Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 2834/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2005-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia NSA Jan Jędrkowiak, Protokolant Agnieszka Szczepkowska, po rozpoznaniu w dniu 5 października 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi I. W., D. M., E. G. i A. B. M. na decyzję Wojewody z dnia 11 października 2002 r., Nr [...] [...] w przedmiocie umorzenie postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Starosty z dnia 15 czerwca 2001r., nr [...], 2. zasądza od Wojewody Pomorskiego solidarnie na rzecz E. G. i D. M. 388 (trzysta osiemdziesiąt osiem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Z wnioskiem z dnia 25 czerwca 1991 r. o zwrot nieruchomości położonej w K. przy ul. K., obejmującej działkę nr [...] M. X, wystąpiła I. W. wskazując, iż pozbawiano ją tej nieruchomości częściami na przestrzeni lat 1958 – 1972. Wniosek swój ponowiła w piśmie z dnia 20 listopada 2000 r. Do wskazanego wniosku dołączyły się również jej córki – następczynie prawne I. W. – męża I. W.: D. M., E. G., oraz A. B. M..

Decyzją z dnia 15 czerwca 2001 r., nr G.7221-51/01, Starosta K. w oparciu o przepisy art. 104 i art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie w sprawie z wniosku I. W., D. M., E. G. i A. M. o zwrot nieruchomości oznaczonej uprzednio jako parcele nr [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 0.45.60 ha położonej w K. wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, w stosunku do części parceli [...] o aktualnym nr działki [...] (Kw [...]). W uzasadnieniu organ wskazał, iż z treści umowy z dnia 22 marca 1967 r. dotyczącej zbycia nieruchomości oznaczonej aktualnie jako działka nr [...] nie wynika, aby nabycie nastąpiło w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości. Wobec tego należało uznać, że zbycie nastąpiło w drodze cywilnoprawnej umowy sprzedaży i za tym przyjąć, że przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami nie mają zastosowania do niniejszej sprawy w części dotyczącej powyższej działki.

Odwołanie od wskazanej decyzji złożyli I. W., E. G. oraz A. M. wnosząc o jej uchylenie. W odwołaniu skarżące wskazały, iż oględziny przedmiotowych działek, które miały miejsce w dniu 23 maja 2001 r., nic do sprawy nie wniosły i niczego nie wyjaśniły. W zaskarżonej decyzji w żadnym zakresie nie odniesiono się do "pierwszej części działki" należącej do skarżących, na której Przedsiębiorstwo Budownictwa Terenowego w K. rozpoczęło budowę dwupiętrowego biurowca. Skarżący powołali się na pismo ww. Przedsiębiorstwa z dnia 10 października 1963 r. informujące o oszacowaniu wartości działki położonej w K. przy ul. K. podlegającej przejęciu przez to Przedsiębiorstwo. Przejęcie wskazanej nieruchomości skarżący potraktowali jako wywłaszczenie nieruchomości. Nadto, skarżący wystąpili o zwrot kosztów podróży.

Decyzją z dnia 11 października 2002 r., nr [...], [...], Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, że w umowie z dnia 22 marca 1967 r. dotyczącej przedmiotowej nieruchomości brak jest klauzuli, iż nabycie nastąpiło w trybie art. 6 ustawy o wywłaszczeniu nieruchomości z dnia 12 marca 1958 r. Nieruchomość ta została nabyta przez P. B. R. w K. w drodze umowy cywilnoprawnej i w związku z tym nie może być traktowana jako nieruchomość wywłaszczona w rozumieniu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomości. Wskazana umowa ma charakter cywilnoprawny i rządzi się takimi samymi prawami, jak każda inna umowa cywilna. W zebranym materialne dowodowym brak jest jakichkolwiek dokumentów, które wskazywałyby na to, że w 1959 r. wywłaszczono nieruchomość należącą do I. i I. W. na rzecz Skarbu Państwa – Przedsiębiorstwa Budownictwa Terenowego w K.. W odniesieniu do wniosku o zwrot kosztów podróży organ wskazał, iż skarżący uprawnieni byliby to takiego zwrotu wówczas, gdyby postępowanie wszczęto z urzędu, albo gdyby zostali bez swojej winy błędnie wezwani do stawienia się. W niniejszej sprawie wszczętej z wniosku skarżących okoliczności takie nie miały miejsca, a zatem skarżącym nie przysługiwał zwrot kosztów podróży.

W skardze na powyższą decyzję skarżący I. W., D. M., E. G. oraz A. B. M. wskazali, że I. i I. W. byli zmuszeni bezprawnie do oddania przedmiotowej nieruchomości, co miało miejsce w 1959 r., a nie jak wskazuje organ na podstawie ustawy z 1961 r. Już w 1959 r. Przedsiębiorstwo Budownictwa Terenowego w K. zawłaszczyło sobie część ich działki nr [...] M. X w K., na której wybudowało piętrowy budynek – obecnie Urząd Skarbowy przy ul. K. 13. Dopiero w piśmie z dnia 10 października 1963 r. poinformowano skarżących o wycenie należącej do nich nieruchomości podlegającej przejęciu przez wskazane Przedsiębiorstwo. W ocenie skarżących pozbawienie skarżących nieruchomości na podstawie umowy było już kolejnym, drugim bezprawnym "zaborem" ich nieruchomości. Dowodem na bezprawne działania wywłaszczeniowe organów administracji jest m.in. fakt, że działka nr [...] oddana została w wieczyste użytkowanie Państwu M. w dniu 14 listopada 1996 r., czyli 5 lat po wystąpieniu przez I. W. z wnioskiem o zwrot nieruchomości. Organ winien był w pierwszej kolejności rozpoznać żądanie byłej właścicielki, a dopiero potem oddawać nieruchomość osobie trzeciej.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów powszechnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie są zgodne z prawem, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w skardze.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zaskarżone w niniejszej sprawie decyzje organów administracji dotyczą zwrotu nieruchomości stanowiącej aktualnie działkę nr [...]/1 wpisaną do księgi wieczystej Kw nr [...], będącej własnością Gminy K. w użytkowaniu wieczystym "A" Sp. z o.o. Nieruchomość ta stanowiła uprzednio własność małżonków W. i opatrzona była nr ewidencyjnym 516/29.

Na podstawie umowy sprzedaży z dnia 22 marca 1967 r. (akt notarialny Rep. A nr [...]) I. i I. W. przenieśli własność działki o nr 516/29 na Skarb Państwa – Przedsiębiorstwo B. R. w K.. W umowie nie umieszczono zapisu, który wskazywałby na dokonanie przedmiotowej transakcji w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tj.: Dz.U. z 1961 r., nr 18, poz. 94 ze zm.). Kluczowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest zatem udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy nabycie wskazanej nieruchomości nastąpiło w trybie wywłaszczenia, czy – jak twierdzą organy administracji – na podstawie umowy cywilnoprawnej. Ustaleń prowadzących do uzyskania takowej odpowiedzi organy administracji winny były dokonać w oparciu o całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a nie wyłącznie o literalne brzmienie zapisów umowy sprzedaży. Interpretując zapisy wskazanej umowy organy administracji winny były badać raczej, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Okoliczności zawarcia umowy były natomiast następujące:

Przejmowanie nieruchomości należących do małżonków W. na rzecz Skarbu Państwa – P. B. R. w K. rozpoczęło się już wcześniej, albowiem na podstawie umowy sprzedaży z dnia 2 lipca 1964 r. dokonano zakupu działki oznaczonej wówczas nr [...] i nr [...] (obecnie stanowiące działki nr [...] i [...]). Sprzedaż ta nastąpiła w trybie wywłaszczenia i na zasadach określonych w ustawie z 1958 r., o czym umieszczono wzmiankę w umowie. Nadto, transakcja sprzedaży z 1967 r. nie była ostatnim etapem pozyskiwania nieruchomości na potrzeby Skarbu Państwa, gdyż na podstawie umowy z dnia 9 lipca 1973 r. Skarb Państwa - Przedsiębiorstwo Sprzętowo – Transportowe Budownictwa Rolniczego w P. G. nabyło działkę należącą do małżonków W. oznaczoną nr 515/29 (obecnie działki nr [...]/3 i [...]) w trybie wywłaszczenia. Wszystkie wskazane powyżej działki objęte były księgą wieczystą Kw nr [...] i stanowiły całość nieruchomości należącej do Państwa W.. Wszystkie też zakupione zostały na potrzeby rozbudowy wskazanych powyżej przedsiębiorstw państwowych. Brak jest wobec tego racjonalnych powodów, które uzasadniałyby pozyskanie działek nr [...] i [...] oraz nr [...] i [...] w trybie wywłaszczenia, a działki nr [...]/1 odmiennie, w trybie transakcji typowo cywilnoprawnej.

Nadto, w piśmie z dnia 18 kwietnia 1966 r. skierowanym do I. W. przez P. B. R. w K. poinformowano go o tym, że zgodnie z decyzją Wydziału Budownictwa i Architektury Prezydium PRN w K. z dnia 2 października 1965 r. o lokalizacji szczegółowej poligonowej wytwórni prefabrykatów P. B. R., działka budowlana w nieoznaczonej części została zlokalizowana na terenie stanowiącym jego własność. Dotyczyło to skrawka gruntu o powierzchni ok. 270 m2, położonego obok poprzednio odsprzedanej działki dla Przedsiębiorstwa S. - T. B. R. w P. G. na zajezdnię samochodową, pomiędzy bazą P. B. R. w K. a nieruchomością S. S.. Wskazany grunt był wówczas nieużytkiem, dzierżawionym łącznie przez J. R.. Wobec powyższego Przedsiębiorstwo zakomunikowało adresatowi konieczność dokonania "wykupu względnie wywłaszczenia" wyżej wymienionej działki niezbędnej dla wyrównania terenu granicznego zabudowy. Przedsiębiorstwo zwróciło się do I. W. z prośbą o wyrażenie zgody na zawarcie umowy sprzedaży. W przeciwnym razie Przedsiębiorstwo będzie zmuszone wystąpić o przymusowe wywłaszczenie według cen państwowych. Przedsiębiorstwo zaproponowało, że do chwili załatwienia sprawy są skłonni zawrzeć umowę dzierżawną, aby umożliwić kontynuację robót budowlano – montażowych.

W następstwie powyższego, w dniu 25 maja 1966 r. P. B. R. w K. zawarło z I. W. umowę dzierżawy wskazanej nieruchomości na cele budownictwa przemysłowego na okres do dnia 2 maja 1966 r. do dnia nabycia tego gruntu przez dzierżawcę na własność w formie aktu notarialnego.

Powołane powyżej okoliczności wskazują na to, że umowa z dnia 22 marca 1967 r. zawarta została w trybie wywłaszczenia na podstawie obowiązującej wówczas ustawy z dnia z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tj.: Dz.U. z 1961 r., nr 18, poz. 94 ze zm.). Zgodnie z dyspozycją art. 6 ust. 1 wskazanej ustawy ubiegający się o wywłaszczenie (tu: P. B. R. w K.) obowiązany był przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie lub umowę zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy. Umowa taka mogła być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego. Ustalenie ceny kupna nieruchomości następowało w oparciu o opinię biegłych z listy prezydium wojewódzkiej rady narodowej.

P. B. R. w K. dokonało wskazanych czynności zgodnie z przewidzianym w ustawie trybem i, jak wynika z dokumentów zgromadzonych w sprawie, za zgodą byłych właścicieli wskazanej działki I. i I. W., z którymi prowadzono korespondencję w celu sfinalizowania zakupu działki (pismo z dnia 24 lutego 1967 r. k. 11 akt administracyjnych).

Wbrew stanowisku organów administracji w niniejszej sprawie wszczętej z wniosku skarżących o zwrot bezprawnie wywłaszczonych nieruchomości nie zachodziła bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Orzecznictwo sądów administracyjnych wielokrotnie wypowiadało się w przedmiocie pojęcia bezprzedmiotowości wskazując, iż przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego (wyrok NSA z dnia kwietnia 2003 r., III SA 2225/01, Biul.Skarb. 2003/6/25). Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Z bezprzedmiotowością rozumianą w powyższy sposób nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Poczynienie prawidłowych, zgodnych z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ustaleń faktycznych i właściwa ich ocena winna była doprowadzić organy administracji do wniosku, że zbycie nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka [...] w K. nastąpiło w trybie wywłaszczenia. Zatem w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie mogła zachodzić bezprzedmiotowość postępowania. Wręcz przeciwnie zaktualizowała się potrzeba ocenienia przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w świetle ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj.: Dz. U. z 2000 r., nr 46, poz. 543 ze zm.), obowiązującej w dacie orzekania przez organ odwoławczy.

W świetle powyższego organom administracji obu instancji przypisać należy naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 77 oraz art. 105 § 1 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynika sprawy.

Mając powyższe rozważania na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku doszedł do przekonania, że należy uwzględnić skargę i na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji winny ustalić czy aby nie zachodzą warunki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W wypadku takiego ustalenia organ powinien skargę oddalić. Gdyby przesłanki z w/w art. 229 nie zachodziły organy powinny rozpoznać sprawę merytorycznie badając czy w sprawie zachodzą warunki do zwrotu nieruchomości.

Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem zdaniem Sądu obligatoryjne tylko w takim przypadku, gdy zaskarżone do sądu administracyjnego rozstrzygnięcia nadają się ze swej istoty do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Skoro zatem zaskarżone do sądu administracyjnego postanowienie nie nadaje się w żadnej mierze do wykonania, to całkowicie bezprzedmiotowe było orzekanie o możliwości wykonania postanowienia w trybie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.