Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 422/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6201 Prawo wykonywania zawodu lekarza, aptekarza pielęgniarki, położnej
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Rada Aptekarska
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 10, art. 64 par. 2, art. 136
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 174, art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Stahl (spr.) Sędziowie sędzia NSA Wiesław Kisiel sędzia NSA Jerzy Stankowski Protokolant Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2007 r. sygn. akt VII SA/Wa 1553/07 w sprawie ze skargi J. F. na uchwałę Naczelnej Rady Aptekarskiej w Warszawie z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia prawa wykonywania zawodu farmaceuty oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Rada Okręgowa Izby Aptekarskiej w Warszawie uchwałą z dnia [...] maja 2007 r. Nr [...] w sprawie stwierdzenia prawa wykonywania zawodu farmaceuty podjętą na podstawie art. 4, art. 4c ust. 1, art. 4d ust. 1, art. 4e ust. 1, art. 7 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 roku o izbach aptekarskich (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. nr 9 poz. 108 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku dr n. farm. J. F. oraz w związku z uchwałą nr [...] z dnia [...] maja 2007 r., Prezydium Naczelnej Rady Aptekarskiej wyznaczającą termin załatwienia sprawy do dnia 8 czerwca 2007r., Rada Okręgowa Izby Aptekarskiej - odmówiła uznania, iż dr n. farm. J. F. (ur. 5 października 1961 r.), przysługuje prawo wykonywania zawodu farmaceuty na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej wobec niespełnienia przez wnioskodawcę prawem przewidzianych warunków. W uzasadnieniu organ podniósł, iż zgodnie z art. 4 pkt. 2 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich, prawo wykonywania zawodu farmaceuty może uzyskać osoba która, m.in. posiada stan zdrowia pozwalający na wykonywanie zawodu farmaceuty potwierdzony orzeczeniem lekarskim. Załączone do wniosku o stwierdzenie prawa wykonywania zawodu farmaceuty zaświadczenie lekarskie zostało wydane w toku okresowych badań lekarskich osoby będącej pracownikiem, którym każda osoba pozostająca w stosunku pracy jest obowiązana się poddać w okresach zatrudnienia wynikających z przepisów prawa pracy. Nie jest to natomiast potwierdzenie stanu zdrowia, o którym mowa w w/w przepisie ustawy o izbach aptekarskich. Nadto organ I instancji nadmienił, że z zaświadczenia tego wynika również, że J. F. jest zdolny do wykonywania pracy na stanowisku "kierownik ds. inf. o produktach", tak sformułowane zaświadczenie w części odnoszącej się do zajmowanego stanowiska nie przesądza kwestii podstawowej tj. czy dana osoba może, ze względu na stan zdrowia, wykonywać zawód farmaceuty, czy też istnieją ku temu jakieś przeciwwskazania. Użyte w zaświadczeniu sformułowanie "kierownik ds. inf. o produktach" nie przesądza o tym, czy podane stanowisko wiąże się z wykonywaniem zawodu farmaceuty i jest jedną z jego form, czy też nie. Rada Okręgowa Izby Aptekarskiej w Warszawie w uzasadnieniu uchwały wskazała, że J. F. nie wykonuje zawodu farmaceuty, przede wszystkim z uwagi na fakt nieposiadania prawa wykonywania zawodu farmaceuty. Bez stwierdzenia przez właściwą okręgową radę aptekarską posiadania tego prawa wobec określonej osoby, taka osoba nie może wykonywać zawodu farmaceuty. Ponadto organ wskazał, iż o wymogach jakie powinno spełniać zaświadczenie lekarskie został J. F. poinformowany pismem z dnia [...] kwietnia 2006r., nr [...] przez Naczelną Izbę Aptekarską, a pomimo tego nie dostarczył zaświadczenia spełniającego te wymogi.

Od uchwały Rady Okręgowej Izby Aptekarskiej w Warszawie z dnia [...] maja 2007 r., J. F. złożył odwołanie do Prezydium Naczelnej Rady Aptekarskiej w Warszawie ł. Wniósł o uznanie zasadności swego odwołania oraz skierowania sprawy do ponownego rozpatrzenia, co pozwoli mu na uzyskanie stosownego dokumentu, stwierdzającego prawo wykonywania zawodu farmaceuty. W odwołaniu J. F. wskazał na fakt, że dostarczył wymagane zaświadczenia lekarskie (na druku Mz/L-01) oraz zaświadczenie potwierdzające stan zdrowia - zdolność do wykonywania pracy na określonym stanowisku. Ponadto przyznał, iż wykonuje zawód farmaceuty niezależnie od terminu, w jakim Rada Okręgowa Izby Aptekarskiej w Warszawie wyda stosowny dokument, posiada odpowiednie kwalifikacje, wiedzę i praktykę zawodową - co decyduje o praktycznym wykonywaniu zawodu farmaceuty.

Prezydium Naczelnej Rady Aptekarskiej w Warszawie uchwałą z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę Rady Okręgowej Izby Aptekarskiej w Warszawie. Organ odwoławczy zaznaczył, iż zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach lekarskich, okręgowa rada aptekarska stwierdza prawo wykonywania zawodu farmaceuty, który obok warunku ukończenia nauki w trybie wskazanym ustawą posiada pełną zdolność do czynności prawnych oraz stan zdrowia pozwalający na wykonywanie zawodu, potwierdzony stosownym orzeczeniem. To orzeczenie musi więc potwierdzać, że farmaceuta posiada stan zdrowia pozwalający na wykonywanie zawodu farmaceuty. Organ II instancji podkreślił fakt, iż wymóg posiadania odpowiedniego stanu zdrowia związany jest głównie z charakterem pracy farmaceuty oraz zakresem wykonywanych przez niego czynności zawodowych. Charakter pracy farmaceuty wymaga bowiem, w wielu wypadkach bezpośredniego kontaktu z ludźmi i to wielokroć z ludźmi chorymi, oprócz opanowania i odporności psychicznej farmaceuta musi posiadać stan zdrowia gwarantujący, że bez szkody dla pacjentów może wykonywać ten zawód.

Prezydium N R A w uzasadnieniu uchwały wskazało także, że orzeczenie lekarskie wydawane na potrzeby stwierdzenia prawa wykonywania zawodu nie jest tożsame z orzeczeniem potwierdzającym zdolność do wykonywania pracy na określonym stanowisku. Przyznanie prawa wykonywania zawodu farmaceuty otwiera przed farmaceutą możliwość wykonywania każdej działalności wskazanej w art. 2a ustawy o izbach aptekarskich, nie ograniczając jej do wykonywania jednej konkretnej czynności przynależnej do zawodu. Ponadto organ odwoławczy nadmienił, iż pismem z dnia 19 kwietnia 2006r., Naczelna Izba Aptekarska poinformowała J. F., że orzeczenie potwierdzające jego stan zdrowia dotyczyć musi jego zdrowia w odniesieniu do każdej czynności, które farmaceuta może wykonywać w ramach swego zawodu i że może to być uczynione poprzez ogólne odniesienie się, potwierdzające zdolność tej osoby do wykonywania zawodu farmaceuty. Żadne z przedstawionych zaświadczeń nie spełnia tych wymagań, ani bowiem zaświadczenie o zdolności do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku, ani też zaświadczenie zawierające zapis "zdolny" bez wskazania, że zdolność ta dotyczy wykonywania zawodu farmaceuty nie wypełnia warunku wynikającego z przepisów ustawy o izbach aptekarskich, nie potwierdza zdolności do wykonywania zawodu farmaceuty. Prezydium Naczelnej Rady Aptekarskiej nie podzieliło poglądu J. F., że lekarze są obowiązani jedynie do wydawania orzeczeń wskazanych w art. 229 § 4 Kodeksu pracy, przywołany przez wnioskodawcę artykuł kodeksu pracy dotyczy bowiem jedynie wstępnych badań lekarskich, którym zgodnie z § 1 tego art. podlegają jedynie osoby przystępujące do pracy i pracownicy młodociani. Farmaceuta występujący z wnioskiem o stwierdzenie prawa wykonywania zawodu nie spełnia kryteriów osoby wskazanej w art. 229 w/w kodeksu.

Uchwała Prezydium Naczelnej Rady Aptekarskiej w Warszawie z dnia [...] lipca 2007 r. stała się przedmiotem skargi J. F. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł on o uznanie zasadności swojej skargi, skierowania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organy obu instancji oraz stwierdzenia prawa wykonywania zawodu farmaceuty przez skarżącego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 grudnia 2007 r. oddalił skargę. Sąd podkreślił że - jak słusznie zaznaczył organ - zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (Dz. U. z 2003 r., nr 9, poz. 108 z późn. zm.), prawo wykonywania zawodu farmaceuty stwierdza okręgowa rada aptekarska właściwa ze względu na miejsce wykonywania zawodu farmaceuty w odniesieniu do obywatela polskiego, który m.in. posiada stan zdrowia pozwalający na wykonywanie zawodu potwierdzony orzeczeniem lekarskim. Właściwe orzeczenie lekarskie potwierdza możliwość i predyspozycje niezbędne do wykonywania zawodu farmaceuty, ma to na celu ochronę zdrowia publicznego poprzez działalność polegającą w szczególności na wydawaniu produktów leczniczych i wyrobów medycznych będących przedmiotem obrotu w aptekach i hurtowniach farmaceutycznych oraz sprawowaniu nadzoru nad ich obrotem, przechowywaniem i wykorzystaniem, sporządzaniem i wytwarzaniem produktów leczniczych, sprawdzaniem jakości i tożsamości leków recepturowych, leków aptecznych i leków gotowych, a także udzielaniem informacji i porad odnośnie do działania produktów leczniczych i stosowania wyrobów medycznych będących przedmiotem obrotu w aptekach i hurtowniach farmaceutycznych. Ponadto do zadań farmaceuty należy kierowanie apteką, działem farmacji szpitalnej lub hurtownią farmaceutyczną, współuczestniczeniem w sprawowaniu nadzoru nad gospodarką produktami leczniczymi, w szczególności w zakładach opieki zdrowotnej, oraz współudziale w badaniach klinicznych prowadzonych w szpitalu lub współudziale w badaniach nad lekiem, czy monitorowaniu niepożądanych działań leków i przekazywaniu tych informacji właściwym organom. Skarżący przedstawił organom dwa zaświadczenia ale z obydwu nie wynika jego prawo do wykonywania zawodu farmaceuty. Z pierwszego zaświadczenia wynika, iż jest zdolny do wykonywania pracy na stanowisku kierownika do spraw informacji o produktach, z drugiego wynika, iż jest osobą zdrową, bez wskazania do czego określenie "zdrowy" się odnosi. J. F. nie dostarczył orzeczenia lekarskiego wydawanego na potrzeby stwierdzenia prawa wykonywania zawodu. Najprościej ujmując problem, w zaświadczeniu winno być stwierdzone, iż dana osoba jest, np. zdolna do wykonywania zawodu farmaceuty, albo zdrowa, może wykonywać zawód farmaceuty. W zaświadczeniu musi znaleźć się konkretne, a nie domyślne stwierdzenie, że dana osoba może wykonywać zawód farmaceuty. Brak konkretnego sformułowania rodzi określone skutki zarówno dla osoby, której dotyczy, bo nie wiadomo do czego dana osoba jest zdolna i czy jest na tyle zdrowa by wykonywać dany zawód, jak i dla lekarza, bo nie ponosi odpowiedzialności za wystawienie zaświadczenia dla farmaceuty, gdyż słowo takie w zaświadczeniu nie padło. Organy samorządu nie są uprawnione do badania i ustalania, co wynika z przedstawionego zaświadczenia, mają jedynie stwierdzić, czy dana osoba dysponuje bądź nie prawidłowym zaświadczeniem.

Z powyższych względów Sąd uznał, iż Prezydium Naczelnej Rady Aptekarskiej w sposób prawidłowy dokonało oceny rękojmi wykonywania zawodu farmaceuty przez J.a F., odmawiając mu przyznania prawa wykonywania tego zawodu. To na organach samorządu aptekarskiego ciąży obowiązek sprawowania pieczy nad tym, aby osoba sprawująca ten zawód dysponowała zaświadczeniem, ze posiada stan zdrowia gwarantujący, iż będzie go wykonywała bez szkody dla pacjentów. Odnosząc się do zarzutu, iż nie jest określony prawnie wzór ani treść orzeczenia lekarskiego dotyczącego stanu zdrowia farmaceuty składającego wniosek o stwierdzenie prawa wykonywania zawodu, Sąd podkreślił, iż skarżący był informowany pismem Naczelnej Rady Aptekarskiej z dnia [...] kwietnia 2006 r., nr [...], że orzeczenie o stanie zdrowia musi odnosić się do każdej czynności, które farmaceuta może wykonywać w ramach swojego zawodu lub poprzez ogólne odniesienie się, potwierdzające zdolność danej osoby do wykonywania zawodu farmaceuty. W piśmie tym organ zwrócił uwagę na fakt, iż za nieprawidłowe uznaje orzeczenie dotyczące zdolności wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku w dniu wystawienia orzeczenia. Sąd stwierdził także że najbardziej właściwym do wydawania orzeczeń lekarskich do celów przewidzianych w kodeksie pracy, a więc również do orzeczeń wydawanych w ramach wstępnych badań pracowników, jest orzeczenie wydane przez lekarza medycyny pracy potwierdzające generalnie zdolność danej osoby do wykonywania zawodu farmaceuty. Nie wykluczono jednak, iż zaświadczenie takie może wydać inny lekarz. W ocenie Sądu ta wykładania została przeprowadzona w sposób prawidłowy.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku J. F. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 2, art. 87, art. 184 Konstytucji RP, art. 4 pkt 2 ustawy o izbach aptekarskich polegające na naruszeniu podstawowych praw obywateli i zasad sprawiedliwości społecznej oraz naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., przez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia przepisów art. 7, 9 i 10 kpa oraz art. 64 § 2 kpa przez organ w toku postępowania administracyjnego. W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasadzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu podkreślono, że Sąd nie zwrócił uwagi na spełnienie wymagań określonych w art. 2b ust. 1, lecz ograniczył się tylko i wyłącznie do treści orzeczenia lekarskiego, podobnie jak organy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Naczelna Rada Aptekarska wniosła o odrzucenie skargi, ewentualnie o jej oddalenie, wskazując, że skarga kasacyjna nie zawiera podstawowych elementów i ocena jej zasadności nie jest możliwa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw a tym samym nie mogła zostać uwzględniona. Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i z uwagi na związane z nią wymogi jej sporządzenie zostało obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim. Skarga musi wskazywać określone w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) podstawy kasacji a ponadto czynić zadość wymaganiom określonym dla pism procesowych, zawierać uzasadnienie i określać zakres i istotę żądania. Określenie podstaw kasacyjnych nie może być uznane za prawidłowe a to one wyznaczają zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego. To samo odnosi się do uzasadnienia skargi kasacyjnej. W skardze wskazano jako naruszone przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: art. 2 Konstytucji RP, statuujący zasadę demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, art. 87 Konstytucji określający źródła prawa oraz art. 184 Konstytucji a także art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (Dz. U. z 2003 r., Nr 9, poz.108 ze zm.). Błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu to nie są pojęcia tożsame i w uzasadnieniu należałoby wyjaśnić istotę zarzutu naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego, szerzej niż tylko poprzez wskazanie że to naruszenie polega na naruszeniu podstawowych praw obywateli i zasad sprawiedliwości społecznej. W uzasadnieniu nie ma nawiązania do powołanych jako naruszone przepisów Konstytucji, mówi się tylko że Sąd oceniając pismo Naczelnej Rady Aptekarskiej z dnia [...] kwietnia 2006 r. naruszył prawo materialne –art. 4 ustawy o izbach aptekarskich w związku z art. 64 § 2 kpa przez błędną wykładnię "polegającą na mylnym rozeznaniu powyższej normy prawnej co pozostaje w bezpośrednim związku z wynikiem sprawy, które miało wpływ na rozstrzygnięcie". Powyższe sformułowania nie wyjaśniają ani tego na czym polegała błędna wykładnia (choć mówi się o art. 4 pow. ustawy uzasadnienie odwołuje się do oceny pisma NRA). Powołanie się na nieomówiony niepublikowany wyrok Sądu Najwyższego ze stwierdzeniem, że zaskarżony wyrok nie odpowiada prawu jest niejasne i nieuzasadnione.

Jako naruszony wskazany został art. 4 pkt 2 ustawy o izbach aptekarskich (w uzasadnieniu mówi się już tylko o art. 4 choć ma on złożoną strukturę i nie jest rzeczą sądu rozważać o jaką jednostkę redakcyjna chodzi) ale należy wskazać, że przepis ten ma inną budowę i można jedynie domniemywać że chodzi o art.4 ust. 2 pkt 2 pow. ustawy stanowiący iż prawo wykonywania zawodu farmaceuty, z uwzględnieniem art. 2b ust.2 stwierdza okręgowa rada aptekarska w odniesieniu do obywatela polskiego, który.... posiada stan zdrowia pozwalający na wykonywanie zawodu potwierdzony orzeczeniem lekarskim. Nie chodzi zatem o jakikolwiek stan zdrowia ale o taki stan zdrowia który pozwala na wykonywanie zawodu (farmaceuty) i jest - w odniesieniu do tego zawodu - potwierdzony orzeczeniem lekarskim. Dokonując takiej wykładni powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawa nie naruszył. Przyznanie prawa wykonywania zawodu farmaceuty stwarza możliwość wykonywania każdej działalności określonej w art. 2a ustawy o izbach... Nie wystarczy zatem do stwierdzenia prawa wykonywania tego zawodu ani zaświadczenie wskazujące że czyjś stan zdrowia pozwala na pracę na zajmowanym stanowisku (kierownika do spraw informacji o produktach) ani też zaświadczenie stwierdzające ogólnie zdolność do pracy bez wskazania że zdolność ta dotyczy wykonywania zawodu farmaceuty. Przywołany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jako nieuwzględniony przez Sąd I instancji art. 2b ust. 1 pow. ustawy określa jedynie kto ma kwalifikacje do wykonywania zawodu farmaceuty a te kwalifikacje stanowią tylko jedną z przesłanek stwierdzania prawa wykonywania zawodu farmaceuty. Jak wynika z akt sprawy organy samorządu aptekarskiego informowały skarżącego jakie wymogi powinno spełniać zaświadczenie a tym samym nie naruszyły powołanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej artykułów kodeksu postępowania administracyjnego – art. 10, art. 64 § 2 i art. 136. Osoba ubiegająca się o stwierdzenie prawa wykonywania zawodu musi przedstawić właściwe (to znaczy stwierdzające stan zdrowia pozwalający na wykonywanie zawodu farmaceuty we wszystkich jego aspektach) zaświadczenie lekarskie a jeśli, mimo pouczenia, zaświadczenia nie przedstawia albo przedstawia niewłaściwe nie można czynić organowi odwoławczemu zarzutu, iż nie przeprowadza dodatkowego postępowania wyjaśniającego.

Zważywszy zatem, że skarga kasacyjna nie miała uzasadnionych podstaw, w oparciu o przepis art.184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.