Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SAB/Po 23/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-08-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 658
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Stwierdzono, że przewlekłość postępowania nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 53 § 2b, art. 149, art. 151, art. 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 121, art. 122, art. 124, art. 123 § 1, art. 139 § 1, art. 125 § 1, art. 127, art. 140 § 1, art. 141 § 1, art. 192, art. 200,
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Sędziowie WSA Katarzyna Nikodem WSA Karol Pawlicki Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2021 roku ze skargi "A" sp. z o.o. w [...] na bezczynność Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] w przedmiocie bezczynnego i przewlekłego prowadzenia postępowania zażaleniowego na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] 2020 roku przedłużającego termin zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym wynikającej z deklaracji VAT- 7 za miesiąc grudzień 2017 r. I. stwierdza, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania zażaleniowego; II. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. oddala skargę w pozostałej części; IV. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] na rzecz skarżącej kwotę 100,- zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

W dniu [...] stycznia 2018 r. "A" sp. z o.o. w Poznaniu (dalej jako: "spółka" lub "skarżąca") złożyła w Urzędzie Skarbowym [...]-J. deklarację VAT-7 za grudzień 2017 r., w której wykazała nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym w wysokości [...] zł, w tym do zwrotu na rachunek bankowy w terminie 25 dni od dnia złożenia rozliczenia w kwocie [...]zł oraz do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w kwocie [...]zł.

Naczelnik Urzędu Skarbowego [...]-J. w związku z prowadzoną w ramach czynności sprawdzających weryfikacją rozliczenia spółki zawartego w deklaracji VAT-7 za 12/2017, postanowieniem z [...] lutego 2018 r., przedłużył spółce termin przekazania zwrotu kwoty [...]zł do 19 kwietnia 2018 r. Następnie postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r., do dnia 19 czerwca 2018 r., a postanowieniem z [...] czerwca 2018 r. do 20 sierpnia 2018 r.

Organ I instancji działając na podstawie upoważnienia do kontroli z dnia [...] czerwca 2018 r. przeprowadził kontrolę podatkową w zakresie rozliczeń z budżetem z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2017 r. W trakcie kontroli podatkowej organ I instancji przedłużał termin dokonania zwrotu podatku VAT postanowieniami: z [...] czerwca 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r., z [...] sierpnia 2018 r. do 30 listopada 2018 r., z [...] listopada 2018 r. do 31 stycznia 2019 r., z [...] stycznia 2019 r. do 31 marca 2019 r., z [...] marca 2019 r. do 31 maja 2019 r., z [...] maja 2019 r. do 31 sierpnia 2019 r.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. zostało wszczęte wobec spółki postępowanie podatkowe w sprawie podatku od towarów i usług, a kolejne postanowienie o przedłużeniu spółce termin zwrotu VAT organ wydał w dniu [...] sierpnia 2019 r. i w dniu [...] września 2019 r. przedłużając termin zwrotu do 18 listopada 2019 r.

Naczelnik Urzędu Skarbowego [...]J. decyzją z [...] listopada 2019 r., określił spółce zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za grudzień 2017 r. w wysokości [...] zł oraz dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości [...] zł. Na skutek rozpoznania odwołania spółki, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej decyzją z [...] marca 2020 r., uchylił w całości powyższą decyzję organu I instancji, a sprawę przekazał do ponownego rozpoznania.

W następstwie powyższego Naczelnik Urzędu Skarbowego [...]J. postanowieniem z [...] kwietnia 2020 r., przedłużył spółce termin dokonania zwrotu podatku VAT do 16 czerwca 2020 r.

Pismem z 16 kwietnia 2020 r. spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, w którym zarzuciła organowi I instancji liczne naruszenia przepisów ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 106 - w skrócie: "u.p.t.u.") i ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm. - w skrócie: "o.p.").

W dniu 5 października 2020 r. spółka, za pośrednictwem platformy ePuap, wniosła do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej w W. ponaglenie na nierozpoznanie w ustawowym terminie przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zażalenia z 16 kwietnia 2020 r. na postanowienie organu I instancji z [...] kwietnia 2020 r.

Postanowieniem z [...] października 2020 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił postanowienie organu I instancji i umorzył postępowanie w sprawie.

W motywach rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że kluczowa jest, okoliczność wydania przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w dniu [...] listopada 2019 roku postanowienia nr [...], w którym - po rozpatrzeniu zażalenia z [...] grudnia 2018 roku na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]-J. nr [...] z [...] listopada 2018 roku, w którym organ I instancji przedłużył dla "A" sp. z o.o. termin do zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym wynikający z deklaracji VAT-7 za grudzień 2017 roku do 31 stycznia 2019 roku - organ odwoławczy stwierdził niedopuszczalność ww. zażalenia. U podstaw przywołanego rozstrzygnięcia legło ustalenie, że postanowienie organu I instancji z [...] listopada 2018r. nie weszło do obrotu prawnego, ponieważ zostało doręczone z naruszeniem przepisu art. 145 § 2 ordynacji podatkowej, a to na skutek pominięcia ustanowionego przez Stronę pełnomocnika. Tym samym Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że postanowienie organu I instancji z [...] listopada 2018 roku nie zostało skutecznie doręczone, a zatem nie weszło do obrotu prawnego, a w konsekwencji nie rozpoczął się bieg terminu do wniesienia zażalenia na to rozstrzygnięcie. W efekcie powyższego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w kolejnych postanowieniach nr [...] z [...] grudnia 2019 roku oraz [...] z [...] stycznia 2020 roku uchylił kolejne postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]-J. , przedłużające termin dokonania zwrotu za grudzień 2017 roku i umorzył postępowania w sprawie.

Mając na względzie powyższe, organ zgodził się z twierdzeniem Strony, że postanowienie z [...] kwietnia 2020 r. zostało wydane i doręczone już po terminie dokonania zwrotu. Wobec uznania zasadności najdalej idącego zarzutu wydania zaskarżonego postanowienia po upływie terminu zwrotu, organ uznał, że bezzasadne jest odnoszenie się do pozostałych zarzutów przedstawionych w zażaleniu.

W dniu 7 października 2020 r. spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w zakresie braku rozpatrzenia zażalenia z 16 kwietnia 2020 r. na wadliwe wydanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]-J. postanowienia z [...] kwietnia 2020 r. o przedłużeniu terminu zwrotu podatku VAT za grudzień 2017 r. Zdaniem spółki, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej prowadzi postępowanie w ramach rozpatrywanego zażalenia w taki sposób by pokrzywdzić spółkę i doprowadzić do sytuacji, w której to postępowanie będzie chciał umorzyć nawet stosując świadome obejście prawa, narażając skarżącą na wieloletnie sprawy sądowe przed sądami administracyjnymi.

Skarżąca zarzuciła Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej naruszenie:

1. art. 139 w zw. art. 141 § 1 pkt 1 o.p., poprzez prowadzenie postępowania w ramach rozpatrywanego zażalenia w sposób przewlekły, będąc w bezczynności w taki sposób by nie wydać postanowienia rozstrzygającego. Celem organu jest pokrzywdzenie spółki i doprowadzenie do sytuacji, w której to postępowanie organ II instancji będzie chciał umorzyć nawet w sposób bezprawny. Zdaniem skarżącej, organ lekceważy fakt, że każde zażalenie służyć winno przyśpieszeniu załatwienia sprawy a nie - jak w tym przypadku - jej nienaturalne wydłużenie wbrew istocie kontroli II instancji w postępowaniu,

2. art. 140 o.p., poprzez wskazywanie niemającego nic wspólnego ze stanem faktycznym powodu przedłużenia prowadzonego postępowania i wskazanie przyczyn, które nie służą w gromadzeniu materiału dowodowego czy w poszukiwaniu prawdy materialnej w sprawie, uchylając się tym samym od wydania postanowienia rozstrzygającego,

3. art. 121, art. 122, art.,123, art. 124 i art. 125 o.p., przez wydane postanowienie o przedłużeniu terminu rozpatrzenia sprawy z lakonicznym uzasadnieniem niemającym odzwierciedlenia w stanie faktycznym postępowania,

4. art. 121 o.p., poprzez umyślne prowadzenie spraw organu w taki sposób, gdzie pod pozorem praworządności, ukrywa się błędy podległych organów i pracowników w celu uniknięcia odpowiedzialności prawnej, zawodowej i finansowej,

5. art. 200 o.p. w wyniku nieuwzględnienia oświadczenia woli przedstawiciela skarżącej, podczas oględzin akt postępowania i wydłużenie postępowania mimo braku samodzielnego prowadzenia postępowania dowodowego w sprawie,

6. art. 2 i art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 120 i art. 121 o.p. poprzez powoływanie się przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na czynności, które służą jedynie obejściu prawa i prowadzeniu w sposób przewlekły postępowania,

7. art. 10, art. 11, art. 12, art. 13 i art. 14 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 162 ze zm. – w skrócie: "p.p.") przez skrajnie negatywną interpretację przepisów prawa i orzecznictwa sądowego mającą na celu pokrzywdzenie przedsiębiorcy, unikanie polemiki prawnej w tym zakresie,

8. art. 25 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 505 ze zm. – w skrócie: "u.k.a.s.") poprzez brak właściwego nadzoru merytorycznego nad działalnością urzędów skarbowych, wielomiesięczne rozpatrywanie zażaleń mimo braku prowadzonego samodzielnie postępowania dowodowego i wyjaśniającego w sprawie.

Mając na względzie powyższe zarzuty spółka wniosła o:

1. zdyscyplinowanie i zobowiązanie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej do rozstrzygnięcia zażalenia w terminie nie dłuższym niż 7 dni,

2. dokonanie kontroli przewlekłości postępowania administracyjnego, którego dotyczy skarga, nawet jeśli dojdzie do wydania postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej przed rozpatrzeniem skargi w celu stwierdzenia, że organ ten w postępowaniu w zakresie zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]-W. dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania i orzeczenie w związku z tym, że przedmiotowa bezczynność lub przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa,

3. stwierdzenie faktu bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania na dzień złożenia skargi, a nie z datą wydania rozstrzygnięcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu,

4. wskazanie na jakiej podstawie prawnej Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie uwzględnił oświadczenia woli przedstawiciela skarżącej w zakresie uprawnienia realizacji art. 200 o.p.,

5. wykazanie i dokładne omówienie konkretnych dowodów potwierdzających fakt, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej realizował postępowanie bez zbędnej zwłoki i postępowanie było prowadzone w sposób optymalny,

6. wykazanie i uzasadnienie jakie czynności procesowe upoważniały Dyrektora Izby Administracji Skarbowej do nierozpatrzenia zażalenia w pierwszym ustawowym terminie i kolejnych. Wskazanie jednoznacznych podstaw prawnych tego działania,

7. wykazanie, czy w niniejszym postępowaniu pracownicy Dyrektora Izby Administracji Skarbowej sformułowali zapytania prawne w sposób pisemny w zakresie stosowanego prawa do swoich przełożonych i radcy prawnego przy Dyrektorze Izby Administracji Skarbowej na okoliczność uwiarygodnienia faktu analizy orzecznictwa sądowego w sprawie,

8. potwierdzenie lub zaprzeczenie faktu, że mimo niezałatwienia w ustawowym terminie procedowanych postępowań pracownik organu skorzystał w tym okresie z prawa do urlopu wypoczynkowego. Tym samym Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie zapewnił należytej organizacji pracy urzędu i stosownego zastępstwa w sprawie, a jednocześnie przywołane w uzasadnieniu postanowienia były nieprawdziwe ze stanem faktycznym i miały jedynie przedłużyć postępowania w celu umożliwienia realizacji urlopów wypoczynkowych przez pracowników organu,

9. zobowiązanie pracownika Dyrektora Izby Administracji Skarbowej prowadzącego postępowanie do złożenia pisemnego oświadczenia w zakresie przeprowadzonych czynności wraz z oświadczeniem, ile roboczogodzin poświęcił na prowadzenie postępowania i ile rożnych postępowań prowadził w tym okresie,

10. włączenie jako dowodu do akt postępowania wszystkich dokumentów wymienianych przez skarżącą i będących w posiadaniu organów obu instancji,

11. rozstrzygnięcie w granicach sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną w związku z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – w skrócie: "p.p.s.a."),

12. na podstawie art. 6 ustawy z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1169 ze zm. – w skrócie: "u.o.f.p.") w zw. z art. 149 p.p.s.a. orzeczenie czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, nawet gdy będą podstawy do umorzenia postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu, jeśli taki zostanie wydany przez organ po wniesieniu skargi do sądu,

13. wymierzenie organowi grzywny na postawie art. 149 § 2 p.p.s.a. w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a., tj. dziesięciokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim,

14. zasądzenie na rzecz skarżącej na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. sumy pieniężnej w wysokości 1/4 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym za każdy tydzień opóźnienia wykraczającego w całości poza termin 60 dni rozpatrzenia zażalenia od jego złożenia przez skarżącą. Skarżąca całą to kwotę przekaże na cele charytatywne,

15. ustalenia i ukarania osób winnych niezałatwienia tej sprawy na podstawie art. 141 § 1 w zw. z art. 142 o.p.,

16. zobowiązanie do poinformowania skarżącej jakiego typu środki zostały wdrożone przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w celu przeciwdziałania ponownemu stosowaniu tego typu nagannych praktyk przez pracowników tego organu,

17.udostępnienie kompletu akt w systemie PASSA, umożliwienie wymiany korespondencji w sprawie za pośrednictwem ePuap,

18. zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz skarżącej od organu według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. Organ II instancji za bezzasadny uznał zarzut naruszenia art. 139 w zw. z art. 141 § 1 o.p. wskazując na sposób działania przyjęty przez skarżącą w prowadzonych wobec niej licznych postępowaniach, w tym w postępowaniu będącym przedmiotem ponaglenia, polegający na celowym multiplikowaniu zarzutów i wniosków wykraczających często znacząco poza właściwy przedmiot postępowania, służący świadomej obstrukcji procesowej i wywołaniu wrażenia wystąpienia licznych i istotnych uchybień w działaniach organów podatkowych. Zdaniem organu, o powyższym przekonuje choćby ten fakt, że zażalenie spółki na postanowienie o przedłużeniu terminu zwrotu liczy 54 stron, co stanowi oczywistą i rażącą dysproporcję z zakresem i treścią wyczerpującego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia organu I instancji.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił, że dla czasu trwania procedowania w sprawie istotne znaczenie miała również ilość spraw w których jako strona występowała skarżąca lub powiązane z nią spółki B Sp. z o.o. oraz C Sp. z o.o. W czasie objętym postępowaniem będącym przedmiotem ponaglenia prowadzono jednocześnie kilkanaście postępowań z zażaleń na przedłużenie terminu zwrotu, kilkanaście spraw z ponagleń na działania organu I instancji lub organu odwoławczego, przygotowywano również na bieżąco odpowiedzi na skargi do WSA w Poznaniu oraz projekty skarg kasacyjnych od niekorzystnych wyroków Sądu.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał także, że we właściwym terminie zawiadomił spółkę o fakcie i przyczynach niezałatwienia sprawy czym wypełnił obowiązek wynikający z art. 140 o.p. Zaznaczył, że z treści tego przepisu nie wynika, aby organ podatkowy w uzasadnieniu postanowienia o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy miał w sposób szczegółowy zdawać relację z podejmowanych i planowanych czynności, lecz wyłącznie podać przyczyny niezałatwienia sprawy w terminie, co na gruncie niniejszej sprawy miało miejsce.

Organ nie zgodził się również z zarzutem naruszenia art. 200 o.p., stwierdzając, że prawa strony wynikające z tego przepisu muszą być zagwarantowane, a niedochowanie terminu wynikającego z tego przepisu naraziłoby organ podatkowy na zarzut naruszenia prawa do czynnego uczestnictwa w postępowaniu.

W kolejnym piśmie procesowym z 18 grudnia 2020 r. skarżąca odniosła się do twierdzeń Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zawartych w odpowiedzi na skargę. Skarżąca zaznaczyła, że wobec "szeregu manipulacji i mijania się z prawdą w zaprezentowanym stanowisku" przez organ, dodatkowo wnosi o:

1. rozstrzygnięcie w granicach sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną w związku z art. 134 p.p.s.a.,

2. zobowiązanie organu do przedłożenia stosownych pełnomocnictw dla osób podpisujący postanowienia i pisma w sprawie,

3. uwzględnienie niniejszego pisma wraz załącznikami jako dowód w sprawie.

Skarżąca zarzuciła organowi prowadzenie świadomej taktyki procesowej mającej na celu przenoszenie odpowiedzialności podejmowania decyzji podatkowych, zwłaszcza w zakresie zwrotu podatku VAT, na sądy administracyjne. Zdaniem skarżącej, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie tylko w ramach postępowań odwoławczych, wykazuje bezprecedensową bezczynność i świadome przewlekle prowadzenie postępowania, ale w sposób zorganizowany i systematyczny tak kształtuje postępowanie by na końcu doprowadzić do rozstrzygnięcia przed sądami administracyjnymi. Nie podejmuje polemiki prawnej nie tylko ze stanowiskiem skarżącej, ale wielokrotnie przywołuje linie orzeczniczą, która jest odstępstwem od głównej linii orzeczniczej i nie dba o zasadę i dążenie do jej ujednolicenia.

Zdaniem skarżącej, zaprezentowane w sprawie przez organ stanowisko wielokrotnie jest oparte na arbitralnym stwierdzeniu nie popartym w aktach sprawy dowodami lub opartym zmanipulowanym obrazem przebiegu wydarzeń. Skarżąca wskazała, że z treści odpowiedzi na skargę wynika, że bezczynność i przewlekle prowadzenie postępowanie jest efektem działania skarżącej, a nie złej organizacji postępowania i świadomego realizowania nagannej strategii procesowej organów skarbowych. Zaznaczyła, że mimo szeregu wniosków w zakresie należytego udokumentowania prowadzonego postępowania odwoławczego, organ się do nich nie odniósł lub stwierdził, że nie mają związku ze sprawą. Należy do nich zaliczyć wnioski skarżącej zawarte w skardze w punktach od 5 do 10.

Skarżąca zarzuciła, że organ nie wykazał rzeczywistego wpływu skarżącej na terminowość prowadzonego postępowania. Nie przeprowadził analizy czasowej, nie wyjaśnił jakie czynności dowodowe i procesowe prowadził (gdyż ich nie prowadził tylko analizował). W ocenie skarżącej, odpowiedź na skargę potwierdziła natomiast fakt złej organizacji prowadzonego postępowania i brak wiedzy merytorycznej pracowników urzędu obsługujących organ, potrzebujących doszkolenia się w czasie prowadzonego postępowania. Postępowanie to więc nie było prowadzone bez zbędnej zwłoki i bezzwłocznie. Oznacza to, iż było prowadzone z dużymi okresami bezczynności organu i przewlekłym wyjaśnianiem istoty sprawy.

Skarżąca, jako dowód na przewlekłe prowadzenie postępowanie, wskazała na wydanie w sprawie przez organ II instancji postanowienia w trybie art. 200 o.p. 3 dni przed pierwotnym ustawowym terminem wynikającym z art. 139 o.p., a w dniu 22 września 2020 r. ponownie przedłużył prowadzenie postępowania do 16 października 2020 r. W dniu 22 lipca 2020 r. skarżąca zapoznała się z aktami sprawy w siedzibie Izby Administracji Skarbowej w [...]. Mimo tego organ [...] lipca 2020 r. wydał postanowienie w trybie art. 200 o.p. Takie działanie organu, zdaniem skarżącej, świadczy o tym, że organ traktuje art. 200 o.p. w sposób instrumentalny, świadomie naruszając normy zasad ogólnych o.p., które mają równoważyć charakter inkwizycyjności postępowania i zagwarantować prawa skarżącej. Przyjęta strategia procesowa organu jest, w ocenie skarżącej, jawnym rażącym naruszeniem prawa, gdyż wynika z świadomego zaplanowanego działania ukierunkowanego na pokrzywdzenie strony w celu wydłużenia procedur odwoławczych. Wydając postanowienie w trybie art. 200 o.p. organ nadużywając prawa wydłuża czas do wydania rozstrzygnięcia.

Ponadto skarżąca podniosła, że generalizowanie problemu działania organu względem innych postępowań nie jest zakresem niniejszego postępowania. Organ powinien wskazać wprost fakty, które zaistniały w ramach obecnego postępowania i wykazać wprost jakie czynności faktycznie wykraczają poza zakres treści o.p. i są faktyczną obstrukcją postępowania. Organ nie wykazał konkretnie takiej czynności (pismo, nr karty akt). Skarżąca wykazała natomiast w postaci protokołów z oględzin akt, że w ramach postępowania nie wydarzyło się nic w ramach czynności procesowych, co spowodowało tak późne rozstrzygnięcie sprawy.

W piśmie procesowym z 11 stycznia 2021 r., stanowiącym replikę na pismo skarżącej z 18 grudnia 2020 r., organ wskazał, że udzielenie upoważnienia jest czynnością wewnętrzną organu, wobec czego na organie nie ciąży zarówno obowiązek doręczenia upoważnienia stronie, jak też włączenia każdorazowego takiego upoważnienia do akt sprawy. Odnosząc się do złożonego przez spółkę w niniejszej sprawie ponaglenia organ zauważył, że Szef Krajowej Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] listopada 2020 r., nr [...], pozostawił to ponaglenie bez rozpatrzenia, stwierdzając, że nie zawierało ono podpisu, a zatem nie mogło wywołać skutków prawnych. Mając na względzie tę okoliczność Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że w sprawie nie ziściła się przesłanka wynikająca z art. 52 § 1 p.p.s.a. Zdaniem organu, skoro spółka nie złożyła skutecznie ponaglenia na niezałatwienie sprawy w terminie, to nie można twierdzić, że wyczerpała przysługujące jej środki zaskarżenia, a w konsekwencji nie była uprawniona do złożenia skargi na bezczynność organu podatkowego.

W piśmie procesowym z 17 stycznia 2021 r. skarżąca wyjaśniła sposób swojego wcześniejszego działania w sprawie i skuteczność kierowanych przez nią do organów podatkowych pism za pośrednictwem platformy ePuap.

W kolejnym piśmie procesowym z 5 sierpnia 2021 r. skarżąca ponowiła wniosek o przekazanie treści upoważnień imiennych dla następujących osób: D. S., J. M., M. T., R. S.. Skarżąca kwestionuje umocowania tych osób do podpisywania postanowień i decyzji w imieniu organu I i II instancji.

Na rozprawie w dniu [...] sierpnia 2021 r. pełnomocnik Spółki podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, uwypuklając:

- kwestię podpisywania wszystkich załączników złożonych do ponagleń z uwagi na fakt, iż wystarczy podpisać pismo przewodnie, pod którym podpięte są te załączniki,

- weryfikację upoważnień urzędników w trybie art. 143 o.p.,

- brak weryfikacji tych upoważnień zgodnie z reprezentacją organu,

- niewłaściwość organu do prowadzenia postępowania, którym w ocenie pełnomocnika powinien być Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] – W., a nie Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] – J. ,

- naruszenie art. 200 o.p. z uwagi na fakt, iż skarżąca dobrowolnie zrezygnowała z prawa wynikającego z tego przepisu,

- świadome przedłużenie przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej postępowania w sprawie i w związku z tym rażące naruszenie prawa,

- naruszenie art. 140 o.p.

Ponadto pełnomocnik przedłożył odpowiedź Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] – J. z dnia 22 lipca 2021 r., z której wynika, iż nie udostępni on żądanych upoważnień oraz prowadzonego rejestru upoważnień.

Pełnomocnik organu oświadczył, iż nie otrzymał wniosku skarżącego z 5 sierpnia 2021 r. Jednakże po zapoznaniu się z ww. pismem pełnomocnik stwierdził, że organ nie naruszył prawa w sposób istotny, bowiem osoby prowadzące postępowanie posiadały prawidłowe i właściwe upoważnienia. Odnośnie właściwości organu pełnomocnik stwierdził, że postępowanie prowadził właściwy organ, a jeżeli skarżąca uważa, że był to organ niewłaściwy, to nie ma podstaw do zarzucania mu bezczynności. Ponadto pełnomocnik organu dodał, że oświadczenie pełnomocnika skarżącej nie zwalnia organu z obowiązku wynikającego z art. 200 o.p.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.

Celem sądowej kontroli w niniejszym postępowaniu, w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze i przedstawionych przez skarżącą faktów i okoliczności dotyczących biegu postępowania zażaleniowego zainicjowanego zażaleniem skarżącej z 16 kwietnia 2020 r. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]-J. z [...] kwietnia 2020 r., nr [...], którym organ przedłużył do 16 czerwca 2020 r. termin zwrotu na rachunek bankowy kwoty nadwyżki podatku VAT za grudzień 2017 r., jest dokonanie oceny, czy w sprawie wystąpiła bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania, a następnie rozważenie, czy istnieją podstawy do wydania rozstrzygnięć na podstawie art. 149 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Na podstawie art. 149 § 1 tej ustawy jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Istotną okolicznością warunkującą możliwość merytorycznego rozpoznania skargi w tym postępowaniu, było ustalenie daty wydania orzeczenia przez organ II instancji. Bezsporne w sprawie jest, że powołane wyżej postanowienie organu II instancji wydane zostało [...] października 2020 r., a skarżąca wniosła skargę w dniu 7 października 2020 r.

W związku z tym na wstępie rozważań podkreślić należy, że ustanie stanu bezczynności organu, a tym samym stanu przewlekłego prowadzenia postępowania na skutek wydania orzeczenia już po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego, nie zwalnia sądu z obowiązku dokonania oceny charakteru stwierdzonej bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania poprzez ustalenie, czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Orzeczenie sądu wydane w tym trybie ma bowiem charakter deklaratoryjny i stwierdza retrospektywnie dopuszczenie się przez organ bezczynności lub przewlekłości w okresowym czasie trwania postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że oddalenie skargi tylko z tego powodu, że w momencie orzekania stan bezczynności ustał prowadziłoby do trudnych do zaakceptowania skutków w świetle zasad legalności i praworządności działania organów administracji publicznej (orzeczenia powołane w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów NSA z dnia 22 czerwca 2020 r., wydanej w sprawie o sygn. akt II OPS 5/19; uchwała ta oraz wyroki powołane w dalszej części uzasadnienia dostępne są na stronie internetowej:orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd ocenia, czy w sprawie wystąpiła bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania (lub obie postaci łącznie) na dzień wniesienia skargi. Wobec powyższego w okolicznościach faktycznej tej sprawy nie znajdzie zastosowania pogląd wyrażony w powołanej uchwale (II OPS 5/19).

Mając na uwadze argumentację skarżącej zaznaczyć także należy, że dopuszczalne jest domaganie się przez skarżącą stwierdzenia zarówno bezczynności i przewlekłości postępowania. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, według którego, skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania może być rozpoznana w kontekście obu form przewidzianych w tym przepisie (por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2015 r., II FSK 3097/12, LEX nr 1624342; wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2016 r., I OSK 2236/15). Co do zasady, skarżący może domagać się w konkretnych okolicznościach stwierdzenia bezczynności organu, skoro organ nie załatwił sprawy podatkowej w ustawowym terminie, wskazując jednocześnie na tempo podejmowanych czynności w postępowaniu podatkowym, które w ocenie wnioskodawcy wskazują na przewlekłe prowadzenie postępowania.

W tych okolicznościach, zadaniem Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę było dokonanie oceny postępowania organu II instancji, z punktu widzenia zarzucanej w skardze bezczynności i przewlekłości postępowania.

Kolejną okolicznością warunkującą możliwość merytorycznego rozpoznania skargi w tym postępowaniu, było ustalenie czy skarżąca wniosła ponaglenie. Wobec bezspornego faktu wniesienia przez skarżącą ponaglenia (art. 53 § 2b p.p.s.a, pismo skarżącej z dnia 5 października 2020 r.), rozważenia wymagał zarzut organu przedstawiony w piśmie z dnia 11 stycznia 2021 r. (k. [...]-[...] akt sąd.) dotyczący bezskuteczności ponaglenia, wobec pozostawienia tego ponaglenia bez rozpoznania (postanowienie Szefa KAS z [...] listopada 2020 r. (k. [...] akt sąd)).

Odnosząc się do tego zarzutu Sąd zwraca uwagę, że z treści art. 53 § 2b p.p.s.a. wynika, że wystarczającym do wniesienia skargi jest poprzedzenie jej ponagleniem. Przepis ten nie warunkuje natomiast dopuszczalności skargi od tego, czy ponaglenie zostało rozpoznane (wyrok WSA w Szczecinie z 28 listopada 2019 r., II SAB/Sz 88/19). Sąd podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, według którego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu, a warunek ten jest spełniony niezależnie od stanowiska zajętego przez właściwy organ, do którego skierowano ponaglenie. Skarga taka jest dopuszczalna zatem niezależnie od tego, czy organ wyższego stopnia rozpatrzy ponaglenie (zażalenie) oraz niezależnie od tego, czy jego stanowisko będzie pozytywne lub negatywne (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 22 października 2019 r., I SAB/Bd 8/18; wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 lipca 2020 r., I SAB/Wa 27/20 i powołane tam orzecznictwo).

Przystępując zatem do merytorycznej kontroli zgłoszonych przez skarżącą żądań i sformułowanych zarzutów, w pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że bezczynność w prowadzeniu postępowania przez organ administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 ustawy p.p.s.a. ma miejsce, gdy w prawnie ustalonym terminie organ administracji nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie kończy go wydaniem w terminie stosownego aktu, lub nie podjął wymaganej czynności. Dla skuteczności skargi nie ma znaczenia, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, a w szczególności czy bezczynność w prowadzeniu postępowania została spowodowana zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu w ich podjęciu lub dokonaniu (wyrok NSA z dnia 7 marca 2017 r., II FSK 389/15 i powołane tam piśmiennictwo).

W przypadku skargi na bezczynność organu administracji publicznej, kontrola Sądu sprowadza się do sprawdzenia, czy istotnie ten organ pozostaje w zwłoce z załatwieniem sprawy, gdyż skarga na bezczynność organu ma na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Dla stwierdzenia przez sąd administracyjny bezczynności organu administracji konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: istnienia ustawowego obowiązku podjęcia określonego działania oraz braku jego podjęcia w terminach określonych przepisami postępowania. W konsekwencji zakres sądowej kontroli skargi na bezczynność sprowadza się do ustalenia, czy organ był zobowiązany do wydania aktu lub podjęcia czynności oraz czy w zakreślonym przepisami procesowymi terminie, dokonał powyższych działań (wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., II OSK 255/16).

Analizując tok postępowania podatkowego w kontekście zarzutu bezczynności organu, ale i także przewlekłego prowadzenia postępowania, należy mieć na uwadze ustawowe terminy załatwiania spraw w postępowaniu podatkowym.

Zgodnie z art. 139 § 1 o.p., załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawianych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub na podstawie faktów powszechnie znanych i dowodów znanych z urzędu organowi prowadzącemu postępowanie (§ 2). Załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno nastąpić nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia otrzymania odwołania przez organ odwoławczy, a sprawy, w której przeprowadzono rozprawę lub strona złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy - nie później niż w ciągu 3 miesięcy (§ 3). Do ww. terminów nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa podatkowego dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (§ 4).

Ponadto, w myśl art. 125 § 1 o.p., organy podatkowe powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwiane niezwłocznie (§ 2).

Stosownie zaś do art. 140 § 1 o.p. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie organ podatkowy obowiązany jest zawiadomić stronę, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie podatkowym również w przypadku, gdy niedotrzymanie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu (§ 2).

Jak wynika z akt sprawy, organ zawiadamiał stronę o każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie podając przy tym przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy.

Nie można wiązać bezczynności z niedoręczeniem postanowienia o tym fakcie przed upływem terminu załatwienia sprawy. Bezczynność związana jest bowiem z niewydaniem samego aktu a nie z niedoręczeniem stronie informacji, że nie dojdzie do jego wydania. Dochowanie terminów opisanych w art. 139 O.p. wymaga jedynie w przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym czasie wydania stosownego postanowienia i wysłania go stronom postępowania (zob. wyrok NSA z 29 maja 2018 r., sygn. FSK 453/18).

Mając to na uwadze Sąd stwierdził, że nie ma podstaw do stwierdzenia bezczynności organu w tej sprawie. Z przepisu art. 141 § 1 o.p. wynika bowiem, że nie dochodzi do bezczynności, jeżeli organ nie załatwi sprawy w terminie ustawowym lub terminie ustalonym na podstawie art. 140 o.p. Odrębną kwestią jest natomiast to, czy wskazane przez organ przyczyny przekroczenia terminu, uzasadniają ocenę, że do przekroczenia terminu doszło z rażącym naruszeniem prawa (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 lutego 2020 r., VI SAB/Wa 29/19).

W tym zakresie Sąd uznał, że żądanie stwierdzenia bezczynności organu w postępowaniu zażaleniowym nie zasługuje na uwzględnienie i w tej części oddalił skargę (punkt III sentencji).

Sąd badał następnie zasadność zarzutu przewlekłego powadzenia postępowania zażaleniowego.

Mając na uwadze dotychczasowy dorobek orzecznictwa stwierdzić można, że istotą postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania jest przeanalizowanie, czy organ administracji publicznej podejmuje czynności w toku postępowania w sposób nieefektywny lub pozorny, nie przekraczając jednocześnie terminu załatwienia sprawy. Przewlekłość postępowania występuje wówczas, gdy organ wprawdzie nie pozostaje w bezczynności, tj. nie przekroczył ustawowych lub ustalonych terminów jego zakończenia, ale postępowanie prowadzone jest zbyt długo bez uzasadnionych względów, na przykład z powodu podejmowania czynności w znacznych odstępach czasu lub bezzasadnego korzystania przez organ z możliwości wyznaczenia nowego terminu załatwienia sprawy, bądź wyznaczenia zbyt długiego terminu zakończenia postępowania, niewynikającego z toku postępowania i konieczności dokonywania potrzebnych do zakończenia sprawy czynności procesowych. Innymi słowy, o przewlekłości postępowania przed organem administracji można mówić, gdy czas jego trwania przekracza rozsądne granice, przy uwzględnieniu terminowości i prawidłowości podjętych czynności, a także stopnia zawiłości sprawy i postawy samej strony. Ponadto przewlekłość postępowania wystąpi w sytuacji, w której postępowanie trwało dłużej niż to konieczne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Przewlekłe prowadzenie postępowania zaistnieje zatem wówczas, gdy będzie można organowi administracji skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut prowadzenia czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia czy nawet zarzut mnożenia przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy. Wskazuje się także, że w konkretnej sprawie administracyjnej przewlekłość postępowania może również dotyczyć sytuacji, w której organ wydaje rozstrzygnięcia, ale są one przedmiotem decyzji kasacyjnych organu odwoławczego. Podsumowując powyższe stwierdzić należy, że pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmuje opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. Uznanie, że postępowanie nie było prowadzone w sposób przewlekły wymaga wykazania, że przekroczenie wyznaczonego przez przepisy postępowania administracyjnego terminu załatwienia sprawy spowodowane było szczególnie skomplikowanym jej charakterem, który wymuszał podjęcie szeregu czynności procesowych uniemożliwiających zakończenie postępowania w terminie, podjęte czynności procesowe nie były zbędne lub pozorne, a także, że organ nie powstrzymywał się od podjęcia czynności niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy. O przewlekłym prowadzeniu postępowania świadczą m.in.: brak koncentracji materiału dowodowego, niepodejmowanie wszystkich czynności dowodowych odpowiednio szybko i jednocześnie, a także zbyt długie analizowanie zgromadzonego materiału dowodowego i brak koncepcji co do sposobu zakończenia postępowania.

A zatem, zarzut przewlekłości prowadzenia postępowania oceniany musi być pod kątem prawidłowości i terminowości czynności, charakteru sprawy, stopnia faktycznej i prawnej zawiłości sprawy (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 maja 2015 r., I SAB/Gd 4/15, i powołane tam orzecznictwo; wyrok NSA z dnia 1 marca 2016 r., I OSK 2341/15; wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2015 r., I FSK 1881/14, wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2015 r., II FSK 3097/12).

Wnioskując a contrario, nie sposób przypisać organowi przewlekłego prowadzenia postępowania w sytuacji, gdy podejmuje on wszelkie możliwe, a konieczne dla zakończenia postępowania działania, które jednakże z przyczyn niezależnych od organu nie przynoszą oczekiwanego skutku w postaci zakończenia postępowania administracyjnego (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 9 marca 2016 r., IV SAB/Po 6/16).

Uznając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania za zasadną, Sąd zobowiązuje organ do wydania aktu lub dokonania czynności bądź przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie Sąd stwierdza, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).

Podkreślić także należy, że – co do zasady - przedmiot kontroli w niniejszym postępowaniu nie obejmuje samego postępowania podatkowego. W postępowaniu sądowym zainicjowanym skargą na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, nawet w przypadku uznania skargi za uzasadnioną, sąd nie jest władny dokonywać ocen dotyczących meritum przeprowadzonych przez właściwy organ czynności. Oznacza to, że poza zakresem kognicji sądów administracyjnych pozostaje weryfikacja zgodności z prawem (prawidłowości) ustaleń poczynionych w toku postępowania administracyjnego (wyrok NSA z dnia 10 marca 2015 r., II FSK 344/13, LEX nr 1666070). A zatem, nawet uwzględniając taką skargę sąd orzeka jedynie o obowiązku wydania rozstrzygnięcia w sprawie, nie rozstrzyga natomiast kwestii merytorycznych i nie określa w jaki sposób powinna być rozpatrzona sprawa, w której organ pozostaje w bezczynności. Oznacza to, że nawet w przypadku uwzględnienia skargi sąd administracyjny nie może nakazać organowi wydania rozstrzygnięcia lub podjęcia czynności określonej treści (wyrok NSA z dnia 6 września 2017 r., I FSK 2174/15 ).

W świetle powyższych rozważań zwrócenia uwagi wymaga wyjątkowy charakter postępowania przed organem II instancji, w przypadku zaskarżenia postanowienia wydanego przez organ I instancji na podstawie art. 87 ust. 2 u.p.t.u. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności (art. 127 o.p.), każda sprawa powinna być rozpatrzona dwukrotnie. Jednak w przypadku kontroli instancyjnej postanowienia o przedłużeniu terminu do zwrotu podatku VAT, organ odwoławczy nie ma takiej kompetencji (podobnie np. jak nie ma kompetencji do wystawienia tytułu wykonawczego czy nadania nr NIP). Dwukrotne rozstrzygnięcie sprawy oznaczałoby, że organ odwoławczy może rozstrzygać w kwestii przedłużenia terminu zwrotu VAT. Taka kompetencja jednak przysługuje wyłącznie naczelnikowi urzędu skarbowego na mocy przepisu 87 ust. 2 zdanie drugie tej ustawy, co jest o tyle właściwym rozwiązaniem, gdyż przedłużenie terminu zwrotu VAT następuje jedynie w określonym czasie. Rozstrzygnięcie organu odwoławczego z istoty przedmiotu musi mieć charakter następczy. A zatem może mieć walor aprobujący albo kasujący zaskarżone postanowienie, lecz nie sposób uznać, że organ odwoławczy niejako ponownie rozstrzyga sprawę, czyli jest władny wskazać nowy termin przedłużenia zwrotu VAT czy inny termin od tego, który został wskazany przez organ pierwszej instancji. Stąd też organ odwoławczy może dokonać jedynie oceny prawidłowości przedłużenia zwrotu VAT przez organ pierwszej instancji. Przedmiotem rozstrzygania jest prawidłowość przedłużenia terminu zwrotu VAT, czyli zaistnienie przesłanek do jego przedłużenia przez organ podatkowy pierwszej instancji na moment wydania zaskarżonego postanowienia (np. wyroki WSA we Wrocławiu z dnia 16 stycznia 2019 r. wydane w sprawach I SA/Wr 645/18, I SA/Wr 646/18, I SA/Wr 647/18; wyroki WSA w Poznaniu z dnia 18 września 2019 r. wydane w sprawach I SA/Po 446/19, I SA/Po 447/19, I SA/Po 448/19).

Zadaniem organu odwoławczego jest zatem dokonanie oceny, na podstawie materiału dowodowego zebranego przez organ I instancji, czy w sprawie istnieją przesłanki do zastosowania art. 87 ust. 2 u.p.t.u.

Wychodząc z powyższych założeń i przystępując do analizy biegu postępowania zażaleniowego wskazać należy, że zażalenie skarżącej z 16 kwietnia 2020 r. wpłynęło w tym dniu do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]-J. .

W dniu 29 kwietnia 2020 r. przekazano zażalenie Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej wraz z własnym stanowiskiem organu I instancji w sprawie (k. [...] akt admin.).

Organ II instancji pismem z dnia 28 maja 2020 r. poinformował skarżącą, że na podstawie art. 123 § 1 o.p., ma ona prawo do czynnego udziału w każdym stadium postępowania (k. [...] akt admin.),

We wniosku z 30 maja 2020 r. skarżąca zwróciła się o udzielenie jej wielu informacji o toczącym się postępowaniu m.in.: przekazanie pełnego spisu akt do DIAS, wskazanie formy przekazania akt (k. [...] akt admin.).

Organ I instancji przy piśmie z dnia 17 czerwca 2020 przesłał wnioskowaną metrykę i oraz spis akt. (k. [...])

W piśmie z 18 czerwca 2020 r. skarżąca ponowiła wniosek z 30 maja 2020 w zw. z nieudzieleniem pełnej i wyczerpującej odpowiedzi.(k. [...])

W piśmie z dnia 7 lipca 2020 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z weryfikacji wszystkich dokumentów kluczowych w sprawie na okoliczność odpowiedniego podpisania podpisem kwalifikowanym przez upoważnioną przez organ osobę (k. [...] akt admin.).

Pismem z 21 lipca 2020 r. organ wyznaczył skarżącej, na podstawie art. 200 o.p., 7-dniowy termin do wypowiedzenia się w zakresie posiadanego przez organ materiału dowodowego (k. [...] akt admin.).

W dniu 22 lipca 2020 r. sporządzono protokół z przeglądania akt sprawy przez T. C. – prokurenta skarżącej (k. [...] akt admin.).

Postanowieniem z [...] lipca 2020 r. organ zawiadomił skarżącą, że zażalenie z 18 kwietnia 2020 r. nie zostanie załatwione w terminie określonym w art. 139 § 3 o.p., z uwagi na konieczność zagwarantowania stronie uprawnień wynikających z art. 200 o.p. Jako przewidywany termin zakończenia postępowania organ określił 25 września 2020 r. (k. [...] akt admin.).

We wniosku z 27 lipca 2020 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z protokołu oględzin akt z [...] i [...] lipca 2020 r. (k. [...] akt admin.),

Postanowieniem z [...] września 2020 r. organ zawiadomił skarżącą, że zażalenie z 30 kwietnia 2020 r. nie zostanie załatwione w terminie z uwagi na analizę orzecznictwa sądów administracyjnych w kontekście zarzutów strony. Jako przewidywany termin zakończenia postępowania organ określił 16 października 2020 r. (k. [...] akt admin.).

Postanowieniem z [...] października 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił postanowienie organu I instancji i umorzył postępowanie w sprawie.

W ocenie Sądu dla oceny zasadności zarzutu przewlekłego prowadzenia postępowania istotne znaczenie ma treść protokołu z przeglądania akt sprawy z dnia [...] lipca 2020 r. Dokument ten zawiera oświadczenie prokurenta spółki o rezygnacji z prawa zapoznania się z aktami sprawy na podstawie art. 200 o.p. oraz wezwanie organu do wydania postanowienia w jak najszybszym terminie. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że pismem z 21 lipca 2020 r. organ wyznaczył skarżącej, na podstawie art. 200 o.p., 7-dniowy termin do wypowiedzenia się w zakresie posiadanego przez organ materiału dowodowego (k. [...] akt admin.).

Zaznaczyć należy, że oświadczenie skarżącej o rezygnacji z uprawnienia procesowego z art. 200 o.p., nie było dla organu wiążące. W orzecznictwie podkreśla się, że istota tego przepisu polega na tym, że organ ma obowiązek umożliwić stronie wypowiedzenie się na temat zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji, co wiąże się z przepisem art. 192 o.p., zgodnie z którym okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów (wyrok WSA w Kielcach z dnia 19 listopada 2019 r., I SA/Ke 388/19). Z tych względów zawarty w skardze zarzut naruszenia art. 200 o.p. nie jest zasadny.

Według stanu sprawy na dzień 22 lipca 2020 r., prokurent spółki zapoznał się z aktami sprawy i nie zamierzał składać dalszych pism i wniosków, wnosząc o wydanie orzeczenia w jak najszybszym terminie. Zdaniem Sądu organ odwoławczy miał możliwość wydania orzeczenia najdalej do końca lipca 2020 r., a wydanie orzeczenia przed upływem wyznaczonego już stronie 7 dniowego terminu w trybie art. 200 o.p., nie miałoby istotnego wpływu na wynik sprawy. Jeszcze raz podkreślić należy, że zadanie organu odwoławczego polegało na ocenie zasadności zastosowania przez organ I instancji art. 87 ust. 2 u.p.t.u., na podstawie dotychczas zebranego przez ten organ materiału dowodowego w sprawie.

Zdaniem Sądu, na czas załatwienia sprawy nie powinny mieć wpływu składane przez skarżącą wnioski, które dotyczyły zagadnień formalnych i głównie odnosiły się do sposobu prowadzenia akt administracyjnych i sposobu udostępnienia dokumentów, a nie kwestii merytorycznych dotyczących zaskarżonego postanowienia. Tę okoliczność przyznał organ w odpowiedzi na skargę, twierdząc, że skarżąca składała w sprawie obszerne pisma i wnioski, w których poruszała wiele aspektów, często jedynie pośrednio lub w żadnym stopniu nie związanych ze sprawą. Zdaniem Sądu konieczność zapoznawania się z obszernymi pismami skarżącej, nie uzasadnia wydania postanowienia dopiero [...] października 2020 r.

Podobnie wskazywana przez organ okoliczność prowadzenia wobec skarżącej i podmiotów powiązanych licznych postępowań, w tym zażaleniowych, nie uzasadnia nie załatwienia sprawy w pierwotnie wyznaczonym terminie. Podkreślić tu należy, że od 31 marca 2020 r. w toku były też inne postępowania zażaleniowe. Skarżąca sformułowała tożsame zarzuty i argumentację, a zatem stanowisko skarżącej nie zawierało nowości i było już organowi znane. Wszystkie postępowania zażaleniowe toczyły się w zasadzie równolegle i zakończyły się wydaniem orzeczenia w zbliżonych terminach (odpowiednio: [...] i [...] października 2020 r.).

Zdaniem Sądu dla wydania tego rozstrzygnięcia nie była konieczna analiza powołanego przez skarżącą orzecznictwa, która wymagałaby ponadprzeciętnego zaangażowania organu i poświęcenia więcej czasu.

Zauważyć należy, że między datą wydania pierwszego postanowienia o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy ([...] lipca 2020 r.), a datą wydania postanowienia z [...] października 2020 r., organ nie podjął żadnych istotnych czynności zmierzających do merytorycznego rozpoznania sprawy.

W świetle przedstawionej na wstępie rozważań charakterystyki pojęcia przewlekłego prowadzenia postępowania i powyższej analizy biegu postępowania zażaleniowego, Sąd uznał za uzasadniony zarzut skargi dotyczący przewlekłego prowadzenia postępowania. Za zasadne uznać zatem należy zarzuty naruszenia, art. 121, art. 122, art. 123, art. 124 i art. 125 o.p.

Jednocześnie Sąd stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w celu ustalenia, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Innymi słowy, samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być znaczne i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być pozbawione racjonalnego (prawnego) uzasadnienia (wyrok NSA z dnia 11 września 2017 r., II FSK 1365/17).

Zdaniem Sądu do tego rodzaju rażącego opóźnienia w podejmowaniu czynności nie doszło w niniejszej sprawie.

Z tych względów nie ma także uzasadnionych podstaw do wymierzenia organowi grzywny. Zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.

W judykaturze podkreśla się, że grzywna, o jakiej mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., ma charakter przede wszystkim prewencyjny. Celem grzywny jest oddziaływanie mobilizujące i prewencyjne na organ, ale również represyjne, bowiem grzywna ma także stanowić karę za szczególnie naganny przypadek zwłoki. Jest ona dodatkowym środkiem dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie nagannych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, gdy oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona zamierzonego lub nieuzasadnionego racjonalnie lub prawnie unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. Z treści omawianego przepisu wyraźnie wynika, że ustawodawca pozostawił sądowi ocenę (w przywołanych przepisach użyto słowa "może"), czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zdyscyplinowania organu, który dopuszcza się bezczynności. Zarówno więc wymierzenie grzywny czy przyznanie sumy pieniężnej - nie jest obligatoryjne (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 listopada 2019 r., III SAB/Gd 58/19; wyroki WSA w Białymstoku: z dnia 5 października 2019 r., II SAB/Bk 75/19, z dnia 11 października 2018 r., II SAB/Bk 97/18). Zdaniem NSA, uznanie sądowe cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy, opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego (wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2019 r., I OSK 153/19).

W świetle powyższych kryteriów i bezspornych okoliczności faktycznych sprawy Sąd uznał, że nie ma uzasadnionej potrzeby dyscyplinowania organu i stosowania środków represyjnych w postaci grzywny.

Nie zasługuje na uwzględnienie żądanie skargi dotyczące przyznania od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. Przyznanie sumy pieniężnej na podstawie tego przepisu możliwe jest w sytuacji złożenia skargi w trybie art. 154 § 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Skarga rozpoznawana w niniejszym postępowaniu sądowym wniesiona została na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a.

Z punktu widzenia przedmiotu sądowej kontroli w tym postępowaniu, nie mogły mieć istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, podnoszone przez skarżącą zastrzeżenia dotyczące upoważnień wskazanych pracowników organu, kwestia podpisywania załączników czy właściwość organów. Kwestie te bowiem przekraczają ramy niniejszego postępowania, które dotyczy wyłącznie tego, czy organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłości w prowadzeniu postępowania zażaleniowego. W postępowaniu tym nie bada się prawidłowości prowadzonego postępowania a jedynie ten jego aspekt, który odnosi się do terminowości i sprawności podejmowanych przez organ czynności.

Z uwagi na obszerną argumentację skargi, Sąd odniósł się do tych kwestii spornych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 2474/15).

Mając to na uwadze, w zakresie tych żądań Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 119 pkt 4 i art. 120 P.p.s.a. Oddaleniu podlegały także żądania wykraczające poza przedmiot sądowej kontroli w tej sprawie, tj. żądanie zobowiązania organu odwoławczego do rozpoznania zażalenia oraz żądanie zobowiązania pracownika Dyrektora Izby Administracji Skarbowej prowadzącego postępowanie do złożenia pisemnego oświadczenia w zakresie przeprowadzonych czynności (punkt III sentencji).

Stwierdzenie przez Sąd, że organ dopuścił się przewlekłości w badanym postępowaniu zażaleniowym nastąpiło na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 w związku z art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. (punkt I sentencji).

Stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenia postępowania nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa znalazło uzasadnienie w przepisie art. 149 §1a w związku z art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. (punkt II sentencji).

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a, zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę 100 zł (uiszczony wpis od skargi).