ma to miejsce w sprawie) tych czynności, ale też należy wskazać, czy ich podjęcie wiązało się z kosztami i jakiego rzędu były to niezbędne wydatki. W przeciwnym razie postanowienie nie poddaje się kontroli, bowiem w żadnym razie nie sposób zweryfikować adekwatności nałożonej opłaty, stanowiącej równowartość 1% kwoty egzekwowanej (mającej co do zasady wymiar maksymalny) do wysokości rzeczywistych wydatków poniesionych w danej sprawie. Sąd w pełni zgadza się skarżącym, który w uzasadnieniu skargi wskazał, że organ egzekucyjny dokonał jedynie formalnych nieskomplikowanych czynności egzekucyjnych związanych z poszukiwaniem majątku, polegających na pozyskiwaniu informacji z dostępnych baz danych, wskazując na nieadekwatność nałożonych na nią kosztów egzekucyjnych w stosunku do zakresu (skomplikowania) czynności podjętych w toku egzekucji. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie organy pominęły, że TK jednoznacznie zanegował dopuszczalność całkowitego zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. TK pokreślił, że w takich sytuacjach opłaty te nie są formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mimo tak jednoznacznego stanowiska TK, Dyrektor IAS w sposób dowolny rozważył adekwatność wysokości ustalonych kosztów (opłat) egzekucyjnych do stopnia skomplikowania (czasochłonności...) podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności.

W ocenie Sądu, wymienionych przez organ czynności egzekucyjnych nie sposób uznać za na tyle czasochłonne i skomplikowane, aby wycenić je w zależności od dochodzonej należności z poszczególnych tytułów wykonawczych na kwotę [...] zł (dotyczy to opłaty manipulacyjnej ujętych w art. 64 § 6 u.p.e.a.). Według Sądu, były to czynności o niewielkim stopniu skomplikowania, wymagające niezbyt wysokiego nakładu pracy i niewysokie kosztowo (ewentualne koszty korespondencji), czynności wymagających zasadniczo przesłania stosownych zawiadomień do banków w poszukiwaniu rachunków bakowych, czy wystąpienie z zapytaniem o stosowne informacje do istniejących baz danych, sprawdzenie w Centralne Bazie Danych Ksiąg Wieczystych informacji dotyczących ewentualnych nieruchomości należących do dłużnika. Co więcej, podkreślenia wymaga, że wymierzając powyższą opłatę organ pozostał całkowicie bezskuteczny w swoich działaniach.

Organ, wskazując na podjęte czynności stwierdził jednocześnie, że opłata manipulacyjna jest naliczana niejako automatycznie, zdaniem Sądu takie uzasadnienie pozostaje w sprzeczności z założeniami wyroku Trybunału. Trudno zakładać, że opisywane w sprawie czynności, które wbrew twierdzeniu organu nie wykraczały poza standard działania w sprawach tego rodzaju, mogły generować wydatki przekraczające kwotę [...] zł.

Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien zatem uwzględnić, że jakkolwiek opłaty ustalane przez organy egzekucyjne są konsekwencją prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a zatem następstwem braku dobrowolnego wykonania świadczenia przez zobowiązanego, to jednak ich wysokość, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od warunków, jakie wskazał Trybunał Konstytucyjny w powoływanym wyroku, a zatem w przypadku opłaty manipulacyjnej od rzeczywistych wydatków towarzyszących podjętym czynnościom organu egzekucyjnego. Wysokość tej opłaty jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi pomiędzy interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem. Dlatego też wysokość tej opłaty winna być powiązana w miarę możliwości z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania. Wtedy tylko można mówić o racjonalnej zależności tych wielkości, a nie o swoistej "karze" za wszczęcie egzekucji. W niniejszej sprawie ma to szczególne znaczenie, jeśli zważyć na wysokość egzekwowanej należności.

Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności Sąd zgadza się ze stroną skarżącą, że w tej sprawie doszło do naliczenia opłaty manipulacyjnej w niewłaściwej wysokości będące skutkiem zastosowania przepisu, względem którego Trybunał Konstytucyjny orzekł niezgodność z Konstytucją w zakresie w którym nie określa maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, takie działanie organu stanowiło także naruszenie art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. (w zw. z przepisem art. 18 u.p.e.a.), tj. zasad ogólnych postępowania: zasady praworządności oraz zasady prawdy obiektywnej.

Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.)

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 tej ustawy.