Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 555/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.), sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Elżbieta Lenart, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania S. K.(1), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] stwierdzającą, że działka oznaczona w projekcie podziału (stanowiącym integralną część decyzji) jako działka nr [...] podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że S. K.(1) wystąpiła o stwierdzenie, że nieruchomość położona w gminie [...], powiat [...], województwo [...], na której znajdowały się obiekty gorzelni i domu gorzelnianego wraz z gruntem pod nimi położonym, posadowiona na części działki oznaczonej obecnie jako działka nr [...], oznaczonej w projekcie podziału jako działka nr [...], przejęta na rzecz Skarbu Państwa, nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z I945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.). W uzasadnieniu wnioskodawczyni podniosła m.in. kwestię braku związku funkcjonalnego pomiędzy częścią majątku obejmującą kompleks gorzelniany a resztą majątku, przejawiającego się jej zdaniem między innymi w tym, że gorzelnia była zarządzana odrębnie, a składniki wykorzystywane do produkcji spirytusu nie pochodziły z majątku [...]. Wnioskodawczyni zauważyła przy tym, że gorzelnie przemysłowe co do zasady podlegały przejęciu na podstawie art. 3 ust. 1 lit. A pkt 10 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.).

Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ I instancji nie podzielił bowiem zawartej we wniosku argumentacji co do braku związku funkcjonalnego łączącego gorzelnię z częścią folwarczną majątku, uznając, że gorzelnia stanowiła jego integralną część, a jej funkcjonowanie było ściśle związane z funkcjonowaniem części folwarcznej.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, S. K.(1) wniosła odwołanie. W uzasadnieniu zarzuciła organowi między innymi błędną ocenę dowodów i wyprowadzenie niewłaściwych wniosków, a w konsekwencji nieprawidłowe przyjęcie, że gorzelnia w [...] miała charakter rolniczy (naruszenie art. 80, art. 77 § 1, art. 7 kpa w związku z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu). Mając na uwadze wskazane naruszenia wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz stwierdzenie, że objęte wnioskiem w sprawie nieruchomości nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że objęte wnioskiem obiekty gorzelni i domu gorzelnianego wraz z gruntami pod nimi położonymi, wchodzące w skład dawnego majątku ziemskiego [...], stanowiącego byłą hipoteczną własność S. K.(2), obecnie usytuowane są na działce ewidencyjnej nr [...], położonej w gminie [...]. S. K.(2) był właścicielem majątku [...], liczącego ok. [...] ha obszaru ogólnego, które odziedziczył po swoim ojcu K. K.. Majątek ten został przejęty po II wojnie światowej na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Po przejęciu nieruchomości majątek przeszedł we władanie Państwowego Funduszu Ziemią, następnie zaś został przekazany państwowemu gospodarstwu rolnemu (PGR). Obecnie właścicielem działki nr [...], na której posadowiony był i do dziś pozostaje kompleks gorzelni, jest Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (następca prawny Agencji Nieruchomości Rolnych).

Odwołując się do zebranych w sprawie dokumentów, organ II instancji szczegółowo opisał położenie przedmiotowego majątku i kompleksu gorzelni.

W skład tego kompleksu od około 1830 r. wchodziły gorzelnia, młyn, mieszkanie gorzelnianego oraz dwa magazyny zbożowe. Prowadzeniem gorzelni w okresie przedwojennym zajmował się zarządca L., a bezpośrednio przed wybuchem wojny A. M.. Zarządcy gorzelni zamieszkiwali tzw. "mieszkanie gorzelnianego" połączone z gorzelnią. Gorzelnia była położona ok. [...] metrów od głównego biura majątku, zlokalizowanego w podwórzu gospodarczym, skąd administrowano częścią rolną majątku. Do produkcji spirytusu w gorzelni wykorzystywano ziemniaki oraz zboże (jęczmień). Pełna zdolność produkcyjna przy sześciomiesięcznej kampanii wynosiła [...] litrów ([...] hektolitrów).

Minister przywołał treść art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN oraz § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51). Odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ odwoławczy wyjaśnił tryb i zasady orzekania o tym, czy nieruchomość lub jej część podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu oraz cele przeprowadzenia reformy rolnej w okresie powojennym. Wyjaśnił również użyte w dekrecie pojęcie nieruchomości ziemskiej oraz ukształtowane w orzecznictwie sądowym pojęcie związku funkcjonalnego.

Minister przypomniał, że organ I instancji na podstawie analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, szczegółowo opisanego w uzasadnieniu wydanej decyzji stanął na stanowisku, że teren, na którym posadowiona była gorzelnia i tzw. "dom gorzelniany" miał związek z częścią gospodarczą majątku. Gorzelnia będąca częścią majątku była bowiem gorzelnią o charakterze rolniczym a nie przemysłowym, jak wynika z treści art. 4 ustawy o monopolu spirytusowym z dnia 31 lipca 1924 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 755). Spirytus w niej pędzony był bowiem z ziemniaków, a wywar wykorzystywano na miejscu przy gorzelni. Potwierdza to także fakt, że jako nazwę gorzelni w jej kwestionariuszu gospodarczym znajdującym się w aktach sprawy podano "Gorzelnia rolnicza w [...]". Brak było zatem podstaw do przejęcia przedmiotowej gorzelni na podstawie powołanego art. 3 ust. 1 lit. A pkt 10 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, który to przepis dotyczył gorzelni przemysłowych a nie rolnych, które przejmowane były na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Odnosząc się do zawartego w odwołaniu zarzutu, dotyczącego ustalenia przez organ I instancji istnienia w rozpatrywanej sprawie tzw. związku funkcjonalnego, Minister, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, uznał, że rozstrzygnięcie sporu pomiędzy stanowiskiem organu I instancji a stanowiskiem odwołującej się, zaprezentowanym w złożonym odwołaniu, czyli sporu o istnienie bądź też nieistnienie tzw. związku funkcjonalnego pomiędzy badaną częścią nieruchomości ziemskiej [...], obejmującą kompleks gorzelniany, a częścią tej nieruchomości mającej rolny (ziemski) charakter - w istocie w żaden sposób nie może wpłynąć na wynik postępowania, bowiem nie może mieć żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Poza sporem bowiem pozostaje, że przedmiotowa nieruchomość, na której znajdowały się obiekty gorzelni i domu gorzelnianego wraz z gruntem pod nimi położonym, posadowiona na części działki oznaczonej obecnie jako działka nr [...], oznaczonej w projekcie podziału jako działka nr [...], przejęta na rzecz Skarbu Państwa, mogła co do zasady być przeznaczona na cele reformy rolnej wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu jako przedsiębiorstwo przemysłu rolnego, a zatem przeszła na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit e dekretu jako część nieruchomości ziemskiej (tj. mającej charakter rolny). Wbrew zarzutom odwołania, materiał dowodowy został w sprawie zgromadzony przez organ I instancji w sposób wystarczający do jej rozstrzygnięcia i oceniony zgodnie z regułami wynikającymi z norm art. 7, art. 77 i art. 80 kpa.

Analiza zgromadzonych dowodów pozwalała na dokonanie ustaleń stanowiących podstawę dla wydania zaskarżonej decyzji. Poza sporem pozostaje, że przedmiotowa część nieruchomości ziemskiej przejęta została na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, a okoliczność ta została udowodniona w toku postępowania w oparciu o szereg dokumentów znajdujących się w aktach. W niniejszej sprawie podstawa prawna przejęcia badanej części nieruchomości ziemskiej jednoznacznie wynika z szeregu dokumentów zebranych w aktach i omówionych w decyzji. Z zebranych w sprawie dokumentów nie wynika, ażeby kiedykolwiek Minister Przemysłu i Handlu orzekał o przejściu przedmiotowej gorzelni na własność Państwa na podstawie art. 3 ust. 1 lit. A pkt 10 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

Minister podkreślił, że współczesna wykładnia przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, dokonywana w postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie, czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie może być oderwana od realiów prawnoustrojowych istniejących w 1944 r., a szczególnie od ówczesnej aksjologii systemu prawnego, którego dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej był jednym z głównych elementów.

W szczególności, nie można do wykładni przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przykładać współczesnych konstytucyjnych standardów państwa prawnego i tworzenia prawa dla osiągania celów, które w sferze prawnej wynikają przede wszystkim z obowiązującej obecnie Konstytucji. Nie można pominąć, że decyzja administracyjna wydawana na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, jak w niniejszej sprawie, ma charakter deklaratoryjnego, a nie konstytutywnego potwierdzenia, czy majątek ziemski spełniał prawnie określone w przepisach omawianego dekretu kryteria, skutkiem czego była utrata jego własności przez byłego właściciela na rzecz Skarbu Państwa. Omawiany dekret wywołał już zamierzone w nim skutki prawnorzeczowe. Obecnie chodzi więc jedynie o ustalenie przedmiotowego zakresu tych skutków wobec poszczególnych majątków ziemskich, jakie zaistniały już w dniu 13 września 1944 r. Minister podkreślił, że w doktrynie wskazywano, że nabycie nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym było nabyciem z mocy prawa i pierwotnym, przy czym Skarb Państwa nabywał własność tych nieruchomości bez potrzeby jakiejś odrębnej czynności prawnej, w szczególności orzeczenia wojewody (przedtem wojewódzkiego urzędu ziemskiego). Nabycie z mocy prawa nastąpiło w dniu 13 września 1944 r., tj. w dniu wejścia dekretu (Franciszek Longchamps "Prawo agrarne"; Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1949, s. 48).

Biorąc powyższe pod uwagę, Minister stanął na stanowisku, że zawarte w odwołaniu zarzuty są niezasadne, a wydana przez Wojewodę decyzja odpowiada prawu i dlatego utrzymał ją w mocy.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła S. K.(1). W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa, czyli:

1 - art. 2 ust. 1 lit. e dekretu w związku z § 5 rozporządzenia oraz w związku z art. 21 ust. 2 oraz art. 64 ust. 1 Konstytucji poprzez przyjęcie, że do wykładni przepisów dekretu nie można przykładać współczesnych konstytucyjnych standardów państwa prawnego i dokonanie niedopuszczalnej interpretacji tego aktu prawnego, podczas gdy wskutek wykładni dynamicznej należało uwzględnić obecny dorobek judykatury oraz jurysprudencji określający wyraźną zasadę zakazu rozszerzającej wykładni przepisów pozbawiających prawa własności, oraz

2 - art. 80 oraz art. 77 § 1 kpa w związku z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez błędne przyjęcie, że brak jest konieczności badania związku funkcjonalnego pomiędzy działalnością gorzelni a działalnością rolniczą w niniejszej sprawie z uwagi na arbitralne, tj. z pominięciem oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, przyjęcie, że gorzelnie stanowią nieruchomość ziemską, mającą charakter rolniczy.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.), przyjętym za podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji, na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw [...], [...] i [...], jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione m.in. w punkcie e, przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 dekretu, część druga. Na cele reformy rolnej przejęciu podlegały więc stanowiące własność czy współwłasność osób fizycznych lub prawnych nieruchomości ziemskie o określonym areale. W pierwotnym brzmieniu art. 2 ust. 1 dekretu odwoływał się do "nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym". Nowelizacja tego przepisu, dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym". Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczył więc nieruchomości określonego rodzaju - nieruchomości ziemskich. Dla ustalenia zakresu przedmiotowego tego pojęcia niezbędne było zatem wyjaśnienie pojęcia "nieruchomość ziemska", bowiem dekret ani rozporządzenie nie zawierały takiej definicji.

W orzecznictwie przyjęto rozumienie tego pojęcia w oparciu o uzasadnienie zawarte w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. sygn. W 3/89 oraz uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 kwietnia 1996 r. sygn. W 15/95. Zgodnie z nimi, na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej. Taki też kierunek rozumienia pojęcia "nieruchomości ziemskie" wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06, który został następnie zaaprobowany w orzecznictwie sądowym. W dacie wejścia w życie dekretu ani ten dekret, ani żaden inny przepis nie definiowały określenia "nieruchomości ziemskie". Wobec tego pojęcie to powinno być interpretowane z uwzględnieniem celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do przepisów art. 1 ust. 2 dekretu, który ustalał, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Dla dokonania takiej oceny orzecznictwo wprowadziło pojęcie "związku funkcjonalnego" pomiędzy nieruchomością zabudowaną dworem a częścią gospodarczą majątku rozumianego jako tego typu zależność, że jej rozerwanie skutkowałoby niemożliwością lub znaczną uciążliwością w prowadzeniu działalności rolniczej (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2014 r. sygn. akt I OSK 2230/12; z dnia 17 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 1813/14; z dnia 2 września 2015 r. sygn. akt I OSK 3077/13).

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w skład spornego kompleksu gorzelni wchodziła gorzelnia, młyn, mieszkanie gorzelnianego oraz dwa magazyny zbożowe. Prowadzeniem gorzelni w okresie przedwojennym zajmowało się kolejno dwóch zarządców, którzy zamieszkiwali mieszkanie gorzelnianego połączone z gorzelnią. Gorzelnia położona była około [...] metrów od głównego biura majątku, zlokalizowanego w podwórzu gospodarczym, skąd istniała możliwość administrowania częścią rolną majątku. Właściciel majątku, S. K.(2), sprawował jedynie ogólny nadzór nad majątkiem. W złożonej skardze skarżąca zakwestionowała stanowisko organów obu instancji, że przedmiotowa nieruchomość, na której znajdowały się obiekty gorzelni i domu gorzelnianego wraz z gruntem pod nimi położonym, posadowiona na części działki oznaczonej obecnie jako działka nr [...], oznaczona w projekcie podziału jako działka nr [...], na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przeszła na własność Państwa Zdaniem, bowiem zdaniem skarżącej gorzelni nie łączył tzw. związek funkcjonalny z rolniczą częścią majątku.

Rozstrzygając to zagadnienie, Sąd orzekający uznał, że z tym stanowiskiem skarżącej nie można się zgodzić.

Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo (np. powołana wyżej uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89 w sprawie wykładni art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, opubl. Dz. U. z 1990 r. Nr 66, poz. 396 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2005/20) zgodnie przyjmują, że analiza przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy było w tym przypadku przeznaczenie na cele reformy rolnej nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Powołana uchwała znalazła aprobatę w orzecznictwie sądowym. Odwołują się do niej liczne orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1991 r. sygn. akt III CZP 90/91, OSNC 1992/5/72; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2003 r. sygn. akt III CKN 1492/00, LEX nr 78867; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia z 18 października 2005 r. sygn. akt OSK 1518/04, LEX nr 201351; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2004 r. sygn. akt OSK 46/04, ONSAiWSA 2004/1/20; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 czerwca 2001 r. sygn. akt IV SA 2724/98, LEX nr 75563).

W związku z tym zgodzić się trzeba z Ministrem, że dla stwierdzenia, że przedmiotowa działka podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wystarczająca w tym przypadku jest już potencjalna przydatność gorzelni jako wspomagającej majątek rolny. Bezspornie bowiem gorzelnie rolnicze, przetwarzające płody rolne stanowią element szeroko rozumianej produkcji rolnej. Tym bardziej, że jak ustalił Wojewoda, z zeznań świadków, kwestionariusza technicznego gorzelni oraz protokołu przejęcia gorzelni wynika, że do produkcji spirytusu w spornej gorzelni rolniczej wykorzystywano ziemniaki oraz zboże (jęczmień). Składniki te pochodziły w majątku [...], którego część stanowił kompleks gorzelniany. Pełna zdolność produkcyjna gorzelni przy sześciomiesięcznej kampanii wynosiła [...] litrów ([...] hektolitrów). Pozyskany przy produkcji spirytusu wywar wykorzystywano na miejscu przy gorzelni - w majątku.

Oznacza to, że na cele reformy rolnej przejmowane były nie tylko tereny już (na dzień wejścia w życie dekretu) wykorzystywane rolniczo, ale również tereny i obiekty, które mogły być (w przyszłości) wykorzystane na rzecz działalności rolniczej. Wynika z tego, że dekret obejmował również tereny i obiekty, które potencjalnie nadawały się do wykorzystania w działalności gospodarczej (wytwórczej) w rolnictwie. Ze stwierdzenia, że przejęciu w trybie dekretu podlegały te nieruchomości, które były lub mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji rolniczej, zwierzęcej lub sadowniczej należy wyprowadzić należy zatem wniosek, że przedsiębiorstwa wchodzące w skład nieruchomości ziemskiej, które do swojej produkcji wykorzystywały płody rolne, również podlegały przejęciu w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jako że wykorzystywały "owoce" działalności wytwórczej w rolnictwie. Zatem przedsiębiorstwa wykorzystujące wytwory działalności rolniczej również należy zaliczyć do działalności wytwórczej w rolnictwie. Przedstawione stanowisko znajduje potwierdzenie w art. 6 dekretu, zgodnie z którym "Minister Rolnictwa i Reform Rolnych obejmie niezwłocznie zarząd państwowy nad nieruchomościami ziemskimi, wymienionymi w art. 2 wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego". Z kontekstu normatywnego (zestawienia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i art. 6 dekretu) wynika, że zarząd obejmowany był nad nieruchomościami przejmowanymi w trybie art. 2 dekretu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 949/17). Pojęcie przedsiębiorstwa przemysłu rolnego należy zatem odczytywać autonomicznie na gruncie dekretu jako służące i nadające się do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie, jeśli wchodziło w skład nieruchomości ziemskiej i tym samym podlegało przejęciu na cele reformy rolnej. W tym kontekście nieuzasadnione są argumenty skarżącej, że gorzelnia nie podlegała przejęciu na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Gorzelnia wykorzystywała do swojej działalności wytwory działalności rolniczej, a zatem była przedsiębiorstwem przemysłu rolnego określonym w art. 6 dekretu, które podlegało przejęciu na cele reformy rolnej. Twierdzenie to jest zgodne z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2005 r. sygn. akt OSK 473/04, w którym Sąd ten wskazał, że "bez wątpienia do przedsiębiorstw przemysłu rolnego objętych zakresem art. 6 dekretu zaliczane są i były gorzelnie". Dodać w tym miejscu należy, że przejęciu podlegały również wszelkie budynki gospodarcze, położone w obrębie części folwarcznej, jeżeli ich charakter potwierdzał możliwość wykorzystania i przydatność do prowadzenia działalności o charakterze rolniczym. W tej sytuacji nie ulega wątpliwości, że przedmiotowa gorzelnia to zakład wytwórczy spirytusu surowego z wykorzystaniem płodów rolnych (surowców skrobiowych - głównie ziemniaków, bądź cukrowych - trzcina cukrowa lub owoce), który pozostawał w pełnej symbiozie z częścią rolną majątku, a jego funkcjonowanie oparte było o pożytki z upraw rolnych. Podsumowując, zarówno gorzelnia rolnicza, jako przedsiębiorstwo przemysłu rolnego, wraz z innymi budynkami o charakterze gospodarczym z nią związanymi, jak i grunty o charakterze rolniczym składające się na dzisiejszą działkę ewidencyjną nr [...] podlegały przejęciu na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jako użytki rolne oraz zabudowania i urządzenia gospodarcze wykorzystywane do działalności rolniczej prowadzonej w majątku, jako części nieruchomości ziemskiej. W takiej sytuacji rzeczywiście badanie pozaustawowej przesłanki, jaką jest kwestia istnienia tzw. związku funkcjonalnego tej części majątku z jego częścią mającą charakter rolny, uznać należy za zbędne, bo nie posiadające żadnej doniosłości prawnej.

Dodatkowo jedynie wyjaśnić należy, że pojęcie "związku funkcjonalnego" nie jest pojęciem prawnym (tj. pojęciem używanym przez system prawa w dacie wejścia dekretu w życie), a pojęciem wypracowanym przez orzecznictwo sądowe, zdefiniowanym ogólnie jako występowanie trwałego i intensywnego powiązania pomiędzy nierolniczą a rolniczą częścią nieruchomości ziemskiej, skutkującego koniecznością uznania, iż rolnicza część nieruchomości ziemskiej nie może bez w/w części nierolniczej prawidłowo funkcjonować bądź też funkcjonowanie to byłoby nadmiernie utrudnione. Zdecydowana większość wypowiedzi licznego orzecznictwa sądowego na temat wykładni pojęć "nieruchomość ziemska" i "związek funkcjonalny" została poczyniona na użytek spraw dotyczących stwierdzenia podpadania albo niepodpadania pod działanie art.2 ust.1 lit. e dekretu zespołów pałacowo-parkowych oraz dworsko-parkowych. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko co do generalnego charakteru związków zachodzących pomiędzy przedsiębiorstwem posadowionym na nieruchomości ziemskiej a rolną częścią tej nieruchomości przyjęte w wyroku tutejszego Sądu z dnia 17 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 3110/14 oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 3432/15, publ. CBOSA oddalającym skargę kasacyjną od powołanego wyroku tutejszego Sądu.

Odnosząc się natomiast do postawionych w skardze zarzutów dotyczących naruszenia zasad Konstytucji poprzez przyjęcie, że do wykładni przepisów dekretu nie można przykładać współczesnych standardów konstytucyjnych, wyjaśnić należy, że kwestią tą zajmował się już Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1611/17. W wyroku tym Sąd stanął na stanowisku, że współczesna wykładnia przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, dokonywana w postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie, czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie może być oderwana od realiów prawnoustrojowych istniejących w 1944 r., a szczególnie od ówczesnej aksjologii systemu prawnego, którego dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej był jednym z głównych elementów. W szczególności, zdaniem Sądu, nie można do wykładni przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przykładać współczesnych konstytucyjnych standardów państwa prawnego i tworzenia prawa dla osiągania celów, które w sferze prawnej wynikają przede wszystkim z obowiązującej obecnie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Nie można pominąć, że decyzja administracyjna wydawana na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, jak w niniejszej sprawie, ma charakter deklaratoryjnego, a nie konstytutywnego potwierdzenia, czy majątek ziemski spełniał prawnie określone w przepisach omawianego dekretu kryteria, skutkiem czego była utrata jej własności przez byłego właściciela na rzecz Skarbu Państwa. Omawiany dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wywołał już zamierzone w nim skutki prawnorzeczowe. Obecnie chodzi więc jedynie o ustalenie przedmiotowego zakresu tych skutków wobec poszczególnych majątków ziemskich, jakie zaistniały już w dniu 13 września 1944 r.

Sąd uznał, że z analizy akt sprawy wynika, że postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją zostało przeprowadzone wnikliwie, z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (w tym i przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego powołanych w złożonej skardze, w tym m.in. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa). Materiał dowodowy w sprawie został dostatecznie zebrany. Wyjaśnione zostały także wszystkie okoliczności istotne dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Także w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa organy przedstawiły swoje stanowisko w uzasadnieniach wydanych rozstrzygnięć, które dostatecznie odzwierciedla rację decyzyjną i wyjaśnia tok rozumowania organu, który prowadzi do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego i procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Dodatkowo wyjaśnić należy, że na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374) i zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2021 r., w związku z ogłoszeniem stanu epidemii i związanymi z tym ograniczeniami i wymogami w zakresie podejmowania działań zmierzających do eliminowania nadmiernego stanu zagrożenia dla stanu zdrowia osób uczestniczących w czynnościach sądowych, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, o czym zawiadomiono strony, umożliwiając im przedstawienie dodatkowych argumentów. Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie.