Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 849/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 52 art. 134 par. 1  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b i c art. 152 art. 269 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 15 art. 17 art. 27 par. 1 art. 28 art. 30  par.  5 art. 97 par. 1 pkt 2 art. 123 par. 3 art. 127 par. 3 art. 129 par. 1 art. 132 art. 133 art. 136 art. 137 art. 138 par. 2 par. 3 art. 139 art. 140 art. 145 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 art. 78
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak As sąd. Małgorzata Bejgerowska (spr.) Protokolant: sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2008 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej J. W. – B. sprawy ze skargi Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M. Bejgerowska /-/W. Długaszewska /-/M. Ławniczak


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 157 § 1 i art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku Z. N. i spadkobierców, pozostałych współwłaścicieli, stwierdziło nieważność decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...], nr [...], w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania jako opuszczonej nieruchomości rolnej, położonej we wsi K., powiat P., o powierzchni 8,01.82 ha, stanowiącej własność M. K., Z. N. i A. K., w części dotyczącej działek oznaczonych geodezyjnie: obręb K., ark. mapy 1, działki nr [...], [...], [...] i [...], a w części nieruchomości obejmującej działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] stwierdziło, że kwestionowana decyzja wydana została z naruszeniem prawa.

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie SKO w [...] wskazało, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.), orzekło o przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania jako opuszczonej nieruchomości położonej we wsi K., powiat P., o powierzchni 8,01.82 ha, stanowiącej własność M. K., Z. N. i A. K. W uzasadnieniu tej decyzji podano, że właściciel ani żaden z następców prawnych osobiście nie użytkuje przedmiotowej nieruchomości, a obecni użytkownicy nie poddają gruntów właściwym zabiegom agrotechnicznym.

Pismem z dnia 19 listopada 1990 r. Z. N. wniosła o zwrot przedmiotowego gospodarstwa, następnie w dniu 12 lipca 2005 r. M. J., działając jako pełnomocnik Z. N. i spadkobierców, pozostałych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, wystąpił o stwierdzenie nieważności opisanej powyżej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].

Po analizie materiału dowodowego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło nieważność powyższej decyzji, z powodu rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, albowiem nie zostały spełnione łącznie przesłanki uznania gospodarstwa za opuszczone, tj. niezamieszkiwanie przez właściciela w gospodarstwie oraz nie poddawanie gospodarstwa właściwym zabiegom agrotechnicznym. Świadkowie potwierdzili bowiem, że przedmiotowa nieruchomość była uprawiana bezumownie przez miejscowych rolników, a więc poddawana właściwym zabiegom agrotechnicznym. W tej sytuacji SKO w [...] uznało, że przedmiotowa nieruchomość w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie nosiła cech opuszczenia, a zatem decyzja z dnia [...] została wydana z naruszeniem przepisów powołanych w jej treści.

Organ stwierdził także, że z uwagi na rozdysponowanie części nieruchomości, będącej przedmiotem niniejszego postępowania (działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]) powstały nieodwracalne skutki prawne, albowiem osoby trzecie (fizyczne i prawna), stały się właścicielami tych działek. W tej części organ nie mógł stwierdzić nieważności kwestionowanej decyzji, lecz stosownie do treści art. 156 § 2 Kpa stwierdził, że została ona wydana z naruszeniem prawa.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie niniejszej sprawy złożyła Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...], zarzucając błędną interpretację przepisów, będących podstawą wydania decyzji z dnia [...], poprzez przyjęcie, że muszą być spełnione dwie przesłanki dla uznania nieruchomości za opuszczoną. Strona zakwestionowała, jako nie znajdujące potwierdzenia w materiale dowodowym ustalenia SKO, co do objęcia spornych gruntów przez spadkobierców w 1948 r. i uiszczania należności podatkowych oraz realizacji obowiązkowych dostaw.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją, nr [...], z dnia [...] utrzymało w mocy swoje orzeczenie.

W motywach powyższego rozstrzygnięcia powtórzono argumenty zawarte w decyzji z dnia [...], wskazując, że wbrew twierdzeniom strony w aktach znajdują się dowody potwierdzające realizację obowiązku podatkowego i dostaw określonych produktów rolnych przez Z. N. i innych faktycznych użytkowników gruntów rolnych.

W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...] wniosła o jej uchylenie, bądź stwierdzenie nieważności, zarzucając naruszenie art. 6 Kpa poprzez wydanie tej decyzji wbrew obowiązującym przepisom prawa, art. 77 § 1 Kpa poprzez wydanie decyzji pomimo niespełnienia przez organ obowiązku wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz art. 156 § 1 pkt 2 Kpa poprzez wydanie decyzji o utrzymaniu zaskarżonej przez ANR decyzji w mocy w sytuacji, gdy zaistniały przesłanki do stwierdzenia jej nieważności z powodu wydania z rażącym naruszeniem przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca powtórzyła i rozwinęła argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Prokurator, zgłaszając na rozprawie swój udział w sprawie, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na wystąpienie przesłanek skutkujących wznowieniem postępowania, a mianowicie nieprawidłowy skład SKO, orzekający jako organ odwoławczy, czyli naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 kpa oraz pominięcie jednego z uczestników postępowania. Ponadto prokurator podniósł, że suma powierzchni działek wskazanych w zaskarżonej decyzji jest mniejsza od powierzchni gospodarstwa przejętego decyzją z dnia [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Skarga okazała się uzasadniona, aczkolwiek z przyczyn innych niż w niej wskazane.

Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), a także art. 3 powołanej powyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) bada, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności czy przy jej wydawaniu doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów postępowania, dającego podstawę do jego wznowienia, względnie mającego istotny wpływ na wynik tego postępowania (art. 145 powyższej ustawy). Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi, dokonując legalności zaskarżonej decyzji, ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale ma obowiązek z urzędu uwzględnić wadliwości kontrolowanego aktu.

W ocenie Sądu przy wydawaniu decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] doszło do naruszeń prawa procesowego, dającego podstawę do jego wznowienia.

Jak trafnie zauważył prokurator, w analizowanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], rozpoznając wniosek strony skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaną przez siebie decyzją z dnia 20 czerwca 2006 r., naruszyło przepisy proceduralne, tj. art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 27 § 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] - zgodnie z regułą wynikającą z art. 157 § 1 kpa - orzekało jako organ pierwszej instancji właściwy do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego - decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], nr [...], z dnia [...]. Zgodnie z przepisem art. 127 § 3 kpa od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżoną decyzję z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wydało po rozpoznaniu wniosku strony skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy. Przy czym w trzyosobowym składzie Kolegium, orzekającym wskutek złożenia przez skarżącą wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, znajdowały się dwie te same osoby, co w składzie Kolegium rozpoznającym niniejszą sprawę po raz pierwszy - rozpoznającym wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...]. Dodatkowo, jak wynika z treści decyzji SKO w [...], sprawozdawcą w obu wskazanych powyżej sprawach – z wniosku o stwierdzenie nieważności i z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy – był ten sam członek Kolegium.

W myśl przepisu art. 24 § 1 pkt 5 kpa pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Z kolei art. 27 § 1 kpa stanowi, że członek organu kolegialnego podlega wyłączeniu w przypadkach określonych w art. 24 § 1 kpa.

Kwestia wyłączenia pracownika organu administracji publicznej lub członka organu kolegialnego, orzekającego w postępowaniu wszczętym wskutek złożenia przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 kpa, została rozstrzygnięta przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 22 lutego 2007 r. (sygn. akt II GPS 2/06, ONSAiWSA 2007/3/61), zgodnie z którą art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 27 § 1 zdanie pierwsze kpa ma zastosowanie do członka samorządowego kolegium odwoławczego w postępowaniu wszczętym na wniosek, o którym mowa w art. 127 § 3 kpa.

W literaturze podkreśla się, iż z przepisu art. 269 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi między innymi, że jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi – wynika moc ogólnie wiążąca zarówno uchwał abstrakcyjnych, jak i uchwał konkretnych. Istota owej mocy ogólnie wiążącej sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie sądy administracyjne. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować (A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, wyd. II. str. 592-593). Należy wprawdzie podkreślić, że skoro wykładnia zawarta w uchwałach NSA ma moc wiążącą w stosunku do sądów administracyjnych, to formalnie nie wiąże ona organów administracji publicznej, stron i uczestników postępowania. Nie może jednak budzić wątpliwości, że czynność procesowa organu administracji zmierzająca do wydania orzeczenia sprzecznego z tą wykładnią, pozostanie z reguły bezskuteczna. Z powyższego wypływa wniosek, że organy administracji, strony oraz inni uczestnicy postępowania są pośrednio związani mocą prawną uchwał, która polega na tym, iż podmioty te nie są w stanie swoją interpretacją przełamać wykładni przyjętej w uchwale.

Sąd rozpoznając przedmiotową sprawę, w pełni podziela stanowisko zajęte w przytoczonej powyżej uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zauważyć należy, iż decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej kwestii ma istota wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oraz przyczyna wyłączenia pracownika wskazana w art. 24 § 1 pkt 5 kpa.

We wspomnianej powyżej uchwale NSA nie przesądzono jednoznacznie kontrowersyjnej w orzecznictwie i doktrynie kwestii, czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy realizuje sformułowaną w art. 15 kpa zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, podkreślono jednak swoisty charakter tego wniosku. W literaturze przedmiotu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy traktuje się jako szczególny środek odwoławczy surogat odwołania, nadzwyczajny środek prawny, specyficzny środek odwoławczy. Jednak, wniosek ten nie jest odwołaniem skierowanym do organu drugiej instancji, będącego jednocześnie organem wyższego stopnia w tradycyjnym rozumieniu art. 15 i art. 17 kpa. Choć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczy decyzji ostatecznych, to jednak uruchamia on nowy etap postępowania administracyjnego. Przy czym organ, do którego złożono wniosek ma obowiązek ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, co wynika z odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołań.

Podkreślenia wymaga również fakt, co zaznaczył w uzasadnieniu przywołanej powyżej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny, że choć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie w pełni odpowiada tradycyjnie rozumianej zasadzie dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 kpa, to jednak stanowi on środek ochrony praw obywateli sformułowany w art. 78 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Zgodnie z art. 78 Konstytucji każda ze stron ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji; wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa. W uzasadnieniu przytoczonej uchwały powołano się na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z dnia 16 listopada 1999 r., sygn. akt SK 11/99 (OTK ZU 1999, nr 7, poz. 158), zgodnie z którym kształtując konstytucyjne prawo każdej ze stron do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, posłużono się w nim ogólnym sformułowaniem "zaskarżenie", pozwalającym na objęcie jego zakresem różnych, specyficznych dla danej procedury środków prawnych, których wspólną cechą jest umożliwienie stronie uruchomienia weryfikacji wydanego w pierwszej instancji orzeczenia lub decyzji. Są to zatem takie środki prawne, które są wystarczające do realizacji omawianego prawa i nie ma tu decydującego znaczenia przyjmowany w doktrynie podział na środki odwoławcze i inne środki zaskarżenia. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że należy bowiem uwzględnić całokształt unormowań determinujących przebieg określonego postępowania, bo nie zawsze jest możliwe takie ukształtowanie procedury, aby w sprawie orzekał organ wyższej instancji, takim przykładem jest między innymi art. 127 § 3 kpa. Dokonując zatem interpretacji przepisu art. 127 § 3 kpa, przy uwzględnieniu treści wskazanego przepisu konstytucyjnego, należy dojść do wniosku, że punkt ciężkości spoczywa na prawnej możliwości ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy. Należy zatem podzielić pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony we wskazanej uchwale, że wniosek przewidziany w art. 123 § 3 kpa uruchamia tok instancji w znaczeniu procesowym, który nie musi być zbudowany na hierarchicznej strukturze organów administracji publicznej. Zatem kwestią drugorzędna jest to, czy do kolejnego rozstrzygnięcia sprawy właściwy jest organ wyższego stopnia, czy też ten sam organ, który rozstrzygnął sprawę w I instancji. W tym drugim przypadku sprawa jest również, jak w postępowaniu odwoławczym, rozpoznawana po raz drugi z odpowiednim stosowaniem przepisów dotyczących odwołań od decyzji. Należy przy tym zaznaczyć, że dopiero po rozpatrzeniu wniosku, o którym mowa w art. 127 § 3 kpa zostaje wydana nowa decyzja i powstaje stan wyczerpania środków zaskarżenia przewidziany w art. 52 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako obligatoryjna przesłanka wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Zatem środek ten w istocie rzeczy ma wszelkie cechy odwołania, poza dewolutywnością, nie przenosi jedynie rozpoznania sprawy do organu wyższej instancji. Powyższe wynika, jak zaznaczono w powołanej uchwale, z wyjątkowego charakteru jaki zajmują samorządowe kolegia odwoławcze w polskim systemie administracji publicznej. Są one bowiem organami wyższego stopnia w znaczeniu instancyjnym, a nie ustrojowym i pozostają z organami niższego stopnia tylko w stosunkach procesowych.

Przepisy procedury administracyjnej dotyczące wyłączenia od rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym pracownika lub z mocy art. 27 § 1 kpa członka organu kolegialnego, wydającego decyzję w I instancji, odgrywają istotną rolę i mają na celu zapewnienie stronom gwarancji obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez organ odwoławczy. Osobiste zainteresowanie pracownika w określonym sposobie załatwienia sprawy rodzi niebezpieczeństwo stronniczego, sprzecznego z celem postępowania rozstrzygnięcia, nie opartego na obiektywnej ocenie sprawy. Sąd podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanej uchwale, że w przedmiotowej kwestii należy odnieść się do art. 2 Konstytucji, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska jest państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Prawo obywatela do wniesienia odwołania oznacza, według tej zasady, jego prawo do ponownego i sprawiedliwego rozpoznania sprawy. Z kolei "sprawiedliwość" wymusza między innymi takie cechy procesowe, jak obiektywizm w orzekaniu oraz związaną z tym konieczną niezależność osób wydających decyzje administracyjne. Jak podkreślono w uzasadnieniu przywoływanej uchwały przesłanka wyłączenia pracownika z powodu brania przez niego udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji (art. 24 § 1 pkt 5 kpa), nawiązuje w swej istocie do zasady dwuinstancyjności postępowania i zasady hierarchicznego podporządkowania organów orzekających. W takim klasycznym modelu postępowania administracyjnego odwołanie rozpatruje inny organ, oczywiście w innym składzie osobowym. Na tym polega zasada i jednocześnie gwarancja procesowa, że nikt nie może być sędzią we własnej sprawie, bo z wydanym poprzednio rozstrzygnięciem zwykle się identyfikuje przy jego ponownej ocenie. Powyższe konstytucyjne gwarancje powinny być zapewnione w najwyższym możliwym do osiągnięcia stopniu także i stronom postępowania prowadzonego ponownie przez ten sam organ, wskutek złożenia wniosku opartego na art. 127 § 3 kpa. Instrumentem pozwalającym na zapewnienie stronom tego rodzaju gwarancji jest zawarte w art. 127 § 3 kpa unormowanie, zgodnie z którym do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań. Jak podkreślono w uzasadnieniu uchwały i na co zwrócono również uwagę w doktrynie, przyjmuje się, że do rozpoznania sprawy wszczętej na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy mają odpowiednio zastosowanie przepisy dotyczące odwołań w ten sposób, że za wyjątkiem art. 129 § 1 kpa, art. 132 kpa, 133 kpa i 136 zdanie ostatnie kpa oraz art. 138 § 2 i 3 kpa, inne jego przepisy dotyczące odwołań stosuje się wprost (B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2008, s. 594). Wprost należy zatem stosować przepis art. 140 kpa, który stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w art. 136-139 kpa w postępowaniu przed organami odwoławczymi mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Do nich niewątpliwie należy przepis art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 27 § 1 zdanie pierwsze kpa. Sąd podziela przy tym stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniu powołanej wcześniej uchwały, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest wyjątkiem od klasycznego modelu postępowania odwoławczego. Stąd zgodnie z zasadą exceptiones non sum extentendae wyjątku tego nie można interpretować rozszerzająco, a tym bardziej nie można go przenosić na inne instytucje postępowania, jak np. wyłączenie pracownika. Zawsze więc tam, gdzie dochodzi do ponownego rozpatrzenia wniosku przez samorządowe kolegium odwoławcze (art. 127 § 3 kpa), istnieje obowiązek bezwzględnego przestrzegania zasady wyłączenia pracownika przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 27 § 1 zdanie pierwsze kpa. Jedynie bowiem wówczas zostanie zagwarantowane, aby ta sama osoba nie orzekała ponownie w sprawie, w której już raz zajęła stanowisko.

Skoro zatem w analizowanej sprawie w składzie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], ponownie rozpoznającym niniejszą sprawę, brały udział osoby, które wydawały decyzję pierwszoinstancyjną - przy czym nawet sprawozdawcą była ta sama osoba - to postępowanie prowadzące do wydania zaskarżonej decyzji, dotknięte było wadą w postaci naruszenia przepisów art. 24 § 1 pkt 5 kpa w zw. z art. 27 § 1 kpa i art. 127 § 3 kpa, stanowiącą podstawę wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 3 kpa.

Naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania - zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji bez względu na to, czy naruszenie to miało, czy też nie miało wpływu na wynik sprawy.

Jednocześnie Sąd stwierdził, że przy wydaniu przez SKO decyzji z dnia [...] doszło również do naruszenia prawa procesowego, które w tym przypadku, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Otóż, z akt administracyjnych sprawy wynika, że jedną ze stron tego postępowania była B. N., która jak okazało się w toku postępowania sądowoadministracyjnego nie żyje od dnia 26 sierpnia 2000r. Pomimo, że osoba ta zmarła przed zawiadomieniem stron, pismem z dnia 19 marca 2003 r., o wszczęciu przedmiotowego postępowania administracyjnego, ale po skierowaniu przez Z. N. wniosku z dnia 19 listopada 1990 r. o zwrot przedmiotowego gospodarstwa, to decyzja SKO z dnia [...] została skierowana do niej i jej męża A. N. Tymczasem organ jest zobligowany z urzędu ustalić krąg osób będących stronami postępowania, aby nie pominąć osób posiadających interes prawny, bądź nie nadać statusu strony podmiotowi, któremu takie uprawnienie nie przysługuje (art. 28 kpa), bowiem w każdym z tych przypadków uczyniłby to w sposób oczywiście niezgodny z prawem.

Stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej są strony (lub ich następcy prawni) toczącego się wcześniej postępowania w przedmiocie przejęcia bez odszkodowania gospodarstwa rolnego oraz każdy kto ma tytuł prawny do przejętej nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 30 października 2003 r., sygn. akt I SA 3087/01, LEX nr 149467). Nie ulega wątpliwości, że w analizowanej sprawie B. N., jako osoba nieżyjąca, nie mogła być stroną postępowania, a interes prawny w tej sprawie posiadają jej następcy prawni. Z dokumentów przedłożonych Sądowi zdaje się wynikać, że spadkobiercą po B. N. nie jest jej mąż, ale prawdopodobnie jej syn P. N., zatem nie wykluczone, że stroną winna być inna osoba, która w toku dotychczasowego postępowania nie brała udziału.

Odnosząc się do podniesionego przez prokuratora zarzutu dotyczącego nieścisłości w powierzchniach działek składających się na przejęte w 1968 r. gospodarstwo rolne, Sąd również dostrzega różnice w powierzchni działek ujęte w zaskarżonej decyzji a decyzji będącej przedmiotem postępowania nieważnościowego, które winny być wyjaśnione przez organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Wobec powyższego rzeczą organu jest prawidłowo określić krąg uczestników postępowania i prowadzić je z udziałem wszystkich zainteresowanych podmiotów, tj. następców prawnych zmarłej osoby, zgodnie z art. 28 kpa, a gdyby nie było możliwe ich ustalenie, z udziałem kuratora ustanowionego zgodnie z art. 30 § 5 kpa. Nie wykluczone również, że do czasu ustalenia kręgu następców prawnych po zmarłej B. N. zajdzie konieczność zawieszenia postępowania administracyjnego, na zasadzie art. 97 § 1 pkt 2 kpa i dopiero po tym ustaleniu lub ustanowieniu kuratora, możliwe będzie dalsze prowadzenie postępowania. W tym stanie rzeczy, ponieważ postępowanie prowadzone było z udziałem osoby nieżyjącej, obie wydane w nim decyzje musiały zostać uchylone jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W przypadku rozpatrywania przez SKO w [...] wniosku stron o ponowne rozpoznanie sprawy organ, uwzględniając wcześniejsze uwagi dotyczące wyłączenia od ponownego rozpoznania sprawy członków składu, którzy wydadzą decyzję po raz pierwszy, winien najpierw ponownie rozpoznać, w trybie art. 127 § 3 kpa, niniejszą sprawę i w tym celu przeprowadzić postępowanie administracyjne w sposób zgodny z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - uchylił obie decyzje SKO w [...], jako nieodpowiadające prawu.

Odnosząc się do, zgłoszonego na rozprawie przez pełnomocnika uczestników postępowania, wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, należy stwierdzić, iż przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości zwrotu uczestnikom postępowania kosztów postępowania sądowoadministracyjnego bez względu na jego wynik. W postępowaniu tym obowiązuje bowiem zasada, iż koszty postępowania zasądza się jedynie w razie uwzględnienia skargi i to tylko na rzecz skarżącego (art. 200 tej ustawy) (por. wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 1998 r., sygn. akt V SA 1306/97, ONSA 1999, nr 1, poz. 28). Brak jest natomiast podstawy prawnej do zwrócenia uczestnikom postępowania jakichkolwiek kosztów postępowania. (M. Niezgódka-Mendek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Mendek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 476).

W oparciu o treść art. 152 tej samej ustawy, stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

/-/ M. Bejgerowska /-/ W. Długaszewska /-/ M. Ławniczak

K.P.d