Wyrok NSA, sygn. akt I SA 212/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 140
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz. 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Teza: Dokonanie na podstawie art. 140 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ rozliczenia z tytułu zwrotu nieruchomości jest zagadnieniem wtórnym w stosunku do obowiązku zwrotu nieruchomości i ewentualne trudności związane z rozliczeniem nie mogą unicestwić samej zasady zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Ustawodawca statuując te zasadę ściśle określił zarówno jej przesłanki, jak i zakres nieruchomości podlegających zwrotowi.

TEZY

Dokonanie na podstawie art. 140 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ rozliczenia z tytułu zwrotu nieruchomości jest zagadnieniem wtórnym w stosunku do obowiązku zwrotu nieruchomości i ewentualne trudności związane z rozliczeniem nie mogą unicestwić samej zasady zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Ustawodawca statuując te zasadę ściśle określił zarówno jej przesłanki, jak i zakres nieruchomości podlegających zwrotowi.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Gminy M. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 21 grudnia 1999 r. (...) w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, po rozpatrzeniu odwołania Mieczysława C. i Andrzeja C. od decyzji Wojewody K. z dnia 9 listopada 1998 r. (...) odmawiającej zwrotu nieruchomości, położonej w obrębie 3 - M. o numerach: 659/185, 659/86, 659/180, 659/181, decyzją z dnia 21 grudnia 1999 r. (...) uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Staroście M.

W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, że nieruchomość, o zwrot której wystąpili następcy prawni byłej właścicielki Krystyny C., była przedmiotem wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa na mocy umowy sprzedaży sporządzonej w formie aktu notarialnego z dnia 9 grudnia 1977 r. (...), na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Wywłaszczenia dokonano celem przeznaczenia nieruchomości pod budowę osiedla mieszkaniowego. Krystyna C., oprócz odszkodowania, otrzymała również nieruchomość zamienną. Wojewoda K. jako organ pierwszej instancji rozpatrując wniosek o zwrot nieruchomości, odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości, gdyż następcy prawni byłej właścicielki Mieczysław C. i Andrzej C. sprzedali nieruchomość zamienną osobie trzeciej. Tym samym nie mają możliwości, zgodnie z art. 137 i art. 140 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./, zwrócić ją w zamian za zwrot nieruchomości wywłaszczonej. Organ pierwszej instancji błędnie przyjął, że przewidziane w art. 140 wymienionej ustawy zasady rozliczeń stanowią podstawę do oceny, czy nieruchomość podlega zwrotowi. Przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie zawierają bowiem zakazu dokonania rozliczeń finansowych, jeżeli zwrot nieruchomości zamiennej nie jest możliwy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Dodatkowo Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wskazał, że do istoty prawa użytkowania wieczystego należy możliwość rozporządzania tym prawem przez użytkownika wieczystego, a dokonanie rozporządzenia nie może rzutować na uprawnienia dotyczące innej nieruchomości. Osoby uzyskujące nieruchomości zamienne nie są ograniczone w dokonywaniu ich obrotu. Również skuteczność roszczenia o zwrot nieruchomości niegdyś wywłaszczonej lub nabytej na podstawie aktów prawnych określonych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie jest uzależniona od zwrotu nieruchomości zamiennej. Organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w znacznej części, a w szczególności nie poczynił niezbędnych ustaleń, czy zachodzą w sprawie przesłanki określone w art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Tym samym organ odwoławczy zobowiązany był wydać decyzję w oparciu a art. 138 par. 2 Kpa.

Na powyższą decyzję Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast Gmina M. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze tej zarzuciła naruszenie prawa materialnego i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zdaniem skarżącej, organ odwoławczy powinien był we własnym zakresie załatwić sprawę zwrotu nieruchomości i nie przekazywać jej do rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdyż badanie przesłanek zbędności nieruchomości wywłaszczonej na cel określony w umowie wywłaszczenia jest nieuzasadnione, skoro następcy prawni wywłaszczonej właścicielki Krystyny C. nie mają możliwości - w wypadku zwrotu nieruchomości wywłaszczonej - rozliczenia się na zasadach przewidzianych w art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami, skoro zbyli nieruchomość zamienną. Żaden przepis ustawy o gospodarce nieruchomościami nie dopuszcza możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości bez równoczesnego zwrotu otrzymanej nieruchomości zamiennej, ani też możliwości zamiany obowiązku zwrotu nieruchomości zamiennej na odszkodowanie.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 i art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd ten sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Jego kontrola sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mięć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania decyzji.

Jeżeli chodzi natomiast o organ odwoławczy, to zgodnie z art. 138 par. 1 Kpa obowiązany jest on przede wszystkim rozpoznać i ostatecznie rozstrzygnąć sprawę zakończoną decyzją organu pierwszej instancji. Z art. 138 par. 2 w zw. z art. 136 Kpa wynika jednakże, iż organ odwoławczy powinien wydać decyzję kasacyjną, a zatem uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, jeżeli niezbędne jest uprzednie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego "w całości lub w znacznej części". Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Wojewoda Krakowski bowiem, wychodząc z błędnego założenia, nie wyjaśnił w ogóle sprawy z punktu widzenia przewidzianej w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 i art. 216 ustawy z 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przesłanki materialnoprawnej żądania zwrotu nieruchomości, jaką jest zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Stanowisko Wojewody w tym względzie, jak to słusznie przyjął organ odwoławczy, było oczywiście nieprawidłowe, gdyż wskazane przepisy nie uzależniają możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości od jednoczesnego zwrotu otrzymanej nieruchomości zamiennej. Dokonanie na podstawie art. 140 ustawy z 1997 r. o gospodarce nieruchomościami rozliczenia z tytułu zwrotu nieruchomości jest niewątpliwie zagadnieniem wtórnym w stosunku do obowiązku zwrotu nieruchomości i ewentualne trudności związane z rozliczeniem nie mogą unicestwiać samej zasady zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Ustawodawca statuując tę zasadę ściśle określił zarówno jej przesłanki, jak i zakres nieruchomości podlegających zwrotowi. Unormowanie w tym przedmiocie jest ustawowo wiążące i nie może być jakichkolwiek odstępstw w pojmowaniu jego treści. Jak już nadmieniono, brak podstaw do stwierdzenia, że wywłaszczona nieruchomość nie podlega zwrotowi tylko dlatego, że nieruchomość zamienna została wyzbyta przez byłego właściciela lub jego następców prawnych.

Ponieważ w rozpoznawanej sprawie brak było ustaleń co do tego, czy nieruchomość objętą żądaniem zwrotu można uznać za zbędną dla realizacji celu wywłaszczenia, to tym samym należy uznać, że organ drugiej instancji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył art. 138 par. 2 Kpa.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało orzec, jak w sentencji.