Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2539/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 179 ust. 5
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.
article: art. 3 pkt 1a, art. 3 pkt 23 i 24
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie : Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędzia WSA del. Olga Żurawska-Matusiak Protokolant st. asystent sędziego Maciej Stojek po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 lipca 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 203/13 w sprawie ze skargi T.S. na decyzję Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia od T.S. na rzecz Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 18 lipca 2013 r., Sygn. akt IV SA/Wr 203/13, oddalił skargę T. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia [...] lutego 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego.

W uzasadnieniu wyroku wskazano następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Dziekan Wydziału Nauk Historycznych i Pedagogicznych Uniwersytetu Wrocławskiego decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. odmówił T. S. przyznania stypendium socjalnego.

Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego, po rozpatrzeniu odwołania T. S., decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., na podstawie na podstawie art. 175 ust. 3 w związku z art. 173 ust. 1 pkt 1 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2012 r., poz. 572 ze zm., dalej: p.s.w.), § 38 ust. 1 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu Wrocławskiego, stanowiącego załącznik do zarządzenia Nr 44/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 14 maja 2012 r., dalej regulamin, oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Rozpatrując odwołanie organ odwoławczy dokonał analizy dokumentów złożonych przez skarżącego wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia, jak i treść odwołania. Organ odwoławczy ustalił, że na podstawie § 6 ust. 1 regulaminu – brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. Stypendium socjalne może bowiem otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, w którego rodzinie dochód na osobę nie przekracza kwoty 782 zł. W przypadku skarżącego, dochód przekracza wymienioną kwotę, ponieważ wynosi 889,19 zł. W złożonym odwołaniu skarżący kwestionuje wysokość obliczonego dochodu na osobę w rodzinie, twierdząc, że dochody uzyskane z tytułu umowy o dzieło nie powinny być uwzględnione jako źródło dochodu. Zgodnie z art. 179 ust. 5 ustawy oraz z § 10 regulaminu miesięczną wysokość dochodu na jedną osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Art. 3 pkt 1a ustawy definiuje dochód jako przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30 c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Podstawą obliczenia dochodu przypadającego na jedną osobę w rodzinie studenta ubiegającego się o przyznanie stypendium socjalnego w roku akademickim 2012/2013 jest rok 2011 (art. 3 ust. 2 ustawy). A zatem wszystkie dochody wykazane w przedłożonych przez skarżącego zaświadczeniach z Urzędu Skarbowego za 2011 r. stanowią dochody, które należy brać pod uwagę obliczając dochody rodziny studenta. Zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód nie uwzględnia się dochodu utraconego. W tym celu ustawodawca określił – w art. 3 pkt 23 ustawy – katalog dochodów utraconych. A zatem enumeratywnie zostały wymienione źródła dochodu, które mają być uznane za utracone, a ich wysokość odliczona od dochodu osiągniętego w 2011 r. Dochód z tytułu umowy o dzieło nie znajduje się w katalogu dochodów utraconych, co jednoznacznie stwierdza art. 3 pkt 23 lit. c/ ustawy.

T. S. w skardze od powyższej decyzji zarzucił, że dochód będący podstawą odmowy przyznania stypendium został wyliczony niezgodnie z ustawą. Do wyliczenia dochodu rodziny został wliczony dochód jego mamy otrzymany z tytułu umowy o dzieło. Tymczasem zgodnie z ustawą (art. 3 pkt 24 lit. c/) przychód z tytułu umowy o dzieło nie powoduje uzyskania dochodu. Z samej swej istoty umowa o dzieło wygasa z chwilą odbioru przez zleceniodawcę wykonanego dzieła.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku wskazał, że w art. 179 p.s.w. określone zostały zasady i warunki przyznania stypendium socjalnego dla studentów. W art. 179 ust. 1 p.s.w. określony został podstawowy warunek przyznania przedmiotowej pomocy, który wyznacza trudna sytuacja materialna studenta. Doprecyzowanie tego warunku jest zadaniem uczelni, stosownie bowiem do ust. 2 art. 179, rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie uprawniająca do ubiegania się o stypendium socjalne (próg dochodu).

Stosownie do art. 179 ust. 3 p.s.w., minimalna wysokość dochodu na osobę w rodzinie, przy której uczelnie gwarantują otrzymanie stypendium socjalnego jest ustalona jako 1,30 określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182) kwoty kryterium dla osoby w rodzinie. Maksymalna wysokość dochodu na osobę w rodzinie, przy której uczelnie mogą przyznawać stypendium socjalne, jest ustalona w 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy, tj. kwoty kryterium dochodowego dla zasiłku rodzinnego oraz kwoty zasiłku rodzinnego na dziecko powyżej 18 roku życia. Powyższe znajduje odzwierciedlenie w przepisach regulaminu – stypendium socjalne może zostać udzielone studentowi znajdującemu się w trudnej sytuacji materialnej, w którego rodzinie dochód na osobę nie przekracza kwoty 782 zł. Z akt sprawy wynika, że dochód na osobę w rodzinie skarżącego wynosi 889,19 zł a zatem przekracza kwotę ustalonego kryterium dochodowego.

Sporna stała się natomiast kwestia czy dochody uzyskane z tytułu umowy o dzieło podlegają uwzględnieniu jako źródło dochodu. Zgodnie z art. 179 ust. 5 p.s.w. oraz z § 10 regulaminu miesięczną wysokość dochodu na jedną osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie. Art. 3 pkt 1a ustawy definiuje dochód jako przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30 c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Podstawą obliczenia dochodu przypadającego na jedną osobę w rodzinie skarżącego ubiegającego się o przyznanie stypendium socjalnego w roku akademickim 2012/2013 był rok 2011 r. (zgodnie z art. 3 pkt 2a ustawy).

Stosownie do art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód nie uwzględnia się dochodu utraconego. W tym celu ustawodawca określił – w art. 3 pkt 23 tej ustawy – katalog dochodów utraconych.

Zgodnie z treścią wymienionego art. 3 pkt 23 ustawy przez utratę dochodów należy rozumieć utratę spowodowaną:

– uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego,

– utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,

– utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło,

– utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego,

– wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej,

– utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

– utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń.

Przepis ten enumeratywnie wymienia przypadki kiedy w rozumieniu ustawy następuje utrata dochodu.

W świetle obowiązujących przepisów, zdaniem Sądu, brak jest podstaw do uwzględnienia przy obliczeniu dochodu rodziny skarżącego utraty dochodu z tytułu umowy o dzieło w 2011 r. na podstawie art. 5 ust. 4 ustawy z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego.

Z tej przyczyny Sąd uznał, że organy obu instancji słusznie odmówiły skarżącemu stypendium socjalnego w roku akademickim 2012/2013 i oddalił skargę na postawie art. 151 p.p.s.a.

T. S. w skardze kasacyjnej od powyższego orzeczenia wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 3 ust. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne pominięcie w toku stosowania prawa, którego skutkiem było dopuszczenie możliwości uzyskania dochodu z tytułu umowy o dzieło w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych wbrew literalnemu brzmieniu przywołanego przepisu tej ustawy.

W uzasadnieniu podkreślono, że Sąd w zaskarżonym orzeczeniu nie określił bowiem relacji między art. 3 ust. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych a ust. 24 tego artykułu, który m.in. w sposób analogiczny definiuje uzyskanie dochodu, tj. jako uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, a ma to znaczenie fundamentalne przy ustalaniu dochodu wnioskodawcy w tego rodzaju sprawach. Umowa o dzieło nie stanowi uzyskania dochodu w rozumieniu ustawy u świadczeniach rodzinnych. W art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca określa dochód ogółu członków rodziny w przeliczeniu na ich liczbę albo osoby uczącej się, jako podstawę przyznania świadczeń na podstawie tej ustawy (dla studentów minimalną wysokość tej kwoty uregulowano w artykule 179 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Jednocześnie ustawodawca definiuje dochód w przywołanym powyżej art. 3 ust. 1 tej ustawy, zaś jego utratę i uzyskanie w ustępach 23 i 24. Katalogi z ust. 23 i 24 są katalogami zamkniętymi. Z przywołanych fragmentów tych ustępów art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które dotyczą umowy o dzieło wynika, że umowa o dzieło nie jest ani źródłem uzyskania dochodu ani źródłem jego utraty. Skoro coś nie powoduje ani powstania dochodu, ani jego utraty, to jedyny logiczny wniosek jest taki, że dochód z tytułu umowy o dzieło nie może być brany pod uwagę przy ustalania dochodu przy przyznawaniu świadczeń na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu.

Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw.

Sformułowany przez stronę skarżącą zarzut naruszenia prawa materialnego wiąże się z zagadnieniem uwzględnienia środków uzyskanych przez członka rodziny z tytułu umowy o dzieło przy ustalaniu dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, mającego zastosowanie na podstawie art. 179 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (p.s.w.) oraz § 10 Regulaminu ustalania wysokości przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu Wrocławskiego.

Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku zaakceptował stanowisko organów obu instancji, które przy rozstrzyganiu sprawy uwzględniły zaświadczenie Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w 2011 r., w którego ramach wykazany został również dochód z tytułu umowy o dzieło.

Zdaniem natomiast autora skargi kasacyjnej regulacja przepisów art. 3 pkt 23 i pkt 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych daje podstawę do wnioskowania, że uzyskanie dochodu rodzica z tytułu pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło nie stanowi źródła dochodu studenta, którego wysokość jest istotna przy ustalaniu kryteriów warunkujących przyznanie stypendium socjalnego.

Odnosząc się do spornej kwestii należy w pierwszej kolejności zaznaczyć, że zasadnicze znaczenie przy ustalaniu dochodu studenta, a konkretnie dochodu rodzica, miał przepis art. 3 pkt 1a definiujący dochód jako przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne. Wbrew argumentacji przedstawionej w skardze kasacyjnej, organy orzekające w sprawie nie miały podstaw, aby z dochodu wykazanego zgodnie z wym. przepisem w zaświadczeniu Urzędu Skarbowego wykluczyć dochód uzyskany z tytułu umowy o dzieło.

W rezultacie podstawę obliczenia dochodu przypadającego na jedną osobę w rodzinie studenta ubiegającego się o przyznanie stypendium socjalnego stanowiły wszystkie dochody uzyskane w roku poprzedzającym rok akademicki, mieszczące się w definicji dochodu określonej przepisem art. 3 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na etapie ustalania dochodu w roku bazowym nie jest przewidziane jego korygowanie o dochody utracone i uzyskane w rozumieniu art. 3 pkt 23 i pkt 24 cyt. ustawy. Ustawodawca bowiem nie uwzględnił, jako wyjątku od zasadniczej regulacji obliczania dochodu rodziny, zdarzeń w postaci pracy wykonywanej w ramach umowy o dzieło.

Z tych względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionej podstawy, podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach oparto na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.