Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1510/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Geodezja i kartografia
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31 ust.4, art. 33 ust. 1 i 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne
journal: Dz.U. 2020 poz 2052
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. C., J. Z. oraz M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego rozgraniczenia nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2021r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz M. C. i J. Z. solidarnie kwotę 614 (sześćset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz M. L. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] września 2021r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta B. z [...] lipca 2021r. w sprawie umorzenia postępowania dotyczącego rozgraniczenia nieruchomości stanowiących działkę nr [...] w obrębie [...] (należącą do M. C., J. Z. i J. L.) oraz działki nr [...] (należącej do S. i T. małżonków D.).

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następujących okolicznościach sprawy.

M. L., J. L., M. C. (z d. L.) oraz J. Z., współwłaściciele nieruchomości położonej przy ul. [...] w B. stanowiącej działkę nr [...], pismem z [...] września 2020r. wystąpili o rozgraniczenie ww. nieruchomości z przyległą nieruchomością stanowiącą działkę nr [...] należącą do S. i T. małżonków D..

Prezydent M. B. w toku postępowania zgromadził dokumentację archiwalną stanowiącą państwowy zasób geodezyjno-kartograficzny w postaci: szkiców podziału katastralnego, szkice reambulacji z 1964r. i 1968r., szkice polowe z pomiarów z 1993r. i 1999r. Do akt dołączono również protokół wznowienia znaków granicznych z [...] marca 2020r.

Następnie decyzją z [...] lipca 2021r., powołując się na przepis art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 29 i 30 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2020r. poz. 1740 ze zm. – dalej powoływanej jako "p.g.k.") umorzył postępowanie administracyjne. W uzasadnieniu organ przytoczył brzmienie art. 29 i 30 ust. 1 p.g.k. oraz przedstawił przebieg postępowania. Organ ustalił, że działki nr [...] w obrębie [...] w B. posiadają granice prawne ustalone na podstawie decyzji Prezydenta M. B. z [...] października 1957r., a obecny spór co do przebiegu granicy, w ocenie organu, związany jest z przeprowadzeniem w marcu 2020r. czynności wznowienia znaków granicznych. Organ wyraził zatem pogląd, że spór faktycznie dotyczy położenia znaków graficznych, a nie ustalenia przebiegu granicy i w tej sytuacji strony powinny wystąpić do sądu powszechnego o rozstrzygnięcie sprawy (art. 39 ust. 2 p.g.k.). Prezydent M. B. uznał, że w sprawie nie ma wątpliwości co do przebiegu linii granicznej pomiędzy działkami nr [...] albowiem znaki graniczne zostały wznowione w 2020r. – co zostało zaakceptowane przez strony, a w sprawie nie pojawiły się żadne nowe okoliczności świadczące o zmianach w zakresie władania przedmiotowymi gruntami. Odnosząc się do argumentów powoływanych we wniosku Prezydent stwierdził, że dostrzega rozbieżności pomiędzy pomiarami z lat wcześniejszych i obecnie wykonanymi przy wznawianiu znaków granicznych (aktualne pomiary wskazują, że budynki położone na działce nr [...] znajdują się w części na działce nr [...]). Wyjaśnił jednak (powołując się na stanowisko Miejskiej Pracowni Geodezyjnej w B.), że rozbieżności te wynikają z niedokładności metod pomiarowych stosowanych w latach wcześniejszych.

Prezydent ustalił, że protokół wznowienia znaków podpisał M. L. (jedyny obecny współwłaściciel działki nr [...]) i uznał, że skoro strona wyraziła zgodę na wznowienie znaków granicznych i podpisała protokół wznowienia granic to nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli (odrębnymi pismami): M. L., J. Z. i M. C.. Zarzucili oni naruszenie:

- art. 105 § 1 k.p.a. przez błędne ustalenie, że istotą sporu jest spor co do położenia wznowionych znaków granicznych, podczas gdy w warunkach sprawy przyczyną konfliktu i istotą sporu jest przebieg granicy pomiędzy nieruchomościami,

- art. 34 ust. 2 p.g.k. poprzez jego niezastosowanie i nieprzekazanie sprawy do rozpatrzenia sądowi – pomimo, że organ I instancji stwierdził brak podstaw do wydania decyzji rozgraniczeniowej – co winno skutkować innym tokiem postępowania,

- art. 7, art. 75, art. 77 § 1 oraz art. 80 i 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy okoliczności faktycznych oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego.

Odwołujący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji, a w uzasadnieniu odwołania podnieśli, że w wyniku wznowienia znaków doszło do przesunięcia granicy pomiędzy nieruchomościami – co wynika z porównania pomiarów wcześniejszych i obecnych. Wskazali, że według archiwalnych map z okresu ostatnich kilkudziesięciu lat budynki na działce nr [...] posadowione były w niewielkiej odległości od granic z działką nr [...], natomiast w wyniku wznowienia znaków granicznych dokonanych przez geodetę błędnie określono granice działek albowiem granica ta obecnie przebiega przez budynki położone na działce nr [...]. Odwołujący podnieśli nadto, że czynności wznowienia znaków (na wniosek małżonków D.) zostały przeprowadzone niezgodnie z prawem, albowiem geodeta nie powiadomił wszystkich współwłaścicieli nieruchomości – to jest M. C., J. Z. i J. L.. Natomiast obecnemu przy czynnościach M. L. nie przedstawiono przebiegu granicy – zapewniając, że granica przebiega w terenie tak jak dotychczas bezspornie strony uznawały. Odwołujący wyjaśnili, że wątpliwości co do przebiegu granicy ujawniły się dopiero w toku postępowania w przedmiocie rozbiórki budynku mieszkalnego na działce nr [...]. O prowadzeniu tego postępowania zostali powiadomieni wszyscy współwłaściciele nieruchomości nr [...].

W wyniku rozpoznania odwołań wydana została decyzja opisana na wstępie.

SKO podzieliło w pełni argumentację i stanowisko zajęte przez organ I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia SKO stwierdziło, że w realiach rozpoznawanej sprawy nie ma wątpliwości co do przebiegu linii granicznej pomiędzy działkami nr [...], a znaki graniczne zostały wznowione w 2000r. na podstawie istniejących dokumentów. W ocenie organu odwoławczego przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego byłoby w sprawie dopuszczalne w przypadku, gdyby strona nie wyraziła zgody na wznowienie znaków granicznych odmawiając podpisania protokołu wznowienia. Obecny spór pomiędzy właścicielami działek prawidłowo zatem został określony przez organ I instancji jako spór co do położenia wznowionych znaków granicznych. W tym stanie rzeczy za prawidłowe SKO uznało umorzenie postępowania na mocy art. 105 § 1 k.p.a.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosły J. Z. i M. C., reprezentowane przez zawodowego pełnomocnika (adwokata), zarzucając naruszenie:

- art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. przez nieprzedstawienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pełnych rozważań i brak ustosunkowania się do zarzutów odwołania,

- art. 105 § 1 k.p.a. przez błędne zastosowanie,

- art. 34 ust. 2 p.g.k. przez nieprzekazanie sprawy z urzędu do rozpoznania sądowi powszechnemu, mimo istnienia sporu co do przebiegu granicy,

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez jego niezasadne zastosowanie.

Skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania.

Skarga została zarejestrowana pod sygnaturą akt II SA/Bd 1510/21.

Skargę na decyzję SKO z [...] września 2021r. wniósł również M. L.. Skarga ta została zarejestrowana pod sygnaturą akt II SA/Bd 1514/21. M. L., reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika (adwokata) również wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Zarzucił on zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 11, art. 104 § 2 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. przez wadliwe sporządzenie uzasadnienia i zawarcie w nim zbyt ogólnikowych stwierdzeń,

- art. 105 § 1 k.p.a. przez błędne zastosowanie,

- art. 34 ust. 2 p.g.k. przez nieprzekazanie sprawy z urzędu do rozpoznania sądowi powszechnemu, mimo istnienia sporu co do przebiegu granicy,

- art. 7, art. 75, art. 77 § 1 oraz art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy okoliczności faktycznych oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego.

W obu skargach ponowiona została argumentacja zaprezentowana w odwołaniach wniesionych od decyzji organów I instancji.

SKO wniosło o oddalenie obu skarg, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z [...] maja 2022r. sprawy zarejestrowane pod sygn. akt II SA/Bd 1510/21 i II SA/Bd 1514/21 zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Przy czym dalsze postępowanie prowadzone było pod sygn. akt II SA/Bd 1510/21.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842), zwanej ustawą covidową, znowelizowanym na mocy art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), z dniem 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Na tle tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, wyraził pogląd, iż ‘prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19. Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego".

Zważywszy na treść powyższej regulacji zarządzeniami Przewodniczącego Wydziału z 9 marca 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, ziściły się bowiem warunki określone w tym przepisie - o czym strony zostały zawiadomione i pouczone o możliwości pisemnego zaprezentowania stanowiska w sprawie. Strony wyraziły zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Wymagany przy tym przywołaną wyżej uchwałą NSA standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji.

W dalszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. (ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2022 r. poz. 329), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

W świetle art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).

Przeprowadzając taką kontrolę stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przenosząc określone w przepisach p.p.s.a. kryteria oceny zaskarżonego aktu administracyjnego na grunt przedmiotowej sprawy, sąd uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, co powoduje, że musi ona zostać wyeliminowana z obrotu prawnego.

Sąd zauważa, że umorzenie przez organ I instancji postępowania administracyjnego nastąpiło na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym w sytuacji, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Z bezprzedmiotowością postępowania określoną w art. 105 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W kwestii bezprzedmiotowości istotne jest również, że ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją, art. 105 § 1 k.p.a. przewidujący tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, nie może być interpretowany rozszerzająco. Przepis ten ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, w których w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Oznacza to, że postępowanie administracyjne, inaczej niż postępowanie cywilne, staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. tylko wtedy, gdy brak jest sprawy administracyjnej, która może być załatwiona decyzją, nie zaś wtedy, gdy wydanie decyzji staje się zbędne (por. wyrok SN z dnia 20 stycznia 2011 r. sygn. akt III SK 20/10, LEX nr 794506, wyrok SN z dnia 9 listopada 1995 r. sygn. akt III ARN 50/95, OSNAPiUS 1996/11, poz. 150).

Zdaniem Prezydenta M. B. bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego wynika z faktu, że w sprawie nie występuje spór co do przebiegu granicy pomiędzy właścicielami sąsiadujących nieruchomości – a wynika to z faktu przeprowadzenia czynności wznowienia znaków granicznych, których to czynności nie kwestionowano. Stanowisko to w pełni zaakceptował organ odwoławczy. Zdaniem organów obu instancji, postępowanie rozgraniczeniowe nie mogło zostać wszczęte, zgodnie bowiem z art. 39 ust. 1 zd. 2 p.g.k. jeżeli w sprawie występuje spór co do położenia znaków, strony mogą wystąpić do sądu o rozstrzygnięcie sprawy. A zatem zdaniem organów właściwym w niniejszym przypadku byłby ewentualnie sąd, a nie organ administracji.

Skarżący w swym stanowisku prezentowanym w toku postępowania zdają się nawiązywać do podstaw i legalności przeprowadzenia czynności wznowienia znaków, jednakże zgodnie też podnoszą, że nadal istnieje spór co do przebiegu granicy – twierdząc, że aktualne pomiary dokonane w wyniku wznowienia znaków granicznych odbiegają od wyników pomiarów dokonywanych w latach wcześniejszych. Powoływanie się zaś przez organ na "niedokładność" metod pomiarowych we wcześniejszych okresach Skarżący uznali za niedopuszczalną argumentację.

Przy tak zarysowanym sporze pomiędzy stronami podnieść należy, że Przepisy rozdziału 6 p.g.k. regulują dwa rodzaje postępowań: postępowanie w sprawie rozgraniczenia i postępowanie w sprawie wznowienia znaków granicznych.

Celem postępowania rozgraniczeniowego zgodnie z art. 29 ust. 1 p.g.k. jest ustalenie przebiegu granic nieruchomości przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Przesłankę postępowania rozgraniczeniowego stanowi spór co do przebiegu granic - a więc spór co do elementów służących ustaleniu tego przebiegu w postaci położenia punktów granicznych, determinujących linie graniczne. Spór co do przebiegu granic nieruchomości zawiera zatem w sobie spór co do elementów służących ustaleniu tego przebiegu w postaci usytuowania punktów granicznych, których położenie decyduje o przebiegu granicy między nieruchomościami (vide: m.in. wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. III SA/Kr 109/08 – dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odmienną zupełnie jest przesłanka tzw. postępowania o wznowienie znaków granicznych (art. 39 p.g.k.). Przepis art. 152 Kodeksu cywilnego nakłada na współwłaścicieli gruntów sąsiednich obowiązek współdziałania przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych, a art. 38 p.g.k. zobowiązuje właścicieli i osoby władające gruntami do ochrony znaków granicznych. Wychodząc z tych obowiązków Prawo geodezyjne i kartograficzne przewiduje tryb postępowania administracyjnego o wznowienie znaków granicznych, jednakże tylko w takiej sytuacji, gdy sam przebieg granicy jest niesporny, a tylko znaki zostały przesunięte, uszkodzone lub zniszczone. Celem takiego postępowania jest zapobieganie wątpliwościom i przyszłym sporom o przebieg granicy, a nie ustalanie położenia znaków granicznych dla zlikwidowania już istniejącego sporu. Na powyższą konstatację wyraźnie wskazuje brzmienie art. 39 ust 1 p.g.k., w myśl którego przesunięte, uszkodzone lub zmienione znaki graniczne, ustalone uprzednio, mogą być wznowione bez przeprowadzania postępowania rozgraniczeniowego, jeżeli istnieją dokumenty pozwalające na określenie ich pierwotnego położenia. Jeżeli jednak wyniknie spór co do położenia znaków, strony mogą wystąpić do sądu o rozstrzygnięcie sprawy. Z przepisu powyższego wynika zatem także, że elementem postępowania rozgraniczeniowego jest ustalenie znaków granicznych, jak również, że spór co do samego położenia znaków jest sporem sądowym.

Stosownie do przepisu art. 39 ust 2 p.g.k. wznowienia znaków granicznych na zlecenie zainteresowanych dokonują podmioty prowadzące działalność gospodarczą i inne jednostki o których mowa w art. 11 tj. także inne jednostki organizacyjne, jeżeli przedmiot ich działania obejmuje prowadzenie prac geodezyjnych i kartograficznych. Wprawdzie w postępowaniu o wznowienie znaków granicznych, podmiot prowadzący czynności stosuje elementy postępowania w zakresie określonym art. 32 ust 2-4, p.g.k. jednakże efektem czynności ewentualnego wznowienia znaków granicznych (a nie granic) jest protokół. Zgodnie z art. 34 ust 4 p.g.k. z czynności wznowienia znaków granicznych sporządza się bowiem protokół. Postępowanie w sprawie wznowienia znaków granicznych nie kończy się zatem decyzją lub postanowieniem organu administracji publicznej. Wznowienie znaków granicznych jest czynnością faktyczną, która nie wywołuje doniosłych skutków dla stanu prawnego granic nieruchomości (vide: wyrok WSA w Opolu z 22 czerwca 2017 r., sygn. II SA/Op 190/17 – dostępny na stronie jw.).

W niniejszej sprawie z przywoływanego przez organy obu instancji protokołu wyznaczenia punktów granicznych z [...] marca 2020r. wynika, że czynnościami wznowienia objęto dwa odnalezione punkty graniczne: [...]. Z dołączonego zaś do protokołu szkicu polowego (k. 78 akt adm. organu I instancji) wynika, że wznowiono znaki, które mogą posłużyć co najwyżej do ustalenia przebiegu granicy pomiędzy działkami nr [...] – a nie działkami [...]. Wznowieniu nie podlegał punkt [...], który razem z punktem [...] mógłby determinować przebieg granicy między działką należącą do Skarżących i działką nr [...]. Z protokołu wznowienia znaków nie sposób zatem wywodzić, że nie istnieje spór właścicieli nieruchomości co do przebiegu granicy pomiędzy działkami nr [...] Takie stanowisko potwierdza również choćby treść wniosku Skarżących o rozgraniczenie nieruchomości, w którym podnosili, że o czynnościach wznowienia nie zostali zawiadomieni wszyscy współwłaściciele działki nr [...], którymi po śmierci H. L. (zmarłej [...] listopada 2010r.) zostali: M. L., J. L., J. Z. i M. C. (z d. L.) – co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w B. wydanego w sprawie [...] (k. 21 akt adm. organu I instancji).

W tej sytuacji zatem nie można zgodzić się z organami, że protokół wznowienia znaków z [...] marca 2020r. pozwala na wykluczenie istnienia sporu granicznego uzasadniającego wszczęcie i prowadzenie postępowania rozgraniczeniowego - zwłaszcza, że w toku czynności wznowienia znaków nie zagwarantowano udziału wszystkim stronom – współwłaścicielom działki nr [...].

Należy jeszcze raz zauważyć, że rozgraniczenie nieruchomości następuje w postępowaniu administracyjnym. Natomiast istotą wznowienia znaków granicznych jest ich fizyczne odtworzenie, a więc przywrócenie stanu, jaki istniał przed ich przesunięciem, uszkodzeniem lub zniszczeniem. Tak pojmowanego przez ustawodawcę wznowienia znaków granicznych nie dokonuje się w postępowaniu administracyjnym. Czynności podejmowane w ramach wznawiania granic nie stanowią postępowania administracyjnego ani sądowego.

Wznowienie znaków granicznych w tym trybie stanowi jedynie techniczną procedurę geodezyjną, która – co należy podkreślić w okolicznościach sprawy - nie podlega kontroli sądowoadministracyjnej (vide: uzasadnienie wyroku NSA z 19 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 206/11 – dostępny w bazie LEX nr 1082690).

Rodzaje zaś rozstrzygnięć jakie zapaść mogą w postępowaniu rozgraniczeniowym wyczerpująco określają przepisy art. 31 ust. 1 pkt 4 , 33 ust. 1 i 34 ust 2 p.g.k. Sprawa o rozgraniczenie może zatem w postępowaniu administracyjnym zakończyć się:

- decyzją organu o rozgraniczeniu, jeżeli mimo nie zawarcia ugody, zebrane w postępowaniu administracyjnym dowody pozwalają na ustalenie przebiegu granicy (art. 33 ust 1),

- decyzją o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego i przekazaniu sprawy z urzędu do rozpatrzeniu sądowi ( art. 34, ust. 2), wówczas gdy nie tylko, że nie doszło do ugody, ale nadto zebrane w postępowaniu administracyjnym dowody nie dają podstaw do ustalenia przebiegu granicy w drodze decyzji,

- ugodą mającą moc ugody sądowej (art. 31 ust 1 pkt 4) – co skutkowałoby umorzeniem postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Tym samym po wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego nie można zmienić jego przedmiotu na wznowienie znaków granicznych (co de facto uczyniły organy – powołując się na brzmienie art. 39 ust. 1 p.k.g. i możliwość zakwestionowania położenia znaków granicznych przed sądem powszechnym). Postępowanie rozgraniczeniowe musi być zakończone jedną ze wskazanych wcześniej decyzją. Kwestia, czy istnieje potrzeba przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego, czy jedynie wznowienia znaków granicznych, podlega ocenie samych zainteresowanych. Jeżeli przepisy przewidują wszczęcie postępowania na wniosek strony, to wyłącznie jej wola określa przedmiot tego postępowania. Postępowanie zainicjowane wnioskiem o rozgraniczenie nieruchomości może być zakończone tylko w sposób ściśle określony w przepisach prawa, więc organ nie jest uprawniony do jego umorzenia (po wszczęciu postępowania) i powołania się następnie na wznowienie znaków granicznych.

Żaden bowiem przepis prawa nie przewiduje umocowania organów do umorzenia postępowania rozgraniczeniowego jako bezprzedmiotowego (art. 105 §1 k.p.a.) decyzją opartą na ocenie organu, że spór mógłby być rozstrzygnięty w trybie postępowania o wznowienie znaków granicznych (art. 39 p.k.g.). W sytuacji gdy współwłaściciele nieruchomości składają wniosek o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego, a po wszczęciu tego postępowania właściciele sąsiedniej nieruchomości wskazują na wznowienie znaków granicznych (jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie), to ustalenie jaki jest stan dotyczący granicy pomiędzy tymi nieruchomościami i ewentualne stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania może nastąpić jedynie w oparciu o czynności rozgraniczenia wykonane przez geodetę upoważnionego przez organ. Istnienie sporu granicznego wyklucza także, zastosowanie art. 39 ust. 1 p.g.k. Skoro Skarżący powołują się na istnienie sporu granicznego – a więc sporu co do położenia punktów i linii granicznej to nie mogą skutecznie powoływać się na naruszenie art. 39 ust. 1 p.g.k. Jeżeli Skarżący kwestionują przebieg granicy, a nie tylko położenie znaków granicznych ustalone przez geodetę w toku czynności podjętych w marcu 2020r. (co wynika z twierdzeń zawartych w odwołaniu i skardze) to brak jest podstaw do formułowania wobec organów żądania przekazanie sprawy na drogę postępowania sądowego w trybie ww. przepisu.

Mimo nietrafności części zarzutów skargi Sąd uznał, że w sprawie zachodzi konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonych rozstrzygnięć. Oparcie rozstrzygnięcia organów, na przesłance bezprzedmiotowości postępowania rozgraniczeniowego, przy podtrzymywaniu przez Skarżących żądania rozgraniczenia i braku ugody zawartej w toku postępowania administracyjnego, naruszyło bowiem przepisy art. 31 ust 4, 33 ust 1 i 34 ust 1 i 2 p.g.k., jako przepisy prawa materialnego określające sposób rozstrzygnięcia w postępowaniu administracyjnym o sporze granicznym oraz przepis art. 105 §1 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku - na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Skutkiem wyroku Sądu będzie powrót sprawy do etapu postępowania przed organem pierwszej instancji, celem ponownego rozpatrzenia. Obowiązkiem organu rozpoznającego sprawę będzie ponowne rozstrzygnięcie sprawy z uwzględnieniem przedstawionej wyżej oceny prawnej (art. 153 p.p.s.a.), w tym przeprowadzenie postępowania zgodnie z wymogami określonymi w art. 31 ust. 1-3 p.g.k., a następnie, w zależności od wyników postępowania wyjaśniającego, rozważenie: wydania decyzji w oparciu o art. 33 ust. 1 p.g.k. bądź umorzenia postępowania i przekazania sprawy do rozpatrzenia sądowi w oparciu o art. 34 ust. 2 p.g.k.

O kosztach postępowania orzeczono jak w pkt. 2 i 3 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.