Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1800/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

Decyzja z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO, organ II instancji) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym odwołania D. S. (dalej także: skarżący) od decyzji Prezydenta Miasta P. (dalej: Prezydent, organ I instancji) z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w sprawie ustalenia odpłatności S. S. D. S. za pobyt dziecka córki M. S. ur. [...] r. w placówce opiekuńczo-wychowawczej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 1a, ust. 2, ust. 6-8 oraz art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zstępczej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1111 z późn. zm., dalej: ustawa) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu SKO wskazało, że postanowieniem z dnia [...] stycznia 2019 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy P. - S. M. w P. orzekł o umieszczeniu małoletniej M. S. w D. M. im. bł. L. V. (pkt 1), upoważnił Dyrektora tego Domu do podejmowania decyzji dotyczących leczenia, zabiegów operacyjnych, pobytu w szpitalu, leczenia odwykowego i spraw szkolnych małoletniej (pkt 2) oraz skierował małoletnią na leczenie odwykowe w K. O. W. i T. U. w W. (pkt 3).

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2019 r. sygn. akt [...] wskazany Sąd Rejonowy zmienił punkt 3 postanowienia z dnia [...] stycznia 2019 r. w ten sposób, że skierował M. S. na leczenie odwykowe w ośrodku leczenia uzależnień. M. S. uciekła z placówki w dniu [...] kwietnia 2019 r.

W związku z pobytem córki w pieczy zastępczej organ wszczął postępowania w sprawie ustalenia odpłatności w stosunku do rodziców dziecka.

Zaskarżona decyzja była poprzedzona decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] o odmowie odstąpienia od ustalenia opłaty, wydaną na wniosek pana D. S..

Prezydent decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] ustalił odpłatności S. S. i D. S. za pobyt córki M. S. w placówce opiekuńczo-wychowawczej od dnia [...].02.2019r. do dnia [...].08.2019 r. w następującej wysokości:

- opłata za miesiąc luty w kwocie [...]zł

- opłata za miesiąc marzec w kwocie [...]zł

- od dnia [...] kwietnia 2019 do dnia [...] lipca 2019 w kwocie [...]zł miesięczne

- opata za miesiąc sierpień w kwocie [...]zł.

Wskazano, że odpłatność w wysokości ustalonej w punkcie 1 decyzji należy przekazać na rachunek bankowy MOPR w P. do dnia [...] stycznia 2020.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent wskazał, że za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej. Opłatę zobowiązani są ponosić od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Za ponoszenie opłaty rodzice odpowiadają solidarnie. Opłatę ponoszą również rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została ograniczona lub zawieszona. Na podstawie par. 5 ust. 7 Uchwały Rady Miasta Poznania Nr XXXVI/550/VI/2012 z dnia 4 września 2012 (Dziennik Urzędowy Województwa Wielkopolskiego z dnia 24 września 2012 poz. 3958) wysokość opłaty dotyczącej pierwszego i ostatniego miesiąca pobytu dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej stanowi iloczyn 1/30 kwoty ustalonej i liczby dni pobytu. Wysokość miesięcznej opłaty zaokrągla się do pełnych zł. Średni miesięczny wydatek przeznaczony na utrzymanie dziecka w Domu Młodzieży im. bł. L. V. w P. do dnia [...].03.2019 r. wynosił [...] zł natomiast od dnia [...].04.2019 r. wynosi [...] zł (Komunikat Prezydenta Miasta P. z dnia [...] marca 2019). M. S. na mocy postanowienia Sądu z dnia [...].01.2019 r., sygn. akt [...] w dniu [...].01.2019 przyjęta została do Domu Młodzieży im. bł. L. V. w P.. Placówka zabezpieczyła miejsce dla wychowanki, pozostając w gotowości na natychmiastowe przyjęcie małoletniej. M. S. przebywała w tym czasie w szpitalu, a następnie do dnia [...] lutego 2019 w ośrodku leczenia uzależnień. Pracownicy Domu Młodzieży pozostawali w ścisłym kontakcie z personelem szpitalnym, jak i małoletnią. W dniu [...].02 2019 r. zostało wszczęto postępowanie o ustalenie opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej w stosunku do ojca dziecka D. S. i w dniu [...].04.2019 r. w stosunku do matki dziecka S. S.. D. S. w dniu [...] marca 2019 r. złożył wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty z uwagi na regulowanie zobowiązał alimentacyjnego wobec córki. Z uwagi na sytuację materialną strony decyzją z dnia [...].04.2019 r. odmówiono stronie odstąpienia od naliczenia opłaty.

Odnosząc się do kwestii naliczenia opłaty za czas przebywania małoletniej w szpitalu organ I instancji wskazał, że w ustawie brak zapisów regulujących wprost obowiązek zwalniania osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty w sytuacji umieszczenia dziecka w placówce innej niż urlopowanie wychowanka do rodziców (art. 193 ust 6a). Rozpatrując sprawę, mając na uwadze interes strony oraz wyrok WSA w Rzeszowie II SA/Rz 497/19, gdzie kwestia naliczania opłaty za okres hospitalizacji była przedmiotem rozstrzygnięcia, nie naliczono opłaty za okres pobytu małoletniej w szpitalu i ośrodku leczenia uzależnień, to jest w okresie od [...].01.2019 do [...].02.2019. Organ I instancji wskazał ponadto, że w okresie pobytu małoletnia kilkakrotnie nielegalnie opuszczała placówkę - okresy ucieczki nie zostały wyłączone z odpłatności wynikają bowiem z naruszenia dyscypliny Domu, nie było na nie zgody Sądu ani Dyrektora placówki. W kwestii ponoszenia opłaty za czas ucieczki z placówek wypowiadały się wielokrotnie Sądy (wyroki WSA w Rzeszowie sygn. akt II SA/Rz 497/19 oraz sygn. akt Rz 546/18, gdzie w ocenie Sądu "w przypadku nielegalnego opuszczenia placówki przez małoletniego, nawet jeśli w tym czasie małoletni przebywał u rodziców, to placówka pozostawała w gotowości do przyjęcia małoletniego w każdym czasie zatem uprawnionym jest pogląd, że za równoważny z okresem pobytu w rozumieniu art. 193 ust. 1 ustawy dla ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej należy uznać również czas nielegalnego opuszczenia placówki, nawet jeżeli w tym czasie małoletni przebywał u rodziców. Tylko legalny pobyt u rodziców jest przesłanką do zastosowania regulacji z art. 193 ust. 6a ustawy i odstąpienia od naliczenia opłaty").

Odwołanie od decyzji Prezydenta złożył D. S., zaskarżając powyższą decyzję w części jego dotyczącej oraz zarzucił naruszenie:

1. art. 107 § 1 pkt. 5 k.p.a. polegające na braku rozstrzygnięcia dotyczącego sposobu zobowiązania stron do wykonania płatności, której wysokość określono w decyzji, czym naruszono dodatkowo art. 193 ust. 2 ustawy.

2. art. 193 ust. 1 ustawy polegające na przyjęciu, iż za okres samowolnego oddalenia się małoletniego z domu opieki rodzice zobowiązani są do ponoszenia opłaty nawet w przypadku jeśli nie przysługuje im żaden z aspektów władzy rodzicielskiej. Dodatkowo w zakresie zarzutu drugiego doszło do naruszenia art. 7 i 8 k.p.a. polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego w sprawie oraz naruszeniu interesu odwołującego przejawiającego się w zaniechaniu ustalenia czy strony posiadały władzę rodzicielską nad małoletnią oraz w jakim zakresie w czasie przebywania dziecka w domu opieki.

Materialnoprawną podstawę wydanej decyzji są przepisy art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 1a, ust. 2 ust. 6-8 oraz art. 194 ustawy. Zgodnie z art. 193 ust. 1:

"1. Za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości:

1) przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej łub rodzinnym domu dziecka;

2) średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym;

1a. Opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej.

2. Za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają sołidarnie(...).

6. Opłatę, o której mowa w ust. 1, ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona.

6a. Opłaty, o której mowa w ust. 1, nie ponosi się za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców.

7. Przepisu ust. I nie stosuje się do rodziców dziecka pozostawionego bezpośrednio po urodzeniu."

Z unormowania art. 193 ustawy wynika, że stronami postępowania dotyczącego ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej są rodzice dziecka, a wobec tego powinna zapaść w postępowaniu administracyjnym jedna decyzja administracyjna regulująca prawa i obowiązki obojga rodziców. Współudział rodziców w takim postępowaniu oparty jest na tzw. współuczestnictwie materialnym.

Zdaniem SKO analiza akt sprawy, w tym zgromadzonych dokumentów i okoliczności podnoszonych przez D. S. w odwołaniu pozwala uznać za prawidłowe rozstrzygnięcie organu I instancji.

W sprawie bezsporne jest, że postanowieniem z dnia [...] stycznia 2019 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy P. - S. M. w P. orzekł: umieścić małoletnią M. S. w Domu Młodzieży im. bł. L. V. (pkt 1), upoważnić Dyrektora tego Domu do podejmowania decyzji dotyczących leczenia, zabiegów operacyjnych, pobytu w szpitalu, leczenia odwykowego i spraw szkolnych małoletniej (pkt 2), oraz skierować małoletnią na leczenie odwykowe w K. O. W. i T. U. w W. (pkt 3).

Postanowienie miało charakter zabezpieczający na czas trwania postępowania w sprawie ograniczenia władzy rodzicielskiej S. S. i D. S.. Sąd stwierdził brak opieki nad dzieckiem ze strony rodziców oraz uzależnienie dziecka od środków psychoaktywnych. Małoletnia została przyjęta do ww. placówki w dniu [...] stycznia 2019 r., a w dniu [...] stycznia 2019 r. na leczenie odwykowe, w którym uczestniczyła do dnia [...] lutego 2019 r. (wypisana z powodu braku motywacji do leczenia, łamania norm i zasad ośrodka z premedytacją - karta informacyjna z dnia [...] lutego 2019 r.). Postanowieniem z dnia [...] lutego 2019 r. sygn: akt [...] wskazany Sąd Rejonowy zmienił punkt 3 postanowienia z dnia [...] stycznia 2019 r. w ten sposób, że skierował M. S. na leczenie odwykowe w ośrodku leczenia uzależnień.

Możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty na warunkach określonych w akcie prawa miejscowego (art. 194 ust. 1 w związku z art. 3 ustawy) prowadzi do wniosku, że w przypadku złożenia wniosku w tym względzie, rozstrzygnięcie w kwestii ustalenia opłaty musi być poprzedzone rozstrzygnięciem w sprawie odstąpienia od jej ustalenia. W sprawie - na wniosek skarżącego - wydana została decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia [...].04.2019 roku nr [...] z dnia [...].04.2019 roku, którą odmówiono mu odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt córki M. S. w placówce opiekuńczo - wychowawczej.

S. S. została poinformowana zawiadomieniem z dnia [...].04.2019 roku o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczej i pouczona, że osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty mogą ubiegać się o odstąpienie od ustalenia opłaty. Nie złożyła jednak żadnego wniosku w tej sprawie mimo pouczenia, nie skontaktowała się z wskazanym przez organ pracownikiem socjalnym, ani też nie złożyła żadnego wniosku i wyjaśnień w czasie swojej wizyty w MOPS P., Dziale Opieki Zastępczej w dniu [...].06.2019 r. oraz w dniu [...].07.2019 r., mimo informowana jej przez pracowników MOPS o takiej powinności. W związku z tym, że możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty na warunkach określonych w akcie prawa miejscowego (art. 194 ust. 1 w zw. z art. 3 ustawy) jest możliwa w przypadku złożenia wniosku przez rodzica w tym względzie oraz złożenia stosownych wyjaśnień co do sytuacji majątkowej, w sprawie nie wydano decyzji w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty ustalenia opłaty za pobyt córki M. S. w placówce opiekuńczo - wychowawczej w stosunku do S. S..

Nałożenie na stronę obowiązku uiszczenia przedmiotowej opłaty może nastąpić, bowiem, dopiero po ostatecznym stwierdzeniu przez właściwy organ, że wniosek strony o odstąpienie od ustalenia przedmiotowej opłaty, został rozpatrzony negatywnie. W związku z tym, że skarżącemu odmówiono ostateczną decyzją odstąpienia od ustalenia opłaty, zaś M. [winno być: S. – uw. Sądu] Sawicka nie złożyła wniosku o odstąpienie od jej ustalenia, zasadne było wydanie decyzji Prezydenta Miasta P. decyzją z dnia [...] listopada 2019 r.

Na podstawie par. 5 ust. 7 Uchwały Rady Miasta Poznania Nr XXXVI/550/VI/2012 z dnia 4 września 2012 (Dziennik Urzędowy Województwa Wielkopolskiego z dnia 24 września 2012 poz. 3958) wysokość opłaty dotyczącej pierwszego i ostatniego miesiąca pobytu dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej stanowi iloczyn 1/30 kwoty ustalonej i liczby dni pobytu. Wysokość miesięcznej opłaty zaokrągla się do pełnych zł. Średni miesięczny wydatek przeznaczony na utrzymanie dziecka w Domu Młodzieży im. bł. L. V. w P. do dnia [...].03.2019 r. wynosił [...] zł (Komunikat Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lutego 2018 r. w sprawie ustalenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, prowadzonych przez powiat grodzki P. oraz działających na jego zlecenie w 2018 roku; Dziennik Urzędowy Województwa Wielkopolskiego z dnia 2 marca 2018 poz. 1914) natomiast od dnia [...].04.2019 wynosi [...] zł (Komunikat Prezydenta Miasta P. z dnia [...] marca 2019 w sprawie ustalenia w 2019 roku średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, prowadzonych przez M. P. oraz działających na jego zlecenie; Dziennik Urzędowy Województwa Wielkopolskiego z dnia 15 marca 2019 poz. 2918).

Odnosząc się do zarzutów D. S. SKO wskazuje, że bez znaczenia w sprawie pozostaje fakt posiadania i sprawowania władzy rodzicielskiej. Na podstawie art. 193 ust. 6 ustawy opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona. Nie może przy tym budzić uzasadnionych wątpliwości fakt, że na podstawie art. 193 ust. 1a ustawy, opłatę taką rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej (wyrok NSA z dnia 10 sierpnia 2017 r. sygn. I OSK 157/17).

Także podniesiona w odwołaniu okoliczność, że małoletnia samowolnie opuszczała placówkę i okresowo nie przebywała w niej nie może mieć wpływu na obiektywny (wynikający z przepisów prawa) fakt istnienia obowiązku poniesienia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej, a także nie może wpływać na wymiar tej opłaty. Małoletnia M. S. została umieszczony w instytucjonalnej pieczy zastępczej i w tej sytuacji powstał obowiązek poniesienia przez rodziców za cały okres jego umieszczenia w ww. placówce opłaty, w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w tej placówce.

Jednocześnie z przepisów ustawy nie wynika, aby na wysokość opłaty miały wpływ uiszczane na rzecz dziecka alimenty. Okoliczność świadczenia alimentów na rzecz córki czy innych ponoszonych wydatków może mieć wpływ na wysokość dochodu rodziny ustalanego na potrzeby zastosowania ulg w odpłatności.

SKO wskazało, że rodzice nie mogą przenosić ciężaru utrzymania własnego dziecka na jednostkę samorządu terytorialnego, albowiem ustanowiony obowiązek ponoszenia kosztów utrzymania dziecka w pieczy zastępczej jest pochodną wynikającą z obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dziecka. Jednocześnie poinformowało,, że zgodnie z art. 194 ust. 3 ustawy Prezydent Miasta P. na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1.

Decyzja SKO zaskarżona została w całości przez D. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

Skarżący zarzucił jej naruszenie przepisów:

1. kodeksu postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na rozpoznanie sprawy tj. art. 138 k.p.a. oraz 139 k.p.a. w związku z art. 193 ust. 1 pkt. 2 ust. 2 ust. 6 i art. 194 ust 1 ustawy oraz § 5 ust. 2, 6, 7 Uchwały Rady Miasta Poznań Nr XXXVI/550/VI/2012 z dnia 4 września 2012 r., polegające na pominięciu przy rozstrzyganiu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze /dalej SKO/ okoliczności, że zaskarżona przez skarżącego decyzja Prezydenta utrzymana w mocy przez SKO a wydana po uprzednim uchyleniu przez SKO decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] maja 2019 r. zawiera rozstrzygnięcie mniej korzystne dla skarżącego od decyzji wcześniej przez SKO uchylonej, a dodatkowo w decyzji utrzymanej w mocy przez SKO błędnie określono wysokość należności, nawet przy założeniu, że w sposób właściwy został przez Prezydenta Miasta P. określony czas pobytu córki skarżącego w domu opieki, za który została obliczono należność.

2. kodeksu postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na rozpoznanie sprawy tj. art. 138 k.p.a. w związku z art. 193 ust. 2 ustawy polegające na pominięciu w rozstrzygnięciu i uzasadnieniu decyzji SKO zarzutu skarżącego opartego o nieumieszczenie w tenorze decyzji rozstrzygnięcia o sposobie zobowiązania stron do uiszczenia należności poprzez wskazanie solidarności tej odpowiedzialności,

3. prawa materialnego tj. art. 193 ust. 1 ustawy, polegające na przyjęciu, że za okres samowolnego oddalenia się małoletniego z domu opieki rodzice zobowiązani są do ponoszenia opłaty nawet w przypadku jeśli nie przysługuje im żaden z aspektów władzy rodzicielskiej.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości ewentualnie o zmianę decyzji i ustalenie odpłatności dla skarżącego z pominięciem czasu przebywania jego córki na samowolnym oddaleniu się z placówki opiekuńczo-wychowawczej tj. ustalenie płatności wyłącznie za okres faktycznej obecności córki skarżącego w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że SKO utrzymując w mocy decyzję Prezydenta z dnia [...] listopada 2019 r. naruszyła zasadę wyrażoną w art. 138 k.p.a. rozumianą jaką obowiązek organu drugiej instancji do zbadania prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji we wszystkich jej aspektach a materializującą się w sprawie niniejszej w pominięciu przez SKO okoliczności, iż decyzja Prezydenta z dnia [...] listopada 2019r. (wydana na skutek uchylenia decyzji z dnia [...] maja 2019 r. przez SKO) była złamaniem zasady zakazu reformationis in peius.

Skarżący podniósł także, że na względzie trzeba mieć fakt, iż pozbawiony władzy rodzicielskiej rodzić nie ma prawa decydować o dziecku. Oczywiście nie zwalnia to takiego rodzica od obowiązku utrzymania dziecka, ale bezsprzecznie rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej nie może niczego nakazać dziecku ani kształtować jego postaw względem świata zewnętrznego. Zdaniem skarżącego zapis art. 193 ust. 6 ustawy nie daje podstaw do obciążania rodzica zryczałtowanymi kosztami utrzymania dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej w sytuacji gdy z winy instytucji oraz osób, które skupiają w swych rękach różne aspekty władzy rodzicielskiej przekazanej im przez Sąd powszechny, dziecko przebywa na samowolnej ucieczce z ośrodka. W takiej sytuacji przyjęcie odpowiedzialności rodzica pozbawionego władzy rodzicielskiej oraz uwolnienie od tej odpowiedzialności instytucji i osób skupiających różne aspekty władzy nad małoletnim jest objawem manifestowania instytucjonalnej nieodpowiedzialności za działania i zaniechania osób zatrudnionych w administracji publicznej. Przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 201 lr. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie mogą być interpretowane w taki sposób, że podmioty zajmujące się opieką nad nieletnimi i przejmujących różne aspekty władzy rodzicielskiej nad nimi, nie przejmują na siebie żadnej odpowiedzialności za swoich podopiecznych. Takie postępowanie może rodzić patologie, ponieważ jeśli będzie przyzwolenie na brak takiej odpowiedzialności to dojść może do sytuacji, w której najbardziej zainteresowanymi ucieczkami nieletnich z ośrodków opiekuńczo - wychowawczych będą podmioty jest prowadzące. Całkowicie sprzeczne z ustawą jest przyjęcie, że obowiązek zwrotu kosztów przez rodzica związany jest z nieokreśloną w ustawie przesłanką "gotowości" ośrodka do przyjęcia małoletniego. Zresztą koncepcja oparcia odpowiedzialności skarżącego na podstawie istnienia gotowości ośrodka do przyjęcia córki stron w okresie jej pobytu na ucieczce nijak ma się to uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w którym podnosi się, że w okresie w którym córka skarżącego była w szpitalu, ośrodek także był w gotowości by się małoletnią zająć. Powstanie skonkretyzowanego obowiązku przeniesienia kosztów opieki nad dzieckiem wobec, którego rodzić pozbawiony jest władzy rodzicielskiej musi wynikać z przesłanek ustawowych, które nie mogą być interpretowane rozszerzająco.

Skarżący podniósł także, ze zaskarżona decyzja utrzymuje w mocy decyzję z dnia [...] listopada 201 9r., która w swym tenorze nie zawiera rozstrzygnięcia o zasadzie odpowiedzialności stron. Zgodnie z art. 193 ust. 2 ustawy, rodzice ponoszą odpowiedzialność za opłatę solidarnie. Niemniej jedna solidarność ta musi być skonkretyzowana w treści decyzji tak, aby odpowiadała ona obowiązującemu prawu. Brak określenia w decyzji zasady odpowiedzialności stron powoduje problem interpretacyjny dla stron albowiem nie wiadomo na jakie zasadzie jedna ze stron będzie (i czy w ogóle będzie) odpowiadać wobec drugiej w przypadku zapłaty przez nią całości zobowiązania. Każda decyzja podlegająca wykonaniu w drodze egzekucji powinna być sformułowana jasno i precyzyjnie. Zaskarżona decyzja utrzymuje w mocy decyzję, która nie spełnia tych warunków. W przypadku egzekucji części opłaty od jednej ze stron może powstać wątpliwość czy druga strona będzie egzekwowana do wysokości połowy opłaty czy też w całej pozostałej części.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, p.p.s.a. (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Przedstawione wyżej okoliczności faktyczne sprawy nie są sporne.

Pierwszy zarzut skarżącego wskazujący na naruszenie zakazu reformationis in peius opiera się na błędnych wyliczeniach przedstawionych w skardze. Jak słusznie zauważyło SKO w odpowiedzi na skargę, łączna opłata za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej określona została w decyzji z [...] listopada 2019 r. na kwotę [...]zł, nie zaś [...] zł. W uchylonej decyzji z [...] maja 2019 r. kwota ta wynosiła [...] zł, nie [...] zł. Przedstawione w skardze wyliczenia pomijają to, że w obu powyższych decyzjach pierwszoinstancyjnych kwoty [...]zł, (zaś z [...] maja 2019 r. także kwota [...]zł) wskazane zostały miesięcznie. Nie ulega zatem wątpliwości, że w sprawie nie zaistniała sytuacja, która mogłaby być rozpatrywana w kategoriach naruszenia zakazu reformationis in peius.

W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i dokonały właściwej subsumpcji.

Zgodnie z regulacją z art. 193 ust. 6 ustawy opłatę za pobyt dziecka w pieczy ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona. Z woli ustawodawcy zatem okoliczność podnoszona przez skarżącego, a mianowicie odebranie prawa do decydowania o sprawach dziecka, uznana została za irrelewantną dla istnienia obowiązku ponoszenia kosztów pieczy zastępczej. Nie może przy tym budzić uzasadnionych wątpliwości fakt, że na podstawie art. 193 ust. 1a ustawy o wspieraniu rodziny, opłatę taką rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 1266/18, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: CBOSA).

Organ I instancji prawidłowo szczegółowo i precyzyjnie wyliczył okresy, za które została naliczona opłata, przyjmując że za równoważny z okresem pobytu w rozumieniu art. 193 ust. 1 ww. ustawy dla ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej należy uznać również czas nielegalnego opuszczenia placówki. Sąd podziela pogląd, że przepis art. 193 ust. 6a ustawy nie ma zastosowania w sytuacji, gdy małoletni opuścił pieczę zastępczą poza trybami prawnymi, w jakich takie działanie jest legitymizowane, nawet jeżeli w tym czasie małoletni przebywa u rodziców, tylko legalny pobyt u rodziców jest przesłanką do zastosowania regulacji z art. 193 ust. 6a ustawy i odstąpienia od naliczania opłaty (por. wyroki WSA w Rzeszowie: II SA/Rz 497/19 z 28 września 2019 r., II SA/Rz 1227/20 z 17 lutego 2021 r., CBOSA).

Poniekąd zasadnie natomiast skarżący zwrócił uwagę na brak wskazania w decyzji Prezydenta solidarnej odpowiedzialności adresatów decyzji za ustaloną opłatę. Zgodnie z art. 193 ust. 2 ustawy za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela jednak pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2018 r. w sprawie I FSK 35/17 (CBOSA) co do skutków braku takiego wskazania odpowiedzialności solidarnej w treści decyzji administracyjnej w sytuacji, gdy owa odpowiedzialność wynika wprost z brzmienia przepisu prawa. NSA stwierdził, że "zasadnicza kwestia sporna w rozpoznawanej sprawie, a mianowicie brak wskazania w zaskarżonej decyzji, o solidarnej odpowiedzialności wszystkich wskazanych z imienia i nazwiska byłych członków zarządu stanowiła już przedmiot rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z 21 maja 2009 r., sygn. akt I FSK 982/07 (publ. CBOSA). W orzeczeniu tym stwierdzono, że orzeczona odpowiedzialność członka zarządu za zaległości podatkowe spółki jest odpowiedzialnością solidarną z pozostałymi członkami tego zarządu i wynika z mocy samego prawa, a mianowicie z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, stanowiącego, że za zaległości podatkowe spółki odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu. NSA przy tym zauważył, że ten sam reżim odpowiedzialności odnosi się także do relacji członka zarządu ze spółką, stosownie do art. 107 § 1 Ordynacji podatkowej, albowiem mamy tutaj do czynienia z podwójną solidarnością - po pierwsze, między podatnikiem (w tym wypadku spółką) a zobowiązanymi osobami trzecimi (członkami zarządu), a po drugie, między samymi członkami zarządu. Skoro zatem solidarność wynika wyraźnie z przepisu prawa, to wskazanie jej w decyzji orzekającej o odpowiedzialności członka zarządu spółki, o której mowa w art. 116 Ordynacji podatkowej, ma wyłącznie charakter informacyjny. Dlatego brak wyraźnego stwierdzenia w rozstrzygnięciu decyzji, że dany członek zarządu spółki odpowiada solidarnie z pozostałymi członkami tego zarządu (i ze spółką) za zaległości spółki nie może stanowić wystarczającej podstawy uchylenia tej decyzji, a tym bardziej do stwierdzenia jej nieważności. (...) Reasumując NSA uznał, że nie ma żadnych wątpliwości interpretacyjnych co do, wynikającej z ustawy, odpowiedzialności solidarnej wymienionych podmiotów. Również, przy takiej redakcji decyzji, osoba trzecia nie będzie miała trudności prawnych w zakresie dochodzenia ewentualnych roszczeń regresowych, gdyż źródłem odpowiedzialności solidarnej jest ustawa, a nie wyłącznie decyzja."

Pogląd powyższy wyrażony został rzecz jasna na kanwie innych regulacji prawa materialnego, ale przy analogicznym wskazaniu w treści przepisu solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania. W ocenie Sądu brak jest argumentów, które wskazywałyby na taką odmienność regulacji art. 193 ust. 2 ustawy, która uniemożliwiałaby, w przypadku braku zawarcia w decyzji wydanej na podstawie art. 194 ust. 1 ustawy stwierdzenia o solidarnym ponoszeniu opłaty przez rodziców, przyjęcie – analogicznie do kwestii odpowiedzialności członków zarządu z art. 116 Ordynacji podatkowej – przyjęcie, że skoro solidarność wynika wyraźnie z przepisu prawa, to wskazanie jej w decyzji ma wyłącznie charakter informacyjny. Tym samym zarzut skargi w tym zakresie, aczkolwiek formalnie zasadny dotyczy uchybienia, którego zaistnienie nie skutkuje koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało oddalić

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. 2020 r. poz. 1842 ze zm.).