Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 830/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 18 marca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska, Protokolant asystent sędziego Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi E. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji oddala skargę. -


UZASADNIENIE

II SA/Łd 830/04

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], Nr [...] wydaną na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 oraz art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił E. D. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego na podstawie w/w ustawy. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskodawczyni nie spełnia ustawowego kryterium dla otrzymania świadczenia, nie została bowiem deportowana poza teren Polski, co jest warunkiem przyznania świadczenia..

W odwołaniu od powyższej decyzji E. D. wskazała, że jej pracę, którą wykonywała w wieku 12 lat należy traktować jako pracę przymusową. Podkreśliła nadto, że pracowała na terenie Ł., która niewątpliwie była okupowana przez III Rzeszę, zaś w lipcu 1944r. została wywieziona do M.. Praca w tej i okolicznych miejscowościach polegała na kopaniu rowów i okopów. Wraz z innymi osobami spali w zniszczonych stodołach i chlewach. Zdaniem odwołującej się jej pracę można potraktować jako pracę w obozie pracy, a niejedna osoba wywieziona poza granice Polski pracowała w godniejszych warunkach.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], Nr [...] utrzymał decyzję własną z dnia [...] w mocy. Rozstrzygnięcie wydano na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w myśl art. 2 pkt 2 lit. "a" powołanej ustawy represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Tymczasem z materiału dowodowego zebranego w sprawie bezspornie wynika, że E. D. pracowała w Ł. oraz w M., A. i Z., a więc na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. i w miejscu swojego zamieszkania przed wojną (Ł.). Nie nastąpił więc fakt deportacji wskazany w ustawie. Organ podkreślił, że nie neguje w tym wypadku faktu ciężkiej sytuacji strony podczas wojny, lecz jedynie fakt, iż nie został spełniony zawarty w art. 2 pkt 2 lit. "a" w/w ustawy warunek deportacji do pracy przymusowej.

Nadto organ podał, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. D. podniosła, że podczas pracy w M., A. i Z. przebywała w warunkach obozu pracy przymusowej. Zdaniem organu, informacje podane przez stronę w kwestionariuszu z dnia 23 maja 2003 r. wskazują, że pracowała ona przy budowie okopów, lecz nie było to osadzenie w obozie pracy przymusowej w rozumieniu przepisów ustawy. W piśmie z dnia 18.12.2003r. skarżąca sama używa zresztą określenia "prowizoryczny obóz".

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. D. wskazała, że spełnia wszystkie warunki zawarte w przepisach ustawy - była deportowana do pracy przymusowej (wywieziona bez uprzedzenia w tym samym ubraniu, w którym poszła do pracy w niciarni) na okres 7 miesięcy (od l lipca 1944 r. do wyzwolenia) na tereny okupowane przez III Rzeszę w okresie wojny (z Ł. do M., następnie do Z. i A.). Podkreśliła, że ma dokumenty z ZUS oraz zeznania świadków i zdjęcia potwierdzające przymusową pracę. Zdaniem skarżącej, niesprawiedliwe jest przyznanie uprawnienia pieniężnego dzieciom poczętym w Niemczech, jak również małym dzieciom, które nie pracowały przymusowo, ale zostały wysiedlone z rodzicami do innych województw, przy jednoczesnym pominięciu osób będących w sytuacji podobnej jak skarżąca.

Skarżąca podkreśliła, że praca odbywała się w bardzo ciężkich, nieludzkich wręcz warunkach. Zarówna praca w niciarni jak i przy kopaniu rowów miały bardzo silny wpływ na stan zdrowia skarżącej. Już jako 18-to letnia dziewczyna miała problemy ze zdrowiem. Pomimo pięciu operacji nadal choruje. W wieku 35 lat otrzymała III grupę inwalidzką, a następnie trwałe inwalidztwo I grupy oraz rentę inwalidzką. Nadmieniła, że z fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie" otrzymała 2700 zł.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie powołując się argumenty wskazane już w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podkreślił, że Fundacja "Polsko - Niemieckie Pojednanie", na którą powołuje się strona, jest instytucją w pełni samodzielną i przy wypłacaniu odszkodowań kieruje się własnymi, wewnętrznymi przepisami, a nie przepisami cytowanej ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu.

Przeprowadzając taką kontrolę, Sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja jak również decyzja ją poprzedzająca nie została wydana z uchybieniami, która spowodowałyby konieczność ich uchylenia.

W niniejszej sprawie zastosowanie miały przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.).

Stosownie do treści art. 2 cytowanej ustawy represją w rozumieniu ustawy jest osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych, a także deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Skarżąca podnosi przede wszystkim, że pracowała na terenie okupowanym przez III Rzeszę. Powołuje się zatem na pkt 2 lit. "a" tegoż przepisu.

Należy stwierdzić, że aby otrzymać uprawnienie do świadczenia przewidzianego w powołanym przepisie ustawy z wnioskowanego tytułu należało spełnić dwie przesłanki. Po pierwsze, jest to przesłanka wywiezienia na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego (przy czym dla ustalenia zakresu geograficznego przyjęto granice sprzed dnia 1 września 1939 r.) na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 oraz po drugie – celem wywiezienia było wykonywanie pracy przymusowej.

Rację ma niewątpliwie skarżąca, że pracowała na terytorium okupowanym przez III Rzeszę i że praca ta miała charakter przymusowy. Jednakże jest to tylko jeden z warunków. W przedmiotowej sprawie nie nastąpiło bowiem wywiezienie z terytorium państwa polskiego. Jedynie spełnienie obu tych warunków mogłoby stanowić podstawę do przyznania skarżącej stosownego świadczenia. W sytuacji jednak, gdy strona pracę wykonywała na terytorium Polski w jej granicach sprzed 1 września 1939 r., przyznanie przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych świadczenia pieniężnego byłoby działaniem wbrew przepisom ustawy.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji poza teren II Rzeczypospolitej nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2001 r., sygn. akt V SA/564/01 – Lex nr 84361). Brak też przesłanek, aby przyjąć, że praca przy kopaniu rowów była pracą wykonywaną w obozie pracy przymusowej.

Powoływana ustawa, stanowiąca podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przewiduje rekompensaty dla konkretnie ustalonej grupy ofiar, z tytułu konkretnych represji wymienionych w ustawie. Działaniem ustawy nie zostały objęte wszystkie osoby, które doznawały niewątpliwie dotkliwych represji ze strony okupanta podczas II wojny światowej.

Skarżąca powołuje się na okoliczność, że za pracę podczas okupacji otrzymała odszkodowanie z fundacji Polsko –Niemieckie Pojednanie. Fakt przyznania odszkodowania przez tę fundację nie przesądza jeszcze o istnieniu uprawnienia do uzyskania świadczenia na podstawie przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Dla uzyskania świadczenia, o które ubiega się E. D. niezbędne jest spełnienie innych przesłanek (wskazanych wcześniej), niż dla uzyskania świadczenia z fundacji Pojednanie. Słuszność ma organ wskazując, że Fundacja "Polsko - Niemieckie Pojednanie" jest instytucją w pełni samodzielną i przy wypłacaniu odszkodowań kieruje się własnymi, wewnętrznymi przepisami, a nie przepisami cytowanej ustawy.

Ponownego podkreślenia wymaga, że sądy administracyjne powołane zostały do badania jedynie zgodności z prawem zaskarżanych decyzji. Z tego względu Sąd, podobnie zresztą jak organ administracji, nie negując ciężkich przeżyć skarżącej nie mógł wydać innego rozstrzygnięcia.

Z przytoczonych względów, na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.