Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1946/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 8 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), , Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak, , Protokolant sekr. sąd. Ewa Sawicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2014r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia [...] lipca 2013 r. znak [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej skargę oddala


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez J. J. jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z [...] lipca 2013 r. nr [...] (sprostowana postanowieniem tego organu z [...] lipca 2013 r. [...]), wydana po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...]z [...] maja 2013 r. [...].

Ostatnio wymienioną decyzją organ I instancji orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u J. J. choroby zawodowej, tj. choroby wywołanej działaniem promieniowania jonizującego: zaćmy popromiennego wymienionej w poz. 16.5 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 1¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.

Decyzją zaskarżoną w sprawie, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] utrzymał w mocy ww. orzeczenie organu I instancji z [...] maja 2013 r.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji, przedstawiając przebieg sprawy, wskazał, iż po otrzymaniu w dniu 14 lipca 2008 r. skierowania na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej u J. J., Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] wszczął postępowanie w przedmiocie podejrzenia choroby zawodowej: choroby wywołanej działaniem promieniowania jonizującego: zaćma popromienna. Jak zawarto w skierowaniu na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej, J. J. pracując od 1965 r. na stanowisku lekarza - urologa był narażony w trakcie wykonywania czynności zawodowych na oddziaływanie promieniowania jonizującego. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] dokonał szczegółowej oceny narażenia J. J. w przebiegu zatrudnienia i w dniu 31 grudnia 2008 r. przesłał ją do [...] Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] Oddział w [...]. Jednostka orzecznicza I stopnia wystawiła w dniu 3 czerwca 2009 r. orzeczenie lekarskie NR [...]o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W związku ze złożeniem przez J. J. wniosku z 29 czerwca 2009 r. o przeprowadzenie ponownego badania, sprawa była rozpatrywana przez Instytut Medycyny Pracy w [...]. Jednostka orzecznicza II stopnia po przebadaniu pacjenta wystawiła w dniu 29 października 2009 r. orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - zaćmy wywołanej działaniem promieniowania jonizującego. W związku z pismami J. J., skierowanymi do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...], w których m. in. stwierdził on, że zebrany materiał jest niewystarczający do wydania decyzji i wniósł o przeprowadzenie dodatkowej konsultacji w Instytucie Medycyny Pracy w [...], postulując o ustosunkowanie się do jego argumentów, zawartych w odwołaniu od orzeczenia lekarskiego I stopnia, organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej wystąpił w dniu 14 kwietnia 2010 r. do Instytutu Medycyny Pracy w [...] z prośbą o dokonanie ponownej konsultacji i wydanie orzeczenia lekarskiego. W dniu 22 lipca 2010 r. do siedziby Powiatowej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej w [...]wpłynęło pismo Instytutu Medycyny Pracy w [...] z 15 lipca 2010 r., zatytułowane "Dodatkowa konsultacja dotycząca sprawy Pana J. J.". Stwierdzono w nim, że po przeprowadzeniu ponownej analizy dokumentacji dotyczącej podejrzenia choroby zawodowej J. J. nie znaleziono podstaw do wydania nowego orzeczenia ani zmiany określonego w nim stanowiska. Po otrzymaniu ww. stanowiska jednostki orzeczniczej II stopnia, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...]wydał w dniu [...] września 2010 r. decyzję [...]znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia u J. J. choroby zawodowej - choroba wywołana działaniem promieniowania jonizującego: zaćma popromienna. Od decyzji tej J. J. wniósł odwołanie. Decyzję uznał za niezasadną, bowiem podjęta została na podstawie orzeczeń lekarskich wzbudzających zastrzeżenia merytoryczne, formalne i prawne, nie uwzględniających specyfiki wykonywanej pracy, warunków narażenia zawodowego na promieniowanie jonizujące oraz metodyki jego oceny w konkretnej patologii, nie odnoszących się do możliwości zmian popromiennych w wyniku działania małych dawek i wieloletniej ich kumulacji. Zarzucił, że w orzeczeniu odwoławczym brak jest odniesienia do możliwości powstania zaćmy popromiennej w wyniku działania małych dawek promieniowania jonizującego, szczególnie przy wieloletniej kumulacji. Po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] decyzją nr [...]z [...] listopada 2010 r. uchylił decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...][...]znak: [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał na potrzebę wyjaśnienia niektórych sformułowań zawartych w orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy w [...] oraz w dokonanej przez ten Instytut dodatkowej konsultacji. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] uznał, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...], posiłkując się § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych winien uzyskać dodatkową konsultację innej jednostki orzeczniczej II stopnia, upoważnionej do rozpoznawania chorób zawodowych tj. Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...]. I dalej, przedstawiając przebieg sprawy, organ II instancji podał, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] (działając ponownie, na skutek ww. decyzji kasatoryjnej), zwrócił się do [...] Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z prośbą o możliwość przeprowadzenia kolejnego badania konsultacyjnego J. J. w innej jednostce orzeczniczej, argumentując swoją prośbę chęcią dogłębnego wyjaśnienia sprawy. [...] Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy pismem z 11 marca 2011 r. wyraził zgodę na konsultacje w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...]. W związku z powyższym, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny pismem z 21 kwietnia 2011 r. przekazał akta sprawy wraz z ww. zgodą do wskazanego powyżej Instytutu, z prośbą o przeprowadzenie badań konsultacyjnych. W dniu 5 lipca 2012 r. do siedziby Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej wpłynęła opinia Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] pod tytułem "Wynik badania konsultacyjnego". W piśmie tym znajduje się odniesienie do powodów nieuwzględniania wczesnego okresu zatrudnienia, cyt.: "do 1980 r. Pan J. J.wykonywał pracę przy użyciu: "starego typu" sprzętu rtg i do tego okresu brak jest pomiarów dawek narażenia. Przy ocenie badań okulistycznych, pierwsze zmiany w przezierności soczewki prawego oka stwierdzające zaćmę datowane są na rok 2005, co w świetle obowiązującego prawa (okres od ustania narażenia na promieniowanie jonizujące stwarzające ryzyko zaćmy określa się na 10 lat), nie daje podstaw do łączenia objawów zaćmy z narażeniem w latach 1965-1980. Wielkość narażenia w latach następnych również nie uzasadnia związku przyczynowo – skutkowego zaćmy z pracą zawodową. Istotna dla rozpatrywania ewentualnego związku zmian zaćmowych z warunkami pracy zawodowej byłaby ocena soczewek i określenie typu zaćmy przed zabiegiem operacyjnym, jednak dostarczona w marcu 2012 (po kilku monitach) dokumentacja okulistyczna nie zawiera opisu zmian w soczewkach obu oczu przed zabiegami operacyjnymi. Reasumując - analiza danych o narażeniu zawodowym, udostępnionej dokumentacji medycznej oraz istniejące u badanego istotne pozazawodowe czynniki ryzyka rozwoju zaćmy (wiek oraz cukrzyca i zaburzenia gospodarki lipidowej) nie dają dostatecznych podstaw do rozpoznania u badanego choroby zawodowej narządu wzroku pod postacią zaćmy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem". Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] pismem z 27 sierpnia 2012 r. poinformował strony o zebraniu materiału dowodowego w sprawie choroby zawodowej oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań. W dniu 24 września 2012 r. do Powiatowej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej w [...] wpłynęło pismo J. J., w którym zgłosił swoje uwagi do zebranego materiału dowodowego. Podniósł, iż Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego nie odniósł się do wszystkich kwestii z decyzji kaatoryjnej organu II instancji. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] w dniu 11 października 2012 r. odpowiedział zainteresowanemu na wyżej opisane zarzuty, stwierdzając m. in. że dodatkowa konsultacja w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] nie doprowadziła do ujawnienia okoliczności uzasadniających wystąpienie do Instytutu Medycyny Pracy w [...], który wydał wiążące orzeczenie lekarskie, o jego zmianę. Ponieważ na powyższe J. J. odpowiedział pismem z 6 listopada 2012 r., w którym wniósł u uzupełnienie konsultacji o opinie eksperckie odnoszące się do wcześniej postawionych pytań, akta sprawy wraz z tym pismem zostały ponownie przesłane do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] wraz z pismem przewodnim, w którym zawarto prośbę o ponowne przeprowadzenie konsultacji w sprawie o ustalenie choroby zawodowej u J. J.. Instytut odpowiedział na pytania "Dodatkową konsultacją" z 20 marca 2013 r., cyt.: "po ponownej analizie całości materiału zgromadzonego w przedmiotowej sprawie i zapoznaniu się z pismem Pana J. J. z dnia 06.11.2012 r. nie znajdujemy podstaw do zmiany naszego stanowiska opisanego w sposób wyczerpujący w wyniku badania konsultacyjnego z dnia 28.06.2012r." oraz udzielił odpowiedzi na postawione pytania informując, że cyt.: "Zaćma popromienna należy do wczesnych (deterministycznych) skutków biologicznych działania promieniowania jonizującego - tego rodzaju zmiany występują po przekroczeniu określonej dawki promieniowania jonizującego (...) w omawianym przypadku nie ma podstaw do przyjęcia z wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowo - skutkowego zmian chorobowych w narządzie wzroku badanego z warunkami jego pracy zawodowej, tym bardziej że zaćmę rozpoznano u badanego w wieku, który typowy jest chociażby dla rozwoju zaćmy starczej." "Podawane w wątpliwość przez Pana J. J. wiarygodności dozymetrii fotometrycznej oraz pomiarów środowiskowych pod kątem oceny narażenia na promieniowanie jonizujące jest niczym nie poparte i nie ma podstaw merytorycznych." Następnie, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] pismem z 12 kwietnia 2013 r. po raz kolejny poinformował strony o zebraniu materiału dowodowego w sprawie choroby zawodowej oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań. J. J. w dniu 2 maja 2013 r. poinformował, że materiał dowodowy nadal uważa za niewystarczający, bo odpowiedzi udzielone przez Instytut nie są według niego jednoznaczne. W efekcie, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] decyzją z [...] maja 2013 r. [...], w oparciu o całokształt zebranego materiału orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u J. J. choroby zawodowej: choroby wywołane działaniem promieniowania jonizującego – zaćma popromienna. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że zarówno przeprowadzone badanie, jak i wnikliwa analiza przedkładanych przez J. J. oświadczeń nie doprowadziły do zmiany stanowiska jednostki orzeczniczej i pomimo zgłoszenia przez ww. kolejnych żądań i zastrzeżeń Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...]zadecydował o zakończeniu postępowania dowodowego.

Zajmując merytoryczne stanowisko w sprawie Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] podał, iż u J. J. stwierdzono ponad 40-letni okres pracy w warunkach narażenia zawodowego na promieniowanie jonizujące, a od 1965 do 1980 r. na przestarzałych aparatach rtg, gdzie nie był objęty kontrolą dozymetryczną. Biorąc pod uwagę fakt, że pierwsze objawy zaćmy datowane są na 2005 r. oraz to, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym wynosi 10 lat, okres ten tylko ze względów formalnych był objęty postępowaniem orzeczniczym przez Instytut Medycyny Pracy w [...] oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...]. Z informacji na temat wielkości ekspozycji zebranych w trakcie pracy zawodowej J. J. (uwzględniając 10 lat od pierwszych symptomów choroby) wynika, że większość odczytów dawkomierzy wykazywała wartości poniżej progu czułości metody tj. 0,1 mSv, jedynie w pojedynczych przypadkach odnotowano dawki mierzalne. W danym okresie zatrudnienia nie miało miejsca przekroczenie limitu dla osób narażonych zawodowo na promieniowanie jonizujące, a w ocenie narażenia uwzględniono również dane z pomiarów środowiska pracy, z których wynika, że warunki pracy były bezpieczne. J. J. pracował na stanowiskach: lekarz asystent, zastępca Ordynatora Oddziału Urologicznego, starszy asystent, kierownik Pracowni Endourologii, kierownik Pododziału. Wykonywał czynności zawodowe: zabiegi, operacje, diagnostykę urologiczną z użyciem aparatu rtg. Jak wynika z akt sprawy w trakcie zatrudnienia ww. był objęty opieką profilaktyczną lekarza zakładowego, ponadto był konsultowany w Ośrodku Medycyny Pracy w [...]; nie orzekano przeciwwskazań zdrowotnych do pracy w narażeniu na promieniowanie jonizujące. Od 1965 r. nieprzerwanie do nadal wykonuje pracę w narażeniu na promieniowanie jonizujące. Kwestią wymagającą ponownego rozpatrzenia sprawy było zaczerpnięcie opinii innej jednostki badawczo-rozwojowej w dziedzinie medycyny pracy o możliwości istnienia związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a wykonywaną przez J. J. pracą zawodową. Zgodnie bowiem z definicją choroby zawodowej, zawartą w art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Zarzuty wymienione w odwołaniu odnoszą się w przeważającej części do pisma wydanego przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...]. J. J. napisał "(...) PPIS zwracając się do Instytutu powinien przede wszystkim zwrócić uwagę na konieczność ustosunkowania się do tych pytań ogólnych, które są podstawą mojego odwołania". Odnosząc się do powyższego, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] stwierdził, że odpowiedzi na pytania zawarte w piśmie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] z 20 marca 2013 r. są wystarczająco przejrzyste i nie ma konieczności ponownego zadawania tych samych pytań po raz wtóry. Mając na uwadze, że zaczerpnięta została opinia lekarzy z trzech niezależnych ośrodków naukowo-badawczych, uzyskano odpowiedzi na pytania zainteresowanego i wcześniejsze niejasności zostały wyjaśnione oraz w związku z brakiem nowych wątków mających wpływ na rozstrzygniecie sprawy i z brakiem uwag do zgromadzonego materiału: J. J. w odwołaniu napisał cyt. "Zawsze uznawałem materiał zebrany przez Państwową Inspekcję Sanitarną za wiarygodny i wystarczający" oraz uzyskaniem odpowiedzi na pytania, zrozumiałym jest fakt zakończenia postępowania dowodowego przez organ I instancji. Organ II instancji podkreślił, że Instytutowi Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...], występującemu w roli konsultanta medycznego, znana była m. in. ocena narażenia zawodowego, archiwalna dokumentacja medyczna pacjenta pochodząca sprzed operacji obu oczu na zaćmę oraz wyniki przeprowadzanych systematycznie badań profilaktycznych. Lekarze orzecznicy Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] mieli możliwość szczegółowego zapoznania się z przypadkiem Janusza Judyckiego, uwzględniając informacje podane przez ubiegającego się o chorobę zawodową. Konsultacja Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] potwierdza wcześniejszą opinię jednostki badawczo-rozwojowej w zakresie medycyny pracy. W związku z tym kolejna weryfikacja orzeczenia lekarskiego Instytutu Medycyny Pracy w [...] również nie znajduje uzasadnienia. Ponadto, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] stwierdził, że w orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy w [...] z 29 października 2009 r. oraz w dokonanej przez niego dodatkowej konsultacji z 15 lipca 2010 r. szczegółowo przedstawiono merytoryczne kryteria brane pod uwagę przy rozpatrywaniu faktu zawodowej etiologii zaćmy, rozpoznanej u pracownika narażonego na promieniowanie jonizujące na stanowisku pracy. Rozpoznawanie choroby zawodowej u Janusza Judyckiego zostało więc przeprowadzone zgodnie ze wskazaniem Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] i obowiązującą procedurą diagnostyczno-orzeczniczą. Odnosząc się do zarzutu zatrudnienia w Szpitalu Powiatowym II Oddział Chirurgiczny Otwock, Instytut Psychoneurologiczny [...] informacje dotyczące zatrudnienia pochodzą od pracodawcy tj. Centralnego Szpitala [...] obecnie [...] Szpitala Specjalistycznego w [...] i zostały umieszczone w karcie oceny narażenia zawodowego z 2008 r. oraz w decyzji nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej z 30 września 2010 r. Odnosząc się do stwierdzenia J. J., iż nadal uważa on za konieczne wystąpienie do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia w [...] z wnioskiem o uzupełnienie konsultacji o jednoznaczne ogólne opinie eksperckie, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] wyjaśnił, że postępowanie w sprawach chorób zawodowych oparte jest na przepisach prawa, zatem ocena każdego przypadku jest indywidualna i przede wszystkim możliwa tylko w granicach tych przepisów. Organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę dopełnił formalności związanych z: uzyskaniem opinii innej jednostki orzeczniczej II stopnia po przeprowadzeniu dodatkowych konsultacji ww. pacjenta w oparciu o wykładnię § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych; uzyskaniem odpowiedzi na postawione w odwołaniu pytania od Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] w zrozumiałej formie; zapewnieniem stronom możliwości realnego skorzystania z uprawnień wynikających z art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego; uwzględnieniem przebiegu całego okresu zatrudnienia i ewentualności ekspozycji na dawki promieniowania jonizującego, mogącej skutkować powstaniem zaćmy; potwierdzeniem w decyzji [...] z [...] maja 2013 r. faktu zatrudnienia ww. w narażeniu na oddziaływanie promieniowania jonizującego również w latach 1965-1980. Powyższe punkty stanowią wypełnienie kwestii podniesionych w poprzedniej decyzji i uwzględnienie art. 75 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Podsumowując, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] wyjaśnił, że decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej może być wydana przez państwowego inspektora sanitarnego wyłącznie w przypadku rozpoznania przez uprawnioną jednostkę orzeczniczą u pacjenta schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych oraz gdy, bezspornie lub z przeważającym prawdopodobieństwem zostanie potwierdzony związek przyczynowy rozpoznanej choroby z warunkami środowiska pracy. W analizowanym przypadku w trzech uprawnionych do orzekania w sprawie chorób zawodowych jednostkach służby zdrowia jednomyślnie orzeczono brak podstaw do rozpoznania u J. J. choroby zawodowej układu wzrokowego. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] będąc związany opinią lekarzy uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby to zdanie podważyć, postąpił zgodnie z wytycznym zawartymi w decyzji Nr [...] z [...] listopada 2010 r. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] i słusznie wydał decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej respektując obowiązujące przepisy prawa regulujące tryb postępowania w sprawie rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych.

W skardze do Sądu na ww. orzeczenie, skarżący – Janusz Judycki nie zgodził się z oceną organów dokonaną w sprawie, przy czym w szczególności podniósł, iż decyzje wydane w sprawie opierają się na wadliwych i nierzetelnych orzeczeniach lekarskich jednostek orzeczniczych.

Skarżący podniósł, iż orzeczenia lekarskie wydane na potrzeby niniejszej sprawy nie spełniają wymagań merytorycznych i formalno-prawnych, nie uwzględniają również specyfiki wykonywanej przez niego pracy i warunków narażenia zawodowego pod kątem wystąpienia zaćmy popromiennej. Nadto, zawierają wnioski oparte na niewłaściwych narzędziach pomiarowych dla pomiaru dawki promieniowania jonizującego na soczewki oczu w radiologii zabiegowej, co stanowi naruszenie art. 75 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. i jest sprzeczne z wykładnią orzeczeń sądów administracyjnych. Skarżący zaznaczył dalej, przywołując orzecznictwo sądów administracyjnych, iż przy ocenie opinii biegłego (bo taki charakter mają orzeczenia lekarskie) nie można ograniczać się do powołania na konkluzję zawartą w opinii, lecz należy sprawdzić, na jakich przesłankach biegł oparł tę konkluzję i skontrolować prawidłowość rozumowania przeprowadzonego w uzasadnieniu opinii.

Skarżący podał, iż nadal w orzeczeniach lekarskich wydanych w sprawie brak jest oceny warunków narażenia zawodowego w radiologii zabiegowej pod kątem wystąpienia zaćmy popromiennej, przede wszystkim w odniesieniu do jego przypadku. Skarżący nie zgodził się również z wnioskiem wynikającym z tych orzeczeń, a stwierdzającym, iż brak jest możliwości powstania zaćmy popromiennej w wyniku kumulacji przez wiele lat dawek promieniowania. Poddał również w wątpliwość ocenę lekarzy dotyczącą dozymetrii fotometrycznej oraz pomiarów środowiskowych pod kątem narażenia na promieniowanie jonizujące. Wskazał w tym kontekście, że w żadnym okresie jego pracy nie były prowadzone pomiary dozymetryczne dawek promieniowania na soczewki oczu. Podniósł, że w radiologii zabiegowej zalecany jest pomiar dawek indywidulanych realizowanych przez noszenie dwóch dozymetrów: jednego w miejscu skierowanym do źródła promieniowania czyli chorego oraz drugiego, za fartuchem ochronnym, a w wielu sytuacjach także wskazuje się na dawkomierze oczne do pomiaru dawki na soczewki oczu. Skarżący zwrócił także uwagę, iż orzeczenia lekarskie w najmniejszym stopniu nie odnoszą się do aktualnych danych piśmiennictwa z tego zakresu. I dalej, skarżący wskazał, że trudno zgodzić się z poglądem organu, iż w ocenie możliwych następstw pracy w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące soczewek oczu, należy brać pod uwagę tylko okres 10 lat przed wystąpieniem pierwszych objawów zaćmy.

W końcu, skarżący stwierdził, iż materiał zebrany w sprawie należy uznać za wiarygodny i wystarczający, bowiem uwzględnione zostały wszystkie dostępne, wykonane w tym okresie pomiary, jak i specyfika pracy. Podniósł jednocześnie, że problem w sprawie nie leży w poszukiwaniu nowych faktów, ale w wiarygodności orzeczeń lekarskich, opartych na bezpośrednim przełożeniu ogólnych pomiarów dozymetrycznych na ekspozycję soczewek oczy w radiologii zabiegowej, nie uwzględniających konkretnych warunków narażenia na promieniowanie jonizującego tego narządu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem -w ocenie Sądu- zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

Na wstępie wymaga przypomnienia, iż Sąd kontrolował w niniejszej sprawie decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z [...] lipca 2013 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu powiatowego orzekającą o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej wywołanej działaniem promieniowania jonizującego, tj. "zaćmy popromiennej" wymienionej w poz. 16 pkt 5 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869).

Zatem, z uwagi na przedmiot sprawy, dostrzec trzeba, iż stosownie do treści art. 235¹ Kodeksu pracy przez chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Zgodnie zaś z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Zaznaczyć trzeba, iż w ww. przepisie przez orzeczenie lekarskie należy traktować nie każde orzeczenie ale takie, które zostało wydane przez właściwego lekarza, tj. lekarza, o którym mowa w § 5 ust. 1 ww. rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. W myśl tego przepisu właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 125, poz. 1317, z 2006 r. Nr 141, poz. 1011 oraz z 2008 r. Nr 220, poz. 1416 i Nr 234, poz. 1570) zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 i 3 (tj. jednostek orzeczniczych I i II stopnia). Wymaga też zauważania, że stosownie do § 6 ust. 1 ww. rozporządzenia lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", i czyni to na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Podkreślić przy tym wypada, iż organ inspekcji sanitarnej w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia choroby zawodowej nie może kwestionować merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego. Nie ma również prawa do dokonywania własnych ustaleń i samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenie lekarskie ma walor opinii w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., której wiarygodność organ ocenia na podstawie art. 80 k.p.a. Dodać również należy, że jak wynika z ust. 2 § 8 ww. rozporządzenia, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. Powyższe prowadzi jednak do stwierdzenia, że postępowanie w tym zakresie ma charakter jedynie uzupełniający w odniesieniu do wydanych uprzednio orzeczeń lekarskich, stanowiących zasadniczy materiał dowodowy w tego rodzaju sprawach (por. wyrok NSA z 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 107806 i wyrok NSA z 15 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 2337/12).

Mając powyższe na uwadze Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Organ II instancji dysponując wyczerpująco zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym nie mógł bowiem wydać pozytywnego dla skarżącego orzeczenia.

Wyjaśnić przy tym należy, iż podtrzymując decyzję organu I instancji, organ odwoławczy (tak, jak przed nim organ powiatowy), dysponował kartą narażenia zawodowego oraz orzeczeniem lekarskim jednostki orzeczniczej I stopnia z 3 czerwca 2009 r. i orzeczeniem lekarskim jednostki orzeczniczej II stopnia – Instytutu Medycyny Pracy im prof. dr med. [...]z [...] października 2009 r. W obu tych orzeczeniach stwierdzono brak podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej. W uzasadnieniu ostatniego z orzeczeń wskazano, iż skarżący pracując jako lekarz-urolog od 1965 r. narażony był na promieniowanie jonizujące i z tego powodu objęty był indywidualną kontrolą dawek promieniowania. Biorąc jednak pod uwagę wartości pomiarów indywidualnej dozymetrii, nie stwierdzono związku pomiędzy chorobą oczu skarżącego a warunkami pracy. Stwierdzono, iż warunki pracy skarżącego nie stwarzały możliwości rozwoju zaćmy popromiennej.

Jak wynika z powyższego, orzeczenia lekarskie upoważnionych placówek medycznych, stanowiące podstawę zaskarżonej decyzji, wykluczyły u skarżącego rozpoznanie choroby zawodowej określonej w poz. 16 pkt 5 wykazu chorób zawodowych, tj. zaćmy popromiennej o podłożu zawodowym. Tym samym, organy inspekcji sanitarnej związane treścią tych opinii, w zakresie wiedzy medycznej, nie mogły wydać pozytywnego dla skarżącego orzeczenia. Wskazane związanie treścią opinii wynika z tego, że orzeczenie lekarskie właściwej jednostki orzeczniczej stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organ inspekcji sanitarnej jest więc związany ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie ma w tym zakresie podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia strony kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich. W sprawie o stwierdzenie choroby zawodowej zasadniczym dowodem jest orzeczenie lekarskie wydane przez specjalistyczną jednostkę orzeczniczą, a kwestionowanie tego rodzaju orzeczeń lekarskich jest dopuszczalne tylko wyjątkowo, jeżeli na przykład z materiału dowodowego wynikają sprzeczne w zasadniczych kwestiach ustalenia. Jednak i w takiej sytuacji ani organ, ani sąd administracyjny nie są uprawnione do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich, a mogą jedynie żądać ich uzupełnienia.

Procedura określona w ww. § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych została zastosowana w niniejszej sprawie, a to z uwagi na liczne zastrzeżenia, uwagi i wątpliwości zgłaszane w toku postępowania (na różnych jego etapach) przez skarżącego. W ten też sposób powyżej przywołane orzeczenia lekarskie zostały zweryfikowane. W sposób jaki było to możliwe (tj. przewidziany w § 8 ust. 2 ww. rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych), akta zostały bowiem uzupełnione o dodatkowe wyjaśnienia. Jednostka orzecznicza II stopnia w piśmie z 15 lipca 2010 r. zatytułowanym "Dodatkowa konsultacja dotycząca sprawy Pana J. J." podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko, jednocześnie odniosła się do uwag zgłaszanych przez stronę postępowania. Wskazała przede wszystkim, że z uwagi na to, iż obraz kliniczny zaćmy popromiennej nie wykazuje charakterystycznych patogonomicznych cech, podstawą stanowiska orzeczniczego jest analiza narażenia zawodowego i ustalenie czy warunki pracy stwarzały ryzyko powstania rozpoznanej u J. J. zaćmy popromiennej. W tym zaś kontekście ww. jednostka orzecznicza podniosła, iż nie ma podstaw do przyjęcia, że warunki pracy mogły bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem przyczynić się do rozwoju zaćmy oczu u skarżącego. "Zaćma soczewek jest typowym efektem deterministycznym tzn. progowym i według aktualnej wiedzy ten próg jest rzędu 2-5 Gy. Jeżeli wyniki dozymetrii indywidualnej wykazują wartości poniżej 1mGy rocznie (a więc tysiąc razy mniejsze) to nie ma fizycznej możliwości aby pracownik mógł otrzymywać dawkę na soczewki mogącą spowodować wystąpienie zaćmy popromiennej". Nadto, akta sprawy i wydane w sprawie orzeczenia lekarskie dwóch jednostek orzeczniczych, zostały uzupełnione o stanowisko trzeciej, niezależnej jednostki orzeczniczej - Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...]. W aktach sprawy znajduje się "Wynik badania konsultacyjnego" ww. Instytutu z 28 czerwca 2012 r. oraz "Dodatkowa konsultacja" tego Instytutu z 20 marca 2013 r. Wskazana jednostka orzecznicza podtrzymała orzeczenia lekarskie wydane już w sprawie. Stwierdziła brak podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej pod postacią zaćmy popromiennej spowodowanej działaniem promieniowania jonizującego. Przyjęła, iż skarżący wykonywał pracę w narażeniu od 1965 r., ale dopiero od 2005 r. zaczął obserwować pogorszenie widzenia, z tego też powodu w 2006 r. i w 2008 r. był operowany z powodu zaćmy. Wskazała przy tym wyraźnie na to, że odnotowane dawki promieniowania jonizującego pozostawały znacznie poniżej progu szkodliwości mogącego wywołać niekorzystny efekt biologiczny pod postacią zaćmy popromiennej. Roczny równoważnik dawki promieniowania jonizującego dla soczewki oka wynosi 150 mSv dla osób zawodowo narażonych, a mierzone wartości promieniowania wynosiły poza latami 1995 (1,2 mSv) i 2001 (1,7 mSv) w granicach od 0,1 mSv do 0,8 mSv rocznie. W powyżej przywołanej "Dodatkowej konsultacji" wykluczyła natomiast możliwość powstania zaćmy popromiennej w wyniku kumulacji przez wiele lat dawek promieniowania. Nadto, słusznie wskazała na to, iż zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym wynosi 10 lat. Biorąc więc pod uwagę, iż pierwsze objawy choroby u skarżącego pojawiły się w 2005 r., należało uwzględnić 10 lat od pierwszych jej symptomów. Stąd też nie mógł mieć decydującego znaczenia w sprawie okres pracy skarżącego w warunkach narażenia zawodowego od 1965 r. do 1980 r., który to nie był objęty kontrolą dozymetryczną.

Wszystkie wymienione powyżej pisma, stanowiące uzupełnienia wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich są obszerne w swej treści, odpowiadają na stawiane w trakcie postępowania przez skarżącego zarzuty, nadto – są ze sobą zbieżne. Opierają się na analizie całości zgromadzonego w sprawie materiału i brak jest podstaw do uznania ich za niewiarygodne, czy niepełne. Wreszcie, wskazują zgodnie na to, że nie ma podstaw do przyjęcia z wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowo-skutkowego zmian chorobowych w narządzie wzroku badanego – skarżącego z warunkami jego pracy zawodowej.

Z tych też przyczyn Sąd skargi nie uwzględnił. Nie podzielił podniesionych w niej zarzutów, związanych z nieuwzględnieniem w sprawie całego materiału dowodowego. Zarzuty dotyczące tej materii są w ocenie Sądu nieuzasadnione i sprowadzają się w istocie do polemiki merytorycznej z orzeczeniami lekarskimi wydanymi dla potrzeb sprawy i pismami uprawnionych jednostek orzeczniczych stanowiących ich uzupełnienie. Zarzuty tego rodzaju, tj. z uwagi na ich merytoryczny charakter, nie mogły zaś odnieść zamierzonego skutku (z przyczyn powyżej już przedstawionych).

Należy w tym miejscu dostrzec, iż sąd administracyjny kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić do zakwestionowania pod względem formalnym również orzeczenia lekarskiego, a to z uwagi na jego wydanie w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia, czy przez nieuprawnionego lekarza, bądź uprawnionego lekarza lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych jednostce organizacyjnej, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego. Zakwestionowanie orzeczeń lekarskich jest także możliwe w przypadku, jeżeli w materiale dowodowym znajdują się orzeczenia lekarzy zatrudnionych w uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostkach organizacyjnych, które zawierają różne ustalenia (rozpoznania chorobowe). Jednak nawet w takiej sytuacji organ ani sąd administracyjny, nie są uprawnieni do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich, co najwyżej organ może żądać wydania kolejnych orzeczeń przez inne uprawnione jednostki organizacyjne w celu ujednolicenia stanowisk (tak NSA w wyroku z 15 października 2013 r., sygn. akt II OSK 2908/12). Wskazane powyżej kwestie formalne odnoszące się do orzeczeń lekarskich w niniejszej sprawie nie wystąpiły i nie były również podnoszone przez skarżącego. Procedura uzupełniająca wydane w sprawie orzeczenia lekarskie została zaś zastosowana, ale tylko z uwagi na liczne zgłaszane przez skarżącego zastrzeżenia, bo orzeczenia wydane dla potrzeb niniejszej sprawy nie są ze sobą sprzeczne, przedstawiają jednolite stanowisko.

Jednocześnie Sąd podkreśla, iż analiza akt nie wykazała, aby jakiekolwiek zastrzeżenia zgłaszane przez skarżącego w toku postepowania, nie zostały wyczerpująco wyjaśnione. Wręcz przeciwnie, w ocenie Sądu, organy inspekcji sanitarnej orzekające w tej sprawie uczyniły wszystko (korzystając przy tym z przewidzianych w przepisach prawa rozwiązań), aby w sposób pełny wyjaśnić stan sprawy i rozwiać wątpliwości skarżącego. Postępowanie z tej też przyczyny trwało kilka lat, a organy orzekające kilkakrotnie zwracały się do uprawnionych jednostek orzeczniczych o uzupełnienie stanowiska co do stanu zdrowia skarżącego. W wyniku takiego działania decyzje wydane w sprawie oparte zostały na opiniach z trzech niezależnych ośrodków medycyny pracy, przy czym opinie te są ze sobą zgodne. Z tych też przyczyn Sąd uznał, iż materiał zgromadzony w sprawie jest kompletny, wskazuje na rzetelne prowadzenie postępowania wyjaśniającego i w pełni uzasadniał wydanie orzeczenia o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej.

W tej sytuacji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.