Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 739/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędzia WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca), Protokolant: specjalista Renata Pawlak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 listopada 2021 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi T. C. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku Białej (dalej: organ II instancji, ZUS O w Bielsku Białej) z dnia 30 września 2020 r. nr UP-636/2020 utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi (dalej: organ I instancji, ZUS I O. w Łodzi) z dnia 1 marca 2019 r. nr 362/2019 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Z akt sprawy wynika, że strona 9 stycznia 2019 r. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek z uwagi na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Organ I instancji odmówił umorzenia należności z tytułu składek wskazując, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 400 ze zm., dalej: u.s.u.s), jak również strona nie wykazała, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną oraz zdrowotną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego.

14 marca 2019 r. strona zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku skarżący wskazał, że organ pomija regulacje art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., nie wyjaśnił kwestii związanych z prowadzeniem wobec Niego egzekucji i brakiem majątku. Zakwestionował również skarżący twierdzenie organu odnośnie braku interesu społecznego, wskazał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, z chorobą nowotworową (chłoniak złośliwy), która uniemożliwia osiąganie dochodów i pracę. Argumentowała strona, że postępowanie powinno być zawieszone do czasu rozstrzygnięcia spraw w zakresie prowadzonej egzekucji. Do wniosku skarżący dołączył dokumenty dotyczące zaskarżenia postanowienia w sprawie egzekucji oraz dokumenty medyczne. Zakwestionował również skarżący prawidłowość działania urzędników prowadzących sprawę.

Organ odwoławczy zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że prowadzone postepowania dotyczące egzekucji administracyjnej pozostają bez wpływu na niniejsze postępowanie i nie stoją na przeszkodzie rozpoznaniu wniosku strony o umorzenie. Wyjaśnił organ, że w sprawie prawidłowo ustalono brak spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Stwierdził organ, że akta sprawy nie dają podstaw do przyjęcia, że wystąpiła całkowita nieściągalność należności. Nie stwierdził również organ spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141 poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Wskazał organ, że skarżący jest zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ponosi koszty utrzymania w postaci kosztów związanych z leczeniem (500 zł), nie posiada zobowiązań finansowych, nie ma majątku ruchomego i nieruchomości. Zdaniem organu poczynione ustalenia nie wypełniają definicji interesu publicznego. Wskazał organ, że interes publiczny należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów budżetowych, ale także jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków poprzez zasiłki dla bezrobotnych, czy pomoc opieki społecznej, którą jest przeznaczona dla osób w trudnej sytuacji rodzinnej, życiowej czy zdrowotnej. Podkreślił organ, że strona nie korzysta z żadnej formy pomocy ze strony państwa. Dalej argumentował organ, że skarżący ma zawieszoną działalność gospodarczą, która może być wznowiona i stanowić źródło utrzymania. W zakresie sytuacji zdrowotnej organ stwierdził, że w sytuacji strony nie wystąpiła całkowita niemożność uzyskiwania dochodu. Strona jest zgłoszona jako osoba bezrobotna, a zatem istniej możliwość podjęcia pracy i uzyskiwania dochodu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) we Wrocławiu wyrokiem z dnia 22 stycznia 2020 r. sygn. akt III SA/Wr 311/19 uchylił decyzję organu II instancji. W uzasadnieniu wyroku WSA zaaprobował stanowisko organu odnośnie braku podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Stwierdził Sąd, że organ miał podstawy do uznania, że spełnione są przesłanki z pkt 5 i 6 ww. przepisu. Wskazał Sąd, że organ umorzeniowy nie może podejmować samodzielnych ocen odnośnie postępowania egzekucyjnego. Kwestia egzekucji, prawidłowości i zasadności jej dalszego prowadzenia jest kwestią odrębnego postępowania, prowadzonego przez inne organy na podstawie innych przepisów. Skoro w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie został stwierdzony brak majątku, ani też nie odstąpiono od egzekucji, to organ umorzeniowy nie ma prawa podejmować w tym zakresie odmiennych ustaleń. Nie było również podstaw, aby organ umorzeniowy oczekiwał na zakończenie postępowania egzekucyjnego w celu rozpoznania wniosku o umorzenie.

Nie podzielił natomiast WSA oceny dokonanej przez organ w związku z zastosowaniem w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia. Zdaniem WSA organ wadliwie zastosował § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, nie zbadał czy spłata należności może mieć wpływ na byt strony, czy zapłata należności nie pociągnie dla strony zbyt ciężkich skutków. Wadliwie również wg Sądu, organ ocenił przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. nie ocenił realnych możliwości uzyskiwania przez stronę dochodu i w tym kontekście nie ocenił dalej umożliwienia spłaty należności przy uwzględnieniu interesu publicznego.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania wydana została zaskarżona decyzja. Jej wydanie poprzedzone zostało wezwaniem strony (pismo z 30 lipca 2020 r.) do złożenia oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym i sytuacji materialnej osoby fizycznej nie prowadzącej pełnej księgowości oraz innych dokumentów mogących zobrazować sytuację materialną strony. Strona złożyła wymagane oświadczenie.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, że brak jest spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Stwierdził organ, że akta sprawy nie dają podstaw do przyjęcia, że wystąpiła całkowita nieściągalność należności. Nie stwierdził również organ spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Wyjaśnił organ, że skarżący jest zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, prowadzenie działalności zostało zawieszone 28 maja 2018 r., w 2018 r. z tytułu działalności uzyskał dochód w wysokości 4.573 zł, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie ponosi stałych miesięcznych wydatków na utrzymanie, posiada zobowiązania finansowe w wysokości 11.700 zł w bankach i układ ratalny miesięczny w kwocie 411 zł, nie ma majątku ruchomego i nieruchomości, wg oświadczenia strony przejdzie na emeryturę w sierpniu 2021 r. Zdaniem organu poczynione ustalenia nie pozwalają na jednoznaczne ustalenie sytuacji materialnej strony, nie wiadomo bowiem, jak strona zaspokaja potrzeby życiowe. Argumentował organ, że według PIT 36 za rok 2017 r. strona osiągnęła dochód z działalności gospodarczej w wysokości 15.624 zł oraz dochód z innych źródeł w tym z emerytury-renty z zagranicy w wysokości 54.906,63 zł, jednak strona nie poinformowała, czy nadal otrzymuje środki z tytułu renty, emerytury z zagranicy ani czy pozostaje na utrzymaniu innej osoby. Zdaniem organu fakt, że strona spłaca układ ratalny w banku oznacza, że posiadała zdolność kredytową i źródło dochodu, które zapewni bankowi spłatę. W ocenie organu nie została udowodniona trudna sytuacja, która ma charakter trwały, a nadto wobec spłaty zobowiązań przez stronę względem wierzyciela prywatnego, umorzenie stanowiłoby naruszenie interesu publicznego. Dalej wywiódł organ, że skarżący ma zawieszoną działalność gospodarczą, która może być wznowiona i stanowić źródło utrzymania, a ponadto obecna sytuacja spowodowana jest wyłącznie brakiem zatrudnienia i może ulec zmianie z chwilą jego podjęcia. Strona jest zgłoszona jako osoba bezrobotna, a zatem istnieje możliwość podjęcia pracy i uzyskiwania dochodu. Poprawa sytuacji materialnej strony nastąpi również w chwili otrzymania przez stronę świadczenia emerytalnego. W zakresie sytuacji zdrowotnej organ stwierdził, że w sytuacji strony nie wystąpiła całkowita niemożność uzyskiwania dochodu, strona nie przedłożyła dokumentów, z których wynikałoby wykluczenie na stałe z możliwości podjęcia pracy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) strona wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i nakazanie umorzenia składek przez ZUS oraz zasądzenie kosztów postępowania. Wnioskowała strona o przeprowadzenie badań lekarskich przez lekarza sądowego. Zarzuciła strona naruszenie procedury postępowania administracyjnego, brak rozprawy, wskazała na rażące błędy organów co do oceny przedłożonych dokumentów, w tym co do twierdzeń odnośnie PIT 36 za 2017 r. Z PIT 36 za 2017 wynika strata a nie jak twierdzi organ dochód, a nadto organ wadliwie odczytał rubrykę o innych źródłach dochodu i bezpodstawnie przyjął, że strona ma emeryturę-rentę zagraniczną. Wykazane w PIT środki stanowią zasądzone na rzecz strony od ZUS w wyniku postępowania sądowego, co ZUS powinien wiedzieć. Argumentowała strona, że bank uwzględnił trudną sytuację strony zatwierdził możliwość spłaty na lata 2020-2023. Strona wyjaśniła, że nie ma kontaktu z rodziną, mieszka u innej osoby w zamian. Podkreślił skarżący, że jest osobą bezrobotną, schorowaną, bez prawa do zasiłku, na koncie ZUS ma zgromadzone środki, o czym ZUS wie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie dla rozpatrzenia skargi istotne znaczenie ma fakt, że sprawa była już przedmiotem oceny przez WSA we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 22 stycznia 2020 r. sygn. akt I SA/Wr 311/19 uchylił wcześniejszą decyzję organu II instancji. A zatem ramy kognicji Sądu rozpoznającego obecnie skargę zostały ograniczone rozstrzygnięciem zapadłym wcześniej w sprawie.

Stosownie bowiem do regulacji art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Powyższe oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu. W orzecznictwie, jak i doktrynie przyjmuje się, że "związanie wykładnią prawa" oznacza wykładnię przepisów prawa materialnego, procesowego, jak i kwestię zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania określonej decyzji. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. (za wyrokiem NSA z dnia 18 maja 2017 r. sygn. akt II FSK 601/17, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Związanie dokonaną przez NSA wykładnią ma szeroki zasięg. Nie można bowiem oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy, na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez NSA. Ocena ta wiąże tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2012r. sygn. akt I OSK 670/11, CBOSA).

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie wystąpiła sytuacja, pozwalająca na odstępstwo od zasady z art. 153 p.p.s.a. Wskazania Sądu zawarte w wyroku WSA pozostają aktualne, również wobec dodatkowo poczynionych ustaleń faktycznych w toku postępowania po wyroku WSA, do czego Sąd odniesie się w dalszych rozważaniach.

Stan prawny sprawy nie uległ zmianie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141 poz. 1365).

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek,

- zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W świetle przepisów rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Nie uległy również zmianie zasady podejmowania przez organ decyzji o udzieleniu ulgi oraz kontrola legalności takiej decyzji dokonywana przez Sąd. Zaskarżona decyzja oparta jest o przepisy, które upoważniają organy do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet stwierdzenie istnienia przesłanek przewidzianych w przepisach, których wystąpienie jest warunkiem umorzenia - nie zobowiązuje organu do umorzenia należności. Z kolei kontrola przez Sąd legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do badania, czy w procesie dochodzenia do podjęcia rozstrzygnięcia organ dochował przewidzianej przepisami procedury, w tym, czy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, które mogłyby przemawiać za spełnieniem przesłanek umorzenia oraz czy organ nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Decyzja "uznaniowa" podlega kontroli sądowej co do jej zgodności z przepisami prawa, a więc sąd administracyjny jest uprawniony do oceny, czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i, czy w ich kontekście prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych i, czy te ustalenia znajdują oparcie w wystarczającym materiale dowodowym sprawy oraz, czy wyprowadzone z tych ustaleń wnioski w zakresie merytorycznym, a więc dokonana ocena prawna sprawy, nie przekraczają zasady swobodnej oceny dowodów, zaś wyciągnięte wnioski, czy są logiczne i poprawne.

Jak już wskazano, ocena wykładni i zastosowania ww. przepisów w zaskarżonej decyzji wymaga odwołania się do treści prawomocnego wyroku WSA we Wrocławiu oraz wynikających z niego zaleceń.

WSA w ww. wyroku zaaprobował stanowisko organów odnośnie oceny spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wskazał Sąd, że organ umorzeniowy nie może w ramach postępowania umorzeniowego podejmować samodzielnych ocen odnośnie postępowania egzekucyjnego. Kwestia egzekucji, prawidłowości i zasadności jej dalszego prowadzenia jest kwestią odrębnego postępowania, prowadzonego przez inne organy na podstawie innych przepisów. Skoro w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie został stwierdzony brak majątku, ani też nie odstąpiono od egzekucji, to organ umorzeniowy nie ma prawa podejmować w tym zakresie odmiennych ustaleń. Nie ma również podstaw, aby organ umorzeniowy oczekiwał na zakończenie postępowania egzekucyjnego w celu rozpoznania wniosku o umorzenie.

W ocenie Sądu, organ prowadząc postępowanie po wyroku WSA, w sposób zasadny w zaskarżonej decyzji ocenił brak podstaw do stwierdzenia, że zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W stanie faktycznym sprawy nie wystąpiły żadne okoliczności potwierdzające spełnienie przesłanek z pkt 1- 6 ww. przepisu. Słuszne wskazał również organ, że w stosunku do strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które nie zostało zakończone (dotyczące okresu obejmującego składki za 12/2017 r. -03/2018 r. jest zawieszone ze względu na postępowanie sądowe, a za pozostały okres jest w toku). Tym samym organ umorzeniowy nie może stwierdzić, że wypełnione zostały przesłanki z pkt 5 i 6 art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Odnośnie natomiast zastosowania w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia, WSA w wyroku stwierdził, że organ mimo prawidłowego wskazania na interes publiczny/społeczny, wadliwie uznał, że skoro strona, nie ma majątku, ale nie korzysta z pomocy społecznej, to po jej stronie nie występuje interes publiczny. Wskazał WSA powołując się na brzmienie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, że należy ocenić m.in. stan majątkowy, aby ocenić, czy zapłata nie pociągnie dla strony (jej rodziny) zbyt ciężkich skutków, w tym nie pozbawi strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ powinien zatem rozważyć, czy zapłata do tych niekorzystnych skutków nie doprowadzi, bo taki stan z punktu widzenia interesu publicznego nie jest pożądany. Dalej WSA wskazał, że organ wadliwie zastosował w sprawie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Wyjaśnił WSA, że ustawodawca w ww. przepisach nie wiąże wystąpienia przewlekłej choroby z całkowitą niemożnością uzyskiwania dochodu, jako przesłanką do umorzenia należności. Z przepisu wynika, że chorobę należy oceniać w kontekście możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego spłatę należności. Organ winien zatem ustalić i wykazać, jaki jest stan zdrowia osoby ubiegającej się o ulgę i czy dana osoba uzyskuje dochody umożliwiające opłacenie należności. Samo stwierdzenie, że przewlekła choroba nie uniemożliwia uzyskania dochodu jest niewystarczające. Organ winien ocenić zarówno realne możliwości uzyskiwania dochodu, jak również czy dochody te umożliwią opłacenie należności przy jednoczesnym uwzględnieniu przesłanki interesu publicznego. Zaznaczył WSA, że nawet prawdopodobieństwo uzyskania dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazania potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realne środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Ocena sytuacji wnioskodawcy wymaga zatem rozważenia, czy sytuacja zdrowotna i majątkowa nie pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie Sądu dokonującego obecnie kontroli zaskarżonej decyzji organ nie wypełnił zaleceń wynikających z wyroku WSA i ponownie w sposób nieprawidłowy ocenił spełnienie przesłanek przewidzianych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzeniu.

W sprawie nie ma sporu, co do braku spełnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Jako nieprawidłowe ocenia Sąd stanowisko organu dotyczące ustalenia sytuacji majątkowej strony, co stanowi punkt wyjścia do oceny spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Z akt sprawy wynika, że organ w ponownie prowadzonym postępowaniu wezwał stronę o złożenie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym i sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości. Strona 17 sierpnia 2020 r. złożyła taką informację na urzędowym formularzu i zgodnie z częścią "Ocena jakościowa przedsiębiorcy", gdzie zawarty jest opis "zaznacz właściwy kwadrat, dotyczy 3 ostatnich lat kalendarzowych lub jeśli wypełniasz oświadczenie po 30 czerwca bieżącego roku to z 2 ostatnich lat i pierwszego półrocza bieżącego roku" – strona wskazała na rok: 2018, gdzie wykazała dochód w wysokości 4.53,68 zł oraz wykazała zaległe składki ZUS oraz rok 2019 i 2020, gdzie nie wykazała żadnych wielkości. Ponadto strona w części formularza "Posiadam dochód z innych źródeł" nie wskazała na żadne źródła dochodu (również pod lit.f) inne).

W zaskarżonej decyzji organ wyraził stanowisko, że sytuacja strony jest niejednoznaczna, co wywiódł m.in. z analizy ww. formularza i pozostałej dokumentacji. Organ, opisując poczynione ustalenia na str. 4 decyzji przedstawił informacje zgodne z ww. formularzem, w tym wskazał na brak dochodu z innych źródeł, jednocześnie jednak na str. 10 decyzji dla ustalenia sytuacji majątkowej strony odwołał się do przedłożonego pierwotnie do wniosku PIT-36 za rok 2017 i wywiódł z jego treści (wykazania przez stronę w rubryce dochód z innych źródeł), że strona nie wyjaśniła, czy nadal otrzymuje środki z tytułu renty lub emerytury z zagranicy. A nadto stwierdził, że strona w 2017 r. wykazała dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 15.624,09 zł.

Powyższe ustalenia i poczyniona ocena o niejednoznacznej sytuacji majątkowej strony, nie mają potwierdzenia w aktach. Przede wszystkim, co słusznie zarzuca skarżący, w PIT 36 za 2017 r. nie został wykazany dochód, ale strata w wysokości 5.598,34 zł. Ponadto rubryka w PIT -36 w części D. D1 pkt 9 dotycząca Innych źródeł niewymienionych w wierszach od 1 do 8 (w tym emerytury -renty z zagranicy) w żaden sposób nie uprawniała organu do stwierdzenia, że wykazana w 2017 r. przez stronę kwota 54.906,63 zł stanowiła emeryturę-rentę z zagranicy, co do której strona nie poczyniła wyjaśnień, czy nadal ją otrzymuje. Słusznie zarzuca skarżący, że organ dokonał w tym zakresie nadinterpretacji, ponieważ ww. rubryka w PIT nie była dedykowana wyłącznie tego rodzaju innym źródłom dochodu (a jak wskazuje strona w skardze, wykazane środki miały inne źródło).

Tym samym błędne założenie organu co do źródła wykazanego dochodu i dalsze twierdzenie o braku informacji od strony, czy nadal otrzymuje emeryturę-rentę z zagranicy nie uprawniało organu do podjęcia wniosku, że sytuacja strony jest niejednoznaczna.

W sytuacji wystąpienia wątpliwości, co do przedstawionych przez stronę danych, organ zobligowany jest do ich wyjaśnienia. Okoliczność, że postępowanie w przedmiocie ulgi jest postępowaniem wnioskowym i to na stronie spoczywa wykazanie powoływanych faktów, nie zwalnia organu z prawidłowej oceny przedłożonych dokumentów. Ponadto w sprawie organ nie wyjaśnił, dlaczego dla oceny sytuacji majątkowej strony, pomimo wymaganego podania stanu majątkowego za lata 2018-2020, do swoich rozważań przyjmuje również rok 2017.

W ocenie Sądu już powyższe stwierdzone nieprawidłowości w zakresie stanu faktycznego stanowią o nieprawidłowej ocenie wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Z brzmienia § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika, że organ decyzję o umorzeniu podejmuje uwzględniając m.in. stan majątkowy strony (wskazany przez stronę) niemożność opłacenia należności w kontekście zbyt ciężkich skutków dla strony i jego rodziny w szczególności w przypadkach opisanych w pkt § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia.

Stwierdzona wadliwość w zakresie przyjętych ustaleń co do stanu majątkowego nie może być sanowana, prawidłowym w ocenie Sądu stanowiskiem organu odnośnie wskazywanej przez stronę niemożności spłaty należności z tytułu składek, przy jednoczesnym wskazaniu, że zobowiązanie względem banku w wysokości 11.7000 zł jest spłacane w układzie ratalnym po 411 zł miesięcznie (w oświadczeniu w pozycji "Czy zobowiązania są spłacane" podała układ ratalny i kwotę 411 zł). Wbrew zarzutom skargi, organ zasadnie rozpatruje powyższą okoliczność spłaty należności cywilnoprawnych przy jednoczesnym wystąpieniu o umorzenie należności względem ZUS (które w skutkach oznacza całkowitą rezygnację z dochodzenia roszczenia), w kontekście interesu publicznego.

Jako nieprawidłowe i stanowiące niewykonywanie wyroku WSA ocenia również Sąd prezentowane przez organ stanowisko odnośnie braku spełnienia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Z decyzji wynika, że organ nadal, pomimo zalecenia Sądu, uważa, że spełnienie przesłanki może wystąpić wyłącznie w sytuacji wykazania przez stronę całkowitego braku możliwości zarobkowania.

Organ (nie kwestionując przewlekłej choroby strony) powołuje się na brak przedłożenia dokumentacji potwierdzającej wykluczenie na stałe z rynku pracy (np. orzeczenia o niepełnosprawności czy niezdolności do pracy), brak przyznania świadczenia rentowego oraz fakt zgłoszenia do Powiatowego Urzędu Pracy, co świadczy o chęci znalezienia pracy – i wywodzi, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie jest spełniona.

W wyroku WSA zapadłym w sprawie, Sąd wyjaśnił, że "(...) ustawodawca w ww. przepisach nie wiąże wystąpienia przewlekłej choroby z całkowitą niemożnością uzyskiwania dochodu, jako przesłanką do umorzenia należności. Z przepisu wynika, że chorobę należy oceniać w kontekście możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego spłatę należności. Treść tego przepisu odnosi się wprost do uzyskiwania dochodu, ale takiego, który umożliwia opłacenie należności i w takim kierunku powinny podążać ustalenia i oceny organu. Organ winien zatem ustalić i wykazać, jaki jest stan zdrowia osoby ubiegającej się o ulgę i czy dana osoba uzyskuje/uzyska dochody umożliwiające opłacenie należności. Samo stwierdzenie, że przewlekła choroba nie uniemożliwia uzyskania dochodu jest niewystarczające. Organ winien ocenić zarówno realne możliwości uzyskiwania dochodu, jak również czy dochody te umożliwią opłacenie należności przy jednoczesnym uwzględnieniu przesłanki interesu publicznego. Zauważa Sąd, że nawet prawdopodobieństwo uzyskania dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazania potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realne środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Ocena sytuacji wnioskodawcy wymaga zatem rozważenia, czy sytuacja zdrowotna i majątkowa nie pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności."

Zaskarżona decyzja nie stanowi wykonania zaleceń Sądu. Organ poza stwierdzeniem, że strona nie jest całkowicie wykluczona z rynku pracy, nie poczynił żadnej oceny, co do realnej możliwości podjęcia przez stronę pracy przy uwzględnieniu jej stanu zdrowia, oraz nie ocenił możliwości uzyskania przez stronę dochodu pozwalającego na spłatę ciążących na stronie należności.

Stwierdzone uchybienia dotyczące przyjętych za podstawę faktyczną ustaleniach organu odnośnie oceny sytuacji majątkowej strony oraz brak wykonania wskazywanych zaleceń Sądu wynikających z wyroku WSA zapadłego w sprawie, powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.

W pełni aktualne pozostaje przy tym stanowisko wyrażone w wyroku WSA, że rozstrzygnięcie nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 753 ze zm., dalej: k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ zobowiązany będzie z zachowaniem stanowiska Sądu, dokonać wszechstronnej oceny materiału dowodowego, oraz dokonać powtórnej oceny, czy uwzględniając stan majątkowy i sytuację życiową oraz zdrowotną, strona jest w stanie uiścić ciążące na niej należności, bez spowodowania ciężkich dla skutków.

Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., jako wykraczający poza zakres postępowania dowodowego przewidzianego w postępowaniu przed sądem administracyjnym, oddalił wniosek strony o skierowanie na badanie przez biegłego lekarza sądowego.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.