Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 583/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28, art. 83
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), , Protokolant specjalista– Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2015 roku sprawy ze skargi H. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku H. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek, na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia należność z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Jak wynika z akt sprawy skarżąca wniosła o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku podała, że deklaracje rozliczeniowe były przygotowywane i składki były obliczane przez biuro rachunkowe i nie była świadoma nieprawidłowości. Poinformowała, że jest emerytką; ma zaciągnięte kredyty w banku oraz długi u rodziny i przyjaciół. Wskazała, że ma niską emeryturę, którą przeznacza na koszty leczenia po przebytych chorobach nowotworowych. Podkreśliła, że prowadząc działalność gospodarczą (niepubliczne przedszkole) daje innym osobom zatrudnienie. Skarżąca powołała się na dokumenty złożone w sprawie z wniosku o układ ratalny z dnia 26 września 2014 r.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżąca poinformowała, że osiąga dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, pobiera emeryturę wynoszącą 918 zł netto i poza wymienionymi nie uzyskuje innych dochodów, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ponosi koszty leczenia. Skarżąca jest właścicielką domu w R. o powierzchni 108 m2 i samochodu Volkswagen Golf TDI rok produkcji 2002; poza tym jako posiadany majątek wymieniła laptop, pianino i telewizor LCD. Do oświadczenia skarżąca załączyła zaświadczenie banku o zadłużeniu z tytułu kredytów, zeznania podatkowe, podatkową księgę przychodów i rozchodów oraz zaświadczenie lekarskie.

Po dokonaniu analizy i oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazała, że ma trudną sytuację finansową i rodzinną oraz że nie jest w stanie opłacić zaległych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt uciążliwe dla niej skutki -pozbawienie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreśliła, że choruje przewlekle i musi ponosić koszty leczenia i wizyt lekarskich. Skarżąca zaznaczyła, że zadłużenie powstało w związku z błędami osób zawodowo prowadzących biuro rachunkowe i nie była świadoma nieprawidłowości, a gdy dowiedziała się zadłużeniu, to miała już zaciągnięty kredyt na dom, który musi systematycznie spłacać. Podkreśliła, że zatrudnia kilku pracowników i chciałaby kontynuować działalność gospodarczą.

Zaskarżoną decyzją ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r. W uzasadnieniu wskazał, że generalne przesłanki umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne reguluje przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na podstawie art. 28 ust. 1 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Zgodnie z art. 28 ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Ponadto zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na to ubezpieczenie mogą być umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.

Organ wyjaśnił, że decyzja w sprawie umorzenia należności ZUS jest tzw. decyzją uznaniową, co oznacza, że nawet w sytuacji gdy spełnione są przesłanki umorzenia Zakład nie jest zobowiązany do wydania pozytywnej decyzji w tym zakresie. Zasadą jest bowiem opłacanie składek ubezpieczeniowych. Natomiast wszelkie ulgi, a także umorzenie należności ZUS mają charakter wyjątkowy.

Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy pod kątem przesłanki umorzenia należności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ZUS wskazał, że obecnie nie jest wobec skarżącej prowadzone postępowanie egzekucyjne mające doprowadzić do przymusowego wykonania obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, w tym przez organy egzekucyjne wymienione w wyżej powołanym przepisie, tj. naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. W związku z tym nie można uznać, aby w sprawie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy, tj. stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak także podstaw do uznania za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy).

Z kolei biorąc pod uwagę wysokość objętych wnioskiem nieopłaconych składek oraz zakres przedmiotowy wniosku organ ocenił, że nie jest spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy.

Organ podkreślił, że przepis art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stan nieściągalności wiąże z zaprzestaniem prowadzenia działalności przy jednoczesnym zaistnieniu innych wyliczonych w powołanym przepisie okoliczności, dotyczy wyłącznie przypadku zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, która to okoliczność nie zachodzi w niniejszej sprawie. Poza tym odnosząc się do regulacji analizowanego art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy organ wskazał, że należące do skarżącej nieruchomość i ruchomości, wymienione w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, są majątkiem, z którego można egzekwować należności, podobnie świadczenie emerytalne (art. 1a pkt 12 tiret trzecie, dwunaste i trzynaste ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ).

Dokonane ustalenia nie pozwalają, w ocenie ZUS, na stwierdzenie, aby w przedmiotowej sprawie zachodził stan całkowitej nieściągalności, którego granice wyznaczają przepisy art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Tym samym brak jest możliwości umorzenia należności, które nie są należnościami z tytułu składek na ubezpieczenia ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek. Natomiast - jak wyjaśniono już w treści uzasadnienia niniejszej decyzji - należności z tytułu składek na ubezpieczenia ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek na te ubezpieczenia mogą - pomimo braku stanu całkowitej nieściągalności - zostać umorzone w razie zaistnienia którejkolwiek z przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Odnośnie przesłanki umorzenia wskazanej § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ZUS wyjaśnił, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ wskazał, że w toku postępowania skarżąca wykazała, że choruje przewlekle i musi pozostawać pod opieką lekarską. Okoliczność ta nie wystarcza jednak do ustalenia, że w sprawie zachodzi przesłanka umorzenia należności wskazana w analizowanym przepisie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, ponieważ mimo problemów zdrowotnych skarżąca osiąga dochód (emeryturę, dochód z działalności gospodarczej), z którego mogą być opłacane należności z tytułu składek (choćby w układzie ratalnym lub w ramach ewentualnego postępowania egzekucyjnego).

Rozpatrując z kolei zebrany w sprawie materiał dowodowy pod kątem spełnienia przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ZUS wskazał, że zgodnie z treścią informacji Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 12.12.2014 r. o wysokości minimum socjalnego we wrześniu 2014 r. dla l-osobowego gospodarstwa domowego emeryckiego wartość ta wyniosła 1 058,44 zł (kwota ta obejmuje wydatki na żywność, eksploatację i wyposażenie mieszkania, edukację, kulturę i rekreację, odzież i obuwie, ochronę zdrowia, higienę osobistą, transport i łączność oraz inne podstawowe wydatki). Z przekazanych przez skarżącą informacji (zawartych w przytoczonych już w uzasadnieniu niniejszej decyzji pismach) wynika, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, pobiera emeryturę wynoszącą 918 zł miesięcznie, osiąga dochód z działalności gospodarczej wynoszący średniomiesięcznie 600-700 zł (uwzględniając dane za 2014 r.), musi ponosić koszty leczenia, ma zadłużenie z tytułu kredytów i pożyczek, które jest spłacane przez skarżącą oraz przy pomocy dorosłych dzieci (nie jest spłacana pożyczka zaciągnięta u członka rodziny), poza nieruchomością skarżąca ma majątek ruchomy o łącznej wartości (według złożonego oświadczenia) 13 848 zł.

Organ wyjaśnił, że opłacenie należności z tytułu składek nie musi nastąpić jednorazowo. Na wniosek dłużnika Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie może rozłożyć należności z tytułu składek na raty, uwzględniając możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Wysokość rat może zostać ustalona odpowiednio do możliwości płatniczych zobowiązanego. Spłacanie zaległości wobec ZUS może przy tym wiązać się z koniecznością zmiany warunków spłaty posiadanych zobowiązań z innych tytułów (np. zmianą harmonogramu spłaty, zmniejszeniem raty miesięcznej), jednak przy podejmowaniu rozstrzygnięcia w sprawie z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek Zakład nie może traktować zobowiązań wnioskodawcy wobec innych wierzycieli jako bardziej istotnych od zobowiązań wobec ZUS.

Zdaniem ZUS choć w przypadku skarżącej opłacenie należności z tytułu składek jest pewną uciążliwością i może wiązać się z koniecznością podjęcia negocjacji z wierzycielami prywatnoprawnymi co do wysokości miesięcznie opłacanych rat, to nie można przyjąć za wykazane, że spłata należności z tytułu składek (choćby w odpowiednio dopasowanych ratach) doprowadzi do pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W skardze H. B. wniosła o uchylenie powyższej decyzji. Wskazała, że nie wiedziała o powstałym zadłużeniu. Wyjaśniła, że jej działalność polega na prowadzeniu niepublicznego przedszkola. Skarżąca podniosła, że ma bardzo trudną sytuację finansową. Wyjaśniła, że od 13 lat zmaga się z chorobami nowotworowymi i nadciśnieniem tętniczym. Z otrzymywanej emerytury nie jest w stanie spłacić zadłużenia.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga H. B. jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j. ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] r. odmawiające H. B. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W ocenie Sądu, organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył ani przepisów prawa materialnego ani przepisów procesowych w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co skutkowałoby koniecznością jej uchylenia.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tej ustawy.

Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Wskazać przy tym należy, że przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane.

W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz "(...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 "u.s.u.s." lub art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji z umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania, powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 tej ustawy. Oczywistym jest jednak, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie do art. 80 k.p.a. organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami, zwłaszcza wskazanymi wyżej, oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Przedmiotem wniosku skarżącej o umorzenie były niezapłacone składki na ubezpieczenie społeczne za osobę prowadzącą działalność wraz z odsetkami, składki w części finansowanej przez płatnika z wyłączeniem należności za osobę prowadzącą działalność wraz z odsetkami, z tytułu odsetek za zwłokę od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w części finansowanej przez płatnika z wyłączeniem należności za osobę prowadzącą działalność wraz z odsetkami.

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy należało stwierdzić, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej H. B.. Organ wypełnił tym samym obowiązki wynikające z art. 7 k.p.a., a polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 k.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego.

Czyniąc te ustalenia organ przeprowadził kontrolę co do stanu majątkowego strony, opierając się na dokumentach przedłożonych przez stronę w toku postępowania. Z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo. Otrzymuje emeryturę w wysokości 918 zł miesięcznie, natomiast z działalności gospodarczej, którą jest prowadzenie niepublicznego przedszkola osiąga dochód w wysokości 600-700 zł. Ponadto jak wynika z akt sprawy, skarżąca obciążona jest kredytem komercyjnym na finansowanie bieżącej działalności do 15 marca 2023 r. , którego wysokość raty wynosi około 2300 zł oraz kredytem konsumenckim do 15 września 2022 r., którego wysokość raty wynosi około 200 zł (k. 26 akt admin. - zaświadczenie z Banku Spółdzielczego w B.). Należy przy tym zauważyć, że skarżąca wniosek o umorzenie zaległości złożyła w dnia 25 listopada 2014 r., natomiast w dniu 18 listopada 2014 r. w A. Banku S.A. Oddziale w R. zawarła umowę kredytową, na mocy której udzielono jej kredytu w wysokości 19.702,66 zł, który rozłożono na 48 rat płatnych od 10 grudnia 2014 r. do 10 listopada 2018 r. (k. 53 akt admin. – zaświadczenie z dnia 16 grudnia 2014 r.). Z kolei w dniu 12 grudnia 2014 r. w Zarządzie Pracowniczej Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej w R. zaciągnęła pożyczkę w wysokości 10.000 zł (wysokość raty ustalono na 500 zł) - k. 52 akt admin. – zaświadczenie z dnia 3 marca 2015 r. Jak wynika z przedłożonych zaświadczeń, skarżąca na bieżąco reguluje swoje zobowiązania kredytowe. Zatem uznać należy, że skoro skarżąca jest w stanie częściowo spłacać zadłużenie wobec banków, to również powinna wygospodarować środki na uregulowanie należności wynikających z zaległych składek wobec organu rentowego. W tym zakresie organ administracji prawidłowo ocenił sytuację wnioskodawczyni, uznając, że trudności finansowe płatnika składek i zobowiązania wobec innych wierzycieli, nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności z tytułu składek. Trudno bowiem zaakceptować sytuację, w której strona reguluje zobowiązania wobec innych wierzycieli, a nie dokonuje spłaty należnych składek. W tym zakresie organ słusznie podnosi, że niezbędna jest ochrona środków przeznaczonych na tego rodzaju cele, co wymaga od organu należytej staranności przy rozpoznawaniu wniosków o umorzenie zaległych składek, aby nie dopuścić do sytuacji, w której pozycja ZUS jako wierzyciela skarżącego miałaby być gorsza od pozycji innych wierzycieli, którzy otrzymują od skarżącego określone kwoty pieniężne na przykład z tytułu spłaty kredytu, czy pożyczki.

Ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, aby zaległości z tytułu składek powstały z powodu zdarzeń losowych lub katastrof naturalnych.

Podkreślić także należy, że skarżąca nie korzystała ze środków, o których stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 t.j.), które przysługują osobie znajdującej się w ciężkiej sytuacji materialnej.

Analizując ustalony stan faktyczny organy orzekające zasadnie uznały, że w sprawie niniejszej nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, tym samym nie ma możliwości umorzenia należności, które nie są należnościami z tytułu składek na ubezpieczenie ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek.

Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez organ sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Żaden z wymienionych w art. 28 ust. 3 przypadków pozwalających uznać, że wystąpiła całkowita nieściągalność składek, nie zachodzi w sprawie. W świetle tego przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

Na uzasadnienie stanowiska o braku powyższej przesłanki w odniesieniu do należności skarżącej organ zasadnie powołał się na okoliczność, że wnioskodawczyni jest właścicielem domu o powierzchni 108 m² oraz posiada majątek ruchomy: samochód marki Volkswagen Golf TDI z 2002 r., laptop, pianino, telewizor LCD. Tym samym wskazał też z jakich środków może być prowadzona egzekucja jak również przedstawił możliwe do podjęcia środki egzekucyjne. Powyższe ma znaczenie w sytuacji prawidłowo poczynionych uprzednio przez organ ustaleń.

Reasumując tę część rozważań, w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika z wyłączeniem należności za osobę prowadzącą działalność.

Gdy chodzi zaś o należności z tytułu składek na ubezpieczenie ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek na te ubezpieczenia (dotyczy składek własnych skarżącej), jak wskazano wyżej, zgodnie z art. 28 ust. 3a mogą być one w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, a szczegółowe zasady ich umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania należności i stan finansowy ubezpieczeń społecznych, określone zostały w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r.

W ocenie Sądu, nie można także przypisać organowi naruszenia prawa w zakresie, w jakim odmówił umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, pozwalający w uzasadnionych przypadkach na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sformułowany w przepisie § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2013r. katalog (niezamknięty) sytuacji pozwalających na umorzenie należności w "uzasadnionych przypadkach" wskazuje, że powinno mieć ono zastosowanie w sytuacjach naprawdę skrajnych, takich jak groźba pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia; przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Dokonana przez organ analiza sytuacji majątkowej skarżącej nie pozwala na postawienie zarzutu błędnej konkluzji, że nie zachodziły wyżej wspomniane nadzwyczajne okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem należności. Regulowanie należności, przypadających ZUS stanowi niewątpliwie obciążenie dla budżetu skarżącej, jednak, co znamienne, skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i na bieżąco reguluje zobowiązania kredytowe, zatem nie można przyjąć, aby systematyczna spłata tych zaległości (nawet w niewielkich wygospodarowanych kwotach) była nadmiernym obciążeniem finansowym, które zagraża egzystencji strony. Niewątpliwe sytuacja skarżącej po odliczeniu wydatków nie jest łatwa, jednakże nie wyklucza możliwości spłaty zadłużenia w ratach o dowolnej wysokości lub poprzez zawarcie układu ratalnego. Zdaniem Sądu, ww. stanowisko organu jest prawidłowe. Za powyższym przemawia również to, że skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej, nie pobiera zasiłku lub innego świadczenia z urzędu pracy. Wobec powyższego opłacenie należności z tytułu składek w ratach nie pozbawiłoby zobowiązanej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Wskazać przy tym trzeba, że nadanie treści pojęciu "uzasadnionego przypadku" w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi uwzględniać nie tylko interes zobowiązanego z tytułu składek, ale również interes publiczny. Rzeczą skarżącej było wykazać, czego nie uczyniła, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ skutkowałoby to zbyt ciężkimi i dotkliwymi skutkami.

Jednocześnie podzielić należy stanowisko organu co do niespełnienia przez skarżącą przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ustalającego kryterium zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W ocenie Sądu organ rentowy prawidłowo ocenił sytuację wnioskodawczyni w zakresie oceny jej stanu zdrowia, czyli przesłanki umorzenia wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Skarżąca wykazała bowiem, że choruje przewlekle i pozostaje pod opieką lekarską, lecz jednocześnie prowadzi działalność gospodarczą w postaci niepublicznego przedszkola, co pozwala choćby częściowo spłacać zadłużenie wobec ZUS.

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ z uwzględnieniem nowych okoliczności. Odmowa ich umorzenia nie stwarza bowiem sytuacji powagi rzeczy osądzonej. Oznacza to, że zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje – zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu (por. wyrok NSA z dnia 18 lutego 2000 r., III SA 398/99, LEX nr 40399).

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi.

e.o.