Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 77/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-03-16 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 602  ceny
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 260 w zw. z art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie opłaty paliwowej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wraz ze skargą na ww. decyzję Dyrektora Izby Celnej w K., skarżący reprezentowany przez pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z wyboru złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek został złożony na druku urzędowego formularza PPF.

W uzasadnieniu wniosku, zamieszczonym na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wnioskodawca polemizował z procedowaniem organu celnego. Stwierdził, że wykonanie zaskarżonych przez niego decyzji, z uwagi na ich wymiar finansowy, zmusi go de facto do zakończenia prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Odmowa zwolnienia go od kosztów uniemożliwi mu rozpoznanie sprawy przed sądem administracyjnym. Dochody uzyskiwane z prowadzonej działalności przeznacza wnioskodawca na obsługę zobowiązań oraz na utrzymanie swoje własne i swojej rodziny. Nadwyżka tych dochodów z pewnością nie umożliwi mu uiszczenia opłat sądowych we wszystkich sprawach sądowych.

Z jego oświadczenia wynika, że pozostaje on w czteroosobowym gospodarstwie domowym ze swoją żoną I.L. oraz dwójką wspólnych dzieci: K. ([...] lat) i I. ([...] lat).

Na dochód wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego składają się dochody obojga małżonków z odrębnie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że dochód z jego działalności zamyka się miesięcznie w kwocie około 21.000 zł netto, natomiast dochód jego żony zamyka się w kwocie 1.500 zł netto miesięcznie.

W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 4 lutego 2016 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy – zarówno w odniesieniu do wnioskodawcy, jak i jego małżonki.

W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: zaświadczenie o osobach zameldowanych pod jego adresem zamieszkania; druczki opłat za energię elektryczną, gaz i opłatę eksploatacyjną za mieszkanie; zaświadczenia z "A" i "B" potwierdzające, że rachunki firmowe wnioskodawcy prowadzone w ww. bankach są obciążone tytułami egzekucyjnymi; kserokopie umów pożyczek i umów leasingowych zawartych przez skarżącego w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej; zeznania podatkowe PIT-36L za 2014 r. złożone przez wnioskodawcę oraz przez jego żonę; deklaracje VAT-7 za okres od października 2015 r. do grudnia 2015 r.; w odniesieniu do firmy skarżącego: listę środków trwałych (stan na dzień 22 lutego 2016 r.) oraz zestawienie okresowe podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od lipca 2015 r. do grudnia 2015 r.; wydruki z ksiąg wieczystych prowadzonych dla dwóch nieruchomości gruntowych.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.

Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku A.L., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy, powinna udowodnić występowanie powyższych przesłanek, skutkujących uwzględnieniem jej wniosku. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez stronę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż rzeczywiście nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania swojego i swojej rodziny.

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, złożonym na druku urzędowego formularza PPF, wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym razem ze swoją żoną I.L. oraz dwójką wspólnych, małoletnich dzieci.

W oświadczeniu o dochodach wnioskodawca oświadczył, że jego żona uzyskuje miesięcznie dochód w kwocie 1.500 zł z tytułu prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej.

Pismem z dnia 4 lutego 2016 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie miało na celu nie tylko wykazanie osobistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy i prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, lecz również – w takim samym zakresie – wykazanie sytuacji majątkowej żony wnioskodawcy i prowadzonej przez nią działalności gospodarczej.

Stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w cytowanym wezwaniu referendarza sądowego, skierowanym do skarżącego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach musza być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygniecie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557).

Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku ze swoją żoną – to właśnie łączne dochody oraz wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść.

Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy.

Podkreślić należy, że w małżeństwie obowiązuje zasada wzajemnej pomocy małżonków, unormowana w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), który stanowi, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy.

Tymczasem wnioskodawca, w odpowiedzi na wezwanie z dnia 4 lutego 2016 r., przedłożył szereg dokumentów obrazujących jego własną, osobistą sytuację majątkową – szczególnie w aspekcie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (w tym szereg umów leasingowych). Taki sam obowiązek nałożony został na niego cytowanym wezwaniem referendarza sądowego w odniesieniu do kondycji majątkowej jego żony I.L. Wnioskodawca nadesłał jednak w tym zakresie jedynie PIT-36L za 2014 r., złożony przez jego żonę. Pominięto jednocześnie cały szereg materiałów źródłowych mających zobrazować aktualny stan działalności gospodarczej prowadzonej przez jego żonę (np. deklaracje VAT-7, ewidencję środków trwałych, księgi finansowe), jak również i wyciągi z jej rachunków bankowych (zarówno osobistych, jak i związanych z jej firmą).

W tej sytuacji stwierdzić należy, że wnioskodawca całkowicie pominął istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojej żony. W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368).

W orzecznictwie prezentowane jest również stanowisko, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) i to nie tylko niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, ale także nawet niezależnie od tego czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511).

W tym stanie rzeczy należało uznać, że przedłożony przy piśmie z dnia 23 lutego 2016 r. materiał dowodowy jest niekompletny i nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Nie można bowiem rozstrzygać o zdolności wnioskodawcy do ponoszenia kosztów sądowych jedynie w oparciu o jego osobisty stan majątkowy z jednoczesnym pominięciem kondycji majątkowej jego żony, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym.

Wezwanie referendarza sądowego w zakresie stanu majątkowego żony skarżącego (zarówno jej osobistego stanu majątkowego, jak i stanu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej) pozostało bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Strona nie ustosunkowała się do niego w żaden sposób, nie złożyła nawet pisemnych wyjaśnień, czy oświadczeń w tym zakresie.

Rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest poprzedzone analizą przedłożonego przez wnioskodawcę materiału dowodowego. Materiał ten powinien w sposób spójny i pełny obrazować całokształt sytuacji majątkowej wnioskodawcy i to w aspekcie wspólnego gospodarstwa domowego, w którym wnioskodawca pozostaje. W sytuacji, gdy w przedłożonym materiale źródłowym znajdują się luki – tak jak w przedmiotowej sprawie – brak jest podstaw do przeprowadzenia pełnej i wyczerpującej analizy całokształtu stanu majątkowego wnioskodawcy. W dalszej konsekwencji brak podstaw do stwierdzenia, czy wnioskodawca w rzeczywistości spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie.

W tym stanie rzeczy należało orzec jak w sentencji postanowienia, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.