Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1680/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 41
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

23 listopada 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz Protokolant: starszy asystent sędziego Joanna Ukalska po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 2089/14 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego 1. prostuje wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 2089/14 w ten sposób, że: w dziewiątym wierszu od dołu po słowach "zasiłku celowego" dodaje "i specjalnego zasiłku celowego"; 2. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 2089/14, oddalił skargę J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Prezydent [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. odmówił J. S. przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego w wysokości 450 zł na zakup leków i szczepionki oraz na posiłki wydawane w stołówce przy ul. [...]. Decyzja ta została wydana na podstawie na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 oraz ust. 11, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 36 ust. 1 lit. c, art. 41 pkt 1, art. 48 ust. 4, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 4 i art. 110 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm. - dalej jako "u.p.s."), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823) oraz art. 5, art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania"(Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.) i uchwały nr XXVII/843/2004 Rady [...] z dnia 16 września 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi oraz zwrotu wydatków za świadczenia z pomocy społecznej realizowanej przez [...] w zakresie zadań własnych gminy (Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 253, poz. 6856 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz zebranej w sprawie dokumentacji wynika, że J. S. jest emerytem. Ma on ustalony na stałe znaczny stopień niepełnosprawności. Zamieszkuje w 3 pokojowym mieszkaniu spółdzielczym, z którego w 2011 r. orzeczono jego eksmisję na skutek zadłużenia czynszowego na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]". Zatem mieszkanie zajmuje obecnie bez tytułu prawnego. Wnioskodawcy zaproponowano dwa lokale socjalne, ale żadnej z propozycji nie przyjął. We wspomnianym mieszkaniu spółdzielczym J. S. mieszka wraz z dorosłą córką, która - jak twierdzi - prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Córka ponosi część opłat za wspólnie zajmowane mieszkanie, a także pomaga wnioskodawcy. Z tytułu opieki nad ojcem pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 620 zł miesięcznie. Z poczynionych ustaleń wynika również, że J. S. jest właścicielem zabudowanej budynkami gospodarczymi działki położonej w M., o wartości 141.518 zł. Z nieruchomości tych prowadzona jest egzekucja komornicza oraz rozpoczęta została licytacja. Dochód J. S. stanowi emerytura w wysokości 1121,04 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Wypłacana emerytura zmniejszona jest o kwotę 346,01 zł z powodu prowadzonej egzekucji komorniczej. Od dochodu wnioskodawcy odliczeniu podlegają płacone na rzecz syna alimenty w wysokości 100 zł miesięcznie, a zatem w grudniu 2013 r. łączny dochód wnioskodawcy wyniósł 1216,48 zł. Uzyskiwany przez stronę dochód dwukrotnie przekracza kryterium dochodowe, określone w ustawie o pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej i wynoszące 542 zł.

Prezydent [...] w uzasadnieniu swej decyzji omówił ponadto ogólne zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, podkreślając uznaniowy charakter podejmowanych w tym zakresie decyzji. Wskazał też, że ośrodki pomocy społecznej muszą realizować cele ustawy i mieć na uwadze własne możliwości finansowe, zabezpieczając przede wszystkim potrzeby osób i rodzin, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego. Zdaniem organu w przypadku J. S. nie ma podstaw nawet do zastosowania art. 41 u.p.s. W sprawie nie występuje bowiem szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie. Sytuacja wnioskodawcy od kilku lat nie zmieniła się. Wnioskodawca dysponuje stałym miesięcznym dochodem oraz posiada majątek w M. Środki, które faktycznie on otrzymuje, są co prawda mniejsze od sumy przyznanej emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego, ale spowodowane jest to potrąceniami komorniczymi z emerytury, co jest konsekwencją wcześniejszych, świadomych działań wnioskodawcy i realizacji planów życiowych dotyczących rodziny, majątku i mieszkania. J. S. nie wykorzystał również swoich zasobów i możliwości, jakie dawał mu majątek w M. Od dawna mógł z niego skorzystać (wynajem, sprzedaż, zamieszkanie) bez domagania się środków finansowych z pomocy społecznej.

Niezasadne są również żądania J. S. co do zapewnienia mu posiłków wydawanych w stołówce przy ul. [...]. Zgodnie z art. 5 pkt 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" pomoc na żywność przysługuje osobom, których dochód nie przekracza 150 % kryterium dochodowego. Dochód wnioskodawcy znacznie przewyższa kryterium dochodowe uprawniające do pomocy w formie nieodpłatnego dożywienia (224%). Zauważyć ponadto należy, że zgodnie z art. 48 ust. 4 u.p.s. pomoc doraźna i okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. J. S. jest osobą chodzącą, zdolną do samoobsługi oraz korzysta z pomocy usługowej swej córki. Według jego oświadczenia córka pomaga mu w prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz w przygotowywaniu posiłków. Wnioskodawca dysponując własnym, stałym dochodem, może planować swoje wydatki, w tym na leki i tak gospodarować własnym budżetem, aby zabezpieczyć potrzeby we własnym zakresie.

Pomoc społeczna ma udzielać swym podopiecznym wsparcia i pomocy, a nie dostarczać im świadczeń w żądanej wysokości. Ośrodek pomocy społecznej musi racjonalnie dzielić posiadane środki finansowe, aby mogła z nich korzystać jak największa liczba osób ubiegających się o wsparcie. W 2013 r. objęto pomocą w formie zasiłków celowych i celowych specjalnych 1952 osoby, udzielając w ciągu roku 6820 świadczeń.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania J. S., decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podkreśliło, że w sprawie prawidłowo ustalono, że łączny dochód J. S. przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 542 zł. W przypadku przekroczenia kryterium dochodowego ustawodawca upoważnił organy pomocowe do przyznania jedynie specjalnego zasiłku celowego w trybie art. 41 u.p.s. Z uwagi na wprowadzony powyższym przepisem wyjątek od ogólnej zasady przyznawania pomocy społecznej tylko osobom spełniającym kryterium dochodowe, specjalny zasiłek celowy może być przyznany wyłącznie w sytuacji wyjątkowej i nadzwyczajnej. W ocenie organu, taka sytuacja nie występuje w przypadku J. S., wobec czego nie było podstaw do zakwestionowania decyzji organu I instancji. Z akt sprawy wynika bowiem, że wnioskodawca posiada środki i możliwości, których racjonale wykorzystanie pozwoli na przezwyciężenie trudnej sytuacji, bez konieczności korzystania ze środków publicznych wypłaconych w formie świadczeń z pomocy społecznej. Strona musi przy tym zdawać sobie sprawę z faktu, iż przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie żądanego świadczenia. Ośrodek pomocy społecznej zobowiązany jest zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby swych podopiecznych. Możliwość zaspokojenia tych potrzeb jest niewątpliwie determinowana posiadanymi przez ośrodek środkami pieniężnymi. W sytuacji kiedy fundusze są ograniczone, a potrzebujących jest wielu, to ośrodek zmuszony jest dokonać podziału posiadanych środków pomiędzy jak największą liczbę beneficjentów, oceniając w ramach uznania, kto jest najbardziej potrzebującym oraz czy i jaką formę oraz wymiar pomocy należy przyznać danej osobie czy rodzinie.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. S. Skarżący opisał swoją trudną sytuację życiową, finansową i zdrowotną. W ocenie skarżącego organy nie uwzględniły, że jest on osobą bardzo schorowaną, niepełnosprawną oraz ponosi wysokie wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem. Jego sytuacja powinna być uznana za szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a."), oddalił skargę J. S. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie pomocy na podstawie tego przepisu uzależnione jest jednak od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest osiąganie dochodu niższego od kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 ust. 1 u.p.s. W przypadku osób samotnie gospodarujących jest to kwota 542 zł. W konsekwencji rozpatrując sprawę, organy w pierwszej kolejności zobowiązane były określić dochód J. S. jako osoby prowadzącej samodzielnie gospodarstwo domowe. Organy ustaliły, że w grudniu 2013 r. dochód skarżącego wyniósł 1216,48 zł, a na taką kwotę składała się emerytura i zasiłek pielęgnacyjny. Wprawdzie realnie wypłacana skarżącemu emerytura była niższa, z uwagi na potrącenie z niej w trybie egzekucyjnym zadłużenia z tytułu zaległości czynszowych, jednakże okoliczność ta nie mogła być uwzględniona przy ustaleniu dochodu na potrzeby ustalenia prawa do świadczeń z pomocy społecznej, gdyż w świetle art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. dochód ubiegającego się o pomoc pomniejszają jedynie bieżące alimenty. Odliczeniu od dochodu podlegały więc jedynie płacone na syna alimenty w wysokości 100 zł miesięcznie. Ustalony przez organy dochód, jak i przekroczenie kryterium dochodowego warunkującego świadczenia w trybie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., nie mogą zatem budzić wątpliwości. Dochód skarżącego w sposób oczywisty przekraczał także 150% kryterium dochodowe, uprawniające do uzyskania pomocy w ramach świadczeń przyznawanych na podstawie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Przepisy te organ brał również pod uwagę, rozważając możliwość przyznania stronie wnioskowanej pomocy w formie posiłków.

Przekroczenie kryterium dochodowego przez stronę nie oznacza jednak, że w ogóle nie przysługuje jej wsparcie państwa w ramach pomocy społecznej. Możliwość taką przewiduje art. 41 u.p.s., zgodnie z którym osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przesłanką warunkującą przyznanie takiej pomocy jest jednak znajdowanie się wnioskodawcy w sytuacji szczególnej. Zgodnie z ugruntowanym w tym zakresie orzecznictwem "szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że zdarzenia, tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe, nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie". Fakt zadłużenia skarżącego w postaci obowiązku spłaty zaległości czynszowych oraz długotrwałe i liczne choroby nie są okolicznościami, które wystąpiły nagle i okazjonalnie, lecz należą do zdarzeń dotyczących codziennego życia skarżącego. Natomiast "szczególnie uzasadniony przypadek" stanowi sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec, dochowując należytej staranności. Sytuacja bytowa J. S. w dacie wydania zaskarżonej decyzji była trudna, ale nie zmieniała się od dłuższego czasu. Nie wystąpiło żadne szczególne wydarzenie, które pogorszyłoby jego dotychczasową sytuację. Okoliczności, takie jak obiektywnie niski dochód (choć przekraczający kryterium ustawowe) i problemy mieszkaniowe (zajęcie emerytury egzekucją komorniczą w wysokości 346,01 zł), rzeczywiście wskazują na trudną sytuację życiową skarżącego, czego ani organy rozstrzygające sprawę, ani Sąd nie kwestionują. Jednakże nie można tych okoliczności traktować jako szczególnych, a więc odbiegających od typowych sytuacji, w jakich znajdują się inne osoby korzystające z pomocy społecznej. Nie jest to tym bardziej możliwe w sytuacji, gdy wiele osób ubiegających się o wsparcie nie posiada jakichkolwiek dochodów. Zatem to ich potrzeby związane z zapewnieniem podstawowych potrzeb bytowych winny być zaspokajane w pierwszej kolejności, co przy niedostatecznej ilości środków, jakimi dysponują organy pomocy społecznej, nie zawsze jest możliwe. Konieczność ponoszenia wydatków związanych z zakupem leków, czy szczepionki przez osobę posiadającą własne dochody, i to dochody przekraczające kryterium dochodowe oraz korzystającą z innego wsparcia organów pomocy społecznej, nie może być traktowana jako wywołana okolicznościami przewidzianymi w hipotezie normy zawartej w art. 41 pkt 1 u.p.s. Nie jest to możliwe również z tego powodu, że ze skarżącym zamieszkuje jego córka, która- chociaż prowadzi odrębne gospodarstwo domowe - z tytułu opieki nad ojcem pobiera świadczenie pielęgnacyjne oraz - zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy - pomaga mu oraz uczestniczy w opłatach za wspólnie zajmowane mieszkanie.

WSA w Warszawie podkreślił ponadto, że odmawiając skarżącemu pomocy finansowej, organ wziął pod uwagę także ograniczone środki finansowe, którymi dysponuje. Z podanych w decyzji organu I instancji informacji wynika, że w 2013 r. objęto pomocą w formie zasiłków celowych i celowych specjalnych 1952 osoby, udzielając w ciągu roku 6820, a średnio w miesiącu 568 takich świadczeń. Ośrodek wydał 1279 decyzji odmawiających przyznania pomocy we wskazanej formie z powodu braku niezbędnych funduszy. Budżet, będący w dyspozycji organu I instancji na przyznanie i wypłatę zasiłków w roku 2014 r. (średnio 190,000 zł miesięcznie), musi przy tym zaspokoić uzasadnione potrzeby wszystkich, najbardziej potrzebujących pomocy rodzin. Ośrodek Pomocy Społecznej [...] planował udzielenie miesięcznie 1.383 świadczeń w formie zasiłku celowego i celowego zasiłku specjalnego. W takiej sytuacji, nie każdy potrzebujący w każdym czasie może uzyskać spełnienie wszystkich oczekiwań.

W ocenie Sądu I instancji organy obydwu instancji zgodnie z przepisami prawa przeprowadziły postępowanie i wydały trafne rozstrzygnięcie, nie naruszając przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym nie przekraczając granic uznania administracyjnego.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną złożył J. S. reprezentowany przez adwokata. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący kasacyjnie zarzucił :

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3, art. 41 i art. 48 ust. 4 u.p.s., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że w sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek oraz że skarżącemu nie jest potrzebna pomoc w postaci jednego gorącego posiłku dziennie, gdyż skarżący własnym staraniem może go sobie zapewnić, planując swoje wydatki;

2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia przez organ odwoławczy, przy wydawaniu zaskarżonej decyzji art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że skarżący nie kwestionował ani fakultatywności dyspozycji art. 41 u.p.s., ani uznaniowości i swobody decyzyjności organu administracji, który w niniejszej sprawie przybrał formę dowolności. WSA w Warszawie słusznie stwierdza, że przekroczenie przez skarżącego kryterium dochodowego nie oznacza, że nie przysługuje mu wsparcie państwa w ramach pomocy społecznej. Przesłanką warunkującą przyznanie pomocy jest znajdowanie się wnioskodawcy w sytuacji szczególnej. Nie sposób jednak zgodzić się z Sądem I instancji, że fakt zadłużenia skarżącego, jak również długotrwałe i liczne choroby, nie mieszczą się pod pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku". Skoro "szczególnie uzasadniony przypadek" stanowi sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec, dochowując należytej staranności, uznać należy, że sytuacja życiowa, bytowa i zdrowotna skarżącego stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek".

W ocenie skarżącego kasacyjnie za błędną należy także uznać argumentację Kolegium, którą Sąd I instancji uznał za prawidłową, że za odmową przyznania skarżącemu pomocy społecznej przemawia fakt, że jego sytuacja pozostaje niezmienna od kilku lat oraz że posiada on stały miesięczny dochód i majątek w M. Po pierwsze, J. S. przez kilka lat, systematycznie była przyznawana pomoc społeczna. Jego sytuacja ze względu na wiek i choroby, z roku na rok się pogarsza. Niezrozumiałym zatem jest dlaczego kilka lat temu organy administracji uznawały jego sytuację za "szczególnie uzasadniony przypadek", a obecnie już tak jej nie oceniają. Po drugie, stały miesięczny dochód skarżącego jest comiesięcznie pomniejszany przez prowadzoną egzekucję komorniczą oraz alimenty. Po trzecie, z nieruchomości w M. prowadzona jest egzekucja komornicza oraz rozpoczęta została licytacja. Niezrozumiałym jest ponadto, dlaczego ani organ administracji, ani WSA w Warszawie nie odnieśli się do stanu zdrowia skarżącego, który ma orzeczony na stałe znaczny stopień niepełnosprawności i u którego zdiagnozowano szereg chorób, które wymagają regularnego przyjmowania leków. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji, gdyż J. S. wnosił o przyznanie mu zasiłku właśnie na zakup lekarstw. Ponadto podkreślił, że jego starania o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków, w sytuacji gdy jego rzeczywisty dochód w wysokości poniżej 1000 zł nie jest próbą podniesienia standardu życia na "wysoki", co podnosił organ w zaskarżonej decyzji.

Skarżący kasacyjnie odnosząc się do odmowy przyznania pomocy na podstawie art. 48 ust. 4 u.p.s., nie zgodził się z twierdzeniem, że dysponując stałym dochodem i planując swoje wydatki, może we własnym zakresie zapewnić sobie jeden gorący posiłek dziennie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki normatywne określono w art. 183 § 2 P.p.s.a. W niniejszej sprawie nie występują takie przesłanki nieważności postępowania sądowego, co oznacza konieczność badania zaskarżonego wyroku wyłącznie w zakresie podstaw kasacyjnych przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Rozpoznawana w niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. W takiej sytuacji w pierwszej kolejności badaniu podlegają zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego, bowiem dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, można przejść do dokonanych przez wojewódzki sąd administracyjny ocen prawidłowości wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego.

Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. przez to, że Sąd pierwszej instancji oddalił skargę J. S., nie znajdując podstaw do uchylenia kontrolowanych decyzji jako wydanych z naruszeniem proceduralnych przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Wbrew stanowisku i argumentacji wnoszącego skargę kasacyjną wynik przeprowadzonej przez WSA w Warszawie kontroli działalności organów administracji orzekających w sprawie uprawniał do wysnucia wniosku, że w toku postępowania administracyjnego wyjaśnione zostały wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, zebrany materiał został właściwie rozpatrzony, a wydane decyzje zostały poprawnie umotywowane. Przed podjęciem decyzji w sposób należyty ustalono sytuację osobistą, zdrowotną i majątkową skarżącego. Okoliczność, że J. S. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że od lat leczy się na szereg schorzeń jest zresztą bardzo dobrze znana organom, gdyż od dłuższego czasu skarżący pozostaje pod opieką miejscowego ośrodka pomocy społecznej, występując wielokrotnie o udzielenie mu wsparcia w różnych formach. Nie można skutecznie zarzucać Sądowi I instancji, że skoro nie podjął w pisemnych motywach wyroku szczegółowych rozważań odnoszących się do stanu zdrowia skarżącego, to świadczyć to ma o tym, że okoliczność ta nie została poddana ocenie. Przeciwnie, z kontekstu całości rozważań WSA w Warszawie wynika, że sytuacja skarżącego w jej całokształcie została wzięta pod uwagę w trakcie badania legalności zaskarżonej decyzji. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd I instancji nie miał podstaw, by zarzucić organom administracji mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie wskazanych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Dlatego też nie można temu Sądowi skutecznie wytknąć złamania art. 151 P.p.s.a.

Nie można również zgodzić się z poglądem wnoszącego skargę kasacyjną, że skoro poprzednio J. S. kilkakrotnie przyznano specjalny zasiłek celowy, to wszystkie jego kolejne wnioski w sprawie takiego samego świadczenia również powinny być uwzględnione. Zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mająca na celu wspieranie potrzebujących osób i rodzin w celu ich usamodzielnienia oraz ich integracji ze środowiskiem. Z powyższych przepisów w żadnym razie nie można wyprowadzić wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodu. Rolą organów pomocy społecznej jest wspieranie potrzebujących osób i rodzin, a nie stałe dostarczanie im środków pieniężnych i zaspokajanie wszystkich ich oczekiwań. Zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy należą do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obligatoryjnych właściwy organ może przyznać świadczenie, lecz nie ma obowiązku udzielenia takiego wsparcia, nawet w przypadku ustalenia, że występują przesłanki określone w art. 39 ust. 1 i art. 41 u.p.s. Organ pomocy społecznej zawsze musi wziąć pod uwagę także wysokość przyznanych mu z budżetu państwa środków finansowych oraz liczbę uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej, w tym przede wszystkim osób, które nie posiadają żadnych dochodów lub których dochód jest niższy od ustawowego kryterium dochodowego. Jeszcze raz podkreślić należy, że zadaniem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie wszystkich osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej. Organy pomocy społecznej mają udzielać swoim podopiecznym niezbędnego wsparcia, a nie dostarczać im stałych źródeł utrzymania. Fakt przyznania, nawet kilkakrotnego, zasiłku celowego czy specjalnego zasiłku celowego nie rodzi po stronie podopiecznego roszczenia ani do otrzymania na każde żądanie podobnego wsparcia ani przyznania świadczenia w podobnej, zgodnej z oczekiwaniami wysokości.

Nie jest również usprawiedliwiony zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 41 u.p.s. Zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s. osobom lub rodzinom, których dochody przekraczają kryteria dochodowe, w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi. Wskazane świadczenie ma charakter wyjątkowy, gdyż może być przyznane mimo przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, że szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu tego przepisu to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że określone zdarzenia - tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe - nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych Przyznanie omawianego świadczenia wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wynikające z wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (m. in. wyroki NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07 oraz z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Specjalny zasiłek celowy winien być zatem traktowany jako szczególna, doraźna pomoc udzielana podmiotom przekraczającym ustawowe kryteria dochodowe, w sytuacji gdy nie jest możliwe uzyskanie przez nie niezbędnych środków w ramach własnych działań i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Z pisemnych motywów zaskarżonego wyroku wynika jednoznacznie, że w taki właśnie sposób Sąd I instancji rozumiał instytucję specjalnego zasiłku celowego, którego przyznanie uzależnione jest od okoliczności konkretnej sprawy, biorąc pod uwagę cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.).

Zgodzić się również należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że sytuacja życiowa J. S. nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku warunkującego przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Podawane przez skarżącego fakty, a mianowicie sytuacja zdrowotna (niepełnosprawność, liczne choroby) i sytuacja materialna, w tym okoliczność eksmisji z zajmowanego lokalu czy toczącego się postępowania egzekucyjnego, przy uwzględnieniu stałego dochodu skarżącego, nie mogą być uznane za sytuacją wyjątkową. Powyższe okoliczności nie wystąpiły nagle, lecz utrzymują się nieprzerwanie od kilku lat. Zostały one przy tym częściowo spowodowane przez samego skarżącego, który nie opłacając przez wiele lat należności za zajmowane mieszkanie, doprowadził do orzeczenia jego eksmisji z tego lokalu oraz zajęć komorniczych, a ponadto w stosowanym czasie nie wykorzystał możliwości, które uzyskał, stając się właścicielem zabudowanej nieruchomości w M. i w rezultacie zamiast od dawna korzystać z własnego majątku, oczekiwał wyłącznie wsparcia z pomocy społecznej. Również konieczność pokrycia bieżących potrzeb finansowych między innymi na zakup leków, jako planowany wydatek, nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. Sąd I instancji nie negował faktu, że sytuacja skarżącego jest trudna, jednak słusznie wskazał, że z akt sprawy nie wynika, aby wystąpiło jakieś nagłe zdarzenie, które należałoby ocenić jako szczególnie uzasadniony przypadek. Dodać przy tym należy, że skarżący otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny, który jest świadczeniem przyznawanym ze względu na stan zdrowia, a zatem jego istotą jest zaspokojenie związanych z tym zwiększonych potrzeb, w których zakresie niewątpliwie mieszczą się wydatki na zakup niezbędnych lekarstw. J. S. posiada własny, stały dochód, otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny i korzysta z pomocy finansowej zamieszkującej z nim córki. Skarżący jest osobą chodzącą i zdolną do samoobsługi. Jego córka z tytułu opieki nad nim otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny, a zatem zobowiązana jest do świadczenia na rzecz ojca usług opiekuńczych. Z tych obowiązków - według oświadczeń strony - wywiązuje się należycie. Pomaga bowiem ojcu w prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz w przygotowywaniu posiłków. W tej sytuacji nie można uznać, aby skarżący nie był w stanie we własnym zakresie i własnym staraniem zapewnić sobie przynajmniej jednego gorącego posiłku dziennie (art. 48 ust. 4 u.p.s.). Ponadto J. S. od dawna korzysta z różnych form pomocy udzielanej mu przez właściwy ośrodek pomocy społecznej, a tym samym nie jest pozbawiony opieki i wsparcia ze strony Państwa. W tej sytuacji WSA w Warszawie nie miał podstaw do zakwestionowania stanowiska organów administracji, że skarżącemu - wobec niespełnienia warunków przewidzianych w art.41 ust.1 u.p.s. - specjalny zasiłek celowy nie przysługuje.

Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Dlatego też na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

Na zakończenie zauważyć należy, że WSA w Warszawie w sentencji swego wyroku błędnie określił przedmiot kontrolowanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Przedmiotem zaskarżonej do Sądu I instancji decyzji była odmowa przyznania także specjalnego zasiłku celowego a nie tylko zasiłku celowego. Naczelny Sąd Administracyjny sprostował ten błąd w dziewiątym wierszu od dołu wyroku WSA w Warszawie, dodając po słowach "zasiłku celowego" określenie "i specjalnego zasiłku celowego".

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Należne natomiast od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 P.p.s.a. po złożeniu przez pełnomocnika stosownego oświadczenia.