Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 245/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Sędziowie : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (sprawozdawca) Sędzia NSA Julia Szczygielska Protokolant : sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 24 września 2014 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] po rozpatrzeniu odwołania M. G. od, wydanej z upoważnienia Prezydenta W., decyzji Starszego Administratora ds. świadczeń rodzinnych i alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] nr (...), odmawiającej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, wnioskowanego na J. G., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach uzasadnienia tego orzeczenia podano, że wnioskiem z dnia 3 lipca 2013 r. M. G. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w związku z opieką nad ojcem – J. G..

Organ pierwszej instancji, decyzją z dnia [...] odmówił M. G. przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w przypadku Strony spełnia ona tylko część przesłanek warunkujących przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej i stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem – J. G. Podano, że w sprawie nie zaistniał ścisły związek między rezygnacją z pracy przez M. G. a potrzebą sprawowania opieki na ojcem, ponieważ Strona nie pracuje zawodowo od 17 stycznia 2012 r. Ustalono, że z chwilą uznania ojca Strony za osobę całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, M. G. nadal pozostawała w zatrudnieniu, a rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z dniem 16 stycznia 2012 r. poprzez likwidację stanowiska pracy przez pracodawcę, a więc z przyczyn niezależnych od Strony. Z uwagi na powyższe, nie został spełniony warunek uprawniający Stronę do specjalnego zasiłku opiekuńczego, stosownie do art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto podano, że łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę wynosi 324,14 zł i nie przekracza kwoty uprawniającej do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, wynoszącej 623 zł, zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy.

Od ww. decyzji M. G. odwołała się, w ustawowo określonym terminie. Odwołująca się kwestionuje podjęte przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcie, wnosząc o ponowne rozpatrzenie jej sprawy i "odrzucenie" tej decyzji. Podała, że od wielu lat zajmuje się swoim niepełnosprawnym, niewidomym ojcem – J. G., którego stan zdrowia stopniowo pogarszał się i doprowadził do całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałej opieki drugiej osoby. Poinformowała, że w sierpniu 2012 r. ubiegała się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem i otrzymała decyzję przyznającą to świadczenie w wysokości 520 zł, bezterminowo (na stałe). Odwołująca się wskazując na powyższe oraz na zasadę "Lex retro non agit", wnosiła o ponowne rozpatrzenie jej sprawy i wydanie w tej sytuacji sprawiedliwej decyzji. Ustawa regulująca wydawanie powyższych decyzji - zdaniem M. G. - jest eksperymentalna i nie dopracowana oraz uderzająca w ludzi najbiedniejszych, ponieważ pozbawia ich potrzebnej pomocy (...).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując ponownie sprawę stwierdziło, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń, reguluje powołana na wstępie ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, dalej zwana "ustawą".

Stosownie do art. 16a ust. 1 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio (ust. 2).

Przesłanki negatywne stanowiące podstawę do odmowy prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, zostały określone w art. 16 ust. 8 ustawy, zgodnie z którym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,

b) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów,

c) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego,

d) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, w rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego;

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Na mocy art. 1 pkt 4) ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), od dnia 1 stycznia 2013 r. została wprowadzona nowa instytucja specjalnego zasiłku opiekuńczego do zestawu świadczeń rodzinnych. Regulacja prawna nowego rodzaju świadczenia opiekuńczego została unormowana w art. 16a ustawy. Ustawodawca określił w art. 16a ust. 1 ustawy krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego zawierając wymóg, aby zrezygnowały one z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, legitymującym się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności.

Przepis art. 3 pkt 22 ustawy zawiera definicję "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", według której oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Według założeń ustawy, osoba sprawująca stałą opiekę, niosąca pomoc osobie niepełnosprawnej, już przez tę niepełnosprawność jest w życiowej sytuacji zmuszającej ją do rezygnacji z pracy zarobkowej i sprawowania tej opieki. Wobec tego koniecznym jest w każdej sprawie ustalenie, czy osoba ubiegająca się o specjalny zasiłek opiekuńczy zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania bezpośredniej opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy zatem stwierdzić, czy istnieje związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W myśl przepisów art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Kro), małżonkowie są obowiązani m. in. do wzajemnej pomocy, współdziałania dla dobra rodziny, którą założyli oraz do zaspokajania jej potrzeb. Powinności te, pomimo niewskazania tego w Kro wprost, świadczą o istnieniu obowiązku alimentacyjnego małżonków wobec siebie. Według przepisu art. 128 Kro, w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Ponadto, do alimentacji zobowiązani są zgodnie z art. 129 Kro, zstępni - czyli dzieci, wnuki – przed wstępnymi (rodzice, dziadkowie), a jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.

W sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że na M. G. ciąży obowiązek alimentacyjny względem jej ojca – J. G., który Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział we W. z dnia [...]nr [...] został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji, trwale, z powodu stanu narządu wzroku (odpis orzeczenia z dnia 9 listopada 2005 r.).

W oświadczeniu z dnia 3 lipca 2013 r., Strona stwierdziła, że w 2011 r. stan zdrowia ojca pogorszył się do tego stopnia, że musiała zrezygnować z zatrudnienia, aby móc się nim zająć. Według świadectwa pracy z dnia 17 stycznia 2012 r., M. G. była zatrudniona w firmie [...] we W. w okresie od dnia 1 września 2010 r. do dnia 16 stycznia 2012 r. Podano w nim, że stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę przez wypowiedzenie pracodawcy, z powodu likwidacji.

Na mocy decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...]nr [...] przyznano M. G. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy, w związku z opieką nad ojcem – J. G., na okres od dnia 1 września 2012 r., bezterminowo.

W myśl art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy oświadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), od dnia 1 stycznia 2013 r. zostały wprowadzone zmiany dotyczące osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych, stosownie do których zachowały one prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych, a decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie ww. terminu. Powołane powyżej przepisy ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r. wskazują na wygaśnięcie - z mocy prawa - decyzji organu pierwszej instancji, pierwotnie przyznającej Stronie uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy zwrócić uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne - według art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy (znowelizowany od dnia 1 stycznia 2013 r., na mocy art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r.) - przysługuje innym (niż matka i ojciec, opiekun faktyczny dziecka, czy osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną) osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby, nad którą sprawowanie opieki sprawia, iż nie podejmuje ona lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki (przy czym opieka wykonywana w takich okolicznościach i z takim skutkiem ma dotyczyć osoby legitymującej się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności). Niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej stanowią okoliczności warunkujące, m. in., przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie znowelizowanych przepisów art. 17 ustawy oraz przepisów ustawy obowiązujących do dnia 31 grudnia 2012 r. Z kolei, regulacja prawna nowego rodzaju świadczenia opiekuńczego, unormowanego w art. 16a ustawy, określa krąg podmiotów uprawnionych do przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego poprzez wprowadzenie wymogu, aby zrezygnowały one z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, legitymującym się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności.

Należy wskazać, że specjalny zasiłek opiekuńczy, według założeń ustawodawcy winien choć w części rekompensować budżet rodziny, w której osoba sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Obowiązujące normy prawne w tym zakresie definiują podmioty uprawnione do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, zawężając ich krąg w stosunku do osób sprawujących opiekę, do tych które faktycznie rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu niesienia pomocy osobom wymagającym opieki. Jak wskazano wcześniej, warunkiem koniecznym przyznania prawa do tego rodzaju świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia, co oznacza oświadczenie woli o rezygnacji oraz zaprzestanie dalszego świadczenia pracy i rozwiązanie stosunku pracy lub oświadczenie o rezygnacji z prowadzenia innego rodzaju aktywności zawodowej i zarobkowej, określonej w art. 3 pkt 22 ustawy, w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Miedzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi istnieć ścisły związek przyczynowo-skutkowy.

W odniesieniu do sytuacji życiowej Strony należy wskazać, że w chwili uzyskania przez J. G. - osobę wymagającą opieki, stosownego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (w 1998 r.), jego córka – M. G. była osobą niepełnoletnią (14 lat) i jeszcze nie pracowała zawodowo. Pierwszą pracę Strona podjęła w dniu 1 czerwca 2005 r. w Gabinecie Weterynaryjnym [...] w K., gdzie jej zatrudnienie ustało z dniem 30 kwietnia 2008 r., z powodu wypowiedzenia przez pracodawcę. Z kolei, ostatnie zatrudnienie Strony ustało z dniem 16 stycznia 2012 r., z przyczyn leżących po stronie pracodawcy.

Należy wskazać, że osoba nie pracująca (zarejestrowana, jak i nie zarejestrowana w Urzędzie Pracy), czyli każda osoba pozostająca bez pracy, nie pracuje i nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem nie musi z nich rezygnować (por. wyrok NSA z dnia 24 października 2008 r., I OSK 1758/07, LEX nr 501328). Osoby niepracujące, jak i osoby legitymujące się statusem osoby bezrobotnej mogą ubiegać się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy. W przypadku ubiegania się o prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, osoby te nie spełniają warunku koniecznego rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej.

Kolegium nie kwestionując konieczności niesienia pomocy niepełnosprawnemu ojcu Strony, ale ze względu na stan faktyczny występujący w przedmiotowej sprawie wskazało, że niepodejmowanie zatrudnienia przez Stronę (pozostawanie bez pracy), ze względu na sprawowanie opieki nad ojcem nie stanowi okoliczności warunkującej przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ponadto, Odwołująca się podała, że z uwagi na pogarszający się stan zdrowia jej ojca, w 2011 r. musiała zrezygnować z zatrudnienia. Oznacza to, że M. G. nie pozostawała w stosunku pracy, nie była zatrudniona oraz nie prowadziła działalności gospodarczej, w myśl powołanej powyżej definicji, zatem nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, stosownie do art. 16a ustawy. Wobec powyższego, nie ma ścisłego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, a rezygnacją z zatrudnienia przez Stronę.

Ponadto wskazano, że zgodnie z art. 16a ust. 2 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 623 zł, zgodnie z art. 5 ust. 2. Na potrzeby niniejszej sprawy, dochód rodziny - stosownie do art. 3 pkt 2 ustawy - ustala się na podstawie dochodu uzyskanego przez członków rodziny w roku kalendarzowym 2011. W sprawie ustalono, że w 2011 r. łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę wynosi 324,14 zł i nie przekracza kwoty uprawniającej do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, wynoszącej 623 zł.

Kolegium wskazało, że przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie jest uzależnione od uznania organu administracji publicznej, tylko od spełnienia przesłanek określonych ww. przepisami prawa. Nabycie prawa do wnioskowanego świadczenia przysługuje pod warunkiem, że osoba sprawująca opiekę spełni wszystkie przesłanki określone w art. 16a ustawy. Niespełnienie choćby jednej z nich pozbawia Stronę prawa do tego rodzaju świadczenia. Zgodnie z ogólną zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej działają na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Z uwagi na powyższe okoliczności sprawy, nie ma podstaw prawnych i faktycznych do przyznania Stronie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] M. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wnosząc m.in. o jej uchylenie. Zdaniem M. G., decyzja Kolegium jest wadliwa i powinna być uchylona, na podstawie przepisu art. 35 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej Kpa), naruszenia którego dowodzą "daty wydania decyzji Prezydenta Miasta W. oraz decyzji SKO (z dnia 3.10.2013 r.), jak również daty doręczenia do rąk własnych skarżącej powyższej decyzji." Skarżąca zarzuca decyzji Kolegium naruszenie zasady konstytucyjności "(decyzja Trybunału Konstytucyjnego)" i niezgodność art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) z zasadą zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także z zasadą ochrony konstytucyjnych praw nabytych. Podstawą wadliwości decyzji Kolegium jest - według skarżącej - fakt, iż "skarżąca na mocy decyzji [...] otrzymała świadczenie pielęgnacyjne bezterminowo od dnia 1.09.2012 r. (...), w związku z koniecznością opieki nad J. G. ...". W tym stanie rzeczy, Skarżąca uważa, że skarga jest uzasadniona i konieczna.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. podtrzymało w całości swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wraz z argumentacją.

Ustosunkowując się do treści skargi stwierdzono, że zarzut Skarżącej odnośnie do naruszenia przepisu art. 35 § 3 Kpa w zaskarżonej decyzji należy uznać na chybiony. Powołany przez Skarżącą przepis procedury administracyjnej nie stanowi podstawy prawnej decyzji Kolegium, zatem pozostaje on bez wpływu na podjęte rozstrzygnięcie w sprawie. Ponadto, przepisy Kpa oraz ustawy nie przewidują odszkodowania za niewypłacone świadczenie wraz z ustawowymi odsetkami. Powyższe żądanie Skarżącej w tym zakresie czyni je bezzasadnym, tym bardziej, że świadczenie zostało Jej przyznane.

Odnośnie naruszenia zasady konstytucyjności z powodu "decyzji Trybunału Konstytucyjnego wskazano, że stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego (TK), z dnia 5 grudnia 2013 r. (sygn. akt K 27/13), art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1557). Opublikowanie powyższego wyroku TK nastąpiło dnia 16 grudnia 2013 r., oznacza, że powołane przepisy zostały wyeliminowane z porządku prawnego. Taki stan rzeczy wymaga wprowadzenia nowych rozwiązań legislacyjnych w zakresie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisów ww. ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r. nie stanowi przedmiotu zaskarżenia w rozpatrywanej sprawie, co oznacza, że nie dotyczy podstawy prawnej zaskarżonej decyzji. Wadliwość zaskarżonej decyzji - zdaniem Skarżącej - powoduje niezgodność art. 16a ustawy z zasadą zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także z zasadą ochrony konstytucyjnych praw nabytych. Należy wskazać, że przesłanki warunkujące nabycie prawa do przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego, na podstawie art. 16a ustawy, określa ustawodawca. Na podstawie przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, państwo zobligowane jest do stworzenia systemu norm prawnych dotyczących zabezpieczenia społecznego, który będzie gwarancją realizacji praw podstawowych jednostek, w celu zapewnienia wsparcia rodzinie w realizacji jej podstawowej funkcji, głównie opiekuńczej. Normy prawne określone w ustawie kształtują prawo do udzielenia wsparcia ze środków publicznych dla uprawnionych podmiotów. Adresaci tych norm prawnych, czyli obywatele lub inne wyznaczone prawnie podmioty, mogą żądać od organów administracji publicznej wydania decyzji administracyjnej w zakresie ww. świadczeń, ze względu na określoną sytuację rodzinną. Istotą tego rodzaju świadczenia opiekuńczego jest dostarczenie środków rodzinom, w których jeden z jej członków rezygnuje z pracy, aby opiekować się innym niepełnosprawnym członkiem rodziny. Prawo do udzielenia wnioskowanego świadczenia przysługuje jednak pod warunkiem, że opiekun sprawujący opiekę spełni wszystkie przesłanki określone w art. 16a ustawy. Okoliczności te winny być prawidłowo ustalone przez organ administracji publicznej w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Zasadność wydania decyzji w przedmiocie ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego podlega kognicji sądów administracyjnych, a ustanowiony porządek prawny podlega kontroli właściwych organów oraz sądów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r doz 270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a.

Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej przez organ I instancji Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie stwierdził, by naruszały one prawo. Skarga zatem nie mogła być uwzględniona.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] odmawiającą przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad ojcem.

Prawidłowo organy rozpoznające sprawę przyjęły, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy stanowi przepis art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołany przepis obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013 r., na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), która znowelizowała przepisy dotyczące świadczeń przyznawanych z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną. Obok dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego, uregulowanego w art. 17 ustawy wprowadzono specjalny zasiłek opiekuńczy, który przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 16a ust. 1 ustawy). Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (art. 16a ust. 2 ustawy).

Z powyższej regulacji wynika, że w obecnym stanie prawnym jednym z wymogów uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przepis w obecnym brzmieniu nie określa natomiast, że warunek ten jest spełniony także w przypadku niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem przesłanką ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ustawy jest faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Tym samym ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie tylko uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego, ale także ograniczył możliwość uzyskania zasiłku tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z kręgu podmiotów uprawnionych do zasiłku opiekuńczego wykluczono zatem osoby niepodejmujące zatrudnienia z tego tytułu.

Wskazać w tym miejscu należy, że w przepisie art. 3 pkt 22 ustawy, ustawodawca zawarł - na użytek tej ustawy - legalną definicję pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", które jest równoznaczne z wykonywaniem pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywaniem pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Wobec tego zrezygnowanie z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na które wskazuje art. 16a ust. 1 ustawy, wiąże się z wcześniejszym (przedterminowym) zakończeniem trwającego stosunku pracy lub wykonywania innej pracy zarobkowej. Rezygnacja z zatrudnienia musi być również powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Konieczne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Istotne są więc okoliczności i powody rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 585/13. publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 670/13, Lex nr 1466020).

Reasumując powyższe, w aktualnym stanie prawa, aby otrzymać specjalny zasiłek opiekuńczy, należy łącznie spełnić kilka warunków. Jednym z nich, obok nieprzekroczenia kryterium dochodowego i faktycznego sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, konieczne jest, aby między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki istniał związek przyczynowy. Mają zatem rację organy obu instancji, że w przypadku skarżącej ta ostatnia przesłanka nie została spełniona.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. M. G. sprawuje opiekę nad swoim niepełnosprawnym ojcem – J. G., który Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział we W. z dnia [..., nr [...] został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji, trwale, z powodu stanu narządu wzroku (odpis orzeczenia z dnia 9 listopada 2005 r.). W chwili uzyskania przez J. G. - osobę wymagającą opieki, stosownego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (w 1998 r.), jego córka – M. G. była osobą niepełnoletnią (14 lat) i jeszcze nie pracowała zawodowo. Pierwszą pracę Strona podjęła w dniu 1 czerwca 2005 r. w Gabinecie Weterynaryjnym [...] w K., gdzie jej zatrudnienie ustało z dniem 30 kwietnia 2008 r., z powodu wypowiedzenia przez pracodawcę. Z kolei, ostatnie zatrudnienie Strony ustało z dniem 16 stycznia 2012 r., z przyczyn leżących po stronie pracodawcy.

Trafnie zatem organy orzekające w sprawie podkreśliły, że do rezygnacji skarżącej z zatrudnienia nie doszło z powodu konieczności sprawowania osobistej opieki nad ojcem, albowiem w chwili wydania orzeczenia o niepełnosprawności ojca, skarżąca była osobą niepełnoletnią, a zawierane następnie przez nią stosunki pracy ustawały nie z woli skarżącej, lecz z woli pracodawcy lub też z przyczyn leżących po stronie pracodawcy.

W świetle powyższych, niepodważonych przez skarżącą okoliczności nie można więc uznać, że rozwiązanie umowy o pracę miało jakikolwiek związek z koniecznością opieki nad ojcem.

W tej sytuacji zasadnie organ odwoławczy uznał, że skarżąca nie spełniła jednej z przesłanek warunkujących uprawnienie do przedmiotowego zasiłku, a tym samym brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego zasiłku opiekuńczego. W aktualnym stanie prawnym osoba uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego musi zrezygnować z zatrudnienia z własnego wyboru, a przez rezygnację z zatrudnienia nie można w związku z tym rozumieć niepodejmowania zatrudnienia. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego również osobom, które nie podejmują zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, to z pewnością dałby temu wyraz tak, jak uczynił to przy świadczeniu pielęgnacyjnym, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołany przepis jednoznacznie wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być przyznane określonym osobom (po spełnieniu innych warunków przewidzianych w tym przepisie), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w przypadku świadczenia, o które ubiega się skarżąca, tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego ustawodawca wskazał jedynie na przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wobec tego fakt, że ktoś nie podejmuje zatrudnienia, w świetle dyspozycji art. 16a ustawy, nie wywołuje skutku w postaci spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Aby więc można było przyznać skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, organy administracyjne musiałyby stwierdzić, że zachodzi wyraźny i bezpośredni związek czasowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą najbliższą (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1758/07, z dnia 7 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 437/11, z dnia 30 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 269/14 publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Natomiast poczynione w badanej sprawie przez organy orzekające ustalenia na takie stwierdzenie nie pozwalały.

Podkreślenia wymaga, że choć Sąd uznaje za bezsporną trudną sytuację życiową skarżącej oraz niebudzący wątpliwości fakt, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia spowodowane jest koniecznością sprawowania przez nią opieki nad ojcem, to jednak ponownie przypomina to, co zostało zaakcentowane już na wstępie, a mianowicie sąd administracyjny dokonuje kontroli legalności decyzji administracyjnych, pod względem ich zgodności z przepisami prawa. Z kolei organy administracji obowiązane są do przestrzegania naczelnych zasad postępowania administracyjnego, do których zalicza się zasada praworządności (legalności), wyartykułowana w art. 6 k.p.a., a więc działanie na podstawie i w granicach prawa.

Jednocześnie Sąd wskazuje, że podziela argumentację organu odwoławczego w przedmiocie bezzasadności zarzutów skargi utrzymujących, że zaskarżona decyzja narusza przepisy Konstytucji.

Na marginesie tylko Sąd informuje skarżącą, że nie jest właściwy w sprawach dotyczących ewentualnych roszczeń odszkodowawczych, gdyż sprawy takie należą do kognicji sądów powszechnych.

Mając na uwadze powyższe, skoro przepis prawa materialnego nie dawał postaw do przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego, to organom administracji nie pozostawało nic innego, jak tylko odmówić prawa do wnioskowanego świadczenia.

W tym stanie rzeczy zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do oddalenia skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., co orzeczono w sentencji wyroku.