Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III ARN 80/95
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 1996-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2, art. 2, art. 4, art. 21 ust. 1, art. 25 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz. 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: Organ orzekający w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./ nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie takich uprawnień na podstawie art. 21 ust. 1 tej ustawy.

TEZY

Organ orzekający w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./ nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie takich uprawnień na podstawie art. 21 ust. 1 tej ustawy.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi (...) na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie (...) w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi z dnia 28 kwietnia 1995 r. SA/Ł 1855/94

oddala  rewizję nadzwyczajną.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia 11 maja 1994 r. (...), pozbawił Mariana K. uprawnień kombatanckich, powołując jako podstawę rozstrzygnięcia art. 25 ust. 2 pkt 2 i art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./.

W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że Marian K. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu "walki zbrojnej o ustalenie władzy ludowej od 20 stycznia 1945 r. do 17 maja 1945 r.". W ocenie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy obowiązujących przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". W świetle zaś art. 21 ust. 2 pkt 1 lit. "a" uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobom, które były zatrudnione w aparacie bezpieczeństwa publicznego, a do takich służb należy zaliczyć Milicję Obywatelską, w której służył M. K.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 kwietnia 1995 r. (...), oddalił skargę Mariana K. na powyższe decyzje. W ocenie Sądu warunkiem uznania określonej osoby za kombatanta jest przynależność do formacji wojskowej walczącej o suwerenność i niepodległość Polski, a Milicja Obywatelska, w której skarżący pełnił służbę, nie była formacją wojskową i nie była również organizacją walczącą o niepodległość Polski. Sąd, powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r. K. 15/93 /Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego z 1994 r. Część I poz. 4/ stwierdził, że sam fakt zatrudnienia w Milicji Obywatelskiej nie daje podstaw do pozbawienia uprawnień kombatanckich; konieczne jest jeszcze ustalenie i ocena zadań tam wykonywanych. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, nie miało to jednak żadnego znaczenia, gdyż pozbawienie uprawnień kombatanckich mało wystarczającą podstawę w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Również udział skarżącego w walce z oddziałami niemieckimi w ramach służby w Milicji Obywatelskiej nie stanowi tytułu do przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 tej ustawy.

Powyższy wyrok zaskarżył Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego rewizją nadzwyczajną, zarzucając rażące naruszenie art. 1 ust. 1, ust. 2 pkt 6, art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia o kombatantach i art. 207 par. 2 pkt 1 Kpa, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku pkt 1 Kpa, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej ten wyrok decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

W ocenie Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 1 ust. 1 ustawy o kombatantach zawiera legalną definicję pojęcia kombatanta, natomiast przepis art. 1 ust. 2 tej ustawy określa, jaką działalność uznaje się za kombatancką. Wnoszący rewizję nadzwyczajną powołał się na utrwaloną linię orzecznictwa Sądu Administracyjnego, iż uprawnienia kombatanckie przysługują i tym osobom, które brały udział w działaniach zbrojnych, prowadzonych przez zmilitaryzowane służby państwowe, np. Milicję Obywatelską, o ile były organizowane przeciwko oddziałom hitlerowskim, operującym na zapleczu wojsk i zajmujących się dywersją, sabotażem i szpiegostwem. Skoro więc skarżący podniósł w postępowaniu administracyjnym i sądowym, że brał udział w walkach z oddziałami niemieckimi i "własowcami", co mogło stanowić odrębną podstawę przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach, to należało okoliczności te wyjaśnić.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trafny jest pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego niniejszą rewizją nadzwyczajną wyroku, że wystarczającą podstawę pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich stanowi przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./, zwanej niżej "ustawą o kombatantach". Z treści i usytuowania tego przepisu w rozdziale 7 "Przepisy przejściowe i końcowe" wynika bowiem jednoznacznie, że zakresem powyższego przepisu objęte są wyłącznie osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów. Przepis art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach nakazuje pozbawienie nabytych w ten sposób uprawnień kombatanckich wymienionych w nim osób, ujętych w dwie grupy. Do pierwszej z nich należą osoby, którym zgodnie z art. 21 ust. 2 uprawnienia kombatanckie nie przysługują, do drugiej grupy należą natomiast osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Z treści i wewnętrznej systematyki przepisu art. 25 ust. 2 wynika ponadto, że osoby wymienione w pkt 1 tego przepisu pozbawia się uprawnień kombatanckich bezwarunkowo, natomiast osoby wymienione w pkt 2 pozbawia się tych uprawnień tylko wówczas, gdy w toku postępowania weryfikacyjnego wykazano im czyny, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 2, 5 i 6 ustawy.

W związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r. K. 15/93 /Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego 1994, Część I poz. 4/, że nieprzyznanie uprawnień kombatantom i represjonowanym na mocy art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy o kombatantach osobom spoza struktur Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, które nie wykonywały zadań związanych ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej jest niezgodne z zasadą równości wobec prawa wyrażoną w art. 67 ust. 2 przepisów konstytucyjnych utrzymanych w mocy przez art. 77 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 84 poz. 426 ze zm./ należy przyjąć, że także osobom pełniącym służbę w Milicji Obywatelskiej w latach 1944-1956 należy wykazać w toku postępowania weryfikacyjnego, że wykonywały zadania związane ze stosowaniem represji wobec organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, aby można było pozbawić te osoby uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" ustawy o kombatantach.

Przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 pozbawiający uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" nie wymaga natomiast, aby osobom tym wykazano czyny, o których mowa w sentencji powołanego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, które ponadto nie odnosi się do tego przepisu. Z treści tego przepisu nie wynika ponadto, aby organy orzekające w sprawie pozbawienia tych osób uprawnień kombatanckich były obowiązane do dokonywania innych ustaleń, w szczególności mogących mieć znaczenie w sprawie ewentualnego przyznania uprawnień kombatanckich tym osobom na podstawie art. 25 ust. 1 ustawy o kombatantach.

O ile bowiem pozbawienie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 tej ustawy wyklucza ewentualność przyznania wymienionym w tym przepisie osobom uprawnień kombatanckich, skoro zawarte w nim przesłanki pozbawienia tych uprawnień są tożsame z określonymi w art. 21 ust. 2 przesłankami odmowy przyznania uprawnień kombatanckich, o tyle pozbawienie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 nie wyklucza ich przyznania w drodze decyzji potwierdzającej działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, chyba że zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 21 ust. 2 ustawy.

Skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i o utrwalenie władzy ludowej", a zatem stanowi to w świetle art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach wystarczającą podstawę do pozbawienia go tych uprawnień. Organ orzekający w sprawie pozbawienia określonej osoby uprawnień kombatanckich na podstawie powyższego przepisu nie jest natomiast obowiązany do wyjaśniania, czy nie istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie takich uprawnień tej osobie z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i 4 ustawy o kombatantach.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.