Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 924/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 10
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie: WSA Joanna Skiba (spr.) WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2014 r. sprawy ze skarg X w W. oraz B. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargi.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2002 r. stwierdzającą, że wydzielona część nieruchomości pod nazwą [...] o pow. [...] ha, stanowiąca poprzednio własność S. M. nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że jak wynika z materiału dowodowego, w szczególności z zebranej w sprawie dokumentacji archiwalnej, przedmiotowy majątek o powierzchni [...] ha stanowił własność S. i S. i M. . W pierwszej połowie czerwca 1939 r. wyrokiem Sądu Okręgowego w W. orzeczony został dział majątku ziemskiego [...] w ten sposób, że wydzielono i przeniesiono na spadkobierców po S. M. własność poszczególnych działek o łącznej powierzchni [...] ha. W wyniku dokonanego działu S. M. została przyznana na własność nieruchomość o pow. [...] ha , oznaczoną na planie sporządzonym przez mierniczego przysięgłego M. D. jako dział 2-a i 2-b o pow. [...] ha i dział [...] o pow. [...] ha , łącznie o powierzchni [...] ha. Nieruchomość jako całość o powierzchni [...] stanowiąca własność S. M. została przejęta na własność Państwa na podstawie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, co potwierdzają ustalenia protokołu przejęcia sporządzonego w dniu [...] marca 1945r..

Mając na uwadze powyższe przepisy dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, w szczególności art. 2 ust. 1 lit. e oraz art. 2 ust. 2, Minister stwierdził, że nieruchomość o powierzchni [...] ha jako wydzielona fizycznie i prawnie przed dniem 1 września 1939 r. na własność S. M. z nieruchomości ziemskiej pn. [...] oraz jako niespełniająca norm obszarowych uzasadniających przejęcie, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Na tę decyzję skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli pełnomocnicy Instytutu [...] w W. oraz B. S. A. w W.

Pełnomocnik Instytutu wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Zarzucił zaskarżonej decyzji, że postępowanie w przedmiocie przejęcia majątku [...] toczyło się w oparciu o rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym ( Dz.U. nr 36 poz. 341 ze zm. ). W oparciu o te przepisy organ winien orzekać w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy . W materiale tym nie było najmniejszego śladu tego, że przed 1 września1939 r. został dokonany podział nieruchomości , w szczególności żadna ze stron tego nie podniosła. Także po odtworzeniu w 1958 r. orzeczenia sądu o podziale majątku, żadna z e stron nie podniosła tego faktu i nie wnosiła o wznowienie postępowania . Jest to o tyle istotne, że wszelkie terminy do wznowienia postępowania minęły, a Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie odniósł się do tych okoliczności.

W drugiej wniesionej skardze pełnomocnik [...] S.A. zarzucił wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów:

- art. 138 §1 pkt 2 kpa w zw. z art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 28 kpa w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej o osadnictwa rolnego ( Dz. U. 1958 , Nr 17 , poz. 71 ze zm. ) poprzez ich niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sprawie , która podlegała umorzeniu z uwagi na brak interesu prawnego podmiotów na żądanie których postępowanie zostało wszczęte ;

- art. 156 §1 pkt 4 kpa w zw. z art. 28 kpa w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej o osadnictwa rolnego ( Dz. U. 1958 , Nr 17 , poz. 71 ze zm. ) poprzez ich niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji nieważnej z uwagi na jej skierowanie do osoby nie będącej stroną ;

- art. 10 § 1 kpa , art. 81 w zw. z art. 140 kpa polegające na wyznaczeniu nadzwyczaj krótkiego terminu do zaznajomienie się z materiałem zgromadzonym w postępowaniu;

- art. 7 i 77 kpa mającym wpływ na wynik sprawy poprzez nie uwzględnieniu w rozstrzygnięciu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji z dnia [...] kwietnia 1988 r. wydanej przez Naczelnika Miasta i Gminy O., mającej dla sprawy kluczowe znaczenie;

- art. 9 ust. 1 ustawy w zw. z art. 16 kpa polegające na jej niezastosowaniu i uznaniu , że nie pozostaje w związku z niniejszym postępowaniem

- § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. Nr 10 , poz. 51 z późń. zm. ) poprzez jego błędną wykładnię .

W odpowiedzi na skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o ich oddalenie i podtrzymał argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej ppsa).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Przedmiotowa nieruchomość została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej , zgodnie z którym na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości ziemskie, które miały charakter rolniczy, a więc mogły być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu, pod warunkiem, że stanowiły własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych i o ile ich rozmiar łączny przekraczał powierzchnię wskazaną w tym przepisie.

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 2 ust. 1 dekretu z dniem wejścia w życie tego aktu normatywnego wszystkie nieruchomości ziemskie objęte dekretem przeszły (ex lege) bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Dekret wywołał więc skutki rzeczowe w postaci przejścia wymienionych w nim nieruchomości z mocy prawa na własność Państwa. Z kolei § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowi podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Nie budzi wątpliwości, że wykładnia powyższych przepisów powinna być dokonywana przy założeniu, iż materia regulowana dekretem, dotycząca przejęcia majątków ziemskich dla realizacji celów reformy rolnej bez odszkodowania, wymaga ścisłej interpretacji jego przepisów jako przepisów szczególnych. Z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych tej sprawy wynika, że nieruchomość [...] została fizycznie i prawnie wydzielona przed dniem 1 września 1939 r. Wyrokiem Sądu Powiatowego w P. z dnia [...] kwietnia 1958 r., sygn. [...] odtworzono bowiem akta byłego Sądu Okręgowego w W. , dotyczącego podziału majątku [...], o ogólnej powierzchni [...] ha. Wyrok ten zapadł w połowie czerwca 1939 r. i w myśl jego postanowień S. M. stał się w dniu podziału nieruchomości właścicielem działek o łącznej powierzchni [...] ha . Skoro majątek [...] został fizycznie i prawnie wydzielony przed dniem 1 września 1939 r. i nie spełniał wskazanych kryteriów obszarowych, nie mógł zostać przejęty na cele reformy rolnej, o których mowa w dekrecie PKWN z dnia 6 września 1944 r. Tym samym stwierdzić należy, że rozstrzygnięcia organów są w tym zakresie prawidłowe. Jak wynika z akt kontrolowanej sprawy, nieruchomość [...] położona była na terenie województwa [...], wobec tego musiała spełniać ogólne normy obszarowe, by mogła zostać przejęta. Musiałaby więc mieć ponad 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych. Zgodnie ze wskazanym dekretem wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d i e, przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej. Jednocześnie art. 2 ust. 2 cyt. dekretu stanowił, że nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. pkt e, dokonane po dniu 1 września 1939 r. Nie można zatem podzielić poglądu o podstawach do wznowienia postępowania nacjonalizacyjnego. Nacjonalizacja następowała z mocy prawa, a zatem przepisy prawa nie dawały podstaw do orzekania w formie decyzji. Wyklucza to dopuszczalność wznowienia postępowania nacjonalizacyjnego. Czynności podejmowane w związku z nacjonalizacją stanowią materiał dowodowy przy ustalaniu czy nieruchomość podpadała pod działanie dekretu. Wywody w uzasadnieniu skargi co do wznowienia postępowania nie są zatem trafne i nie mogą zostać uznane za usprawiedliwione.

Odnośnie zaś zarzutu nie uwzględnienia przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, decyzji Naczelnika Miasta i Gminy O. z dnia [...] kwietnia 1988 r. to nie może on odnieść skutku. Powołana decyzja Naczelnika została wydana w innym stanie faktycznym i prawnym. Badanie jej legalności stanowi odrębną sprawę administracyjną. W tym też celu może być prowadzone odrębne postępowanie. Orzekała ona o przejęciu na rzecz Państwa dz. ew. nr [...] ha dz. ew. nr [...] o pow. [...] ha ze względu na pozostawanie tych nieruchomości w nieprzerwanym władaniu Państwa od 1945 r. Wobec tego, mimo iż decyzja z 1988 r. dotyczy tej samej nieruchomości , stanowi inną sprawę administracyjną. Nie mającą nadto wpływu na możliwość prowadzenia postępowania tak administracyjnego, jak i sądowego co do legalności przejęcia majątku [...] na cele reformy rolnej, a więc jego "podpadania" pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. art. 10 § 1 kpa, art. 81 w zw. z art. 140 kpa. W orzecznictwie wskazuje się , że w sytuacji przedstawienia organom administracji publicznej zarzutu dotyczącego braku zawiadomienia strony przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych, koniecznym jest ustalenie, jakiej konkretnie czynności procesowej nie mogła strona dokonać, jakiego dowodu w sprawie nie mogła przedstawić i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć tak stwierdzone uchybienie. Dopiero wykazanie, że naruszenie przez organ administracji publicznej zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym poprzez niepowiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz o możliwości składania wniosków dowodowych, uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności, a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 k.p.a. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2012r., sygn. akt II OSK 1122/11, Lex Omega nr 1234121; podobnie – Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 grudnia 2012r., sygn. akt II OSK 1490/11, Lex Omega nr 1286271).

Nie zasługują również na uwagę zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, poprzez brak analizy materiału dowodowego. Minister, jak też Wojewoda szczegółowo przeanalizowali materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, wyciągnęli z niego właściwe wnioski i dali temu wyraz z uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć. Wobec tego nie jest trafny ww. zarzut.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.