Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1392/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda

SENTENCJA

Dnia 9 marca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi -Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący del. Sędzia NSA: Anna Stępień Sędziowie: del. NSA Małgorzata Stahl WSA Joanna Sekunda – Lenczewska ( spr.) Protokolant : ref. staż Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2004 roku na rozprawie przy udziale - sprawy ze skargi Burmistrza Miasta W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za grunt przejęty pod ulicę - oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] znak: [...] Starosta [...] na podstawie art. 129 ust. 1 w związku z art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1998r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2000r., Nr 46, poz. 543) oraz art. 104 k.p.a. ustalił na rzecz K. C. odszkodowanie w kwocie 53.700 zł z tytułu przejścia z mocy prawa na własność Gminy W., działki gruntu położonej w D. gm. W. oznaczonej nr 885/14 o pow. 0,3330 ha, wydzielonej pod drogę w wyniku podziału nieruchomości i wskazał, że do wypłaty powyższego odszkodowania zobowiązana jest Gmina W. w terminie 14 dni, do dnia w którym decyzja ta stanie się ostateczna.

W jej uzasadnieniu podał, że wnioskiem z dnia 29 października 1998r. złożonym do Wojewody [...] , przekazanym następnie zgodnie z kompetencjami obwiązującymi od dnia 1 stycznia 1999r. Staroście [...] , K. C. wystąpił o ustalenie na jego rzecz w drodze decyzji administracyjnej, odszkodowania z tytułu przejścia z mocy prawa na rzecz Gminy W. opisanej powyżej działki. We wniosku tym podał, że roszczenie o ustalenie odszkodowania wywodzi z prawomocnej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z dnia [...] Nr.[...] wydanej w trybie art. 10 ust. 1 i 3, obowiązującej wówczas ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 30 z 1991r., poz.127 ze zm.) zatwierdzającej podział jego nieruchomości, położonej w D. gm. W., oznaczonej Nr działki 885 o łącznej pow. 2,9433 ha. Starosta [...] podał, że w wyniku tego podziału powstała działka Nr 885/14 o pow. 0,3330 ha, która przeznaczona została pod drogę. K. C. przed złożeniem wniosku proponował Gminie W. umowne załatwienie kwestii odszkodowania, lecz nie wyraziła ona zgody na takie, ani żadne inne działania zmierzające do jego ustalenia. Organ I instancji podał, że rozstrzygając wniosek uznał go za zasadny, gdyż do takiego rozstrzygnięcia determinowały go zarówno zebrane w sprawie materiały dowodowe znajdujące się w aktach sprawy, jak również fakty i okoliczności ustalone w wyniku szczegółowo przeprowadzonego postępowania administracyjnego w tym zakresie. W aktach sprawy znajduje się decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z dnia [...] Nr [...] zatwierdzająca podział wyżej wskazanej nieruchomości stanowiącej własność K. C., w wyniku którego powstała działka Nr.885/14 o pow.0,3330 ha przeznaczona pod drogę. Decyzja ta uprawomocniła się w dniu 16 czerwca 1996r. co oznacza, że z tym dniem działka gruntu wydzielona pod drogę z nieruchomości stanowiącej własność wnioskodawcy przeszła z mocy samego prawa na rzecz Gminy W. Faktu tego nie trzeba dodatkowo dokumentować odrębnym aktem prawnym. Pogląd taki wyraził min. SN w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 10 lipca 1996r. w sprawie I PZP 10/96, w której Sąd w pełni podzielił wcześniejszy pogląd SN dotyczący interpretacji art. 10 ust. 5 wyrażony w uzasadnieniu uchwały z dnia 1 września 1993r. Obowiązek zaś ujawnienia prawa własności do takiej nieruchomości w księdze wieczystej wg. poprzednio obowiązujących unormowań, ciążył na gminie, a w świetle obowiązujących przepisów odpowiednio: gminie, powiecie, województwie lub Skarbie Państwa. Z uwagi zatem na fakt, iż przedmiotowa działka, oznaczona Nr 885/14 stała się własnością Gminy W., to zgodnie z przepisem art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, pozostała kwestia ustalenia z tego tytułu odszkodowania. Organ I instancji podał, że w związku z tym wdrożył i przeprowadził szczegółowe postępowanie administracyjne wg. zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości, do czego obliguje go, powołany wyżej art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zebrał wszystkie niezbędne dokumenty i informacje dotyczące tej sprawy i przeprowadził 3 rozprawy administracyjne. Jednakże w wyniku przeprowadzonego postępowania stwierdził, że do umownego ustalenia odszkodowania nie dojdzie, ponieważ Gmina W. nie wyraziła takiej woli. Jako powód do odmowy ustalenia odszkodowania w przedmiotowym zakresie powołała na "oświadczenie" K. C. złożone w 1994r., w którym zrzeka się on odszkodowania za grunt wydzielony pod drogę, a ponadto stwierdziła, że w planie zagospodarowania przestrzennego powyższa działka nie była przewidziana pod budowę drogi. Argumenty te w ocenie Starosty [...] , nie stanowią podstawy do odmowy ustalenia odszkodowania, a materiał dowodowy zebrany w sprawie jest wystarczający do określenia odszkodowania w formie decyzji administracyjnej. Odszkodowanie to zostało ustalone na podstawie znajdującego się w aktach sprawy operatu szacunkowego z grudnia 1999r. sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego i złożonego do akt przez właściciela gruntu.

Od powyższej decyzji odwoła się do Wojewody [...] Gmina W. domagając się jej uchylenia i umorzenie postępowania.

W jego uzasadnieniu powołując się na treść ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 30, poz. 127) oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1995r. III ARN 7/95 wskazała, że miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego uchwalony w 1992r., dla nieruchomości K. C. ustalił następujące przeznaczenie: 18 AUC, tereny koncentracji usług wielofunkcyjnych z dopuszczeniem wszystkich funkcji nieuciążliwych dla otoczenia. Cała nieruchomość oznaczona nr 885 na mapie stanowiącej załącznik do planu ogólnego, zaznaczona jest kolorem czerwonym. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego gminy W. nie określa zatem przebiegu dróg. W związku z czym, działka nr 885/14 (wydzielona droga) nie mogła stać się własnością odwołującej się z mocy samego prawa, a zapis art. 10 ust. 5 ustawy w/w ma charakter deklaratoryjny i wymaga potwierdzenia poprzez wydanie decyzji administracyjnej o takim zdarzeniu prawnym. Gmina W. podniosła ponadto, iż wskazana wyżej decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego nie stwierdza, że działka nr 885/14 staje się z mocy przepisu ustawy jej własnością. W decyzji zatwierdzającej podział winna być klauzula o przejściu z mocy prawa takiej działki gruntu na własność gminy z chwilą, gdy stanie się ona prawomocna. Jeżeli przebieg drogi nie został ustalony w planie miejscowym, lecz wynika z podziału proponowanego przez wnioskodawcę, nie ma obowiązku przejęcia przez gminę tej części nieruchomości z mocy prawa. W takiej sytuacji wydzielona pod drogę działka gruntu może być przeniesiona na własność gminy jedynie w drodze czynności cywilnoprawnych. Reasumując odwołująca się zaprzeczyła temu, aby przedmiotowa nieruchomość stała się jej własnością w związku z czym podniosła, że samo ustalenie odszkodowania za ten grunt jest bezprzedmiotowe.

Decyzją z dnia [...] znak: [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § l pkt l k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia[...]. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy podał, że ze względu na powołanie się w odwołaniu przez Gmina W. na treść do decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z dnia [...] zatwierdzającej projekt podziału, zwrócił się do Gminy z prośbą o sprecyzowanie złożonego odwołania i określenie, czy chodzi także o zbadanie zasadności decyzji o podziale. Pismem z dnia 9 listopada 2000r. Gmina W. wniosła o zbadanie zasadności w/w decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w W. zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości K. C. W związku z powyższym organ II instancji postanowieniem z dnia [...] nr [...] zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie rozpatrzenia odwołania Burmistrza Miasta W. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] do czasu rozstrzygnięcia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosku Burmistrza o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Rejonowego w W. zatwierdzającej projekt podziału przedmiotowej nieruchomości. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. odmówiło wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z dnia [...] w sprawie zatwierdzenia projektu podziału wyżej wskazanej nieruchomości stanowiącej własność K. C.. Postanowieniem z dnia [...] Wojewoda [...] podjął zawieszone postępowanie administracyjne dotyczące rozpatrzenia odwołania Burmistrza Miasta W. od decyzji Starosty [...] z dnia [...]. W związku z powyższym organ II instancji podniósł, iż decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z dnia [...] zatwierdzająca projekt podziału nieruchomości K. C. wydana została na podstawie art. 10 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a w takim wypadku zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 1993r., III ARN 21/93 - organy administracji wydając decyzję o zatwierdzeniu podziału nieruchomości powinny ograniczyć się do określenia działki, która zostaje wydzielona pod budowę ulicy. Wobec czego, podnoszone w odwołaniu przez Gminę W. okoliczności, iż art. 10 ust. 5 w/w ustawy ma charakter deklaratoryjny i wymaga aby decyzja o zatwierdzeniu podziału stanowiła o przejściu działki przeznaczonej pod drogę na rzecz gminy nie zasługują na uwzględnienie. Zawarte w tym przepisie uregulowanie oznacza, że przejęcie własności wydzielonego pod budowę ulic gruntu na rzecz gminy następuje z mocy prawa z dniem, w którym decyzja o zatwierdzeniu podziału stała się ostateczna lub prawomocna. Stanowisko takie zajął Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 1 września 1993r., III CZP 84/93 oraz uchwale z dnia 10 lipca 1996r., I PZP 10/96. Decyzja zaś ustalająca odszkodowanie jest uzależniona od bytu prawnego decyzji zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości, a z uwagi na odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości K. C. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. jest ona ostateczną i działka numer 885/14 stała się własnością Gminy W. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami właścicielowi działki przysługuje odszkodowanie. Dodatkowo, organ II instancji wskazał, że przed wydaniem decyzji o podziale Zarząd Gminy ustalił warunki zabudowy i zagospodarowania terenu położonego we wsi D. oznaczonego w ewidencji gruntów numerem działki 885, a pomimo, iż droga ta nie była przewidziana w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, jednak zaprojektowano ją w projekcie wstępnym podziału według warunków uzgodnionych z Gminą. Powołując się z kolei na treść art. 93 ust. 3 i 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami Wojewoda Ł. podniósł, że nie zasługują na uwzględnienie zarzuty odwołującej się, iż jeżeli przebieg drogi nie został ustalony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, lecz wynika z podziału proponowanego przez wnioskodawcę, to nie ma obowiązku przejęcia przez gminę tej części nieruchomości z mocy prawa.

W dniu 10 lipca 2001r. Gmina W. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] domagając się jej uchylenia.

W jej uzasadnieniu podniosła, że miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego nie przewiduje na działce 885 przebiegu drogi publicznej, a powstała w wyniku podziału działka nr 885/14 o pow. 0,3330 ha z przeznaczeniem pod obsługę dojazdów do nowoutworzonych działek, nie ujęta w planie miejscowym jako ulica, nie może przejść z mocy prawa na własność Gminy za odpowiednim odszkodowaniem. Zdaniem skarżącej, to właśnie plan miejscowy decyduje o sieci dróg publicznych co potwierdza treść art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym. Stanowisko takie zawarł również w swoim orzeczeniu Sąd Najwyższy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1995r., III ARN 7/95, OSNAPiUS z 1995r., Nr 17, poz.213). W związku z czym, ponownie zakwestionowała ona fakt uzyskania przez nią z mocy prawa własności przedmiotowej nieruchomości i wskazała, że w takiej sytuacji wydzielona pod drogę działka gruntu może być przeniesiona na jej własność jedynie w drodze czynności cywilnoprawnych, sprzedaży lub darowizny.

W odpowiedzi na skargę, wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, strona przeciwna wniosła o jej oddalenie.

W piśmie z dnia 18 listopada 2003r. pełnomocnik K. C. wniósł o dopuszczenie go do udziału w postępowaniu przed Sądem w charakterze strony i oddalenie skargi oraz podał, że skarżąca Gmina W. uznała prawo K. C. do odszkodowania, co do zasady, zawierając z nim porozumienie w dniu 9 września 2003r., które następnie zostało przez niego zerwane w dniu 25 września 2003r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z treścią przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi( Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z 2002 roku) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych (...), przy czym – zgodnie z § 2 tego artykułu – kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji, następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy ( art. 145 §1 pkt 1lit.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/); naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( lit.b) albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( lit.c).

Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję, Sąd nie stwierdził naruszenia prawa administracyjnego materialnego lub procesowego, które uzasadniałoby uchylenie tej decyzji.

Przedmiotem skargi była decyzja Wojewody [...] z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] ustalającą odszkodowanie na rzecz K. C. z tytułu przejścia z mocy prawa na rzecz Gminy. , działki gruntu położonej w D. gm. W. oznaczonej nr 885/14 o pow. 0,3330 ha, wydzielonej pod drogę w wyniku podziału nieruchomości i wskazującej, że do wypłaty odszkodowania zobowiązana jest Gmina W.

Zgodnie z art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 2000r. Nr 46, poz. 543) w brzmieniu obowiązującym na czas wydania decyzji, działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą z mocy prawa odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca projekt podziału stała się ostateczna, a orzeczenie o podziale prawomocne. Za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości (ust.3).

Decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z dnia [..] wydaną w trybie art. 10 ust.1 i 3, obowiązującej wówczas ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 30 z 1991r., poz.127 ze zm.) zatwierdzono podział nieruchomości położonej w D. gm. W., oznaczonej Nr działki 885 o łącznej pow. 2,9433 ha. stanowiącej własność K. C.. W wyniku podziału wydzielono działkę oznaczoną nr 885/14 przeznaczoną pod drogę. W myśl art.10 ust. 5 cytowanej ustawy, grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej na wniosek właściciela podziałem przechodzą na własność gminy z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Jak wynika z treści przytoczonego przepisu określa on wyraźnie i w sposób nie budzący wątpliwości zarówno termin przejścia prawa własności na gminę, jak i zasady odszkodowania za nabyte grunty i nie daje podstaw do odstąpienia od ustalenia odszkodowania za przejmowaną nieruchomość. Sąd podziela w tej mierze pogląd wyrażony zarówno w zaskarżonej decyzji jak i w decyzji organu I instancji, a znajdujący potwierdzenie w orzecznictwie ( uchwała SN z dnia 1.09.1993r. IIICZP 84/93 OSP 1994/9/170, wyrok NSA z dnia 19.03.1993r. IVSA 1354/92, wyrok NSA z dnia 18.03.1996r. IVSA 1329/94 Wspólnota 1997/4/26, wyrok NSA z dnia 22.01.1996r. IVSA 731/94 Glosa 1996/10/29, wyrok NSA z dnia 6.12.1995r. SA/Lu 668/95 Glosa 1996/9/28, wyrok NSA z dnia 21.12.1999r. IVSA 1966/97 LEX nr 48689 ).

Zarzuty, podnoszone zarówno w skardze jak i wcześniej w odwołaniu od decyzji organu I instancji, nie mogą odnieść skutku w przedmiotowej sprawie. Skarżący kwestionuje zgodność z prawem wskazanej decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości, podczas gdy przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzje Starosty [...] z dnia [...] ustalająca odszkodowanie na rzecz K. C. za przejętą nieruchomość. Z akt sprawy wynika, ze decyzja z dnia [...] zatwierdzająca podział nieruchomości, mocą której wydzielono działkę pod drogę, jest prawomocna i pozostaje w obrocie prawnym. Argumenty mające świadczyć o nieważności decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości winny być ewentualnie podnoszone w postępowaniu zmierzającym do wzruszenia decyzji w trybie nadzwyczajnym. I dopiero zaskarżenie decyzji wydanej w wyniku postępowania nadzwyczajnego dałoby sądowi kompetencje do rozstrzygania podnoszonej przez skarżącego kwestii. W toku postępowania przed organem administracji II instancji ustalono natomiast, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości K. C.. Wobec nie wzruszenia decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości i wydzielenia działki pod drogę, pozostaje ona w obrocie prawnym i jej skutkiem jest to, że dotychczasowemu właścicielowi nieruchomości przysługuje odszkodowanie według wysokości uzgodnionej miedzy właścicielem a właściwym organem. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości(art.98 ust.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami). Odszkodowanie jest bowiem konsekwencją i następstwem przejścia gruntu wydzielonego pod budowę drogi, z mocy prawa na własność gminy i tym samym odjęcia prawa własności nieruchomości dotychczasowemu właścicielowi z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna a orzeczenie o podziale prawomocne.

W przedmiotowej sprawie mimo podejmowanych prób nie doszło do ostatecznego uzgodnienia wysokości odszkodowania miedzy dotychczasowym właścicielem K. C. a właściwym organem. Tym samym więc uznać należy, że zastosowane w zaskarżonych decyzjach zasady i tryb ustalenia odszkodowania obowiązujące przy wywłaszczaniu nieruchomości znajdowały w przedmiotowej sprawie pełne zastosowanie.

Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić należy, że kwestionowane decyzje nie naruszają prawa a zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Tym samym na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270), orzeczono jak w sentencji.