Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SAB/Wa 229/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
658
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Zobowiązano ... i stwierdzono, że bezczynność miała miejsce bez rażącego naruszenia prawa
Powołane przepisy: article: ART. 11 UST. 2
journal: Dz.U. 1991 nr 55 poz 236
law: Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska (spr.) sędzia WSA Anna Sękowska po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. z siedzibą w O. na bezczynność Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o wyznaczenie mediatora w sporze zbiorowym I. zobowiązuje Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej do wyznaczenia mediatora w terminie 1 miesiąca od dnia przekazania akt sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku, II. stwierdza, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dopuścił się bezczynności w prowadzeniu postępowania, III. stwierdza, że bezczynność Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, IV. zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz Z. z siedzibą w O. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 21 czerwca 2017 r. Związek Zawodowy [...] z siedzibą w [...] reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o wyznaczenie mediatora w sporze zbiorowym na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (Dz.U. z 2015 r., poz. 295 ze zm.).

W uzasadnieniu wskazał, że w związku z brakiem porozumienia co do wszystkich postulatów w ramach sporu zbiorowego prowadzonego przez skarżącego z Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w [...], w dniu [...] marca 2017 r. strony sporządziły i zaakceptowały protokół rozbieżności. Rozbieżności dotyczyły żądań określonych w pkt 1-3. Następnie zostało wniesione do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pismo z dnia 27 marca 2017 r. z wnioskiem o wyznaczenie na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych mediatora celem przeprowadzenia kolejnego etapu sporu zbiorowego.

Skarżący zarzucił, że pomimo obowiązku nałożonego na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, organ pismem z dnia [...] kwietnia 2017 r. znak [...] odmówił wyznaczenia mediatora wskazując, że spór na tle żądań od 1 do 3 wykracza poza ramy sporu zbiorowego określonego ustawowo - pomimo że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] przystąpił do sporu zbiorowego i nie kwestionował postulatów w odniesieniu do art. 1 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Podniósł, że przystępując do sporu zbiorowego, Dyrektorzy Izb Administracji Skarbowej we wszystkich miastach wojewódzkich w Polsce nie kwestionowali żądań wskazanych w sporze zbiorowym pod kątem ich zgodności z treścią art. 1 ustawy, w związku z tym Minister był obowiązany z mocy prawa do wyznaczenia mediatora, skoro spór zbiorowy był w toku. Stwierdził ponadto, że czynność wyznaczenia mediatora jest obowiązkiem organu, ponieważ art. 11 ust. 2 ww. ustawy nie wymaga interpretacji, w związku z czym rola Ministra sprowadza się wyłącznie do wskazania osoby mediatora, nie zaś do oceny przedmiotu sporu zbiorowego - co organ uczynił, nie mając ku temu podstaw faktycznych i prawnych.

Skarżący podkreślił, że pismem z dnia 4 mają 2017 r. zwrócił się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o zmianę stanowiska i wyznaczenie osoby mediatora na podstawie ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Organ pismem z dnia 23 maja 2017 r. odmówił jednak uwzględnienia wezwania, podtrzymując dotychczasowe stanowisko oraz stwierdzając, że przewodniczący Związku Zawodowego - [...] nie posiada umocowania do złożenia pisma w imieniu skarżącego, pomimo że uchwałą Prezydium Zarządu Głównego ZZ [...] z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] został upoważniony do reprezentowania związku przed wszelkimi organami.

Skarżący zauważył, że Minister w ramach równolegle toczących się sporów zbiorowych pomiędzy skarżącym a Dyrektorami Administracji Skarbowej w poszczególnych województwach dotyczących tożsamych postulatów zachowuje niekonsekwencje, ponieważ w sporze zbiorowym pomiędzy skarżącym a Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w [...]oraz Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej [...] wyznaczył mediatora, natomiast w sporze zbiorowym z Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w [...] oraz Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w [...] - odmówił wyznaczenia mediatora.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżący wniósł o zobowiązanie organu do wyznaczenia mediatora oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na brak legitymacji Związku Zawodowego - [...] do wniesienia skargi na bezczynność w związku z wnioskiem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] o wyznaczenia mediatora w sporze zbiorowym prowadzonym pomiędzy Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w [...] a Zakładową Organizacją Związkową Związku Zawodowego - [...] Izby Administracji Skarbowej w [...], ewentualnie o oddalenie skargi jako oczywiście bezzasadnej.

W uzasadnieniu wskazał, że pismem z dnia [...] marca 2017 r. znak [...], przesłanym za pośrednictwem poczty elektronicznej, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] wystąpił z wnioskiem o wskazanie mediatora w sporze zbiorowym prowadzonym pomiędzy Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w [...] a Zakładową Organizacją Związkową Związku Zawodowego - [...] Izby Administracji Skarbowej w [...]. Pismem z dnia [...] kwietnia 2017 r. znak [...], Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej odmówił wyznaczenia mediatora w sporze zbiorowym - z uwagi na fakt, że żądania zgłoszone w sporze, co do których strony nie osiągnęły porozumienia, nie mieszczą się w katalogu spraw wyznaczonych przez art. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (Dz.U. z 2015 r., poz. 295 ze zm.).

Organ stwierdził, że z protokołu rozbieżności wynikało, że żądania, co do których nie osiągnięto porozumienia, miały następujące brzmienie: odstąpienie od ucywilnienia funkcjonariuszy celnych (od 1 marca 2017 r. celno-skarbowych), zagwarantowanie wszystkim pracownikom i funkcjonariuszom zatrudnienia/służby w KAS, z wyjątkiem wyłączeń ustawowych, a także zagwarantowanie zachowania uposażenia wraz z dodatkiem (nie dotyczy dodatku funkcyjnego) w perspektywie 10 lat.

Minister podał, że zgodnie z art. 1 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, przedmiotem sporu mogą być następujące kwestie: warunki pracy, warunki płac, świadczenia socjalne, prawa i wolności związkowe pracowników lub innych grup, którym przysługuje prawo zrzeszania się w związkach zawodowych. Zamieszczony w ustawie katalog spraw mogących stanowić przedmiot sporu zbiorowego ma charakter enumeratywny. Zdaniem organu, brak było podstaw do wyznaczenia mediatora w przedmiotowej sprawie.

Organ zaznaczył, że strony sporu zbiorowego, tj. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] i Zakładowa Organizacja Związkowa Związku Zawodowego - [...] Izby Administracji Skarbowej w [...] otrzymali odpowiedź Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej tego samego, tj. dnia 26 kwietnia 2017 r.

Pismem z dnia 4 maja 2017 r. Związek Zawodowy - [...] w imieniu którego działał Przewodniczący Związku Zawodowego -[...], wystąpił do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z wnioskiem o zmianę stanowiska zaprezentowanego przy piśmie z dnia [...] kwietnia 2017 r. kierowanym do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...]. W piśmie zaznaczono, że wystąpienie Związku Zawodowego - [...] należy traktować jako wezwanie do usunięcia naruszenia prawa poprzez odmowę wskazania mediatora.

Pismem z dnia [...] maja 2017 r. znak [...] organ poinformował, że nie może traktować wystąpienia Związku Zawodowego - [...] jako wezwania do usunięcia naruszenia prawa przez odmowę wskazania mediatora. Odmowa wyznaczenia mediatora do sporu zbiorowego toczącego się pomiędzy Zakładową Organizacją Związkową Związku Zawodowego - [...] Izby Administracji Skarbowej w [...], a Izbą Administracji Skarbowej w [...] została skierowana do obu ww. stron sporu zbiorowego. Wszczęcie procedury zaskarżenia czynności ministra właściwego do spraw pracy należy do adresatów czynności ministra. Ponieważ adresatem czynności ministra ze strony pracowniczej sporu zbiorowego była Zakładowa Organizacja Związkowa Związku Zawodowego - [...] Izby Administracji Skarbowej w [...], to do prawidłowego wezwania do usunięcia naruszania prawa były uprawnione osoby działające w imieniu tej organizacji.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze, organ wskazał, że w świetle ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, prawa i interesy zbiorowe pracowników w sporach zbiorowych są reprezentowane przez związki zawodowe (art. 2 ustawy). Z kolei z art. 3 ust. 1 ustawy wynika m.in., że w zakładzie pracy organizacja związkowa reprezentuje w sporze interesy stanowiące przedmiot sporu. Na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy jest możliwe reprezentowanie pracowników przez organizację związkową niedziałającą w danym zakładzie pracy, ale tylko wtedy, gdy pracownicy zwrócili się do niej z wnioskiem o reprezentowanie ich interesów zbiorowych. Zdaniem organu, w świetle powyższych unormowań należy stwierdzić, że reprezentacja strony pracowniczej należy w pierwszej kolejności do działających w zakładzie pracy organizacji związkowych.

Minister podał, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy w sporze zbiorowym zaistniałym w zakładzie pracy, jakim jest Izba Administracji Skarbowej w [...], stronę pracowniczą reprezentowała Zakładowa Organizacja Związkową Związku Zawodowego - [...] Izby Administracji Skarbowej w [...]. To zakładowa organizacja związkowa była uprawiona jako jedna ze stron sporu zbiorowego wystąpić do ministra właściwego do spraw pracy o wyznaczenie mediatora po zakończonych rokowaniach. Podniósł, że to na uprawnienia strony pracowniczej reprezentowanej przez zakładową organizację związkową ma wpływ wyznaczenie mediatora przez ministra, w szczególności w przypadku wyznaczenia mediatora aktualizuje się możliwość rozpoczęcia kolejnej fazy sporu zbiorowego w postaci postępowania mediacyjnego, a w konsekwencji otwiera się droga do strajku.

Zdaniem organu, skarżącym w sprawie powinna być zatem Zakładowa Organizacja Związkowa Związku Zawodowego - [...] Izby Administracji Skarbowej w [...], a nie Związek Zawodowy - [...] . Nie jest możliwe wykazanie związku pomiędzy działaniem ministra, a sferą indywidulanych praw i obowiązków Związku Zawodowego - [...]. Minister stwierdził, że skarga Związku Zawodowego - [...] jako wniesiona przez nieuprawniony podmiot jest niedopuszczalna i powinna podlegać odrzuceniu.

Ustosunkowując się do przebiegu postępowania, organ stwierdził, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej odpowiadał na każde wystąpienie skarżącego, a odpowiedzi były udzielane w terminie krótszym niż 30 dni. Zdaniem organu, okoliczność, że odpowiedzi sprowadzały się do odmowy pozytywnego załatwienia sprawy nie oznacza, że minister właściwy do spraw pracy pozostawał w bezczynności. Wręcz przeciwnie, minister właściwy do spraw pracy, mając na względzie dyspozycję art. 11 ust. 2 w związku z art. 1 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, podjął działanie poprzez odmowę wyznaczenia mediatora.

Minister podał, że ustawa o rozwiązywaniu sporów zbiorowych w art. 1 oraz w art. 4 zakreśla przedmiot sporu zbiorowego. Zauważył, iż w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 2014 r. sygn. akt II PK 258/13, Lex nr 1738482 wyjaśniono, że przedmiotem sporu zbiorowego, a tym samym porozumienia kończącego spór zbiorowy, może być tylko materia, która zgodnie z regulacją ustawową może być objęta sporem zbiorowym. Treść art. 1 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych wyznacza granice tego, co może być przedmiotem sporu. W świetle dyrektywy ustanowionej w art. 1 ustawy, przedmiotem sporu zbiorowego mogą być następujące kwestie: warunki pracy, warunki płac, świadczenia socjalne, prawa i wolności związkowe. Katalog wskazany w powołanym przepisie ma charakter enumeratywny. Spory niemieszczące się w tak zakreślonej definicji ustawowej, nie mogą być potraktowane jako spór zbiorowy w rozumieniu przedmiotowej ustawy. Powyższe oznacza, że do konfliktów społecznych, których przedmiot nie mieści się w definicji ustawowej, nie stosuje się ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych.

Minister stwierdził, że w stanie faktycznym sprawy, dokonał oceny wniosku pracodawcy - Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] i uznał, że nie znajduje podstaw do wyznaczenia mediatora. Stanowisko ministra zostało zaprezentowane w piśmie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] , przekazanym do wiadomości Zakładowej Organizacji Związkowej w Izbie Administracji Skarbowej w [...] . Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej odmówił pozytywnego załatwienia sprawy, co nie oznacza jednak, że pozostawał w bezczynności.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego, że minister właściwy do spraw pracy zachowuje się niekonsekwentnie, ponieważ w sporze zbiorowym w Izbie Administracji Skarbowej w [...] i [...] wyznaczył mediatora, organ wyjaśnił, że w sporach zbiorowych w tych izbach strony sporu zbiorowego nie osiągnęły porozumienia w 4 na 6 zgłoszonych żądań. Z uwagi na fakt, że strony sporu zbiorowego nie osiągnęły porozumienia w sprawie żądania podniesienia najniższych wynagrodzeń, a żądanie to mieści się w graniach sporu zbiorowego zakreślonego przez art. 1 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (żądanie dotyczące płacy), minister właściwy do spraw pracy wyznaczył mediatora zaznaczając, że postępowanie mediacyjne będzie prowadzone w zakresie przedmiotu sporu zgodnie z art. 1 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w punktach 1-4a.

Podkreślić również należy, że zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a., sprawa ze skargi na bezczynność może podlegać rozpoznaniu przez Sąd w trybie uproszczonym. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, o czym stanowi art. 120 cytowanej ustawy.

Z kolei w myśl art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.).

W art. 149 p.p.s.a. ustawodawca wskazał dwa, niezależne od siebie zagadnienia procesowe, tj. bezczynność organu administracji oraz przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania administracyjnego. Trzeba wskazać, że pojęcia "bezczynność", jak i "przewlekłość" nie zostały zdefiniowane ustawowo. Pojęcie bezczynności ograniczyć należy przede wszystkim do niewydania w terminie decyzji administracyjnej. Przez pojęcie "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy natomiast rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny przez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok NSA z 5 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 1031/12, wyrok NSA z 26 listopada 2013 r. sygn. akt I OSK 2704/13).

W obowiązującym stanie prawnym przepis art. 149 § 1 p.p.s.a. zawiera normę, według której uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania polega nie tylko na zobowiązaniu organu do wydania aktu w określonym terminie, ale także na rozstrzygnięciu o tym, czy bezczynność (przewlekłość) miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Podejmując rozstrzygnięcie w sprawie ze skargi na bezczynność lub przewlekłe postępowanie organu, Sąd uwzględnia stan prawny istniejący w dniu orzekania.

Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy organ ten, pomimo istniejącego obowiązku nie załatwia w określonej prawem formie i w określonym prawem czasie sprawy, co do której obowiązujące regulacje czynią go właściwym. Celem skargi na bezczynność jest doprowadzenie do wydania przez organ aktu lub podjęcia czynności (por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 2114/13). Bezczynność organu ma miejsce, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale mimo ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem stosownego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana okolicznościami zawinionymi przez organ. Okoliczności jakie spowodowały zwłokę organu oraz jego działania bądź zaniechania w toku rozpoznania sprawy będą miały natomiast znaczenie przy ocenie, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była ona rażąca w rozumieniu art. 149 § 1 zdanie drugie p.p.s.a.

Podkreślić należy, że przepis art. 35 § 1 k.p.a. nakazuje załatwianie spraw bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). Do terminów załatwienia spraw nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Dotyczy to także zwłoki z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 k.p.a.).

Należy również zwrócić uwagę na zasadę ogólną szybkości postępowania, wyrażoną w art. 12 k.p.a., której realizacja zagwarantowana jest ww. przepisami określającymi terminy załatwienia sprawy. Zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Z powyższej zasady wypływa dla organów administracji publicznej obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie można zarzucić im zbędnej zwłoki bądź opieszałości w podejmowanych czynnościach postępowania.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, zarzut bezczynności organu jest niewątpliwie uzasadniony, przy czym bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

Na wstępie wskazać należy, że Sąd nie podzielił argumentacji organu w zakresie dotyczącym braku legitymacji Związku Zawodowego - [...] z siedzibą w [...] do wniesienia skargi.

Zgodnie z § 5 Statutu strony skarżącej, Związek Zawodowy - [...] z siedzibą w [...] posiada osobowość prawną, natomiast poszczególne jednostki organizacyjne jako jednostki terenowe/oddziały osobowości prawnej nie posiadają. Zgodzić się należy ze stanowiskiem skarżącego, wyrażonym w piśmie z dnia 25 września 2017 r. (w aktach sprawy), że Zakładowa Organizacja Związkowa Związku Zawodowego - [...] Izby Administracji Skarbowej w [...] jako Zakładowa Organizacja Izbowa Związku Zawodowego - [...] prowadziła spór zbiorowy w imieniu skarżącego. W związku z tym, wbrew twierdzeniom organu, skarżący jest uprawniony jako strona sporu zbiorowego do występowania w przedmiotowej sprawie i posiada z tym związany interes prawny w niniejszym postępowaniu. Jak bowiem stanowi art. 2 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, prawa i obowiązki zbiorowe pracowników w sporach zbiorowych są reprezentowane przez związki zawodowe.

W rozpatrywanej sprawie, skarżący zarzucił bezczynność Ministrowi Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w przedmiocie wyznaczenia mediatora w sporze zbiorowym prowadzonym pomiędzy Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w [...] , a Zakładową Organizacją Związkową Związku Zawodowego - [...] Izby Administracji Skarbowej w [...].

Wyjaśnienia wymaga, że spory zbiorowe pracowników z pracodawcą lub pracodawcami regulują przepisy ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 295 ze zm.). Zgodnie z art. 11 ust. 1 i 2 tej ustawy, jeżeli strony sporu zbiorowego nie porozumieją się w ciągu 5 dni w sprawie wyboru mediatora, dalsze postępowanie jest prowadzone z udziałem mediatora wskazanego, na wniosek jednej ze stron, przez ministra właściwego do spraw pracy z listy ustalonej przez ministra właściwego do spraw pracy w uzgodnieniu z organizacjami związkowymi oraz organizacjami pracodawców, reprezentatywnymi w rozumieniu ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego (Dz. U. z 2015 r., poz. 1240).

Wyznaczenie mediatora następuje tylko w przypadku wystąpienia sporu zbiorowego dotyczącego warunków pracy, płac lub świadczeń socjalnych oraz praw i wolności związkowych pracowników lub innych grup, którym przysługuje prawo zrzeszania się w związkach zawodowych. Powyższe wyliczenie wynika z art. 1 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, który ma charakter katalogu zamkniętego. Doprecyzowanie definicji sporu zbiorowego zawiera art. 4 ust. 1 powyższej ustawy, według którego nie jest dopuszczalne prowadzenie sporu zbiorowego w celu poparcia indywidualnych żądań pracowniczych, jeżeli ich rozstrzygnięcie jest możliwe w postępowaniu przed organem rozstrzygającym spory o roszczenia pracowników

Jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia 27 marca 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] wystąpił z wnioskiem o wskazanie mediatora w sporze zbiorowym prowadzonym pomiędzy Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w [...] a Zakładową Organizacją Związkową Związku Zawodowego - [...] Izby Administracji Skarbowej w [...] . Pismem z dnia 20 kwietnia 2017 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej odmówił wyznaczenia mediatora w sporze zbiorowym.

W ocenie Sądu, organ nieprawidłowo przyjął, że żądania zgłoszone w sporze, co do których strony nie osiągnęły porozumienia, nie mieszczą się w katalogu spraw wyznaczonych przez art. 1 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Z protokołu rozbieżności spisanego w dniu 21 marca 2017 r. wynikało, że żądania, co do których nie osiągnięto porozumienia, dotyczyły: odstąpienia od ucywilnienia funkcjonariuszy celnych (od 1 marca 2017 r. celno-skarbowych), zagwarantowania wszystkim pracownikom i funkcjonariuszom zatrudnienia/służby w KAS, z wyjątkiem wyłączeń ustawowych oraz zagwarantowania zachowania uposażenia wraz z dodatkiem (nie dotyczy dodatku funkcyjnego) w perspektywie 10 lat. Zdaniem Sądu, kwestie te należą do spraw, które mogą być przedmiotem sporu zbiorowego, a tym samym – zasadne jest wskazanie mediatora przez ministra właściwego do spraw pracy, na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych.

Na koniec zauważyć należy, że niejednokrotnie żądania wysuwane przez związek zawodowy w stosunku do pracodawcy nie mieszczą się wprost w katalogu określonym w art. 1 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych lub są tak ujęte, że występują poważne wątpliwości interpretacyjne. Na etapie sporu zbiorowego brak jest organu właściwego do rozwiązania tych wątpliwości. Uczynić to może dopiero post factum sąd (por. J. Żołyński, Komentarz do art. 11 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, System Informacji Prawnej Lex). W przypadku zatem, gdy kwestią sporną pozostaje ustalenie, czy spór z pracodawcą jest sporem zbiorowym, należy mieć na uwadze, że spory zbiorowe są załatwiane w trybie określonym ustawą o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, przy wyłączeniu drogi przed sądami pracy. Zgodnie bowiem z art. 16 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, spór zakładowy rozpoznaje kolegium arbitrażu społecznego przy sądzie wojewódzkim (obecnie okręgowym), w którym utworzony jest sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. W skład kolegium wchodzi przewodniczący wyznaczony spośród sędziów sądu przez prezesa sądu oraz sześciu członków wyznaczonych po trzech członków przez każdą ze stron. Strony powinny dążyć do wskazania osób bezpośrednio niezainteresowanych rozstrzygnięciem sprawy. Orzeczenie kolegium zapada większością głosów. Jeżeli żadna ze stron przed poddaniem sporu rozstrzygnięciu kolegium nie postanowi inaczej, orzeczenie to wiąże strony (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt IV SAB/Wa 135/17 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Szczegółowy tryb postępowania przed kolegium arbitrażu społecznego reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 1991 r. w sprawie trybu postępowania przed kolegiami arbitrażu społecznego (Dz. U. z 1991 r. Nr 73, poz. 324). Zgodnie z przepisami tego rozporządzenia wniosek, który wpłynął do sądu, podlega wstępnemu badaniu przez jego prezesa, który kontroluje go od strony formalnoprawnej (merytorycznej). W szczególności sprawdza, czy pochodzi on od uprawnionego podmiotu i czy dotyczy przedmiotu, który może być objęty sporem zbiorowym. Dokonuje zatem oceny formalnej przedmiotu sporu. Może zarządzić zwrot wniosku, jeżeli został on złożony przez podmiot niebędący stroną sporu lub jeżeli z treści wniosku wynika, że spór zbiorowy nie jest sporem w rozumieniu ustawy. Prezes sądu jest więc organem orzekającym także w zakresie oceny, czy występujący między stronami spór jest sporem zbiorowym w rozumieniu przepisów ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych oraz czy istnieje możliwość jego prowadzenia (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2017 r., sygn. akt I PK 212/16).

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt I - III sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł w pkt IV sentencji wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a.