Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 456/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27; art. 30 ust. 1 i ust.2; art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4
journal: Dz.U. 2019 poz 670
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7; art. 77 par.1; art. 80; art. 107 par.3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza,, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 listopada 2019 r. sprawy ze skargi P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [..] czerwca 2019 r., nr [..] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...] - po rozpatrzeniu odwołania P. W. (dalej również jako "skarżący") od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza B. przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości [...] zł na rzecz osób uprawnionych: K. W. i K. W. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego M. W. oraz M. W. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Rozstrzygnięcie organu zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W dniu 4 lipca 2018 r. wpłynął wniosek P. W. z dnia 29 czerwca 2018 r. o umorzenie należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami w całości. Wniosek został umotywowany m. in. znacznie pogorszoną sytuacją materialną i zdrowotną. Wnioskodawca wskazał na utrzymywanie się z drobnych prac w gospodarstwie domowym, częściowe pozostawanie na utrzymaniu matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, drastyczny spadek cen malin, który spowodował brak dochodu z prowadzonej uprawy.

Do wniosku P. W. dołączył szereg dokumentów, które zostały wyszczególnione przez organ.

Wskazał także jak kształtowały się wysokości zasądzanych w kolejnych wyrokach alimentów na dzieci, które aktualnie wynoszą po [...] zł miesięcznie na każde z dzieci, tj. K. W., K. W. i M. W., czyli łącznie [...] zł miesięcznie.

Z pisma [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. L. z dnia 7 sierpnia 2018 r. wynika, iż:

- w 2013 r. została wyegzekwowana kwota [...]zł

- w 2014 r. została wyegzekwowana kwota [...]zł

- w 2015 r. została wyegzekwowana kwota [...]zł

- w 2016 r. została wyegzekwowana kwota [...]zł

- w 2017 r. została wyegzekwowana kwota [...]zł.

Na podstawie powyższego, organ stwierdził, że nie zachodzą w sprawie podstawy do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, rozważył natomiast możliwość umorzenia na podstawie art. 30 ust. 2 ww. ustawy. Organ podniósł, że z informacji uzyskanej od OPS w N. D. wynika, że sytuacja mieszkaniowa, dochodowa i rodzinna wygląda następująco - P. W. zamieszkuje w domu stanowiącym własność jego rodziców, tj. Z. i S. W.. Koszty związane z utrzymaniem domu ponosi w miarę własnych możliwości wspólnie z matką. Ojciec zajmuje oddzielną kondygnację budynku i nie partycypuje w kosztach jego utrzymania. P. W. jest rozwiedziony, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką. Źródłem utrzymania rodziny jest emerytura matki oraz gospodarstwo rolne wnioskodawcy. Dochód rodziny za czerwiec 2018 r. stanowi emerytura matki w wys. [...] zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego wnioskodawcy (2,0675 ha przel.) w wys. [...] zł. Łączny dochód rodziny za czerwiec 2018 r. pomniejszony o składkę KRUS (133,00 zł) wyniósł [...] zł. Wydatki związane z zaspokojeniem bieżących potrzeb bytowych, tj. zakup żywności, leków, opłat bieżących itp. ponoszone są wspólnie przez wnioskodawcę i jego matkę.

Z kolei ustalenia odnoszące się do sytuacji zdrowotnej są następujące: P. W. leczy się na schorzenia przewlekłe narządów ruchu. W okresie od 18 czerwca 2018 r. do 1 sierpnia 2018 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Matka leczy się z powodu schorzeń przewlekłych. Wnioskodawca mimo problemów zdrowotnych i podstawowego wykształcenia jest aktywny w poszukiwaniu zatrudnienia, jednak ma trudności ze znalezieniem odpowiedniej pracy. Jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy od dnia 14 sierpnia 2013 r. i jest chętny do podjęcia szkoleń lub kursów celem podniesienia swoich kwalifikacji, jednak nie otrzymał żadnych ofert.

W złożonym wniosku P. W. wspomina o prowadzonej uprawie malin, wskazując, że tegoroczny sezon w uprawie malin należy uznać za kryzysowy w związku z radykalną obniżką ceny za maliny, jednak organ wskazał, iż zbiory malin w poprzednich latach wykazywały tendencję wzrostową, co obrazuje brak stabilności dochodów z tego typu upraw.

Do wniosku skarżący dołączył xero decyzji przyznającej zasiłek chorobowy za okres od 15 marca 2016 r. do 10 września 2016 r., od 22 czerwca 2017 r. do 27 lipca 2017 r. oraz od 18 czerwca 2018 r. do 2 lipca 2018 r. Z przesłuchania skarżącego przez Ośrodek Pomocy Społecznej w N. D. wynika, że na zwolnieniu przebywał w okresie 18 czerwca 2018 r. do 1 sierpnia 2018 r. W okresie od 24 lipca 2016 r. do 28 lipca 2016 r. przebywał w szpitalu na oddziale chorób wewnętrznych z pododdziałem intensywnej opieki kardiologicznej. Z karty leczenia szpitalnego, której xero wnioskodawca dołączył do wniosku wynika, iż opuścił szpital z zaleceniem przyjmowania leków w stanie dobrym, po leczeniu szpitalnym uzyskano poprawę stanu zdrowia.

W związku z powyższym organ stwierdził, że jeśli sytuacja zdrowotna nie pozwala wnioskodawcy na podjęcie pracy fizycznej uwzględniając także pracę w rolnictwie ze względu na zalecenie lekarza (z powodu choroby przeciwwskazane jest dźwiganie ciężarów powyżej 5 kg - xero zaświadczenie lekarskiego dołączone do wniosku), winien ubiegać się o rentę z tytułu niezdolności do pracy, uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności, a także starać się o udział w szkoleniach celem zmiany kwalifikacji zawodowych, aby wykonywana praca nie kolidowała ze stanem zdrowia.

W ocenie organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na uznanie, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności wskazujące na zasadność dokonania wnioskowanego umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego. Wyjaśnił, że w jego ocenie wnioskodawca nie wykazał, że jest niezdolny do pracy i tym samym do zarobkowania mogącego umożliwić zarówno utrzymanie siebie, jak i spłatę wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dalej wskazał, że decyzją z dnia [...] r. Nr [...] umorzył wnioskodawcy w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 maja 2013 r. do 30 września 2013 r. na osoby uprawnione M. W., K. W. i K. W. w kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie [...]zł, a także decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze umorzyło należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci: M. W., K. W. i K. W. za okres 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami w całości, tj. w kwocie [...]zł. Organ podkreślił, że ww. umorzenie znacząco pomniejszyło należności P. W. wobec Skarbu Państwa.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył P. W., zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie pełnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, niewskazanie którym dowodom organ przyznał rację, a którym odmówił, jaką wartość dowodową miały przedstawione dowody. Odwołujący podniósł, że organ sam stwierdził, że zobowiązany znajduje się w trudnej sytuacji dochodowej i zdrowotnej, a stan ten trwa już od wielu lat, przy czym lata 2016 i 2017 okazały się wyjątkowo trudne, na co wskazuje również minimalna kwota wyegzekwowana przez Komornika Sądowego, a także błędne przyjęcie na niekorzyść dłużnika niekorzystania przez niego z różnych form pomocy udzielanej przez ośrodek pomocy społecznej, podczas gdy to właśnie wnioskiem o umorzenie zaległości zobowiązany pragnie skorzystać z jednej z form wsparcia przewidzianych przez prawo będących również w gestii Burmistrza.

Mając na uwadze powyższe, wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.

W dniu 6 maja 2019 r. wpłynęło pismo odwołującego z dnia 30 kwietnia 2019 r., w którym wniósł o dołączenie do materiału dowodowego sprawy zaświadczenia KRUS o przebywaniu na zwolnieniu lekarskim w okresie od 16 grudnia 2018 r. do 26 kwietnia 2019 r. oraz decyzji Sądowego Kuratora Zawodowego Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. w przedmiocie określenia rodzaju miejsca i terminu rozpoczęcia pracy przez P. W. skazanego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w O. L. z dnia 4 października 2018 r. w sprawie II K [...] na karę 10 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym.

W wyniku analizy ustalonego stanu faktycznego sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze doszło do przekonania, że organ I instancji podjął właściwą decyzję, ponieważ sytuacja P. W. nie kwalifikuje go do umorzenia przedmiotowych należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami w całości w trybie art. 30 ust. 2 ww. ustawy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że łączna kwota zasądzonych alimentów zasądzona wyrokiem z dnia 17 grudnia 2012 r. wynosiła [...] zł, a następnie po zwiększeniu wyrokiem z dnia 25 października 2013 r. kwota zasądzonych alimentów wynosiła po [...] zł na dziecko. Następnie Sąd Rejonowy w O. L. wyrokiem z dnia 22 marca 2016 r. sygn. akt III RC [...] zwiększył alimenty do kwoty po [...] zł miesięcznie na każde z dzieci. Organ zauważył, że zwiększając wysokość alimentów Sąd niewątpliwie oceniał możliwości finansowe P. W., a więc skoro wnioskodawca twierdzi, że sytuacja jest tak trudna, że nie ma na leki, to w jego gestii leży wystąpienie do Sądu o zmniejszenie wysokości alimentów. Kolegium nie jest znane, aby wystąpił z takim wnioskiem.

Odnosząc się zaś do argumentu skarżącego, wskazującego na nieopłacalność prowadzenia gospodarstwa rolnego, w tym uprawy malin, organ zauważył, że specyfiką tego typu upraw w naszych warunkach jest nieprzewidywalność możliwego do osiągnięcia z nich dochodu, a tym samym możliwości spłaty zobowiązań. Pośrednio może potwierdzać to zaświadczenie komornika sądowego, z którego wynika, że od wnioskodawcy w 2014 r. została wyegzekwowana kwota [...]zł i w 2015 r. kwota [...]zł, po czym w 2016 r. i 2017 r. kwoty wielokrotnie mniejsze. Jednak dopóki wnioskodawca nie rezygnuje z prowadzenia gospodarstwa, istnieje potencjalna możliwość zaspokajania zobowiązań alimentacyjnych. W skrajnym przypadku, jak wskazał organ możliwe jest też uzyskanie środków na uregulowanie zobowiązań ze sprzedaży gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego lub zabezpieczenie zobowiązań alimentacyjnych na tych gruntach.

Jeśli chodzi o ponoszone wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego przedstawione we wniosku, to twierdzenie o wydawaniu kwoty [...]zł — [...] zł na leki nie ma potwierdzenia w aktach sprawy, które zawierają następujące faktury za leki: wystawiona na W. z dnia 17 czerwca 2018 r. na kwotę [...]zł, wystawione na P. W. z dnia 18 grudnia 2018 r. na kwotę [...]zł i z dnia 18 grudnia 2018 r. na kwotę [...]zł oraz rachunek wystawiony na P. W. na [...] zł na kamizelkę. Wskazując też, że podatek od nieruchomości wynosi [...] zł, ale faktycznie kwota [...]zł nie stanowi podatku od nieruchomości, bo ten wynosi [...] zł, natomiast ta kwota, to podatek rolny i leśny płatny w 4 ratach kwartalnych. Przedłożony odcinek rachunku za energię elektryczną opiewa na [...] zł i z niego nie wynika za jaki okres jest wystawiony, jednakże najczęściej za energię elektryczną wystawiane są faktury obejmujące okres minimum dwumiesięczny. Odnośnie składki KRUS organ stwierdził, że wskazana kwota [...]zł dotyczy składki kwartalnej - z dołączonego odcinka wynika, że dotyczy 2 kwartału, więc koszt miesięczny wynosi [...] zł. Rachunek za wodę wynoszący [...] zł dotyczy trzech miesięcy kwiecień - maj 2018 r. i miesięcznie wynosi ok. [...] zł. Wskazane raty dwóch kredytów dotyczą Z. W. i wynoszą miesięcznie tak jak wskazano we wniosku [...] zł (nadal spłacany 15 rat, pierwsza 10 maja 2018 r.) i [...] zł (ostatnia rata płatna do 10 października 2018 r.). Organ odwoławczy zauważył, że pomimo wskazania we wniosku, iż koszty w przeliczeniu na miesiąc sprawiają wrażenie dużych, jednak faktyczne miesięczne koszty są zdecydowanie mniejsze niż można byłoby przyjąć po przeczytaniu wniosku bez wgłębienia się w dokumentację.

Ponadto, organ II instancji wyjaśnił, że do odwołania P. W. dołączył decyzję Sądowego Kuratora Zawodowego Sądu Rejonowego w K. z dnia 23 kwietnia 2019 r. w przedmiocie określenia rodzaju miejsca i terminu rozpoczęcia pracy przez P. W. skazanego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w O. L. z dnia 4 października 2018 r. w sprawie II K [...] na karę 10 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym. Odnosząc się do tej okoliczności, organ podniósł, że skazanie P. W. za uporczywe uchylanie się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego wskutek rozpatrzenia aktu oskarżenia Prokuratury Rejonowej w O. L. przeciwko P. W., oskarżonemu o popełnienie przestępstwa z art. 209 § 1a kk w związku z art. 209 § 1 kk - nie rzuca korzystnego światła na ocenę jego regulowanie zobowiązań alimentacyjnych w większym zakresie. Dopóki wnioskodawca nie rezygnuje z prowadzenia gospodarstwa, istnieje potencjalna możliwość zaspokajania zobowiązań alimentacyjnych. W skrajnym przypadku możliwe jest też uzyskanie środków na uregulowanie zobowiązań ze sprzedaży gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Istnieje też możliwość zabezpieczenia zobowiązań alimentacyjnych na tych gruntach.

Mając na uwadze powyższe, decyzją z dnia [...] r. organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Na powyższe rozstrzygnięcie P. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W złożonym piśmie zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez uznanie, że sytuacja P. W. nie kwalifikuje go do umorzenia przedmiotowych należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w trybie tego przepisu, podczas gdy sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego nie pozwala mu na realne, a nie hipotetyczne wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego w całości, a nadto nieuwzględnienie faktu, że sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącego ubiegającego się o umorzenie należności wyróżnia go spośród innych dłużników alimentacyjnych, a stan taki jest efektem wpływu czynników obiektywnych, na które skarżący nie ma wpływu.

Ponadto, w złożonej skardze zarzucono naruszenie zasad i przepisów postępowania administracyjnego mające wpływ na rozstrzygnięcie, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez błędne i dowolne ustalenie, bez uwzględnienia ważnego interesu indywidualnego, że utrzymująca się od wielu lat trudna sytuacja finansowa i zły stan zdrowia skarżącego nie stanowią w jego przypadku dostatecznej podstawy do umorzenia należności, oraz przez dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego opierającą się na nadziei, że dłużnik będzie w stanie spłacać zadłużenie, w sytuacji gdy zadłużenie skarżącego z każdym rokiem jest coraz większe, a uzyskiwane obecnie źródła dochodów skarżącego zapewnią mu wyłącznie minimum egzystencji.

Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...]

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje.

Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

Warunki oraz zasady przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych podlegają regulacji zawartej w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 670; dalej: "ustawa").

Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Wynikający z tego przepisu obowiązek dłużnika alimentacyjnego dotyczący zwrotu należności – nie jest jednak bezwzględny. W określonych sytuacjach i przy spełnieniu ustawowych przesłanek obowiązek ten może bowiem być ograniczony, bądź całkowicie zniesiony.

W myśl art. 30 ust. 1 ustawy, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Zgodnie zaś z art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3).

Z zestawienia za okres od 1 maja 2013 r. do 31 czerwca 2018 r., sporządzonego przez [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. L. wynika, że wnioskodawca nie spełnia warunków do dokonania umorzenia należności na podstawie z art. 30 ust.1 pkt 1 i pkt 2 ustawy, gdyż wpłaty dokonywane przez skarżącego w okresie ostatnich 3 lat i 5 lat nie były zgodne z kwotą zasądzonych alimentów (k.45-46 akt adm. I inst.). Prawidłowo zatem organy – mając na uwadze żądanie skarżącego – rozważały zasadność umorzenia opisanych na wstępie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci skarżącego, w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy. Przywołane unormowanie stanowi podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia, z tego też tytułu wymaga bliższej analizy.

Wskazać należy, że przepis ten przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, jeżeli za uwzględnieniem wniosku przemawia sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Należy jednak zauważyć, że z jego brzmienia jednoznacznie wynika, iż organ "może" umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń, co oznacza, że podejmowana w tym przedmiocie decyzja ma charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak, że organ działa w tym zakresie na zasadzie pełnej dowolności. Skoro bowiem umorzenie tych należności uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym (co wynika wprost z dyspozycji powołanego unormowania), to orzekając w tym przedmiocie ma obowiązek ustalić i uwzględnić aktualną sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Innymi słowy, działanie w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia organu od obowiązku prowadzenia postępowania zgodnie z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej, jak również z zasadami prawdy obiektywnej oraz swobodnej oceny dowodów, określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ działając w ramach przysługującego uznania, nie jest również zwolniony od powinności prawidłowego uzasadnienia swego rozstrzygnięcia, zgodnie z wymogami zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a. Z powyższego wynika jednak, że decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej jedynie w zakresie oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczącej prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00).

Zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości, że organy administracji obu instancji nie przekroczyły granic zasady swobodnej oceny dowodów, uznając, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do umorzenia wskazanych wyżej należności.

W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, że obowiązek alimentacyjny rodzica wobec dziecka jest nie tylko obowiązkiem moralnym, lecz także obowiązkiem prawnym i wynika z wprost z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682; dalej: k.r.o.). Zasadniczo zobowiązany może uchylić się od obowiązku alimentacyjnego względem pełnoletniego dziecka, jeżeli wykonanie tego obowiązku połączone było z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się (art. 133 § 3 k.r.o.). Nadto wtedy, gdyby żądanie alimentów było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, co jednak nie dotyczy obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka (art. 1441 k.r.o.). Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego wyłączenie obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dziecka ze względu na zasady współżycia społecznego (art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz. U. z 2017 r. poz. 459) musi być ograniczone do zupełnie wyjątkowych wypadków (zob. wyrok SN z dnia 16 stycznia 2001 r. sygn. akt II CKN 40/99).

Ponadto mogłyby to być sytuacje zupełnie wyjątkowe, obiektywnie uniemożliwiające zobowiązanemu z wywiązania się z ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania dziecka. Sądy powszechne uznają bowiem, że trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice obowiązani są dzielić się z dziećmi nawet bardzo szczupłymi dochodami (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 30 grudnia 2015 r. sygn. akt III AUa 472/15).

Należy zatem mieć na względzie, że wypłata osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego w miejsce przyznanych mu od rodzica alimentów nie stanowi zwolnienia tego rodzica z jego obowiązku. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to świadczenia wypłacane w zastępstwie dłużnika pod tytułem zwrotnym. Nie ma więc żadnego powodu by obowiązek zwrotu zapłaconych za dłużnika alimentacyjnego kwot podlegał łagodniejszemu reżimowi niż obowiązek alimentacyjny. Nawet wyjątkowo trudna sytuacja finansowa, która jest efektem zawinionych działań zobowiązanego do utrzymania dziecka, nie powinna stanowić przyczyny jego zwolnienia z obowiązku zwrotu wypłaconych za niego alimentów. W przeciwnym bowiem wypadku działania dłużnika, mające charakter uchylania się od podjęcia pracy, byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych na koszt podatnika zaliczek alimentacyjnych.

Z tych względów, skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela ugruntowane już stanowisko orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którym umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, a stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu.

Nie ulega wątpliwości, że sytuacja skarżącego nie jest łatwa. Należy mieć jednak na uwadze, iż umarzanie zaległych należności dłużnikowi z powodu niskich dochodów prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych przez wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Należy mieć na względzie, że umorzenie zobowiązania przysługującego jednostce sektora finansów publicznych jest równoznaczne z wygaśnięciem tego zobowiązania czyli definitywną rezygnacją organu władzy publicznej z możliwości odzyskania środków finansowych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, na rzecz której osoba zobowiązana do alimentów nie wypełnia swego ustawowego obowiązku. Z istoty wspomnianych świadczeń wynika, że wypłacane są one w zastępstwie osób, które – tak jak skarżący – są zobowiązane do alimentacji, lecz nie realizują tego obowiązku. Oczywiste jest zarazem, że niejednokrotnie osoby te znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, gdyż nie posiadają dostatecznych środków na wywiązywanie się ze swych zobowiązań wobec swoich dzieci i właśnie z tego względu czasową pomocą dla ich rodzin udzielana jest ze środków publicznych. Pomoc państwa w tym zakresie, nie oznacza jednak w żadnym razie, że osoba zobowiązana do alimentacji zostaje zwolniona z obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń. (wyrok WSA w Lublinie z dnia 18 grudnia 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 853/18, dostępny w CBOSA). Obowiązkiem właściwych organów jest więc dochodzenie zwrotu wypłaconych należności, zaś ich umorzenie – jak wskazano wyżej – nastąpić może w szczególnych, zupełnie wyjątkowych okolicznościach, które w rozstrzyganej sprawie nie występowały.

W szczególności, podkreślić należy, że skarżący jest w wieku aktywności zawodowej, ma 43 lata i nie posiada orzeczenia o niezdolności do pracy, jest natomiast właścicielem nieruchomości rolnej. Poza sporem jest przy tym, że źródłem utrzymania rodziny jest emerytura matki oraz gospodarstwo rolne skarżącego. Dochód rodziny za czerwiec 2018 r. stanowiła emerytura matki w wysokości [...] zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego wnioskodawcy (2,0675 ha przel.) w wys. [...] zł, a zatem łączny dochód rodziny za czerwiec 2018 r. pomniejszony o składkę KRUS wyniósł zatem [...] zł. Skarżący powołuje się dodatkowo na niskie ceny i nieopłacalność uprawy malin, przez co nie jest w stanie dokonywać określonej wysokości wpłat. Sąd odnosząc się do tego argumentu, podziela stanowisko organu, że nie można wykluczyć, że w związku z dalszym prowadzeniem gospodarstwa rolnego w tym uprawy malin, czy też możliwością podjęcia się prowadzenia innych opłacalnych upraw, gospodarstwo to może przynieść dochód, który pozwoli na regulowanie zobowiązań alimentacyjnych w większym zakresie.

Analizując z kolei sytuację zdrowotną, Sąd doszedł do przekonania, że stanowisko organu w tej kwestii jest zasadna. Ze zgromadzonej w aktach dokumentacji nie wynika, aby występowała u wnioskodawcy trwała niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym. Brak jest w aktach sprawy poza kartą informacyjną leczenia szpitalnego dokumentów świadczących o leczeniu specjalistycznym, czy zaświadczeń, opinii lekarzy specjalistów. Nie posiada on orzeczenia o niepełnosprawności. Przyznane zasiłki wnioskodawca pobierał z powodu tymczasowej niezdolności do pracy. W związku z powyższym organ podniósł, że jeśli sytuacja zdrowotna nie pozwala wnioskodawcy na podjęcie pracy fizycznej, uwzględniając także pracę w rolnictwie, ze względu na zalecenie lekarza, iż z powodu choroby przeciwwskazane jest dźwiganie ciężarów powyżej 5 kg, może on ubiegać się o rentę z tytułu niezdolności do pracy, uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności, a także starać się o udział w szkoleniach celem zmiany kwalifikacji zawodowych, aby wykonywana praca nie kolidowała ze stanem zdrowia. Odnosząc się zaś do zaświadczenia lekarskiego z dnia 18 czerwca 2018 r. dołączonego do wniosku, zawierającego zalecenie, że z powodu choroby przeciwwskazane jest dźwiganie ciężarów powyżej 5 kg, to w ocenie Sądu jest słuszna jest argumentacja organu, że jest to ogólnikowe zaświadczenie lekarza chorób wewnętrznych, specjalisty medycyny rodzinnej, z którego nie wiadomo w związku z jaką chorobą zostało wydane, jak też nie wiadomo jakiego okresu dotyczy to ograniczenie. Powyższe zalecenie nie wynika z żadnej innej dołączonej do akt sprawy dokumentacji.

Z akt administracyjnych wynika także, że skarżący nie podejmował starań o uzyskanie prawa do korzystania z różnych form pomocy finansowej, rzeczowej, pracy socjalnej z Ośrodka Pomocy Społecznej w związku z trudną sytuacją materialną.

Ponadto, należy mieć na uwadze, że pomimo trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej dłużnika alimentacyjnego, zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w L. Filia w B.. Jako osoba poszukująca pracy od dnia 14 sierpnia 2013 r. wskazuje na możliwość aktywizacji zawodowej oraz udział w szkoleniach, a zatem trudno znaleźć obiektywne przesłanki wyłączające możliwości znalezienia zatrudnienia.

Wskazać należy, że organy obu instancji, zgodnie z wymogami wynikającymi z art. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., zaś organ odwoławczy zgodnie też z art. 136 k.p.a., wyjaśniły wszystkie okoliczności mające istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności, jak wynika z akt sprawy, organ pierwszej instancji zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w N. D. z prośbą o przeprowadzenie przesłuchania dłużnika alimentacyjnego na okoliczność sytuacji mieszkaniowej, dochodowej, zdrowotnej, rodzinnej oraz wywiadu środowiskowego. W wyniku uzyskanych w dniu 27 sierpnia 2018 r. informacji z OPS w N. D. organ I instancji ustalił wyczerpująco sytuację majątkową i zdrowotną strony.

W ocenie Sądu, mając na uwadze materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, organy prawidłowo ustaliły, że sytuacja skarżącego nie uzasadniała umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłaconych – w zastępstwie skarżącego – jego trojgu dzieciom.

Ubocznie należy wskazać, że w świetle art. 30 ust. 2 ustawy, ewentualne zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie form złagodzenia (bądź zniesienia) obowiązku zwrotu należności obciążających dłużnika alimentacyjnego uzależnione jest od jego wniosku. Wniosek skarżącego dotyczył umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ będąc związany tym wnioskiem nie mógł zatem rozważać zastosowania innych możliwości przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy, to jest odroczenia terminu płatności, bądź rozłożenia należności na raty. Strona bowiem, jeśli uzna to za właściwe, uprawniona jest do złożenia kolejnych wniosków o zastosowanie tego typu ulg.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), skargę oddalił.