Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1592/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 lutego 2023 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 15 września 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2506/2022/12905/ w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia 9 sierpnia 2022 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia 9 sierpnia 2022 r. nr [...], działając m.in. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej - k.p.a.), art. 17 i 24 ust. 2a i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. – dalej u.ś.r.) odmówił G.G. (dalej: skarżący, strona) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką – A. G. w okresie od 1 marca 2022 r. do 30 czerwca 2025 r.

Jako powód odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji wskazał datę powstania niepełnosprawności u matki strony. Organ wskazał przy tym, że posiada ona orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. Organ nadmienił jednocześnie, że po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego sprawowanie opieki przez stronę nad matką nie budzi wątpliwości.

W odwołaniu skarżący zarzucił niekonstytucyjność przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności. Jednak zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 15 września 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2506/2022/12905/ Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło przepisy u.ś.r. stanowiące podstawę normatywną rozstrzygnięcia.

W ramach prezentacji ustalonego stanu faktycznego Kolegium podało, że niepełnosprawność matki skarżącego istnieje od 14 sierpnia 2008 r., a ustalony jej stopień datuje się od 19 sierpnia 2008 r. Ponadto wskazało, że matka skarżącego jest wdową. Skarżący nie podejmuje zatrudnienia, nie jest osobą niepełnosprawną, nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej i opiekuje się matką, która wymaga opieki. Kolegium wskazało także na przeprowadzenie w dniu 29 lipca 2022 r. wywiadu środowiskowego, który pozwolił na ustalenie zakresu sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką.

Kolegium stwierdziło, że zakres sprawowanej opieki opisany w tezach uzasadnienia decyzji organu I instancji jest adekwatny do przedłożonego materiału dowodowego.

Kolegium uznało, że przy ocenie spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy pomijać kryterium momentu powstania niepełnosprawności. Wynika to z niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku, określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Jednocześnie Kolegium zauważyło, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wyraźnie od 2021 r. zaznacza się, iż system świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędną w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośrednio związek przyczynowo-skutkowy. Pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. utożsamiać przy tym należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. W ocenie Kolegium zakres opieki, jakiej wymaga matka strony nie był tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez stronę zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności podejmowane przez stronę w ramach opieki nad matką, ograniczają się jedynie do robienia zakupów, przygotowywania posiłków, pomocy w czynnościach higienicznych, sprzątania i zachowania czystości ubrania, załatwiania sprawy urzędowych, podawania leków, wizyt lekarskich oraz udziału w ćwiczeniach rehabilitacyjnych. Zatem czynności takie należą do czynności związanych z prawidłowym funkcjonowaniem rodziny i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia, które w przypadku strony miało miejsce dawno. Z okoliczności sprawy wynika, że strona nie musi codziennie czy całodobowo wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania.

W skardze na decyzję Kolegium strona domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżący zaakcentował, że pogorszenie stanu zdrowia jego matki nastąpiło nagle co spowodowało, że podjął natychmiastową decyzję o powrocie do kraju z [...], gdzie pracował i mieszkał od 2011 r. Zarzucił, że Kolegium polemizuje z oczywistymi faktami związanymi z legitymowaniem się przez jego matkę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i koniecznością zapewnienia jej całodobowej opieki. Na okoliczność zaś konieczności sprawowania opieki nad matkę przedłożył zaświadczenie lekarskie z 28 września 2022 r. Ponadto to z samego faktu, że dana osoba legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji i bez pomocy innych osób nie jest w stanie zaspakajać podstawowych potrzeb życiowych.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Ponadto Kolegium wniosło o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2023 r., poz. 259) dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 §1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615. – dalej jak dotychczas u.ś.r.), a w szczególności art. 17 tej ustawy, określający wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego rekompensować brak możliwości świadczenia pracy i uzyskania wynagrodzenia w związku z opieką, jaką sprawuje on nad osobą niepełnosprawną.

Organ pierwszej instancji, jako przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał okoliczność, że niepełnosprawność matki skarżącej istnieje od 14 sierpnia 2008 r., a zatem powstała później niż do ukończenia 18 roku życia oraz później niż do ukończenia 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

Natomiast organ odwoławczy, nie zgadzając się z oparciem odmowy o powyższą okoliczność, przyjął zarazem, że zakres opieki, jakiej wymaga matka skarżącego nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia. Czynności podejmowane przez skarżącego należą bowiem do czynności związanych z prawidłowym funkcjonowaniem rodziny i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia. Organ zauważył przy tym, że w przypadku skarżącego rezygnacja z zatrudnienia miała miejsce dawno. Według Kolegium skarżący nie musi codziennie, czy całodobowo, wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałby jego stałej obecności i nieustannego zaangażowania. W ocenie Kolegium skarżący nie sprawuje stałej opieki i nie sprawuje jej w tak znacznym wymiarze, aby w związku z tym zachodził bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy sprawowaną opieką a rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zdaniem Sądu odnosząc się do rozstrzygnięcia organu I instancji należy zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, że przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie powinna stanowić data powstania niepełnosprawności. W tym zakresie stanowisko Sądu jest zbieżne ze stanowiskiem Kolegium.

Odmiennie należy natomiast ocenić stanowisko Kolegium, wedle którego na przeszkodzie do przyznania wnioskowanego świadczenia stoi zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką i związany z tym brak związku przyczynowo - skutkowego z niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zauważyć przy tym od razu należy, że według Kolegium "zakres sprawowanej opieki opisany w tezach uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji jest adekwatny do przedłożonego materiału dowodowego". Tymczasem w uzasadnieniu decyzji organu I instancji brak jest jakichkolwiek stwierdzeń dotyczących zakresu tej opieki, a organ poprzestał na ogólnym wskazaniu, że po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego sprawowanie opieki przez stronę nad matką nie budzi wątpliwości.

Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że osoba ubiegająca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który czyni konieczną rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W realiach rozpoznawanej sprawy istotnego znaczenia nabiera w konsekwencji ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, a także związana z tą oceną kwestia istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia.

W słowniku wyrażeń ustawowych, znajdującym w art. 3 u.ś.r. w pkt 21, zwarto legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności. Pod pojęciem tym rozumie się:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 u.ś.r. odsyła z kolei do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (obecnie: t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 100 ze zm.), która w art. 4 ust. 1 stanowi, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie w § 29 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz. U. 2021 r., poz. 857), określono standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące tj:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

W § 29 ust. 2 powyższego rozporządzenia wskazano, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3.

Zestawiając przedstawioną powyżej regulację z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie sposób, zdaniem Sądu, wywieść uprawnienia organów rozpatrujących sprawę wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności, którym legitymuje się matka skarżącego.

Z drugiej strony samo posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza automatycznie, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie. Na tej samej zasadzie należy przyjąć, że orzeczenie to nie oznacza automatycznie istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W tym kontekście w ramach oceny zasadności wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotnego znaczenia nabiera zbadanie zakresu opieki sprawowanej nad niepełnosprawną w stopniu znacznym osobą przy jednoczesnym zastrzeżeniu, że w ramach tego badania organ nie powinien dokonywać oceny zasadności wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ani formułować dodatkowych wymagań jakie spełniać ma niepełnosprawny (np. wymogu aby był osobą leżącą itp.). Innymi słowy przedmiotem badania i oceny organów nie powinno być wprost to, czy ze względu na stan zdrowia osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga opieki wykluczającej równoległe zatrudnienie lub podjęcie pracy zarobkowej przez jej opiekuna, lecz przede wszystkim badać i ocenić należy to, czy zakres faktycznie sprawowanej opieki pociąga za sobą konieczność rezygnacji przez opiekuna z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lub stanowi przeszkodę do jej podjęcia). Ustalenia faktyczne powinny zatem koncentrować się nie tyle wprost na tym, jakiej opieki osoba niepełnosprawna potrzebuje lecz przede wszystkim na tym, jaką opiekę otrzymuje ona od opiekuna ubiegającego się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W kontekście przywołanego powyżej wymogu zbadania zakresu sprawowanej opieki wskazać należy, że w przepisach u.ś.r. nie zdefiniowano wprost na czym jej sprawowanie miałoby polegać. Niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka taka, aby uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, musi być stała lub długoterminowa. Sprawowana opieka ma być to opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością danej osoby niepełnosprawnej. Jednocześnie nie musi to być opieka całodobowa. Nie może też budzić wątpliwości, że zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga, a także jej potrzebami, wynikającymi z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń, co jednak, jak już wcześniej wskazano, nie może prowadzić do podważania przez organ, rozpatrujący wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie można zatem oprzeć odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na stwierdzeniu, że niepełnosprawny nie wymaga opieki, na której konieczność sprawowania wskazał organ wydający orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W realiach rozpoznawanej sprawy w dniu 29 lipca 2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy. Wynika z niego, że skarżący zamieszkuje z matką od półtora roku i sprawuje nad nią całodobową opiekę. Pomaga matce przy codziennych czynnościach, wykonuje czynności higieniczne, przygotowuje posiłki. Ponadto robi zakupy, sprząta mieszkanie, zachowuje w czystości ubrania (karta 32 akt administracyjnych). Ponadto według oświadczenia na karcie 7 opieka nad matką obejmuje także podawanie leków, pomoc przy ubieraniu się i higienie osobistej.

Tymczasem według Kolegium z okoliczności sprawy wynika, że skarżący nie musi całodobowo wykonywać względem matki zabiegów opiekuńczych, które wymagałby jego stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Takie stwierdzenie wskazuje na to, że Kolegium w istocie dokonało oceny tego, jakiej pomocy wymaga matka skarżącego i stwierdziło, że jest to pomoc, która może być realizowana w warunkach zatrudnienia i nie wymaga rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej. Takiego podejścia Kolegium w ocenie Sądu zaakceptować nie można, gdyż w istocie sprowadza się ono do weryfikacji wydanego w stosunku do matki skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Według zaś treści tego orzeczenia (karta 8) matka skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W świetle przeprowadzonych powyżej rozważań dotyczących przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przytoczona tutaj treść orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie oznacza automatycznie, że wnioskowane świadczenie powinno być przyznane. O zasadności wniosku powinno jednak rozstrzygać nie to jakiej opieki wymaga osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lecz to jaką opiekę niepełnosprawny otrzymuje od osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Istotne znaczenie ma zatem to, czy zakres tej opieki lub pomocy pozwala ją zakwalifikować jako stałą lub długotrwałą, a przede wszystkim, czy opieka jest sprawowana w taki sposób, który pozwala uznać, że pomiędzy jej sprawowaniem a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub ich niepodejmowaniem istnieje związek przyczynowy. Prawidłowa ocena istnienia takiego związku przyczynowego jest możliwa tylko po ustaleniu zakresu sprawowanej opieki. Do tego zaś koniecznym jest ustalenie nie tylko rodzaju podejmowanych czynności ale także częstotliwości ich dokonywania, pór dnia, w których muszą być dokonywane oraz wymiaru czasu, jakiego wymaga ich dokonywanie. Nie bez znaczenia jest także to, które z tych czynności niepełnosprawna matka skarżącego jest w stanie wykonywać samodzielnie. W omawianym tutaj zakresie organy nie poczyniły jednak wystarczających ustaleń. Kolegium nie dostrzegło przy tym, że według ustaleń pracownika socjalnego przedstawionych w części "C" wywiadu środowiskowego (karta 32 akt administracyjnych) opieka skarżącego nad matką sprawowana jest całodobowo. Skoncentrowało zaś się na tym, że robienie zakupów, sprzątanie mieszkania, czy zachowanie czystości ubrań, pomoc w kontaktach z lekarzem są czynnościami związanymi z prawidłowym funkcjonowaniem rodziny i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia. Co prawda co do zasady zgodzić się można z tym ostatnim stwierdzeniem. Jednak nie oznacza ono z góry, że pozostałe czynności (ogólnikowo określone w wywiadzie środowiskowym jako: przygotowywanie posiłków, pomoc w czynnościach higienicznych, podawanie leków, udział w ćwiczeniach rehabilitacyjnych) ze względu na ich wymiar czasowy, częstotliwość oraz pory dnia ich realizacji, nie mogą stanowić przeszkody w zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej opiekuna. Rozstrzygnąć tę kwestię można jednak po dokonaniu dokładnych ustaleń, których w realiach rozpoznawanej sprawy zabrakło.

Wskazaniem na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego powinno być dla Kolegium to, że organ I instancji odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia oparł w istocie jedynie na przesłance daty powstania niepełnoprawności, zaś w uzasadnieniu decyzji nie przytoczył żadnych ustaleń dotyczących zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką. Według zaś Sądu organ I instancji, gromadząc materiał dowodowy, nie dołożył wystarczających starań, aby szczegółowo ustalić wszystkie rodzaje czynności podejmowanych przez skarżącego w ramach sprawowanej opieki nad matką. Nie ustalono ich częstotliwości, wymiaru zaangażowanego czasu, czy pór dnia, w których są podejmowane. Wszystkie te braki nie zostały dostrzeżone przez Kolegium. W konsekwencji organ ten przedwcześnie uznał, że czynności podejmowane przez skarżącego nie są na tyle angażujące, aby nie mógł on podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Kolegium nie wyjaśniło przy tym, jaki częściowy wymiar zatrudnienia miało na myśli.

Kolegium wskazało również, że w przypadku skarżącego rezygnacja z zatrudnienia miała miejsce "już dawno". To ostatnie stwierdzenie organu budzi zasadnicze wątpliwości w świetle znajdującego się w aktach sprawy administracyjnej "Kwestionariusza dotyczącego okresów składkowych i nieskładkowych"(karta 6 akt administracyjnych) oraz ostatniego świadectwa pracy, z którego wynika, że ostatni okres zatrudnienia zakończył się 15 listopada 2021 r., a zatem nieco ponad 7 miesięcy przed złożeniem przez skarżącego wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.

Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W zaistniałej sytuacji, należało uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przywołanych powyżej przepisów k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., a to wobec wniosku Kolegium o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, przy jednoczesnym brak żądania strony o skierowanie sprawy na rozprawę.

Prowadząc ponowne postępowanie organy na zasadzie art. 153 p.p.s.a. związane będą oceną prawną przedstawioną w powyższych rozważaniach Sądu, a także przedstawionymi powyżej wskazaniami.

W szczególności w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji dokona nie budzących wątpliwości ustaleń stanu faktycznego związanych z zakresem sprawowanej przez skarżącego opieki, uwzględniając schorzenia matki skarżącego. Organ ustali dobowy wymiar czasu sprawowanej opieki, częstotliwość działań podejmowanych przez skarżącego w ramach sprawowanej opieki z zaznaczeniem tych czynności, których niepełnosprawna nie byłaby w stanie dokonać samodzielnie bez pomocy skarżącego lub których dokonanie byłoby znacznie dla niego utrudnione. Następnie organ dokona ponownej oceny wniosku skarżącego i całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, badając czy stan faktyczny sprawy pozwala na przyznanie skarżącemu wnioskowanego przez niego świadczenia, wypowiadając się również w kwestii istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki, a rezygnacją (niepodejmowaniem) z zatrudnienia.