Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 32/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2013-02-20 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art.246 par.1 pkt 1;
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia "[...]" r. złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący R. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Majątek skarżącego stanowi dom o powierzchni 100 m² (3/4 domu obciążone jest prawem dożywocia rodziców). Nadto posiada nieruchomość rolną o powierzchni 33,05 ha, dodatkowo dzierżawi nieruchomość rolną o powierzchni 3,30 ha. Posiada również budynki gospodarcze, które tak jak dom, wymagają remontu. Nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych, jak również przedmiotów wartościowych. Utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego, w tym z dopłat bezpośrednich i ONW oraz sprzedaży krów. W roku 2012 dochód ten wyniósł 36.300 zł. Skarżący z uzyskanych dochodów ponosi w ciągu roku wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, a dotyczące zakupów paliwa na kwotę 9.000 zł oraz nawozów na kwotę 8.000 zł, środków ochrony roślin na kwotę 1.500. Opłaty podatkowe i ubezpieczenie budynków wynoszą 2.000 zł, zaś energia elektryczna - 5.000 zł, na składki KRUS wydatkuje 1.500 zł, a na remont maszyn 10.000 zł. Dodatkowo wskazał na remont centralnego ogrzewania w kwocie 11.000 zł. Wyjaśnił, iż wydatkowana kwota 48.000 zł powoduje kolejne jego zadłużenie.

Ponadto wnioskodawca wskazał, iż posiada zobowiązanie wobec rodzeństwa w kwocie 200.000 zł za przejęcie gospodarstwa rolnego po rodzicach oraz wobec rodziców w wysokości 30.000 zł, w związku z zaciągnięciem przez nich pożyczki na spłatę kredytu skarżącego i zakup krów. Argumentując wniosek wskazał, iż jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej posiada liczne zobowiązania, dotykają go utrudnienia ze strony organów i instytucji mających na celu pomoc rolnikom.

Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a"., strona w dniu 14 grudnia 2012 r. została wezwana do przedłożenia, w terminie 7 dni, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych:

- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie dokładnego zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, ogrzewanie, opał, wodę, telefon, koszty wyżywienia, koszty ubrania, środków czystości, ewent. koszty eksploatacji samochodu, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, ewentualnie oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu,

- kopii dowodów potwierdzających uiszczenie składek na ubezpieczenia KRUS, zapłatę podatku rolnego i leśnego oraz poniesienia opłat za budynki, maszyny i ich remont (z wyjaśnieniem kto ponosił koszty naprawy maszyn rolniczych w wysokości 10.000 zł), poniesienie opłat związanych z dzierżawą ziemi, opłaty paliwo (9.000 zł), poniesienie kosztów związanych z naprawą centralnego ogrzewania (11.000 zł - z wyjaśnieniem kto poniósł te koszty), na podstawie których skarżący przedstawił wysokość ponoszonych wydatków we wniosku z dnia 5 grudnia 2012 r.,

- kopii wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, z okresu ostatnich czterech miesięcy (sierpień-listopad 2012 r.);

- kopii ksiąg rejestracji posiadanych zwierząt w 2012r., z wyjaśnieniem ile zwierząt zostało sprzedanych w 2012r i za jaką kwotę;

- zaświadczenia banku(ów) o wysokości uzyskanych kredytów, warunkach ich spłaty, dacie wypłaty pochodzących z nich środków pieniężnych oraz aktualnym stanie zadłużenia, a także z innych "instytucji", wobec których zadłużenie skarżący podnosi we wniosku z dnia 5 grudnia 2012 r.;

- kopii dokumentacji dotyczącej wypłat otrzymanych w 2012 r. z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (m.in. dopłaty bezpośrednie i za ONW)

– wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy i w jaki sposób reguluje spłatę zadłużenia wobec rodzeństwa (200.000 zł) i wobec rodziców ( 30.000 zł).

Jednocześnie skarżącego pouczono, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy.

Strona pismem z dnia 10 stycznia 2013 r. zwróciła się o przedłużenie terminu do przedstawienia dokumentów, ze względu na jej chorobę.

Skarżący, pomimo przedłużenia terminu do złożenia dodatkowych dokumentów, nie odpowiedział na wezwanie z dnia 14 grudnia 2012 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Podkreślić także należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy.

Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Zatem wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu umożliwienie sądowi obiektywne i niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych w ramach przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. uprawniających do przyznania prawa pomocy. Trzeba podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności (postanowienie NSA 28.01.2009 r. sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932).

W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. nie zawierało dostatecznych oraz wyczerpujących danych, danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd zarządzeniem z dnia 14 grudnia 2012 r. wezwano wnioskodawcę o jego uzupełnienie, wskazując jednocześnie jakie oświadczenia oraz dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać.

Pomimo upływu wyznaczonego terminu sądowego, do dnia wydania niniejszego orzeczenia wnioskodawcą nie nadesłał żądanych dokumentów i oświadczeń. W tej sytuacji stwierdzić należało, iż skarżący nie udowodnił, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie.

Dlatego też w ocenie sądu istotnym dla oceny kompletnej i rzeczywistej sytuacji skarżącego było zestawienie jego pozostałych miesięcznych wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Dane te były istotne w świetle przedstawianej przez skarżącego sytuacji majątkowej oraz wykazanych przez niego wydatków dotyczących gospodarstwa rolnego. W świetle wiedzy i doświadczenia życiowego skarżący musi bowiem ponosić również inne wydatki, chociażby te związane z zaspokojeniem jego elementarnych potrzeb Tym bardziej, iż jak wskazuje, prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie sposób bowiem przyjąć, że nie ponosi kosztów zakupu żywności, odzieży, kosztów leczenia czy podstawowych środków czystości. Tym samym nie wykazane zostało jakie inne wydatki ponosi skarżący, nie został wykazany również ich rodzaj. Powyższe uzasadnia zatem powstanie wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Dodatkowo zauważyć należy, iż wnioskodawca nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów potwierdzających ponoszenie wydatków wykazanych w formularzu PPF takich jak: składki KRUS, podatek, opłaty związane z dzierżawą ziemi, opłaty za paliwo, wydatki związane z remontem maszyn oraz centralnego ogrzewania. W konsekwencji poniesienie oraz wysokość wykazywanych w formularzu wydatków, nie zostało uwiarygodnione. Podkreślić przy tym należy, iż uzyskanie takich dokumentów nie wiązałoby się ze szczególnymi trudnościami dla skarżącego, powinien on bowiem posiadać dowody poniesienia powyższych kosztów. Ponadto nie została wyjaśniona okoliczność w jaki sposób wnioskodawca niweluje powstałą nadwyżkę kosztów nad dochodami (wydatki 48.000 zł – dochód 36.300 zł).

Wnioskodawca nie przedstawił również wykazów z rachunków bankowych, których analiza umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy skarżący ewentualnie miał możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty sądowe oraz ewentualne koszty ustanowienia pełnomocnika. Nie złożył też oświadczenia , że takich rachunków nie posiada.

Nie uwiarygodniona pozostała w dalszym ciągu okoliczność zadłużenia u osób trzecich, rodzeństwa oraz rodziców. Zauważyć należy, iż podobne oświadczenie skarżący złożył, także składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w formularzach z dnia 27 sierpnia 2010 r. (sygn. akt "[...]"), iż "iż posiada również zobowiązania względem rodzeństwa, za przejęcie gospodarstwa rolnego zobowiązany jest do spłaty na rzecz rodzeństwa łącznie 200.000 zł, z której się jednak jeszcze nie wywiązał. Do spłaty pozostaje mu również kwota 18.000 zł w związku z przekazaniem mu przez rodziców stada krów". W takiej sytuacji, w ocenie sądu konieczne było przedłożenie dowodów potwierdzających wysokość faktycznego zadłużenia. Nieprawdopodobna zdaniem sądu, jest sytuacja, w której przez okres ponad dwóch lat zadłużenie z tego tytułu nie uległo zmianie.

Skarżący wezwany został także do wyjawienia aktualnej liczby hodowanego przez niego bydła i jego rodzaju (kopii ksiąg rejestracji posiadanych zwierząt w 2012r.), z wyjaśnieniem ile zwierząt zostało sprzedanych w 2012 r. i za jaką kwotę. Powyższe istotne było dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Wyjaśniałoby ile sztuk bydła sprzedał i/lub kupił, jaki rodzaj bydła był przedmiotem transakcji, jaka była cena poszczególnych sztuk bydła oraz ile sztuk mu jeszcze pozostało. Co niewątpliwie miałoby wpływ na ocenę jego stanu majątkowego. W formularzu wniosku, skarżący wskazał jedynie, iż ze sprzedaży krów we wrześniu uzyskał kwotę 8.300 zł.

Nie została również uwiarygodniona wysokość wypłat uzyskanych w 2012 r. z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przez skarżącego.

Uzyskanie powyższych danych było istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego. Bez dokładnego bowiem ustalenia stanu majątkowego, dochodów i wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych czy ich części. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Brak udzielenia przez skarżącego informacji na temat jego sytuacji materialnej we wskazanym wyżej zakresie, uniemożliwia w ocenie sądu stwierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Uniemożliwia bowiem ocenę jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych.

Zauważyć jednocześnie należy, iż skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego, obejmującego nieruchomość rolną o powierzchni 33,05 ha, dzierżawcą dodatkowych 3,30 ha gruntów, a ponadto hodowcą zwierząt gospodarskich. Prowadzi działalność rolniczą, która przynosi pożytki umożliwiające funkcjonowanie gospodarstwa rolnego i działalności związanej z hodowlą zwierząt.

W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.