Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 872/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 3 pkt 1-6, ust 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: par. 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas Sędziowie: WSA Urszula Zięba (spr.) WSA Piotr Głowacki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 listopada 2020r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2020r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2020r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2018r., nr [...] o odmowie umorzenia Z. P. należności z tytułu nieopłaconych składek.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] marca 2016r. ww. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

W dniu [...] maja 2016r. ZUS wydał decyzję nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W dniu [...] maja 2016r. ww. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek.

Decyzją z dnia [...] lipca 2016r., nr [...] ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W dniu [...] sierpnia 2016r. ww. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję ZUS z dnia [...] lipca 2016r.

Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2016r. WSA w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu l instancji.

W dniu [...] lutego 2017r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego od ww. wyroku WSA w Krakowie z dnia 1 grudnia 2016r.

W dniu 28 września 2017r. NSA wyrokiem o sygn. akt sygn. akt. II GSK 1450/17, oddalił skargę kasacyjną ZUS od wyroku WSA w Krakowie z dnia 1 grudnia 2016r.

W dniu [...] stycznia 2018r. do ZUS ponownie wpłynął do rozpoznania wniosek ww. zobowiązanego z dnia [...] marca 2016r. w sprawie o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. ZUS podjął postępowanie w sprawie, wykonując wyrok NSA z dnia 28 września 2017r., a także wyrok WSA w Krakowie z dnia 1 grudnia 2016r.

W dniu [...] lipca 2018r. ZUS, Oddział w T. wydał decyzję nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W dniu [...] sierpnia 2018r. ww. zobowiązany złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

W dniu [...] marca 2019r. ZUS wydał decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję ZUS z dnia [...] lipca 2018r. nr [...].

W dniu [...] maja 2019r. ww. złożył skargę do WSA w Krakowie na decyzję ZUS z dnia [...] marca 2019r., nr [...]

W dniu [...] lutego 2020r. WSA w Krakowie przekazał sprawę do ZUS, zakończoną wyrokiem z dnia [...] września 2019r., sygn. akt l SA/Kr 825/19, którym uchylił decyzję ZUS dnia [...] marca 2019r., nr [...]., utrzymującą w mocy decyzję ZUS nr [...] z dnia [...] lipca 2018r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Sąd, kontrolując zaskarżoną decyzję uznał, że narusza ona prawo w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Zaznaczył, że ocena legalności zaskarżonej decyzji ZUS, odbyła się przez pryzmat oceny realizacji zaleceń wcześniejszych wyroków Sądów. Sąd wskazał, że niezbędnym warunkiem podjęcia przez ZUS prawidłowej decyzji w sprawie umorzenia (odmowy umorzenia) jest jednoznaczne stwierdzenie, że należności, objęte wnioskiem są zgodnie z przepisami prawa, wymagalne i nie uległy przedawnieniu. WSA przyznał rację ZUS, że żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. w przedmiotowym przypadku nie zachodzi. W ocenie Sądu, ZUS w dalszym ciągu jednak wnikliwie nie przeanalizował ogólnego warunku, wynikającego z Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. Sąd stwierdził, że organ nie podał, czy dochody zobowiązanego, a nawet ewentualna sprzedaż składników majątku, pokryłaby zaległości. Zatem ZUS powinien przeanalizować, po pierwsze możliwość zbycia posiadanego majątku, w tym przede wszystkim posiadanego lokalu mieszkalnego. Następnie rozważyć skutki, jakie sprzedaż ta pociągnęłaby dla zobowiązanego oraz instytucji państwowych, w kontekście chociażby orzecznictwa sądowego, w którym dominuje stanowisko, że sytuacja, w której zapłata zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem zobowiązanego, jak również z interesem publicznym. Ponadto Sąd nakazał, by przy ponownym postępowaniu, ZUS ustalił, czy składki, o których umorzenie wniósł ww., nie uległy przedawnieniu.

W dniu [...] maja 2020r. do ZUS wpłynęło pismo zobowiązanego, w którym wniósł on o uwzględnienie w postępowaniu wniosku z dnia [...] marca 2016r., decyzji ZUS z dnia [...] maja 2016r., nr [...] i z dnia [...] lutego 2016r., nr [...], a także wyroków WSA w Krakowie z dnia 1 grudnia 2016r. (sygn. akt l SA/Kr 1116/16) i NSA w Warszawie z 28 września 2017r., sygn. akt. II GSK 1450/17. Zobowiązany wyjaśnił, że sprawa nie zaczęła się wnioskiem z dnia [...] stycznia 2018r., jak podał ZUS w cytowanym piśmie. Ww. podkreślił, że ustalenia i wytyczne Sądów są dla niego, jako strony postępowania, szczególnie istotne. Ww. poprosił również o uwzględnienie, że sprawa toczy się już [...] roku, zostały uchylone [...] decyzje ZUS i organ powinien w bieżącym, kolejnym postępowaniu, wyjaśnić przyczyny swojej opieszałości, braku kompetencji i wskazać osoby odpowiedzialne za błędne decyzje. Ww. oświadczył, że jako wnioskodawca, ponosi koszty, choćby bieżących odsetek od zaległości narastających przez te [...] roku. Zaznaczył, że ZUS nie ponosi żadnych konsekwencji swego de facto bezprawnego działania. Oświadczył też, że nie jest w stanie spłacić zaległych zobowiązań wobec ZUS. Stwierdził, że: "W decyzji przyznającej mi emeryturę Zakład założył, za co uprzejmie dziękuję, że będę żył jeszcze [...] m-cy - co aktualnie w maju 2020r. daje 208 m-cy. Moja zaległość to ok. [...] = [...] miesięcznie, czego nie jestem w stanie uiścić". Ponadto ww. stwierdził, że jego zaległości z tytułu składek emerytalnych powinny zostać umorzone z mocy prawa w dniu wydania decyzji o przyznaniu emerytury, w której nie zostały uwzględnione. Stwierdził również, że ZUS odnosi tu ewidentną korzyść, bo nie musi wypłacać ww. wyższej emerytury. Oświadczył, że ZUS, egzekwując zaległe składki, stwarza niedopuszczalną prawnie sytuację "bezprawnego bogacenia się" kosztem obywatela, w tym przypadku emeryta. Do pisma dołączono oświadczenie z dnia [...] maja 2020r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, uwzględniając wytyczne WSA w Krakowie, ZUS wydał decyzję z dnia [...] lipca 2020r., o której mowa na wstępie. W uzasadnieniu wskazano na ustalenia dotyczące sytuacji rodzinnej i materialnej zobowiązanego (s. [...] dec.). Następnie wskazano szczegółowo na materiał dowodowy, zgromadzony w sprawie (s. [...] dec.). W dalszej kolejności wskazano na ustalenia dotyczące przedawnienia. W tym zakresie podano, że pełna analiza przedawnienia zgodnie z zaleceniami WSA w Krakowie - stan na dzień [...] czerwca 2020r., znajduje się w załącznikach (tabelach), które zostały dołączone do decyzji: załącznik nr [...] dotyczący egzekucji administracyjnej, załącznik nr [...] dotyczący egzekucji własnej ZUS (część [...] część [...] - tabela została rozbita, z uwagi na objętość materiału dowodowego w sprawie), załącznik nr [...] dotyczący abolicji, załącznik nr [...] dotyczący zabezpieczenia/zastawu na majątku (część [...] i część [...] - tabela została rozbita, z uwagi na objętość materiału dowodowego w sprawie), załącznik nr [...] dotyczący należności przedawnionych. ZUS dokonał ponadto analizy kwestii przedawnienia należności, według przepisów prawnych, regulujących kwestie przedawnienia w odniesieniu do spornych zaległości, a zmieniających się na przestrzeni lat i wyjaśnił, że:

- w okresie od [...] stycznia 1999r. do [...] grudnia 2002r. zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu, po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W świetle art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik;

- w okresie od [...] stycznia 2003r. [...] 30 czerwca 2004r. zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zasady tej nie stosuje się do należności, które wygasły przed dniem 1 stycznia 2003r., tj. przed wejściem w życie ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw. Zgodnie z zastrzeżeniem art. 24 ust. 5 - 5c u.s.u.s nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednak po upływie terminu przedawnienia mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia;

- w okresie od [...] lipca 2004r. do [...] lipca 2011r., zgodnie z zasadą zawartą w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003r.) należności z tytułu składek, ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z zastrzeżeniem art. 24 ust. 5, 5a i 5c u.s.u.s nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia, należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę, liczonych do dnia przedawnienia; w okresie od 20 lipca 2011r. do 31 grudnia 2011r., zgodnie z zasadą zawartą w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z zastrzeżeniem art. 24 ust. 5, 5a i 5c u.s.u.s nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia; w okresie od 1 stycznia 2012r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat. W przypadku należności z tytułu składek, dla których bieg terminu przedawnienia rozpoczął się przed 1 stycznia 2012r. stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej. Stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. u.s.u.s. Jednak do 31 grudnia 2011r. przepis ten stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Należy podkreślić, że 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono 1 stycznia 2012r. ustawą z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011r. poz. 1378). Jednak w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012r. (a więc jak w tej sprawie), stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

Następnie ZUS wskazał na treść art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020r. poz. 266 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") i wywiódł, że w omawianym przypadku: przesłanka wymieniona w art. 28 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; przesłanka wymieniona w art. 28 pkt 3 nie zachodzi, ponieważ ww. nie prowadzi już działalności gospodarczej, jednak: posiada samochód osobowy [...] z 2010r. o szacunkowej wartości [...] zł, na którym ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego, ww. jest właścicielem lokalu mieszkalnego, położonego w B. na ulicy [...] o powierzchni 30,08m2, dla którego Sąd Rejonowy w B. prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...], na niniejszej nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego, ww. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto; przesłanka określona w art. 28 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie ww. wnosi, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka wymieniona w art. 28 pkt 5 nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego, ani Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka opisana w art. 28 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne zwłaszcza, że zaległości na koncie zobowiązanego zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nadal jest w toku, co wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

ZUS przeanalizował niniejszą sprawę także w zakresie przesłanek, wynikających z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"). Zdaniem organu ubezpieczeniowego, zgromadzone dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Jeżeli w danym okresie ww. nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest on zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Decydując się na założenie działalności gospodarczej, ww. powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Wskazano, że w dniu [...] grudnia 2017r. ww. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, z którego dokonywane są potracenia egzekucyjne w wysokości [...] zł i jest ww. wypłacana kwota [...]zł. Ww. oświadczył, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Poinformował, że ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości [...] zł ([...] zł z tytułu miesięcznych opłat; [...] zł z tytułu opłat eksploatacyjnych; [...] zł z tytułu kosztów związanych z leczeniem). Ww. poinformował też, że posiada również inne zobowiązania finansowe: z tytułu podatków za lata od 2003 do 2017 w łącznej wysokości [...] zł oraz w instytucjach za lata od 2017r. do 2018r. w łącznej wysokości [...] zł. Ww. spłaca powyższe zobowiązania w wyniku egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B., łączna miesięczna kwota spłaty wynosi [...] zł. Minimum socjalne ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego za IV kwartał 2019r. wynosi 1.194,75 zł. Zatem organ stwierdził, że dochód ww. jest o wiele wyższy od tej kwoty, a co za tym idzie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja ubóstwa. Zdaniem ZUS, sytuacja finansowa zobowiązanego jest niejasna. Wykazuje on bowiem wydatki niezbędne do utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie swojego dochodu "na rękę" i nie przedstawił żadnych dokumentów takich, jak wezwania do zapłaty, czy upomnienia, które świadczyłyby o tym, że ma on zaległości w opłacaniu rachunków, a jednocześnie nie ww. wykazał, z czego pokrywa takie wydatki, jak jedzenie, ubrania, czy środki czystości. Może to świadczyć o tym, że ww. posiada dochody, których nie wykazuje, bądź też w sposób nierzetelny wykazał swoją sytuację finansową.

Odnosząc się do zaleceń WSA w Krakowie, organ ubezpieczeniowy podkreślił, że zobowiązany posiada majątek, który zbywając jest w stanie zapewnić środki wystarczające na pokrycie zadłużenia wobec ZUS. Samochód zobowiązanego ma wartość około 18.000,00 zł. Średnia cena za metr kwadratowy mieszkania w B., plasuje się na poziomie od 4.167,00 zł do 5.732,00 zł (ustalono na podstawie ofert zamieszczonych na portalu: [...]_brzeski). W światłe tego, można założyć, że mieszkanie zobowiązanego o powierzchni 30,08 m2 jest warte od [...] zł do [...] zł. Zatem pieniądze ze sprzedaży mieszkania, pokryłyby większą część zadłużenia wobec ZUS. Po sprzedaży mieszkania, ww. może wynająć mieszkanie - ze względu na to, że mieszka sam, to może wynająć kawalerkę, której koszt wynajmu w B., plasuje się na poziomie już od [...] zł do [...] zł miesięcznie. W takiej sytuacji, ww. może podjąć się spłaty reszty zadłużenia w formie układu ratalnego z ratą dostosowaną do możliwości płatniczych zobowiązanego. Na takie rozwiązanie, zdaniem ZUS, pozwala wysokość świadczenia emerytalnego zobowiązanego. Można również założyć, że ww. nie będzie zmuszony zwrócić się o pomoc do Ośrodka Pomocy Społecznej. Zaznaczono, że udzielenie pomocy ze środków z pomocy społecznej, poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018r. (Dz. U. z 2018r., poz. 1358) w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od 1 października 2018r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości 701,00 zł (dla osoby w rodzinie - 528,00 zł). W związku z tym stwierdzono, że ww. nie kwalifikuje się do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej.

Reasumując ZUS podkreślił, że umorzenie nie powinno być sposobem na rozwiązywanie problemów finansowych płatników. Instytucja umorzenia przewidziana jest dla wyjątkowych przypadków - w niniejszej sprawie brak jest cech wyjątkowości i brak jest przesłanek do uznania sytuacji ubóstwa. Ww. posiada stały dochód, który nawet po potrąceniach, plasuje się na poziomie wyższym, niż kwota minimum socjalnego. Ponadto ww. posiada majątek ruchomy, który również przedstawia określoną wartość. W związku z tym, w ocenie ZUS, brak jest przesłanek do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. ZUS stoi na stanowisku, że ww. jest w stanie spłacać zadłużenie, przykładowo w formie układu ratalnego z ratą dostosowaną do jego możliwości płatniczych. Zwrócono też uwagę, że posiadany przez ww. dochód w postaci świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia, wyklucza możliwość uznania zaistnienia w sprawie przesłanki ciężkiej choroby dłużnika lub sprawowania opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny całkowicie uniemożliwiające uzyskiwanie dochodu. Ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone przez zobowiązanego, jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę, wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Odnosząc się do zarzutu zobowiązanego, że zaległości z tytułu składek emerytalnych, powinny zostać umorzone z mocy prawa w dniu wydania decyzji o przyznaniu emerytury, w której nie zostały uwzględnione, ponieważ ZUS odnosi korzyść, bo nie musi wypłacać ww. wyższej emerytury. ZUS poinformował, że w sytuacji uregulowania przez ww. należności, okresy składkowe, których one dotyczyły zostaną uwzględnione przy ustalaniu wysokości jego świadczenia. Dodano, że decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na ww. żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na nim do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej.

Końcowo ZUS podał, że zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia, zgodnie z art. 77 k.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla zobowiązanego, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 k.p.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podniósł, że w zaskarżonej decyzji ZUS nie uwzględnił istotnych dla niego faktów, pominął wnioski i żądania strony, po raz kolejny zignorował przesłanki i zalecenia, zawarte w wyrokach sądów administracyjnych, zapadłych w przedmiotowej sprawie. W decyzji nie zrealizowano jasnych wytycznych WSA w Krakowie w sprawie udowodnienia przez ZUS wymagalności i nie przedawnienia się z mocy prawa dochodzonych kwot zobowiązań składkowych strony. ZUS nie przedstawił dokumentów dowodzących braku upływu przedawnienia dla zobowiązań z lat 2003 do 2014. Przedstawione w załącznikach do decyzji zestawienia, obliczenia i kuriozalne sprawozdanie z rozmów telefonicznych z pracownikami Urzędu Skarbowego, nie spełniają wymogów źródłowych dokumentów dowodowych odnośnie kwestii przedawnienia, bądź nie przedawnienia dochodzonych kwot. Nadto ZUS nie wziął pod uwagę faktu, że zobowiązania z okresu od [...].10.2003r. do [...].11.2007r. po zakończonym w dniu [...] września 2009r. postępowaniu egzekucyjnym, przedawniły się najpóźniej w dniu [...] września 2019r. 10 letni okres przedawnienia jest tu korzystniejszy dla zobowiązanego. W dalszym ciągu organ nie wykazał, że zobowiązany jest w stanie opłacić zaległości i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla starszej schorowanej osoby. ZUS nie uwzględnił w postępowaniu wpływu upływającego czasu w kwestii możliwości spłaty całości zadłużenia. Skarżący podkreślił, że ma 66 lat, średnia życia mężczyzny według GUS to 74,5r., zadłużenie z odsetkami to obecnie ok. 246.000 zł. Jeżeli przez ponad już 16 lat, mając wszelkie możliwości prawne i organizacyjne, ZUS swoich należności nie wyegzekwował, powinien jasno sprecyzować, na czym opiera przewidywania, że po dalszym prowadzeniu egzekucji wobec skarżącego, osiągnie pełne zaspokojenie. Dywagacje o możliwości zaspokojenia się z nieruchomości, zresztą błędnie wyliczone (mieszkanie ma inną powierzchnię, niż wykazana w decyzji), są nierealne. ZUS pomija fakty, o których nie chce wiedzieć, że przedmiotowe mieszkanie było już trzykrotnie licytowane przez komorników i nie znalazło nabywców, co świadczy o jego znikomej realnej wartości. Samochód 10-letni [...] przebieg 247000 km ma wartość aktualną ok. 5300 zł. Skarżący uważa, że w związku z wydaną dla niego decyzją ZUS o przyznaniu świadczeń emerytalnych od dnia [...] sierpnia 2019r., zmieniła się jego prawna sytuacja wobec tej instytucji. ZUS nie uwzględnił w kwocie jego świadczenia kwot składek, których nie wpłacił. W tej sytuacji, nie ma podstawy prawnej do żądania składki, która zostanie przeznaczona na inne cele, niż zaopatrzenie emerytalne skarżącego. Umowa społeczna między Z. P. a ZUS została zrealizowana. Zakład nie ma prawa w tej sytuacji dochodzić zaległości na podstawie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym obywateli, bo cel tej ustawy został osiągnięty. Ponadto, zdaniem skarżącego, ZUS zignorował w postępowaniu wniosek o zbadanie sprawy "hodowania odsetek" od zaległości skarżącego. Fakty są takie: od 2003r. do 2007r. ZUS nie robi nic. Od 2007r. do nadal prowadzi postępowania egzekucyjne nie osiągając nic. Rosną tylko odsetki, które skarżący musi zapłacić. Skarżący nie zgodził się również z niczym nieuzasadnionym przywilejem ZUS, polegającym na fakcie, że organ ten, ustawowo nie ma możliwości umorzenia, choćby odsetek od zobowiązań składkowych. W sytuacji skarżącego jest to zasada wyraźnie krzywdząca obywatela, bo odsetki znacznie przewyższają należność podstawową. Tylko ZUS nie może umorzyć samych odsetek, wszelkie inne organy mogą -jest to przykład naruszenia unijnych zasad równości podmiotów wobec prawa ze szkodą dla obywatela. Skarżący wniósł o zbadanie tej sprawy w świetle przepisów krajowych i unijnych oraz o wydanie ZUS zaleceń w tym zakresie.

W oparciu o powyższą argumentację skargi, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W odpowiedzi na skargę, organ ubezpieczeniowy podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W zakresie zarzutów skargi, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonej decyzji. W konsekwencji wniesiono o oddalenie skargi.

W dniu [...] października 2020r. do WSA w Krakowie wpłynęło pismo skarżącego, w którym przedstawił on uwagi szczególne do odpowiedzi na skargę, negując w całości wywody w niej zawarte.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.: Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności).

Na wstępie podkreślenia wymaga, że Sąd orzekając w niniejszej sprawie, na podstawie art. 153 p.p.s.a. jest związany prawomocnymi wyrokami WSA w Krakowie z dnia 1 grudnia 2016r. sygn. akt I SA/Kr 1116/16 oraz z dnia 25 września 2019r. sygn. akt I SA/Kr 825/19.

Zgodnie z art. 153 ustawy p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wskazany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a wyrażona w nim zasada związania oznacza, że orzeczenie sądu oddziałuje na przyszłe postępowanie tak administracyjne, jak i sądowoadministracyjne. W myśl art. 170 ustawy p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd o związaniu organu administracji i sądu ponownie rozpoznającego sprawę oceną prawną i wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wcześniejszego wyroku. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się wyrokowi w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a. w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (czynności).

Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. W doktrynie przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie.

Zatem, oceniając zaskarżoną decyzję Sąd pozostaje związany stanowiskiem Sądu, wyrażonym we wskazanym wyżej wyroku, że niedostatecznemu badaniu w toku postępowania poddano przesłankę przedawnienia zaległości składkowych przypisywanych skarżącemu Z. P..

Rozpoznając sprawę ponownie, zdaniem Sądu, organ nie wykonał należycie wytycznych Sadu zawartych w wyroku tut Sądu z dnia 25 września 2019r. sygn. akt I SA/Kr 825/19.

W uzasadnieniu powołanego wyroku Sąd wskazał, że w prowadzonym ponownie postępowaniu ZUS w pierwszym rzędzie ustali, czy składki o których umorzenie wniósł skarżący uległy przedawnieniu czy też nie. W tym zakresie przeprowadzi analizę mających zastosowanie regulacji prawnych i jeśli będzie zamierzał powołać się na instytucję zawieszenia (przerwania) biegu terminu przedawnienia należności składkowych dołączy do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne. Następnie ZUS zastosuje wszystkie dyrektywy wynikające z uzasadnienia wyroku z dnia 1 grudnia 2016r. podtrzymane w wyroku NSA z dnia 28 września 2017r. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, dokona prawidłowej wykładni wyżej wskazanych przepisów. Następnie w uzasadnieniu przedstawi pogłębioną argumentację w zakresie uzasadnienia przesłanek, które jego zdaniem przemawiały za odmową umorzenia składek. Sposób rozumowania ZUS powinien przy tym znaleźć odzwierciedlenie w treści decyzji, aby umożliwić Sądowi, w razie ewentualnego jej zaskarżenia, ocenę motywów podjętego rozstrzygnięcia.

Organ tymczasem bardzo dokładnie opisał regulacje prawne obowiązujące w okresach gdy powstawały i były wymagalne zaległości składkowe skarżącego i to niewątpliwie było prawidłowe i zgodne z zaleceniami Sądu. Nie zawarł jednak w uzasadnieniu decyzji analizy i konkluzji co do tego czy konkretne składki, za konkretne okresy składkowe uległy przedawnieniu. W tym zakresie odesłał jedynie do załączników nr [...] do decyzji, zawierających tabelaryczne zestawienie dat i kwot. W treści uzasadnienia brak natomiast jakiegokolwiek elementu decyzyjnego w spornej kwestii. Organ nie wypowiedział się w ogóle czy zaległości figurujące na koncie skarżącego uległy przedawnieniu i za jaki okres. Odesłanie w tym zakresie do załączonych zestawień nie jest wystarczające gdyż koniecznym warunkiem rozstrzygnięcia sprawy jest podjęcie w tym zakresie decyzji przez organ ją wydający i jednoznaczne stwierdzenie, że objęte wnioskiem należności nie uległy lub uległy przedawnieniu, nie zaś przenoszenie tej decyzji de facto na Sąd czy na samego skarżącego. Dołączone tabele mogą być przydatne jedynie w ocenie w oparciu o materiały źródłowe czy rozstrzygnięcie organu zawarte w uzasadnieniu decyzji w zakresie przedawnienia jest zasadne.

Opisana formuła rozstrzygnięcia przyjęta przez organ ponownie rozpoznający sprawę stanowi nadto zaprzeczenie wymogu jasności i precyzji, jakim powinno się cechować uzasadnienie rozstrzygnięcie organu administracyjnego, które w sposób możliwie zrozumiały dla wszystkich, a przede wszystkim dla adresata decyzji powinno wyjaśniać motywy rozstrzygnięcia. Tych warunków zaskarżona decyzja nie spełniła a nadto co najważniejsze nie zawierała w swej treści rozstrzygnięcia w przedmiocie przedawnienia zaległości składkowych, koniecznego i wymaganego z uwagi na wskazania tut Sądu zawarte w wyroku z dnia 25 września 2019r. sygn. I SA/Kr 825/19.

Z uwagi na charakter stwierdzonych naruszeń przepisu art. 153 p.p.s.a. Sąd uznał, że przedwczesna była ocena przesłanek umorzeniowych. Ponownie rozpoznając sprawę organ przedstawi w uzasadnieniu decyzji wyczerpujące informacje: które należności składkowe uległy przedawnieniu, a które są wymagalne. Wskaże okoliczności, które spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia w taki sposób, że przypisze tą okoliczność do należności, poda początek i koniec terminu zawieszenia oraz nowy termin przedawnienia. Wszystko powyższe uczyni w sposób jasny i czytelny, tak aby strona nie miała żadnych wątpliwości jaki jest stan jej zadłużenia.

Uznając zatem, że zaskarżone rozstrzygniecie wydane zostało z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów postępowania, Sąd, na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 153 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sad nie orzekł ponieważ skarżący zwolniony był ustawowo z obowiązku ich ponoszenia