Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 254/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 88 ust. 1 pkt 2,  art. 83 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 627
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity.
article: art. 89 ust. 1,  ust. 3,  art. 83 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2015 poz 1651
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski Sędziowie: Sędzia WSA Władysław Kulon (spr.) Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz Protokolant: Starszy asystent sędziego Katarzyna Grott po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 listopada 2016 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia dwóch drzew I. oddala skargę w całości; II. przyznaje od Skarbu Państwa z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - na rzecz radcy prawnego J. K. – tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu łączną kwotę 4428 zł (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych), stanowiącą wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 3600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) wraz z podatkiem VAT w kwocie 828 zł (osiemset dwadzieścia osiem złotych).


UZASADNIENIE

Skarżąca J. C. oprotestowała skargą wywiedzioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J., (dalej – SKO lub Kolegium), z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia dwóch drzew. Zaskarżona decyzja zapadła w toku postępowania administracyjnego o następującym przebiegu.

Pismem opatrzonym datą 31 stycznia 2014 r. J. C. wystąpiła do Wójta Gminy L. z deklaracją dokonania nasadzeń za ,,nieświadome wyrwanie drzewa bez uprzedniej zgody Urzędu Gminy". Wójt Gminy L. po wszczęciu postępowania w sprawie usunięcia z działki nr 158/10 obręb R. drzew bez wymaganego zezwolenia przystąpił do zbadania stanu faktycznego sprawy, co w szczególności polegało na przeprowadzeniu przez pracowników urzędu w dniu 14 lutego 2014 r. oględzin na wskazanej nieruchomości, które potwierdziły wycięcie jesionu wyniosłego i brzozy brodawkowatej. Merytoryczne stanowisko organ zajął w formie decyzji z dnia [...] r., nr [...], którą wymierzono J. C. karę pieniężną za wycięcie przedmiotowych drzew w wysokości 115.783,80 zł. Na skutek odwołania sprawa była badana przez SKO w J., które decyzją z dnia [...] r., nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji z jednoczesnym przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia. Jak wynika z uzasadnienia decyzji Kolegium dostrzegło mankamenty prowadzonego postępowania, które dotyczyły braku posiłkowania się w ramach postępowania dowodowego opinią biegłego jednoznacznie wypowiadającą się co do wieku wyciętych drzew.

Po powrocie sprawy do organu I instancji w dniu [...] r. wydano postanowienie nr [...], którym zwrócono się do biegłego z dziedziny leśnictwa i drzewnictwa celem sporządzenia operatu dendrologicznego dwóch wyciętych drzew. Po przedłożeniu przez biegłego żądanego dokumentu oraz przesłuchaniu świadków Wójt Gminy L. wydał decyzję z dnia [...] r., nr [...] nakładającą na J. C. karę pieniężną w kwocie 115.786,80 zł. Nie godząc się z zapadłym rozstrzygnięciem ukarana złożyła odwołanie, którym zainicjowała postępowanie drugoinstancyjne. W ramach postępowania odwoławczego Kolegium uznało prawidłowość nałożonej kary i decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

J. C. nie zgodziła się z zapadłym rozstrzygnięciem i oprotestowała je skargą do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2015 r. (sygn. akt II SA/Wr 739/14) uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Negatywna ocena legalności kwestionowanego aktu administracyjnego dokona przez Sąd wynikała z przyjęcia, że organy naruszyły zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu, co przejawiało się uniemożliwieniem wypowiedzenia się względem sporządzonej przez biegłego opinii. Dodatkowo zwrócono uwagę na wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 1 lipca 2014 r., (sygn. akt SK 6/12), którym orzeczono o tym, że przepisy przewidujące obowiązek nałożenia kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia drzewa w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i ust. 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Nadto podkreślono, że zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Po powrocie sprawy do organu Wójt Gminy L. zawiadomił strony o kontynuowaniu postępowania w sprawie i w dniu [...] r. wydał postanowienie nr [...], którym powołał biegłego z dziedziny drzewoznawstwa celem sporządzenia operatu dendrologicznego dwóch drzew. Opinia dendrologiczna autorstwa mgr inż. G. P. została złożona w organie w dniu 16 października 2015 r. W aktach administracyjnych zalega również postanowienie KPP w L. z dnia [...] r., zatwierdzone przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej o odmowie wszczęcia dochodzenia w sprawie zaboru w dniu 20 stycznia 2014 r. z działki nr 158/9 w R. ściętych wcześniej drzew, wobec braku cech przestępstwa.

W dniu [...] r. Wójt Gminy L. wydał decyzję nr [...], którą na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o ochronie przyrody (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 627 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 28 sierpnia 2015 r., art. 89 ust. 1 w zw. z art. 85 ust. 8 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1651) w brzmieniu obowiązującym od dnia 28 sierpnia 2015 r. w związku z art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1045), rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz.U. z 2004 r., nr 219 poz. 2229) i Obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 24 października 2013 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz stawek kar za zniszczenie zieleni na rok 2014 (M.P. z 2013 r. poz. 835) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. - dalej - k.p.a.) wymierzył J. C. administracyjną karę pieniężną za usunięcie bez wymaganego zezwolenia drzew: jesion wyniosły - 1 sztuka o obwodzie pnia mierzonego na wysokości 130 cm - 103 cm i brzoza brodawkowata - 1 sztuka o obwodzie pnia mierzonego na wysokości 130 cm - 52 cm z działki nr 158/10 o pow. 127 m², obręb R., gmina L. stanowiącej współwłasność S. F., zam. [...], B. Z., zam. [...] i J. C., zam. [...], w udziałach po 1/3 w łącznej wysokości 77.191,20 zł. Nadto w sentencji decyzji podano, że wskazana kara pieniężna została ustalona w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzew i opisano w zestawieniu tabelarycznym sposób jej wyliczenia. Z kolei w pkt 3 decyzji wskazano konto, na które należy uiścić karę w terminie do 14 dni od dnia, w którym decyzja ustalająca wysokość kary stanie się ostateczna. Uzasadniając wskazane rozstrzygnięcie przedstawiono okoliczności związane z ustaleniem stanu faktycznego począwszy od powzięcia przez organ wiedzy o wycince drzew, poprzez przeprowadzone przez pracowników organu oględziny i kończąc na wskazaniu stanowisk biegłych wyrażonych w dwukrotnie sporządzonych ekspertyzach. Dodatkowo wyszczególniono zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia organów obu instancji i wyrok sądu administracyjnego.

Odnosząc się do stanu faktycznego, w ramach którego dokonano wycinki drzew bez stosownego zezwolenia co skutkuje nałożeniem kary pieniężnej, organ I instancji przyjął w oparciu o oświadczenia stron, protokół oględzin z dnia 14 lutego 2014 r. oraz zebrane dokumenty, że J. C., jak podaje ona sama, nieświadomie dokonała usunięcia dwóch drzew z działki nr 158/10 obręb R., gmina L. tj. jesionu wyniosłego o obwodzie 103 cm mierzonym na wysokości 130 cm i brzozy brodawkowatej o obwodzie 52 cm mierzonym na wysokości 130 cm, które wykopano wraz z systemem korzeniowym z działki przeznaczonej na wewnętrzną drogę dojazdową do posesji nr [...] w R.. Pień jesionu wyniosłego wraz z odciętym korzeniem przeniesiono na działkę sąsiednią. Brzoza brodawkowata po wykopaniu uległa przełamaniu i przeniesieniu również na działkę sąsiednią. J. C. oświadczyła, że wyraziła zgodę osobom trzecim na wycięcie drzew bez zgody i wiedzy pozostałych współwłaścicieli oraz nie posiadała wiedzy o konieczności uzyskania na tę czynność stosownego zezwolenia właściwego organu. Wójt Gminy L. uwzględniając dotychczasowe ustalenia wynikające z protokołu oględzin, oświadczenia strony i zenania świadków oraz ustalenia wynikające ze sporządzonej opinii biegłego z maja 2014 r. podkreślił, że na skutek zgłoszenia J. C. dotyczącego kradzieży przedmiotowych drzew Komenda Powiatowa Policji w L. odmówiła wszczęcia postępowania w tej sprawie. Jako kluczowy dowód służący nałożeniu i naliczeniu kary uznano jednak przedłożony w dniu 16 października 2015 r. operat dendrologiczny drzew wyciętych z działki nr 158/10, z którego wynika, iż podstawą opracowania operatu był m.in. protokół przeprowadzenia oględzin z dnia 14 lutego 2014 r. wraz z materiałami fotograficznymi. Po przeprowadzeniu oględzin na gruncie celem ustalenia warunków siedliskowych i miejsca z którego zostały usunięte drzewa biegły stwierdził, że ,,drzewa brzoza brodawkowata (obwód pnia na wysokości 130 cm - 52 cm) i jesion wyniosły (obwód pnia na wysokości 130 cm - 103 cm) rosły na skarpie łagodnie opadającej w kierunku południowym (dobra ekspozycja słoneczna). Wykop pod drogę dojazdową do części posesji, który został wykonany po rozbiórce stojącego w tym miejscu budynku gospodarczego (przy czym usunięto też przedmiotowe drzewa) ukazuje strukturę gleby. Jest to grunt piaszczysto-gliniasty z dużą domieszką frakcji kamiennych różnej gradacji. Są to gleby słabe, przepuszczalne. Na gruncie nie stwierdzono, żadnych pozostałości po usuniętych drzewach. Z analizy przedstawionej w operacie dendrologicznym wynika, że jesion wyniosły w wieku 10 lat ma obwód na wysokości 130 cm wielkości ok. 14 cm. Usunięty jesion miał obwód 103 cm. Brzoza brodawkowata w wieku 10 lat ma ok. 24 cm obwodu na wysokości 130 cm. Usunięta brzoza miała obwód 52 cm. Wykonawca potwierdził, że usunięte drzewa wymienionych gatunków miały więcej niż 10 lat".

W treści uzasadnienia decyzji organ I instancji podano, że poza oględzinami, zeznaniami stron uwzględniono ogólnodostępne opracowania, w tym tabele wiekowe drzew autorstwa prof. Longina Majdeckiego i opracowanie pn. "Określenie obwodów pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm, dla których nie będzie wymagane zezwolenie na usunięcie drzewa". Przy uwzględnieniu powyższego przyjęto, iż zarówno jesion wyniosły jak i brzoza brodawkowata o podanych obwodach znacznie przekroczyły 10 lat, dlatego też na ich usunięcie wymagane było zezwolenie. Zatem stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu obowiązującym do dnia 28 sierpnia 2015 r. usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić, z zastrzeżeniem ust. 2 po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek posiadacza nieruchomości. Jako niebudzący wątpliwości uznano fakt, iż przed usunięciem drzew z przedmiotowej działki J. C., jako jej współwłaściciel, wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi, nie uzyskała stosownego zezwolenia właściwego organu, wobec czego zaistniała podstawa prawna do wymierzenia J. C. administracyjnej kary pieniężnej w zdeterminowanej prawem wysokości przewidzianej w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu obowiązującym do dnia 28 sierpnia 2015 r., z którego wynika obowiązek obligatoryjnego nałożenia kary administracyjnej w przypadku usunięcia drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, bez względu na okoliczności faktyczne sprawy oraz niezależnie od przyczyn samowolnego działania. Kara pieniężna za usunięcie drzew bez zezwolenia należy do kategorii tzw. deliktów administracyjnych, co oznacza, że jest wymierzana w razie zaistnienia takiego stanu faktycznego, z jakim ustawa wiąże odpowiedzialność.

Uwzględniając brzmienie art. 89 ustawy obowiązujące od dnia 28 sierpnia 2015 r. Wójt Gminy L. zaznaczył, że obniżono wysokość administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie lub usunięcie drzew lub krzewów do wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów i tym samym dostosowano wysokość kary do deliktu administracyjnego. Z uwagi na to, że kara pieniężna za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia wymierzona J. C. w oparciu o zmienione przepisy jest względniejsza, wysokość administracyjnej kary pieniężnej nałożonej na J. C. ustalono w oparciu o art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody w nowym brzmieniu obowiązującym od dnia 28 sierpnia 2015 r., jako dwukrotność opłaty za usunięcie drzew, o której mowa w art. 84 ust. 1 oraz zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew i obwieszczeniem Ministra Środowiska w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz stawek kar za zniszczenie zieleni na rok 2014. Podstawą ustalenia opłat było określenie gatunku i obwodu drzew, mierzonego na wysokości 130 cm. Zarówno gatunki drzew jak i ich obwody zostały ustalone w trakcie oględzin w terenie, a następnie potwierdzone przez dendrologa w sporządzonym operacie dendrologicznym. Wartość opłaty wyliczono wg załącznika do w/w rozporządzenia oraz załącznika nr 2 do w/w obwieszczenia, z którego odczytano dla odpowiedniego gatunku drzewa stawkę jednostkową za 1 cm obwodu pnia drzewa oraz wskaźnik różnicujący stawki zależny również od wielkości obwodu, które następnie pomnożono przez obwód pnia.

W odwołaniu jakie J. C. złożyła od wskazanej wyżej decyzji wniesiono o jej uchylenie. Uzasadniając swoje żądanie autorka odwołania wskazała, że przedmiotowa decyzja została wydana na skutek uchylenia poprzednich decyzji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, a Wójt Gminy L. kolejny raz zlecił sporządzenie operatu dendrologicznego. Operat został sporządzony w dniu 16 października 2015 r. pomimo, iż biegły nie dokonał pomiarów i oględzin drzew, które zostały ukradzione, na podstawie protokołu oględzin z dnia 14 lutego 2014 r., ustalił, że drzewa miały powyżej 10 lat, a obwody pni wynosiły 103 cm i 52 cm. Zdaniem odwołującej się biegły powinien poinformować organ, iż nie może sporządzić opinii, z kolei organ ma obowiązek dokonać oceny każdego dowodu uzyskanego w trakcie postępowania i z dowodów tych wyciągnąć odpowiednie wnioski. Według autorki odwołania wątpliwości budzi postawa biegłego rzeczoznawcy, który wydał opinię bez dokonania oględzin przedmiotu opinii, natomiast wniosków opinii nie potwierdzają inne dowody tj. zeznania stron i świadków. Sporządzona opinia określona została jako nierzetelna i wadliwa, zaś Wójt Gminy L. nie wypełnił obowiązku dokonania oceny przeprowadzonych dowodów, gdyż nie wziął pod uwagę oświadczeń strony skarżącej dotyczących wielkości i wieku drzew, pomimo tego, iż te twierdzenia nie zostały przez nikogo zakwestionowane. Wskazując na wyroki sadów administracyjnych w odwołaniu zaznaczono, że organ powinien wziąć pod uwagę wysokość orzeczonej kary pieniężnej w stosunku do sytuacji materialnej odwołującej się, a także jej wiek i stan zdrowia. Kara w orzeczonej wysokości jest nieproporcjonalnie wysoka i narusza art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

W dniu [...] r. SKO w J. wydało decyzję nr [...], którą m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W treści rozstrzygnięcia drugoinstancyjnego zrelacjonowano stan faktyczny sprawy i przebieg dotychczasowego postępowania. Ze względu jednak na argumentację odwołania Kolegium zwróciło uwagę na dokonane przezeń wezwanie J. C. pismem z dnia 11 stycznia 2016r. do wskazania dowodów na poparcie twierdzeń, iż usunięte drzewa były w wieku nie przekraczającym 10 lat oraz, że ich wielkość była inna niż to ustalił organ I instancji. Strona w odpowiedzi na wezwanie wyjaśniła, że opiera się na swojej wiedzy i pamięci co do wieku drzew, a odnośnie pomiarów drzew wyjaśniła, iż z pewnością nie zostały wykonane one prawidłowo, ponieważ nikt nie mierzył wysokości pnia ani nie okazał stronie pomiarów obwodu pnia. W chwili dokonywania pierwszych pomiarów przez pracowników gminy drzewo było ścięte i zdaniem strony pomiarów nie wykonano prawidłowo.

Organ II instancji przyjął, że nie ma podstaw do zmiany lub uchylenia decyzji. Wychodząc z zapisów ustawy z 2004 r. o ochronie przyrody przywołano art. 83 ust. 1 pkt 1 w brzmieniu do 28 sierpnia 2015 r., z którego wyprowadzono zasadę, w myśl której usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek posiadacza nieruchomości. Z kolei z treści art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy w brzmieniu do dnia 28 sierpnia 2015 r. wywiedziono uprawnienie wójta, burmistrza albo prezydenta miasta do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia. Kolejnym analizowanym na tle art. art. 83 ust. 1 ustawy zagadnieniem było określenie adresata decyzji nakładającej administracyjną karę pieniężną w przypadku wycięcia drzew bez wymaganego zezwolenia którym jest posiadacz, mający możliwość złożenia wniosku o wydanie lub właściciel nieruchomości gdy dokonał wycięcia drzew osobiście lub zlecili wykonanie tej czynności innym osobom. W ocenie SKO z akt sprawy bezspornie wynika, że współwłaścicielem działki, na której doszło do usunięcia drzew bez zezwolenia, jest J. C. oraz bezspornym jest fakt usunięcia bez zezwolenia dwóch sztuk drzew z tej posesji przez pracowników działających na zlecenie skarżącej. Zgodnie z art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw, do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej w art. 29, w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie art. 29 pkt 11 w zakresie art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej w art. 29, stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba, ze kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 29, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, byłaby względniejsza. Z kolei zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy w brzmieniu od dnia 28 sierpnia 2015 r. administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1.

Odnosząc się do obwodów usuniętych drzew w przypadku jesionu wyniosłego 103 cm mierzonego na wysokości 130 cm i w przypadku brzozy brodawkowatej wynoszącego 52 cm mierzonego na wysokości 130 cm podano, że ustalił to organ I instancji w trakcie oględzin w dniu 14 lutego 2014 r. z udziałem skarżącej oraz potwierdził to biegły dendrolog w opinii z dnia 12 października 2015 r. Względem argumentacji strony twierdzącej, że pomiarów nie przeprowadzono prawidłowo organ przyjął, że nie można się z nią zgodzić. Strona zdaniem Kolegium w żaden sposób nie wskazuje na czym miałyby polegać te nieprawidłowości ani nie przedstawia dowodów, że obwody pni drzew były w innych rozmiarach. Za wiążące przyjęto więc stanowisko zajęte przez ,,specjalistów w tym zakresie". W sprawie kwestionowania przez skarżącą wieku drzew organ wyjaśnił, że zarówno z protokołu oględzin sporządzonego przez pracowników organu I instancji jak i opinii dendrologicznej bezsprzecznie wynika, że usunięte drzewa były w wieku powyżej 10 lat. Zatem ogólne twierdzenia strony, iż jej wiedza i pamięć wskazują inaczej nie przekonały organu odwoławczego. Dodatkowo przywoływane przez stronę zeznania świadków nie wskazują na wiek usuniętych drzew, ponieważ każdy ze świadków twierdzi, iż nie wie bądź nie pamięta.

W ramach analizy stanu prawnego sprawy organ II instancji podał, że zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów ustalonej na podstawie stawek, o których mowa w art. 85 ust. 4 pkt 1, ust. 5 i 6. Minister Środowiska w dniu 13 października 2004 r. wydał rozporządzenie w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew, z którego wynika, iż w przypadku drzewa gatunku jesion wyniosły współczynniki różnicujące stawki w zależności od obwodu pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm przy obwodzie wyrażonym w cm w przedziale 101-200 wynoszą 3,70, a w przypadku brzozy brodawkowatej przy wskazanym wcześniej obwodzie wynoszą 2,37. Natomiast w obwieszczeniu z dnia 24 października 2013 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2014 w załączniku 2 Minister Środowiska ustalił m.in. stawki opłat za 1 cm obwodu pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm dla gatunku jesion wyniosły w kwocie 89,39, a dla brzozy brodawkowatej 36,75. W oparciu o wskazane normatywy organ odwoławczy dokonał wyliczeń potwierdzających wysokość kary naliczonej przez organ I instancji.

Na koniec Kolegium wyjaśniło, że karę pieniężną wymierzono na podstawie znowelizowanych przepisów ustawy o ochronie przyrody, w związku z tym argument o ich niekonstytucyjności nie może zostać uwzględniony. Ponadto na dzień podejmowania rozstrzygnięcia Trybunał Konstytucyjny nie orzekał w sprawie zgodności znowelizowanych przepisów ustawy o ochronie przyrody z Konstytucją RP. Argumentacja odwołania związana z sytuacją materialną i zdrowotną strony została uwzględniona poprzez wyjaśnienie, iż zgodnie z art. 88 ust. 8 ustawy na wniosek, złożony w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o wymierzeniu kary, o której mowa w ust. 1, stała się ostateczna, lub od dnia, w którym upłynął termin, na który odroczono uiszczenie kary, można rozłożyć karę na raty na okres nie dłuższy niż 5 lat, gdyż organ administracji publicznej wymierzając administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzewa bez zezwolenia nie posiada żadnego luzu decyzyjnego przy ustalaniu wysokości tej należności pieniężnej.

W skardze jaką J. C. wywiodła na opisaną wyżej decyzję wniesiono o jej uchylenie i uchylenie decyzji Wójta Gminy L., zwolnienie z kosztów i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Argumentacja skarżącej sprowadzała się do podania, że sprawa była już rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, który uchylił wszystkie poprzednie decyzje, dlatego nie rozumie ona dlaczego organ ponownie prowadzi postępowanie i obciąża ją karą. Jest osobą starszą, schorowaną, nie posiada wykształcenia i nie jest w stanie samodzielnie sporządzić wymaganych dokumentów.

W odpowiedzi na skargę SKO w J. wniosło o oddalenie skargi argumentując stanowisko twierdzeniami zbliżonymi do zamieszczonych w treści oprotestowanej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 1 listopada 2016 r. ustanowiony dla skarżącej pełnomocnik z urzędu podtrzymał skargę oraz twierdzenia i wnioski skarżącej, w szczególności w zakresie uchylenia decyzji SKO oraz uchylenia decyzji Wójta Gminy L. i wniósł o zwrot stronie skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów niepłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Dodatkowo podniósł, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisów, które utraciły moc obowiązującą z dniem 15 stycznia 2016 r. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r. (sygn. SK 6/12 - Dz. U. z 2014 ., poz. 926), który orzekł, że art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody przez to, że przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu - są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał orzekł ponadto, że w/w przepisy tracą moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia w/w wyroku w Dzienniku Ustaw, które to ogłoszenie nastąpiło w dniu 14 lipca 2014 r., a zatem wymienione wyżej przepisy traciły moc z upływem dnia 14 stycznia 2016 r.

Pełnomocnik podał, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 lipca 2014 r. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że Konstytucja niezwykle wysoko sytuuje wartość, jaką stanowi środowisko naturalne, umieszczając ją wśród najważniejszych zadań państwa (art. 5 w związku z art. 68 ust. 4 i art. 74 Konstytucji RP). Trybunał, akceptując wprowadzenie i utrzymywanie regulacji w zakresie ochrony zadrzewień i wynikające z jego stosowania ograniczenia prawa własności, jak również zagrożenie karą w przypadku naruszenia obowiązku uprzedniego uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu z nieruchomości, uznał, iż kara za usunięcie drzewa za zezwoleniem może stanowić, w określonych okolicznościach, sankcję nieproporcjonalną do uszczerbku wywołanego w środowisku naturalnym na skutek usunięcia drzewa lub krzewu. Niezgodne z Konstytucją przepisy przewidują za usunięcie z nieruchomości drzewa lub krzewu bez zezwolenia odpowiedzialność oderwaną od indywidualnych okoliczności dokonania tego deliktu. Posiadacz nieruchomości, z której zostało usunięte przez niego lub za jego przyzwoleniem, bez zezwolenia właściwego organu drzewo lub krzew, nie ma prawnej możliwości zwolnienia się od odpowiedzialności przez wykazanie, że doszło do tego z przyczyn, za które on nie odpowiada, a ponadto wysokość kary, określona sztywno, nie pozwala uwzględnić stopnia uszczerbku w przyrodzie, ciężkości naruszenia obowiązku ustawowego ani sytuacji majątkowej sprawcy deliktu. Obowiązek zapłacenia kilkudziesięciu tysięcy złotych jak w przypadku skarżącej - może doprowadzić sprawcę do ruiny finansowej i przejęcia prawa własności jego nieruchomości przez gminę. Trybunał uznał, że ograniczenia prawa własności, wynikające z zaskarżonych przepisów, nie są zgodne z zasadą proporcjonalności i tym samym są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Uzasadnienie Trybunału Konstytucyjnego, że art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP znajduje zastosowanie w sprawie skarżącej. Nałożona na skarżącą kara była wymierzona w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, co narusza zasadę proporcjonalności w ograniczeniu prawa własności. W niniejszej sprawie organ w ogóle nie powołał się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r. i oparł swoje orzeczenie na przepisach prawa, które utraciły moc obowiązującą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Przedmiotem dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Po myśli zaś art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie zaś z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych przepisach.

Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję, Sąd uznał, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie doszło do naruszenia prawa o jakim mowa w powołanym art. 145 § 1 p.p.s.a..

Na wstępie rozważań zaznaczyć trzeba, że oprotestowane skargą rozstrzygnięcie jest już kolejnym w sprawie, zaś poprzednie były eliminowane z obrotu prawnego w trybie odwoławczym oraz wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 16 kwietnia 2015 r. (sygn. akt II SA/Wr 739/14). W tych okolicznościach wobec treści art. 153 p.p.s.a. należy odnieść się do uwzględnienia przez orzekające w sprawie organy oceny prawnej zawartej we wskazanym wyżej wyroku tutejszego Sądu. Uchylenie wcześniejszej decyzji nakładającej karę pieniężną związane było w szczególności z faktem, że oparta została ona o przepisy prawa, które mocą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r., (sygn. akt SK 6/12) zostały uznane za niekonstytucyjne oraz zaleceniem ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego, które wcześniej przeprowadzone było z naruszeniem zasady zapewnienia stronie możliwości udziału w każdym stadium postępowania. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym ponownie prowadząc postępowanie organy uwzględniły ocenę prawną dokonaną przez tutejszy Sąd i zrealizowały zalecenia co do dalszego postępowania oraz uwzględniły stan prawny obowiązujący po wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczący przepisów ustawy o ochronie przyrody. W tym zakresie zatem nie zaistniały naruszenia prawa dyskwalifikujące oprotestowany skargą akt administracyjny.

Przechodząc do istoty sprawy należy uwzględnić, że materialnoprawną podstawę podjętych w niniejszej sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, przy czym podkreślenia na samym początku rozważań wymaga, że zgodnie z art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1045) do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej w art. 29, w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie art. 29 pkt 11 w zakresie art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej w art. 29, stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 29, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, byłaby względniejsza. Zgodnie natomiast z ust. 4 art. 53 w/w ustawy zmieniającej postępowanie w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej w art. 29, w brzmieniu dotychczasowym, wszczęte i niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie art. 29 pkt 11 w zakresie art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej w art. 29, umarza się w przypadku gdy postępowanie to dotyczy kary pieniężnej za czyn, który nie jest zagrożony karą pieniężną na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 29, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Wydając ponownie decyzję – po wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 16 kwietnia 2015 r. (sygn. akt II SA/Wr 739/14) - organy musiały rozważyć, które z przepisów ustawy o ochronie przyrody, czy te w brzmieniu dotychczasowym, czy te po dokonanej nowelizacji, są względniejsze, tzn. korzystniejsze dla skarżącego. W ocenie Sądu organy w sposób dostateczny do kwestii tej w swoich rozstrzygnięciach się odniosły.

Biorąc pod uwagę stan prawny w jakim procedowały organy zaznaczyć trzeba, że zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody (w brzmieniu obowiązującym do dnia 28 sierpnia 2015 r.) wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia. Zgodnie zaś z art. 89 ust. 1 w/w ustawy administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1, ustala się w wysokości trzykrotnej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów ustalonej na podstawie stawek, o których mowa w art. 85 ust. 4-6. W nowym brzmieniu obowiązującym od dnia 28 sierpnia 2015 r. przepis art. 89 ust. 1 stanowi natomiast, że administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1-3, ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1. W realiach niniejszej sprawy organ I instancji ustalił karę pieniężną, zaś SKO uznało to stanowisko za słuszne, jako dwukrotność (nie trzykrotności) opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1, tj. zastosowanie art. 89 ust. 1 w brzmieniu znowelizowanym, jako przepisu względniejszego.

W świetle powiedzianego zasadne jawi się zwrócenie uwagi na dwie kwestie. Po pierwsze orzekające w sprawie organy w podstawie prawnej wydanych rozstrzygnięć przyjęły aktualny stan prawny, uwzględniający wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r. i tym samym uczyniły zadość zaleceniu wynikającemu z wyroku tutejszego Sądu wydanego w sprawie (sygn. akt II SA/Wr 739/14). Po wtóre jako całkowicie chybione należy uznać twierdzenia pełnomocnika skarżącej zaprezentowane w piśmie procesowym z dnia 1 listopada 2016 r. o wydaniu przez organy rozstrzygnięć w oparciu o przepisy prawa, które utraciły moc z dniem 14 stycznia 2016 r.. Autor wywodu zaprezentowanego w piśmie z dnia 1 listopada 2016 r. zdaje się nie dostrzegać zmian w przepisach wprowadzonych przez ustawodawcę m.in. na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego i orzekania przez organy w oparciu o zmienione przepisy, co w szczególności spowodowało zmianę tj. zmniejszenie wymiaru wcześniej naliczonej kary. Dla jasności pełnomocnikowi warto przypomnieć, że wejście w życie wyżej wskazanej nowelizacji ustawy o ochronie przyrody nastąpiło w związku z wykonaniem przez ustawodawcę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r. (sygn. akt SK 6/12), którym to wyrokiem Trybunał orzekł, że art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody przez to, że przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przy czym z sentencji wyroku wyraźnie wynika, że sprzeczności z Konstytucją Trybunał dopatrzył się nie w samym charakterze odpowiedzialności administracyjnej, ale w automatyzmie, jaki cechował sposób wyliczania opłaty za usunięcie drzew bez zezwolenia. Trybunał podkreślił jednocześnie, że nie kwestionuje całego mechanizmu ochrony przyrody (zadrzewień), na który składają się: obowiązek uzyskania - co do zasady - uprzedniego zezwolenia właściwego organu na usunięcie drzewa lub krzewu, połączony - w określonych ustawą sytuacjach - z uiszczeniem opłaty (w racjonalnej wysokości), oraz karą za niepodporządkowanie się temu obowiązkowi.

Przechodząc do oceny dalszych zarzutów skargi, czy twierdzeń podnoszonych w toku postępowania w odwołaniu, dotyczących dokonania błędnych pomiarów czy orzeczenia o karze mimo braku w chwili orzekania na skutek kradzieży kłód oraz pni drzew, Sąd w składzie orzekającym uznał je za bezzasadne. Faktem jest, że w sprawie sporządzono dwie opinie biegłych, przy czym w stosunku do pierwszej z nich w toku postępowania sądowoadministracyjnego dopatrzono się uchybienia procesowego. Niewątpliwie jednak sama skarżąca na żadnym etapie sprawy nie neguje faktu, że to na jej polecenie dokonano wycinki przedmiotowych drzew, zaś w stosunku do nieruchomości legitymuje się ona tytułem współwłasności. W trakcie oględzin prowadzonych przez pracowników Urzędu Gminy L. skarżąca podpisując protokół potwierdziła przyjęte przez nich wyniki pomiarów przedmiotowych drzew. Co więcej pomiary te zostały potwierdzone przez pierwszego z biegłych w sporządzonym przez niego opracowaniu. W uprzednio wydanym wyroku tut. Sąd nie podważał w żaden sposób poprawności dokonanych przez biegłego pomiarów lecz wskazał na niezapewnienie stronie możliwości czynnego udziału w postępowaniu. W tych okolicznościach trudno przyjmować aby pracownicy organu zatrudnieni w odpowiedniej komórce organizacyjnej czy wręcz sam biegły posiadający stosowne uprawnienia i doświadczenie zawodowe błędnie przeprowadzili pomiary. Z drugiej zaś strony sama skarżąca, indagowana zresztą przez SKO, twierdzenia związane z zarzutem nieprawidłowych pomiarów uzasadnia swoją wiedzą i pamięcią oraz zeznaniami świadków. Organ II instancji zwrócił przy tym uwagę na fakt, że przywołane przez stronę zeznania świadków nie odnoszą się do wymiarów czy wieku drzew. Skarżąca nie podaje także aby legitymowała się stosownymi kwalifikacjami dendrologicznymi lub aby co najmniej dokonała samodzielnie pomiarów, których wartość byłaby odmienna od wskazanej przez pracowników organu czy biegłego.

W ocenie Sądu wobec sporządzonych przez pracowników organu i pierwszego z powołanych biegłych pomiary drzew, wobec ich spójności, mogły one stanowić podstawę do sporządzenia przez biegłą G. P. opinii, która z kolei prawidłowo została uwzględniona przy naliczaniu wysokości kary przez orzekający w sprawie organ. Skarżąca nie oparła swoich zarzutów na argumentacji, która mogłaby skutecznie podważyć ustalenia organu i biegłych, a jest rzeczą wiadomą, że z jej punktu widzenia uzasadnione jest kwestionowanie okoliczności wpływających na wysokość kary. Stan faktyczny sprawy, tym bardziej, że wycięte drzewa w nieznanych okolicznościach zostały przemieszczone z nieruchomości, nie daje podstaw do uznania, że materiał dowodowy został zebrany wybiórczo lub nieprawidłowo, co dawałoby asumpt do czynienia zarzutów o charakterze procesowym.

Nie może także odnieść zamierzonego rezultatu twierdzenie związane z sytuacją majątkową czy zdrowotną skarżącej. Przepisy prawa materialnego nie dają organom administracyjnym możliwości obniżania czy miarkowania kary ze względu na te okoliczności. Jak już powiedziano, organ zastosował w sprawie przepisy względniejsze dla skarżącej lecz nie miał możliwości odstąpienia od zastosowania sankcji przewidzianej za popełniony delikt administracyjny.

Na koniec przyjdzie wyjaśnić skarżącej, że nie znajduje uzasadnienia twierdzenie, iż Sąd uchylił wydane przez organ decyzje, zatem nie rozumie ona zasadności wydawania kolejnych decyzji. Na skutek uchylenia prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego zaskarżonych decyzji sprawa w znaczeniu administracyjnym nie może zostać uznana za zakończoną. Skutkiem wyroku uchylającego akt lub czynność jest powrót sprawy do organu, którego rolą jest ponowne rozpoznanie sprawy i zwieńczenie go rozstrzygnięciem. Taki też przebieg miało postępowanie prowadzone przez organy po wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 kwietnia 2015 r., (sygn. akt II SA/Wr 739/14).

Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem, a to obligowało do oddalenia skargi w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a..