Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 75/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta M. B. z dnia [...] listopada 2021r. nr [...].


UZASADNIENIE

1. Wnioskiem z dnia [...] lipca 2021r. K. K. (skarżąca) zwóciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

2. Decyzją z dnia [...] listopada 2021r. Prezydent M. B. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności przywołał treść art. 17 ust. 1 i ust. 1b, ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 – dalej "u.ś.r."). Zdaniem Prezydenta w przedmiotowej sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu 25 roku życia. Ponadto w ocenie organu nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. gdyż rezygnacja przez skarżącą z zatrudnienia nie pozostawała w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki na matką. W tym zakresie organ wyjaśnił, że matka skarżącej mieszka m.in. z dwoma synami, którzy nie pracują i systematycznie korzystają z pomocy społecznej. Z akt sprawy nie wynika, aby bracia skarżącej deklarowali niemożność sprawowania opieki na matką ze względu na stan zdrowia czy inne okoliczności. Organ podkreślił, że obowiązek alimentacyjny ciąży na wszystkich dzieciach, co umożliwia wspólną lub zamienną realizację obowiązku, co ogranicza osobiste obciążenia każdego z nich.

3. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości oraz orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu strona podniosła, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dalej skarżąca wskazała, że sprawuje opiekę nad matką od [...] lipca 2021r., czyli od momentu rezygnacji z pracy. Wyjaśniła, że jej dwaj bracia, wujek oraz wnuczka matki, którzy zamieszkują wraz z jej matką nie są w stanie należycie się nią zaopiekować. Wskazała, że jej brat R. D. ma umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe i wymaga pomocy osoby drugiej. Drugi brat J. D. także ma umiarkowany stopień niepełnosprawności, wnuczka matki M. G. leczy się psychiatrycznie, ma alkoholowe zapalenie trzustki, nadużywa alkohol. Brat matki, a wujek strony, R. C. jest po wypadku w pracy. Skarżąca opisała jakie czynności wykonuje opiekując się matką.

Do odwołania dołączono:

- kserokopię wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] listopada 2021r. sygn. akt VII U 159/21, z którego wynika, że sąd zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. i zaliczył R. D. do osób w umiarkowanym stopniu niepełnosprawnych na stałe, a stopień ten datuje się od [...] września 2020r.;

- kserokopię orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] kwietnia 2021r., z którego wynika, że J. D. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do [...] kwietnia 2023r. z informacją, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lutego 2014r.;

- kserokopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego M. G. (wnuczka matki skarżącej), z której wynika, że rozpoznano m.in. zaburzenia psychiczne i zaburzenia spowodowane nadużywaniem alkoholu;

- kserokopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] września 2004r. w sprawie procentowego uszczerbku na zdrowi spowodowanego skutkami wypadku;

- kserokopię zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia R. D.

- kserokopię orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS z [...] listopada 2018r. o ustaleniu wobec R. C. trwałej całkowitej niezdolności do pracy i trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji;

- kserokopię zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia J. D..

4. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2021r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności przytoczył stan faktyczny sprawy oraz przywołał treści art. 17 ust. 1, i ust. 1b u.ś.r. Kolegium wskazało, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia prze organ I instancji na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. była nieprawidłowa w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 uznającego ten przepis za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie.

Dalej Kolegium stwierdziło, że pomimo błędnej oceny art. 17 ust. 1b u.ś.r. dokonanej przez organ I instancji, skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki. W tym zakresie organ odwoławczy wskazał, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Kolegium ustaliło, iż bracia strony zamieszkujący z matką, co prawda oboje legitymują się orzeczeniami o stopni niepełnosprawności, lecz jedynie w stopniu umiarkowanym a nie znacznym. Orzeczenia dotyczące niepełnosprawności braci są z 2021r., a więc obrazują ich aktualny stan zdrowia. W ocenie Kolegium nie do zaakceptowania jest przyjęcie, że bracia strony nie mogą matce przygotować posiłku i go podać, czy też nie mogą podać leków nawet przygotowanych do podania matce (leki można przygotować na kilka dni w specjalnych pudełkach-separatorach do leków), czy nie mogą podać matce podsuwacza. Oboje nie pracują, choć z orzeczenia dotyczącego J. D. wynika, że może pracować w warunkach chronionych. Z tych względów zdaniem organu odwoławczego nie można przyjąć, że rezygnacja przez stronę z zatrudnienia nastąpiła z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, skoro matka zamieszkuje ze swoimi synami, którzy nie tylko nie pracują, lecz legitymują się jedynie orzeczeniami o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Kolegium podkreśliło również, że na braciach strony także ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki tak prawny jak i moralny.

5. W skardze do tut. Sądu strona wniosła zmianę decyzji na jej korzyść. Skarżąca wskazała, że jej brat R. oprócz zaburzeń psychicznych jest również po 20 letnim wyroku, a drugi brat J. oprócz choroby psychicznej, jest po kilkukrotnym detoksie alkoholowym oraz ma myśli samobójcze i okalecza się. Obaj bracia mają napisane w oświadczeniach, że potrzebują pomocy osoby drugiej. Skarżąca podniosła, że zdaniem komisji osoby z choroba psychiczną mogą bez problemu sprawować opiekę nad mamą. Kontrolować leki, przygotowywać i podawać posiłki, podawać podsuwacz. Wskazała również, że bracia zażywają silne leki po których dużo i głęboko śpią i jak takie osoby mogą się opiekować druga osobą, jak sami potrzebują pomocy. Końcowo strona wyjaśniła, że aktualnie z mężem prowadzą dwa gospodarstwa – skarżąca mieszka z mamą, a jej mąż w D. z córką oraz swoimi rodzicami.

6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

7. W piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2022r. skarżąca opisała zakres czynności, które wykonuje przy matce. Ponadto wskazała, że przez nieprawidłową wcześniejszą opiekę jej mama uzależniła się od leku na sen.

8. W piśmie procesowym, które wpłynęło do Sądu w dniu [...] marca 2022r. skarżąca szczegółowo opisała przebieg spotkania z Przewodniczącą, Wiceprezesem i Prezesem Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz ponownie uwypukliła problemy zdrowotne swoich braci.

9. W piśmie procesowym, które wpłynęło do Sądu w dniu [...] kwietnia 2022r. skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie. Ponadto wyjaśniła, że pracownik socjalny nie uwzględnił zdrowia jej braci, tylko napisał, że mają umiarkowany stopień niepełnosprawności i są bezrobotni.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

10. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.

11. Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2021r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta M. B. z dnia [...] listopada 2021r., którą odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Uzasadniając odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, Kolegium stwierdziło, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.

Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, legitymującą się na dzień złożenia wniosku orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2020r. z którego wynika, że G. D., jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do [...] września 2021r. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2021r., z którego wynika, że G. D., jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do [...] sierpnia 2022r.

Rozstrzygając spór w przedmiotowej sprawie w pierwszej kolejności wskazać należy, że prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18 lub 25 roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia.

12. Przechodząc do głównej kwestii spornej, która w przedmiotowej sprawie dotyczy niespełnienia przez skarżącą przesłanki warunkującej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jaką jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, wskazać należy, że stanowiący podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Powyższa regulacja odwołuje się zatem do dwóch przypadków. Pierwszy w którym osoba uprawniona nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz drugi, w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Użyty przez ustawodawcę w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. zwrot "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" oznacza, że realizacja tego celu nie jest możliwa bez niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sprawowana opieka, jej zakres, ma uniemożliwiać wykonywanie pracy zarobkowej, zatem musi zachodzić między nimi, tj. sprawowaną opieką i niemożnością wykonywania pracy zarobkowej związek przyczynowo-skutkowy. Intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. była bowiem pomoc osobom sprawującym stałą, długotrwałą opiekę osobom niepełnosprawnym, nie z powodu samej okoliczności sprawowania opieki, lecz ze względu na okoliczność, że przez sprawowaną opiekę osoby te znajdują się w życiowej sytuacji zmuszającej ich do niewykonywania pracy zarobkowej. Konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Niewątpliwie przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień jak i w nocy (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 28 września 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 691/19). Zatem dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie, czy rodzaj lub ilość czynności z zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegająca się o świadczenie uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Przy czym istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Ponadto warunek stałej opieki nie można rozumieć jako wykonywanie opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19).

13. Kolegium uzasadniając odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazało, że z matką zamieszkują bracia strony, którzy legitymują się orzeczeniami o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i co najmniej w stosunku do jednego z braci istnieje możliwość zatrudnia, a oboje nie pracują, co wyklucza możliwość przyjęcia, iż rezygnacja przez stronę z zatrudnienia nastąpiła z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką.

Skarżąca z kolei w trakcie prowadzonego postępowania konsekwentnie podnosiła i przedkładała dokumenty na okoliczność, że jej bezrobotni bracia z uwagi na stan zdrowia (choroby psychiczne, choroba alkoholowa – J. D.) nie mogą sprawować prawidłowej opieki na niepełnosprawną matką.

Ustosunkowując się do stanowiska organu zawartego w treści zaskarżonej decyzji wskazać należy, że w konkretnych indywidualnych stanach faktycznych, w związku z tak istotną i wrażliwą materią jak zapewnienie koniecznej opieki niepełnosprawnej w stopniu znacznym osobie spokrewnionej, mogą wystąpić szczególne i wyjątkowe sytuacje. Przykładowo nie można bowiem wykluczyć, że obiektywnie i w sposób jednoznacznie widoczny, zaistnieje taka sytuacja, że krewny osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym wymagającej stałej opieki, mimo że dotychczas nie dysponował orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub równoważnym, znajdzie się w takim stanie, który jakkolwiek formalnie niestwierdzony, to jednak faktycznie odpowiada takiemu stanowi zdrowia, który wyklucza możliwość sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, przez co zaistnieje niezwłoczna potrzeba rezygnacji z zatrudnienie innej osoby spokrewnionej w celu sprawowania opieki. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że w sytuacji, gdy osoba preferowana przez ustawodawcę sama legitymuje się orzeczeniem stwierdzającym jej ułomność psychiczną lub fizyczną w jakimkolwiek zakresie (np. lekka lub umiarkowana niepełnosprawność), jej możliwości sprawowania skutecznej opieki nad osobą tego wymagającą są co najmniej ograniczone. W realiach niniejszej sprawy zarówno dołączone do odwołania dokumenty jak i oświadczenia samej skarżącej jednoznacznie wskazują na to, że istnieją poważne wątpliwości co do możliwości sprawowania przez R. i J. D. opieki nad niezdolną do samodzielnej egzystencji matką. Nawet jeżeli nie są oni osobami legitymującymi się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności co, jak słusznie zaznaczył organ, winno zostać poświadczone odpowiednim orzeczeniem, to nie jest wykluczone, że nie są oni w stanie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w sposób dostateczny albo tak efektywny, w jaki robi to skarżąca. Podkreślenia wymaga, że alkoholizm czy choroby psychiczne często uniemożliwiają sprawowanie opieki na inną osobą ze względu np. na nieprzewidywalność zachowań takich osób, co należy zaakcentować było podnoszone przez skarżącą w toku postępowania. Powyższe kwestie wymagają skrupulatnego zbadania w postępowaniu dowodowym, dopiero bowiem ich przesądzenie da podstawę do rozstrzygnięcia, czy bracia skarżącej mogą skutecznie i w sposób prawidłowy sprawować opiekę nad niezdolna do samodzielnej egzystencji matką. Nie można bowiem wykluczyć, że zachodzi możliwość wykazania obiektywnego i oczywistego braku zdolności braci skarżącej do sprawowania opieki nad matką, zaś oceny niemożności sprawowania takiej opieki można dokonać kierując się zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. Tym bardziej, że w wypadku wątpliwości co do okoliczności wskazanych we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustawodawca przewidział możliwość, a nawet konieczność wyjaśnienia ich chociażby w drodze właściwego wywiadu środowiskowego, który winien opisać, jaki jest rozmiar koniecznej i świadczonej matce opieki. Jej specyfikę i ciężar organ winien odnieść do możliwości podołania tej opiece przez braci skarżącej. Oczywistym jest, że organy nie mają narzędzi do ustalenia i wypowiadania się w sposób szczegółowy o stanie zdrowia R. i J. D. i wpływu tego stanu na możliwość sprawowania opieki nad matką, zwłaszcza w sytuacjach, w których nie sposób wyciągnąć właściwych wniosków bez specjalistycznej wiedzy medycznej. Nie dotyczy to jednak okoliczności, które bez jakichkolwiek wątpliwości wskazują na faktyczną niemożność sprawowania opieki. Fakt, że nie w każdym wypadku, organy mogą powziąć pewność, że występuje właśnie taka obiektywna niemożność sprawowania omawianej opieki, nie może jednak usprawiedliwiać zaniechania przez nie choćby próby dokonania ustaleń w omawianym zakresie i przedstawienia ich wyników w uzasadnieniu decyzji czego w przedmiotowej sprawie zabrakło.

Zauważyć również należy, że oprócz przesłanki podmiotowej oraz przesłanki legitymowania się przez osobę niepełnosprawną orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, art. 17 ust. 1 u.ś.r. wprost stanowi, że chodzi tu o sytuację rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki. Niezbędne jest zatem w tym zakresie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego co do tego, czy osoba wymagająca opieki jest uzależniona od całodniowej obecności i opieki osoby wnioskującej o przedmiotowe świadczenie, i dlatego wnioskująca zmuszona jest zrezygnować zatrudnienia lub pracy zarobkowej, by opiekę taką sprawować. Ustalić należy, czy w gospodarstwie domowym nie pozostają inne osoby, które ww. opiekę wykonują wespół z osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, jak kształtuje się stosunek okresów opieki wykonywanej osobiście przez skarżącą do opieki wykonywanej pomocniczo przez inne osoby, i przede wszystkim, czy okoliczności te uzasadniają twierdzenie, że wnioskodawczyni zmuszona była do zrezygnowania z zatrudnienia, co aktualizowałoby obowiązek państwa do zrekompensowania tego stanu rzeczy w drodze przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można bowiem zapominać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wypłacane za samą opiekę, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku osób zobowiązanych alimentacyjnie, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zdaniem Sądu ewentualne wątpliwości w powyższym zakresie powinny skłonić organ do ponownego skorzystania z instrumentu procesowego w postaci rodzinnego wywiadu środowiskowego. Pamiętać przy tym należy, że o ile wywiad środowiskowy jest zasadniczym instrumentem procesowym służącym usunięciu istniejących wątpliwości co do zakresu sprawowanej opieki, to organy dysponują również możliwością pozyskania innych dowodów, w myśl reguły wyrażonej w art. 75 § 1 k.p.a., takich jak np. oświadczenia osób bliskich lub sąsiadów.

W ocenie Sądu wydane w sprawie decyzje nie zostały poprzedzone wystarczającymi wyjaśnieniami we wskazanym wyżej zakresie, dlatego też należało je uznać za przedwczesne. Dopiero bowiem prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy może stanowić podstawę podjęcia decyzji. Wynika to z unormowań Kodeksu postępowania administracyjnego zobowiązujących organ administracji publicznej do wszelkich czynności koniecznych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji do jej załatwienia (art. 7 k.p.a.), do całościowej oceny wszystkich zebranych dowodów (art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.) i do wyczerpującego przedstawienia w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia podstawy faktycznej i prawnej tego rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 k.p.a.).

Zaniechanie wyjaśnień w zakresie ustalenia faktycznej sytuacji rodzinnej skarżącej, w tym przede wszystkim możliwości sprawowania przez braci skarżącej opieki nad matką spowodowało, że wydane w sprawie decyzje podlegały wyeliminowaniu z obrotu prawnego Dlatego Sąd uchylił je na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.