Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2759/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Sędzia WSA Marek Wroczyński, Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z 8 lutego 2006 r. G. K. złożyła wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek wraz odsetkami oraz kosztami upomnienia. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż w 1996 r. rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej. Faktycznie jednak działalność tą, na mocy udzielonego pełnomocnictwa, prowadził mąż zobowiązanej. Wnioskodawczyni podniosła, iż tak naprawdę nie miała żadnego wpływu na funkcjonowanie firmy. Nie miała dostępu do jej środków finansowych. Wnioskodawczyni nie podejrzewała, ze jej mąż może działać na szkodę firmy. Gdy dowiedziała się o zadłużeniu i tragicznej sytuacji firmy wniosła sprawę do prokuratury. Wtedy zdała sobie sprawę, że była okradana i oszukiwana. Jej mąż zadłużył firmę na 2.500.000 zł. Wnioskodawczyni wskazała, iż na dzień dzisiejszy jej sytuacja jest tragiczna, pozostała bez środków do życia. Nie ma szans na uregulowanie powstałych, nie z jej winy, zaległości.

Decyzją z [...] marca 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W podstawie prawnej decyzji powołał art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a i 3b, art. 30 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; dalej - "u.s.u.s.") oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365; dalej - "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.").

W uzasadnieniu organ wskazał, iż z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, iż wnioskodawczyni w okresie od 19 stycznia1996 r. do 18 stycznia 2006 r. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie [...]. W trakcie prowadzenia w/w działalności nie został dopełniony ustawowy obowiązek opłacenia należnych składek ubezpieczeniowych wynikający z art. 46 ust. 1 u.s.u.s., co doprowadziło do powstania zadłużenia.

W ocenie organu, złożony przez zobowiązaną wniosek o umorzenie zaległości nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim organ wskazał, iż należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie podlegają umorzeniu, co wynika z art. 30 u.s.u.s. Ponadto w rozpoznawanej sprawie nie został spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności. Stwierdzono bowiem, iż:

- wysokość nieopłaconej składki przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

- zobowiązana posiada majątek w postaci nieruchomości, dla których Sąd Rejonowy w M. prowadzi księgi wieczyste oraz ruchomości,

-pozostaje w związku małżeńskim, zgodnie natomiast z art. 31 u.s.u.s. w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność obejmuje majątek odrębny płatnika oraz majątek wspólny płatnika i jego małżonka.

Zdaniem organu, z powyższego wynika, iż nie można jednoznacznie stwierdzić, iż w dalszym postępowaniu należności ZUS nie zostaną wyegzekwowane.

W ocenie Zakładu, brak jest również podstaw do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust 3a i 3b u.s.u.s. oraz rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Istotne znaczenie, przy ocenie istnienia przesłanek przemawiających za umorzeniem, na podstawie w/w rozporządzenia mają, zdaniem organu, ustalenia, czy trudności płatnicze zostały spowodowane działaniem czynników, na które płatnik nie może mieć wpływu np: w wyniku klęsk żywiołowych, przewlekłych chorób zobowiązanego lub członków rodziny, bądź też innych nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Jak wynika z powołanego rozporządzenia ciężar udowodnienia, iż z powodu ciężkiej sytuacji materialnej wnioskodawca nie jest w stanie opłacić należności spoczywa na samym zainteresowanym. Zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie, wnioskodawczyni nie wykazała, aby w/w okoliczności miały miejsce. Okoliczności powstania zaległości spowodowane działaniami pełnomocnika, będącego jednocześnie mężem wnioskodawczyni, nie mogą w ocenie organu, stanowić podstawy do umorzenia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik wnioskodawczyni wskazała, iż w sprawie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 u.s.u.s. Przedsiębiorstwo wnioskodawczyni zaprzestało bowiem prowadzenia działalności z dniem 18 stycznia 2006 r., a w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi oczywistym jest, że w przypadku prowadzenia dalszej egzekucji nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Stosowne dokumenty potwierdzające powyższe okoliczności zostały przedłożone wraz z wnioskiem z 9 lutego 2006 r. Niezależnie od powyższego wnioskodawczyni wskazuje, iż stosownie do treści art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dokonując oceny stanu faktycznego, organ administracji winien odnieść się w pełni do przesłanek wymienionych w całym przepisie, nie tylko w odniesieniu do uregulowań art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W szczególności ocena organu winna dotyczyć również okoliczności określonych dyspozycją art. 28 ust. 3a, poprzez wskazanie, z jakich względów organ nie przyjmuje, iż w sprawie nie zachodzi ów uzasadniony przypadek pozwalający na umorzenie należności z tytułu poszczególnych składek. Powyższe, zdaniem pełnomocnika jest o tyle zasadne, iż wnioskodawczyni konsekwentnie wskazuje na brak jakichkolwiek wiadomości dotyczących powstania zadłużenia. Dodatkowo pełnomocnik wskazała, iż z inicjatywy zobowiązanej Prokuratura Rejonowa w M. prowadzi śledztwo w sprawie dotyczące przekroczenia uprawnień oraz wyrządzenia znacznej szkody w mieniu przedsiębiorstwa wnioskodawczyni. W tej sytuacji, zdaniem pełnomocnika, dla oceny przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., istotna jest, przyczyna powstania spornych zobowiązań.

Decyzją z [...] czerwca 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2006 r.

W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, iż wbrew twierdzeniu pełnomocnika, na obecnym etapie prowadzonych postępowaniach egzekucyjnych nie jest oczywistym, iż nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Prowadzona jest bowiem egzekucja przez Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w M. (z majątku nieruchomego) oraz przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G.. Zgodnie z art. 24 ust.3 u.s.u.s. należnościom z tytułu składek przysługuje pierwszeństwo zaspokojenia. Dlatego też, w ocenie Prezesa ZUS, do chwili zakończenia postępowań przez właściwe organy egzekucyjne nie jest możliwe dokonanie jednoznacznej oceny ich skuteczności, a w konsekwencji stwierdzenie, iż istnieją przesłanki do umorzenia należności wynikające z art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 u.s.u.s. W odniesieniu do twierdzenia pełnomocnika odnośnie braku świadomości istnienia zadłużenia wskazano, że Zakład wielokrotnie kierował na adres płatnika składek upomnienia i wezwania, które były skutecznie doręczane. W odpowiedzi na jedno z nich, w dniu 27 października 2004 r. wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, iż zobowiązuje się do opłacenia bieżących składek ubezpieczeniowych oraz (w ramach posiadanych wolnych środków) do sukcesywnego regulowania powstałego zadłużenia. Dodatkowo m.in. w dniach 21 grudnia 2005 r. i 13 stycznia 2006 r. osobiście odebrała kolejne upomnienia wysłane przez Zakład. W związku z powyższym, organ uznał, iż twierdzenie o braku świadomości nie jest zgodne z prawdą. W ocenie Prezesa ZUS, brak jest również podstaw do uznania, że w/w okoliczność (tj. ewentualny brak świadomości istnienia zobowiązań) mogłaby stanowić przesłankę do umorzenia należności. Nie jest bowiem wymieniona w wyżej powoływanym art. 28 u.s.u.s..

Zdaniem organu, również argument dotyczący prowadzonego śledztwa w sprawie przekroczenia uprawnień oraz wyrządzeniu znacznej szkody w mieniu przedsiębiorstwa, nie może stanowić przesłanki pozytywnej do umorzenia.

Ustosunkowując się do argumentów dotyczących możliwości umorzenia składek na podstawie art. 28 ust 3a i 3b u.s.u.s. w związku z 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., organ zauważył, iż ciężar udowodnienia, że w sprawie wystąpiły okoliczności przemawiające za umorzeniem należności spoczywa na zobowiązanym. Z kolei z przedłożonych przez wnioskodawczynię dokumentów nie wynika, aby powołane wyżej przesłanki miały miejsce. Nie zostało wykazane także, iż w okresie, za który powstały zobowiązania, kondycja finansowa firmy była tak zła, iż nie pozwalała na opłacenie należności.

Dodatkowo organ wskazał, iż zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, nie stosuje się art. 28.

We wniesionej skardze, pełnomocnik skarżącej, zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 73 ust. 3 u.s.u.s, poprzez rozpoznanie odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w E. Inspektorat w S. przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sytuacji, gdy organem właściwym do rozpatrywania odwołań w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez ZUS, jest Minister Pracy i Polityki Społecznej, co zgodnie z treścią art. 156 1 pkt 1 Kpa, winno skutkować jej nieważnością.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powtórzył argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.; dalej - P.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, a następnie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. Odnosząc powyższe uwagi do sprawy niniejszej Sąd wyjaśnia, że nie jest władny orzec o umorzeniu należności składkowych skarżącej, gdyż kompetencję wydania rozstrzygnięcia w powyższej kwestii ustawodawca powierzył w pierwszej instancji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, zaś w drugiej Prezesowi ZUS.

Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia Zakładu przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten rozpatrywany jest przez Prezesa Zakładu, na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - powoływanej dalej jako "K.p.a.") dotyczących postępowania odwoławczego. Oznacza to, że wydając decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu związany jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w Rozdziale 2 Działu I K.p.a., w tym zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 K.p.a. Ma zatem obowiązek prawidłowego zastosowania przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego.

Podkreślić należy, iż istota postępowania prowadzonego w trybie art. 138 K.p.a. polega na ponownym merytorycznym rozpoznaniu sprawy. Organ odwoławczy musi zatem ocenić, czy na tle określonego stanu faktycznego organ pierwszej instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Ponadto obowiązany jest odnieść się szczegółowo do argumentacji podniesionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej - p.p.s.a.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W pierwszej kolejności odnosząc się do zawartego w skardze zarzutu wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości uznać należy, iż zarzut ten jest całkowicie bezzasadny. Wskazać należy, iż ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150 poz. 1248) wprowadzono zmiany w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Nowa regulacja, co do trybu odwoławczego przewiduje, iż od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Powoływane przez pełnomocnika skarżącej orzeczenia WSA w Warszawie znajdują uzasadnienie jedynie do decyzji wydanych przed datą wejścia w życie znowelizowanych przepisów tj. wydanych przed 24 sierpnia 2005 r..

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Jednakże nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. Organy orzekające wskazały, że w stosunku do majątku zobowiązanej prowadzona jest egzekucja przez Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w M. oraz przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G..

W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365; dalej - "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r."), gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy wskazał, iż ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia należności spoczywa na stronie, która zobowiązań jest do ich udowodnienia. Najwyraźniej uszło uwadze prezesa Zakładu, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności poprzedza postępowanie, które prowadzone jest w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego - dalej "k.p.a.", o czym stanowi jego art. 180 § 1. W myśl natomiast art. 83 ust. 4 u.s.u.s., do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, przysługującego stronie niezadowolonej z wydanego w pierwszej instancji rozstrzygnięcia, zastosowanie mają zawarte w k.p.a. przepisy dotyczące postępowania odwoławczego. Oznacza to, że wydając decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes ZUS także związany jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w Rozdziale 2 Działu I k.p.a., w tym m.in. zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 k.p.a., a zatem ma obowiązek prawidłowego zastosowania przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego. Doniosłość powyższego wniosku i fakt jego podniesienia przez Sąd z urzędu wynikają z bezpośredniej zależności, jaka łączy dokonane w toku postępowania w sprawie na podstawie przepisów formalnoprawnych ustalenia faktyczne ze sposobem zastosowania dyspozycji normy przyjętej jako podstawa materialnoprawna rozstrzygnięcia. Innymi słowy, dopiero prawidłowo przeprowadzone przez organ postępowanie wyjaśniające i będące jego rezultatem ustalenia, mogą stanowić podłoże dla wydania decyzji co do istoty sprawy.

Tymczasem w sprawie niniejszej Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS wydana została z naruszeniem przepisów postępowania i to w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem że wypełniona została przesłanka uchylenia tej decyzji, określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Naruszenie to odnosi się m.in. do wspomnianego już wyżej art. 6 k.p.a., a także art. 7, art. 77 i 80 tej ustawy.

Zauważyć bowiem należy, iż w rozpoznawanej sprawie organ nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej, a także co do wystąpienia przesłanek warunkujących umorzenie zaległości. Organ poprzestał natomiast na oświadczeniach wnioskodawczyni, przerzucając na nią obowiązek przedstawienia dokumentacji, obrazującej szczególną sytuację, w której się znajduje.

Ustosunkowując się do powyższego podkreślić należy, iż obowiązkiem organu administracji, wynikającym z zawartej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Organ administracji jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i powinien prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do państwa (wyrok NSA OZ w Lublinie z 7 października 1983 r., SA/Lu 240/83). Obowiązek ten jest realizowany dzięki nakazowi zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia przez organ administracji całego materiału dowodowego. Obowiązek ten spoczywa również na organie administracji uprawnionym do wydania decyzji uznaniowej. Organ ten również obowiązany jest do przestrzegania wynikających z komentowanego przepisu obowiązków dotyczących postępowania dowodowego (zob. np. teza druga wyroku NSA z 19 marca 1981 r., SA 234/81 - ONSA 1981, nr 1, poz. 23; wyrok NSA z 19 lipca 1982 r., II SA 883/82 - PiP 1983, nr 6, s. 141; wyrok NSA z 29 stycznia 1998 r., II SA 1576/97; teza druga wyroku NSA z 21 lipca 1998 r., II SA 506/98; wyrok NSA z 18 listopada 1999 r., II SA 1345/99).

Zauważyć również należy, iż w orzecznictwie ukształtował się pogląd, zgodnie z którym, jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.), (zob. wyrok SN z 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94 - OSNAP 1995, nr 7, poz. 83; zob. także wyrok NSA z 4 lipca 2001 r., I SA 1768/99).

Ponadto, materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie. Z art. 77 § 1 k.p.a. wynika obowiązek organu administracji zgromadzenia całego materiału dowodowego, koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy, co oznacza obowiązek podjęcia przez organ stosownych działań, między innymi przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy, zażądania od strony przedstawienia dowodów na poparcie jej twierdzeń lub wystąpienia do innych organów lub instytucji o zajęcie stanowiska w sprawie (zob. np. teza pierwsza wyroku NSA OZ w Lublinie z 17 maja 1994 r., SA/Lu 1921/93; wyrok NSA z 8 stycznia 1999 r., IV SAB 198/98; teza pierwsza wyroku NSA z 28 kwietnia 1999 r., IV SA 693/97; wyrok NSA z 25 czerwca 1999 r., I SA 1551/98; wyrok NSA z 30 września 1999 r., IV SA 1468/97; wyrok NSA z 26 października 1999 r., IV SA 1667/97; wyrok NSA z 16 grudnia 1999 r., I SA 1003/99; wyrok NSA z 27 stycznia 2000 r., I SA 269/99; wyrok NSA OZ w Krakowie z 7 czerwca 2000 r., I SA/Kr 638/98; wyrok NSA z 4 lipca 2001 r., I SA 301/00; wyrok NSA z 17 października 2001 r., I SA 1110/01).

Jednocześnie Sąd zauważa, iż mimo, że w prawie cywilnym obowiązuje reguła, zgodnie z którą ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.), to podkreślić należy, iż reguła ta nie może być stosowana wprost w prawie administracyjnym. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywano, że z zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz z art. 77 § 1 k.p.a. wynika, że ciężar dowodu spoczywa na organie administracji (zob. np. teza pierwsza wyroku NSA OZ w Lublinie z 15 września 1992 r., SA/Lu 601/92; wyrok NSA OZ w Gdańsku z 16 października 1998 r., I SA/Gd 92/98). Podkreślić należy, iż w sytuacji, w której wynik dotychczasowego postępowania dowodowego nie był wystarczający do ustalenia rzeczywistego stanu rzeczy, a strona nie wskazuje na konkretny środek dowodowy, to organ administracji powinien we własnym zakresie dopuścić i przeprowadzić stosowne dowody (teza pierwsza wyroku NSA OZ we Wrocławiu z 18 lutego 2000 r., I SA/Wr 834/97; wyrok NSA OZ we Wrocławiu z 18 lutego 2000 r., I SA/Wr 835/97; wyrok NSA OZ w Gdańsku z 16 grudnia 1998 r., I SA/Gd 112/97; wyrok NSA OZ w Gdańsku z 16 grudnia 1998 r., I SA/Gd 286/97; wyrok NSA OZ w Poznaniu z 5 listopada 1998 r., I SA/Po 410/98; wyrok NSA OZ w Rzeszowie z 28 marca 1996 r., SA/Rz 906/95).

Mając na uwadze powyższe, Sąd wskazuje, iż ponownie rozpoznając sprawę organ jest obowiązany zebrać materiał dowodowy i dokonać jego oceny, kierując się regułami postępowania wskazanymi w powyższych przepisach. Dopiero wówczas wydana może być decyzja, która wymaga uzasadnienia, będącego zgodnie z art. 107 k.p.a., jej integralnym elementem.

Sąd zaznacza, że dokonując powyższej oceny prawnej, nie przesądza co do słuszności wydanego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z powołanym na wstępie przepisem art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, co oznacza, że Sąd orzekający w sprawie niniejszej nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, zaskarżonego rozstrzygnięcia, a jedynie do zbadania, czy w toku jego wydania nie doszło do naruszeń przepisów postępowania, lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. W ocenie Sądu w sprawie niniejszej do istotnych i opisanych wyżej naruszeń przepisów postępowania doszło i w tym zakresie Sąd zwraca uwagę na konieczność uniknięcia podobnego uchybienia przy ponownym rozstrzyganiu sprawy. Jak już wyżej wskazano, dopiero wskutek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sposób zgodny z przepisami postępowania, w tym m.in. wskutek gruntownej analizy argumentów podniesionych przez skarżącą we wniosku o umorzenie zaległości, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a przede wszystkim po zebraniu przez organ z urzędu materiału dowodowego i przeprowadzeniu jego oceny, możliwe będzie wydanie prawidłowej decyzji, merytorycznie rozstrzygającej co do istoty sprawy.

W tej sytuacji Sąd za przedwczesną uznał ocenę podniesionych w skardze argumentów wskazujących na wystąpienie w sprawie przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, a tym samym uzasadniającą zarzut naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Jednocześnie podkreślić należy, iż Prezes ZUS słusznie zauważył, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 tej ustawy. Oznacza to, że w odniesieniu do tych należności ustawodawca w ogóle wykluczył możliwość ich umorzenia, postępowanie w tej części powinno więc zostać umorzone na podstawie art.105 kpa.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, iż stwierdzone naruszenia przepisów postępowania miały istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy o p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Stosownie do art. 152 wyżej powołanej ustawy, Sąd stwierdził, iż uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości.