Postanowienie WSA w Białymstoku, sygn. akt II SAB/Bk 4/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2012-07-11 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
659
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono wniosek o wyłączenie sędziego
Powołane przepisy: article: art. 18 par. 1, art. 19
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska - Bytys Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska sędzia NSA Ireneusz Henryk Darmochwał po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziego Stanisława Prutisa w sprawie ze skargi J. W. na przewlekłość postępowania Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w H. w przedmiocie nakazania rozbiórki zbiornika na nieczystości p o s t a n a w i a oddalić wniosek o wyłączenie sędziego NSA Stanisława Prutisa od orzekania w sprawie niniejszej.


UZASADNIENIE

Pismem z 04.07.2012 r. (k. 113 - 117) J. W. złożyła w sprawie niniejszej, z jej skargi na przewlekłość postępowania Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w H. (dalej jako PINB), wniosek o wyłączenie od orzekania sędziego NSA Stanisława Prutisa. Zarzuciła sędziemu brak obiektywizmu, działanie na szkodę jej interesu prawnego i naruszenie jej praw wynikających z art. 2, 32 i 45 Konstytucji RP, w tym prawa do sądu. Odnośnie konkretnych spraw skarżąca podniosła następujące zarzuty wobec sędziego:

- w sprawie II SA/Bk 51/0 jej zdaniem nieprawidłowo potraktował jako skargę wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji, czym uniemożliwił rozpoznanie sprawy przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Wskazała, że wydany przez sędziego w tej sprawie wyrok został uchylony przez NSA w sprawie II OSK 208/06;

- w sprawie II SA/Bk 337/07 wydał wyrok, którego skutkiem było dopuszczenie do użytkowania obiektu budowlanego nieposiadającego warunków zabudowy, decyzji środowiskowej, uzgodnienia organu sanitarnego i ostatecznego pozwolenia na budowę (skarżąca szczegółowo przedstawiła jak, jej zdaniem, wyglądała kwestia ostateczności pozwolenia na budowę). W tej sprawie w jej ocenie sędzia nie zapoznał się ze składanymi do akt pismami procesowymi oraz uniemożliwił jej wypowiedzenie się w sprawie;

- uczestnicząc w składzie sędziowskim sprawy II SA/BK 647/08 nie oponował przeciwko niedopuszczalnej zmianie przedmiotu skargi (z "nierespektowania" wyroku NSA na "niewykonanie" wyroku NSA), co zmusiło ją do dodatkowych czynności procesowych (zaskarżenia bezczynności Wojewody) oraz doprowadziło do wprowadzenia w błąd NSA, który rozpoznał skargę kasacyjną nieposiadając wszystkich niezbędnych dokumentów;

- w sprawie II SA/Bk 272/09 błędnie oddalił skargę akceptując stanowisko organu,

- w sprawie II SAB/Bk 6/10 wydał wyrok uchylony następnie przez NSA;

- w sprawie II SO/Bk 3/10 bezpodstawnie oddalił wniosek o wymierzenie grzywny Wojewodzie za nieprzekazanie akt;

- w sprawie II SAB/Bk 10/10 błędnie umorzył postępowanie;

- w sprawie II SAB/Bk 46/11 rozpoznał skargę wychodząc poza jej granice poprzez zamieszczenie w sentencji wyroku sformułowania "nie stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa", czym pozbawił stronę prawa dochodzenia odszkodowania;

- w sprawie II SAB/Bk 76/11 również błędnie oddalił skargę.

W ocenie skarżącej powyższe okoliczności przemawiają za wyłączeniem sędziego Stanisława Prutisa, bowiem jego udział w składach orzekających rozpoznających sprawy z udziałem skarżącej nie gwarantuje bezstronności i poszanowania prawa obywatela do sądu.

W dniu 05.07.2012 r. sędzia Stanisław Prutis złożył oświadczenie wskazując, że nie istnieje okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Wywiódł również, że fakt bycia przez niego sędzią referentem w 26 sprawach z udziałem skarżącej pozwala zrozumieć występujące u strony poczucie braku obiektywizmu, z którego to powodu stwierdził, że "dla dobra wymiaru sprawiedliwości nie oponuje wnioskowi o wyłączenie go od orzekania w sprawie" (k. 121).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek podlegał oddaleniu, bowiem w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające wyłączenie sędziego Stanisława Prutisa od orzekania.

Przede wszystkim nie zachodzą przesłanki do wyłączenia sędziego z mocy ustawy – art. 18 § 1 pkt 1 – 7 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a. Nie ma bowiem miejsca żadna z okoliczności wymienionych w tym przepisie, czyniąca z sędziego, co do którego zgłoszono wniosek, iudex inhabilis.

Odnośnie podstawy wyłączenia z art. 19 p.p.s.a. to wypracowano w orzecznictwie stanowisko, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama wątpliwość strony w tym zakresie, bądź wyłącznie utrata zaufania co do bezstronności sędziego, czy przekonanie o jego stronniczości. Nie ma znaczenia subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania sprawy (postanowienie NSA z 15.09.2008 r., II FZ 397/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziego nie uzasadnia również prowadzenie przez niego rozprawy z naruszeniem przepisów postępowania, czy też niewłaściwa postawa sędziego oraz wadliwe prowadzenie rozprawy w innej sprawie (postanowienie NSA z 22.12.2004 r., OZ 863/04, CBOSA).

Wyczerpującej wykładni przepisu art. 19 p.p.s.a. dokonał NSA w postanowieniu z 29.06.2012 r. w sprawie II OZ 559/12 (CBOSA), w którym wskazał – powołując orzecznictwo – że rolą wymienionej normy jest zapewnienie obiektywizmu sądu, ale nie może być ona traktowana jako możliwość eliminowania z postępowania sędziów tylko dlatego, że ich orzeczenia nie odpowiadają subiektywnemu pojmowaniu przez stronę jej własnych interesów. Inaczej rzecz ujmując składy sędziowskie nie mogą być "dobierane" według subiektywnego odczucia strony, przekonanej o nietrafności orzeczenia wydanego przez sędziego lub z jego udziałem, o prowadzeniu przez niego postępowania stronniczo, których to twierdzeń strona nie popiera okolicznościami obiektywnymi. Także wyłącznie uchylenie orzeczenia sędziego przez sąd II instancji nie świadczy jeszcze o wykluczeniu obiektywizmu (vide postanowienia NSA z 22.02.2008 r., II FZ 60/08, z 08.05.2009 r., II FZ 128/09, z 09.06.2009 r., I OZ 607/09 – CBOSA).

W kontekście treści wniosku skarżącej o wyłącznie sędziego Stanisława Prutisa, jak i treści złożonego przez sędziego oświadczenia, szczególnego znaczenia nabiera fakt, że żądanie wyłączenia na podstawie art. 19 p.p.s.a. nie może być uzasadniane wyłącznie orzekaniem przez niego w różnych i wielu sprawach tej samej strony (vide postanowienie NSA z 15.04.2008 r., II OSK 392/08, CBOSA). Jeszcze raz należy podkreślić, że brak bezstronności można sędziemu skutecznie zarzucić wyłącznie wówczas, gdy wynika on z okoliczności leżących po jego stronie i mających wpływ na obiektywizm jego działania, ale takich, które istnieją również dla obiektywnego obserwatora, czy inaczej – które byłyby na tyle poważne, że obiektywnie wzbudziłyby wątpliwości co do jego bezstronności. Zdaniem składu rozpoznającego żądanie wyłączenia, takiej obiektywnej okoliczności nie stanowi fakt orzekania sędziego w kilkudziesięciu nawet sprawach skarżącej, niezależnie od tego, czy orzeczenia przez niego wydane były akceptowane pod względem prawnym przez sąd kasacyjny czy też nie. Innym celom służy bowiem zażalenie lub skarga kasacyjna od orzeczenia sędziego, a innym wniosek o wyłącznie. Środki zaskarżenia mają na celu wyeliminowanie orzeczeń prawnie wadliwych, podczas gdy wniosek o wyłączenie służy zapewnieniu takiego stanu, w którym sąd (sędzia) nie sprzyja żadnej ze stron postępowania oraz tak samo otwarcie i krytycznie podchodzi do stanowisk wszystkich stron postępowania. Skarżąca nie uprawdopodobniła - opisując we wniosku sprawy, co do których rozstrzygnięcia wnosi zastrzeżenia – że wynikało to właśnie z braku obiektywizmu. Wykazała tylko, że w niektórych sprawach NSA wyraził odmienną od składu orzekającego z udziałem sędziego Stanisława Prutisa ocenę prawną oraz że w niektórych skarżąca nie zgadza się ze sposobem procedowania przez sędziego. Są to jednak wyłącznie zarzuty o charakterze procesowym, niemogące prowadzić do zastosowania art. 19 p.p.s.a. i odsunięcia sędziego od orzekania w niniejszej sprawie. Natomiast w żadnym miejscu skarżąca nie wykazała, aby zastrzeżenia wynikały z okoliczności obiektywnych, podważających bezstronność sędziego.

Odnośnie złożonego przez sędziego oświadczenia to wskazać należy, że przede wszystkim zawiera ono wskazanie o braku okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w niniejszej sprawie. Jak wskazał NSA w postanowieniu z 12.03.2012 r. (II FZ 147/12, CBOSA) "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego". Zdaniem składu orzekającego, co wyżej wyjaśniono, takich okoliczności podważających obiektywizm w sprawie niniejszej nie wskazano. Natomiast druga część oświadczenia sędziego może świadczyć wyłącznie o dostrzeżeniu przez niego faktu negatywnego oceniania go przez skarżącą i pozostawieniu oceny zasadności wniosku do uznania sądu rozpoznającego żądanie wyłączenia. Nie daje jednak podstaw do twierdzenia, jakoby z tego powodu sędzia utracił obiektywizm i cechę bezstronności w orzekaniu w sprawach skarżącej.

Reasumując - zdaniem sądu oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego Stanisława Prutisa w sprawie niniejszej nie odbiera stronie zagwarantowanego jej konstytucyjnie prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 Konstytucji RP).

Ze wskazanych powyżej względów na podstawie art. 18 § 1 i art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.


ZDANIE ODRĘBNE

Uzasadnienie prawne do zdania odrębnego do postanowienia z dnia 11.07.2012 r.

Treść art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami) zwanej p.p.s.a., przed jego nowelizacją (tj. przed dniem 21.12.2005 r.), dawała możliwość wyłączenia sędziego tylko wówczas jeżeli (cyt.): "między nim a jedną ze stron lub jej przedstawicielem zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego".

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że takie brzmienie przepisu jest niezgodne

z art. 45 ust. 1 Konstytucji (wyrok TK z dnia 13.12.2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, nr 11, poz. 134). Trybunał wywiódł m.in., że w celu pełnej realizacji prawa do sądu na ustawodawcy spoczywa obowiązek takiego ukształtowania instytucji wyłączenia sędziego (cyt.): " aby umożliwiało ono objęcie wszelkich sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony, to co najmniej u obiektywnego, zewnętrznego obserwatora uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego". Według wyroku Trybunału, gwarancje bezstronności sędziowskiej muszą być pojmowane szerzej – jako umożliwiające wyłączenie w wypadku okoliczności (zarówno wewnętrznych jak i zewnętrznych), które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia na w pełni zobiektywizowanych przesłankach.

Stąd też aktualne brzmienie przepisu art. 19 p.p.s.a. "sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie".

Kierując się przesłaniem Trybunału Konstytucyjnego oraz brzmieniem przepisu art. 19 p.p.s.a., a także (co ważne) treścią złożonego oświadczenia sędziego Stanisława Prutisa, wyłączenie jego osoby od orzekania w niniejszej sprawie wydaje się uzasadnione.

Co prawda należy zgodzić się z utrwalonym już orzecznictwem, iż nie stanowi skutecznej podstawy wyłączenia sędziego powoływania się strony na ferowanie przez sędziego orzeczeń w innych sprawach, które nie odpowiadają subiektywnemu pojmowaniu przez stronę jej własnych interesów. Ma to niewątpliwie miejsce

w sprawie niniejszej bowiem skarżąca wymieniła sprawy, z których wyniku jest niezadowolona a w których orzekał sędzia Stanisław Prutis. Jednakże przyczyny wyłączenia Sędziego należy doszukiwać się w inaczej pojętej interpretacji przepisu art. 19 p.p.s.a. "Istnienie okoliczności tego rodzaju" (o jakich stanowi art. 19 p.p.s.a.) zawiera się w specyfice tej konkretnej sprawy, która wynika bądź jest powiązana

z ilością 26 spraw rozpoznanych dotychczas przez sędziego Stanisława Prutisa jako referenta, nie wspominając już o pozostałej ilości, gdzie uczestniczył w składach orzekających. Należy zważyć, że skarżąca od 2005 roku jest stałą petentką tutejszego sądu, występując w roli skarżącej bądź uczestniczki w różnych sprawach zmierzających do jednego celu – likwidacji budynku inwentarskiego należącego do sąsiada we wsi I.

Zatem należy dojść do wniosku, że są to okoliczności, które u obiektywnego zewnętrznego obserwatora (pomijając subiektywny pogląd skarżącej) mogą rodzić wątpliwości co do obiektywizmu Sędziego. Sprawowanie wymiaru sprawiedliwości musi pozostawać poza, choćby cieniem podejrzenia o stronniczość, a ta może wypływać w sposób niezamierzony, z utrwalonego poglądu wyrażonego

w rozpoznanych sprawach. Dlatego istnienie wyjątkowych okoliczności

(jak w sprawie niniejszej) wymaga szczególnej dbałości o dobro wymiaru sprawiedliwości.

Stąd też należałoby wyłączyć sędziego Stanisława Prutisa od orzekania

w niniejszej sprawie, zwłaszcza, że osobiście, w złożonym w dniu 5.07.2012 r. oświadczeniu, nie oponował wnioskowi o wyłączenie sędziego.