Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 146/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2011-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 229
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 182 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1990 nr 65 poz 385
law: Ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Protokolant Referent Julia Polak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego dotyczącego zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i przyznania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 grudnia 2010 r., znak [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania E. J. i A. J. od decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia 2 marca 2010 r., znak: [...] w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działki: nr 211/1 o pow. 0,5896 ha, nr 212/1 o pow. 0,2254 ha i nr 44/1 o pow. 0,3662 ha, położonej w L. przy ul. D. (obręb 11- D., ark. mapy 2), Wojewoda L. uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z dnia 30 grudnia 1974 r., znak: [...] Prezydent Miasta L. wywłaszczył na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w L., w dzielnicy F., oznaczoną jako działki: nr 211/1 o pow. 0,5896 ha, nr 212/1 o pow. 0,2254 ha, nr 211/2 o pow. 0,0656 ha i nr 44/1 o pow. 0,3662 ha, stanowiącą własność J. J. Wywłaszczenia dokonano na wniosek Zarządu Inwestycji Szkół Wyższych w L. zgodnie z lokalizacją budowy obiektów dydaktyczno-naukowych Akademii Rolniczej w L., ustaloną przez organ ds. planowania przestrzennego i uwzględnioną w zatwierdzonych planach urbanistycznych miasta L. Jednocześnie w powołanej decyzji ustalono odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie 211 956,00 zł.

Wnioskiem z dnia 14 maja 1998 r. (rozszerzonym następnie pismem z dnia 4 sierpnia 1998 r.) E. J., J. R. i A. J. - spadkobiercy byłej właścicielki wywłaszczonej nieruchomości - wystąpili o jej zwrot.

Decyzją z dnia 28 września 2001 r., znak: [...] Prezydent Miasta L. odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

Następnie Wojewoda L. w dniu 5 marca 2002 r. uchylił tę decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Wyrokiem a dnia 9 października 2003 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 722/02, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie oddalił skargę wniesioną na powołaną wyżej decyzję Wojewody L.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta L. decyzją z dnia 17 sierpnia 2004 r., znak: [...] odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w L. w dzielnicy F. obręb: [...], oznaczonej: nr 44/1, nr 211/1 i nr 212/1, wchodzących w skład działki hipotecznej nr 225, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], a także odmówił zwrotu wywłaszczonej działki nr 211/2 położonej w L. przy ul. D., wchodzącej w skład działki ewidencyjnej nr 226 obręb: [...].

Wojewoda L. w dniu 14 października 2004 r. znak: [...] uchylił tę decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Postanowieniem z dnia 6 stycznia 2006 r. Wojewoda L. wyłączył Prezydenta Miasta L. od prowadzenia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w L. przy ul. D., oznaczonej jako działka nr 211/2 i wyznaczył do jej rozpatrzenia Starostę L.

Starosta L. decyzją z dnia 30 września 2008 r., znak: [...] orzekł zwrot na rzecz J. R., A. J. i E. J. nieruchomości oznaczonej w dokumentacji geodezyjno-prawnej zarejestrowanej [...] pod nr [...] jako projektowana działka nr 226/1 o pow. 0,0656 ha (uprzednio oznaczona jako działka nr 211/2 o pow. 0,0656 ha), stanowiącej część wywłaszczonej nieruchomości, położonej w L. przy ul. D., będącej własnością Gminy L.

Pismem z dnia 6 lutego 2009 r. E. J. i A. J. zwrócili się dodatkowo do Prezydenta Miasta L. o wszczęcie postępowania o rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego ustanowionego na wywłaszczonych nieruchomościach. W odpowiedzi Prezydent Miasta L. poinformował wnioskodawców, że nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot nie jest już przedmiotem użytkowania wieczystego, bowiem w decyzji z dnia 7 grudnia 2005 r. znak: [...] Wojewoda L. stwierdził: że grunt Skarbu Państwa, położony w L. w Dzielnicy F. (obręb [...]), składający się z działek: nr 43/3 o pow. 0,0594 ha, nr 43/5 o pow. 0,0025 ha, nr 43/6 o pow. 0,7386 ha, nr 43/9 o pow. 8,2656 ha, nr 44 o pow. 1,2427 ha, nr 44/2 o pow. 0,0138 ha, nr 49 o pow. 6,2589 ha i nr 225/3 o pow. 31,7373 ha, o łącznej powierzchni 48,3188 ha, pozostający w użytkowaniu wieczystym uczelni publicznej, objęty księgą wieczystą Nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy [...] Wydział Ksiąg Wieczystych w L., stał się z dniem 1 września 2005 r. własnością Akademii Rolniczej w L. Przedmiotowa decyzja została wydana na podstawie art. 256 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365).

W toku rozpoznawania sprawy wykonana została dokumentacja geodezyjno -prawna dotycząca działek nr: 211/1, 212/1 i 44/1. Z dokumentacji tej, zarejestrowanej w Miejskim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej Urzędu Miasta L. w dniu 19 grudnia 2007 r. pod nr [...], sporządzonej przez uprawnionego geodetę, wynika, że wywłaszczona w 1974 r. nieruchomość oznaczona uprzednio jako:

- działka nr 44/1 stanowi obecnie część działek nr: 225/12 i 225/15, których właścicielem jest Akademia Rolnicza w L. (księga wieczysta Nr [...]). Zgodnie z ww. dokumentacją, działka nr 44/1 została oznaczona jako działka nr 225/19 o pow. 0,0849 ha (stanowiąca część aktualnej działki nr 225/12) i nr 225/21 o pow. 0,2813 ha (stanowiąca część aktualnej działki nr 225/15);

- działka nr 211/1 stanowi obecnie część działki nr 225/11, której właścicielem jest Akademia Rolnicza w L., zgodnie z księgą wieczystą Nr [...]. Zgodnie z ww. dokumentacją, działka nr 211/1 została oznaczona jako działka nr 225/16 o pow. 0,5896 ha;

- działka nr 212/1 stanowi obecnie część działki nr 225/11, której właścicielem jest Akademia Rolnicza w L. zgodnie z księgą wieczystą Nr [...]. Zgodnie z ww. dokumentacją działka nr 211/1 została oznaczona jako działka nr 225/17 o pow. 0,2254 ha.

W myśl art. 2 ustawy z dnia 7 lutego 2008 r. - o nadaniu nowych nazw niektórym akademiom rolniczym (Dz. U. Nr 52, poz. 300), Akademii Rolniczej w L. nadano nazwę: Uniwersytet Przyrodniczy w L.

Po zakończeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia 2 marca 2010 r., znak: [...] Prezydent Miasta L. odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działki nr 211/1 o pow. 0,5896 ha, 212/1 o pow. 0,2254 ha, 44/1 o pow. 0,3662 ha, wywłaszczonej decyzją z dnia 30 grudnia 1974 r., znak: [...], w części obejmującej aktualną działkę nr 225/11 o pow. 14,7730 ha i umorzył postępowanie w przedmiocie przyznania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Uchylając tę decyzję i umarzając postępowanie przed organem pierwszej instancji, organ odwoławczy, w uzasadnieniu powołanej na wstępie decyzji z dnia 29 grudnia 2010 r., wskazał w pierwszej kolejności, iż organ pierwszej instancji nie orzekł co do całości przedmiotu sprawy.

W sentencji decyzji organ stwierdził bowiem, że odmawia zwrotu nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działki nr 211/1 o pow. 0,5896 ha, 212/1 o pow. 0,2254 ha i 44/1 o pow. 0,3662 ha w części obejmującej aktualną działkę nr 225/11 o pow. 14,7730 ha, natomiast ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wywłaszczona nieruchomość (działki nr 211/1, 212/1 i 44/1) wchodzi obecnie w skład aktualnych działek oznaczonych nr 225/11, 225/12 i 225/15. Stwierdzone uchybienie daje już podstawę do uchylenia decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia 2 marca 2010 r.

Wojewoda L. wskazał ponadto, iż z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia 7 grudnia 2005 r. znak: [...] Wojewoda L. stwierdził, iż grunt Skarbu Państwa, położony w L. w Dzielnicy F. (obręb [...]), składający się z działek: nr 43/3 o pow. 0,0594 ha, nr 43/5 o pow. 0,0025 ha, nr 43/6 o pow. 0,7386 ha, nr 43/9 o pow. 8,2656 ha, nr 44 o pow. 1,2427 ha, nr 44/2 o pow. 0,0138 ha, nr 49 o pow. 6,2589 ha i nr 225/3 o pow. 31,7373 ha, o łącznej powierzchni 48,3188 ha, pozostający w użytkowaniu wieczystym uczelni publicznej, stał się z dniem 1 września 2005 r. własnością Akademii Rolniczej w L. (art. 256 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365). Organ nadmienił, że prawo użytkowania wieczystego m.in. działki nr 225/3 Akademia Rolnicza w L. nabyła wcześniej na podstawie art. 182 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. - o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm.). Prawo to zostało następnie wpisane do księgi wieczystej Nr 194324.

Działka ewidencyjna nr 225/3, o której mowa w decyzji Wojewody L. z dnia 7 grudnia 2005 r., na mocy decyzji Prezydenta Miasta L. znak: [...] uległa podziałowi na działki nr 225/4, 225/5, 225/6, 225/7 i 225/8. Następnie decyzją Prezydenta Miasta L. znak: [...] działka nr 225/8 uległa podziałowi na działki nr 225/11, 225/12, 225/13, 225/14 i 225/15.

Zgodnie zaś z ww. dokumentacją geodezyjno-prawną, działki nr 44/1, 211/1 i 212/1 zostały oznaczone jako działki nr 225/16, 225/17, 225/19 i 225/21, stanowiące część aktualnych działek nr 225/11, 225/12 i 225/15.

Organ odwoławczy podkreślił, że ustalony przez organy stan faktyczny i prawny przedmiotowej sprawy nie budził wątpliwości stron przedmiotowego postępowania, bowiem organy wyczerpująco zebrały i zbadały dowody oraz okoliczności faktyczne i prawne związane z przedmiotową sprawą.

Rozpatrując zasadność orzeczenia pierwszej instancji dotyczącego odmowy zwrotu przedmiotowej nieruchomości, organ drugiej instancji stwierdził, iż zgodnie z treścią art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), roszczenie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

W przedmiotowej sprawie prawo użytkowania wieczystego na rzecz Akademii Rolniczej w L. powstało przed dniem 1 stycznia 1998 r. a następnie zostało wpisane do księgi wieczystej Nr [...]. Nieruchomość, której zwrotu domagają się skarżący, stała się przedmiotem użytkowania wieczystego Akademii Rolniczej w L. z mocy samego prawa w oparciu o przepis art. 182 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 3852 ze zm.). Skoro prawo powstało z mocy ustawy, wpis w księdze wieczystej nie ma charakteru konstytutywnego, lecz deklaratoryjny, należy zatem, w ocenie Wojewody, uznać, że zgodnie z wymogiem art. 229 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, prawo użytkowania wieczystego powstało przed dniem wejścia w życie tej ustawy (patrz wyrok NSA w Warszawie OZ w Lublinie z dnia 23 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA/Lu 1802/01).

Organ uznał zatem, że w sytuacji, gdy wobec istnienia przesłanek z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stronie nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości, badanie merytorycznych przesłanek tego zwrotu określonych w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, jest co najmniej zbędne, zaś wszczęte postępowanie jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu (wyrok WSA w Lublinie z dnia 16 stycznia 2009 r. sygn. akt SA/Lu 729/08, podobnie wyrok NSA z dnia 7 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 409/05 oraz wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2005 r. sygn. akt I OSK 4/05).

Organ wskazał również, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest możliwy, jeżeli zostaną spełnione równocześnie dwie przesłanki: nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia i aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody dla jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Zaprezentowane stanowisko odnosi się do często występującej w praktyce sytuacji, gdy przeszkodę do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowi fakt, że właścicielem przedmiotowej nieruchomości jest osoba trzecia, a nie Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. W myśl ugruntowanej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest w takich warunkach niemożliwy, bowiem Skarb Państwa, z uwagi na to, że nie jest już właścicielem nieruchomości, nie ma w swojej dyspozycji tejże nieruchomości i w związku z tym nie może dokonać jej zwrotu. Decyzja o zwrocie nieruchomości wydana w tej sytuacji godziłaby w porządek prawny i byłaby w dniu jej wydania trwale niewykonalna, co skutkowałoby stwierdzeniem jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. (patrz wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 lipca 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 867/06). Przeszkodą do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości jest uzyskanie przez osobę trzecią prawa użytkowania wieczystego nieruchomości lub prawa własności nieruchomości. Brak roszczenia, które mogłoby być uwzględnione na drodze postępowania administracyjnego oznacza, że takie postępowanie jest bezprzedmiotowe i należy je z tego powodu umorzyć (por. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 409/05).

Podstawą wydania przedmiotowej decyzji jest spełnienie przesłanek z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz istniejące w momencie wydania decyzji prawo własności tej nieruchomości przysługujące osobie trzeciej.

Fakt, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania stała się przed dniem 1 stycznia 1998 r. z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, a dodatkowo jest obecnie własnością Uniwersytetu Przyrodniczego w L., a nie Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, stanowi przeszkodę do orzekania o jej zwrocie, dlatego też zasadne było umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie (por. wyroki WSA w Lublinie z dnia 22 kwietnia 2010 r., II SA/Lu 110/10 i z dnia 11 maja 2010 r., II SA/Lu 128/10).

Organ drugiej instancji wskazał również, iż decyzją z dnia 30 grudnia 1974 r. znak: [...] Prezydent Miasta L. ustalił odszkodowanie na rzecz byłej właścicielki J. J. za wywłaszczoną nieruchomość oznaczoną jako działki nr: 211/1, 212/1, 211/2 i 44/1 w kwocie 211 956,00 zł. Powyższa decyzja stała się ostateczna i nie została uchylona lub też zmieniona. W tym stanie faktycznym i prawnym brak jest możliwości ponownego ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Powtórne orzekanie w tej samej sprawie stanowiłoby naruszenie usankcjonowanej w art. 16 k.p.a. zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej i zgodnie z treścią art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. skutkowałoby wadą nieważności takiej decyzji.

Ponadto organ stwierdził, że przepisy obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami nie dają podstawy prawnej do orzekania o ustalaniu jakichkolwiek dopłat do ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów odszkodowania, były właściciel nieruchomości otrzymał bowiem stosowne odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Wobec powyższego, postępowanie w części dotyczącej przyznania odszkodowania uwzględniającego aktualną wartość wywłaszczonej nieruchomości lub przyznania nieruchomości zamiennej za wywłaszczoną nieruchomość podlega również umorzeniu jako bezprzedmiotowe, stosownie do treści art. 105 § 1 k.p.a.

Odnosząc się zaś do kwestii podnoszonej przez skarżących, a dotyczącej wniosku o wszczęcie postępowania o rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego ustanowionego na wywłaszczonej nieruchomości, organ odwoławczy stwierdził, że wniosek ten nie może być rozpatrzony pozytywnie z dwóch powodów; ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na działkach (nieruchomościach) objętych wnioskiem o zwrot nastąpiło z mocy samego prawa (z mocy ustawy), a nie w drodze decyzji administracyjnej, natomiast działki objęte wnioskiem o zwrot nie są już przedmiotem prawa użytkowania wieczystego a przedmiotem prawa własności. Biorąc powyższe pod uwagę, organ stanął na stanowisku, że zastrzeżenia skarżących nie znajdują uzasadnienia w przedmiotowej sprawie.

Należy również wskazać, iż pomimo tego, że organ drugiej instancji zgadza się z organem pierwszej instancji co do zasadności umorzenia postępowania w części dotyczącej ponownego ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, z uwagi na treść art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., był obowiązany uchylić całość decyzji organu pierwszej instancji, a następnie, zgodnie z poczynionymi ustaleniami, umorzyć postępowanie pierwszej instancji.

Skargę na powyższą decyzję wniósł A. J., wnosząc o jej uchylenie w części odmawiającej zwrotu albo przyznanie "zamiennika za wywłaszczone grunty" i zarzucając, iż organy pominęły okoliczność, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest kontrola legalności decyzji Wojewody L. z dnia 29 grudnia 2010 r., znak [...], w której organ ten uchylił decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia 2 marca 2010 r., znak: [...] odmawiającą E. J., A. J. oraz J. R. zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działki: nr 211/1, nr 212/1 i nr 44/1, położonej w L. przy ul. D. i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji.

Z akt przedmiotowej sprawy bezspornie wynika, iż działki oznaczone we wniosku o zwrot numerami: 211/1, 212/1 i 44/1, stanowią obecnie, w rezultacie kolejno przeprowadzanych podziałów, części działek o numerach: 225/11, 225/12 oraz 225/15. Wskazanie zatem w sentencji decyzji pierwszoinstancyjnej, iż objęte wnioskiem o zwrot działki są jedynie częścią działki nr 225/11, stanowi uchybienie dające podstawę do uchylenia tej decyzji, na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy.

Uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej uzasadnia jednak przede wszystkim okoliczność, że przed dniem 1 stycznia 1998 r. na przedmiotowej nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz uczelni wyższej, co wykluczało merytoryczne rozpoznanie wniosku o jej zwrot.

W związku z tym, iż przedmiotem postępowania przed organami administracji w niniejszej sprawie był wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, podstawę prawną orzekania stanowił art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm., zwanej dalej ustawą), zgodnie z którym, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna w rozumieniu art. 137 ustawy na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Rozstrzygając w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, należy również mieć na uwadze treść art. 229 ustawy, w myśl którego, roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W związku z tym, iż powołany przepis nie określa sposobu powstania prawa użytkowania wieczystego, należy przyjąć, iż jego dyspozycją objęte zostało zarówno użytkowanie wieczyste ustanowione w drodze umowy, jak i to, które powstało w drodze decyzji administracyjnej lub z mocy ustawy.

Stąd w pełni zasadne jest stanowisko, iż art. 229 ustawy ma zastosowanie również w sytuacji, gdy ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na wywłaszczonej nieruchomości nastąpiło na podstawie art. 182 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm.).

Zgodnie z art. 182 ust. 1 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy, z dniem jej wejścia w życie (tj. z dniem 27 września 1990 r.), grunty państwowe pozostające w zarządzie uczelni stają się przedmiotem użytkowania wieczystego uczelni. Z wykładni gramatycznej tego przepisu wynika, iż jedyną przesłanką powstania prawa użytkowania wieczystego nieruchomości było sprawowanie nad nią zarządu w dniu wejścia w życie ustawy o szkolnictwie wyższym.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, iż nieruchomość, na którą składają się działki oznaczone we wniosku o zwrot numerami: 211/1, 212/1 i 44/1, a które stanowią obecnie części działek o numerach: 225/11, 225/12 oraz 225/15, została oddana Akademii Rolniczej w L. w nieodpłatne użytkowanie na podstawie decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia 20 lipca 1982 r., nr [...], które z dniem 27 września 1990 r. przekształciło się w prawo użytkowania wieczystego.

Dla powstania prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości nie było przy tym istotne, czy prawo to zostało wpisane do księgi wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r., czy po tym dniu, gdyż nabycie tego prawa przez Akademię Rolniczą (obecnie Uniwersytet Przyrodniczy) nastąpiło z mocy ustawy, co stanowi wyjątek od zasady, iż do powstania prawa użytkowania wieczystego konieczne jest dokonanie wpisu do księgi wieczystej ujawniającego to prawo.

Reasumując, dokonanie wpisu do księgi wieczystej nie było warunkiem koniecznym powstania prawa użytkowania wieczystego na rzecz szkoły wyższej na podstawie art. 182 ustawy o szkolnictwie wyższym, a zatem wpis ten miał wyłącznie charakter deklaratoryjny (tak wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2005 r., I OSK 4/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Tak ustanowione prawo użytkowania wieczystego przedmiotowych działek objętych wnioskiem o zwrot zostało następnie przekształcone w prawo własności przysługujące dotychczasowemu użytkownikowi wieczystemu - Akademii Rolniczej w L. Nastąpiło to na mocy art. 256 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), przewidującego nabycie przez uczelnię publiczną z mocy prawa własności gruntów pozostających w jej użytkowaniu wieczystym ze skutkiem ex tunc - od dnia wejścia w życie tej ustawy, tj. od dnia 1 września 2005 r. Okoliczność ta została potwierdzona decyzją Wojewody L. z dnia 7 grudnia 2005 r., a prawo własności Akademii Rolniczej (obecnie Uniwersytetu Przyrodniczego) ujawnione zostało w księdze wieczystej.

Mając na uwadze treść cytowanego wyżej art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wskazać należy, iż ustanowienie na rzecz uczelni wyższej prawa użytkowania wieczystego na wywłaszczonej nieruchomości przed dniem 1 stycznia 1998 r. samo w sobie wyklucza zwrot takiej nieruchomości, a zatem badanie merytorycznych uwarunkowań i przesłanek określonych w art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest niedopuszczalne.

Dokonanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie jest również możliwe z uwagi na to, iż od dnia 1 września 2005 r. stała się ona własnością osoby trzeciej, tj. Uniwersytetu Przyrodniczego (wcześniej – Akademii Rolniczej) w L. W sytuacji zaś, gdy wywłaszczona nieruchomość nie stanowi własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, brak jest możliwości zwrotu takiej nieruchomości.

Podzielić należy bowiem stanowisko organu drugiej instancji, iż możliwość orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela istnieje tylko wówczas, gdy w chwili rozstrzygania sprawy nieruchomość ta stanowi własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Przeniesienie prawa własności takiej nieruchomości na rzecz osoby trzeciej stanowi zatem negatywną przesłankę dla uwzględnienia roszczenia poprzedniego właściciela o zwrot nieruchomości z uwagi choćby na niewykonalność decyzji stanowiącej o zwrocie takiej nieruchomości (tak: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 sierpnia 2008 r., I OSK 1179/07, z dnia 17 sierpnia 1998 r., IV SA 615/97, z dnia 11 sierpnia 1998 r., IV SA 1687/96 i z dnia 16 stycznia 1998 r., IV SA 512/96 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 maja 2010 r., II SA/Lu 128/10).

Wobec powyższego zwrot przedmiotowej nieruchomości na rzecz jej byłych właścicieli nie jest możliwy nawet przy założeniu, że cel, dla którego wywłaszczenie nastąpiło, nie został zrealizowany. Zatem postępowanie o zwrot takiej nieruchomości jest bezprzedmiotowe, co uzasadnia umorzenie postępowania w sprawie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (tak m. in. wyroki NSA: z dnia 16 listopada 2000 r., I SA 1539/99 oraz z dnia 25 stycznia 2000 r., I SA 276/99).

Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).