Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 910/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Zawieszenie/podjęcie postępowania
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 48
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 134 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2021 poz 291
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 97 § 1 pkt 4, art. 127 § 3 w zw. z art. 144
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Ewa Partyka AWSA Maria Mikolik /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie odwołania uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 910/21

UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. M. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie odwołania.

Jak wynika z akt sprawy, M. M. w piśmie z 30 listopada 2020r. zwrócił się o udzielenie pomocy w formie jednego gorącego posiłku dziennie na miesiąc styczeń 2021r.

Decyzją z [...] stycznia 2021r. nr [...], Wójt Gminy [...] odmówił przyznania wnioskowanej pomocy w formie jednego gorącego posiłku dziennie na miesiąc styczeń 2021r.

M. M. wniósł odwołanie od powyższej decyzji.

W dalszej kolejności Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] opisanym na wstępie postanowieniem z [...] marca 2021r. zawiesiło postępowanie w sprawie odwołania M. M. od decyzji Wójta Gminy [...] z [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie jednego gorącego posiłku dziennie na miesiąc styczeń 2021r., do czasu zakończenia sprawy rozpoznawanej przed Sądem Okręgowym w [...] o sygn. [...], dotyczącej odwołania skarżącego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z [...] maja 2020 r. Tym samym postanowieniem, SKO w [...] zobowiązało skarżącego do niezwłocznego poinformowania organu o wydaniu prawomocnego wyroku w sprawie.

W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wyjaśniło, że M. M. ma ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy do 31 marca 2023r. i świadczenie to organ I instancji uwzględnił przy rozpatrywaniu sprawy jako dochód. M. M. wskazuje w odwołaniu, że takie obliczenie dochodu jest niezgodne ze stanem faktycznym ponieważ na jego wniosek ma wstrzymaną wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy i dochodu takiego nie posiada a decyzję przyznającą mu prawo do renty zaskarżył do Sądu Okręgowego w [...]. Okoliczność wstrzymania wypłaty renty wynika też z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2021r sygn. [...].

Z kolei sam odwołujący w piśmie z 5 marca 2021 r. poinformował Kolegium, że sprawa nie została jeszcze rozpoznana. SKO w dniu 10 marca 2021 r uzyskało informację z Sądu, że w sprawie nie zapadł jeszcze wyrok.

SKO wskazało, że w świetle art. 97 § 1 pkt. 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256; dalej: k.p.a.), organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W ocenie Kolegium wyżej opisane rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w [...] będzie miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ rozstrzygnie prawo M. M. do renty, która stanowi składnik dochodu. Zasadnym zatem jest zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia odwołania przez Sąd Okręgowy w [...].

M. M. wniósł skargę na ww. postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] marca 2021 r.

W skardze zarzucił naruszenie następujących przepisów:

– art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu tj. przed wydaniem decyzji z [...] maja 2020 r. o ustaleniu prawa do renty na kolejny okres, przez co nie mógł się wypowiedzieć co do zebranych dowodów i przedstawić swojego stanowiska;

– art. 130 § 2 k.p.a. poprzez rozpoczęcie wypłacania świadczenia rentowego przed upływem terminu do wniesienia odwołania, przy czym wskazuje, że wniesienie odwołania wstrzymuje wykonanie decyzji, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie.

Skarżący podkreślił, że w odwołaniu od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. wskazywał, że decyzja z [...] maja 2020 r. jest nieprawomocna, w związku z tym od dnia 1 stycznia 2020 r. do dnia dzisiejszego nie posiada prawa do renty. Wobec powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] powinno przyznać mu pomoc w formie gorącego posiłku. Dodatkowo skarżący wskazał, że zwracał rentę na konto ZUS, gdyż była mu ona wypłacana niezgodnie z prawem tj. przed dniem uprawomocnienia się decyzji. Skarżący wyjaśnił również, że od 11 miesięcy pozostaje bez środków do życia, w związku z tym zmuszony jest do zapożyczania się wśród znajomych i rodziny. Od marca 2021 r. nie ma pieniędzy na wykupienie leków, opłacenie rachunków oraz zakup żywności. Wskazał również na obawę, że wobec ogłoszenia stanu pandemii w kraju, rozpoznanie jego odwołania przez Sąd Okręgowy w [...] może ulec znacznemu wydłużeniu, co skutkować będzie brakiem pieniędzy na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i uregulowanie ciążących na nim zobowiązań względem dostawców m.in. prądu. Podkreślił, że od 7 października 2020 r. nie posiada prawa do renty, w związku z czym organ powinien wydać decyzję, przyznającą mu pomoc finansową. Na tych podstawach wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia organu I i II instancji oraz o przyznanie mu wnioskowanej pomocy w formie gorącego posiłku na pokrycie kosztów leczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

W pismach procesowych z 30 czerwca oraz 24 lipca 2021r. skarżący podtrzymał twierdzenia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 i 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.").

Dokonując kontroli Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.: Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi – art. 134 p.p.s.a.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd przyjął, że skarga została wniesiona prawidłowo na postanowienie SKO, bez wcześniejszego skorzystania z prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zgodnie z treścią art. 52 § 3 p.p.s.a., jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. W niniejszej sprawie zaistniała powyższa sytuacja, ponieważ stosownie do postanowień art. 61a § 2 k.p.a., na wydane przez samorządowe kolegium odwoławcze postanowienie przysługuje zażalenie, ale z uwagi na treść art. 127 § 3 w związku z art. 144 k.p.a. w stosunku do tego postanowienia nie służy zażalenie lecz wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest środkiem prawnym przysługującym zarówno od decyzji, jak i postanowienia wydanych w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze, z którego strona może skorzystać. Fakultatywny charakter tego środka prawnego potwierdza regulacja art. 52 § 3 p.p.s.a. Literalne brzmienie przepisu art. 52 § 3 P.p.s.a. odnoszące się wyłącznie do decyzji, a nie do postanowienia nie ma żadnego wpływu na wynikający z treści art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. wniosek, że w obecnym stanie prawnym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest już środkiem zaskarżenia, którego wyczerpanie jest koniecznym warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z obecnego brzmienia art. 52 § 3 p.p.s.a. nie wynika obowiązek zwrócenia się do organu, który wydał postanowienie z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy jako warunek dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego. Powyższe stanowisko zostało przesądzone w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1437/18, z dnia 11 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 1154/18 oraz I OSK 1269/18, z dnia 24 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 1271/18, z dnia 23 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 3975/18, z dnia 5 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 4439/18, z dnia 26 marca 2019 r. sygn. akt II OSK 577/19, z dnia 12 kwietnia 2019 r. sygn. akt II OSK 1018/19 oraz z dnia 11 października 2019 r. sygn. akt I OSK 3522/18; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl)

Dokonując natomiast kontroli zaskarżonego postanowienia w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie wydane w przedmiocie zawieszenia postępowania odwoławczego w sprawie odmowy przyznania pomocy rzeczowej w formie gorącego posiłku.

Jak wynika z akt sprawy, Kolegium zawiesiło toczące się z odwołania M. M. postępowanie, do czasu rozpoznania przez Sąd Okręgowy odwołania skarżącego od decyzji ZUS z [...] maja 2020 r. o przyznaniu skarżącemu prawa do renty. Kolegium wskazało na informacje pochodzące zarówno od samego skarżącego, jak i z Sądu Okręgowego, z których wynika, że odwołanie od ww. decyzji nie zostało jeszcze rozpoznane. Decyzja w przedmiocie przyznania skarżącemu renty nie jest więc jeszcze prawomocna. Od sposobu rozpoznania odwołania, zdaniem Kolegium, zależy rozpoznanie przedmiotowej sprawy o przyznanie pomocy w formie gorącego posiłku dziennie.

Skarżący z kolei argumentuje, zarówno w skardze, jak i kolejnych pismach procesowych, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji, w związku z czym liczy na szybkie załatwienie sprawy, by nie został pozbawiony środków do życia zarzucając jednocześnie, że organ I instancji bezprawnie zalicza do jego dochodu, dochód którego nie otrzymuje, a co za tym idzie nie może nim rozporządzać.

Kolegium jako podstawę do zawieszenia postepowania w sprawie odwołania od decyzji odmawiającej przyznania pomocy rzeczowej podało art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

W orzecznictwie przyjmuje się, że o zależności z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., obligującej organ do zawieszenia postępowania przesądza treść przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę prawną decyzji administracyjnej (tak WSA w Łodzi w wyroku z 29 kwietnia 2021 r., sygn. II SA/Łd 895/20 to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach orzeczenia.nsa.gov.pl). Konieczność uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, należy rozumieć w ten sposób, że dana kwestia prawna stała się sporna w toku postępowania administracyjnego lub przepisy prawa wymagają ustalenia stanu prawnego w danej kwestii mającej znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w toku postępowania ustalenie tego stanu może nastąpić tylko w drodze rozstrzygnięcia właściwego organu lub sądu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 marca 2021 r. III SA/Łd 867/20 ).

Zależności (uprzedniego) rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego i rozpatrzenia sprawy administracyjnej nie można utożsamiać z wymogiem ukierunkowania tej ostatniej na określoną treść decyzji administracyjnej. Od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego "zależeć" powinno rozpatrzenie sprawy administracyjnej w ogóle, nie zaś wydanie decyzji o określonej treści. Istota kwestii prejudycjalnej wyraża się więc w tym, że brak jej uprzedniego rozstrzygnięcia wyklucza każde, to jest zarówno pozytywne, jak i negatywne dla strony zakończenie postępowania administracyjnego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 kwietnia 2021 r. III SA/Łd 980/20). Gdy w sprawie wyłania się zagadnienie, które wykazuje jedynie pośredni związek rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji, nie ma ono charakteru zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Mogą wiązać się z nim określone skutki, ale powstanie takiego zagadnienia nie rodzi obowiązku zawieszenia postępowania administracyjnego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 lutego 2021 r. III SA/Po 635/20 ).

Niniejsza sprawa dotyczy wniosku skarżącego z 30 listopada 2020 r. o przyznanie pomocy w formie gorącego posiłku dziennie na miesiąc styczeń 2021r.

Z akt sprawy wynika, że organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia ze względu na ustaloną wysokość dochodu skarżącego, przekraczającą kryterium dochodowe. Z powyższym stanowiskiem nie zgodził się skarżący, który we wniesionym odwołaniu podważył zaliczenie do dochodu świadczenia rentowego przyznanego na podstawie decyzji, od której się odwołał i złożył jednocześnie wniosek o wstrzymanie jego wypłaty.

Dla oceny zasadności zawieszenia postępowania konieczne jest przytoczenie podstawy materialnoprawnej kierowanego do organu żądania, a następnie jej analiza w kontekście prawnym, jak i faktycznym sprawy.

Podstawę materialnoprawną przyznania pomocy w formie gorącego posiłku stanowi art. 48 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem Osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. W dalszej kolejności art. 48b ust. 2 u.p.s. przewiduje, że pomoc doraźna albo okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Przesłanka niemożności zapewnienia sobie gorącego posiłku własnym staraniem musi zależeć od sytuacji dochodowej strony.

Należy również pamiętać, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jeżeli więc dana osoba jest w stanie przezwyciężyć określone trudności związane z zaspokajaniem potrzeb życiowych (np. żywieniowych) przez wykorzystanie własnych zasobów finansowych lub możliwości w zakresie korzystania z usług innych osób (np. przez zamawianie posiłków w placówkach gastronomicznych), to niewątpliwie świadczenie niepieniężne z pomocy społecznej (np. w formie posiłku) nie przysługuje tej osobie (tak wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 8 stycznia 2019 r., sygn. II SA/Rz 1124/18).

Przyznanie pomocy w formie gorącego posiłku dziennie jest przy tym uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Zgodnie z § 1 uchwały Nr [....] Rady Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do pomocy w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności oraz świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (Dz. Urz. Woj. [...]. z [...] grudnia 2018 r., poz. [....]), podwyższa się do 150% kryterium dochodowe o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej dla celów przyznawania pomocy w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności oraz świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023.

Na tle sprawy powstaje zatem pytanie czy odwołanie od decyzji przyznającej świadczenie rentowe i wstrzymanie wypłaty tego świadczenia stanowi podstawę do zawieszenia postępowania w sprawie o przyznanie przedmiotowej pomocy.

W kwestii spornej odnośnie przysługującego skarżącemu prawa do renty organ ustalił, że skarżący dwukrotnie zwrócił otrzymaną należność na konto ZUS. W związku z brakiem możliwości wypłaty świadczenia z przyczyn niezależnych od organu rentowego, na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 53) wypłata świadczenia została wstrzymana od dnia 1 września 2020 r. Ponadto organ rentowy wyjaśnił, że decyzja z dnia [...] maja 2020 r. nie jest prawomocna, gdyż skarżący wniósł od niej odwołanie do Sądu Okręgowego w [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.

W ocenie Sądu sprawa, która zawisła przed Sądem Okręgowym w [...] nie stanowiła prejudykatu w sprawie o przyznanie ww. pomocy rzeczowej.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym przeprowadzony wywiad środowiskowy stanowił wystarczającą podstawę do wydania rozstrzygnięcia, a podnoszona w odwołaniu kwestia wysokości dochodu, dla ustalenia kryterium dochodowego powinna podlegać samodzielnej ocenie organu odwoławczego.

Zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 5 z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz.U. z 2021 r., poz. 291) wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeżeli świadczenia nie mogą być doręczone z przyczyn niezależnych od organu rentowego. W sytuacji wstrzymania wypłaty świadczenia na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prawo do niego nie wygasa i mimo jego niezrealizowania nadal przysługuje uprawnionemu do dnia śmierci. Brak wniosku emeryta czy rencisty o wypłatę wstrzymanego świadczenia nie oznacza jednak, że przepada emerytura lub renta niepobrana przez zaginionego do dnia śmierci. Niepobrane świadczenie nadal jest świadczeniem majątkowym uprawnionego. Jeżeli ubezpieczony odmówił dwukrotnie przyjęcia świadczenia emerytalnego, to wstrzymanie wypłaty świadczeń jest zgodne z art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych. Złożenie następnie wniosku o wznowienie wypłaty świadczenia powoduje, że świadczenie emerytalne może zostać wypłacone za okres nie dłuższy niż 3 lata poprzedzające bezpośrednio miesiąc, w którym taki wniosek złożono (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 6 lipca 2017 r. III AUa 49/17).Okoliczności te powinny były zostać przez organ ocenione samodzielnie.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Skarżący korzystał z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych.