Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 785/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędzia WSA Janina Guść (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 1 marca 2021 r. odmówił J. K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z opieką nad mężem R. K.

W podstawie prawnej decyzji powołano art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 29, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej powoływanej jako "ustawa" lub "u.ś.r.", w związku z art. 104, art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej powoływanej jako k.p.a. oraz rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1466).

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 20 stycznia 2021 r. wpłynął wniosek J. K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem R. K.

W toku postępowania organ ustalił, że strona jest uprawniona do świadczenia emerytalnego od dnia 7 marca 2017 r. i nie wnioskowała o zawieszenie prawa do świadczenia emerytalnego. Ponadto pracownik socjalny w trakcie wywiadu środowiskowego ustalił, że strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem.

Organ stwierdził, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy, dotycząca wieku powstania niepełnosprawności osoby podopiecznej, a ponadto zaistniała przesłanka negatywna wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, gdyż strona pobiera świadczenie emerytalne.

J. K. odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy poprzez nieuwzględnienie, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje ona prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Strona zarzuciła również naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że okoliczność pobierania emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz przyjęcie, że żaden przepis prawa nie uprawnia do organu do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy przyznaną emeryturą a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 24 czerwca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Rezygnacja z zatrudnienia musi być spowodowana wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, nie zaś innymi przyczynami.

Organ ustalił, że R. K. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 8 października 2018 r. stwierdzającym konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 6 kwietnia 2006 r., niepełnosprawność istnieje od 53 roku życia, orzeczenie wydano na stałe. J. K. jest uprawniona do świadczenia emerytalnego od dnia 7 marca 2017 r. Strona ostatni raz podejmowała zatrudnienie 5 lat temu (w lutym 2016 r.), po czym przeszła na emeryturę w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego. Zgodnie z jej oświadczeniem decydując się na emeryturę była gotowa podjąć dodatkowe zatrudnienie, jednak stan męża pogorszył się i opieka nad nim nie pozwalała na podjęcie zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy.

Organ wskazał, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 8 lutego 2021 r. wynika, że R. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, od wielu lat jest osobą niepełnosprawną, w 2005 r. miał operację krtani (tracheotomia), w 2007 r. przeszedł operację lewego biodra - endoproteza, ma zwyrodnieniowe bóle lewego ramienia, co utrudnia samodzielne ubieranie się. Strona udziela pomocy mężowi przy wielu czynnościach m.in. przy komunikowaniu się, kontaktowaniu się z innymi osobami ze względu na ograniczenie mowy, pomaga przy ubieraniu się ze względu na ograniczenia ruchowe oraz wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. W aktach sprawy znajduje się wykaz czynności wykonywanych podczas opieki nad mężem z dnia 15 stycznia 2021 r. podpisany przez stronę. Do czynności tych należą: czynności higieniczne, przygotowanie ubrań i ubieranie, mierzenie ciśnienia, podawanie leków, przygotowanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacery, palenie w piecu, odśnieżanie, czynności ogrodnicze, czytanie książek, pism urzędowych, masaże, oklepywanie, czuwanie podczas snu. Natomiast z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 30 kwietnia 2021 r. wynika, że R. K. jest osobą zdolną do samoobsługi, porusza się samodzielnie, wymaga pomocy przy ubieraniu skarpet i wiązaniu sznurowadeł w butach, żona towarzyszy mu podczas kontroli lekarskich oraz podczas rehabilitacji, nie korzysta z innych form pomocy innych członków rodziny lub osób obcych, samodzielnie wykonuje codzienną toaletę. Podczas wizyty pracowników socjalnych R. K. przebywał sam w domu, nosił drzewo opałowe z budynku gospodarczego do mieszkania.

Organ odwoławczy stwierdził, że rozmiar i zakres opieki nie wymusza na stronie niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. R. K. nie jest osobą leżącą, po mieszkaniu porusza się samodzielnie, samodzielnie spożywa przygotowane przez wnioskodawczynię posiłki, jak sam wskazał - samodzielnie wykonuje codzienną toaletę, wymaga pomocy przy założeniu skarpet i zawiązaniu sznurowadeł. W dniu wywiadu środowiskowego przebywał sam w domu, nosił drzewo opałowe z budynku gospodarczego do mieszkania. Czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad mężem podane przez stronę (pomoc przy ubieraniu, mierzenie ciśnienia, podawanie leków, masaże, oklepywanie) nie zajmują stale czasu wnioskodawczym, są realizowane w pewnych odstępach czasowych i nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawczym wykonującej opiekę nad niepełnosprawnym mężem, które uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie są to także czynności o bardzo czasochłonnym charakterze i nie świadczą o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki żony nad mężem. Niektóre z tych czynności nie są wykonywane codziennie (masaże, oklepywanie, wyjazdy na rehabilitację). Organ stwierdził, że wnioskodawczyni w zasadzie nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż mąż nie będąc osobą leżącą, nie wymaga szczególnej pielęgnacji. Pomoc w ubieraniu, przygotowywanie lekarstw, mierzenie ciśnienia, nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Niepełnosprawność męża nie ogranicza go w samodzielnym przyjmowaniu leków, mierzeniu ciśnienia, czy też spożywaniu posiłków wcześniej przygotowanych przez stronę.

Pozostałe czynności wskazane przez stronę - jak sprzątanie, gotowanie, prasowanie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, umawianie wizyt lekarskich, są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego i przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłków i leków) strona może podjąć zatrudnienie. Nadto część z tych czynności nie jest wykonywana codziennie. Opieka, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy, związana musi być wyłącznie z osobą chorego, nie może ona polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia.

Organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją strony z zatrudnienia, a sprawowaniem przez wnioskodawczynię opieki nad mężem (art. 17 ust. 1 ustawy).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało natomiast za chybione stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie przesłanki z 17 ust. 1b ustawy, wskazując, że w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się konieczność stosowania tego przepisu z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Organ wskazał, że w sprawie nie zaistniała przesłanka negatywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art.17 ust. 5 pkt 1 ustawy, gdyż strona ma możliwość wyboru świadczenia pielęgnacyjnego przy rezygnacji z innych świadczeń wymienionych w tym przepisie.

J. K. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie decyzji - art. 17 ust. 5 lit. a ustawy, poprzez uznanie, że fakt nabycia przez skarżącą prawa do emerytury jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia, oraz uznanie, że żaden przepis prawa nie uprawnia organu do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy przyznaną emeryturą a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego podczas gdy, organ posiada takie uprawienie dokonując wykładni prokonstytucyjnej;

2. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie decyzji - art. 17 ust. 4 ustawy poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.

W uzasadnieniu skarżąca twierdziła, że istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do oceny dokonanej przez organy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zdaniem skarżącej organ poprzestał na literalnym brzmieniu normy bez odwołania się do innych rodzajów wykładni (celowościowej i funkcjonalnej), co doprowadziło do wadliwej wykładni wskazanego przepisu. Skarżąca wskazała, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. I OSK 757/19 uznał za prawidłową tezę, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Skarżąca wskazała, że brak jest przesłanek, które uzasadniałyby zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest znacznie niższe od świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca zarzuciła, że organ nie uwzględnił ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez skarżącą w złożonym oświadczeniu. Wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że mąż skarżącej potrzebuje - w opisanym w tych dokumentach zakresie - codziennej, stałej opieki. Skarżąca wskazała, że okoliczność, iż jej mąż nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ.

Skarżąca stwierdziła, że wykładni art. 17 ust. 1 ustawy należy dokonywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań. Celem zaś tej regulacji jest udzielenie przez Państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagradzaniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby wywiązać się z obowiązku opieki nad swoim obywatelem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Organ odwoławczy wskazał na brak przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w postaci związku przyczynowego między sprawowaną przez skarżącą opieką nad mężem a rezygnacją/ niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia.

Niewątpliwie w świetle unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. obowiązkiem organów było ustalenie, czy w okolicznościach sprawy istnieje związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki.

Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które - jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Za prawidłowe uznać należało stanowisko organów, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego było niezasadne z uwagi na brak wykazania związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaniem opieki a rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia. Podkreślić przy tym należy, że organ odwoławczy przed wydaniem decyzji zastosował unormowanie art. 79a k.p.a., wskazując, że w sprawie nie zostało wykazane istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony i zakreślił stronie czas na zajecie stanowiska w tej kwestii. Skarżąca ustosunkowała się do tego wezwania w piśmie z dnia 10 czerwca 2021 r.

Niewątpliwie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy istotna jest zatem ocena, czy zakres (charakter) sprawowanej przez skarżącą opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 nie zawiera definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie musi to być opieka całodobowa, jednak, nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie pracy zarobkowej. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Z dokonanych przez organ na podstawie zgromadzonych dowodów ustaleń wynika, że stan zdrowa R. K. nie wskazuje, by wymagał on opieki uniemożliwiającej jego żonie podjęcie zatrudnienia.

Organ szczegółowo ustalił zakres samodzielności męża skarżącej oraz zakres czynności opiekuńczych. Wskazać należy, że R. K. w czasie wywiadu środowiskowego wskazał, że porusza się samodzielnie, jest osobą zdolną do samoobsługi, samodzielnie wykonuje codzienną toaletę, wymaga pomocy przy ubieraniu skarpet i wiązaniu sznurówek, żona towarzyszy mu podczas wizyt lekarskich i rehabilitacji. W dniu sporządzania wywiadu środowiskowego, przebywał on sam w mieszkaniu i nosił drewno opałowe z budynku gospodarczego do mieszkania. Organ prawidłowo ocenił, że sprawowane przez skarżącą czynności opiekuńcze – pomoc przy ubieraniu, mierzenie ciśnienia, podawanie leków, masaże, oklepywanie, nie zajmują skarżącej tyle czasu by wykluczały one podjęcie zatrudnienia. W tej sytuacji za słuszne uznać należało stanowisko organu, że wykonywane przez skarżącą czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie uzasadniają uznania, że czas poświęcony na ich realizację uniemożliwia jej podjęcie pracy, co do zasady bowiem czynności te są realizowane mimo zatrudnienia.

Takie okoliczności sprawy dawały organowi podstawę do dokonania oceny, że skarżąca mimo sprawowania opieki może podjąć zatrudnienie.

Fakt, że w treści orzeczenia o niepełnosprawności wskazano, że mąż wnioskodawczyni wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby nie przesądza automatycznie, że zakres sprawowanej opieki lub pomocy wyklucza możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Orzeczenie o niepełnosprawności jest niewątpliwe dokumentem wymaganym dla stwierdzenia istnienia niepełnosprawności w stopniu znacznym. Natomiast ustalając zakres rzeczywiście sprawowanej opieki organ dokonuje ustaleń na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, zarówno dokumentu w postaci orzeczenia o niepełnosprawności jak i innych zgromadzonych w sprawie dowodów.

Zaskarżona decyzja odpowiada zatem prawu.

Sąd uznał natomiast za nieprawidłową argumentację wskazaną w orzeczeniu organu I instancji.

Podstawą odmowy świadczenia przez organ pierwszej instancji były unormowania art. 17 ust.1b oraz 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem z załączonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu o niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność jej męża powstała w wieku 53 lat.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności stosowania unormowań ustawy z pominięciem niekonstytucyjnego zapisu art. 17 ust. 1b ustawy (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, wyrok WSA w Warszawie z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14, wyrok WSA w Olsztynie z 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15, wyrok WSA w Bydgoszczy z 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15).

W aktualnym stanie prawnym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego następuje zatem bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej. Stanowisko to w swoim orzecznictwie od dawna podzielają organy drugiej instancji – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...]. Stanowisko to wielokrotnie było wyrażane w orzecznictwie tutejszego Sądu z obszerną argumentacją i brak jest przeszkód by nie było ono stosowane przez organy administracji pierwszej instancji (por. wyroki WSA w Gdańsku z dnia 22 października 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 826/20, z dnia 28 maja 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 87/20, z dnia 28 maja 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 211/20). Zaniechanie jego uwzględnienia przez organy administracji prowadzi do niezasadnego przedłużania postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, co w przypadku zasadności złożonych wniosków w świetle innych przepisów ustawy, uniemożliwia uzyskanie przez wnioskodawców świadczeń w rozsądnym terminie. Biorąc pod uwagę, że świadczenia te mają zapewnić środki utrzymania osobom podejmującym opiekę nad niepełnosprawnymi bliskimi, stanowisko takie nie zasługuje na aprobatę.

Kwestia wieku w jakim powstała niepełnosprawność męża skarżącej nie mogła zatem być podstawą do odmowy przyznania świadczenia. Organ odwoławczy prawidłowo dokonał oceny w tym zakresie.

Nadto organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazując, że pobiera ona emeryturę. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Wskazać należy, że w orzecznictwie wielokrotnie analizowano kwestię, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną może być uwzględniony, gdy strona posiada prawo do świadczenia emerytalnego, o którym jest mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Naczelny Sąd Administracyjny, pierwotnie opowiedział się za wykładnią językową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wykluczającą zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej ustalone prawo do świadczenia w postaci emerytury czy renty, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. Stanowisko to uległo jednak zmianie, czego wyrazem jest argumentacja przedstawiona m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19 i z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20. W orzeczeniach tych wskazano na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Mimo, że proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać i uprawnione jest odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał, że potrzeba takiego działania wynika między innymi ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r. kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie wynosiło 1.583 zł, podczas gdy najniższa emerytura wynosiła 878 zł. W 2021 r., zgodnie z art. 17 ust. 3 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne wynosi 1.971 zł, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 4 listopada 2020 r. (M. P. z 2020 r. poz. 1031). Intencją ustawodawcy wprowadzającego wyłączenie możliwości pobierania świadczenia w przypadku innych uprawnień było, aby opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Dlatego też, w obecnych warunkach ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania ustawy, stąd też konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej.

Zatem, wyłącznie literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

W świetle powyższych rozważań należy wywieźć, że całkowite wykluczenie opiekunów, którzy pobierają emeryturę, z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych wskazuje na sprzeczność z konstytucyjną zasadą równości. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, należy, zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba uprawniona do świadczenia pobiera emeryturę i nie chce zrezygnować z jej pobierania.

Zauważyć ponadto należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19, z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19, z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19 stanął na stanowisku, zgodnie z którym zastosowanie powyższych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury. Zatem zgodnie z tym stanowiskiem osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie, należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie podziela przedstawionego wyżej sposobu rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalno-rentowego.

Sąd podziela natomiast stanowisko wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 650/20 oraz z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20, zgodnie z którym wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020 r., sygn. akt IVSA/Po 824/19, w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1265/19).

Powyższe przemawia za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Rezygnacja przez stronę ze świadczenia emerytalnego, co do zasady (w innych okolicznościach sprawy), mogłaby umożliwiać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja organu odwoławczego oparta została na innej przesłance, zatem wskazane wyżej wadliwości decyzji organu I instancji nie miały wpływu na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).