Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 387/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6366 Tabele wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub artystycznych wykonań
Hasła tematyczne: Autorskie prawo
Skarżony organ: Minister Kultury
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Ryms /spr./, Sędziowie NSA Jacek Chlebny, Anna Łuczaj, Protokolant Marcin Sikorski, po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. Spółka z o.o. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2004 r. sygn. akt I SA 1769/03 w sprawie ze skargi A. Spółka z o.o. w K. na decyzję Ministra Kultury z dnia [...] lipca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 października 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. Spółka z o.o. w K. na decyzję Ministra Kultury z dnia [...] lipca 2003 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego z dnia [...] kwietnia 1998 r. zatwierdzającego tabele wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub artystycznych wykonań objętych zbiorowym zarządzaniem przedstawione przez Związek Artystów Scen Polskich.

W uzasadnieniu wyroku przytoczono następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1998 r. Komisja Prawa Autorskiego zatwierdziła przedstawione przez Związek Artystów Scen Polskich tabele wynagrodzeń za wykorzystanie ról aktorskich, realizacji reżyserskich i scenograficznych z tytułu nadania drugiego i nadań następnych oraz nadań równoczesnych i integralnych drogą radiową, telewizyjną satelitarną, kodowaną i kablową. W dniu 16 kwietnia 2003 r. skarżąca Spółka wystąpiła do Ministra Kultury o stwierdzenie nieważności orzeczenia Komisji w części dotyczącej tabeli 9, 10 i 11, z powodu rażącego naruszenia prawa, ponieważ te tabele obejmują pole eksploatacji, na którym ZASP nie zarządzało prawami.

Minister Kultury decyzją z dnia [...] maja 2003 r. odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności i utrzymał tą decyzję w mocy, po rozpoznaniu wniosku Spółki o ponowne rozpoznanie sprawy, zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. Zdaniem Ministra w sprawie o zatwierdzenie tabel, o której mowa w art. 108 ust. 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2000 r., Nr 80, poz. 904 ze zm.) skarżąca Spółka nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., ponieważ rozstrzygnięcie w sprawie nie dotyczy jej interesu prawnego, a wobec tego nie ma legitymacji do wystąpienia o stwierdzenie nieważności orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego.

Oddalając skargę Spółki na decyzję Ministra Sąd podzielił pogląd, iż stroną postępowania w sprawie o zatwierdzenie tabel wynagrodzenia, o której mowa w art. 108 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych jest wyłącznie organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, natomiast podmiot korzystający z tych praw, a takim jest skarżąca Spółka nie jest stroną, ponieważ sprawa nie dotyczy jej interesu prawnego lub obowiązku, w rozumieniu art. 28 k.p.a., lecz interesu faktycznego.

Skarżąca Spółka w skardze kasacyjnej podniosła zarzut naruszenia art. 28 k.p.a. w związku z art. 108 ust. 3 i 4 oraz art. 109 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przez przyjęcie, iż skarżąca jako operator sieci kablowej nie może być stroną w sprawie o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń przedstawionych przez organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi. Powołując się na liczne wypowiedzi w piśmiennictwie prawniczym skarżąca prezentuje pogląd, iż operator sieci kablowej ma interes prawny, którego dotyczy postępowanie, ponieważ ma obowiązek rozpowszechniania programów i jest zobowiązany do zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z utworów i artystycznych wykonań, które w minimalnej wysokości określają stawki w zatwierdzonych tabelach. Dodatkowo skarżąca powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 stycznia 2006 r., sygn. akt SK 40/04, w którym Trybunał orzekł, że art. 108 ust. 3 w zw. z art. 109 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych jest niezgodny z art. 20, 22, 31 ust. 3, art. 45 ust.1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji.

Przytaczając takie podstawy kasacyjne skarżąca Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uchylenie decyzji Ministra Kultury z dnia 11 lipca 2003 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Sposób uregulowania zasad określających wynagrodzenia za korzystanie z utworów oraz postępowania w sprawach ustalenia wynagrodzeń za korzystanie z utworów i ich wykonań w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie przewiduje udziału podmiotów korzystających z tych praw w postępowaniu o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub artystycznych wykonań. W szczególności takie uprawnienie nie wynika z art. 108 i 109 ustawy. Stroną w postępowaniu administracyjnym, według ogólnej reguły wynikającej z art. 28 k.p.a., jest bowiem podmiot, którego praw lub obowiązków dotyczy postępowanie, przy czym uprawnienie lub obowiązek w określonym postępowaniu powinien wynikać z określonych przepisów prawa, które wiążą określone uprawnienie lub obowiązek z określonym postępowaniem administracyjnym. W sprawie o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub artystycznych wykonań objętych zbiorowym zarządzaniem, o której mowa w art. 108 ust. 3 i 4 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, interesu prawnego operatora sieci telewizji kablowej nie może uzasadniać tylko to, że operator obowiązany jest rozpowszechniać określone programy telewizyjne oraz że obowiązany jest do zapłaty wynagrodzenia na rzecz twórców i wykonawców utworów, z uwzględnieniem stawek określonych w zatwierdzonych tabelach wynagrodzeń, które mają charakter stawek minimalnych. Obowiązek zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z cudzych praw nie oznacza, że podmiot zobowiązany jest stroną w postępowaniu, w którym ustalane są postanowienia określające wysokość wynagrodzenia. Przyznanie korzystającemu z praw przymiotu strony w takim postępowaniu wymagałoby pozytywnego uregulowania w ustawie i wyraźnego wskazania, iż korzystający z praw autorskich i praw pokrewnych ma określone uprawnienia w toku opracowania i zatwierdzania tabel wynagrodzeń.

Z tych względów skład orzekający w tej sprawie podziela dotychczasowe stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż operator sieci telewizyjnej kablowej nie jest stroną w postępowaniu o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub artystycznych wykonań, o którym mowa w art. 108 ust. 3 i 4 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (wyroki NSA z dnia 22 lutego 2000 r., I SA 2043/98, z dnia 16 kwietnia 2002 r., I SA 3206-3207/01 i I SA 3210-3213/01, z dnia 14 maja 2002 r., I SA 3208 – 3209/01). W tym stanie rzeczy nie jest zasadny zarzut podniesiony w skardze kasacyjnej naruszenia art. 28 k.p.a. w związku z art. 108 ust. 3 i 4 oraz art. 109 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Oceny tej nie zmienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 stycznia 2006 r., sygn. akt SK 40/04, na który powołuje się skarżąca Spółka. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż niekonstytucyjność art. 108 ust. 3 w związku z art. 109 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych polega na tym, iż ustawodawca regulując sprawę ustalenia tabel wynagrodzeń, określających minimalne stawki wynagrodzenia na rzecz twórców i wykonawców utworów, ponoszonego przez korzystających z utworów i ich wykonań, nie zapewnił korzystającym z utworów i ich wykonań odpowiedniego udziału w ustalaniu tych wynagrodzeń. Oznacza to, że obecnie obowiązująca regulacja w tym zakresie wymaga "przemyślanej pod względem systemowym ingerencji ustawodawcy pozytywnego", a więc uprawnienie takie powinno być wprowadzone. Z tego względu Trybunał Konstytucyjny postanowił, że przepis art. 108 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych traci moc obowiązującą z dniem 1 września 2006 r. (pkt II wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 stycznia 2006 r.). Konsekwencją takiego rozstrzygnięcia jest to, że przepis art. 108 ust. 3 ustawy w dotychczasowym brzmieniu obowiązuje do wskazanej przez Trybunał daty.

W związku z tym należy odnieść się do tego, jakie znaczenie prawne ma orzeczenie Trybunału stwierdzające, że przepis jest niezgodny z Konstytucją, ale na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji został określony późniejszy termin utraty mocy tego przepisu. Odnośnie tego skomplikowanego i trudnego do rozwiązania problemu Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się w szeregu wyroków, a w szczególności w wyroku z dnia 2 lipca 2003 r. sygn., akt K 25/01 (OTK z 2003 r. A nr 6, poz. 60), z dnia 27 października 2004 r. sygn. akt SK 1/04 (OTK z 2004 r. A nr 9, poz. 42), z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt SK 26/02 (OTK z 2005 r. A nr 3, poz. 29) i z dnia 27 kwietnia 2005 r., sygn. akt P 1/05 (OTK z 2005 r. A nr 4, poz. 42). Zasadniczo stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w tych wyrokach jest takie, że odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu ustawy ma ten skutek, iż mimo, że obalone zostało w stosunku do niego domniemanie konstytucyjności, przepis ten powinien być stosowany, także przez sądy. Zdaniem Trybunału, do nadejścia wskazanego terminu, uznany za niezgodny z Konstytucją przepis zachowuje moc obowiązującą, a zatem musi być przestrzegany i stosowany przez wszystkich jego adresatów. Zgodnie bowiem z art. 190 ust. 1 Konstytucji, także to rozstrzygnięcie zamieszczone w tekście orzeczenia Trybunału jest nie tylko ostateczne, ale i ma moc powszechnie obowiązującą. Zakresem tej mocy obowiązującej objęte są również wszystkie sądy, Konstytucja nie przewiduje bowiem żadnego wyjątku w stosunku do zasady wyrażonej w art. 190 ust. 1 Konstytucji. Uczynienia wyjątku w tym względzie nie uzasadnia art. 178 ust. 1 Konstytucji wskazujący akty normatywne, którym podlegają sędziowie. To stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zostało podzielone w uchwałach Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2003 r., sygn. akt III CZP 45/03 (OSNC z 2004 r., nr 9, poz. 136) i z dnia 23 stycznia 2004 r., sygn. akt III CZP 112/03 (OSNC z 2005 r., nr 4, poz. 61). Do tego stanowiska odniósł się także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lutego 2006 r., sygn. akt II OSK 1403/05.

Z odroczeniem utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu wiążą się problemy, na które zwrócił uwagę także Trybunał Konstytucyjny podnosząc między innymi, że obowiązywanie przez określony czas niekonstytucyjnego przepisu stawia "wyzwanie i możliwości wyboru przez same sądy takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją". W takich przypadkach należy brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, powody dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowana niekonstytucyjnego przepisu.

W rozpoznawanej sprawie chodzi o to, że obowiązujące przepisy nie przewidują udziału operatora sieci telewizji kablowej w procesie opracowywania i zatwierdzania tabel wynagrodzeń. Uregulowanie to z mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego ma obowiązywać do 1 września 2006 r., ponieważ konieczne jest zastąpienie tego uregulowania nowym rozwiązaniem, którego wprowadzenie należy do ustawodawcy. Tak więc w postępowaniach zakończonych ostatecznymi decyzjami nie byłoby racjonalne orzekanie, iż decyzje te wydane zostały z naruszeniem prawa przez to, że stosowane były przepisy, które nie przewidywały udziału operatora sieci telewizji kablowej w tych postępowaniach. Postulat Trybunału, że także przed zmianą niekonstytucyjnego przepisu można zapewnić przedstawicielom emitentów, a zwłaszcza reemitentów udział w postępowaniu, które obejmuje badanie już przedstawionych przez organizacje zbiorowego zarządzania tabel wynagrodzeń, adresowany jest do organów administracji rozpoznających sprawy, które nie zostały zakończone decyzją ostateczną przed wydaniem wyroku Trybunału.

Kierując się przytoczonymi względami Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę kasacyjną.