Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 583/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2014-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Szumilas Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Protokolant sekr. sąd. Malwina Tomiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2014 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2014r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział odmówił M.S. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia 2011r. do czerwca 2011r. oraz od sierpnia 2012r. do października 2012r.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż wniosek wyżej wymienionego z dnia [...] marca 2013 r. rozpatrzył kierując się zapisami art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 określanej dalej jako u.s.u.s.), zgodnie z którymi należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności oraz dyspozycją art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., który dopuszcza w uzasadnionych przypadkach możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Organ wskazał, iż w oparciu o zebrany materiał dowodowy oraz akta sprawy, ustalono, że wnioskodawca M.S. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą pod nazwą Firma "M" z przerwami od [...] kwietnia 2010r. na podstawie wpisu do ewidencji UMiG pod nr [...]. Działalność została zawieszona z dniem [...] czerwca 2012 r., a następnie od [...] sierpnia 2012 r. wznowiona z przerwą od [...] listopada 2012 r. do [...] września 2013 r.

Jak wynika z informacji Centralnej Ewidencji o Działalności Gospodarczej wnioskodawca zarejestrował działalność w zakresie "Produkcja wyrobów budowlanych z betonu" (kod PKD 23.61.Z) jako działalność przeważająca, posiadając jednocześnie wpis w zakresie " Handel hurtowy i detaliczny" ( kod PKD 47.78.Z), który prowadzi jako działalność wiodącą. Z przedłożonych zeznań podatkowych wynika, iż w latach podatkowych 2011, 2012 prowadzona działalność gospodarcza była jedynym źródłem dochodu wnioskodawcy, który zgłoszono. I tak w 2011r. (działalność przez okres 12 m-cy.) wnioskodawca uzyskał dochód w wysokości 219,24 zł, natomiast w 2012r. (działalność przez okres 8 m-cy) w wysokości 1.070,00 zł. Za 2013r. wnioskodawca nie przedłożył zeznania podatkowego, jednakże ze złożonego oświadczenia z dnia [...] marca 2014 r. wynika, że nie osiągnął dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Zgodnie z art. 47 ust. 1 u.s.u.s. płatnik prowadząc działalność gospodarczą obowiązany jest do obliczania i rozliczania składek za każdy miesiąc. Niezastosowanie się do powyższego przepisu, czyli niewywiązanie się przez płatnika z obowiązku opłacenia składek należnych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oznaczonej identyfikatorem NIP [...] spowodowało powstanie zadłużenia, które na dzień wpływu wniosku tj. [...] marca 2013 r. wynosiło łączną kwotę 10.214,95 zł w tym: z tytułu nieopłaconych składek - 9.053,95 zł, z tytułu odsetek od nieopłaconych składek - 1.161,00 zł. Jednocześnie organ zaznaczył, że wnioskodawca nie opłaca składek bieżących, należnych po dniu wpływu wniosku.

Ponadto w "Oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej" złożonym w dniu 3 marca 2014 r. wnioskodawca wskazał, iż złożony został wniosek o orzeczenie rozwodu jego związku małżeńskiego z D.S., nie wskazał majątku firmowego, firmowych zobowiązań długo i krótkoterminowych, zobowiązań prywatnych. Podkreślił ponadto, że nie pracuje zarobkowo, jak również nie osiąga dochodów z innych źródeł - nie korzysta z pomocy społecznej, jak również z innych form pomocy, nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem np. z tytułu miesięcznych opłat ( gaz, czynsz, energia itp.), kosztów związanych z leczeniem ( wykup leków, koszty wizyt lub badań lekarskich ) oraz innych kosztów związanych z codzienną egzystencją, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,80 ha, nie wskazał, aby posiadał maszyny, urządzenia, środki transportu oraz inne składniki mienia ruchomego albo wierzytelności. Zaś z dodatkowych informacji udzielonych przez zobowiązanego wynika, że działalność gospodarcza została podjęta na bazie Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki z nadzieją na uzyskanie wsparcia finansowego w początkowym okresie działalności, które miało wynosić w pierwszym roku 75 tys. zł, a w następnym do 250 tys. zł. Wg zobowiązanego został wprowadzony w błąd, gdyż z powodu braku środków finansowych na realizację wsparcia działalności, dofinansowanie wyniosło 35 tys. zł w 2010 r. ( zaświadczenie o udzielonej pomocy publicznej de minimis z dnia [...] kwietnia 2010 r.), natomiast dalsze dofinansowanie nie zostało zrealizowane. Podejmował starania zmiany zakresu działalności planując wydobywanie kruszywa na działce będącej w jego posiadaniu lub założenie stawu do hodowli ryb. Jednakże podejmowane działania nie zostały zrealizowane, z powodów braku środków finansowych niezbędnych do zmiany zakresu działalności lub z powodu braku możliwości uzyskania zezwolenia z jednostek administracyjnych. Jego niekorzystana sytuacja finansowa wynika również z faktu, iż żona jest osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej opieki i ponoszenia przez wnioskodawcę kosztów związanych z leczeniem. W maju 2012 r. mając nadzieję na uzyskanie zezwolenia na założenie stawu hodowlanego zobowiązany zaciągnął kredyt w kwocie 20 tys. zł w celu między innymi zmniejszenia zadłużenia w ZUS .

W dalszej kolejności organ wskazał, iż wystąpił z wnioskiem do Ośrodka Pomocy Społecznej o udzielenie informacji na temat zobowiązanego oraz jego najbliższej rodziny. Ośrodek Pomocy Społecznej pismem [...] z dnia [...] lutego 2014 r. poinformował, że wnioskodawca odmówił skontaktowania się z pracownikiem socjalnym OPS celem udzielenia informacji. Ponadto wyjaśnił, iż D. i M.S. są małżeństwem, mają troje dorosłych dzieci; mieszkają w domu wolnostojący, częściowo wyremontowanym, położonym w [...], składającym się z 3 pokoi, kuchni, łazienki, razem z najmłodszą córką, synem, jego konkubiną i dwojgiem wnucząt. Ponadto w chwili obecnej toczy się sprawa rozwodowa na wniosek złożony przez żonę zobowiązanego D.S., która jest osobą niepełnosprawną i ze względu na stan zdrowia pozostaje pod stałą opieką lekarzy specjalistów. Wspólne gospodarstwo małżonkowie prowadzili do czerwca 2013 r., zaś z powodu niepełnosprawności D.S. rodzina korzystała od 1996 r. z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w formie zasiłków celowych, specjalnych oraz zasiłków na zakup żywności. Podstawowym dochodem małżeństwa była renta inwalidzka D.S. w wysokości 995,07 zł miesięcznie oraz dochód z posiadanych wspólnych gruntów rolnych o powierzchni 0,5624 ha przeliczeniowego.

Ponadto organ wyjaśnił, iż należności za okres 01 -10/2011, 02-06/2012, 09-10/2013 objęte są postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS . Prowadzone postępowanie jest nieskuteczne z powodu braku wpłat. W dniu [...] lutego 2014 r. Zakład dokonał wpisu hipoteki w wysokości 10.957,89 zł w księdze wieczystej [...], prowadzonej dla nieruchomości gruntowej będącej współwłasnością wnioskodawcy, w której - obok wpisu zabezpieczającego wierzytelność Zakładu - figuruje wpis zabezpieczający wierzytelność J.K. w wysokości 15.313,26 zł, dokonany zgodnie z nakazem zapłaty wydanym przez Sąd Rejonowy z dnia [...] września 1997r. (sygn. akt [...], przy czym prawidłowa sygnatura brzmi [...]).

Wydział Koordynacji Obsługi Klientów Zakładu poinformował w dniu 28 lutego 2014r., iż D.S. nie figuruje w ewidencji organu jako osoba, której Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłaca świadczenie.

Odnosząc się do przesłanek umorzenia należności z tytułu składek w przypadku całkowitej ich nieściągalności, wymienionych enumeratywnie w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Zakład wyjaśnił, iż przepis ten nie znajdzie zastosowania w niniejszej sprawie: pkt 1 – przypadek nie odnoszący się do wnioskodawcy, pkt 2 - nie odnoszący się do zobowiązanego z uwagi na brak zaistnienia faktu prowadzenia postępowania upadłościowego, pkt. 3 – nie mający zastosowania z uwagi na prowadzoną przez wnioskodawcę działalność gospodarczą i posiadany majątek nieruchomy, na którym Zakład dokonał zabezpieczenia swojej wierzytelności, pkt. 4 - nie mający zastosowania z uwagi na brak prowadzonego postępowania likwidacyjnego, które w wyniku zakończenia nie zaspokoiło roszczeń Zakładu, pkt. 4a - nie dotyczy z uwagi na wartość zadłużenia, przekraczającą kwotę kosztów upomnień, które aktualnie wynoszą 11,60 zł, pkt. 5 - nie dotyczy, z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału przy jednoczesnym niestwierdzeniu przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, pkt. 6 - z uwagi na aktualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne brak jest podstaw do stwierdzenia, że w toku ewentualnie prowadzonej egzekucji nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Biorąc powyższe pod uwagę Zakład uznał, że nie zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a tym samym nie zachodzi całkowita nieściągalność należności składkowych.

Odnosząc się natomiast do przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. , szczegółowo uregulowanych rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365 określonego jako rozporządzenie MGPiPS) organ wyjaśnił, iż w kontekście przesłanki wskazanej w § 3 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS organ wziął między innymi pod uwagę, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, utrzymanie mieszkania, ubranie oraz inne), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały, pogłębiający się, a także dokonał oceny szans i możliwości poprawy sytuacji finansowej. W tym zakresie organ uznał, że zobowiązany miał możliwości uregulowania zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jak sam zaznaczył zobowiązany, w uzasadnieniu pisma z dnia [...] kwietnia 2013 r. w maju 2012 r. zaciągnął kredyt w kwocie 20.000,00 zł na spłatę między innymi zobowiązania wobec Zakładu. Spłaty jednak nie dokonał, a kontynuowanie działalności gospodarczej przy jednoczesnym uchylaniu się od systematycznego opłacania składek na ubezpieczenia powiększało kwotę zadłużenia. Organ podkreślił, że wnioskodawca nierzetelnie udzielił informacji o źródłach uzyskiwania dochodu, pomijając dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego, które zostały wyjawione przez OPS. Ponadto trudno zaakceptować informację, że ponosił wydatki związane z chorobą żony przy osiąganych dochodach z prowadzonej działalności gospodarczej, które zostały wyjawione w zeznaniach podatkowych za lata 2011 - 2012 odpowiednio 219,24 zł i 1070,00 zł. Wg oceny Zakładu do czerwca 2013 r. głównym źródłem dochodu rodziny zobowiązanego było świadczenie żony, jak również zasiłki wypłacane przez OPS oraz dochód osiągany z prowadzonego gospodarstwa, co zostało potwierdzone w informacji Ośrodka Opieki Społecznej. Wnioskodawca nie udzielił również informacji o posiadanych zobowiązaniach wobec innych wierzycieli, tj. zobowiązania zaciągniętego kredytu w 2012r. oraz zobowiązania wobec J.K., którego wierzytelność została zabezpieczona na nieruchomości wnioskodawcy. Wobec udzielonej przez wnioskodawcę nierzetelnej informacji o sytuacji materialnej Zakład uważa, że nie można jednoznacznie stwierdzić, iż uregulowanie należności z tytułu nieopłaconych składek w ramach np. umowy ratalnej pozbawi wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego.

Organ podkreślił, iż podejmując decyzję o umorzeniu należności musi mieć na względzie nie tylko interes jednostki, ale nade wszystko ogółu ubezpieczonych. Biorąc bowiem pod uwagę publicznoprawny charakter należności oraz uwzględniając cele na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu tymi środkami. Zakład podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie zobowiązany jest do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Dlatego też, wskazując na wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności składkowych, Zakład orzekając w przedmiotowej sprawie - w zgodzie z zasadą z art. 7 k.p.a. - uwzględnił i wyważał nie tylko słuszny interes zobowiązanego do opłacenia składek, ale także interes społeczny, czyli innych ubezpieczonych, którzy płacą regularnie składki i nie mogą z tego powodu ponosić konsekwencji braku zapobiegliwości i ryzyka gospodarczego innych nie płacących składek ubezpieczonych.

W dalszej kolejności odnosząc się do przesłanki wskazanej w § 3 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS dotyczącej strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które mogłoby powodować, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, Zakład przyjął, że przepis ten dotyczy takich sytuacji, których zaistnienie spowodowało, że płatnik składek bez własnej winy znalazł się w trudnej sytuacji finansowej, zobowiązany poniósł w związku z tym straty materialne, a opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Organ stwierdził, iż w rozpatrywanej sprawie dana przesłanka nie ma zastosowania, bowiem wnioskodawca nie poniósł strat w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Natomiast odnosząc się do przesłanki wskazanej w § 3 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS dotyczącej sytuacji, w której zobowiązany sprawuje bezpośrednią opiekę nad członkami rodziny, zaś sposób sprawowania tej opieki uniemożliwia jednocześnie pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia, a także sytuacji, w której choroba dotyczy osoby zobowiązanego i uniemożliwia pozyskiwanie środków pieniężnych na spłatę istniejącego zadłużenia, Zakład wyjaśnił, iż w toku przeprowadzonego postępowania uzyskano informację potwierdzającą niepełnosprawność żony zobowiązanego, ale biorąc pod uwagę wysokość uzyskiwanego przez zobowiązanego dochodu z tytułu prowadzonej działalności trudno jest stwierdzić, że czynnie uczestniczył on w finansowaniu kosztów leczenia żony, a fakt prowadzenia działalności świadczy, że kłopoty zdrowotne żony nie są przeszkodą w pozyskiwaniu dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia. Reasumując Zakład stwierdził, że skarżący nie spełnia wymogów uzasadniających umorzenie zadłużenia na podstawie powyższego przepisu.

Uwzględniając zatem powyższe rozważania oraz fakt, iż umorzenie zaległych należności składkowych winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem podstawową zasadą jest płacenie składek przez osoby prowadzące działalność gospodarczą, organ odmówił umorzenia spornych należności.

Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy M.S. wyjaśnił, iż ustalenia faktyczne organu są nieprawidłowe. Wskazał, ze nie jest prawdą, iż odmówił kontaktu z pracownikiem socjalnym. Podkreślił również, iż nie otrzymał 20 tys. kredytu, leż kwotę 2 tys. zł, którą wpłacił na konto ZUS w celu opłacenia ciągłości składek do końca marca 2011 r. Ponadto zaznaczył, iż nie osiąga żadnych dochodów z gospodarstwa rolnego, a kwestia zobowiązania wobec J.K. została definitywnie zamknięta. Podkreślił, że małżonka chorowała w okresie, gdy był zobowiązanym, poza tym sam również choruje, jednak nie stać go na podjęcie leczenia.

Decyzją z dnia [...] maja 2014r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2014 r.

Organ ponownie rozpoznając sprawę powielił ustalenia poczynione przez organ orzekający w pierwszej instancji. Uzupełniająco ustalił, iż wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą nadal nie opłacając należnych z tego tytułu składek na ubezpieczenia oraz gospodarstwo rolne i nie osiąga żadnych dochodów. Wnioskodawca w zeznaniu o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2013 r. nie wykazał żadnych kwot. Utrzymuje się z pomocy osób zaprzyjaźnionych oraz dzięki pomocy siostry. Ponadto organ podkreślił, iż wnioskodawca dostarczył przedsądowe wezwanie do zapłaty za energię elektryczną na kwotę 1770,70 zł, jednak nie partycypuje w pozostałych kosztach utrzymania mieszkania. Nie posiada także innych zobowiązań poza zobowiązaniem wobec ZUS. Ponadto organ wskazał, że M.S. poinformował, iż nie zaciągał kredytu w wysokości 20 tys. zł, a jedynie kredyt w wysokości 2 tys. zł, który został udzielony przez ZDZ i ta kwota została wpłacona na konto ZUS w celu opłacenia ciągłości składek do końca marca 2011r., zaś zobowiązanie wobec firmy J.K. M zostało zakończone umorzeniem komorniczym.

Ośrodek Pomocy Społecznej pismem znak [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. poinformował, o sytuacji finansowo-bytowej M.S. załączając kartę informacyjną sporządzoną w dniu [...] kwietnia 2014 r. oraz następujące dokumenty: oświadczenie M.S. o braku dochodów za 2013 r., przedsądowe wezwanie do zapłaty za energię elektryczną z dnia [...] kwietnia 2014r., imienne upoważnienia do przeprowadzenia kontroli podatkowej oraz decyzję Burmistrza z dnia [...] kwietnia 2014 r. dotyczącą podatku od nieruchomości i podatku rolnego za 2014 r.

Ośrodek Pomocy Społecznej w wyżej wymienionej karcie informacyjnej poinformował, iż wnioskodawca jest w trakcie sprawy rozwodowej i od [...] lipca 2013r. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i od tego czasu nie korzysta z pomocy finansowej tego ośrodka. Nie osiąga żadnych dochodów i nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania. Utrzymuje się z pomocy osób zaprzyjaźnionych oraz siostry.

Natomiast Powiatowy Urząd Pracy pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] poinformował, że M.S. nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych tego urzędu.

W kontekście przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Zakład podkreślił, iż oceniając sprawę w pierwszej instancji prawidłowo uznano, iż przesłanki z pkt 1, 2, 4 i 4a nie dotyczą przedmiotowej sprawy. Również umorzenie na podstawie pkt 3, 5 i 6 nie można uznać za spełnione z uwagi na posiadany przez M.S. majątek nieruchomy oraz prowadzone postępowanie egzekucyjne i na dzień dzisiejszy brak jest możliwości stwierdzenia, że w jego wyniku nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Biorąc powyższe pod uwagę organ II instancji uznał, że nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności. Przy czym dla podjęcia decyzji o umorzeniu musi zostać udowodnione wystąpienie co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust 3 u.s.u.s., potwierdzających w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości, że w danej sytuacji zachodzi całkowita nieściągalność, która oznacza nie tylko brak możliwości egzekwowania zadłużenia w obecnym stanie, ale również nie rokuje szans na wyegzekwowanie należności w przyszłości.

Organ powołał treść art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wskazał również, iż zgodnie z rozporządzeniem MGPiPS Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Oceniając sprawę pod względem art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia MGPiPS Zakład podkreślił, że w tym zakresie mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym, co oznacza, że prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi. Stwierdzenie istnienia przesłanek do umorzenia nie obliguje organu do jego zastosowania, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Zakład wziął pod uwagę nie tylko materiał dowodowy zebrany w sprawie i ważny interes osoby zobowiązanej, ale również sytuację finansów ubezpieczeń społecznych. Organ podkreślił, że nie mógł stwierdzić, czy opłacenie należności z tytułu nieopłaconych składek pozbawiłoby wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, mimo zgromadzonych dokumentów i oświadczeń wnioskodawcy. Zakład zaznaczył jednak, że sytuacja finansowa i materialna wnioskodawcy nie wskazuje na brak możliwości spłaty zaległych należności. Wnioskodawca oświadczył, że nie osiąga żadnych dochodów. Jednakże aktualnie prowadzi działalność gospodarczą, nadal nie opłaca należnych z tego tytułu składek. Nadal też prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 3,8452 ha dzięki któremu jako rolnik ma możliwość uzyskiwania dochodów w formie dopłat. Jednocześnie nie jest osobą korzystającą ze świadczeń z pomocy społecznej.

Organ podkreślił również, że w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania przepis § 3 ust 1 pkt. 2 rozporządzenia MGPiPS , który ma zastosowanie tylko w stosunku do przedsiębiorców.

Organ stwierdził ponadto, że w przedmiotowej sprawie nie jest także spełniona przesłanka uzasadniająca umorzenie należności składkowych na podstawie § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia MGPiPS tj. zaistnienie ciężkiej choroby własnej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które uniemożliwiłyby uzyskiwanie dochodów pozwalających na spłacenie zadłużenia. Wprawdzie M.S. oświadczył, iż ma problemy zdrowotne, jednak nie leczy się z uwagi na brak środków finansowych. Zakład w oparciu o dostarczone informacje stwierdził, że również ta przesłanka nie jest spełniona w przedmiotowej sprawie, ponieważ stan zdrowia zobowiązanego nie stanowi dla niego przeszkody przy prowadzeniu działalności gospodarczej oraz gospodarstwa rolnego.

Ponadto organ stanął na stanowisku, że rozstrzygając sprawę umorzenia zobowiązań składkowych, Zakład musi mieć na uwadze fakt, iż zasadą jest uiszczanie zobowiązań stanowiących podstawowe źródło dochodów budżetowych, z których realizowane są cele ogólnospołeczne, gdyż ich wypełnienie ma charakter powszechnie obowiązujący. W ocenie Zakładu sytuacja materialna zobowiązanego nie może być wyłączną podstawą do umorzenia zaległych należności. Zadaniem organu umarzającego działającego w ramach uznania administracyjnego jest wnikliwe ustalenie sytuacji materialnej zobowiązanego, a przede wszystkim dokonanie obiektywnej oceny, czy zasadnym jest uszczuplenie należności budżetu państwa w celu poprawy kondycji finansowej zobowiązanego. Dodatkowo zaznaczył, że podejmując decyzję uznaniową każdy organ administracji publicznej, zgodnie z art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny — co oznacza, iż rozpatrując wniosek o umorzenie należności organ musi mieć na uwadze stan finansów publicznych, jak również musi dbać o przestrzeganie dyscypliny budżetowej państwa. Podkreślił, że wnioskodawca jako przedsiębiorca, który zdecydował się na prowadzenie własnej działalności gospodarczej powinien mieć pełną świadomość obowiązków, które ciążą na płatniku, w tym przede wszystkim obowiązku opłacania należności publicznoprawnych, a także konsekwencji wynikających z niezastosowania się do ustawowych obowiązków.

Powoływane okoliczności takie jak: brak dochodów z aktualnie prowadzonej działalności gospodarczej i z gospodarstwa rolnego oraz problemy zdrowotne nie mogą stanowić w ocenie organu szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie administracyjne z uwagi na możliwość poprawy sytuacji finansowej przy prowadzeniu działalności gospodarczej oraz z uwagi na możliwość uzyskiwania dochodów z tytułu dopłat, jak również z uwagi na fakt, iż stan zdrowia nie wyklucza zobowiązanego z aktywnego życia zawodowego, czego potwierdzeniem jest prowadzenie działalności gospodarczej oraz prowadzenie gospodarstwa rolnego.

Wnosząc się skargę na powyższą decyzję M.S. nie zgodził się z orzeczeniem organu wskazując, iż wpłacił organowi kwotę 2.000, zł na poczet zaległych składek podkreślając jednocześnie, iż jego choroba uzasadnia umorzenie składek. Ponadto zauważył, iż organ powinien umorzyć przynajmniej zadłużenie w zakresie odsetek, zaś w pozostałym zakresie rozłożyć należność na raty.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje :

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym badana jest co do zasady wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa, obowiązujących w dacie wydania zaskarżonego aktu, do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Dokonując oceny we wskazanym zakresie sądy administracyjne nie mogą zatem brać pod uwagę argumentów natury słusznościowej, czy celowościowej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W razie niewystąpienia wskazanych uchybień, na mocy art. 151 p.p.s.a. skarga podlega oddaleniu..

W ramach badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a. ). Oznacza to, iż kontrola sądowa sprawowana jest w granicach sprawy administracyjnej zakończonej zaskarżoną decyzją, a sąd administracyjny ma obowiązek uwzględnić każde dostrzeżone naruszenia prawa, o ile miało lub mogło mieć wpływ na treść wydanej decyzji.

Mając na uwadze tak nakreślony zakres kognicji sąd uznał, iż skarga M. nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej, sprawowanej w oparciu o kryterium legalności (zgodności z prawem), pozostawała w niniejszej sprawie decyzja z dnia [...] maja 2014r. wydana w wyniku wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] marca 2014r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s. ) oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). W postępowaniu, którego przedmiotem jest wniosek strony o umorzenie należności składkowych podstawą materialnoprawną decyzji w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, stanowi przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. W świetle powyższego przepisu nie budzi wątpliwości, iż decyzja ZUS o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Nie oznacza to jednak pozostawienia Zakładowi pełnej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie. Granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej tj. posiadanej przez organ swobody wyboru rodzaju rozstrzygnięcia, wyznaczone są bowiem ściśle przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 marca 2007r. w sprawie o sygn. akt II GSK 345/06 granice uznania administracyjnego wyznaczają przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia MGPiPS. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć zarzutu dowolności decyzji, organ musi wyjaśnić przyczyny z powodu których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia. Wyjaśnienie to musi przy tym nastąpić z uwzględnieniem zarówno ważnego interesu zobowiązanego, jak i stanu finansów ubezpieczeń społecznych. W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. określone zostały granice przedmiotowe możliwego umorzenia. Zgodnie z tym przepisem należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Natomiast w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. sprecyzowana została zasadnicza przesłanka umożliwiająca umorzenie - nieściągalność należności. Ustawodawca użył dla jej określenia sformułowania "całkowita nieściągalność" i wyczerpująco wskazał w jakich przypadkach ona występuje ( art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ), a mianowicie zachodzi ona gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Nie ulega wątpliwości, iż w przypadku skarżącego nie zachodzi żaden z powyższych przypadków uzasadniających uznanie, że mamy do czynienia z całkowitą nieściągalnością. Sąd w całej rozciągłości podziela w tym zakresie ustalenia i stanowisko organu Dlatego też nie zachodzą w niniejszej sprawie podstawy do umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana zaś została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu MGPiPS. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s dodatkowo wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s, i rozporządzenia MGPiPS dotyczą skarżącego jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek na własne ubezpieczenie. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest :

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analizując powołane wyżej przesłanki umorzenia w sprawie, niewątpliwie nie została spełniona przesłanka określona powyżej w pkt 2 (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS ). Sam bowiem skarżący w ogóle nie powoływał się na te okoliczności.

Rozważenia wymaga zatem, czy zostały spełnione pozostałe wskazane powyżej przesłanki umorzenia ( § 3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS ). W przekonaniu sądu organ trafnie ustalił, iż skarżący nie wykazał , że zostały spełnione również te przesłanki.

Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 884/08 prawidłowa wykładnia art. 28 ust. 3a usus i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS prowadzi do wniosku, że wynikająca z tych przepisów podstawa umarzania należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich realizacji. Podstawa umorzenia należności ZUS mająca swe źródło w omawianych przepisach została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych ( niezależnych od dłużnika ). Aspekt ten nie może być pomijany przy analizie "stanu majątkowego" zobowiązanego oraz "możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych dłużnika i jego rodziny" ( § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenie MGPiPS.).

W przedmiotowym postępowaniu administracyjnym art. 7 k.p.a. miał wprawdzie zastosowanie, ale nie oznaczało to zwolnienia wnioskującego o umorzenie z obowiązku wykazywania okoliczności z zakresu jego sytuacji i postawy rzutujących na możliwość ubiegania się o skorzystanie z dobrodziejstwa przewidzianego na gruncie konkretnej podstawy umarzania należności ZUS . Przepis § 3 rozporządzenia MGPiPS stanowi bowiem wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek do umorzenia, to znaczy że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa właśnie na nim ( por. wyrok NSA z 8 marca 2013 r. , sygn. akt: II GSK 2410/11).

Mając na uwadze powyższe należy zauważyć, iż skarżący od kilku lat prowadzi działalność gospodarczą, która albo przynosi dochód iście symboliczny, w wysokości mniejszej niż 100, zł miesięcznie albo nie przynosi żadnego dochodu. Mimo to tą działalność ciągle utrzymuje generując dalsze zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, pozostając jednocześnie jak twierdzi na utrzymaniu siostry i znajomych, zamiast poszukiwać innego źródła dochodów m.in. za pośrednictwem Powiatowego Urzędu Pracy. Formalny status bezrobotnego daje bowiem dodatkowe możliwości m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej ludzi w jego wieku. W niniejszej sprawie skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby w dążeniu do osiągania dochodów podejmował jakiekolwiek starania o zatrudnienie poza dalszym prowadzeniem w istocie bezdochodowej działalności albo snuciem pomysłów prowadzenia innej działalności, na którą nie ma środków, żeby ją zainicjować. Przejawia więc pasywną postawę . Niewątpliwie – jak wskazano już powyżej – instytucja umorzenia składek nie może promować tego rodzaju zachowań. Jest bowiem zarezerwowana dla szczególnych przypadków. Zważyć również należy w kontekście powyższych uwag, iż skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie ma nikogo na utrzymaniu, nie ponosi żadnych kosztów utrzymania, co więcej nie korzysta z pomocy opieki społecznej.

Nie sposób również uznać, iż zachodzą w przypadku skarżącego przesłanki uzasadniające umorzenie na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS . Skarżący wprawdzie powołuje się na swój stan zdrowia ("problemy z kręgosłupem"), ale wyraża się w tym zakresie wyjątkowo enigmatycznie, sprowadzający się w istocie do powyższego sformułowania, przy tym jak sam twierdzi nie leczy się, tym samym nie jest w stanie udokumentować swojego stanu zdrowia, a w konsekwencji wykazać spełnienia przesłanki z powyższego przepisu. Ponadto skoro mimo powyższych problemów zdrowotnych prowadzi działalność, pozwala to zasadnie wnioskować, iż nie stanowią one dolegliwości w stopniu wyłączającym podejmowanie pracy zarobkowej . Również skarżący nie opiekuje się osobą przewlekle chorą ; nie prowadzi już bowiem gospodarstwa domowego z żoną, która jest dotknięta taką chorobą. Aktualnie jest w trakcie postępowania rozwodowego. Zaznaczyć należy w tym miejscu, iż Zakład zobowiązany jest dokonać oceny sytuacji wnioskodawcy pod kątem istnienia przesłanek umorzenia na dzień wydania przez organ decyzji ( por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2011 r. , II GSK 17/10 ) .

Fakt posiadania przez skarżącego gospodarstwa rolnego istotnie wpływa na ocenę zdolności zarobkowych strony, co przy wysokości zadłużenia na poziomie 10214,95 zł, rokuje możliwość spłaty zadłużenia. Ponadto zarówno skarżący, jak i organ wskazują na istnienie możliwości ratalnej spłaty zadłużenia. Dodatkowo zadłużenie jest zabezpieczone hipotecznie, co stanowi gwarancję spłaty

Podkreślenia wymaga, iż instytucja umorzenia jest wyjątkiem od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji ( por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 lutego 2012r., III SA/Po 14/12 ). Przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze. Skarżący podejmując działalność gospodarczą powinien bowiem był liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenie. Prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność konsekwencji na ZUS. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności ( por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 4 lipca 2012 r. , III SA/Wr 88/12 )

W konsekwencji należało uznać, iż zaskarżoną decyzją organ trafnie odmówił umorzenia składek . Dlatego też sąd - działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. - oddalił skargę.